Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus ... Series latina prior .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  tcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laigc  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark" you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  this  projcct  andhclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  arc  doing  is  lcgal.  Do  not  assumc  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offcr  guidancc  on  whclhcr  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  seveie. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/| 


I 


PATKOLOGI^ 

CURSUS  COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  CECONOMICA, 

OMNIBM  SS.  PATRIIM,  DOCTOKDM  SCBIPTOftllHOllE  ECCLeSliSTIGOlUIM 

81 VB  XJLTINORUJi,  8IVB  GILBGORUIl, 

QUl  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  jETATEM  INNOCENTII  III  {ANNO  1216)  PRO  LATINIS 
ETAD  CONCILII  FLORENTINI TEMPORA  (ANNO 1489)  PRO  GRjECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMMUN  QUJ:  EXSTITERE  MONUMENTORUM  CATHOLIC^  TRADITIONIS  PER  QUINDECIM  PRIORA 

ECCLESIiE  SiECULA  ET  AMPUUS, 

JUXTA     EDITI0NB8    ACGURATI88IMAS,     INTBR  SB    CUMQUB    N0NNULLI8    C0DICIBU8    MANU8CRIPTI8    G0LLATA8,    PBBQUAM 

DILIGENTER   GA8TIOATA ;    DI88ERTAT10NIBU8,   C0MMBNTARII8,   VARII8QUB  LBCTI0NIBU8   CONTINBNTBR  ILLU8TRATA  ; 

OUMBUS   OPERIBUS   POST  AMPLISSIMAS   BDITIONBS   QUJI  TRIBU8  N0VIS8IM1P     SiBCULIS    DBBBNTUR    AB80LUTA8 

DETECTI8   AUCTA  ;  INDICIBU8  PARTICULARIBUS  ANALTTICISySlNOULOS  SIVK  T0M08  8IVB  AUCTORBS  ALIGUJUS 

MUMENTI  8UB8BQUBNT1BU8,   DONATA;   CAPITULIS  INTRA  IP8UM  TEXTUM   RITB   DI8P0SITI8,  NBGNON  BT 

TITULIS  SINGULARUM  PAGINARUM  MAROINBM  SUPBRIOREM  DISTINGUENTIBUS  8UB4BCTAMQUB  MATB- 

RIAM    S1GNIFICANTIBU8,   ADORNATA;    0PERIBU8  CUM   DUBII8,  TUM  AP0CRYPH18,  ALIQUA  VBRO 

AUCTORITATE  IN  ORDINB  AD  TRADITIONBM   BCCLESIASTICAM  POLLENTIDUS,  AMPLIFICATA; 

DUCENTIS     ET     AMPLIUS     LOCUPLBTATA     INDICIDUS;  AUGTORUM    SICUT     ET     OPERUM,     ALPHABETICIS,    CHR0N0L0G1CI8. 

8TATISTICI8,    STNTHETICIS,    ANALYTICIS,   ANALOGICIS,   IN  QUODQUE    RELIGIONIS    PUNCTUM,    DOGMATICUM,   MORALB, 

LITURGICUM«   CANONICUM,    DISCIPLINARB,    HI8T0RICUM,   BT  CUNCTA   ALIA   8INE  ULLA   EXCEPTIONE  ;    8BD  PRiB- 

SERTIM    DUOBUS    INDIGIBUS    IMMENfsiS    BT    GBNERALIBU8,    ALTBRO    SCILICBT    HERUM,     QUO     C0N8ULT0, 

QUIDQUID  NON   80LUM   TAU8  TALiSVE  PATER,  VBRUM  ETIAM   UNU8QUISQUB  PATRUM,    NE   UNO   QUIDEM 

OMISSO,    IN   QUODLIBET  THEMA   8GRIPSERIT,  UNO  INTUITU  CONSPICIATUR;  ALTERO  SCHIPTUHiG 

SACRiC,    EX   QUO   LECTORI   COMPKRIRB  SIT  OBVIUM  QUINAM   PATRKS  ET  IN  QUIBUS  OPBRUM 

SUORUM     LOCIS    SINGUL08     8INGUL0RUM     UBRORUM     8.    SCRIPTURiB    VERSUS,    A    PRIVO 

GENESEOS   U8QUB  AD  NOVISSIMUM  APOCALYPSIS,   COMMENTATI   SINT. 

EDITIO   ACCURATI88IMA,    CACTERISQUE    0MNIBU8    FACILB    ANTBPONENDA,    81    PERPENDANTUR    CUARAGTBRUM    NXTlDrrAB 

CHART^    QUAUTA8,    INTEGRITAS    TBXTUS,    PERFBCTIO    GORRECTIONIS,    OPBRUM     RBCUSORUM    TUM   VARIBTAS,  TUM 

NUMERUS,    FORMA    VOLUMINUM    PBRQUAM    COMMODA    8IB1QUB    IN    TOTO     PATROLOGIiB     DECUR8U    C0N8TANTBR 

8IMILI8,     PRETII     EXIGUITA8,     PIt4B8ERTIMQUB     ISTA     COLLECTIO,     UNA,     METHODICA      BT      GHRONOLOGIGA 

SEXCBNTORUM  FRAGMBNTORUM  0PU8CUL0RUMQUB  HACTENU8   HIC  ILLIC  SPARSORUM,  PRIMUM  AUTEM 

IN  N08THA   BIBLIOTHBGA,   BX   0PERIBU8  BT  M88.  AD  OMNE«  iBTATBS,  LOCOS,  L1NGUA8  F0RMA8QUB 

PERTINENTIBU8  COADUNAIORUM. 

SERIfiS    LATINA, 

IN  QUA  PRODBUNT  PATRES,  DOCTORES  SGRIPTORBSQUE  BGGLESlvE  LATINi£ 

A  TERTULLIANO  AD  INNOCENTIUM  III. 

AGGURANTE     J.-P.     MIGNE, 

Btbll«theeae  C!lerl  ■■iTcrMe, 

SIVK  CI:hsi:iiu  COHPLETORDll  IN  SINOULOS  SCIENTLB  ECCLESUSTICiB  RAUOS  EDITORB 


PATROLOGLE  LATIN^  TOMUS   CLXVllL 
R.  D.  D.  RUPERTUS  AfiBAS  MGNAStlERII  S;  JIERIBERTI  TUITIENSIS. 


PARISIIS 

APUD    GARNIER   FRATRES,    EDITORES  ET   J.-P.    MIUNE   SUfiCESSORES, 

IN  VIA  DICTA:  AVEIIVE  DU  MAINE,  S08. 

1893 


Clichy.  —  Ez  typis  PAUL  DUPONT.  12,  Yi&  dicl4  Bac-d^Asnieres.  128.8.93. 


•  • 

•  •  • 


S;£GULUM    XII 


R.  D.  D.  RUPERTI 


ABBATI8 


MONASTERII   S.   HERIB£RTI   TDITIENSIS 


VIRI  LONGE  DOCTISSIMI  SUMMIQUE  INTER  VETERES  THEOLOGI 


0PER4  OllllIA 


JUITA  EDITIONEM  VENETAM  ANNl   1748  VHJEYIK   DIUGENTISSIMA   EMENDATIONE  AD  PRELUM 

REVOCATA,    VARIISQUB  MONUMENTIS  AUCTA 


AGGURANTE  J.-P.  MIGNE 
Blbllotheefe  Clerl  llDlirerMe 

SIVE 

i:UKSUUM  GOMPLETORUM  IN  SINGULOS  SCIENTL^:  EGCLESIASTICie  RAMOS  EDITORB 


TOMUS   SECUNDUS 

•. 
»  ,  '     l  *.  '        %  »         •     ••       *  *   *  t     *     ^ 

. .  • »    .!•••.::';            ••-.'',•      , .  ' , 
;  w..  •..     '  V  f  .            ..'-.•;'  •.''    .'•  ••  • 

PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCGESSORES, 

IN  VIA  DICTA  :  A  YENVE  DV  UAINE,  208. 

1893 


A 


ELENCHUS 


AUCtORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CLXVItl  CONTINENTUR 


ROPERtUS  ABBAS  TUITIENSIS. 

(OPERUM  GOIfTINCATIO.) 


Jl'    '" 


Commentaria  in  duodecim  prophetas  minores. 

—  in  Cantica. 

—  in  Job. 

—  in  librum  Ecclesiastes. 
De  gloria  et  honore  Filii  hominis. 


Col        9 

839 

963 

H97 

1307 


•  •      •> 


•••    •••    •»• 


V    »  b 
•   •  •   •  fc 


•       • 


^  w     ^ 

«•  w  w 

w  u  «^    , 

^  ^J  ^ 

>  W  «  *«  V* 


C       *         •     V 


— ■>—   I    <  >    II   >  li 


•«••MtfBB^Mi^ai^BaWMma^ 


R.  D.  D.  RUPERTI 


ABBATIS  TDITIENSIS 


COMMENTARIORUM 


IN 


PROPHETAS  Hli\ORES 


LIBRI  XXXI. 


PROLOGUS  D.  RUPERTI 


IN    EXPLANATIONBM    PROPHETARUM 


f -S  Spiritai  sancto,  etomnibus,  qaorum  per 
os  ipseloculus  est,  sanctis  prophelis,  virillus- 
trissime  Colonien^ium  archipreesul  Friderice> 
jucundum  esse  nostrum  eloquium  non  vane  spe- 
ramus,  dum  Chrisii  Filii  Dei  sacramenta  prsedi- 
canles,  ipscrum  testimoniisupporlunc  etconve- 
nit*nter  uiimur.  Uno  namqueel  eodem  actu,dum 
fidem  noslram  Deo  ofT*  rimus,  ipsorum  quoque 
lcsles  8umus,ipsorum  Qdei  testimonium  perhi- 
l*em(js.  Hoc  nimirum  illis  gratum  esseetjucun- 
dum  non  dubilamus.  Ail  enim  unus  illorum, 
Iiiaias,  in  thesanro  fidei  et  veibo  Domini  valde 
copiosus :  Et  dixit  Dominui  ad  me :  Sume  tkbi 
tibrum  graniem^  et  scnbe  tn  eo sfyio  bominis  : 
Vetociler  spolia  detrahe,  cito  prasdare.  Et  adhi" 
biii  mihi  teftfs  fidetes,  Uriam  sacerdotem  et  Za^ 
chariam^  fiiium  Barachix  ;  et  accessi  ad  profjUe* 
tissam,  et  concepit,  et  peperit  fiiiutn.  h  t  duit 
Duminus  ad  me :  Voca  nomen  ejns,  Acceiera  spO' 
lia  detrahere,  Festina  prxdari^  quta  anteguam 
sciat  puer  vocarepatrem  suum  et  matrem  suam^ 
aufmetur  fortitudo  Damasci  et  spoiia  Samarias 
coram  rege  Ahsyriorum  {tsa,  vm)  Quisnam  est 
Jiberille  grandis,  quem  ut  sumeret  sibi  jussum 
esre  dicit,  nisi  univernitas  Scripturarum  sancta- 
rum,  in  qua  sunt  Gdelia  teslimonia  Christi, 
quod  sanctum  primumadAbraham  Deusrepro- 
mi  it?  Et  quid  illiest,  etin  tali  libro  scripsisse 
stylo  bominis  nomen  pueri,  de  quo  prdBdixerat: 
kcce  lirgo  eoncipiet  et pariet  Ftiium  (Isa,  vii), 
njsi  accepiise  graliam  propheticam,  factumque 
esse  unum  ex  illis  qui  ejusdem  Christi  venturi 
testimooia  cooscripserunt«  eumdemqae  testan- 


A  tur  exstitisse  Deum,  priusquam  per  carnis  na- 
tivitatem  venerit  in  nunc  mundum?  Hoc  ele- 
ganter  per  tale  nomen  prsedlcatur  :  Accetera 
spoiia  aetrahere,  Festina  prwdari^  et  per  talem 
nominis  rationem,  quia  antequam  sciat  puer  vo- 
care  patrem  suum  et  matrem  suam^  auferetur 
fortitudo  Damasci  et  spolia  Samarix  coram  rege 
Assyriorum.  Qualis  enim  vel  quanta  est  accele- 
ratio  spolia  detrahendi,  sivefestinatio  prsedan- 
di,  prius  spolia  detrahere,  prius  prsedari,  quam 
habere  matrem,  vel  vocare  patrem,  qui  fuit 
Joseph  secundum  adoptionem  pueri  hujus! 
Idem  ergo  est  ac  si  dicat  quia  puer  iste,  quem 
Yirgo  concepit  et  peperit,  Deus  erat  priusquam 
idem  homo  Heret,  et  salvavit  Hierusalem  et  Ju- 
dam  a  rege  Damasci  Rasin,  et  a  nge  Samariai 
Faccee,  fllio  RomelisB,  qui  tunc  itlum  pariter 

B  impuguabant,  et  a  caeteris  quoque  hostibus  e 
quibus  ille  populus  auxilio  superno  liberatus 
est.  Profecto  hujusmodi  prophetias  scribere, 
accedere  fuit  ad  prophetissam,  de  qua  dicit, 
et  arcessi  ad  prophetissam,  et  concepit,  et  peperit 
fiiium,  Quaenaro  est  illa  prophetisna,  nisi  illade 
qua  prse-oculus  fuerat,  mater  Emmanuelis, 
virgo  Maria,  gratia  plena,  in  qua  omnis  pro- 
phetia  implendaerat?  Iste  accessus  ad  hanc 
prophetissam  talis  est,  qnalis  introitus  ho- 
norati  viri  in  saRctnaTium  Domini  cum  oblatio- 
no  solemni,  cum  talfnlo  quod  nffiTat  nnri  pro 
bati  atque  puris^imi.  T»»8lfS  h«:jus  rei,  quod  ta- 
liter  ad  prophetistHm  4  illam  accesserit,  qnod 
prophetise  in  ea  cimpleniise  suam  portionem 
coQScripserit,  gratulaturse  habere  tam  aposto- 


PATaox..  CLXVIIlv 


.^ 


K 


li 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


12 


los  ex  Judseis,  quam  sanctos  doclores  ex  i2:pnli- 
bun,  verbi»  hujutcemodi  :  Et  adhibui  rnihi  tes- 
les  fideles,  Uriani  sactrJotfWj  et  Zadiariam^  fi- 
liumBaradux.  bacerdoH  Urias,  quud  inierpre- 
tatur,  lux  mta  Dominus,  ap«)8tolica  di^iiitas. 
ZHcharias,  qnoJ  inlerpretalur,  tiiemor  Uommi^ 
filius  Darachlx^  id  esl  benedicti  DoiHmi^  conven- 
tus  vel  coetus  est  Ecclesise  de  gentibus,  sanclis 
ornatus  doctoribus,  quorum  omnium,  videlicet 
apostoiorum  atqne  doctorum,  si  t^cripla  perpen- 
das,  palam  eslquia  testes  sunt  IsaisBpruphetce, 
quod  uptimesendeiit  et  credideritde  puero  hoc 
talis  prophetissse  tilio,  quia  nimirum  in  prsedi- 
calione  fidt^i  huiUA  vertiisfjusconstanttr  uiun« 
tur.  (Juod  de  uno  Isaia  diximus,  de  cseteris  quo- 
que  prophetis  dicimus,  quia  revera  dalum  e^t  il- 
lisaSpiritu  sancto.dividentesingulispruutvult, 
sunieie  iibrum  grandem,  id  est  sanctam  ^^cri- 
plurHm,  cujiis  primam  etmagnam  porliontm 
sciipsit  jdoiies;  et  «cribere  in  eu  slyo  hominis, 
id  est  eadem  auctoiitate  qua  prinius  Moses 
scripbit,  scribero  aliquid  pro  viriii  porlione, 
sive  quod  ab  homine  posset  legi,  et  tali  modo 
accedere  ad  iHam  prophctissam,  et  inde  habere 
testes  duos,  id  est  tam  de  Juiiasis  quam  de  gen- 
tibus.  credentes  quod  de  Chri8to  Dei  Filio  muU 
tum  bene  senserint,  et  in  Spiiitu  s  ncto  loouti 
8ii>t,  quae  graiia  vere  magna  est.  Nam  legere 
quidem  illum  grandem  librum  pluribus  daium 
est,  paucissimis  aulem  scribere  in  eo,  rt  in 
Fanctarum  canoneSciipturaruniesse  piincipes. 
Igitur,  sicut  initio  diximus,  panctis  pro[)lietis 
cum  (^hristo  jucunduni  e>se  noi*trum  eluquiura 
nun  vane  speramus,  dnm  l.liristi  sacrainenta 
piflsdicantes,  ip«oruro  conre^sione  et  verbis 
quifi  Bcripseruat,  eumdtm  Chiistum  honora- 


A  mus.  Cui  autem  non  sit  optabile,  lalibus  ac  tan- 
ti>i  Itegi5  seterni  prseconibu>  in  hacpartejucun- 
ditatem  et  exsuliaiiouem  larere  iil  gratulentur 
se  taniffi  n  i  nos  tetites  habere  ?  Hunam  qnippe 
vicissitudineni  in  tempure  opportuno  valtbunt 
rependere.  Ea  spe  vel  t  xifpeciatione  stitu  m«-, 
Paler  mi,  sicut  in  cseteris  ^cripturis,  ila  et  in 
volumine  duodecim  prophetarum  dedisse,  ad 
quoerendum  Chiistum,  cujus  verilas  eoium 
corda  possedit,  ora  replevit,  calamum  rexit,  ut 

Eer  omne  quod  scriberent,  ad  ejus  gloriam  et 
onorem  tenderent.  Hoc  nunc  dico,  a  quo  ipse 
non  disi^entis,  quod  t^icut  de  quadam  terra  scri- 
ptum  legimus  quia  ibi  nascitur  aurum,  et  au- 
rum  lense  illiuR  oplimum  est,  ita  de  saneta 
prophetica  Scriptura  recte  dicas  quia  in  hac 
invenitur  Christi  Mlii  Dei  tebtimunium,  et  tes- 

B  timonium  Sciipluise  hujiis  oplimum  ebl.  Tu 
mihi,  et  tecum  p.ixillus  niu<iicus,  allHmen  tide- 
lis,  et  in  locu  tideli  lixus,  roenobii  Sigebergensis 
abbas,  Cuno,  lidei  scienti&e  domebticus,  btimu- 
Jum  apposuihti,  sicut  in  cseteris  quibubdam,  ita 
et  in  parteista  :  ut  quamvis  piger  essem,  nou 
tantum  usquequaque  dormitare  possem,  cum 
et  hoc  volumen  aliquatenus  attingerem  Quod 
jam  feci  ad  finem  usque  Micheee.  qui  in  hoc 
ordine  sextusest.  Septimu<  sequebalur  Naum, 
sed  quia  is  de  ad\eniu  Christi  fere  nihil  tale 
dicit,  quod  illum  proprienuntiet,  ipso  sonolit- 
terali,  refriguit  studiiim,  quia  contracta  est  ad- 
modum  jucunditas  quse  diincultatem  tolerabi- 
leifj  in  aliis  fecerat.  Etce  pei  hanc  occa^ionem 
imperfeclo  opere  resedi,  ego  piger,  foitahsis 
nihil  de  sex  podteiioribus  propheiis  prse^ump- 

C  turus.  Cur  in  hac  re  nunc  solito  pignorsum  ? 
Nomen  inane  mihl  non  absque  labuie  dedlsti. 


PIIOLOGUS  RUPERTI  IN  OSEE  PROPHETAM 


5  Primu»  in  ordine  duodeeim  proph^tarum  po- 
nitur  Osee.  Hujus  ad  intet'igentiam  quanto  sa- 
pientiai  tumint  opus  sit,  ipse  non  leviter  innuitt 
eum  incalce  votuminis  ifa  dicit:  Quis ''sapiens, 
et  intelliget  ista  ?  intelligens,  et  Fciet  bsec  ? 
(Ose.  xiv.)  Sic  namque  admirando  interrngans^ 
interrognndo  admirans  satis  affirmat  quod  dili' 
genter  et  multa  cum  industriapretionas  ui  angusia 
iitte^a  quam  profandissime  absconderit  spiritua- 
lis  inteiligentiee  margaritas^  adeo  ut  quisguis  eo- 
rum  qui  meditantur  in  iege  Dcmini,  totis  sancti 
studii  viribus  adhibitfs,  eas  invenerif,  hic  vere 
sapiens  atgu^  intetiigpn%reputandus  sit.  Dicitrrgo 
quis  :  Qnorum  tendebat  taiis  diiigentia  ?  j\un' 
quid  sanctus  profihetiss  spiritus^  q>ii  in  isto  afque 
in  cxteris  loquebatin\  s^nsus  sui  thesaurum  nobis 
oceuitum  esse  volebat  ?  Nanquid  benevolus  non  est 
spiritus  sapientix  propheticx,  et  idcirco  taliter 
se  abscondebat^  ut  nos  eam  aut  vix  aut  nunquam 
possemus  invenirt  ?  imo  ut  inveniriposset^  idcirco 
sapi^nHa  hwc  abKonditQj  ei  th^sawrui  hie  ocoul" 


A  tus  est.  Nisienim  sese  abscondinetj  nimirum  ho' 
die  inveniri  non  posset.  Hoc  tunc  dtmum  recte 
advcrfis,  si  $tatum  tenipoi  is  fiiius  rite  perpendis. 
(Swuiwd  enim  prophvtm  suis  quique  temporibns 
tam  lihere  ioqutbantur  quam  iicenfer  hoaie Ifgun- 
tur?  Nunquidnnn  in  mulla  jormidine  ^rophtfa- 
bant?  Dicit  namque  uniis  ips'.rum:  Si  occiditur 
in  sanctuario  Domini  sacerdos  et  profihetse 
{Thi-en.  ii).  formido  et  laqueus  facla  est  vatiri- 
natio  et  contritio  {Thren,  iii).  Siquidvm  vatici" 
nnntes  occidebnntur^  et  ipsa  viiticmntio  laqueus 
fiehat  iiliSf  ut  quasi  jvste  et  rntionabHifer  avcidt 
viderenfur.  Exempli  gratia  :  fsaia:,  quanwis  es- 
set  sanctus  et  nobilis^  utpote  cajus  Mannsses 
rex  gener  exsfitit^  id  qwid  vaticinatus  fucf  at^ 
dicendo  :  Yidi  Dominum  secundum  super 
solium  ex^elsum    et  elevalum   (/sa.    vi),    /a- 

B  queus  fuit.  Nam  in  lege  Duminus  dicit  Moysi : 
Non  enim  videbit  me  homo,  et  vivere  potest 
{Exod .  xxxiii) ,  Ergo    apud  judices    iniquos 


V 


13 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  PROLOG.  IN  OSEB. 


14 


li  qmi  er  ore  et  vaticmatiane  tua  illaqueatui  est^ 
'\  qwid  tanclm  legi  et  ipsi  Domino  contraria  di* 
I  ctre  praesum/tiUiset,  scribendo  se  Dominum  vi" 
disse,  eam  D'minus  dixtsset  se  non  posse  videri 
ab  houtine ;  atque  ita  habito  quasi  judicio  con- 
j  demnatui  est.  Dentque  ab  httc  ilium  Hebrxi  a 
ja'n  d'Cfo  ipsiut  genero  Manasse  sectum  esse  per- 
hibent.  Qnidputas  illieoenisset  si,  quemadmodum 
dixerat:  Vidi  Doiniiium  seiientem  super  solium 
excelsum  eteleTalum,  ita  etiam  nudo  sermone 
dixisset  quomodo  oel  quali  ordine  idem  Dominus 
ab  ipsis  Jwfmis  crucifigendus  et  tunc  demum  re- 
turgendo  ex  mortuis  in  iliud  exeetsum  patemm 
dexterm  soiium  esset  elevandus  ?  Nimirum  non 
txspeetasteni  itU  nt  saitem  cum  judicio  condem-' 
narent,  sed  sicut  B,  protomartyre  Stephano  di- 
eente:  Ecce  video  coelos  apertds  et  Filium  ho- 
minis  stantem  a  dextris  virtulis  Dei  {Act.  vii), 
qui  utique  crucifixus  fuerat  ab  illi*^  non  exspec- 
taoerunt  ut  perageretur  judicium^  sed  exclamaii- 
tes  continuernnt  aures  suas,  et  impetom  fece- 
mnt  unanimiler  in  eum  (ibid,)^  ita  insanientes 
tanquam  pro  zeio  Domini  /ortiter  conclamantes, 
simui  irruissent  in  eum.  Nec  vero  tantum  de  sua 
morte  soiiictti  formviabant  ne  occiderentur^ 
quam  ne  sacrx  perlciitarentur  iitterm  et  de  Ao- 
minum  memoria  toiierentur.  Elenim  nunc  qui^ 
dem.  Cfim  ab  aliis  prophetm  occiderentw\  ab  aiiis 
Itropfieticx  litterm  custodirentur ;  tunc  autem^  si 
tantum  sceius  tantiq^e  sceleris  pcenam  Judmis 
eoenturam  paiam  enuntitsrent ,  nequaquam  custo- 
dirmfur.  Exempli gratis :  quando  verba  Domini, 
qujs  Biiruch  scriba  ex  ore  Jeremim  scripserat^ 
rex  eombussit.  scindens  volumen  seaipello  scribm 
et  projiciens  in  ignem^  Binathan  ei  Dalajas^  et 
Gemmarias  contradixerunt  regi^  iicet  nan  awiie- 
rit  eo$  (Jer.  xxxvi).  Pro/ecto  si  ea  qum  de  pas- 
tUme  Uomini  et  de  /utura  subversione  civitatis 
totiuiaue  gentis^  qum  prripter  iilam  /utura  erat^ 
seauthat,  i'iem  Jeremias  mani/estis  et  rebus  et 
nominxbus  conscripsissety  non  modo  non  prohi- 
buissentvoiumen  iiiudscindi  sive  comburi^  verum 
etiam  et  unioersam  iitius^  qua  nunc  kcciesia 
Chritti  fruitur^  Scripturam  propheticam  perdere 
/estinasient;  ipsum  quoque  non  tantum  misissent 
in  laeum,  ut  jam  fecerant^  verum  etiam  aut  vi^ 
vnm  iyni  tradidissent^  aut  aiio  qnoiibet  modo  cru- 
di^iiter  occidissent,  Contemperandum  itaque  tunc 
erat  tempori,  quatenus  et  Scripturas  veritatis 
Spiritus  sanctus  conderet,  et  tamen  veritas  non 
vsquequaque  damnosum  venturis  smcuiis  odium 
sibipareret,  Si  enim  Christus  Dei  Fiiius  in  Psal- 
mo  toquitur  :  Deos  ostendit  mihi  super  inimicos 
meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
popuJi  mei.  Disperge  illos  iii  virtute  tua  {Psal, 
LTiii),  cur  non  et  prophetis  Christi  conveniat  di' 
cere :  Detis  oslendit  nnbis  super  fomicatrices  is- 
tas,  Ooiiam  atque  Ooiibam^  quarum  aitera  iSama- 
ria^  aitera  est  Hierusatem  {Ezech.  xxiii),  ne 
nimis  exasperetis  eas,  ne  quando  obiiviscantur 
mei,  sive  iqnoraniiam  Dei  semper  habeant  ven^ 
turi  popuii ;  si  ista  Scripturas  recipere  aut  con^ 
seroare  voiuerint^  utimini  discretione  provida^ 
weaskaie  subfiguris  et  mnigmatibus  dkseensurm  ad 


A  terras  Divinitatis  mysteria,  Igitur  cum  dicit  hic 
unus  ex  iliis^  primus,  ut  jam  dictum  est,  in  or- 
dine  prophttarum  duodecim:  Qiiis  sapieni^.  et 
intelliget  ista?  iiitelligens,  et  sciet  h8ec?(0«t?. 
xiv)  ntque  hoc  dicens  mnni/este  sensus  occuifos  et 
intetiectu  difficites  in  iitlef^a  cenigmatica  scse  si^ 
gnasse  confirmat^  recte  non  jwiicatur  tanquam 
invidus,  snit  honoratur  tanquam  providus.  Qui/pe 
qiii  bonum  thesaumm  /utuns  gra/tm  tohmredibus 
tn  tuto  reposuitt  clivim  ifii  dereiinquens  cui  de- 
reliqiiit  David^  qui  Ptfalmos  nihilominus  clausos 
conscripsit^  ut  aperiret  ipse  quibus  veilet  in  pie* 
nitudine  temporis,  Unde  et  in  \pocaiypsi  Sanctus 
et  Verus  dicitur  habens  clavim  David,  qui  aperit 
et  nemo  claudit ;  claudit,  et  nemo  aperit  {Apoc. 
iii);  dicitque  nngelo   Phiiadeiphim :  Ecce  dedi 

^  ostium  apertum  coram  te,  quod  iiemo  potest 

"  clauere  (ibid.).  Ipse  nobis  aperire  dignetur  o«- 
tium  inteUtqentim,  per  quod  priores  et  Patres  no- 
stros,  Eccii^nm  magistros,  introducere  dignatus 
est^  ut  nos  quoque  cum  iliis  videre  queamm  quid, 
quando  vei  quomodo  /ecerit  Deus^  per  quod  assi- 
miiatus  sit  in  manu  prophetm  hujuSy  semei  et  ite- 
rum  ac  tertio  ad  muiierem  /omicariam  acceden 
tis^  et  ex  ea  duos  filios  et  fiiiam  generantis,  et 
post  hmc  adhuc  muiierem  adulteram  adeuntis. 
JNam  quod  hmc  in  simiiitudinem  sui  propheta 
/acere  sit  jussus^  ipse  testatur  qui  in  hoc  eodem 
loquitur :  Ct  locutus  sum  super  prophelas,  et 
ego  visionem  multiplicavi,  et  in  manu  prophe- 
tarum  assimilatus  snm  {Ose.  xii).  Nam  cum  et 
iiiud  non  abs  re  est  aumrere,  sanctos  istos  pro^ 
phetas  suis  in  temporihus  tam  exosos,  utpierique 

C  ex  eis  crudeiiter  inter/ecti  sint^  qum  causa  eos 
de/enderit^  et  tantum  genti  iiii,  quamvis  pecca* 
triei^  commendaverit,  ut  htteras  eorum  in  eodem 
receperit  apice  canonicm  auctoritatis,  in  quo  et 
ipsam  iegem  Moysi?  Quod  si  quoerisy  opportune 
respondetur  quia  vere  digniiati  iliorum  subvmis 
auctoritas  et  judicium  sanctm  et  providm  iegis 
Domini.  Dixerat  namque  Dominus,  sicut  habet 
in  iibro  Deuteronomii :  Propheta  autem  qui, 
arrogantia  depravatus,  voluerit  loqui  in  nomine 
meo  qn»  ego  non  prsscipi  illi  ut  diceret,  aut 
ex  nomiiie  deorum  aliorum,  interQcietur.  Quod 
si  tacita  cogilatione  responderis:  Quomodo 
possum  intelligere  verbuni  quod  non  est  locu- 
tus  Dominus?  hoc  hahebis  signum,  quod  in 
nomine  Domini  propheta  ille  prsedixerit,  et 
non  evenerit,  hocDominus  non  est  loculus,  sed 

D  per  tumorem  animi  sui  propheta  confinxit,  et 
idcirco  non  limebis  eum  {Deut,  xviii).  Cum  hmc 
dicit  justa  et  irrefragabilis  6  lex,  ergo  econtra, 
quod  in  nomine  Domini  propheta  prmdixerit,  et 
evenerit,  hoc  Dominus  est  iocutus,  idcirco  tim^bis 
eum.  Porro  sancti  prophetm  istij  cum  mitteren' 
tur  ad  prmnuntiandum  de  ionginquo  Christi  ad- 
ventum^  simui  etiam  de  propinquo  datum  vei  in- 
junctum  €st  iiHs  prophetare  iliud  in  quo  citius 
veraces  comprobnri  possent,  scilicH  innninetitim 
ab  Assyriis  Istaeii  cnptivitntvm,  itrhqu*'  iyntnn^ 
tem  Jwim  q^oque  nnhi/  onis  tinmniift ntiinnm, 
etprmteiea  nunnuUa  etinm  minuray  qu,v  littefis 
eorum  tegymus  inserta.  Cum  igihir  eito  evenisset 


15 


RUPERTI   ABBATIS    TDITIENSIS 


16 


caplivifas,  sive  transmigratio  illa,  sicui  per  illos  A 
verifas  prophedca  fvaedixerat^  /alam  ronstituit 
guod  oeraciter  /ui$s>nt  locuti  in  nomine  Domini, 
e/  qmd  Dominus  mifisset  eos  \  atque  ita  conpleta 
profihetix  pars  ittufl  qunque  quod  reliquum  vel 
moxnnum  erat  de  promissiune  vet  adventu  MeS' 
six,  vtrum  fore  couvinctbat,  Hoc  animadvfrso, 
nonnihti  jurari  arbitro"  iectoremy  mysterivm 
regnt  Dei,  vt^t  adventus  Christi  Fitii  Dei  in  sanc- 
tis  prophetis  quxnnfem,  ut  non  mirctur  aut 
offendniur^  dum  in  sacns  eorum  litteri.y  modo 
Ciiptivitatis  sive  transti,igrationis  jatn  dicix  com- 
minationem,  moda  reitente  hbertatis  xttnice  ei 
Dummici  adventus  nfynffirari  audit  promissio- 
nem.  /it*jd  de  propiuquo^  tioc  auttm  vatwmtum 
sentiens  de  lonymquo^  et  iom  iirnfie  conjtntgi  in 
tittera,  tpice  inm  iuniie  disjtmcta  sunt  /ler  lem- 
pora.  Exempti  gratia.   Cum   dixtssti  hic  idem  Q 


propheta :  Glingite  biiccina  in  Gabaa,  tuba  in 
Roma;  ululale  in  Hethaven,  post  tergum  tuum 
Benjamin.  Ephraim  in  desolatione  eiit  in  «de 
correplionis ;  in  tribiibus  Israel  osfencJi  lidem 
{Ose.  v).  Quihus  utiqne  immineutem  dectaniat  de- 
cem  irihuum  capttvitattm,  re/teyite  /fostmodum 
in/ert  illud^  quoft  stne  dubio  att  invisibitts  anima* 
rum  nostrarttm  caiitivitntis  s/jedat  sotutionemj  ita 
in  persona  Salvitoris  nostri  dicerts:  In  tiibula- 
tione  sua  mane  consurgent  ad  me  :  Yt^niie  et 
revettamur  aci  Dominum,  quia  ipne  c^pit  et  na- 
nabit  nos  ;  percuuet,  et  curahit  nos.  ViviticHbit 
nos  post  (luos  iiii'8 ;  in  «lie  lertia  suscitabil  nuSy 
et  vivemus  in  consfiei^u  ejtip.  Sci*  mus  st^que- 
murqiie,  ut  co/iinoscamus  Ddminiim,  etc.  (Oie, 
VI ).  Srd  nns  pliitn  quse  hinc  dici  iiossent  in  snum 
tocum  ilt/frientts^jam  nunc  pmphttice  seriim  in- 
grcaiamur. 


IN  OSEE  PROPHETAM 


COMMENTA.RIORUM   LIBER  PRIMUS. 


T  Cap.  I.  —  Verbum  Domini  quod  factum  est  ad  Osee  C 
/?/itimfie(/^erf.Ut8imn«attenti.Scripturahflecinexor- 
dio  8uid  vocatur  Vtrbum  Oommi.u  Verhum  Domiui, 
ait  B.llieronymusquodio  princtpioeratapud  Deum, 
et  Deu8  erat  Verbum,  factum  est  ad  Odeo  tilium 
Beberi.M  Neo  vere  repu^nat  ei,  quod  ecclesiaslica 
flrroiter  lenet  rej^ula  ndei,Verbum,quod  in  principio 
erat  apud  Deum,  non  factum,  sed  natum,  non 
creatum  e8He,8edgeDitum.Namadhomine8  quidein 
factum  esthoc  Verbum,  non  autem  factum  est  ad 
Deum,  sed  erat  io  prioclpiu  apud  Deum.  EteDim 
hominibus  quidem  accideDtallterextempore  acce- 
sit,  apud  Deum  autem  nunquam  dod  fuit.  Verum 
tameo  ubicunque  io  sacris  legimus  Scripturiff,  ad 
illuui  fcl  ad  illum  factum  esse  Verbum  Domini, 
magnam  sonatbeatitudiDemhominis*  quam  et  in  rv 
David  Vcrilas  ipsa  commendtit,  cuin  dicit :  Beatus 
homo  quem  tu  erudieris^  Domint^  et  de  tege  lua  do- 
cueriseum  {Psal.  xciii).  Suaviter  namque  ei  magna 
cum  deliciarum  multitudioe  summam  sapieDtiam 
citodiscit  ille  ad  quem  flt  Verbum  Domini,  quia 
videlicet  hoc  Verhum  lux  vera  est,  qux  iUuminai 
omnem  hominemvenienteminhunc  mundum(Joun.])\ 
el  dum  infulgnt  humiinae  menii,  repeole  illuminat, 
repente  docet;  oeque  in  iocertum  aurem  cordis 
audientis  adducit,  sod  ita  certum  reddit,ila  quod 
videt  pro  coostHOti  hahet,  ut  noo  dnbitet  dlcere 
quia  Verbura  factum  est.ractuftt,  inquam,  quia  cer- 
Mssime  futurum  est,  immutabiliter  adimpleodum 


est^et  impossibileeBt  quin  flat  quod  fulurum  e^se 
deiiuntiat.Betitus  ergo  ill«*  homo  esl,pt(te  suMmol- 
tum  potesl  beititurline  in  DoMiino  gloriari,quia  non 
ab  hominp,  neque  per  hominem  accepit  iilud,  sed 
per  reveltttionem  Spirilus  sancti  {Galat.  i).  Suprr 
hac  eruditionis  praero^ativa  soli  possiint  apostoliet 
propheiffiin  Domino  gloriari,  qui:i  videlicet  taliter 
8unt  eruditi,  non  ab  bominf^^ut  jam  dictnm  est, 
neqiia  per  homiopm,  sed  per  mugisterium  Spiritus 
8ancti.Idcirco,qiisecunque  illi  scnpserunt,  ita  punt 
ratatamque  flrmum  habent  rundhuientum  veritatis, 
ul  de  ullo  ipsorum  dictodubiiare  nerarium  sit.Sune 
modum  sunt  eruditi,  sive  momeotum,  aut  velo* 
citaiem  doctcris  eorum,Demounquam8uti8  ag  iovit 
nisi  qui  experiri  rai;ruit  Sciendum  pra^tcrea  quod 
ubique  io  saoctis  prophetis  dictio  haec  qua  dicitur 
fartum  est  Verbum  Domini.ad  promissionrs  rospicit, 
quffi  nuncimpIeiaesunt.Verbi  incnroati ;  el  ob  hujus 
intentionis  exccllentiarn  non  tantum  videntps,  aul 
filii  prophetarum,  sed  prophelae  nierentur  nuncu- 
pari,  quia  viilelicet  videntcs,  autfHii  prophetarum 
potuerunt  etiam  prominoribus,  quas  pra;viderunt. 
rebus  dici.SoIos  autem  eos  propheta^  sancta  Scri- 
ptura  nuncupat,  qui  praenuutiaverunl,  vel  ad  quos 
scrmo  factudes^tde  adveotu  Ctiristi.Neciilud  igno- 
randum  quia  primusillorum  pater  Abraham,novis- 
simusautem  Joannesexstitit^praecursorejusdemet 
baptista  Chrisli.Pgimum  nafnque  ad  Abrabam,  ud 
quem  promissio,  imo  et  repromissis  facta  estbeati 


17 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ^  IN  OSEE  LIB  I. 


18 


seroinisin  hooFermone:»  AtqiieinFeminetnobene-  A  ^olh  »()^/(/.).SiergoiIlo8  dixit  salvatores,  perquos 


diceniur  omnes  genles  »  (Cen.xxii].Foter  utrucnque, 
id  est  po9t  proniis-ioneiDtet  uote  reprumissionem, 
eenno  l^ommi  factus  esl.  £l  hsc  talisenuntiatioin 
eum  st^mel  et  iterum  de  causa  jam  dicti  seminis 
taliter  scripta  eat :  «  His  ita  transactis,  factus  est 
sermo  Oomini  ad  Abram  per  visionem  dicens^Noli 
tiniere,.\bram,('go  proteclortuus  sum,»  elc.  Illo  ad 
baec  dicerte:  •  Mihi  autem  nondfdi8ti8emen,etecce 
veroacuiUs  meus,  hsres  meus  erit.  Statim  sermo 
Doinini  factus  est  ad  eum,dicens  :  Non  erit  hic  baeres 
tuuSfSed  qui  e^redietur  d^  utero  tuo,  ipsum  habebis 
bxredcm.  Eduxitqud  eum  foras,  et  aitilli  :  Suspice 
coelum  et  numera  stellas,  si  potes.  Et  dixit  ei :  Sic 
eril  somen  tuum  Credidit  homino,etreputalum  est 


[)eustemporalitcrliberavitIsrael,quanlomagisrecle 
illi  dicuntur  8alvatores,quorum  laborSulvalori  nos- 
tro  Deo  ad  nostram  seternam  salutem cooperalus esl? 
Pulchre  i^fUur,  et  non  sine  quojam  divino  prssa- 
Bagio,hic  unus  ex  illis  et  primus  ex  duodecim  dictus 
Oi»ee,quod  inlerpretatur5'i/t;a/or.Dicitur  enim  fllius 
Beheri,  quod  interpretatur,  pulei  mei.  Et  quis  est 
dequo  Deus  Paler  recte  dicat, /i/tu-f  putei  mei,  nisi 
Christus  Filiiis  unicus  et  Verbum  Oci.natus  de  se- 
creio,8ive  altitudine  aut  profunJo  cordis  paterni  ? 
Ergo  hic  non  solum  orOcio,  verumetiam  voc»buIo, 
tam  proprioqunm  pRlerno.Salvatoris  noslri  Christi 
typum  (^erit.  Scijuitur  :  «  In  diehus  Ozi»,  JoathaD, 
rrgis  AchNZ,  et  Ezccbis  regum  Judii,  et  in  diebus 


illiadjustitiani »» {Gen.  xv).Quud  HUtcm  hic  propheta  n  Jerolioam  filii  JoHS,re^is  Isracl.  »  Ozias.qui  et  Azi- 


fueri,  eo  quod  seriuo  Domini  ad  eum  factus  sit, 
testalur  ipt^e  Dominus  qui  pro  illoar^'uene  Abime- 
lech  per  somnium  nocle  dicit :  «  Nunc  igilur  reddo 
uxorein  viro  8un,quia,  prophela  e8t,et  orabit  pro  te, 
ctvives«(Gfn.  xx).  Novissimeiu  JoannemBaplistam 
scripia  est  eju^aiodi  enuntiatio,8cribrntH  Lnca  his 
verbii  :«  Anno  quinto  decimo  imperii  Tiberii  CcBsa- 
ris/actume^tVerbumDominisuperJoannemZacha- 
rixSiiiium  in  desertOM^LtiC.  iii).Quod  vero istepre- 
plicta  sit,  vel  fuerit  tehtalur  id(*m  Dominutt,cum  de 
il!o  ai  turbas  dicit :  c<  Sed  quid  existis  in  desertum 
videre  ?  p:  ophetam  ?  Etiam  dico  vobii«,et  plus  quam 
propb<>tamu(^a'/A  xr.Igitur  uhi  audimus  insanciis 
Scriuturisfaciumad;9ancl08homme8sermonerosive 


rias  regnavil  supcr  Jndam  annis  lii  (//  Par.  xxvi), 
et  post  hunc  filius  ejus  Joathan  annisxvi  (//  Par. 
xxvii).  ltpm«tue  post  eum  Achazannis  xvi  (//  Par, 
xxviii).  et  po8t  hunc  Kzechias  annis  xxix(//  Par. 
xxix)  :  qui  simul  juncti  liunt  anni  fere  cxiii.  Quod 
quia  multum  est,ut  tandiu  prophctasse  unus  exis- 
tiniPtur  :  at  saltem  illud  constare  oponet,  quod  et 
pxtremos  annos  Jeroboam  lilii  Joas  regis  IsraeKqui 
regnanie  Ozia  in  Juda,  jam  regnare  cocperat,  ut 
prxdictum  est,  regnuvit  xl  et  uno  annis.Et  primos 
anoos  regni  Ezechix  propheia  hic  attigerit,quia  sic 
prophetise  ejus  initium  habet :  «  Voca  nomen  ejus 
Jesrael,  quoniam  adhuc  modicum,  et  visitabo  san- 
guinem  Jesrael  super  domum  Jehu.»  Boc  ferecon- 


VerbumDuminiJucuDdum  el  perpulcbrum  est  per-  p  tinuo  post  mortem  ejusdem  Jeroboam  factum  esi 


pHnilerp,quod  sic  d  ctum  sit.utsubaudiatur  ejusrei, 

quodVprbuincurollen't,ethabitaretin  nobi8(y'/a7?.i). 

Bi  ub  boc  alios  quidem  prophetas,  Joannem  autem 

pliis  quam  prophetani   esse,  qoia  Vorbum  carnem 

faclum,  mngno  quidem  et   prophetali  tiiunere  sex 

rneiis^snaFcendo  prsvenit.sed  non  niinori  pr<viIegio 

gratis  jam  juvenem   di;;ilo  demonstravit,  direns  : 

E(ce  Aynu*  Dci,  et  tollenlem  peccata  mundi  fluenle 

JorlioiH  baplizare  meruit   {Joun,  i).  Parum  autem 

erut  prophetHs  eos  dici,  ad  qiios  sermo  Dei  lactus 

est.  Pius  rnim  aliquid  Spiritus  sanclusin  David  de 

illis  locutus  est.  £.'/0,  inquit,  dixi  :  Dii  estis,  el  plii 

Exreisi omnes{Psat.iJix\\].Qnam  obcau^am  niFi^am 

sermo  Dci  ad  cos  factus  exl?  {Joan.  x).   Hoc  enim  in 

CJtusa  esr^e  Dominus  ipse  astrui  qui  loquens  Judasis 


quia  succedens  ilii  tllius  ejus  Zacharias,  regnavit 
tantum  si*x  mensibu?,et  percu.^sit  atque  interfecit 
cum  Sellum,regnavitque  proeo.  Hic  jam  rectequffi- 
ritur.qualis  sit  intentio  litters  hujus,  cur  prophe- 
liam  hanc  referat  esse  continuatama  diebus  Ozioe, 
quibus  regnavitet  Jeroboam,u8que  addit^eEzechi» 
rcKis  Juda.Ad  quod  primo  dicendum  quia  regnante 
Ezecbia,anno8exto  rcgni  ejus,qui  eratnonus  annus 
Oace  regis  Israel,  capta  est  Saiiiaria,  et  translulit 
rex  Assyriorum  Israel  in  Assyrioi^,coIlocavilque  eos 
in  Aylam  et  in  Aborjuxla  fluvium  Gozan,  in  civita- 
tibusMedorum,  quia  non  audieruntvocem  Domini 
Dei  sui  {tV  Reg.  xvii).  Iloc  ergo  inlendit  sacrae 
litlerae  spirilus,  ut  testilicetur  inexcusabiles  fuisse 
reges  et  populum  hrael,  quia    nunquam  Dominus 


caIumniantibus,cumpr8emissis8et:«Nonne8criplum  D  prophelas  mitlere  dcsiitin  illis,nulliu8  regis  eorum 


estio  lege  vestra:  Egodixi:  f)ii  estis.el  niilExcelsi 
omne8,«>continuo  sulguDxit :«  Si  ilIo8dixitdeo8,ad 
quossermo  Dei  factu8,ct  non  potest  soiviScriptura  » 
(i6i(f  ),elc.Ergo  prophetae(fiisunt,quoniaiii  isti  sunt 
adquos  sermo  Deilactus  est.Quof\  ei  dii  recte  dicuntur, 
nonne  etsalvatores  nibilominus  recle  cognominan- 
lur.^Si  illosScripturaiiixitsaivatores^perquos  Deus 
ternporalem  Israeli  salutem  operatus  est,  exempli 
gratia:  •  Et  clainavprunt  filii  Israel  ad  Dominum,qiii 
8usritavitpi8  8alvatorem,ettiberaviteos,()thonipI  vi* 
delicet  filium  Ceaez  {Judic.niK  Uemque  :  Et  clama- 
veruDt  ad  Dominam,  qui  suscitavit  eis  salvatorem 


diebus  propheiica  voxdefuitjiram  Dominiventuram 
comminans,  captivilatcm  futuram  praecuntiand, 
donec  veDiret,De  Israel  se  excusare  posset  de  igno- 
fanlia,  colens  vitulos  quos  fccit  Jeroboam,  imo  et 
haal  quem  introduxit  Jezabel.  Aoie  bunc  exstitit 
Helisxus,  qui  et  niortuus  est,  regnante  Joas  patro 
hujus  Jeroboam,  et  ante  Helisffium  HrHas,  simili- 
terque  et  alii,  ut  Micheas  de  Grmla  (7/7  !\eg.  xxii). 
multiquefilii  prophelarum.atqueita  si  rilememores 
a  prinio  Jcroboam  qui  peccare  focit  Isranl,  cui  et 
mala  venturn  promeritis  prsdixit  Ahias  Syioniles, 
propheticum,  sicut  jam   dictum  est,  testimonium 


10 


RDPERTI    ABBATIS    TUITIENSIS 


20 


conlra  illosnon  defuit,  usquead  efrectumpraedictae  A.<)i<^8  eorum   qui  sub   praedictis  regibus  propheta- 


captivitatis,  ita  ut  per  oronia  judex  Deus  laudabilis, 
reus  autem  populus  cum  regibus  sit  ioexcusabilis. 
SubeisdemregibusJudalsaiuocquoqueprophetasse, 
titulus  libri  ejusindicat.Et  vide  diligenterinspiritu 
Dei,  dignitatis  cujusque  custodiam.  Cum  dixisset 
«  in  diebus  Ozi£,Joathan,  Achas  et  Ezechia;  regum 
Juda,»tunc  demum  subdi(,o  etindiebus  Hieroboam, 
filii  Joas,  regis  Israel.  •  At  ille  videlicet  Jeroboam 
cunctis  illis  tempore  prior  exstitit,  utpote  cujus 
regni  anno  xxvii,  Ozias,  qui  et  Azarias,  regnare 
crBpitiaJuda  (IV  !\eg,xy).  Curergotot  junioribus 
in  ordinesuppositu8est?Num  casuhoc  actumest? 
Non  utique,  sed  quia  regnum  Judae  regnum  David 
legitime  existit,    regnum   autem  Israel  scissum  a 


verunt.  Nam  et  Isbias,  et  Joel,  et  Amu8,et  Abdias, 
et  Jona8,et  Micheas  sub  eisdem  regibus  propheta- 
vere.  Quorum  etiam  interpretationes  nominero  hic 
ponerenonsuperQuum  ducimus.Ozias  inlerpretatur 
forliludo   Domini,    Joatban,  Domini  consummatiOt 
Achaz,  virtuSf   Ezecbias,   impertum  Oomint.Ui  re- 
gnabant  in  Juda,  cujus  nomen  confessio  est.  Porro 
in  Israel,  qui  sibi  idola  fecerat,  el  a  Dei  teroplo  et 
domo  David  fuerat  separatus,  regnabat  Jeroboam, 
qui  inierpTeiB,lur  temporaliter  sxwe  mora,quodmun- 
dum  amaverit  et  in  ipso  diu  morari  vitam  putaverit 
sempiternam,  nequaquam  futuris,sed  prsspntibus 
detectatus.  Quamvis  autem  sic  recte  inteIIigHtur,ut 
jam  dictum  est,  nihilominus   tamen  sic  accipitur 


domo  David,rdpina  erat,idoIolatriffi  cultus  erat.non  n  Prineipmm  loquendi  Dominumin  Osee.vi  sitsensus: 


templo  Domiai  sed  vitulis  aureis  serviebat.Idcirco 
Jeroboam  ne  commemorari  quidem  in  ordine 
regum  autin  sanctarumtiluIoScripturarumprffingi 
debuisset,  nisi  pro  causa,  qu®  jam  dicta  est,  quia 
contra  quos  Helias  et  Helisffius,  caeterique  prophoti^e 
slcterunt  idololatras  reges  l8rael,contra  ipsos  etiam 
dirigebaturprophetiahffic  utinexcusabilisessetcum 
Buis  regibus  impcenitens  Israel.  Proinde  de  Cffileris 
regibus  Israel  qui  temporibus  istorum  regum  Juda 
regnarunt  in  Samaria  complures  fuerint :  nuUusblc 
Dominatus  est,ni8ii8tesoIu8,idemque  quamvistem- 
poreprior,  loco,  ut  dignum  erat,po8itus  est  poste- 
rior.  8ufncit  namquead  insinuandum  quod  regibus 
Israel  prophetica  comroonitio  fuerit  continuata,i8to 
videlicet  Osee  incipienle   prophetare  diebus  Jero- 


Hffic  talia,quffi  protinus  sequuntur  :  Vade,sumr  tibi 
uxorem  fortiicariam,  etc. :  primum,in  eo  locntus  est 
Dominus.  Tandem  et  hoc  prffilereundum  non  est 
quia  loqui  Dominum  atlOsee,  et  loquiDominum  in 
Osee,non  omninoidem  est.Naro  loquitur  Doroinus 
ad  Osee,  vei  ad  aliuro  quempiam,  cum  verba  sua 
mittit  per  angelicaro,sive  per  quamlibet  aliam  spe- 
ciem  ;  loquitur  in  aliquo,  curo  8ine  aliqua  specie 
extrinsecus  apparente  loquitur  in  corde  ejus  per 
occultam  suffi  virtuiis  inspiratlonem.  Sumtf,inquit, 
tibi  uxoretn  fomicalionum,  et  fac  tibi  filios  fornica' 
iionum.  Ui  nuno  interim  siroplicftm  eequarour  lit- 
teram,  non  culpandus  esi  propheta,  ei  raeretricem 
converteritadpudicitiam,Bcdpoliu8laudaodu9,qucd 

ex  roala  fecerit  bonaro.   Non  eniro  qui  bonus  per- 


boaro,  Helisffio  mortuo,qui  prophetaverat  adhuc  in      manet,  ipse   polluitur,  si   malo   societur,  sed  qui 


diebus  patrisejus Joas:*  Principiumloquendi  Domi- 
num  in  Osee.  El  dixit  Dominus  ad  Osee  ?  Vude, 
B.iroetibiuxorero  fomicariaro^etfacniiosfornicatio- 
nuro,  quia  fornicans  fornicsbitur  terra  a  Domino.Et 
abiit,et  accepit  Gomer  flliam  Debelaim  ;  et  conca- 
pit,  etpeperit  fiiium.  Kt  dixit  Dominus  ad  eum  : 
Voca  nomen  ejus  Jesrael  ;  quia  adhuc  roodicum, 
et  visilabo  sanguinem  Jesrael  super  domnro  Jehu, 
et  quie&cere  iaciam  rpgnum  Isriiel,  et  in  illa  die 
conteram  arcum  Israel  in  valle  Jesrael.  »  Astruere 
non  possumus  idcirco  dirturo  hic  esse  «  Princi- 
piuro  loqueudi  Dominuro, »  quod  iste  prirous 
sit  vel  fuerit  eorum,  ad  quos  Oominum  vei  in 
quibus    propheticffi   iocutionis   modo  locutus  est, 


malus  estjin  bonum  vertitur,  si  t^oni  exempla  sec- 
tetur.  Haec  et  bis  similia  roulta  dicla  sunt.  et  dici 
possunt  in  excusationero  viri  sancti,  noii  sub  libi- 
dini  ,sed  superno  imperio  servientis,  quo  videlicet 
Jubenteetiam  eorum  quaeturpia  vel  inhonesta  vi- 
dentur,nihil  fieri  turpeautinhonestum  est.Cffilerum 
eis,  qui  cum  sint  veritatis  amalores,  spiriluro  ubi- 
que  potius  quam  litteraro  libenter  amplectuntur, 
cilo  pcr8uasuro  estvel  persuaderi  potest,quia  nihil 
horuro  quffi  hic  de  fornicationis  opere  scribuntur, 
gesturo  est  corporaliter^eed  toturo  spiritualiter,  id 
est  per  visum  sive  per  excessum.  Nrque  eniro  in- 
auditum  et  inusilaturo  est  ut  uxorem  duxisse,  (i" 
liosqueex  ea  genuisse  eibi  quispiaro  visus  Eit,factu8 


vel  quibus   futura   captivitas   illius   populi  prs-  ^  extra  si^nsus  corporis,  id  esl  per  excessum  sive  in 


0  roonstrata  est.Naro  constans  quidem  esse  poiest, 
quod  prophetarum  cffiterorum,  quorum  prophetici 
exstant  libri,  prirous  teropore  fuerit,  et  Isaiam 
quoque  aliquiintis  diebus  prfficesserit,  cujus  circa 
initium  volumiuis  mortuus  [saias  legitur;  verum- 
tainen  (ucruntetalii  prophctffijn  quibus  sine  dubio 
locntijs  (i>l  Dominus.qiiorum  notis^imi  ^unt  Samue.i 
et  Uav  d,  Helias  et  Helisffius,  qui  bunc  Osee  non 
ppucLs  liicBcedSpre  dicbu-«.8i  ergosic  dicturo  inlel- 
ligi  pUcet,  Princiuium,  ioquendt  Dominum  in  Osre^ 
ut  sit  8cnsu8,primum  locutus  est  Dooiinus  in  Oaee, 
nihil  repugnans  invenitur,  ita  videlicet,  nt  subau- 


visum  noctia.  Quanto  magis  ubi  superna  visitatio 
prophetiam  instituit,  talium  rerum  imHginationes 
insigniter  pervisumpotuerecelebrari  lAnnonmuIlo 
plura  atque  prolixiora  his  continet  Apocalyp^is 
Joannis,  quffi  omnia  sine  dubio,8icut  testatur  ipse, 
in  spiritu  vidit  et  egit  ?  Hic  jam  recte  quffiritur  quid 
opus  fuerit  istis  similitudinibus,  vel  quoroodo  per 
istas  simiiitudines,  ipse  qui  in  propheta  loquitur 
Doroinus,  in  roanu  ejusdem  prophetffi  assimiletur, 
sicutipsetestatur.  Hoc  ellam  inipsodicens:  Ut  in 
manu prophetarum  assimHatus  sum  (Oi^.  xii).  Itaque 
Jam  nunc,  priusqaam  littero  seriem  percurramus. 


21 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


22 


lib^^t  prfionittere  quid  eecQndum  istoruon  simiiitu-  A 
dinem  oum  homiDibusmirabilis  L)eu9  sit  operatus, 
ot  postmodum  cum  singula  siniilituiiinis  factavel 
dicta  eecuodum  tempus  prophetiaodisserimus.noo 
iocognita  pariter  mysteria  proferamus.  Univeraum 
gcnus  humanum  a  societateCreatorisreceesiFseyet 
recedeodo  fornicatum  fuis8e,quis  nesciet  ?Recedere 
namque  aCrealoreet  8ervirecreHtur»Jornicarie0t. 
Nam  et  Psalmistade  hujusmodi  fornicalione  :  Per- 
dilisti^  ioquit,  omnem,  ^ut'  forniCHtur  abs  U  (Psal. 
LxxiO.ForDicariam  ergo  mulierem  Deus  sibi  sum- 
psit,  quando  geoerationem  aversam  adiit,  genera* 
lioocm  Chaidaicam,  unde  Abraham  eduxit:  Ego 
eoim,  inquit,  sum  Deus  q»'i  eiuxi  ie  de  Hur  Chal^ 
djeorum[Gen.  xv).Cum  illo  foDdus  pepigit,habuitque 
ex  caroeejuslsraei.id  estsemeD  Dei.Oiios  Dei,niio9  Q 
promiasionip  ;sed  nihilominus  pariter  nati  suntniii 
fornicationisjidest  Glii  carnis,qui  nonsunt  Hlii  Dei, 
aut  fllii  promissionis.de  qua  nimirum  distantia  et 
ApoHtoius  dicit:  l9on  enim  omnes  qui  ex  hraei^  hi 
sunt  IsraelUx  ;  nrque  qui  sunt  semen  Abrahx^  omnes 
firlii;  sed  in  Uaac  vocabilur  tibi  semen ;  idest  nonqui 
filii  ramis,  hi  filii  Dei ;  sed  qui  fiUi  promisstonis, 
xstimautur  in  semine  {liom.  ix).  Isti  et  in  .Egypto, 
ubl  deos  M)iYpiio8  ooluerunt,  sicut  io  multis  Scri- 
pturarum  iocis.et  maxime  in  Ezechiol  (Ezech.  xvi), 
exprobratur  eis,  paiam  fecerunt  quod  oseeat  Olii 
fornicationum,  et  exinde  fornicari  nori  desierunt. 
Nijoquam  tameo  in  gente  illa  defuit  Jesrael,  id  est 
seiuea  Dei.scilicet  multi  fidem  habentes  ejus  beati 
seminis,  quod  Abrahe  Deus  promisit;  et  econtra  p 
lilii  fornirationum,  id  eet  filii  carnis  semper  perse- 
quentes  semen  Dei,  sive  filios  promissionis,  non 
tantum  dooec  interficeretur  Nabotb,qui  bic  dicitur 
Jesrael,  faitenitn  Jesraeliles^  sed  etia  perpetuum. 
Hiac  et  Apostolus  :  Sed  quomodo  is  qui  secundum 
carnem  nalus  est^  persequebatur  eum  qui  secundam 
spiritum^  ita  et  nunc  (Gal.  ivl.  Deinde  itcrum,tem- 
pore  non  parvo  iolerposito,id  est  post  quadringen- 
toa  et  trigiota  aooo8,acce88it  Deusad  illam  mulie- 
rem  fornicariam,  et  genuii  filiam,  que  diceretur: 
non  consecuta  misericordinm.  Dedit  enim  legem  in 
monie  Sioa,  que  doc  vivificaret,  oec  ad  perlectom 
adiluceret.  etinstiluit  Synagogam.de  qua  pro  parte 
repniborum,quaB  maxima  exstitit,  recle  dicas,  quia 
filia  illa  non  est  consecuta  roisericordiam.  Non 
enim^  inquit  Apostolus,  per  leuem  promissio  AbnihiB  " 
aut  semini  ejux,  ut  hseres  esset  mundi,  sed  per  jusfi- 
tiam  fidei  (Rom.  iv),  etc:  Quam  fidei  justitiam,quia 
noD  recepit  illa  filia,  ideo  aoa  coosecutaest  mise- 
ricordiam,  imo  coDsecuta  est  iram.  Lex  eoim  iram 
operatar.  Tcrtio,  Deus  ad  loraicariam  accessit,  ge- 
Duitquerur9uefilium,ideftt8ermoDempropheticum. 
Pruphetaa  eaim  misit,quorum  et  Scripturas  utiliter 
legi  addidit.  At  ilialorDicaria  oon  solum  non  est  a 
fornicatiooibus  Buis  reversa,  imo  etiam  cootra  se- 
metip^am  est  divisa,  et  eccejam  fornicariffi  duiB 
factffi  8unt  ex  uaa,  quarum  altera  Ooila,  altera  ia 
eiBdem  propheiis  dicitur  Ooliba.  Haso  divisio  uoius 


10  duas  tunc  factaost,quaado  Samariaeum  decem 
tribubus  recedeas  a  donio  David  regem  suum  sib^ 
constituit,  et  pro  Deo  vilulos  aureos  colens,  Baali 
quoque  cslerisquedeorumportentissese  prostituit, 
et  haec  est  Oolla.  Nam  Hierusalem  cum  duabus  tri- 
bubus  Juda  et  Benjamin,  qufle  et  ipsa  coluit  Bnal, 
ipsa  est  Ooliba.Ad  istam  quarto  jam  tempore  Deus 
accesbit  quandoDeiFilius  decarneejus  natus  estex 
utero  Virginis.  Uuio  nimirum  quodammodo  dixit: 
Dies  multos  10  exspectabis  me^  non  fornicaberis,  el 
non  eris  viro ;  s^sd  et  ego  exspectabo  te,  quia  dies 
multos  sedebunt  fiiii  Israel  siae  rege^etsineprincipe^ 
et  sine  sacrificio,  et  sine  altari,  et  sine  ephod,  et  sine 
theraphtn  (Ot^ee  m).  Igitur  ut  in  manu  prophets 
hujud  assimilareiur  Domious  :  Sume,  ait,  uxorem 
libi  lornicariam,et  fac  filios  fornicationum.  Qutre  ? 
quia  fornicans,  inqui^  fornicabitur  terra  a  Domino, 
Idcirco,  inquit, /([ii;/{/i()«  lornicationum,  ut  sint  in 
signum  et  portentum  eorum  qus  acta,  quaeque 
agenda  sunt  inler  gcntem  istam,  et  me  Domiaum 
patrum  suorum  NotHodumqiiippequia  nootantum 
dixerHt:  Qu<a  fornicabitur^sed  :  quia  fornicans  for^ 
nicabitur.  Idcirco  prsmipit,  lornicans,  et  deinde, 
fornicabitur^ui  sit  spnsus.Quia  gens  ista  a  Deo  suo 
et  fomicata  est^et  fornicatur  nuncetanr.pliusforni- 
cahiturin  posterum.E/  a6ii7,iDquit,e/  accepit  Gomer 
filiam  Debelatm  et  concf^pit  et  peperit  filium.  Gomer 
consummatam  atque  perfectam  innostra  lingua.De- 
belaim.  T^a^i^/i^  sonat.  Est  autem  massa  pinguiura 
caricarum,qua8  in  morem luterum  figurantes,ut  diu 
illse8(B  pcrmancant,c.«Icaat  atque  compingunt,  ba* 
bentqiie  in  esu  suavitatis  voluptateni.  Ergo  Oomer 
filiom  Debelaim  accepi^  inquit,  id  est  apud  geotem 
prophetavi  consummatam.i^ive  perfectam  consum- 
malione  atque  perfectione  voluptuoss  foroicationis 
post  vitulos  aureos  et  post  Baalim.  Genitum  ex  ea 
filium,  voca,  inquit,  J^jro^/.Jesrael  civitas  est  me- 
tropolis  decem  tribuum,de  qua  fuit  et  in  quainter- 
fectus  est  Nrfboth.Ponitur  ergo pro  ipso  ^aboth  hoc 
nomen  Jesrael.  Etest  sensus:  Naboth  quidem  Jes* 
raelites  lapidatus(///  Reg.  xxi),  ethommibus  mor* 
tuu8  est;  sed  mihi  vivit,et  ad  mesanguisejuscla- 
mat,  moxqne  vindictam  receplurus  est  noa  solum 
de  intcrfectoribus  suis.verumetiam  deillo  quisan- 
guinis  eju8  ultor  fuisse  visusest.Nam  hocest  quod 
ait :  El  visitabo  sanguine^n  Jesrael  super  domum 
Jehu.  Jehu  nainque  interfecil  domum  Achab.  Do- 
mino  jubente,proptorpeccatum  sanguinis  Naboth, 
sicut  praedictum  fucrat  ad  eum  lOccidisti  insuper  et 
possedisti  (ibid.).  Ac  deinceps :  In  hoc  loco,  in  quo 
linxerunt  canes  sanguinem  [faboth,  lingent  quoque 
tuum  sanguinem  (t6{d.).Item  :  Canes  comedent  /p»a- 
bel  in  agro  Jesrael  (ibid.).  Gum  ergo  Jebu,noa  Jes- 
rael,  sive  Nabolh  sanguinem  fuderit,  imo  interfe- 
ctoresejusinterfecerit.quare  super  domum  ejus  ille 
sanguis  Jesraeldebuitvisitari  ?  vidclicet,  quia  noa 
veraciter  zelo  Dei  paruit,  sed  propris  cupiditati  ut 
regnaret,  deleta  domo  regis,  per  omnia  servtvit, 
Saper  hocsatis  m8Dife8lecoDvincitur,quiavldebeat 


23 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


24 


a  peccatis  Jcrobjam    non  roccssit,  vilulosque   au-  A  Owt'  cum  rnoreretur^  ait  :  Videal  Domitiuset  requirat 


reos  et  ipse  eoluit,  qnod  non  feciFBet,  &i  vero  %elo 
zelatus  fuisBct  pro  causa  Doinini  (III  Reg.  xix). 
Recte  ergo  etipse,  vcl  domus  ejus  reputatur  inter 
cccisores  Jesraeljd  est  pcrsecutores  seminis  Dei,ot 
vindicta  peccati  ejusmodi,  tam  ex  ippo,  quam  ex 
cxtcro  poputo  Jesrael  requirenda  judicatur,  et  ita 
factum  esl.Nam  mortuopronepoteejusllieroboam, 
Bub  quo  hic  Osee  prophetare  coopit,  succedentem 
filiuraejusZachariam  «extoregni  ejusmenseoccidit 
Sellim^  regnavitgue  pro  eo  (IV  I\eg,  xv),  de  alia 
Btirpc  generatus.  Ncc  mirum  quod  subversa  est 
domus  Jehu,  cum  etiam  regnumdomus  l8rael,l)0C 
est,  decem  tribuum  perindedeletum  sit.Nametoc* 
ciso  Zacharia,  quia  fuit  ultimus  de  stirpe  Jebu, 


(II  Par,  xxiv).  Ilaque  jam  dicius  lleliascum  fugi- 
taret,  etlatitansin  8pelunca,dicenti  Domino!  Quts 
kicagisJlfliafquerulB,  responsionediceret:  Domine, 
altaria  lua  sufjoderunt  et  prophetas  fuos  ocdderunt 
gladio,  et  derelictus  sum  ego  soiui  et  quserunt  ant- 
mam  meam,  Egredere^  aitDominus,  ^£  sta  m  monte 
coram  Domino,  Ef  ecce  Domnus  iransivit,  et  s/jiriius 
grandis  et  fortis  subvertens  monteset  conterenspetraa 
ante  Dominum,  Non  in  spirifu  Dominus,  et  posl  spi- 
ritum  vommotio ;  non  xn  commotione  Dominus^  et 
post  commofionem  ignin ;  non  in  igne  Drminus  ct 
post  ignem  sihilus  aur.x  tenuU  {UI  Reg.  xix),  ot  ibi 
Dominus.Nimirum  prophets  deeideranti  adventum 
Salvatoris,  qui  pcccata  lolleret  et  justitiam  sempi- 


statim  reges   Assyrii  ceperunt  Ruben  et  Gad,  et  ^  ternamadduceret,quem  et  hicOsee  desideratalque 


dimidiamtribumManasse.quaeerattransJordanem, 
et  deinde  paucis,  id  est  quadraginta  et  novem  in- 
terjectis  annis  a  Zacharia,  quemoccidit  Sclluro,ut 
jamdictum  estyregnanteOseo^annoregni  ejusnono, 
(lccem  tribas  in  captivitatem  duotae  sunt.  Hoc  est 
quod  ait:£^  requiescere  faciamregnxim  domus  Isracl, 
et  in  illa  die  conteram  arcum  Uraet  in  vatte  Jesrael. 
Nam  propterurbem  Jesrael,  quae  metropolis erat 
Samariop,  campi  eunt  et  latissimi,  cl  vallis  nimis 
vastitatis,  in  qua  rommisso  certainine  ab  Assyriis, 
caesus  et  captivus  ductus  cst  Israel.  Nunc  quserero 
locus  admonctjCuromissoproprio  vocubuloNaboth, 
cum  dicere  possct :  £^  visitnbo  sangutnem  Naboth 
Jesraelitc,  maluit  dicerc :  Et  visitabo  sanguinem 
Jesrael,  quod  non  hominis  est  nomen.sed  civitatis 


prophetat,  tali  oraculo  prssignabalur  futura  tam 
Israelis  quam  et  Judo)  captivitas.de  qua  et  istenon 
tacetpropheta :  utriusquenamquescilicet  Israeliset 
Judae  futura  mala  pronuntiat,  et  de  Salvatoris  ud- 
ventu  necessaria  nostrffi  saluti,  sicutsequentia  suis 
in  locis  declarubunt,  prffidicit  mysteria.  Denique 
loquens  illic  ad  Heliam  Dominus  in  spiritu  grandi 
et  forti,  subvertenle  montes  et  convertente  petras, 
futuram  captivitatem  signiOcat  decem  tribuum 
IsraeKquiK  factaest  aSalmanasar,rege  AsFyricrum, 
regnante  Osee,  Non  in  spi^^Uu,  inqnit,  DnminuSy 
id  estnondum  Hnis,  nondum  venit  Me»8ias  Domi- 
nus,  qui  exspectabatur.ln  commotionelransmigra- 
tioneir.  11  primam  designat  tribus  Juda,  qiia  tra- 
ducenduserat  Joachimrex  Juda  in  Bubyloneuicuin 


exinterprciationesui.lnterprctalur  namquc,utjam  ^  qundraginta  millibus  nemine  relicto,  exceplis  f.au - 


dictum  esi,semen  Dd,nonuni  tnntum,sedomnibus 
comuiuniter  congruil,qui  sunt  Fcmen  Dci,homine8 
Dei,  electi  Dei.  Ad  hcec  dicimus.  quia  non  solus 
Naboth  visitandus  erat,nec  enim  illum  Eolum  per- 
secutisunt  Jezabelet  Achab,etcum  eis  insanamul- 
tltudo  populi,  seJ  omnes  persequebantur,  et  occi« 
debant,  quos  consequebantur.qui  erant  si*men  Do- 
mini.qui  prophotabant  in  nomine  Domini,  qui  lo- 
quebanturVerbum  Dci.Ilinc  est  illafngientisHeli® 
querela;  Domine,  prophetas  tuos  occiderunt^  attaria 

iua  sufjoderunt^  et  reliclus  sum  ego  sotus.et  quoirunt 
animam  meam  (III  ileg.  xix).  Quis  vcro  nesciat  san- 
guineam  ejurdem  Jezabel  insaniam  sub  ejusdem 
temporibus  profluxisse  etiam  invidiam  ?Nam  Athalia 


perihu.%  {IV  Beg.  xxiv).  Non,  inquit,  incommoiimie 
Dominu^^  id  est  nondum  finis,  nondum  veniet  Do- 
minus.In  igne  sccundamcaptivitatpm  Juda  etHie- 
rusalem  vult  intclligi,  quando  rebellante  Sedechia 
iterum  venit  rex  Babylonis,  ei  succendit  Nubuzxr' 
dam^  princeps  exerritut,  domum  Dotnini  et  domum 
regis,  omnemque  domum  combussit  igni,  et  muros 
llierusatem  in  circuitu  dettruxxt  (IV  Rtg.  xxv). 
iVoR,  inquit,  in  igne  Dominus.id  est  nondum  lemplo 
exustoel  civitate  destructa,  tempas  eril  Dominici 
a^lventus.  Etpost  ignem  sibilus  aurse  tennis,  et  ibi 
Douiinus.  Sihitus  aurae  fewiii<,  occultus  et  secretus 
fuitadventus  Domini,quem  quasl  de  aura  tenui,  id 
est  de  Spiritu  sancto  Maria  virgo  concepit.Fuerunt 


Jezabeli8niia,mortuofilio  suoAzaria,(nup8eratenim  D  aulem  a  prsdicto  turbine  usque  ad  commotionem, 


JoramregiJudae  filio8uoJo8apliat,etfilium  ejusjam 
dictum  Azariam  interfecerat  Jehu,)  irata  et  inipsum 
8eviensDominun),8urrexit  etinterfecitomnesemen 
regium,  non  utique  absque  favore  vel  consensu 
principum,qui  et  perinde  suisdelinitum  obsequiis 
atque  illaqueatum  toneotes Joas  regem,qiii  residuus 
fuerat,  insignern  ncciderunt  »d  imperiumejus  pro- 
phelum  Zui:huriuu>,bi('Ut  scriptum  est:  Congrcgati 
advcrsus  eum,  misiTunl  lupides  iuxta  regis  impc- 
rium  in  a*rio  dumus  Domini  (I^  Reg,  vi).  Et  non 
eU  recordatus  Joas  rex  misericordix  quam  fecerat 
Joiadapater  illius  secum^  sed  inierfecit  fitium  ejus. 


idest  a  captivitate  deccm  tribuum  osquead  pri- 
mam  filiorum  Juda  tran8migrationem,anDi  circiter 
centum  viginti  spptem,qui  supputantnrbocmodo: 
anno  hpxIo  Ezechiaetranstulit  rex  Assyriorum  Israel 
in  Assyrios.  Ipseautem  Ezechias  xxijl  annis  regoa- 
vit  in  HieruRalem.  Ergo  regni  eju8  residui  erant 
anni  xxiv,  qui  conjuncti  cum  lv  annis  (iliiejue  Ma- 
nasseac  duobus  filii  Ammon  atque  xxxunoJosis, 
ac  deindcannis  xi  Eliacbim,qui  dictusest  Joacbim, 
tandemque  tribus  filii  eJu8Joacbim,nuntx]i[cxxvi]. 
Ab  illa  commotione  usque  adignem.idest  a  prima 
transmigrationeusquead templiet  civilatis ezustio- 


25 


COMMENT.  IN  XII  PUOPH.  MIN.  —  IN  03EE  LIB.  I. 


26 


nem  fuere  anni  xi  regi  8e<iecbie.  Ab  illo  igne  sive  A  siliendocallidisinaulatores  prffldicarentvelcelebra- 


captivitale  usi|ue  ad  sibilum  aurai  tcnuem,  id  est 
Chri^ti  adventum,quotanni  intere9sent,Danicli  his 
verbis  reveiatum  est  :  Sepluoginla  hebdomadx  uh" 
brvviaiix  sunt  super  populum  tuum  et  super  urbem 
sanctam  tuam  ut  consummetur  prxvaricatio^  et  fi- 
nem  ncripint  peccatum  et  delfntur  iniquitas^  et  ad- 
ducaiur  jusiiiia  sempitema,  et  implenlur  rivo  et  pro- 
phetia^  et  ungaiur  Sanctu^  sunctorum  ctc.  (Dan,  ix). 
Nimirum  eu  tendpbat  Hclias,  ut  delerelur  jniqui* 
tas  per  Christi  advt^ntum,  et  adduceretur  juslitia 
sempiteriia,  qui  luncabundanteiniquitate  se  solum 
rpiictumesseputahat.  Igiturquiapereamdein  tem- 
pora  non  sulum  Naboth  occi8Uf>;  sed  et  multorum 
prophPtarum  atque  justorum  fundebatur  sanguis, 


rent  jejunium  ?  Bene  ergo  mors  rjus  memorabilis 
est  interomnium  prophctarum  vcl  justorum  ueces, 
ubi  talis  apparalus  hypocrildrum,  ttlis  spectalur 
facies  homicidarum.  Adde,  quod  in  tali  ejus  inler- 
fectione  splundidissimusOuminics  Pa^isionistypus 
est.  Quid  enim  hic  d>ssimile  ?  Verum  quia  myt«le- 
rium  huo  alio  in  opore  nostro  ialiua  tractavimus, 
nunc  praeUrire  libet.  lluc  tantum  hic  prxtcreun- 
dum  non  est,  quia  quod  ait  :  /:7  in  illa  die  cou" 
ieram  arcum  hratl  in  vatle  Jcsruel^  spiritnaliterita 
factum  est,  ntomnis  evangelici  vel  iipostolica  do- 
clrina  testis  est.  Arcusquippe  Israpi,  id  est  omnis 
fiducia  curnalisJudaismi,  (iducia  circumci-sioniset 
caeremuniaruni,  fiduc.a  superbi  ifpiriluset  sangui- 


quem  superna  requircre  deberel  justiiia,rectc  non  n  nis,  qua  contra  ipsum  Dominum  gluriati  sunl,  di- 


proprium  nomen  Naboth^sed  id  quod  secundum  in- 
terprotationem  communo  cst,  ponitur  vocabulum 
Jesrael.  Miroquemodo  ita  requirendaesse  vindicta 
prsnuntiatur,  ut  incipiatn  ^ustissiniis  illius  humi- 
cidae  pnpuli,  a  capite  regni  sangumei,  qualis  tunc 
crat  domns  Jehu.qus  sibi  domum  Achab  occidendo 
niuitom  contulisse  videbatur,  «tl  nihiluminus  idolo- 
latriam,  quae  causa  erat  eifundendi  sanguinis  san- 
ctorum,  ezsequebatur.  Sed  et  adhucquaerilur,quid 
niagnum  erat  inter  prophetas  aut  inter  justos,  ille 
Nubotn  Jezraelites,  ut  ct  rjus  occasione  omnes, 
qui  inierfpcti  sunt,  justi  BUt  prophets  significaren- 
tur  hoc  nominp,  Jesrael  ^  Ad  hoc  respon<lemu8,quia 
vere  magnum  fuit,  et  esse  debuit  mcmoriale  inler- 
fectioois  ejus  intor  omnium  prophetarum  aul  justo- 


centes  :  Paler  noster  Abraham  est^  nns  ex  lornica- 
iioue  non  summ  nuti^  unum  pntrew  hahemus  Deum 
(Joan.  viii),  sicut  hudie  cernitur,  cotitrita  est,  et 
gioriari  iilis  non  licet,  quia  non  solummodo  con- 
t&mpta  e^teorum  icx  curnalis.  sod  et  ipi^i  captivi 
ducti  sunt  in  omnes  gentes.  iJoc  tolum  lactum  cst 
in  valle  Jesraei,  id  est  in  humilitate  seuiinis  Dci, 
quud  est  Chrislud.  Nam  per  humiliiute^m  passionis 
Cbristi,  sicut  exHltatae  sunt  geiited.tidem  ejus  rcci- 
pientes,  ita  econtra  dejecti  utque  cuntriti  sunl  Ju- 
daei,  contemnentcb  juxta  iliud  prophelicum  B.  Vir- 
ginis  canticum  :  Deposuit  fiOfcntes  de  sede^  et  txti" 
iavit  humilts  (Luc,  ij.  S»'quiiur :  El  ccnctpit  adhuc, 
ei  peperit  filiam,  ef  dixil  :  lofa  nomcn  eius^  Ab  que 
misericurdia^  qui'i  non  attdam  uttra  miseren  domui 


nini  neces,  quia  taliter  interrectnsebt,ut  v<'l  ante,  ^  Israel^  sed  obtivione  oblivi&car  eorum,  et  doniui  Juda 


vel  postipsum,  usquead  Christi  Domini  nostri  pas- 
sianem,  fere  nemo  pr®ter  Doiuinum  nostrum  tali- 
ter  ve!  taii  ordine  occisus  esse  reteratur.Quid  enim? 
D«centi  sibi  Achab  :  iJa  mihi  vineam  iunm,  ut  ja^ 
ciam  m*hi  horium  oleorum,  etc.  Hoc  tantum  resuon- 
derat :  Propiiius  sU  mihi  Dominus^  ne  dem  hxredi^ 
tatrm  patrum  meorum  tibi  (III  Reg.  xxi).  Fro  hoc 
indignanti  et  vebcmenter  iraiosus  auctoritatis  ul- 
tiitnem  pollicila  Jezabel  scripsitlittnras.  Pr,rdicate 
loquienB,  jejunium^  et  sedere  facite  Naboth  interpri- 
maies  popuit,  et  submiiiife  duos  vtros  fitios  Beiial 
conira  eum,  et  fulsum  ieslimonium  dicant  :  Bene- 
iiixit  Dominum  et  regem  ;  educite  eum,  el  lapi/atef 
et  sic  moriatur  (ibid.).  Hoc  modo  hypocrisis  Deo  odi- 


miserebor,  et  suiuubu  eos  in  Domino  Deo  yuo^  et  uun 
salvabo  eos  in  arcu.  ei  gVtdio^  et  in  betlo^  et  in  rquis^ 
ei  in  equiiiltus.  Fiiia  hsc  magnum  priuris  sentcntia; 
incrementum  est.Priur  namque  senlentias  htnec  erat: 
Ei  quiescere  fitciam  reynum  domus  hrael  et  in  illa 
die  contcrnmurcum  Israel  invdile  Jemiel.  Quod  lo- 
tum  completum  erat,ul)i  rex  AsHyriorum,siciitjam 
prsdiclumcst.prsliandOfVictasduxit  cnpiivilasde- 
cem  tribus  isracl.  Par  illi  malo  exstitit  ahud  quod 
factuinestinJuda,  quandovenitrexBabylonis,  ct  ub 
eo  capta  civitate  Uierai-alem,populu>i  ille  in  Bahylo- 
nem  captivustransmigravit.Facta  pst  magna,judice 
Deo,  captivitatis  utriusquediflerentia,ut  s  ilicctca- 
ptivitas JudaQ post  annos  sfptuaginta  solveremr,  ca- 


bilis  pulchre  palliata  incessit,  specioso   quasi  or-  D  piivitasautem  decemlribuum«uequaquamultrasoI- 


dine  judicii,  ut  non  tantum  occideretur,  quasi  vir 
juotus  ab  injustis  et  Deo  adversantibus,  sed  quasi 
rejs  et  blasphemus,  a  justis  judicibus  fortiter  pro 
Deo  zelantibus,  iegemqucsanctam  custodientibus, 
jeiuuaniibus.et  animas  suas  in  jejunio  humilianti- 
bua,et  prsdicaniibus  :  Jejunemus,quia  tantum  ne- 
fas  diebus  nostris  audiviinus,  ne  torte  cum  blas- 
phemo  paritera  terradeglutiamur,  ettaliascienter 
cum  iniqua  machinantibus  8imulationc,ut  muliebri 
Batisfieret  iosaniiB  vel  cupiditati  furiusffi.  QuantoB 
putas  cura  Deo  videnti  hoc  debuit  esse?Quantum 
fuit  ia  coslo  8peclaculuiii,dam  tam  orudele  cruorem 


veretur.  Hoc  est,  quod  ait  :  Quia  non  adtiam  uttra 
misereri  domui  Israei,  sed  oblivionc  oblivtscar  eo- 
rum^  et  domui  Jada  miserebor^  id  est  decem  tri- 
buum  captivitatem  non  soIvam,sed  JudsQ  transmi* 
gralionem  de  Babylono  revocabo.  Sed  et  per  idem 
tempus,  quando  decem  19  tribus  in  captivibitero 
ductaB  sunty  misertus  ust  Doniinus  domoi  Juda  (IV 
Reg.  viii).  Num  cum,  seitu  anno  regis  Kzerhi&e.  rex 
Assyriorum  Salmantsser  tran^tulisset  Urael  iti* 
dem  XIV  Ezechioe.ascenditSenniicherib  Asi^yriorum 
ad  universascivilates  Juda  munitas,  etcepiteas,  et 
venit  uaque  ad  Hierusalein.  Venit  autem  angeluf 


27 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


S8 


Domini,  et  percussit  in  castris  ejus  clxxx  millia,  et  A  quaacio  post  cccc  et  xxx  annos  a  teslamento  connr- 


reversus  est  Sennach»;rib,  et  mansit  in  Ninive. 
Cumque  adoraret  in  lemplo  yeserach  deum  auum, 
Adrnmelech  *  l  Serasar  filii  ejus  percusserunl  eum 
gladin  (IV  lieg,  xix).  Iia  si  ulrumqtie  tempus  mise- 
ricor  iisR  respiciajyveraciter  dictum  esfie  perpenries: 
El  aalvubo  eos  in  Domino  DfO  luo,  et  non  talvabo 
eos  in  arvu  ei  gladio^  et  in  bello  ei  m  equis^  el  i^ 
cquitibus.  Denique  Hlii  Juria  neque  nocte  illa,  qua 
[lercutiea  sunt  castra  Apsyriorum,  nequa  lempore 
ilto  quo  rie  captivitateBabylonico  soluti  sunt,contra 
'  bostps  vel  oaplivjitores  fuos  arrum  letenderunt.aut 
gladiuni  vibraverunt,aut  in  pquos  a9cenderunt,sed, 
illis  qiiidem  dormientibus,percussit  angeius  Doinini 
castra  Assyriorum.  Prophetisautem  orantibus,sive 


inato  icKeni  dedit  io  Syna,  et  nnta  est  Synagoga 
niisericordiam  nnn  consecutura,  servilii»  fllia  no-> 
mine,  nominequidem  filiH,  sed  meriiis  ancilla  foras 
mittenda.  Syna  enim,  \nqu\i  Apostolus,  monnest  in 
Arabia  (Gatat.  iv).  Porro,  Arabia  temporibus  anti- 
quis,  nunc  ilta,  quii*  non  nominatur,  8olaerat,8ed 
solitudo  et  pars  ifi»!ypti  non  modica,  ubi  est  mons 
Syna,  in  quo  data  est  lex,  unde  fueratet  Agar,qu9 
signincat  Vetus  Testainentum.  Cum  ergo  dixisset: 
Hxc  enim  sunt  duo  Testamenta,  unum  quid/m  a 
monte  Syna^  aildidit  :  /n  servituiem  generans^  qux 
esiAgar  (ibid.)^  qus  conjunclaest  videlicet  signifl- 
CHtione  ei,  qus  nunc  est  Hierusalem,  et  servit  cum 
flliis  8Ui8.  Et  subinde,  cum  dixisieet:  Sed  quomodo 


csterip  justis  boniinibus^,  imo   et  angelis  interve   n  iunc  is,  quisecundum  camemnatus  fuerai.perseque- 

...  »  .  .,.        %    rm        t  «  »..  j  •-  **    t_J^.^    « .    _  — _•    ^^^ i r_.j •«_   _» ... a: 


nienlibus,  juxta  illud  Z>chnris  :  Et  respondit  an- 
geltis  Domini,  et  dixit :  Domine  exerciiuum  usquequo 
iu  non  misereberis  llierusalem  et  urbium  Juffa,  qui- 
busiraluses,  istfjam  sepluagesimus annux  esl  (Zack. 
i),  suscitavit  Dominus  spiritum  Cyri  re^^isPersarum 
ut  proponeret  ediclum,  daretqup  libprlutem  ascen- 
dcndi  iii  lliprusalem  et  sdificandi  donium  Domini 
Dci  in  Israel.  Ergo  salvabo,  ini|uit,  eos  in  Domino 
Uco  suo,  et  non  in  arca  vel  gladw.  Qund  si  qunr^ris 
ralionem  vel  judicii  squitatpm,  cur  Dominus  non 
Israeli,  sed  domui  Juda  mispreri  debuerit,  scien- 
dum  iibi  est  magnam  in  regibus  Israel  et  regibus 
Judadistanliam  luisi^epecrHti.RegnumquippeJuda 
nonnulli  justi  fuerunt,  videlieet  David,  Ezechias  et 
Josias,  qui  nullum   idoliilatris  peccatum   admise- 


baiur  eum  qui  secundum  spintum^  itaet  ntiHf,proti- 
Dos  ait  :  S*d  quid  dicit  Scripiura  {Ibid.)  Ejite  an- 
cillam  ei  fiiium  ejus  :  non  enim  h^eres  erit  fiiius  nn- 
cillsr  cum  filio  liberx  (i)en.  xxi).  I^itur  fllia  illH.et 
ancilla  nonest  misericord'nm  consecuta,9icul  jam 
tunc  re  non  parv»  signiflcatum  est,quandoflliorum 
ejus  corpora  in  deserto  prostrata  8unt,etin  illam 
repromissionis  terram  non  introierunt  (Sum,  xiv}. 
III ud  nemo  qui  nesciNt,  aut  ne^cire  debeat,  quiafl- 
deles  omnps  et  electi,  qui  ex  eodem  populo  non  ad 
flliam  hanc  pertinuerunt.sed  ad  priorem  fllium  ^ci* 
licpt  Israel,  id  est  sed  semen  Dei.  Sequitur  :  Ei 
ablactavit  eam^  qua^  erai  absque  mistricordia;  el 
concepit^  et  pep^rit  fiHum^  et  dixii :  Voca  nomen 
eju9  :  fion  populus  meus,  quia  vus  non  populus  meus^ 


runt,  et  Josaphat  qunque,nisi  amicitiasiniissetcum  ^  el  ego  non  ero  vesler  Deus.  Jam  nata  fuprani  dno  in- 


Ochozia  rege  Inrapl,  cujus  opera  peBsima  fuerunt, 
sed  cum  palre  pjus  Achub.  Unde  et  arguit  eum 
Jehu  flliiis  Anani,  videns,  etait :  Impio  prg^bes  au- 
xilium  ei  ts  qui  oderaut  Dominum  amxcilitt  junge" 
ris  {II  Par,  xix).  Cstcrorum  quoque  nonnulii  poe- 
nitent>am  egerunt,  receruntquequod  placitumerat 
coram  Domioo.  At  vero  de  regilius  Israel  nullus 
eistitit  qui  faceret  quod  rectum  essetaut  placitum 
coram  Domino,nullus  omnino  qui  recederet  a  pec- 
calis  Jprohoain,  fllii  Nnboth,  qui  peccaie  fpcit  Is- 
rael.  Ornnes  impOBniteotes  exstiterunt,  et  ppccata 
suH  de^pndentes  universi,  sermonem  Domini  repu- 
lerunt.  Undeetin  isto  propheta  loquitur  hominus: 
Ego  srio  Euhravn^  ei  Israei   uon  tJ^i  abscondilus  a 


felicitatis  incrementa,  scilicet  fllius  et  fllia.  Filius 
videlicet,  ut  captivus  duceretur  Israel.  Pilia,  ut  ea- 
dem  non  solveretur  captivitas.  Non  Israel  quidem 
secundum  se  Hlius  bonus  est,  spd  secundum  id 
quod  requirebatursanguis  ejus,  malum  illi  pupulo 
existit ;  fllia  vero  ablactata  perpetuitas  est  captivi- 
tatis,  cui  nulla  infunditur  lactis  alimonia,  nulla 
consolatiodecaptivitatesolvenda.Quid  tantum  vult 
tertius  istp  fllius  /Quid  per  hunc  intelligere  debe- 
mus,  nisi  illud  i|U(<d  nnminesuo  pereonat,  quod  eat : 
Non  populus  mewi  ?  Maximum  quippebttc  miHeria- 
rum  est  increnipntum.ut  populuscaptivns  idemque 
nullum  habens  prsflxum solvends  captivitatis  tem- 
pus,  diratur  et  sit  quod  dicitura  heo  :  Non  populus 


me.  Quia  uunc  fornicatus  e>i  Ephraim^  contaminaius  D  mt-us.  Nam,  si  captivusquidem  es»et  popu!u8,etcor<- 


eU  Israel ;  ntm  dabmt  cogiianones  suas  ui  rever- 
ianturad  Deum  suum(Oie.  v).Uaquecumtantafue* 
rit  illis  atque  illis  dislantia  peccati,  recte  el  senten- 
tia  in  utrosque  debuit  dispariter  dari.  Igitur  filia 
bsc  recte  vocatur  :  Absque  misericordia^  quia  non 
utcunque  captivatus  erat  l8rael,sed  absque  relaxa- 
tionismispricoMia.Juxla  mysticumintpllectum  iti- 
dem  veraciter  spiritus  propheticus  dicat  :  Repro- 
bata  quippe  Jani  Synagoga,  claruit  veritas  quod 
flliailla  nou  est  iniscricordiam  consecuta^qus  lunc 
nata^esty  quando,  ut  superiusjam  dictumest,  Deus 
aecundo  ad  mulierem  libi  conjungendam  acoesaiti 


porulis  ejus  c-iplivitas  nunquam  solveretur  ;  non 
tamen  etiam  secundum  animam  a  Deo  proiiceretur, 
essel  tolerabile  malum,  et  magna  ez  parte  bene  se 
haberet  status  sive  casus  captivorum  temporaliter 
gementium.  Nunc  autem  malum  irremediabileest, 
quia  corpora  visibilis  Assyrius  ccepit  el  tenet  ani- 
mas  autein  invisibilis  Assyrius  dpcipitet  possidet! 
Diitat  nunc  aliquis  :  Quid  ergo  Dei  flet  de  proposito? 
Pniposuerat  namque  Deus  et  promiserat  Abrahs  de 
semineejus  populum  sibi  addacereinnumerabilem, 
sicul  steilas  coqIi  ;  et,  inito  foadere,  flrmaverat  quod 
esse  deberet  Deus  ejof,  ei  Ueus  seminia  ejua :  Su^ 


OOVMBNT.  IN  Xn  PROPH.  MIN.  -  IN  OSEB  LIB.  I. 


80 


spice,  inquit,  ealvmt  et  numera  siellas^  n  potes.  Et  A  4"^  secundum  carnem  esseni  ex  Israel,  aut  semen 


dixii  ei :  Sie  eril  semen  tuum,  Et  coniinuo  sequi- 
tur :  Credidd  Abraham  Domino,  ei  reputatum  est 
iUi  ad  jusiUifim  (Gen.  xv).Item  et  alibi  loquitur  ad 
eum  idem  Deus  :  Ei  staiuam  pactum  m^um  inier  me 
et  tr,  et  inter  semen  iuum,  po%i  te  in  generaiionihus 
suis  foBdere  sempitemo,  ul  sim  Deus  f uim,  et  seminis 
tuiposi  te  {Gen.  xvn).  Uuid  ergo  erit,  cum  illic  di- 
xcrit :  Ut  sim  Deus  tuus,  ei  Deus  seminis  tui  posi  te, 
Uic  aotem  dicat,  quta  vos  non  popaius  meus,  ei  ego 
non  ero  vester  Deus  ?  Aut  quomodo  complebitur  de 
Bemioe  eju«  splendiduselectorum  numeruH  secon- 
dom  numerum  stellarum  CGBli,cum  illic  qoidem  di- 
xerit  :  Sie  erii  semen  tuum  Dumero8um,8icut  stellflB 
CQsli  {Gen,  xv).  Hic  autem  potius  arens  maris  aa- 


Abrab»  indurati  et  fidem  non  babentea.exci^ierunt. 
Porro  de  illis  qui  px  gente  illa  aalvHntur  aut  9al- 
vandi  sunt,  cuniinuo  subjunxit  :  Esaias  autem  cla* 
mat  pro  Israel :  Si  luerit  numerai  fiUorum  Israet 
tanquam  arena  maris^  reliquix  satvm  fieni  (Ibid,). 
Nimirumialiserrevel  processu  verborum  electo«ex 
gentibuBetealvatossivesalvandos  ex  Isnel  in  unum 
*  conjiingit  Cbriatum,  docena  quod  inditTorenter  tam 
illi  quam  isti  propter  Qdem  seminis  Abrabfle.quod 
eat  Cbristus,  omnes  aemen  Abrah»  slnt,  atque  id 
esse  quod  bio  propbeta  nuno  dicit :  Ei  congreQ^^" 
buntar  liiiiJuda,  et  liUHiraei  pariier,  et  pontni  si- 
bimet  eapui  unum^ei  ascendeni  de  U  rra.quia  magnus 
dies  Israel,  Hoc  denique  sic  fleri  coeptum   esl,  liiii 


simitet  eos  quam   stellis  coeli  ?  Sequilur  enim  et  r^  Israel,  scilicet  apo8toli,qui,tam  secundum  carottm 

quam  i»erundum  fMemJilii  sunt  Israel,  congregati 
suntcum  QtiisJuila,  idest^cum  oieciisexgentibus, 
quos  ad  fidem  et  confeiisionem  Cbristi  perducendo 
fecerunt  tilios  Ju  la.con^regati  sunt  pariter  in  uni- 
tatem  lldei  ita  ut  non  sit,  sicut  Apostolus  ait, 
disiinctio  Judxi  et  Grxci  (Hom.  iii).  Bt  po.^uerunt 
sibimei  capuiunum^  iUud  videlicet  unum,  do  quo 
Apo&tolus  ail  :  Igitur  sicui per  unius  delicium  omues 
hotnifis  %n  ddwlfit^ftationem^sic  ei  per  uniui  jufsiittam 
Ofnn^»  ho*niites  'ti*  jUHificationem  viix,  Sicui  enim 
per  inobediemiam  unius  hominii  peccalores  consiiiui 
"sarnmmH.^itd  eJ  *>er  Hrri>i^  obedicnliamiusii  contti' 
tukntur  fktitU^Ronk:'  v)\'lcio  capite  posito,  sibimet 
ascendet,  inquit,  de  ierra,  ut  jam  non  sapiant  aut 
qusrant  terrena,  quia  magnus  dies  Jesrael.Magnus 


dixit :  Et  eni  numerus  filiorum  Israel  quasi  are- 
na  mariSy  qux  sine  mensura  esi^  ei  non  13 
numerabUur.  Denique  aqjdtica  maris  arena  mul- 
tum  disparatur  a  stellis  cmli  fulgidis,  et  boo 
ip^o  quod  sine  mensura  esse  et  non  numerari  di- 
citar  hic,repul8am  vehementum  sonat Israelis.qodd 
nec  mensurum  donationis  cujusquam  habeat,  neo 
numeretur  in  conspectu  Dei.Quid  ergo  fiet,  ut  jaoc 
quaererecoepimus,  de  proposito  Dei  ?  Nu!)(^id*»x- 
cidit  Verbuni  Dei  ?  Non  utiqucsed  habitvbdb^^- 
ratibneVerbiDei  promittentis  Abrubas  diinnitiocein 
81  ve  determinationem  teneamus  sezpinis  e,fuddein 
Abrahs.  Nonenim,  in«|Utt  Apostolus,*  fithn^  ifuiex 
Israely  hi  suni  Israeliise  ;  neque  qui  suni  semen  Abra- 
kae^  omnis  fiiii^  sed  in  Isaac  vocahitur  iibi  semen^ 


id  est^  non  quifiiii  camis^  hi  filii  Dei;  sed  qui  filii  ^  dies  el  magna  illustratio  seminis   Dei,   quod  est 


suni  promtssionis  sestimaniur  in  semine  (Rom.  ix). 
Brgo  undecunqueveniant,ubicunque  vel  quicunqne 
8int  bdbentea  tidem  promissionis,  qus,  sicut  jam 
dictum  est,  ad  justitiam  reputata  est  ipsi  Abrab« 
(Gen,  xv),  sine  dubio  reputanlur  in  semine,  et  id- 
circo  apOBtantibuB  carnalibus  l8raeliti8,recte  qua- 
rantur  alii,  dequibus  impleatur  propositum  Dei. 
bequitur  ergo  :  Ei  erii  in  loco^  ubi  dtceiur  eis  :  Non 
popuius  meus  vos^  dicetur  eis :  Filii  Dei  viventis  ; 
ei  co^igregabuntur  filii  Juda^  ei  filii  Israel  pariier^ei 
poneni  sibimei  capui  unum,  ei  ascendeni  de  terrQf 
^uiu  magnus  dtes  Israel.  Locum  bunc  per  semet- 
ipsum  satis  illustrem  auctoritas  apostolioa  clarius 
illustravit,  cum  post  praedictam   determlnationem 


Cbriatus,  seuiinis,  inquam.resurgentis  ex  mortuis, 
cum  quo  consurgentes  utique  ascendunt  de  terra, 
faciendo  quod  idem  Apostolus  ait  :  Si  consurrexisHs 
eum  Chrisio^qum  sursum  sunt  quxriie^  ubi  Chnsius 
et^t  in  dextera  Dei  sedens  ;  quve  %ur$um  sunl  ^ainie^ 
non  quae  super  ierram,  Biorlui  enim  esiis,  ei  vita  VC" 
sira  abscondita  esi  cum  Christo  in  Deo  (Coloss.  iii). 
Si  nimirum  primo  ascensione  facta,  qusB  est  resur- 
rectioprima,  taodem  ascendentcorporaquoque  de 
terra,quae  erit  resurrectiosecunda.ut  sequenturca- 
pjt  8uum,sicut  membra  capiti  conjuncta,  et  sicut 
ipse  Christos  pulohre  satis  brevi  expressit  aignifi- 
catione,  dicendo  :  Ubicunque  fueril  corpi*s,  illic  conr 
gregabuniur  ei  aquiije  (Jla'//i.xxiv).Taliterloquen*lo 


8emini8  Abrabs   paucis  interpositiH,  alt :  Volens  D  in  propheta,  Spiritus  sanctus  miro  modo  etsalutis 


Deus  ostendere  iram;ei  notamfacere  pofentiamsuam, 
suslinuii  in  multa  paHeniia  vasa  irm  apia  in  interi- 
ium^  ut  osienderei  diviiia*  glorix  gratise»ute  in  vasa 
misericordias,  quae  prxparavit  in  gtoria.  Quos  ei  VO' 
cavii  nos,  noa  solum  ex  Juiseis^  sed  eiiam  ex  gen* 
libwi^  sicui  in  O^ee  dicii :  Voeabo  non  piebem  metmj 
plebem  meam  ;  iinon  dilectam,  diieetam  ;  ei  nonmi' 
sericvrdiam  eonseculam^  misericordiam  consecutam. 
Ei  e»  ii  in  loeo,  ubi  dicium  est  eis  :  Non  plebs  mea  vos^ 
iiti  ooeubuntur  fUii  Dei  vivi  (Hom.  ix).  His  verbls 
vehementer  atqne  diligenter  astruit  propbetiam 
hanc  8886  degentibas  aaBanQendia,  in  locum  eoram 


gentium  propbetiam  magnaex  parte  patentem  recit, 
et  nibilominus  ipsisJudfleissivecarnali  Israeli  qui 
gen  tiu  m  sem  per  odere  sal  utem,  I  i  tterar  u  m  amabilem 
reddidit.  Quid  eniro  libentius  audirent  illi,  quam 
quod  bio  dicilur  :  Ei  congregabiiur  filii  Juda^  ei 
fUn  Uraei  paritery  ei  pnnenf  sibim^t  capui  unnmt  ei 
ascendentdeterra  ?Jamdudum  quippe  inagnum  illud 
discordis  malum  acciderat  inter  Israel  et  Ju<lam« 
utscindereturregnumetdiscederentdecem  tribiisa 
domo  David,et  in  duo  regnadivisi,  Israel  elJudas 
ncnnunquam  hosiilibus  quoque contra  seipsoa  coo- 
flixere  praliis  {JII  heg.  xii).  H»c  autem  littera  hoe 


31 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


3S 


illis  prnpheiare  videlnr,  qnod   nliqufindo  rursum  A  8"mdih>premulierpm  dilectamamico  el  arlulleram, 


congregHndi  sinl  in  uniim,  I^rael  et  Judas,  et  8ub 
uno  rege  laxierHti  aRcenderc  d^lieanl  de  t<Tra  ad 
pugnandurn  et  suhjugnndum  silii  regna  orbis  ter- 
rirum  muitororliusatquebeilicosius  quam  fecerunt 
r»'gna  illa  quibus  hactenns  ipsi  servierunt.vidclicet 
Duliylonium,  Persicum,  Macedonium  alqoe  Koma- 
num.  I^Mlur  etinm  ^dhuc  litteram  propbeticam  li- 
bentcM*  custoiiiutit,  et  ignorantea  ulilitati  gentium 
sprviunt,  testimonia  nostra  jugiter  ferendn  secum. 
Ntinc  ad  ipsos  vocationis  iiliui*  ministro8,per  quos 
vocandi  er.-int  fliii  Dci  vivoritis,  de  loco  ubi  diceba- 
tur  eis  :  lyon  popnlus  meus  vos^  apo^tropben  facit 
£ermo  pro|^.heticus,  ei  dicit : 
Cap.  II.  —  Dirite  frainbuiveMris  :  Pof»ulwt  meu$: 


a*l  quod  nondum  pervcntiim  est  :  Ltcus  enim  hic 
adhuc  inferiud  esi.siniilitudinem  gePTC  Dornini,qa 
nd  geniom  illara  peniel  et  iterum,  ac  tertio  acre8i»it. 
Primo  tostamenlum  suum  conGrmando  cum  Abra- 
ham,  deinde  dando  legem  in  monte  Syna,  deinde 
niittendo  prophetaa,  deinde  carnpiii  assumendoex 
ipsa.  Scd  et  hoc  dictum  est,  qiiia  cum  prius  fuisset 
quasi  roulior  una,  id  est,  gena  una,  facta  divif(ii)ne 
et  decem  tribubusadomo  Duvid  recedentibusjam 
duse  mulieres  habeniur  qiis  et  in  prophetis  ambffi 
8'jper  fiirnicalionis  scelere  arguuntur,  diciturquc 
altera  0<>lla,  qrj.^e  est  Sam»ria,  allera  Oolibu.  qus 
est  Hierusalem  \Ezfch,  xxiii).  Apud  0  )llam  pro- 
phcta  isle  prophelabut,  erutque  de  tribu  Isachar. 


ei  $'.rori  veslr/e  :  Misericordiam  consecuta.  Frntribus  B  ^''8**  Oolia  secundum  carnem   muter  hujus  erat. 


v^v/rMjniiuit.Quibu!^  fratnbu8,aut  ubi  manentibus, 
et  un«1e  venientibns  ?  Nimirum  fratribus  Abruhse 
fidem  habcntibus,  und^-cunqne  veniant,  ubicunque 
sint.  qtiHCurtque  cx  gente  originoin  ducant,  sive 
JudiBl  sive  Grasci  sint.  Prairibus  vrsiris  ei  sorori 
vedrx^  id  est,  tantuminodo  illis  qui  veri  sunt  Is- 
raeliiaQ,  his  qui  non  in  ritus  gipntium  transierunt, 
V(  1  qui  rilus  geniium  et  culturam  idoiorurn  dese- 
rutirnnt,ilIosagnoHcite  fratrc/\eC  (IjZjflCm  J'}t;(;l€8t!anx. 
u^noscite  sororein  ve8irHm«;*€St  113108  6*|iirei:CHiB^* 
liite,  populum  ineurn  ;  et  illum  sororem    vcstram 


8icnt  Amos  et  sicut  Abdia;,  mullorumque  aliorum, 
qui  8ub  eisdem  temporibus  prophetaverunt.  Porro 
propheti«iiliiius  iliis,  inalcr  illa  nihilominuH  forni- 
cata  est,  neccessavitafornirationibussuis  :  nullus 
eniiii  omnino  ex  regibus  e.jus  recessit  a  pcccntis 
Hi>Toboam.  Igilur  jum  peracti  sirailitudine,  quas 
administrata  estin  per^ona  propheiae,  pHlamargui- 
tur  0'dla,  id  esl,  tota  gens  decem  tribuuin  sive  me- 
trQ(«oU^,$amaria.  Judicutet  inquit,  matrem  Viistram 
iu<liM€,-:0  vos,  inquil,  prophets,  o  vos  ooinis 
Israel,  id  e^i  semen  Dei,  quid  in  hoc  meo  decrcto 


nuncupate,  misericordiatiC0fificn,i^fik,'\^pTTp  de.frw-.  •  reprAheQdili?,  quid  in  hac  inea  senten/ia  tituhaiis? 
tribus  vestris,  qui  suoi^^cogritfti''  tebKi»'  ifcundjjrix  Ac;^u;a  mat^ir  vestra  est  domus  lsrael,superquam 
C!irDem,et  de  t-orore  vcstra  carnea  Synagoga  tristi-  locutus  sum,  quiu  non  addam  ultra  misereri  ei,8ed 
ttam  inconsolabilfm  ne  habeutis.quod  dixerimego  ^  oblivione  obliviscHr  eoruni ;  domui  autem  Juda  mi- 

•       screbor,  vos  oircndimini,  et  judicium  hoc  conve.rti 


fratribu^  ilhs  :  ^on  fiopulus  meus  vos  ;  etsorori  illi : 
Non  cimsfcutn  mixerirordiaw  ;  sed  tristitiarn  «fuam 
vobis  mhgnHm  esse  dicitis,  et  dolorem  qui  cordi 
vestro  continuus  esi,  consoiHmiDi  bona  recompen- 
satiune ;  quia  si  fratres  vestri secundum  carnem jum 
noo  sunt  populus  meus,  el  «i  soror  vestru  carnea 
Don  est  niisericoriliam  consecutu,  econtru  qosa  noo 
erat  plebs  mea,  nunc  vocaiur  et  est  plebs  mea,  ci 
quip  non  eral  riiitiericordium  ronsecutu,  nunc  voca- 
tur  misericordium  consecula  (R>m,  ix)  Denique  it 
hunc  veraiculum  :  Dicite  14  fralribus  vesiris  :  Po- 
pulus  meus;  el  soruri  ve^ttx  :  Misericordiam  coiise- 
cutft,  pertinere  ad  vocutionem  gentiuiii  Apos^olns 
innuit,qui  non  solummodo  prapcedeotem  versiculum 
pro  te&limonio  sumpsit,  ei  eril  in  ioco^  uht  dictum 


cupitis  ?  Ecce  vob  ipsi  causas  apppndite,vos  ipsi  jii- 
dioale  utrum  aliler  d^bt^at  Q'>ri.Vuliis  vos,vultipsa 
ut  addam  miscreri  iili  yEecepr.f^slosum.dummodo 
unuin  faciat.  Quid  illud  est  ?  Aujerai  fornictUiones 
5Ma<,  id  est,  fc^nicavi  desinat.  At  illa  hoc  non  audit, 
fornicari  non  desinit.  Afferte,  si  quid  babeiis;pro- 
ponite  quidpiam  proiila,inquo  possit  justificariaut 
defend«.  Ex  q'io  agente  JeroboHm,  me  virum  legi- 
tirnuin  contempsit,et  vitulis  aureis  succuhuit,niin« 
quid  fornic.iri  desiit  ?  Quo  lempore,  au:  qu  )  sub 
retfe  quievit  ?  Nimirum  non  ita  soror  eju:<  Ooliba 
perseveranter  fornicata  est,  non.inquam.sororejiis 
domus  Jiidu  pcrseveranter  insanivit,  quanivis  mul- 

tum  ad  tempus  insanierit.  Diebus  F.zet-bis,  diebus 


esleis  :  iVon  po/uius  meu^  vos,  ibi  vGcabaniur  fild  D  Jusia',  et  nonnunquam   sub  aliis  quoqne  regibus 


Dei  viventis.  verum  etiani  sensum  bujua  prsmit-it, 
dioendo  :  Vocabo  non  piebem  meam^  piebem  meam^ 
el  non  misericordiam  cons*  cuinm.misericordiam  con- 
secufam  libid.).  Sequitur  .  Judicate,  matrem vtstram 
judicale ;  quoniam  ipsa  non  uxor  mea.et  ego  non  vir 
ejux,  Auferal  fomirationes  suas  a  fnci-  sua,  et  udul- 
teria  sua  tie  medio  uberum  suorum.ne  forie  ex*potiem 
eam  nudam,  ei  slatuum  secundum  dicm  nativitatis 
sux.  Jam  supra  diximus,  in  manu  prnph»*ts  hujus 
assimilaium  esse  Dominum,id  est^propbetam  semel 
ot  iterumj  et  tertio  accedentem  ud  mulierem  forni- 
cariam,  sicut  jam  dictum  eat,  et  deinde  adhuo  jam 


fornicatioiies  suas  abstulit.  Jiidicate  igitur  utrum 
huic  ita  ut  sorori  ejus  jam  dicis  domui  Judas,  de- 
beam  misereri,et  ita  hancliberareab  Assyriissicut 
captivitatem  iilius  de  Babylone  revocare  decrevi. 
Hanc  ipaam  perpendite  causam  intereamdem  ma- 
trem  vcstram  et  locum  illum  de  quo  dix>:  Ettrit  in 
locOf  ubi  dicitur  eis  :  /Vo»  foputus  meus  vos  ;  dicefur 
eU :  Hin  Dei  viventis.  Denique  locus  itlegentilitus 
est,  et  illa  auferet  forDicaliouPS  suhs,  vestruautem 
maier  non  absiulit,  nco  uuferro  vult  foroicaliimes 
Buas.  Itaque  et  io  hoc  illam  judicate,  ei  jusie.  judi- 
cate,  quia  cum  suis  foroicatioDibus  dod  debet  in 


33 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


34 


doino  mea  permanere,  et  contra  quae  fornicationes  ^  malum  ruturum  vel  faciendum  eratjdcircoct  pr/e- 


8Ufi9  ilimittit,  non  est  cur  a  medcbeat  repelli,  cum 
egu  uon  tantu.-D  isratiiiset  Jud«B,98d  etiam  celera- 
rum  gentium  sque  Crcator  eim.  Nutandum  quanta 
cumcircuiuepectione  rornicationesaurerri  prd^cepit, 
secundum  pereonam  velgeBtusQculieris  furuiCHtriciis, 
dicendo ;  Auffrni  lornicattoncs  suas  a  facie  sua,  et 
aduUena  sua  de  medio  uberum  suoru/n.  Faciem  pro 
ocuhe,  mediuiu  uberum  procorde  posuit.ln  medio 
oauque  uberum  ioous  cordie  eet.  Unde  et  in  Cdu- 
ticia  casta  sponaa  iiicit :  Fa>^cieulus  myrrlue  dilecius 
nuus  miAt,  inler  ubera  mea  commorabiiur  {CaiU.i), 
Duubnd  ieiiti  aciiicet  corde  et  oculis  inundatio  forni- 
cationia  iiauritur,  el  deinde  corpua  incontinens  i«d 
actum  libiilinis  velut  ma^cno  torrentis  impctu  pro- 


scivit  et  sententiam  sup^r  illud  pnodxit  Deus.  Si 
igitur  qutBras  quare  sententiam  irrevocal>ileiii  prcC- 
fixit  Deutii,  respondendum,  quia  nialitiam  incorri- 
gibiiem  prsvidit  Deu9.  Iteiii,  si  quHprasqaare  post 
dutam  bententiam  decorrectiune  15  cunsulit  Dcu9, 
respond^-ndum,  quia  ut  experimer.to  sciumue  iii- 
corrigibiiis  esse,  idcirco,  quanquam  non  reverbu- 
ros  ex9pectat  et  per  loullam  palienliam  illos  ad  pcs- 
nitentiam  invitat  Deus.  Igitur  undique  circumspe- 
ctus,etoculi8  provideutieBplenussermo  propheticus 
sic  loquilur :  Aujerai  fornic<nione$  sua&  a  facie  sua^ 
ei  aduUeria  sua  de  medio  uberum  suorum,  ne  forte 
exspotiem  eam  nudum, 
Quare  autem  non  dixit :  Ne  expolipm  etdonudem 


ptfllttur.  Primum  peroculurum  vel  visuscsierunj-  w^  eiin,  sed  :  Me  expolienf,  inquit,  eum  nudam  ?  Aut. 


que  eeubum  qui  omoes  in  facie  suut,  fenestras 
Qjurs  ingredilur  (Jer.  ix),  et  captivata  menle  foroi- 
catio  sive  adulterium  consequenter  actu  peragitur. 
Putest  autem  per  faciem  fornicatio  corporaii8,et  per 
adulterium,quod  iu  medio  uberum  ejus  esse  dicitur, 
spiritualis  corruptio  recte  inteiligi ;  quia  videiicet 
utroque  mudo  gcos  ilia  peccasse  redarguiiur  in 
ScripturisExempli  gratia  :  in  uno  eodcmquem  peo- 
Cdtu  iieeipbfgor,  etspiritualiter  a  Deo  fornicatus  est 
leraei,  et  curpuraliter  cum  iiiiabus  Madianitarum 
commistus  esi.  iiie  eoim  vocaveruot  eos  ad  sacri- 
ficia  sua,  et  iniiiati  suni  Beeiphegor^  ei  comederunt 
sacrificia  mortuorum  (Psai.  cv).  I9e  forte^  inquit, 
txtfoiiem  eam  nudam^  ei  siatuam  eam  secundum 
diem  naitviiaii>  sux,  ei  ponam  eam  quasi  solUudi- 


/i.C 


quumudo  exspoliari  pote9t,9i  jam  tiudd  est?  Putest 
quidem  sio  intelligi  diclum,  ne  expulieiu  nudam, 
ao  si  diceretur,  ne  exspoliando  faciam  nudain.  Ye- 
rumtamen  sic  meiius  piacvt  sentiri,  quod  et  jam. 
Duda  sit  et  adbuc  bal>eiil,  quo  possit  e\8poliari.Eet 
eoim  nuditas  duplex  sive  ^emina,  aitfra  visibiiis, 
altera  invisibilis.  Denique  nuditas  invisibilis  e^t, 
duin  nudatur  anima  intus;  gloria  vel  gratia  Dei,  se» 
cundum  quam  Hcriptura  sancla  de  eadem  gente 
dicit:  Videns  Uoses  popuium  quod  esset  nudus  {spo- 
iiaveraf  enim  eum  Auron  propter  igaominvim  sordis, 
et  inier  kosies  nudum  constituerai)  {Exod,  x\xi ). 
Dixit  euim  boc  propterea,  quia  fecprant  etadorave- 
rant  vitulum.  Et  sicut  psnlmus  dicii :  Immuiiv^^ 
runt  ytoriam  suam  in  simitUudinem  vituliy  comeden- 


nem,  ei  siuiuam  eam  velui  terram  inviam^  ei  inierfi'  ^  Hs  fcnum  (Psai.  cv).  Nam  idcircu  epoliali  erant  Doi 


ctain  eam  siii.  Nimirum  buc  idem  est  ac  si  dicat : 
Ne  faciam  quo<1  iucutu8sum,neadimpieam  llliorum 
et  liliae^quut»  mulier  loruicana  Gumer  liiia  Debelaim 
io  praBtfcnpta  visiune  peperit  propbeticuni  prasd- 
giom.  Sed  uunquid  lixum  non  est  et  infectuui  esee 
potedt  quud  lucutus  sum,dicens:£<  qutescere  jaciam 
rtgnum  domus  israel,  ri  non  addam  ulira  miitreri 
domui  Israel^  et  vos  vopulus  meus,  ei  cyo  non  ero  ve- 
ster  tieuH  ?  Quid  ergo  sibi  vuit  quod  iterum  retoca- 
tur,  dicens  :  Auferat  fornicaiion*  s  suas^  addensque : 
AV  fvrte  laciam  ei  bsc  vel  illa,  qu®  iuoutus  bum  ? 
Huic  nuQ  diasimiie  est,  quod  cum  daia  jam  esset 
Bententia  buper  Nabucbodonosor  regem,  ita  ut  di- 
ceret  Diniel :  Ha:c  esi  interprelaiio  sententix  AUis- 


auxilio,  imo  et  proinde  dixit  Deus,  nt  disperd^Tct 
eos,  si  non  idem  Mosi^s  stetisset  pro  illis  in  cun^pe- 
clu  ejus,  corde  conlracto  et  contrito.  Nudilasvisi- 
bili9  est,  quando  rxtenor  quoque  tollitur  ornutus. 
exterior  felicitas,  qualis  inter  ctftf-ra  niaxime  ex9ti- 
tit  genti  iili  civitatis  ilierusolymx  et  tnmpli,  quod 
in  eacondidit  Salomon,  quaeilam  singuiaris  gloria. 
Nimirum  cuin  propbrta  bic  ista  loqu^retur;  nuda 
jam  erat  Samaria  ;  sive  decem  tribut»,  niiditaie  ilta, 
de  quo,  ut  jam  dictutn  est.  Scriptura  dixit :  Videns 
Moses  populum  quodesnet  nuduSy  etc.  Hoc  enim  tuno 
factum  et  dictum  est  propter  scelus  uiiius  viluli 
couQatilis.  Hio  autem  regnabat  peccatum  Jero- 
boam  super  eos  in  duobus  vitulis  aureis.   Et  quia 


jtmi,  quae  venU  super  dominum  meum  regt-m.  Eji-  D  (aliter  iornicaria  gens  semctipsam  iiudaveratanxi- 


eieni  te  ab  hominibus^ei  cum  bedtiis  leristfue  erii  ha- 
biiatio  iua  [Uan.  iv),  etc,  ait  idem  Daniei :  Quam- 
obrem  rex  consibum  meum  placeai  (tbiyet  peccata  tua 
eleemosynis  redime^  ei  iniquUnies  ttms  mise»  icordiis 
panperuui ,lorsitan  ignoscai  Deus  delictis  iuis  (ibid.), 
Quid  perbsc  animadvertere  dtibemus,  nisi  qaia  in 
arbitrio  D08truest,utrum  sententiam  saamsuspeo- 
d«*re  del)eat  aut  non  debeat  Deus.Nun  enim  aut  Deo 
mala  uostr^  imputare,  aut  fata  nobis  dominari, 
quod  demenlissimum  et  impium  est,  putare  debe- 
rous:  id  est,  non  quia  Deus  boc  prsscivit  aut  prs- 
dixity  idclroo  venit  ipalaa  boo  aut  lUod ;  sed  (^uU 


lio  vel  gralia  Dei,  prufecto  merebalur  epoliari 
etiam  visibilibus  et  temporalibus  buni>,  idestcun- 
clis  terrffi  illius  opibus,  quas  contuierat  illi  Deus, 
prior  Pt  legitimus  vir.  Ait  ergo  :  Ne  furte  txspoliem 
eum  nudam.  Ac  ei  dicat :  Ne  lorte  aufcraui  illi  cul- 
tum  gloriie  lemiioralia  atque  visildli^,  ut  in  ocuiis 
bomioum  exspoliata  sit,  quos  solos  erut)ehcere  no- 
vit,  proplerea,  quia  jam  nuda  est  in  oculis  meis,  et 
illam  nuditatem  non  erubescit.  Adilitque  continuo: 
Et  stntuam  eam  secun'ium  diem  nativiiatis  sttx,  et 
ponam  eamquasi  solUtidinem^  et  statuum  fam  velul 
Urram  int^am^  ei  ynlorf^iam  siU.  Quis  fuit  die  na^ 


S5 


RUPERTI  ABBATIS  TOITIENSIS 


36 


tivitatisfornic&riaBi!lius?N!mirumdie8velteinpu8,  A  qusez  ore  illius,  audiendo  Verburo  doctrins  pro- 


quando  in  iB^ypium  dpecenderunt  patres  ejus,  et 
peregrini  facti  sunt  in  terra  non  sua,  ab  ea  qus 
illis  proinifisa  fuprat,  fllii  Jacob,  propler  scelus  in 
fratrem  suum  Jusepb,  quem  vendidfrunt.  Nam  id- 
circo  et  famem  vo^^avit  Deus  8uperterraa],quia  Jo- 
seph  ab  illis  in  servum  venundalus  est,  et  Idciroo 
in  M^ypium  descendentes  peregriui  faoti,  et  juste, 
ju<iice  L)eo  permittente,  servituti  subaoti  sunt.  Ibi 
nata  est  ista  fornioaria  mulier,quiaibigerminanti- 
bus  et  multiplicatis  flliis  IsraeUgensde  paucissimis 
hominibus  tacta  est.  Bt  qualis  ista,  de  qua  nuno 
agitur,  ibi  nata  est  ?  Utii|ue  nuda  nuditate  utraque, 
de  qua  jam  diclum  est :  nam  quod  bonis  exteriori- 
bus  et  omni  felicitate  lerrena,  tu.  c  in  illo  exortu 


flcit,8ic.in  malam  p<irtem  anima  qualibet  malurum 
adinventrix  mater«  et  qui  ab  illa  decipitur  fllius 
est.  Krgo  in  poputo  illo  rornfcaria  mater  Synngoga 
e8t.  et  qui  tb  ipaa  deoipiuntur  populares  fliii  sunt. 
Quamvisaulemplusdamnationissitmatriejusmodi 
quam  flliis,  tamen  quta  parum  distal  in  viiio  deci- 
pere  et  decipi  posse,  recte  et  in  fllios  efTunditur 
roaterna  damnatio,  dum  dicit:  Et  filiorum  ejui  nan 
miserebor,  Quare  ^  Quoniam  filii,  inqaii,  /omieatio' 
num  sunt.  Qiiod  idem  est  ac  si  dicat,  quoniam  et 
ipsi  incorrigibiles  sive  immutabiles  8unt.  Nam  de 
talibiis  Sapientia  loqoaoa,  cum  dixisset;  Sed  parti- 
bus  iudicans  dahas  tocutn  pcmitentiae,  continuo  sub- 
junx  t :  Non  ignorans  quomodo   iniqua  est  n&tura 


8U0  nuda  ruerit,fere  nemo  nescit.  Neque  enim  aut  g  eorum,  et  naturalis  maiitia  ipsorum,  ei  quod  non 


regnum  aut  principatu^i  aliquem  tunc  babebat,nec 
in  aliquo  sipculi  hujus  honore  gloriari  poteral, 
quando  sub  flagellis  etverberibus  in  luto  et  latere 
talibus  et  totdominis  itludentibusserviebat.  Porro 
quod  gloria  quoque  Dei  patram  suorum  nuda  fue- 
rit  in  eisdem  natalibus  suis,  qui  nescit?  8ervie- 
biit  enim  diis  quoque  monstrofis  dominorum  suo- 
rum  et  ^ixyptiorum,  jnxta  illud  propheticum  Eze- 
chielis  tci^timonium  :  Fili  hominis^  duse  mulieres 
filix  malris  unius  fuenint  et  fornicafm  sunt  in  jEgy- 
ptOy  in  adotescentia  sua  fornieatm  sunt  ibi^  ibi  sub' 

acta  sunt  ubera  earum^et  fractm  sunt  mammm  puber^ 
ttifix  earum,  yomina  autem  earum^  Oolta  major^  et 
Oolib'9  soror  ejus  minor.  Et  habui  eas,  et  pe/iererunt 


posxit  mutari  cogitatio  itiorum  in  perpetuum.  Semem 
enim  erat  malrdictumab  inttio  (Sap.  xit).Totum  hoc 
exprimitur  hic  breviter  per  boc  dictum,  quimiam 
filii  forniCtUionum  sunt,  ut  videlicet  8ubaudia8,^icod 
iniqua  natura  eorum  et  naturatts  matitia  iptorum,  ei 
quod  non  possit  mutari  cogitatio  ipsorum  in  perpe» 
tuum,  et  quod  ipsi  sque,  ut  Amorrhsi  etEthaei  se- 
men  maledicti  sunt.Nec  vero  hojnsmodi  dictis  cul- 
patur  natura  quam  Deus  creavit,  sed  vehementis- 
sime  redarr'uiturabu8io  naturs,  eo  quod  arcidens 
malitia  per  consuetudinem  in  naturam  versa  eit. 
Ju8ia  ergo  ratione  sententiam  defendit,  qua  dixe- 
rat,  Et  fitiorum  ejus  16  non  miserebor^  dicendo, 
qnoniam  filii  fomicationum  sunt.   Nihilominus  et 


filios  et  fiUas  {Eiech.  xxin),  et  reliqua.  Igilur  secun-  p  eamdem  rationem  conflrroa  sermo  Dei  concertator 


dum  dirm  naiimtatts  sum  statuam  illam  cum  dicit, 
qiiid  subaudicnduai  est,  nm^  ut  Jam  prsemiserat, 
nudam  et  expoliatam,  nudam  a  gloria  unius  Dei, 
ext>po1iatam  a  rebus  vel  honore  regni,  omnisque 
potentiv  temporalis,  sicut  erat,  quando  in  JBi^ypto 
servivit.  Et  nota  quam  proprie  subjunxerit  adbuc : 
£/  ponam  eam  quasi  solitudinem,  et  statuam  eam 
vetut  terra.n  inviam^  et  interficiam  eam  siti.  Non 
dixit :  Et  ducam  eam  per  soliludinem  et  per  terram 
inviam,  quod  fecit  tunc  poet  diem  nativitatis  ejus, 
quando  eduxit  illam  de  terra  vEgypti,  eed  ipsam 
ponam,  inquit,  quasi  sotitudinem,  et  ipsam  statuam 
qua^i  t'rraminviam^u\  ipsasolitudo  et  lerradeserta 
sive  invia  sit.  Deserta  a  Deo,invia  et  solitaria  sci- 
licet  et  omoi  destituta  sanctorum  angelorum  fre- 


insuperabilis,  subjungendo  :  Quia  fomicata  eu  ma* 
ier  eomm.  Meminisse  namque  debemus,  quia  prw- 
sens  locus  judicatio  estinter  rornicariam  etamatoa 
rem  ejus  quondam  Deum,  ab  eo  quod  ait :  Judica- 
te^  matrem  veUram  judicaie.  Dederat  namque  illi 
optionem.sive  liberum  arbitrium,  dicendo :  Auferai 
fomicationes  suns,  subauditur  si  velit  mutari  sen- 
tentiam  qua  dixi,  quoniam  ipsa  non  uxor  mea,  ei 
ego  non  vir  ejus.  At  illa  pertinaciter  perseverat  in 
fornicationibas  sois,  et  adulteria  diligit.  Sequitur 
ergo.  Et  confuxa  est  qum  concepit  eos^  quia  dixit : 
Vadam  post  amatores  meos,  qui  dant  panes  miht  ei 
aquas  meas,  lanam  meam  et  timum  meum^  oleum 
meum  et  potum  meum.  —  Confusa  est,  inquit,  quae 
concepit  eos^  videlicet  quomodo  confundi  sulet  qui 


quentia,et  Michoelis  quondam  principis  sui  pervi-  "  convincitur  et  causa  cadit  in  Jndicio,  non  habens 


gili  prssidio.Item  non  dixit  :  Et  fatigabo  eam  siti, 
quod  itidem  tunc  factum  e9t,quando  posteumdem 
diem  nativitatis  eduxit  illam  de  lerra  JEiiypil,  sed 
interficiam  eam,  inquit,  «:ii,  ut  Jam  non  bibat  de 
petra,  qus  virga  cracis  percussa  est,  cujus  in  ty- 
pum  tunc  iili  aquas  largiasima  fudit  petra  inani- 
mata.Addidit  adhuc  :  /:/  filiorum  iliiiis  non  miserC' 
bor,  quoniam  fitn  foruicationum  snni.  Filii  a  matre 
hocdifrerunl,quoabinventoremalitiaBimmitatorem 
ejus  difTerre  perspicuum  est.  Nam  sicut  in  bonam 
partein  mater  eat  anima,  quaconqne  ex  spirita  Dei 

^lmm  v^siritfttit  oostA^t  rAllM  iiitta  ^^  fili«» 


quodcontra  Judices  sive  accusatores  possit  mutire, 
manifesto  atque  inexcusabili  couvictus  crimine. 
Ego  enim  mittens  prophetas  meos  dicebam  illi, 
sicut  et  nunc  dico :  Auferat  fomicationes  suas  a 
facie  «ua,  et  adulteriasua  demedio  uberumtuomm. 
id  est,  cesset  colere  vitulos  aureos  et  facere  8ibi 
Baal.  Illa  autem  dixit,  et  nunc  usqae  perseveranter 
dicit,  nequaquam,  sed  vadam  posi  amatores  meos. 
Nec  vero  solummodo  verbis  hoc  dixit,  verum  etiam 
factis  dicta  sua  defendit,  eosdem  accidendo  prophe- 
tfts.  Unde  et  fugitans  conquerebatur  filiaa  iDumine^ 
nfUtia  m  ^ifueier^  AfN|ifMaf  taA  tfocUmtni 


37 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  — IN  OSEE  LIB  LIB.  I. 


88 


gladio.  €l  derelicfu»  sum  ego  solns,  etquxruvi  ani-  A.  pheiis,  attamea  talia  patieotius  audire  potuerunt, 

ffifim  mettm   {III   Rt^g»  xix)«   Taliter  dizit  :  ract/im      qimle  it^ludest  in  quo  ad  Deuiii  suum  filii  Idruelre- 

pi?><   awatores  meo»  daBinones,  quoa  in  idolla  collt, 

bumani  generis  inimicosstulliehimo  errore  vocan» 

aniatoree  suo»,  non  coniemni^ns  Doum  yerum,  ve- 

ruaique   amicum,  quoroodo  ai  contpmnat  mulier 

amatorem  suum.yuonjudo  HUtem  dixit.ve!  quando 

dicere  coBpil,  qui  dant  panes  mihi  ei  aquas  meas^  la- 

nam  mcam  el  linum  meum,  et  oieum  meum  e/  potum 

meum  ?Nimirum,  quando  aecenden»  de  terraiE^^y- 

pli,  Um  cito  rece«8it  de  via  Domini,  fecitque  sibi 

vituluiii   couflatilfm  et  adoravil,  atque  immolaue 

dixit  :   hli  sunl  dii  tui  Israel  qui  te  eduxerunt  de 

terra   JEgypti  {Exod,   xixii),  tuuc  dicere  coepit  de 

fals»i8  uiiitt'oribu8  suis   quu<l  darenl  panee  suos  et 


vereuri  toro  prse.liruntur  Deuique  hoc  suaviiatis 
teinpiTamenlo  breviter  inturp<i8iio,  conrustim  illam 
quam  cceperat  accuBationem  proseqnilur,  et  dicit  : 
Et  hxc  nesvicit^  quia  tgo  dedi  frumentum,  et  linum^ 
et  oteum,  rt  argentumei  muUifilicuvi,  et  nurum,  quae 
fecetunt  BaaL  Idcirco  convertar,  et  sumam  frumen- 
tum  meum  in  lempore  iuo^  et  vinum  meum  in  trm^ 
poresuOf  et  liberabo  lannm  meam  et  linum  meum.quw 
operiebani  ignominiam  ejus.  Et  nunc  reoelubo  slulti' 
tiam  ejuM^  in  oculis  amatorum  ejus,  et  vir  fion  eruet 
eam  demanu  mea,  ht  ce-^sare  faciam  omne  gawlium 
ejuSfXolemnitnlem  ejus^  neomeniam  ejus^  Sabbaium 
tjus  et  omnia  te>ta  temporaejus,  Eicorrumpam  iii- 


et  aquas   8ua8  8ibi,  et  menlita  e^t.  Non  enim  illi,  ^  neam   ejus  et  ficum  eju%,  de  quibus  diMt :  Mercedes 


8Pd  DeuB  Abraham,  Deus  Isaac  et  Deus  JhcoU  pa- 
nes  de  coelu  pluebat  illi8,etaqua8  tundebaide  petra 
per  manum  Moyai.  Item,  et  quando  vitulos  aureus 
sibimetinetituit. meotitaest.quiadixit,  preloquente 
Uieroboajm,  quem  relicta  domu  David,  in  aduiterio 
secuta  ebt.  Ecce  dn  tm  hrael^  qui  tduxerun'  te  de 
terra  JEgypti  {III  Heg.  xn).   Profecto  cum  diceret, 
qui  te  eduxerunt  de  terra  jEyy/M^   eimul   etiam 
astruebai  quod  ab  illis  «ccepisset  oninia,  quscun 
que  poBsitlere  vel  obtinere  potuit,  ex  quo  ascendit 
terra  ifigypti.  Qu»  omnia  hic,  metapboram  mulie- 
ris  euperiud  ciaptam  servaiido,  sermo  pro^beticus 
congrua  satiseiprimit,  sio  illaro  depingens  applau- 
dere  aibi.  qui  dant  panes  miht  et  aquas  meas^  lauam 
meam  ei  liium  meum  oleum  meumet  potum  meum. 
Lanaquippe  et  iinum  materialia  sunt  instrumenta 
oronia  muliebrisopiQcii.  Uleum  autem  et  potu8,re8 
simui   et   nomina  runt  voluptatis.  Porro  panes  et 
aqus  eaat  neceasitatis,  quia  sine  illis  humans  na- 
tur«if  infirmitatis  non  sobsistit.In  cmnibus  bis  forni- 

earia  mendax  esse  convincitur,qui  doq  vituli  illi, 

DOD  baal,  quem  Jesabel  lotulit,  sed  Deus,  unus  et 

verua  baec  illi  costolit,  ut  provocata  beneflciis  diii* 

geret  eam,  caoctis  abomiDatioDibus  deorum  alie- 

Dorum  derelictis,  sicut  suriptom  est :  El  dedit  VU$ 

regiones  gentium.et  labores  populorum  possederunt ,ut 

custodiant  jusitflcationes  ejus^  et  legem  ejus  requi-' 

rant,  Sequilur  :  Propter  hoc^  ecce  ego  sepiam  viam 

tuam  sptnis,   et  sepiam  eam  maceria.  et  vias  suas 

non  invenitt^eisequeluramotoressuos^etnon  apprt' 

hendet  ecs^  et  quferet  eos  et  non  invemet,  Ef  dicet  :  D  q^iq    invenicndo   eos,   diciura  erat  id  quod  su 

Vadam  ei  reoertar  ad  virum  meum  priorem^  quia 

bene  mihi  erat  iunc  magis  quamnunn,  Notanda  dili- 

geoter  disgressio  verads  et  Jusise  invectionis.  Nec 

dumenim  cosptam  culpsejus  invfctionem  asperri- 

maro  linierat,  et  tam  cito  quamdam  promissionis 

qualiscunque  saavitatem  repente  inserit,  maxime 

cum  ita  dicit :  Et  dieet :  Vadamet  revertar  ad  virum 

meum  priorem^  quia  benemihierat  tune  mngis  quam 

nunc.  Nam,  et  si  ad  talia,  qunlia  nuDC  ioquebatur. 

quia  filii  forntealionum  sunt^  quia  fornicata  esl  ma- 

tereorum^tic*^  sic  impatientea  fuere  regesetpriD- 

pipea  .ifiiiia  {ippuli,  ut  flero«qao  oocidereat  c]t  pro* 


hxmex sunt^  quas  dtderunt  wihi  amatoresmei.  Et 
ponum  eam  in  saltum  et  comedel  eam  bestia  ngri,  et 
vomcres  cceti^  et  reptitia  tertac,  Etvisiiabo  supeream 
dies  BaaUm  quibus  incendebai  incensum^  et  ornoba^ 
lur  in  aure  sua  et  monili  suo,  et  ibat  pcst  amatores 
suos,  et  mei  oblivisctbalur,  dicit  Daminus.  Totum 
hoc  cursu  continuo  bic  prjescnpsimus,  ut  id  quod 
scquilur,  suo  itidem  seiisui  copulemiis.  N^m  sicut 
bffic.  quiB  dicta  8unt :  Ei  hxc  nescivit,  quia  egodedi 
eifrumentum  vinum,  eto.,  prioribusillis  per  constru- 
ciionem  conjungenda  sunt,  quia  dixit  :  Vadam  pofi 
amatores   meos  qui  dant  panes  mihi  ei  aquas  meas^ 
tunam  meam  ei  linum  meum,  oteum  meum  et  votuni 
meum.  8ic  nihiloniinus  dictis  liiis,  El  dicet:  Vadam 
ei  revertar  ad  virum   meum  priorem  quia  bene  erat 
'  mihi  tunc  magis  quam   nunc,  i»ta,  qus  seqiiuntur, 
in  construciione  conjungendd   sunt :  Propter  lioc^ 
ecce  ego  iactabo  eam^  et  dur^m  eam  in  solitudinem^ 
et  loquar  ad  cor  ejus,  et  dabo  vinitores  ejus  exeodem 
loco  et  vallsm    -tchor  ad  aperien  lam  spem,  Et  canet 
ibi  juxia  dies  jnventuiis  sum,  et  juxta  dies  axcensio- 
nis  sum  de  ierra  jEgypti,  Et  erii  in  illo  die,  dicit 
Domintu  :  vocabit  me  vir  meus^  et  non  vocavit  me 
ultra  Baalim,  etc.  Neqae  enim  propterea,quiaBaal 
incendebat  incensuro,  et  illa  ornabatur  inauresua 
et  monili  suo,et  ibat  post  amatores  suos.et  Domini 
obliviscebatur,  rerouneranda  eral,nt  diceret  Doini- 
nus  :    Propter  hoc,  ccee  ego  taciabo  eam,  ei  ducam 
eam   in  sotitudinem,   et   loquar  ud  rorejas,  etc, 
sed  propterea,  quia   qusrendo  amatores  suos,  et 

pe« 
rius  dictum  e^^t  :  Vadam  et  levertur  ad  virum 
meum  priorem^  quia  bene  mihi  tuuc  erat  wagts 
quam  nunc.  Lactun<1a  erat  Spiritu  grati9B,et  inun- 
dationis  misericordia».  Sic  s^rmo  divinus,  medicina 
17  poteDSt^xperientissimud^vocessua^  ponderatas, 
aiq*ie  a<l  roeiisuraro  libratas  dispensat.  aroara  dul- 
cibus  et  aroaris  dulcia  permiscens,  ofi^emiiunem  la- 
biorum  in'anlilium  et  guttnris  impatientJA  fugit 
atquedevitat,  quatenus  medicaroentum  quocunque 
modo  ^.emperaturo  penitus  inrundat,  atque  intriosc- 
CU8  ia  euroina  auctoritate  contineatur  sancta  Seri* 

ptm  ^picito  WiiBiM  Qbtisn^W  Moo  vfifo.%oMii 


39 


RDPERTI  ABBATIS  FDITIENSIS 


10 


arlulundo  id  efticit,  ncc  eidem  generationi  quam  A  rentisetinhiantis  deliciis  pernic!o8i8,ut  salternspi- 


(iiios  fornicationum  appeliaverat,  jactntionpm  ee- 
crets  allocntionis  etdispensutionem  (i  ei  promittit; 
sed  cum  vera  discretiune  et  discreta  verilate  pro- 
cediMis  sermo  proplieticus,  in  una  eademquegente, 
el  iil')!>,  quibus  amara,  et  illos  perapicit  quibua 
dulcia  jure  propinentur.  Nam  una  eademqnegenB 
8ive  Synagnga,  aul  certe  tlcclesia^in  semetipsacon- 
tinel  bnnos  et  malos,  id  est,  eos  qui  verHciter  cur- 
pus  Cliristi  dicantur  et  sint,  et  eos  qui  propter  si- 
mulationem  corpus  ejusdem  dicantur,  cum  non 
sint.  Ilinc  estde  illa  septesn  regulis  Tyconii  senteu- 
tia,  de  corpore  Domini  perniisto,  sive  de  corpore 
Domini  simulato  et  vero,  et  bsc  in  isto  locopluri- 
mum  valet.  utdiscernasetdiscrcteintelli^^asessein 


narum  taiium  punctione,  talisque  maceriae  offen- 
sione  commonita  ra^*  nalis  anima  dica^. :  Vadam,  et 
reverlar  ad  virum  meum  priorem,  quia  bene  miki 
erat  tunc  magi$  quam  nunCy  id  e8t,serviam  Deo  vivo 
et  vero,  et  non  superbis  bominum  vel  roaligno- 
rum  spirituum,  quiaeiiam  in  pre^enti  vita  multo 
Buavius  est  portare  jugum  Domini,  quNro  servum 
vel  ancillam  fieri  bominum.  Hoc  aliqui  ez  gente  illa 
fecerunt,  boc  recogitaverunt,  et  sic  ad  cor  euum 
revcrsi^portas  sterns  mortis  quibus  appropinqua« 
ferant  refugerunt.  Notandum  deinde,quam  sapien- 
ter  sermo  divinus  mendacium  illud  redarguat  di- 
centis  de  amatoribus  suis,  quidant  panes  mthi,  et 
aquas  mcas^  lanam  meam^  et  linum  meum,  et  oleum 


una  cademquegentepi>eEocle8ia,et  eosquibusdul-  n  meum^  et  polum  meum.  Ait  enim  :  Et  hxc  nesrivit^ 


cis^ime  considatio  grntis  suaviier  oileratur,  et  eos 
qiiit)U8  propter  impmnitenscor^iraettribulatio  pro- 
mittatiir.  Et  quis  sapientiam  propheticam  digne 
admiretur  in  eo  quod  sicut  boni  et  reprobi  \  ermisti 
Bunt,  et  nuno  discerni  non  valeant,  ita  voces  suas 
permiscetet  moderatur,  et  comprehendi  ?el  depre- 
bend*non  potest  ^uas  hominum  personas  justincet 
atque  condemnel?  Mirentur  ergosapcularesssccla- 
riuni  rhetorumarii(iciu8a8compositione8,afrectata8 
ad  captandam  bominum  benevolentiam.  Ecclesia- 
8tici  et  «pirituales  veram  et  discretam  sanctorum 
mirentur  eloquentiam,  per  quos  Deus  locutus  est. 
Uis  breviter  dictis,  pro  continuatione  litteree,  jam 
nunc  eadem  dicia  propheticarepetentes,diligentiu8 


quiadedieifrumentum^et  vinum,  el  o/^um  (Pini.iv), 
et  argentum  multiplicavi  ei,  et  nurum  qux  fecerunt 
BaaL  Nescivit  quod  nescire  non  debaerat,  quia  vi- 
delicet  non  ut  csters  genies,  sio  Israelitica  gens 
opulenta  facta  est.  Alis  namque  a  progenitoribas 
8uis  potentlbus  ssculi  arquisitas  vel  possessasbs- 
reditario  jure  obtinuerunt  terras.  Hsc  autem  gens 
de  peregrinis  et  advenis  patribus  nata  est.  Peretfri- 
nus  erat  Abrabam,  peregrinus  Isaac,  peregrinus 
Jacob.pertranseuntesdtf  ^m/tf  in  gentem,  etde  regno 
adpoputum  alterum(P$aL  cit).  et  nullam  propriam 
terram  babuerunt.  Exxpectabant  enim  fundamenta 
habentem rm/a/etn,  ut  ait  Apostolus,  etijui  artifexet 
condilor  e*t  Deus  [Hebr,  xi).  Et  quidem  iides  illo- 


sin-iula  percurrainus.  Pro:  ter  hoc^  \nqu\t,  ecce  ego  p  rurn  booemeruit,  ut  illud  quoquequod  non  qus 


sefH'im  inam  suam  spiws,  et  sepmm  eam  mncerta^  et 
semitas  non  vtuenief.  V'a  vel  seniita  dicentis  :  Vudam 
post  amatores  m^on^  qui  dant  panes  meos  aquas 
nvra^.ad  infernum  deducunt.Qus  nimirum  si  plans 
sint  et  absque  nfTendicuiis,  ila  ut  prosperelur  pro- 
8peritHte  tenipnrali  anima,  qus  se  a  Creatore  suo 
av<*rtit,  vix  aut  nunquam  revocari  potest,vet  audire 
vocem  post  tergum  monentif*.  Si  autem  adversa 
ocrurrerint,  et  tribulatio  vel  anKustia  temptiralis 
currenlem  cnmprehenderit,  tunc  reminiscitur,  ut 
sappe  raclum  est,  Domini  Dci  sui,  sicut  de  ipsis 
filiis  Is^ael,  contra  quos  maxime  hio  propheticus 
eermo  dirigitur,  scriptumest :  primum  in  /Egypto 
quia  ingemiscentes  propter  opera  vociferati  sunt, 
ascenditque  c!amor  eoruin  ad  Dominumpro  operi 


rebant,  scilicet  tcrras  vel  regiijnes  gentium,  ipsis  et 
semini  ipsorum  repromitteret  DHUs.Aitilli  qui  pro- 
tinus  ex  ipsis  orti  sunt,  videlicet  lilii  Jacob,  eadem 
promissione  seee  indij^nos  elTi^cerunt,  vendt^ndo  fra- 
trem  suum  Joseph  {Gen,  xxxvii).  N«m  idcirco  pere- 
grini  Tucti  sunt  et  in  iEnypto  servierunl.  Sed  etin 
desertoperquod  ducebuteos,  immeritosgratia  libe- 
ratoris,  verum  pese  indignos  eadem  promipsione 
fecerunt,ita  utdiceret  Dominus  ad  Moysen  :  Cemo 
quod  pnpulm  iste  durge  cervicis  sit,  dimiitc  me  ul 
irascatur  furor  meus  contra  eos,  et  deleam  eos,  fa^ 
ciamque  te  ingenlem  magnam  {Exod.  xxxii).  Ita  qai 
nuilam  terram  ex  posseesione  paterna  hsredita- 
bunt,  ipsam  quoque  quam  divina  largitas  propter 
Odem  patrum    illis  promiserat,  terram  non  conse- 


bus.et  audivit  gemitum  eorum  (Exod.  ui).  Deinde  D  qyi  nieruerant,  nisi  Deus  proptergloriamet  verita- 


et  in  libro  Jiidicum  persspescriptum  e8t,quia  cum 
dereliquis^ent  Dominum,  et  propter  hoc  tradidiseet 
illos  in  manus  pentium,  chimaveruntad  Dominum, 
et  8spe  liberavit  eos  {Judic,  iii).  Igitur  quod  nunc 
ait  :  Ecce  ego  sepiam  viam  tuam  spinis,  et  sepiam 
eam  maceria^  magns  e?t  miserationis  :  nam  si  non 
id  faceret,  tunc  potiusiratns  et  miserationum  sua- 
rum  oblitus  esset  Deus,  quemadmodum  Psalmieta 
cum  dixisset  :  Exacerbavit  Dominumpeccator,  con- 
tinuo  suhjunxit, secundum  muliitudinem  iraesuae  non 
quseret  {PsaL  iz).  Spins  namque  adversitatis  uti- 
LterooiDpuqguatatque  laoeraBt(]iepd(Mi>ad.malacur- 


tem  suam  connrmandam,cumque  patribus  eorum 
meritamillisHUspendisset  iram,  et  exbibuisset  mi- 
sericordiain,  eolem  Moyse  suggerenle  illi  in  con- 
fractione,  id  est.nimia  humilitate  cordis  :  Recordare 
Abraham,  isauc  et  Jacob  servorum  tuorum,  qui' 
hus  jurasti  per  temetipsum^  dicens  :  MuUipUcabo 
semen  vestrum  sicut  stellas  cceli,  et  universam 
terram  hanc  de  qua  locutus  sum,  daho  semini 
vestrOy  et  possidebitis  e^m  semper  {ibid)  lioc 
]8ta  ne9civit,  sepiem  autem  mulieres  optime  ftci« 
▼it,qus  in  Isaia  dicunt :  Panem  nostrum  rom^demus, 
ifesHmntis  nostris  ofnrimnurfiuntummeiio  istvocdtur 


41 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  1. 


42 


noirienluurnsuperrios,auferopprobriumnosirumlha,  jimeumin  tem^iore  suOf  et  liberabo  lanam  meam  ei 


if).  Hoc  Daai<|ueomne8dicunt  EcclesiffigeQtiumia 
BugiilalioDem  meretricis  huJH«^  quae  nec  paaem 
quem  comederet,  nec  vestimeataquibusoperirotur 
habuit,  sed  sub  condiiione  accepit  utinvocarel  no* 
men  Domini,  quemadmodum  Psalmisla  dicit  : 
fii  dedU  illis  regiones  geniium^  et  labores  po- 
fulorum  possederuni,  ui  cmtodianl  justificationes 
ejus  el  legem  ejus  requirani  (PsaL  civ).  Nos, 
ioquiunt  iste,  tale  nihil  ex  te  pro  mercede 
qa.i*rima8,  ut  propler  Evangelium  vel  fidem  tuam 
lascipiendam  terras  velregionesalienasnobiscon- 
feras.sed  panem  nostrum  comedemus  et  vestimentis 
Dostria  operiemur  qq«  ante  notitiam  tui  nominis 
habemus  ;  imo  el  tibi,  et  his  qui  nomen  tuum  prse- 


linum  meum,  qux  operiebani  ignominiam  ejw.  Et 
eii  senaus  :  Terram  illi  optimam  dederam  et  a(Te- 
rentem  frumentum  in  iempore  suo^  ei  vinum  in  iem- 
pore  suo.  Quod  utique  frumenium  vei  vinum  meum 

est,  quia  terra  ipea,  sicul  per  Moysen  dixit^m^a  est ; 
vosautem  coloni  meiestis  (Levit  xxii).  Sane  hic  per 
frumentum  ei  vinum  universa  vult  iDtelligi  quscun- 
que  ad  victum  pertinentia  terraillaproferre  potuit. 
Porro  per  lanam  et  linum  omnem  iDteliigamus 
vestitum.  Sumam  ergo,  ioquit,  frumenium  meum^ 
et  vinum  meum,  ei  liberabo  lanam  meam^  ei 
linum  meum^  id  est,  ad  pauperlatem  et  omoi- 
modam  victus  et  vestilus  iaopiam  redigam  eam, 
ut  sit,  sicut  supradictum  est,  secundumdiemnaiivi' 


dicaDt,paDem  DOstrumetvestimeataaostralibeDter  n  ta/t5  5ua?,  id  est,  aihil    possideat  suo  Jure,  sicut 


impertiemur,  taotummodo  digaare  dici  et  esse 
1§  Deu8  ooster,  et  opprobrium  vitas,  vel  coaversa- 
tionis  pristinflB  nobis  auFer  ut  non  simus  absque 
Tiro,  et  non  simus  sicut  hactenus  eramus  sine  Deo 
io boo mundo.Dicatergo:  Ei hsec neseivii^A  est,  scire 
aut  reminisci  ooluit,  quia  ego  dedi  ei  frumenium,  et 
vinum^ei  oleum,  videlicetdandolerram  frumenti,et 
Tini,  el  olei  feracem,  et  argentum  mullipUcari  ei  ei 
attrunt,  maxime  diebus8alomonis,dequoScriptura 
referl :  Non  erat  argenium^  nec  alicujus  pretii  puia- 
haiur  m  diebu%  Saiomonis^  quia  classis  regis  per 
mare  cum  classe  Hyram  semel  per  tres  annos  ibai  in 
Tharsis^  deferens  inde  aurum  et  argentum,  dentes 
elephaniorum,  et  simias^  et  pavos  (/i/  Heg,  x). 
Porro,  ex  illa  auri  abundantia  fecit  Samarla,  scin- 
dendo  se  a  domo  David  et  a  domo  Salomonis,  pri- 
mum  duos  vitulos  aureos,  et  deiode  Baal.  Gum  ergo 
dix!88et,  eiargenium  muliiplicavi  eiet  aurum,  pul- 
cbre  coDtiouo  addidit :  Qu3B  fecerunt  Baal.  0  dira 
ingratitado  !  De  auro  et  de  argeato  meo  feoeruat 
mibi  contraria,  vitulos  et  Baal,  CcTteraque  deorum 
porlenta.  Idcirco  convertar^  et  sumam  frumentum 
meum  in  iempore  suo^  et  vinum  meum  in  tempore 
suo,  et  liberabo  lanam  meam,  et  linum  meum^  qu» 
operiebani  ignominiam  ejus.  Convertar,  inquit,  et 
coDversas  abibo  ;  recodam,et  dereliaquam  eam  ut, 
sicDt  jam  dixi,  ipsa  non  uxor  mea  ei  ego  non  sim 
virejus.Eoc  eoim  pro  parte  illorum  recte  dicit,quo8 
pceaiteatiam  doo  acturos  fuisse  praescivit.  Xam, 
quod  prsmissum  est :  Ei  sequeretur  amntoressuos^et 


quaado  oata  est  et  servivit  io  ifigypto,  nihil,  oisi 
miser»  servitutis  poenam  cognoscitur  babuisse.  Et 
ootaudadiiigeater  dictioois  acrimoaia,  dum  dicit : 
Ei  liberabo  lanam  meam^  et  linum  meum.  Mem  eoim 
est  ac  si  dicat  :  Taatffi  lllam  esse  perversitatis  ut 
rebus  quoque  iaaaimatis  condoleodum  sit,  quod 
serviaal  illi,  et  magaam  esse  captivitaiem  lao»  el 
liai,quod  usibus  ejus  famuleatur,  quas  sit  ancilla 
peccati.  Quoroodo  autem  ?el  quaado  hsc  operiebant 
ignominiam  ejus  ? ut  taceamus  ioterim  de  commuoi 
usu,  quo  passim  corpora virorum  ac  mulierum  tege- 
baatur,  quamvis  ethociadigaissimum  fuerit,quod 
paauis  adoperii  quod  dederatDeus,  libidioibuspol- 
luebaaturetsimulacrisprosterDebaatur  ut^iaquamy 
de  hoc  ouac  taceamus,  ia  eo  quam  magaifioe  laoa 
et  liaum  Domiai  operiebant  ignomiuiam  eju8,quod 
Banctuarium  Domiui  et  omniscultus  taberaaculi  vel 
eacerdotii  ejus  de  iaaa  et  liao  miriflce  compositus, 
sccuadum  modum,  quem  ipse  Moyei  dictaverat,io 
8ola  geate  illatuDchabebatur.  Nam  vestimeatorum 
quas  tecit  Moyses  fratri  suo  Aaroa,  secuRdum  ordi- 
nem  vel  imperium  Domioi  dicentis  :  Ha:c  autem 
erunt  vestimenfa,  in  quibus  sanctificatus  Aaronmini- 
stret  mihi,  rationale  et  superhumerale,  tunicam  et 
lineam  slririam,  cydarim,  et  baliheum,  Facies  illi  ei 
filiis  ejus,  ut  sacerdolio  fungantur  mihi^  accipiesque 
aurum,  et  hyacinthum^  et  purpuram^  coccumque  bis 
iinctumf  et  byssum  (Exod.  xxviii),  borum,  ioquam, 
decoremsimuletsHcrameotum  duIIus  sermo  aoster 
explicare  sufncit.Quam  illius  mulieris,  id  estldrae- 


non  apprehendei  eos  :  et  quseret  eos  et  non  inveniel,  ^  litics  igao.niaiam  geatis,  laoa  illa  et  liaum  illud 


el  dieet :  Vadam  ei  revertar  ad  virum  meum  priorem, 
pro  parte  illorum  dictum  est,  qui  reversi  suoi  aut 
reverteotur  ad  Domioum,  ealtem  postexperimeota 
malorom,  postquam  aoima  per  vexatiooem  ad  io- 
teliecturo  reducta,  illos,  quos  sequebatur  et  qusre- 
bat  velut  amatores,  doo  apprehendit  aut  iaveoit 
sicut  amatores,  sed  sicut  bostes  crudelissimos,  ut 
▼ere  suot,  experla  est.  Convertar  ergo,  iaquit.id  est 
recedam,  et  hec  iixor  mea  jam  non  erit.  Nec  isto 
conteDtu8,8dbuc  etiam  booatemporalia  tollam,qus 
illi  noo  quasi  pro  dote  iirimacootuli.Hoceaim  est, 
qnod  cootiouo  subjuogit :  Et  sumam  frumentum 

Patrol.  CLXyill. 


openebaot  ?  Nimirum  peccata  ejus  actualia  simul- 
que  origioale  peccatum,  quo  admisso,  primi  paren- 
tes  Dostri  igDomioiam  8uam,id  eetpudeodasuafo- 
liis  Hci  operueruDt  (Gen.  ui).  Illsm  ignomiaiam  in 
geote  illa,  laaa  et  lined   sacerdotalis  culius  oroa* 
meata  operiebant.  Notaodum  quod  dicitur,  quia 
operiebant  quidem,  sed  oon  etiam  delebant.  Nam 
taatummodo  sanguioi  Christi  Jesu  illa  talis  igoo- 
minia  dod  solum  operitur,  sed    etiam  deletur  et 
abluitur.Ilaque  curo  dicit :  Et liberaboUinam  meam^ 
et  linum  meumy  qux  operiebani  ignominiam  eju$^ 
•ubiQteiligeodum  est  ac  si   diceret :  Auferam  ilH 


43 


RUPEUTI  ABUATIS  TDITENSIS 


U 


umbraticum  quoque  Bacerdotium,  quo  communiB  A  ^^re  mazima  cau9aeratpropheti8,quiaproptereum 


Duditas  geoeris  bumani  in  gente  bao  utrumque  te- 
gebatur.  Nam,  el  postmodum  dicit  illi  :  Quia  tu 
scienliam  repulisti,  repeUam  te^  ne  sacerdotio  lunya- 
ris  mihi»  Magna  igitur  vituperatio  sacerdotum  ejus- 
modi,  cum  dicuntur  ianaetlinumliberaritanquam 
a  servitute  ignobili,  quibus  utique  magnanobilitas 
est,  quanta  potest  esse  rebus  inanimatis,  adbiberi 
ad  cultum  sacerdotii  sive  altaris  Domini  (///  Reg. 
zii).  Sequitur  adhuc  :  Et  nunc  revelabo  stultiliam 
ejuSy  in  ocuUs  amatorum  ejus,  et  vir  non  eruet  eam 
de  manu  mea.  Et  cessare  faciam  omne  gaudium  ejus^ 
solemnitatem  ejus,  neorneniam  ejus,  Sabbatum  ejus 
et  omnia  jesta  temporalia  ejus,  Liberatis,u(  jam  di- 
ctum  est,  lana  et  lino  Dumintquaeoperiebant  igno- 


Jezabel  propbetas  Domini  occidit.  Quis  autem  est 
ille  dies  uitionis,  nisi  idem,  qui  credendusest  dies 
salutis  ?  Denique  tempjs  vel  dies,  de  quo  Apostolua 
dicit :  Eece  nunc  tempus  acceptabile^  ecce  nune  diee 
satutis  {II  Cor.  vi),  sicut  credentibus  dies  salulis 
velpropitiationis^sicecontranoncredentibusesldies 
ultionis,  in  qua  Judaeorum  perfidiam  ulcisciiur  ipse, 
de  quo  Psalmista  dicit  :  Deus  ultionum  Dominus^ 
Deus  uitionum  libere  egii.  Bxaltare,  quijudicas  ter- 
ram,  redde  retrxbutxonem  superbis  {Psal,  xciii).  In 
ista  die  ultionis  viiitantur  super  gentem  illam  dies 
Baatim,  visitatione,  quam  totus  orbis  novit,quiaet 
8ecundumcorpuscaplivi,etsecundu[nanimamiQ  te- 
nebras  ezteriores  missi,  propter  dies  Baalim  quibus 


miniaru  ejus,  revelatur  stultilia  ejus  in  oculie  ama-  p  incendebant  incensum  patres  eorum,quorum  iniqui- 
torum  ejus,utinoculisipsorumappareatcontempti-      tatemsicimitatisunt.utmeritopropterillarriSubeant 


biiis,  quibus  perverse  complacere  voiuit,quiacapti- 
vitate  genti  iili  ingruente,ita  privaturtemporalibus 
bonis  ut  non  habeal,  in  qua  gaudere  possit,  cele- 
brando  festivitates  suas,  prorecto  vilis  inter  gentes 
apparuit,  el  insultaverunt  ei  naliones  quarum  do- 
minis  velut  amatoribus  sese  impudica  prostituit. 
Nihiiominus  quod  sequitur  :Et  corrumpat  vineam  ejus, 
et  ficum  ejus,  de  quibus  dixit :  Mercedes  hx  mex 
tunt,  quas  dederunt  mthi  amaiores  niei,  et  ponam 
eam  in  saitum,  et  comedet  eam  bestia  agri,  et  volucres 
coeiiet  reptiiia  terrse.  Sic  factum  esse  constat,  quia 
nimirum  ez  quo  dixit,  ioratis  vitulis  aureis  :  Hi 
sunt  dii  tui,  Israet,  qui  eduxerunt  te  de  terra  jEgy- 


damnationis  judicium.  Porroprimum  idolum,quod 
postexiiumdeiEgyptocolueruntyfactuoiestdeornatu 
inaurium  muliebrium,8icui  scriptumest:  DixitquS' 
adeos  Aaron:  Totiite  inaures  aureas  de  uxorum, 
filiorumque,  et  fiiiarum  vestrarum  auribus,  el  afferte 
ad  me.  Fecit  populus  quse  jusserat,  defercns  maures 
ad  Aaron,  quas  cum  ilie  accepisset^  formavit  opere 
lusorio,et  fecit  ex  eis  vituium  conflatilem.  Dixeruni^ 
que  :  Hi  sunt  dii  tui,  Israet,  qui  te  eduxerunt  de  ter- 
ra  jEgypti  (Exod.  xxxii)  Recte  igitur  cum  dixisset. 
Et  visiiabo  super  eam  dies  Baalim,  quibus  incende^ 
bant  incensum,  statim  intuiit  :  Et  ornabatur  inaure 
suaetmoniii  suo.  Nam  quia  primum,ut  jam  dictum 


ptiy  quod  i^rit  dicere  :  Mercedes  hse  mex  sunt^  quas  p  est,  de  inauribus  suis  sibi  formavit   idolum,  recte 


dederunt  mihi  amaiores  mei,  non  cessavit  cum  eia 
fornicari,  et  propter  boc  Assyriorum  atque  Chai- 
dsorum  exercitus  veniens,  omnia  terrae  illius 
devastavil  nascentia,  quorum  ficus  et  vinea  de- 
licatissima  sunt,  et  deflcienlibus  hat>ilatoribus, 
ea  qu«  nascebantur  bestiiB  agri  et  volucres  cce- 
li,  et  reptibilin  terrffi  licenter  coiiiederunt.  Ve- 
rumtamen  nondum  Qnis,  neque  enim  pcBna  im- 
19  poBnitentis  consummanda  vel  finiendaerat  illa 
tantum  vastitate  hostili,  sedtemporalemvindictam 
comitatur  aeterna:sicut  Moyses  in  cantico  Deutero- 
nomi  protestatus  est :  Ignis suecensus  in  furore  meo 
ei  ardebii  tAsque  ad  inferni  novissima  {Deut.  xxxii). 
Sequitur  ergo  :  Et  visitabo  super  eam  dies  Baaiim, 


inauribusetmonilibussuisad  honorem  sivecultum 
Baaliui  sese  ornasse  culpatur,  et  in  omoi  idolo, 
quod  ex  lunc  coluit,  formatura  prioris  idoli,  quod 
ex  inauribus  factum  est,  judiciDeojuread  memo- 
riam  revocetur,  ut  aemulando  dicat  :  Et  ibai  post 
amatores  suos,  et  mei  obiiviscebatur.  Sequitur  :  Pro^ 
pter  hoc,  ecce  ego  tactabo  eam^  et  ducam  eam  in  so- 
litudinem,  et  ioquar  ad  cor  ejus  et  dabo  ei  vinitores 
ejus  ex  eodem  toco,  et  vallem  Achor  ad  aperiendam 
spem,  ei  canet  ibi  juxta  juventutis  sux  et  juxta 
dies  ascensionis  suse  deterra  jEgypti,  Propier  hocM- 
quit,  ecceego  lactabo  eam.  Prsmiserat  autem  ;  Ei 
visilabo  super  eam  dies  Baaiim,  etc.  Num  ad  unam 
eamdemque  partem  sermo  respicit,  cum  illic  ira, 


quibus  inceniebat  incensumy  et  ornabatur  inauresua      hic  autem  manifeste  sonat  graiia.  E^^go,  ut  eupra 
etmoniii  suo,  et  ibat  post  amatores  suos,  et  mei  obH"  "  jam  dictum  est,  ad  meliorem  partem  sermo  recurrit 


visccbatur,  dicii  Dominus,  Cum  enim  dicit  ;  Et  visi- 
tabo  dies  Baaiim,  id  es(^  dies  vel  solemnitates  ido- 
lorum  ;  plurale  nami{UO  est  Baalim,  deflexum  a  sin- 
gulari,  quod  est  Baal  ;  cum,  inquam,t;ut/a6(;dicit, 
Bubaudiendum  est  io  die  ultionis.  Sic  enim  ad 
Moysen  dixerat^  quando  primum  id«>lum,  id  est, 
vitulum  confldlitem  in  deserto  populussibi  fecerat: 
Ego  auiem  in  die  uitionis  visiiabo  et  hoc  peccutum 
eorum{Exod.  xxxii).  Quscunque  extunc  idola  po- 
pulus  ille  coluit,  simul  hic  uno  signillcamur  plurali 
nomino  Bialtm,  qui  videlicet  tunc  aorduerat  Israel 
oultu  Baal,  quando  iste  prophetavit,  et  contraillum 


partem 

id  est,  ad  eam,  qus  saltem  malis  commonita  se- 
ipsam,  et  Deuin  suum  tandem  rer:ognoscit,  et  dicit 
illud,  quod  hic  idem  propheta  supra  prsmisit  : 
vadnm,  et  revertar  ad  virum  meumpriorem,  quia  be^ 
ne  mihi  erat  tunc  m^igis  quam  nunc.  Nam  ut  hoo 
maoitestius  fiat,capituium  hoc  totum  bic  ponendum 
est. 

Propter  hoc,  ecce  ego  tactabo  eam,ei  ducam  eam 
in  soiitudinem,  et  ivquar  ad  cor  ejus,  ei  dabo  d  vi- 
nitorcs  ejus  ex  eodem  loco^  ei  valtem  Achor,  ad  ape» 
riendam  spem.  Ei  canei  ibijuxia  dies  juveMutis  sux 
et  juxia  dies  ascensumis  suse  4e  ierra  JEgypii.  Ei 


45 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  I. 


46 


eril  iA  Ulo  die.ait  Dominut,  vocavit  me  Vir  meu$,  ei 
nom  vocabit  me  uUra  Baalimyei  auferam  nomine  Baa- 
lim  de  ore  ejuSt  et  non  recordabilur  ultra  nominis 
eorum.  Ei  pereuliam  eis  fcsdus  in  die  Ula  cum  be- 
sHa  agn,et  cum  voluere  eosii^  et  cum  reptili  ierrae 
et  areum,  et  gladium,  ei  bellum  conieram  de  ierra, 
et  dormire  eos  faciam  fiducialiier.  Ei  sponsabo  ie 
mihi  in  sempiUrnum,  et  sponsabo  le  mihi  in  judicio 
et  iustitia,  et  in  misericordia^  ei  miseraiionibtts^  et 
eponsabo  te  mihi  in  fide,  et  scies,  quia  ego  Dominus^ 
et  erit  in  die  iilo  :  Bxaudiam,  dicit  Dominus,  exau* 
diam  eoclosy  et  iUi  exaudieni  ierram,  ei  ierra  exau^ 
diet  iriticumyeivinumet  oleum^  ei  hxe  examdient 
Israel.  El  seminabo  eam  mihi  in  ierram,  ei  misere- 
bor  ejus^  quss  fuiiabsque  misericordiat  ei  dicam  po- 
fmio  meo,  Poputus  meus  est  iu,  ipse  dicei :  Deus 
meus  esiu.  Notandaqaippe  dlliKenter,  prollxi  capi- 
tQlisivecopioM  bujus  proiDi88ioni8  ciausula  tarda, 
sed  diecreta.  Poatquam  dizit,  laciabo  eam,  ducam 
eam^loquar  ad  ror  ejus^dabo  ei  vinitores  ejus^etcanet 
ibi^ei  voeabii  me^  Vir  meus  ;  et  deinde  perapostro- 
pbem  :  Et  sponsaboie  mihi^  rursusque  et  seminabo 
eam  mihi^  et  miserebor  ejus^  quasi  qusreree  et  di« 
eere8,Quam  lactabia,  quam  duoes,  cujus  ad  cor  lo- 
queris,  coi  vinitores  dabie,  qus  canet  vel  qus  te 
Tiram  euum  vocabit,quam  eponsabis  tibivel  quam 
fleminabis  tibi,  et  cujusmiaereberis?  Gontinuo  re* 
spondit  responaione  et  dictione  provida,  dicens : 
Qux  fuit  absque  misericordia^  el  dicam  non  populo 
meo:Popuiu%  meus  es  tu,  Hoc  ita  esse,  ut  diximus, 
scilicet  ad  iliam  ista  referri,  quae  dixit  superius  : 
fadamet  revertar  ad  virum  meum  priorem^  et  hanc 
esse  omoem  animamquscunque  ad  Dominumcon- 
fertitur,8ive  ex  JudseiSySive  ex  gentibus,  Apostolus 
qooqQe  teatatur.  Gum  enim  dixisset  :  Volens  Deus 
osiendere  iram  et  noiam  faeere  poientiam  suam,  sus- 
iinuii  in  mutia  patieniia  vasa  irae  apia  in  inieriium, 
ut  ostenderet  divUias  giorim  suae  vasa  misericordiae^ 
qu3e  prseparavit  m  pionam,  continuo  subjunxit : 
Quos  et  vocavii  nos  non  sotum  ex  Judmis^  sed  eiiam 
ex  gentibus^  sicul  in  Osee  dicit :  Vocabo  non  plebem 
meam^  plebem  meam,  el  non  miserUardiam  conseeu- 
tam,miserieordiam  eonsecutam  {Rom.  ix).  Interea  et 
boc  nolandum  quia  non  dixit,  et  miserebor  ejus 
qus  est  absquc  misericordia,  sed  qu3S  fuit  absque 
miserieordia.  Absque  misericordia  nunc  est  gent 
Israelitica,  et  idcirco  sicut  superius  dictum  est  ex 
quo  in  captivitatem  dncls  sunt  decem  tribus  a  rege 
Assyriorum  Saimanassar.Propter  boc  sic  superius 
dictum  est :  Etconcepit  adhuc^  et  peperii  fHiam^  ei 
dixii  ei  :  Voca  nomen  ejus  absque  miserieordia^  quia 
non  addamuUra  misereri  domui  Israeif  elc.  Proinde 
et  reliqua  tribns  Juda  nunc  est  absque  misericordia, 
quia  JudaeiRomanorum  gladiisconcisi  etin  omnes 
genies  ducti  captivi,  palaro  est  quia  absque  miseri- 
cordia  sunt.  Porro  gentilitas  absque  misericordia 
fait,  nunc  autem  absque  misericordia  non  est,  di- 
cente  Deo  in  bao  propbetia  :  Et  miserebor  eius,  quae 
fuU  absque  miterieordia.  Hinc  idem,  qaisapradioit 


A  Apostolus:  Sicui  enim  aliquan^/o  et  vosnan  credidi* 
siis  Deo,  Mnunc  auiem  misericordiam  consecuti  es* 
tis  propier  iUorum  incredulUaiem,  iia  ei  isii  nunc 
non  credideruni  in  vestra  misericordia,  ui  et  ipsi  fitt- 
sericordiam  consequantur  (Rom.xi),  Igitur,  ut  supra 
jam  dictum  e8t,noQ  ad  coniingua  BcripturaB  dlcta,in 
quibus  maoifedle  ita  sonat,  referendum  est  id,quod 
ait :  Ecce  lactabOf  etc,  sed  a  superiora,  ubi  para 
bona,  pars  electa  rediens  ad  cor  suum  :  Yadam, 
inqmi^etrevertar  advirum  meum  prioreniyquia  bene 
mihi  erat  iunc  magis  quam  nunc. 

Dicamus  ilaque,imo  quaeramus,  quid  sit  lactari 
eam,et  duci  in  solitudinem,  et  loqui  ad  cor  ejus,  et 
dari  ei  vinitores  ejus  exeodem  loco,et  castera  qum 
sequuntur.Propter  boc,inquit:£rctf  egolactabo  eam. 
Lactari,est  duiciter  foveri,et  propter  imbecillitatem 

"  ad  infantiles  deiicias  reduci.Hoc  omnino  repreben- 
sibileest  in  iliis  qui  ei  Judapi  sunt  conversi.  Nam 
ilii  loquens  Apostolus,  dicit  :  Elenim  cum  deberetis 
magistri  esse  prupter  tempus,  rursus  indigetis,  ut 
vos  doeeamini  quae  sint  elemenio  exordii  sermonum 
Dei,  ei  facii  estis  quibus  lacie  opus  sit,Hon  soiido  cU 
bo  {Hebr.  v).  Omnis  enim,  qui  lactis  est  particeps, 
expers  estsermonis  justitiae^parvuiusenim  est.Per^ 
fectorum  autem  est  solidus  cibus,  eorum  qui  pro 
consuetudine  exercitatos  babent  sensus  ad  discre- 
tionem  boni  et  mali.  Porro  gentium  fldes  idcirco 
laudis  et  meriti  majoris  est^quia  et  si  illam  lactari 
oportuit,  citius  tamen  solidi  cibi,  id  est,  sermonis 
Ju8titis,videlicet  spiritualis  doctrine,  perceptibilis 
exstitit  lactatio  bsc,  qua  in  Gbristi  adventu  omnis 

C  Ecclesia,  tam  ex  Judeis  qaam  ex  gentibus  veniens 
lactata  est.  Similis  iactationi  illi  est  qua  iacla  fuit 
illa  generatio  filiorum(8rael,qu8B  ascendit  de  terra 
iEgypti.  Idcirco  cum  dixisset,  et  ecce  ego  lactabo 
0am,addidit,(ftt(;am  eamet  in  soliiudinem,p9iUc\squ^ 
interpositis  :  El  canet,  ioquit,  t^t  juxta  dies  juven- 
tutis  sux,  et  juxia  dies  ascensionis  suge  de  terra 
jEgypii.  Quis  enim  nesciat,  gentem,  sive  genera- 
tionem  illam  septam  spinis  in  ^ypto  babuisse 
viam,et  perinde  lactatam  fuisse  et  ductam  in  8oii« 
tudinem  per  quadraginta  annos,et  cecinisse  ascen- 
dendo  :  liam  quia  oderani  filios  Israel  /Egyptii^  et 
affligebani  illudentes  eis.atque  ad  amariiudinem  per^ 
ducebant  vitam  eorum  operibus  duris  luti  et  tateriSf 
omnique  famulatu  quo  in  terrx  operibus  premeban^ 

D  tur  {Exod.  i),  qu«  ver®  erant  spinas  miseriarum, 
idcirco  ingemiscentes  vociferati  sunt  ad  Dominum 
qui  vere  prior  fueratvirfidei  patrumipsorum Abra- 
bam,l8aao  elJacob,  cujus  nequaquam  recordaren- 
tur,8erviente8  diis  iEgyptiorum,  nisi  afflictio  vehe- 
mens  exlorsisset  gemitum^sensumque  excltasset in 
negligentia  propter  abundantiam  piscium,  et  pro- 
pter  ollas  CHrnium  consopilum.  Tunc  propter  boc 
gentom  earodem  lactavit  Deus  multis  roiraculls, 
quibus  Pharaonem  et  ifigyptum  flagellavit,  quod 
nimirum  dulce  fuil  huic,  cura  vid»*ret  pro  se  tam 
mirabililer  pugnari  de  ccelo.Quid  multa^Transivit 
mare  Rubrum,  merso  Pharaone  cam  cnrribus  et 


47 


RbPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


48 


eqiiitibus  suis.atque  aecendendocecinit :  Cantetnus  A.  curalores  ejus  hic  vioitores  dicontar,  et  ietos  non 


Domino,  gUiriose  enim  magnificatus  eslf  equum  el 
ascensorem  projecit  in  mare  (Exod.  xv).  Ita  ducta 
eet  in  8olitudinem,pro8equente  lactatione  Doniini, 
ita  ut  panem  plueretilliDomiuu8,etpercii88apetra, 
copiosam  daret  aquam  eitientibus  lam  juroentis 
quam  hominibus.atqueillic  locutueest  ad  corejos 
circumducendo  et  docendo  eam,  imo  et  teniando 
eam,']uemadmodum  et  Moyses  quodam  locodixit: 
lentat  vos  Dominus  Deus  vester  {Deut,  iii).  Lacta- 
tioni  illi,  ul  jim  dictum  est,  simile  facturum  se 
poiliceturrdicendo  Propter  hoc,  ecce  ego  lactaboeam 
et  ducam  eam  in  solitudiuem,  etc.  Quod  et  fecit  ad- 
ventu  Filii  sui  per  sacramentum  passioniset  resur- 
rectionis  ejcsdem  Doinini  nostri  Jesu  Chrisli.Nam 


uodeque,  sed  ex  eodem  loeo,  inquit,  dabo  tff,  id  ett, 
de  geiiere  ipsius,  de  gente  ipsa  quccnnqoe  vioea 
Domini  dici  vei  esse  OTieretar.  Nam  ubiounque  vi* 
nea  Domini  est,  ubicunque  per  orbcm  terraram 
sancta  Ecclesia  diffusa  est,  in  medio  ejas  vel  inter 
ipsos  quiinnabitant  fldeie8,vivunt  et  ambalantali'- 
qui^quos  praslatos  Ecclesiasibi  eligere  po88it,agen- 
teet  ordinante  ipso,qui  hic  loquitur  diceo8,fl  dabo 
ei  vinitores  ejus  ex  eodem  loeo^  ut  spiritus  sui  dona 
non  desint  in  omni  loco  sue  dominationis.  Sio 
quondam  in  iniiio  hujusce  plantatioois,  quando 
comprimebatur  interspinas  ifigypti  Moysen  et  Aa« 
ron  exeodem  loco  vinitores  deiit,8ic  itidpm,  quan- 
do  in  Babylone  captiva  transmigravit  Zorobabel, 


omnes,  quicunque  relictis  erroribus  pristinis,  ad  g  Jesum.Neemiam  ei  Esdnm  vinitores,  ex  eodem  loco 


ipsum  vivum  et  verum  Deum  conversi  sunt,  quod 
est  reverti  ad  priorem  virum,  propter  hoc  ipsum 
quod  taliler  reversi  sunt,  lactavit  idem  Dominus 
Ecclesiam  suam,non  solum  verbodulcissimaB  prs- 
dicatiouis,  verum  etiam  dulcissimis  charismatibus 
Spiritus  sancti,  et  jucundis  miraculis,  qua)  tuno 
temporis  per  apostolosetapostolicosvirosabundan- 
teret  delectabiliterdignatus  est  operari.Ait  ergo  : 
Propter  hoc,  ecceego  lactabo  eam,  Continuo  quoque 
addidit:£<  ducam  eam  in  solitudimm.  Scimus  enim 
quia  mirabilibus,  qu»  operata  est  gratia  Spiritus 
8ancti,que  super  apostolos  fenit,  ita  delectati  suot 
oredentes,  ut  solitariam  quoque  vitam  appeterent. 
sicutin  Aclibusapostolorum  scriptumest,nec  quis- 
quam  eorum,qui  possidebat  aliquid,suum  esse  di- 
cebat,  sed  erant  illis  omnia  communia  {Act,  ii,  iv). 
Addit  adhuc  :  Et  loquar  ad  cor  ejus  Et  boc  fecit 
ipse  qui  promittit,hocore  suo  promisit  et  impletit 
homo  factus  ipse  qui  hsc  loquitur  in  prophetis. 
D\\\len\ni:Paraclftusaulem  Spiritus  sanctus,  quem 
mittet  Paier  in  nomine  meo^  ille  vos  docehit  omnia^ 
et  suggeret  vobis  omnia  quxcunque  dixero  vobis 
{Joan,  XIV).  liemiCum  autem  veniet  iUe  Spiriius  ve~ 
ritatix,  docebit  vos  omnem  vtritatem^  et  qum  ventura 
sant  annuntiabit  vobis  (Joan,  xvi).  Qui  hsc  in  arti- 

culo  passionis  sus  dixerat,  postmodum  resurgens, 
eecundum  quod  promiserat,  locutus  est  ad  oor  co- 
rum,  sive  docuiteos  perSpiritum  sanctum  omnem 
veritatem,  sicut  scriptum  est :  Tunc  aperuit  iltis 
sensum  ut  inteUig^renf  Scripturas   (Luc,  xxiv).  Am 


dedit.Sio  in  adventu  euo,  qaandofructum  ex  vioea 
requisiviteta  malis  rejectus  est  agricolis,  vinitoref 
optimos  ilii  {Matth.  xxi),  scilicet  apostolos  ex  eo- 
dem  loco  dedit.  Sic  ubicunque  per  omnes  gentea 
eamdem  vineam,  id  est,  Ecclesiam  suam  dilatavity 
vinitores  illi  et  patronos  inclytos,  martyres  etcon- 
fessores,  et  virgines,  ex  eisdem  locis  dedit,  et 
nuncusquepreiatosetoecessarioe  dare  noo  deaioit. 
Sequitur  adhuc:£<  vallem  Achorad  aperiendamspem, 
31  Subauditur,  dabo  ei.  Brevissima  commemora- 
tione  magnum  et  amplum  feteris  Scriplor»  iocum 
nobis  illuminat,  qui  bujusmodi  est.  Acbor  filiuf 
Carmi,  de  tribuJuda,  tulit  aliquid  deanathemate 
Hierirho,  de  qua  dixerat  Josue  ad  omnem  Israel : 
Vociferamini,iradidit  enim  vobis  Dominus  civitatem^ 
sitquecivitas  hxc anathema^et  omnia  quia  in  ea  sunt 
Josue  vi).Propter  hoc  irafus  est  Domious,  nec  po- 
tuit  Israel  stareante  hostessuoSfSed  terga  veKit,et 
fugit,et  percussus  est  a  viris  urbis  Hai,dicente  Do- 
mino  ad  Josue  :  Non  ero  ultra  vobiseum,donec  con" 
teratis  etim,  qut  hujus  sceteris  reus  est  {Josue  vii). 
Faciumqueest,et  sorte  deprehensum  Achor.duxe- 
runt  ad  vallem  Achor,  lapidavit  eum  omnis  Israel^ 
vocatumque  est  nomen  loci  iiliu8,vallis  Achor,U8- 
que  hodie.  lune  demum  dixitDominus  adjosue :  tio 
timeaSy  neque  formides  (Josue  viii),  etc.  Hoc  taliter 
secundum  historiam  factum,promittit8e  Dominus 
rursus  spiritualiter  facturum.Futuro  namque  tem- 
pore  dixit,^(  dabo  eivinitores  ex  eodem  loco,ad  val* 
lem  Achor^Ad  quid? Ad  aperiendam  spem^  inquit,  id 


pliusautem  diequini|uagesimu,dando  illisSpiritum  D  est,  neipsa  desua  spe  dubia  vel  incerta  sit.  Pul- 


sanctum  locutus  est  ad  cor  eorum,et  extuncin  Ec- 
clesianon  desunt.quorum  mentibus  veritateminsi- 
nuetet  notiliam  Scripturarum^ul  veritas  impieatur 
dicentis  :  Et  Inqnar  ad  cor  ejus.  Ad^it  adhuc  :  Ei 
dabo  vinitores  ejus  ex  eodem  loco.  Vinilores  ejus, 
apot^toli  sunt,  et  quique  apnetolici  successores  oifi- 
cii,  id  est,  prsdicetorps  veritatis.  Ipsa  namque  de 
qna  vel  in  quam  hxc  dicuntur  :  Ecclesia  Doinioi 
vineaest,  vel  vinea  dicitur,  sicut  mullis  in  locis 
Scripturarum  le^imus.  Ut  in  Isaia  :  Vinea  Domini 
Sabaolh  domus  Israel  est  {lsa,\).  Itein  in  Diivid  : 
Vineam  de£gypio  translulisti  {PstU.  ix).  Reoteergo 


chrum  ergo  illius  facti  historici  pandit  mysteriom, 
videlicet  quia  sicut  lunc  poptqoam  interfectus  est 
Achor,fllii  Israelsumpseruntspemvincendi  hostes» 
nec  frustrati  sunt ;  sic  postquam  Synagoga  JudsBO* 
rum  com  cifitateHierusalem  destructa  est  a  Roma« 
nis,teiap1umque  saccensumetipsi  Judsi  interem- 
pti,et  in  totum  mundum  sunt  caplivi,apo8toii8cc- 
terisque  credentibus  aperta  est  spes  victori»,  qaa 
totum  mundum  fidei  in  Ghristum  subjugaverunt. 
Itaquehicin  Evangelio,Acbor  de  triba  Juda  fuerit 
Judas  Iscariotb,  discipulua  Christi,  principis  con- 
feitionia  noatra  de  triba  Jada,  et  oam  eo  pariter 


40 


COMMENT.  IN  XII  PROPU.  MIN.  —  IN  OSBB  LIB.  I. 


SO 


eoBtos  illeroalignaDtiam  Scribaruro  et  PbarisAoruro, 
cum  quibuB  do  proililioae  SalTatorisocoultam  ei 
furlivam  babuit  coasilium.  Revera  namque  tuno 
Ach^r  furatus  est  de  aoatbemate  arbis  Hiericbo, 
quaado  fur,  loculorom  Domini  Judas  ille  in  preliam 
saDguiaisacoepit  trigiota  nrgenteos.  Neqaeeaim  ci- 
▼itasitlaBecandamroaiignitatemiobabitaatiumtam 
Hiarosalem  dioendd  est  quaro  Hiericho.  Ceeiderunt 
maricivitatisillias  jam  tuoc  visibiliter  ia  oculis  Oo- 
miai,qaaodo  Dominom  negandoei  tradendoad  cru- 
eifigeadum  omne  cosleste  praesidiom  a  se  repalit; 
tanc  autem  eiiam  visibiiiter,qaaodo  Romaooezer- 
eita  eircumdata  et  subversa  est,et  sicut  sorte  depre- 
beosus  Acbor  ille  suo  ore  coafessas  est,  et  dixit  : 
Yert  ego  peceavi  Domino  Deo  Israel^  ei  sic  ei  $ie  ftei: 
el  hapc  et  bec  coneupiscens  ahsiuli  {Josue  vii).  Sic 
iste  Judas  lscariotb,ore  Doroini  traditor  desigoatusy 
postmodum  cooressus  est  projicieos  triginta  argen- 
teosio  templo,  dicensque  senioribus  el  principibus 
•acerdotom:  Peccavi^  iradens  sanguinem  justum 
[Matih,  zxvii) ;  lapidatus<|ue  est  Acbor,  proui  cum 
Joda  traditore  illo,totus  ille  crotus  traditionis  coem- 
ptor,  nec  romaosit  iapis  super  lapidem  ( \iatik.  zziv). 
Et  boc  totam  factum  est  ad  aperiendam  spem.  Si 
eoim  teroplum  illud  et  civitas  illa  io  sua  gloria  per- 
maosisset,  maltumEvangelioCbristiobstitisset,  ni- 
mis  gentium  fldero  et8peroiroped]88et,roaltos  dubi- 
tare  feoisset.  Aroplius  dicaro,  quia  etiarosi  orooes 
credidisseot  et  fldero  Gbristi  recepissent,  itaque  ita 
faciom  esset  ot  non  venirent  Homani  iollere  locumei 
genlem  (Joan.  zi),  nibiloroinus  evangelicam  verita- 
tem  et  Cbrisiians  Odei  regulnm  conturbassent.Hoo 
ezpaaci8illi8quicrediderunt,rttcili  argumeotocoa)- 
probator.  Pauci  quippead  fidem  fueruat  conversi, 
comparationetotiusJudaicsraultitudiois.Scriptum 
est  autero  io  Actibus  apostolorum  :  Quia  quidam  ex 
iXlis  descendentes  Aotiocbiam  de  Judxa,  docebani 
fratres^  qui  credideraot  ez  geatibuf,  et  dicebaot: 
Quia  nisi  circumcuiamini  secundum  morem  Moysi, 
uoH  poteslis  salvi  fieri  (Ad.xy).  Factaque  eetseditio 
000  mioima  Paulo  etBaroabs  adversusillo8,etcon- 
veoientibus  apostolis  et  senioribus  videre  de  verbo 
hoe«  com  magoa  conqoisitio  fleret,  viz  ad  leropus 
sedati  sunt  per  testiroonia  Scripturarum  (i^t(/.).Ouid 
igitur  fieri  pt)tais8et,veiqaaataro  turbaro  seditiosos 
Jodaeos  putas  factoros  fuisse,  si  ad  fldero  Cbristi 
cooversi  foisseot?  Utiqoe  pertioacius  Evangeliuro 
circamcisiooi  miscuisseot,  ea  de  utroque  oeutrum 
aot  oibil  fecisseol.  Quia  si  circumcidamini^  ioquit 
ApostoluSy  Christus  vobis  nihil  prodesi  [Galat,  v). 
Proiode  laadaoda  et  veoeraoda  est  provideotia  Dei, 
qo»  illos  ezcscavit.sicut  io  Isaiadicit :  Excrcacor 
popuU  Att/ttJ,  ei  aures  aggrava^  ei  oculos  claude^  ne 
forte  videat  oculis  suu,  ei  auribus  suis  audial^  et 
eorde  suo  intelligat^  ei  convertatur^  et  sanem  eum 
{Isa.  vi).  Multo  eoiro  roelius  est,  ab  illis  oon  co- 
goosciGbristaroetooQ  recipi  bapiisroatissacramen- 
tum,  por  qund,  qoi  convertuntur,  Banantur,  acci- 
pieodo  refflissiooem  peccatorumpquam  ita  co^nosoi 


A  Christum  et  baptizan,  ut  nihilominus  circuracisio 
carnis  et  carnalis  Judaisrautt  exerceatur.Hoc  nam- 
que  pacto,et  sibi  nibil  contulissent.et  gentibus  plu- 
rimum  nocuissent.  Post  omnia  hffic  dicit :  El  canei 
ibi  juxta  dies  juveniuiis  sux,  ei  juxta  dies  ascensiO' 
nis  sum  de  terra  ^gyfdi,  Canet  ibi^  inquit.  Ubi  ?  In 
illa  lactatione,  in  illa  deductiune,iu  illa  cordis  allo- 
cutione,  in  illa  spei  adapertione.  Ibi  canet,ibi  lau- 
des  et  gratiaa  referet.  Quoroodo  ?  Juxia  diesjuventur 
tis  suXy  el  juxta  dies  ascensionis  suas  de  ierra  ^gypti, 
id  est,  sicul  cecinit  in  diebus  in  quibusjuvenis  fuit, 
in  diebus  quibus  ascendit  de  terra  JE^ypii,  Tunc 
enim  Ecclesia  Dei  Juvenis  fuit,et  quasi  colorem  san- 
guinis  sequens  juveniiera  judiciura  non  habuit  roa- 
tur»  et  securs  seneclutis,  in  eo  ut  spiritualiacor- 

n  poralibus,  cceiestia  prsrerret  terrenis.Quoroodo  ce- 
cioit  in  diebus  illis?  Signatis  postibus  suis  sanguine 
agnietpercussispriraogenitisifigypti^mare  rubruro 
transiens,  merso  Pbaraone  curacurribusetequiti- 
bu8  suis,  cecinit  carraen  hoc  :  Canlemus  Domino  : 
gloriose  etnm  bonorificatus  est  (Fj:or/.xv),etc.  Juxia 
dies  illoe,  id  est  secundura  quod  in  illis  diebusprs- 
flgaratund  est,  ecce  nunc  Ecciesia  sancta  signatis 
frontibus  Bignaculo  crucis  et  eacramento  Dominics 
pa88ionis,atqueitaexterrainato  primogenitomortis. 

id  est  peccato  originali,tran8iens  mare  Rubrum,id 
est  sacri  baptismi  sacramenlum  sanguine  Christi 
rubicundum,  sopultisoranibus,  carnem  gloriosum, 
cujus  illud  Moysi  canticum  fuit  praQfiguratum,8icut 
in  Apocalysi  scriptum  est:  El  vidi  ianquam  mare 
p  viireum^  et  misium  igne,  et  eos  qui  viceruni  besiiam^ 
ei  imaginem  illiuSf  et  nuntcrum  nominis  ejus  sianies 
supra  mare  viireum,  h^tbentes  citharas  Det :  ei  rcin- 
tantes  canficum  Moysi  s^rvi  Dei,  et  canticum  Ayni, 
dicentes :  Magna  ei  mirabitia  opera  tua,  Domine 
Deus  omnipotens  :jwtx  ei  verx  viae  tuse^  liexsseculo- 
rum  {Apoc,  xv),  elc.  Sequitur :  Ei  erit  in  iilo  die^ 
aii  Dominus^  vocabit  me :  Yir  meus,  et  non  vocavit 
me  uifra  Baalim,  et  auferam  nomina  Baalim  de  ore 
ejus^  et  noH  recordabiiur  ultra  nomini^  ^orum. Huc  ut 
dicitur,  ita  factum  esl,  et  fit.  Docpnle  namquema- 
gistro  et  Domioo  nostro  Jesu  Chrisio,  et  Spiritu 
sancto  nunc  didicit  B.  Ecciesia  Deurn  vocare  virum 
suura,  maxirae  quiu  bona  ei  raagna  Ecclesiv  purs, 
B.  virgo  Maria  sic  Deo  allissrao  inirabiliter  conjun- 
cta  est  ut  semen  ejus,  id  est  Verbum  ejus,uaicum 
Filium  ejus  utero  proprio  conciperet,  Deuraque  et 
bominem  et  ad  salutera  oranium  credentium  felici* 
ter  pareret.  Post  ipsam  omnis  anima,  quaecunque 
Verbi  ejusdem  incarnati  fidem  mente  ad  justitiam 
eoncipit,  et  oris  confessione  ad  salutem  parit  (Aom. 
z),  univerBa  Ecclesia.qusdemultishujusmodicre* 
dentibus  consistit,  recte  dicit  Deo.  Vir  meus\  quia 
uxcr  Dei  dici  ei  esse  raeretur.  Et  non  vocabitmeyiti" 
quit,  ullra  Baalimy  suhauditur,  ut  hactenus  iecit. 
33  Denique  formalis  vitulis  etaasumptoBaal,  cs- 
terisque  deorum  portentis,  qus  hoc  significantur 
plurali  vocabulo  Baalim,  quoties  dixit:  Islisuntdii 
iuif  Uraelf  qui  eduxeruni  ie  ierra  £gypii  (ExotL 


U   |?:i: 


81 


IIUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS 


8S 


xxzii),  toties  quod  auditu  qooque  nefas  est,  Israel  A  videlicet  dicendo  iili :  Qne  Deus  purificavit,  ne  tu 


illum,  qui  se  eduzerat  de  terra  iGgypti,  vocavit 
Baalim.  Et  auferam,  ait,  nomina  Baalim  deoreejuSj 
et  non  recordabitur  uUra  nominis  eorum,  videlicet 
juxta  illud  apostolicuui,  aut  turpido^  aut  stuUHo" 
quium,  nec  nominetur  in  vobis  sicut  decet  sanctos 
{Ephes.  ▼).  Nam  potest  quidem  Baalim  loierabiiem 
habere  interpretaiionem,  id  est  kabensme^  quod  de 
Deo  vero  fiileiis  aoima  recte  potest  dicere,  eed  hoc 
nomen  Baalim,  quod  ab  Jezabei  iotroductum  est  in 
idoloSidoniorum  quod  illi  Baal  dicunt,  nimis  pol- 
lutum  et  iniquinatum  est ;  et  idcirco  nulla  nominis 
ejusdeminlerpretatio^quamvis  puichra,  placere  de- 
bet.  Kon  ergo,  inquit,  uUra  recordabilur  nominis 
eerum^  et  ego  vicissim  non  recordabor  nominis  ejus 


communia  dixerut  (ibid.),  aut  inmunda.  8ed  et  quo- 
ties  homo  saecularis  vel  potens,  aut  superLus,  aui 
]mmitis,aut8ubdolu8  mores  in  meliuscommutando, 
arctius  sancis  religionispropositum  a8sumit,et  hn- 
milibus,  roitibue,  atque  simplicibus  sese  conjungit, 
perculitur  a  Domino  sanotis  fosdus  oum  bestiis,  et 
reptiiibus  ejusmodi,  et  impletur  prophetia  lsai«,di- 
centis :  Habitabit  lupus  cum  agno,  et  pardus  eum 
haedo  accubabit ;  viiulus  et  ouiset  leo  simutmorabun- 
tur^  et  puer  parvulus  miuabit  eos.  Fitutus  ei  ursue 
pascentur:  simut  requiescent  catuli  eorum^  et  leo 
quasi  bos  comedet  pateas.  Bt  delectabilur  infans  ab 
:  ubere  super  foramina  aspidis^  et  in  eavernam  regtili^ 
qui  abiactatus  fuerit^  manum  suam  mittet  (Isa.  zi). 


sive  nominum,  sicut  in  psalmo  scriptum  est :  Non  n  Nam  quod  idem  alibidicit  Isaiasdediebusnovissi- 


congregabo  conveniicula  eorum  de  sanguinibus,  nec 
memor  ero  nominum  eorum  per  labia  mea  (P<a/.iii)» 
id  estfOmnium  eorum  qus  impie  gesserunt^pro  qui- 
•bus  raptores,  adulteriet  similiasunt  nominati,non 
recordabor  nec  pro  his  puniam  eos.  El  percutiam 
eis  fce  tus  in  illa  die  cum  bestia  agri  et  cum  voluere 
eosli,  et  cum  reptili  terrse,  arcum  et  gtadium,  et 
^Uum  conteram  de  terra,  et  dormire  eos  faciam  fidu- 
.eiatUer,  Et  perculiam  eis,  inquit.  Quibus  ?  bingulari 
namque  numero  utebatur,  dicendo :  Vocabit  meiVir 
meus;  etauferam  nomina  Baatim  de  ore  ejus  et  no- 
minis eorumnon  recordabitur.fiunc  tiuiem  in  plurali 
nomero  loquitur  dicens ;  fif  percutiam  eis.  Quibus 
ergo  ?  Nimirum  eupra  dictis  vinitoribus  ejusjd  est 
prffidicatoribus  ejus.Uis  namque  percuesit  Dominus 


mis,  id  est  de  adventu  Domini :  Bt  judicabit  gentes^ 
et  arguet  populos  multos,  et  conftabunt  gladios  suot 
in  vomeres,  et  tanceas  suas  t:i  fatces ;  non  levabii  gens 
contra  gentem  gladium,  nec  exercebuntur  ultra  ad 
prsslium  (Isa.  ii),  idipsum  continuo  subjungil  iste, 
imo  Deus  in  isto  cum  dicit:  Et  arcum  et  gtadium  et 
beltum  conteram  de  terra.  Hoo  enim  toties  Hl,  quo- 
ties  homo  t>ellator  et  militis  seculari  dudum  dedi- 
tus,  arma  bellica  quibus  bomines  occidantur  proji- 
cit,  etmonastico  sive  clericali  transformatus  habito 
canit  insignia  pacis,  aut  certe  factus  eremita,  qui 
dudum  gladium  lanceamque  vibrabat,vomere  terram 
scindit,  et  falce  segetem  et  herbam  secat  eziguam, 
sustentando  corpusculo  neoessariam.Sed  et  in  sin- 
gulis  hominibus  spiritualiter  arcum  et  gladium,et 


fosdus  eum  bestia  agri^  cum  volucre  cmli,  et  cum  ^  bellumconteritDominus,quandopo8tpugnamvitio- 


reptili  terrse.  Qsod  primum  juzla  litteram  recte  in- 
telligi  potest.Habentes  namque  gratiam  operationis 
viriutum  apostoli  et  Patres  eancti,  et  bestiis,  et  vo- 
lucribueatque  reptilibussiveserpentibus  imperasse 
leguntur.etobedierunteistam  prompte  ut  miraculo 
essent  populis.ad  gloriam  Cbrisii,  quasi  fcBduspe- 
pigissent  cum  eis. Deniquo, juzta  hunc  sensum  tam 
pulchre  quam  veraciler  et  nuno  dicltur  :  Et  percu- 
iiameis  fcedus  cum  brutis  animootibus.Porro.juxta 
aoagogem.vinitoribusejusdem  Dominuscum  bestiis, 
com  volucribus  et  rum  reptilibus  fcBduspercufisit, 
quia  sanctis  apostolis  ca^terisque  ez  circumcieione 
eredeniibusigeotiles  in  unitate  fidei  et  gratia  Evan- 
gelii  consociavit,  quorum  priorvita  vel  conversatio 


rum  qua  fatigabatur  miles  legitimus.dicens  xConde- 
teclor  tegi  Dei,  secundum  inieriorem  hominem  ;  video 

autem  iegem  in  membrismeisrepugnantem  legi  mentis 
mese,  tandem  liberatur  de  corpore  mortis  hujus  et 
hoc  gratia  Dei  per  Jesum  Christum  (Rom.  vii).  Nam 
et  in  psalmo  mazime  de  hac  pace  scriplum  eet :  Et 
factus  est  in  pace  locus  ejus,  subauditur  Dei^  ei  ^- 
bitatio  ejus  in  Sion.  Continuoque  sequitur:  Ibi  coH' 
fregit  potentias  arcuum,  scutum  et  gtadium  et  beilum 
(P<a/.Lvii),  id  esl  omnem  impugnationem  viliorum. 
Sequitur  adhuc:  Et  dormire  eos  faciam  fiducialiter, 
Subauditur,  in  ill»  pace.Ibi  namque  dormitur  fldu- 
cialiter,  videlicet  illa  dormitione  de  qua  in  Canlicis 
loquitur  sponsa :  Ego  dormio,  et  cor  fneum  vigtlat 


merebatur  bestiis,  volucribus  alque  reptilibus  assi-  ^  (Cant.  v).  Vigilanti  namqoe  corde  flducialiter  dor- 


roilari,  juzta  illam  apoeloli  Petri  visionem,  de  qua 
in  Actibus  apostolorum  scriptum  est :  Et  vidi  ccelum 
apertum,  et  descendens  vas  quoddam  velut  linteum 
magnum  quatuor  initiis  submitti  de  ccrLo  in  terram^in 
quo  erant  omnia  quadrupedia,  et  serpentia  terrae,  et 
volatilia  cosii  ;  et  facta  est  vox  ad  eum  :  Surge^Petre, 
occide,  et  manduca  (Act.  z).  Per  ilia  namque  gentes 
iignificari  ipse  intelligens  postmodum  dizit :  Vos 
seitis  quomodo  abominafum  sit  viro  Judaeo  conjungi 
aui  accedere  ad  alienigenam ;  sed  mihi  ostendit  Deut 
neminem  communem  et  immundum  dicere  hominem 
.  (<W0*  GQm..talibu8  percuseit  eis  fcBdus  Dominus, 


mitur,qu8ndo  remotis  curii  sscularibus  et  repres* 
sisvitiorummotibussoIumDeum  libera  per  gratiam 
Dei  animasuavitercontemplari  delectalur.Vel  certe 
dormire  eos  flducialiter,idestsomnammortisezci- 
pero  faciamconridenter,videlicel  pro  bonaconsoien- 
tia,  quali  fretus  Apostolus,  dissoivi,  et  cum  Christo 
esse  cupiebat  (Phiiip.  ii).  His  dictis  de  vinitoribus, 
confestim  ad  eamdem  vineam,id  estEcclesiamuni- 
versam  facit  apostropham,  dlcitqoe  ad  eam :  Ei 
sponsabo  te  mihi  in  sempitemum  ;  etspontabo  temihi 
m  judicio,  ei  justiiia,  ei  misericordia,  et  mvterationi- 
bus ;  et  sponsalH)  te  mHii  in  fide^  ei  sdes  quia  ego  Do- 


53 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ^  IN  OSEB  LIB.  I. 


54 


minus.  Mira  familiarilaa !  mira  gratia  I  mulier  ista,  ^  ^^®"®  ^®^*"®  'P'^  ^®"*  f®^'^  ^^^^^^  principem  mundi 


cui  bsc  loquitur,  rorDJcatrix  fuerat;  post  amatores 
8008  ibatfDisi  quod  apinis  ofTensa.et  maceria  ita  ul 
DOD  poaset  ioveoire  vias  suaSytaDdem  dizit:  Vadam 
ei  recertar  ad  virum  memm  priarem^  quta  bene  erat 
mihi  tune^magis  quam  nunc,  Kcce  autem  ad  despon- 
aationem  adducitur  et  convertitur  ad  illam  amator 
Oeai,et  iuter  blanditias  ineflabiles  sponsa  fore  pro« 
miititor,qua«i  Tirgo,  imo  vere  virgo.  Nam  Gorin- 
thii8  qoi  otiqoe  gentes  fuerant,et  post  mullosama- 
toreSt  id  est  posl  multos  deos  ierat  anima  eorum, 
ioqoitor  Apostolus  :  JSmulor  enim  vos  Dei  iemula- 
tione  :  despondi  enim  vos  uni  viro  virgmem  casfam 
exhibere  Chrisio  {II  Cor.  zi).  Talisanimarum  amator 
Deus  ut  quantumcunque  aniroa  fornicata   fuerit, 


moriendo  prop>er  delicta  nostra,  utillum  ejicerel 
foras  ?  Illa  namque  hora  instante  dixit :  fiunc  judi* 
cium  est  mundi^  nunc  princeps  mundi.ejirietur  foras 
{Joan.  xii).  Proinde  jusiitia  nostra,  resurrecUo  ejus 
esl.Quiacrucifixus  est^inquit  Apostolu8,pro/7/er  dO' 
ticta  nostra^  et  resurrexit  propter  iustifiiationem 
nostram(Hom.  iv).  Misericordia  ejus  esl  remissio 
peccalorum,  quod  est  primum  sancli  Spiritus  da- 
tum,  de  quo  ipsa  die,  qua  resurrexit,  cum  insutfla- 
rel  stanstn  med.odiscipulorum  suorum  dixiteis :  AO' 
cipVe  Spiritum  sanctum^  quorum  remiseriiis  peccata 
remittuntur  eis  (/oan.xx).  Miserationes  ejus,divisio- 
nes  gruliarum  sunt  :  quod  est  secundum  ejusdem 
Spirilus  sancti  datum,  de  quo  scriptuin  esl  :  Quia 


8tatim  ul  Deo  vero  per  fidera  conjungitur,virgo  sit.  ^  die  Pentecosles  apparuerunt  apostolis  dispertUx  Un- 


Hoc  homo  facere  non  potesl  :  neque  enim  talis  est 
earnia  nalura,  sive  lex.  Secundum  carnem  virgo 
6886  non  potest,  qus  semel  corrupta  est  ;  imo 
nec  legitima  uxor,  qus  semel  a  viro  suo  repu- 
diata  est.Idcirco  per  prophetam  alium  dicitad  hano 
ipsam  mulierem  :  Vulgo  dicitur  :  Si  dimiserit  vir 
mxorem  $uam,et  recedens  ab  eo,  duxerU  virum  alte* 
rum  %Z^nunquid  revertetur  ad  eam  uttrof  Ifunquid 
mon  potluta  et  contaminata  erit  mulierilla  ?  Tu  autem 
femicata  es  cum  amatoribus  multiSf  tamen  revertere 
ad  mCf  dicit  Dominus,  et  ege  suscipiam  te  (Jer.  iii). 
Com  dicit :  Et  ego  susdpiam  te,  subaudiendum  est 
•eeoodum  pnBdicla  testimonia ;  et  sponsam  et  vir- 
gioem  faoiam  te.Nuncigilur  diligenterconsideran- 


^ttcP,  tanquam  ignis,  seditque  supra  singulos  eorum 
{Act.  II ).  In  his  igilur  sponsabo  te  mihi^  inquit,  in 
jwlicio  et  jusiiiia  et  misericordia,  el  miserationibus. 
id  estffundans  sanguinem  meum  et  moriar  pro  te. 
Unde  judicatus  princeps  mundt  ejiciatur  /oras,  et 
resurgam  propter  JustiGcationem  tuam,  et  misere- 
bor  tui,  dando  Bpiritum  sanctum  in  rcmissionem 
peccalorum,  et  miserebor  te  dando  et  distribuendo 
tibi  divisiones  graliarum.id  est  graliam  sanifatum^ 
operationem  virtutem^  genera  linguarum  (/  Cor,  xii), 
etc.  Quid  deinde  est  iliud  terlium  quod  promittit, 
dicendo  :  Et  sponsabo  te  mihi  in  fide  ?  Quid  nisi  illud, 
quod  ad  Romacos  scribens,  vebementissime  con- 
certat  Apostolus  :  JustiHcari  hominem  ex  ftde^  non 


dom  est  familiaritatis  el  gratiae  bujus  trina  repe-      ex  operibus?  {Rom,  iv.)  Quid,  inquit,dicemus  inve- 
tltio  :  Et  sponsabo  te  mihi  in  sempiternum ;  et  spon^  ^  nisse  Abrabam  patrem  nostrum  secundum  carnem  ? 


sabo  t€  mihi  tn  judicio  et  justitia^et  in  misericordia, 
ei  miserationibus  ;  et  sponsabo  te  mihi  in  fide,  Quid 
68t  illud  primom  quod  promittit  dicendo  :  Etspon- 
sabo  te  mihi  in  sempilemum  ?  Quid,nisi  ouptias  illas 
repromittit,  quarom  Jucunditate  repersa  omnis 
•aocta  Scriptora  legenti  etintelligenti  animaB  dul- 
ceacit?  In  qoodam  loco  Evangelii  sui  Sponeus  iste 
dlcit  :  Simile  est  regnum  ctrtorum  homini  qui  lecit 
muptias  filio  suo  {Matth.  zxii).  Nuptias  isto  Jam  no- 
biB  innotueruDt  quales  sint,  quia  tunc  Deus  Pater 
et  rex  fllio  soo  nuptias  fecit,  quando  illum  incar- 
Dari  voluit,  et  nuptiarum  istarum  tbalamus  fuit 
oteroa  virginis.  [n  illo  oamque  utero  natura  mu- 
lieris  bojus,  natura  nostra,   natura  humana,  con- 


Si  enim  Abraham  ex  operibusjusliflcatuse8t,habet 
gloriam  sed  non  apud  Deum.Quid  enim  Scriptura 
dicit  ?  Credidit  Abraham  Deo,  et  revulatum  est  ilii  ad 
jusiitiam  {Gen.  xv).  Ei  autem,qui  operatur,  merces 
Don  imputatur  secundum  fgratiam,  sed  secundum 
debitum.  Ei  vero  qui  non  operatur  credenli  autem 
in  eum  qui justifical  inipium,reputatur  fides  adju- 
8titiam,8icut  et  David  dicit,beatitudinem  hominis, 
cui  Deus  accepto  fert  justitlam  sineoperibus  :B&a/i 
quorum  remissx  sunt  iniquifateSf  et  t^uorum  iecta 
suni  peccata  {l*sal.  xiii),  etc,  usque  ad  id  quod  ait: 
Justificati  igitur  exfide^  parem  habemus  udDeum  per 
Dominum  nosirum  Jesum  Chrisium  {Rom,  iii).  Igi- 
tur  cum  dicit :  Et  sponsubo  te  jnihi  infide^  subau< 


JoDcta  eat  natur»   Dei  :  et  exinde  qui  Deus  erat,  D  diendum  est,  etnon  operibus,quiavidelicet  exope- 


proeesait  CbriatuSyDeusetbomo^sponsam  babens ; 
et  ideo  spoosos,  sicot  scriptum  est  io  psalmo  :  Et 
ipu  tanquam  sponsus  procedens  de  thatamo  suo 
{Psal.  iviii).  Ista  spoDsalia  oteroa  sunt.Cum  ergo 
dixisaet :  Etsponsabo  te  mihi,  addidit,  in  sempiter- 
num^  id  esi  oaturam  Iosb  carnis  semel  suscipions 
altra  dod  dimittam,  nec  evanescct,ut  quidam  bs- 
retici  putant,  sed  et  Verbum  et  caro,  id  est  et  Deus 
et  homo  ero  io  sempiternom.  Quid  porro  est  illud 
eecuodom  qood  promittit  dicens :  Et  spontabo  te 
mihi  in  judicio  ei  justitia^  et  misericordia  et  mise" 
mionibus  ?  Qoid  Disi  jodicium  illom  promittit^qood 


ribuslegisnon  justificabitur  omnis  caro  coram  illo. 
Justitiaautem  Dei  per  lidem  JesuCbristisuperoo:- 
Des,qui  credunt.  Sano  cum  haec  dicimus  aut  legi- 
mus,DOD  opera  decem  praeceptorum.qui  in  tabulis 
.lapideis  digito  Dei  conscripta  sunt  repudiamu8,Bed 
opera  ceremoniarum  carnalium  in  quibusj  Judaeue 
gloriatur,  cum  oderiteas  Deus,  sicutin  Isaia  loqui- 
tur :  Neomeniam  et  Sabbatum^et  festivitates  atias  non 
feram.  Kalendas  vesiraSf  et  soiemnitates  vesiras  odi- 
vitanima  mea  {Isa.  i).  Tandem  hac  felici  dispen- 
satione  promissa,et  quasi  triplici  funiculotrinare- 
petitiooi8ia8oIobiIitercoDflrmata,8ummam8poD8a- 


55 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


5« 


lium  totiasqtiedotis  breviter  appendtt  dicendo  :  Et  A  minis  salvus  eril^conilnuo  9uh]nng\l :  Quomodo ergo 


sciesquiaego  Oominus.  Quidenini  ?Nunquid  parum 
est  scire  quod  iste  sil  Dominus  ?  Nempe  sapientes 
illi  mugislri  et  legisperiti  ScribaB  el  Pharisffii,  qui 
tuleranl,veltuli88evidebantur  sibi  clavim  scientiaB, 
neacierunt  (Lwc.xi).  Cum  enim  tenlassent  hunc  Do- 
minum,ut  quasi  sapientes  in  sermone  caperenteum 
{MaLlh.  xxii),  velul  inscium,  memor  Scriptura  di- 
centiB  :  Responde  stuUo  secundum  stuUiliam  suam, 
ne  sibi  sapiens  videatur  (Prov.  xxvi),  talionem  illia 
reddidit,proponendo  quaestionem  hujusmodi :  Quid 
vobis  videtur  de  Christo  ?  Cujus  filius  est  ?  Dicentibus 
iWiByDavid :  Quomodo,  inquit,  David  in  spiritu  vocat 
eum  Dominum,  dicens  :  Dixit  Dominus  Domino  tneo  : 
Sede  a  dextris  meis,  donec  ponam  inimicos  tuos  sca- 


invocabunt  in  quem  non  crediderunlf  Aut  quomodo 
credent  ei,  quem  non  audierunt  ?  Quomodo  autem 
audient  sine  praedicante  ?  Quomodo  vero  prxdica' 
bunt,  nisi  mittantur?  {Bom,  x.)  Gradatio  namque 
verbis  diversa^sed  sensihus  eademestnisi  quodbic 
descendendo,  Apostoliis  autem  quasi  ascendendo 
gradus  eosdem  disponit.Denique  coBli  quos  hicDo- 
minuB  sese  exaudire  promittit,  ipsi  sont  prodica- 
torea  de  quibua  in  quarto  gradu  dicit  Apostoloa  : 
Quomodo  prxdicabunt  nisi  mittantur  ?  8i  testimo- 
nium  queris,  notum  et  promptum  est  iilud  Psal- 
roistaB :  Casli  enarrant  gloriam  Dei  {Psat.  xvni),  id 
esl,  apostoli  Cffiterique  praedicatores  anuonliant 
Evangelium  Christi  Filii  Dei.  Itaque  cum  dicit  hic 


betlumpedum  tuorum  (Psal,  cix):  Si  ergo  David  vo-  g  Dominus  :  Exaudiam  ccelos,  sic  intelligendum  est : 


eat  eum  Dominum,  quomodo  filius  ejus  est  ?  Et  nemo 
poterat  ei  respondere  verbum  {Mattti.  xzii).  Nescie- 
runt,  imo  scire  noluerunt  de  filio  David,  quomodo 
vel  unde  sit  filius  David.  Tu  autem  Hcies,  inquit ; 
Bciea,  inqoam,  quia  ego  Dominus,  non  solum  Da- 
vid,  cujus  secundum  carnem  filius  sum,  verum 
etiam  et  angelorum  et  homioum,  et  coeli  et  terrae, 
et  maris  omnium  quae  in  eis  sunt,  quorum  utique 
Greator,  et  idcirco  Dominus  sum.  Ne  quis  parum 
hoc  existimet,  nimirum  baec  sententia  vita  aeterna 
eat.  Dixit  enim  ipse  quodam  loco  ad  Patrem  : 
Hxc  est  autem  vita  xtema^  ut  cognoscant  te  so- 
tum  Deum  verumf  et  quem  mihisli  Jesum  Christum 
{Joun.  xvii).  Scienlia  haec  non  ex  magidterio  ho- 
mini8,8ed  ex  revelatione  procedit  Dei  Putris,  et  in 
hac  revelatiooe  vera  beatitudo  est.  Undead  Petrum 
cum  ilie  incocpisset  scire,  quod  iste  Dominus  sit, 
taliter  locutus  est  :  Beatuses,  Simon  Bar  Jona,  quia 
earoet  sangws  non  revetuvtt  tibi.sed  Pater  meus^qtn 
incoelisesi  {MaUh.  xvi).  Sequitur  :  Et  erit  in  die 
illa  :  fxaudiam^  dicit  Dominus,  exaudiam  caslos, 
et  illi  Exaudieai  terram,  et  terra  exaudiet  triticum 
et  vinum,  et  oteum^  et  hscc  exaudient  Israet.  Si 
solam  spectes  in  istis  quoque  dictis  Iitteram,valde 
exile  est,  neque  majestati  ejus,  qui  baec  loquitur, 
Domini  Dei  condignum  apparet,quod  senuitiittera 
baec.  Etenim  metonymica  quidem  transUguratione 
littera  decorata  est, ducn  e(Bii,et  terra,  et  triticum, 
et  Tinum  etoleum  exMudiri,vel  exaudire  dicuntur ; 
sed  hic  in  Boperficienibil  aliodrepromittiseniitor 


Spiritu  sancto  implebo  apo8tolo8,ot  videlicetaucto- 
ritatem  babeant  praedicandi,tanquam  a  Deo  missi. 
Quomodo  en\m  prosdicabunt ^  nisi  mittanturj  Item 
cum  dicit  :  Et  illi  exaudient  terram,  sic  intelligen- 
dum  e8t:  Bt  illispraedicantibus  audient  inbabitan- 
tes  terramjuxtaillud  :  In  omnem  terram  exivitsonut 
eorum,etin  fines  orbis  terrx  verba  eorum{Psal.  xviii). 
Quomodo  eoim  audient  sineprsedicante  ?  Coeli  ergoao- 
dient  terram,id  est  apostoli  per  nimiam  charitatem 
non  sustinebunt,  quin  desceudant  ad  erudiendam 
terrenorum  bominum  ignoranliam.Item  cum  dicit : 
Et  terra  exaudiet  triiicum^  et  vinum,  et  oteum,  sic 
intelligendum  est :  Et  terreni  homines  credendo 
suscipient  bonum  Dei  verbum,quemadmodum  terra 
p  baec  inmnimata  snscipit  semen.sive  plaotaria  pari- 
tura  triticum,  et  vinum,  et  oleum.  8i  nimirum  e^ 
non  Hliter,nonni8i  audiendo  credere  poterunt.QttO- 
motio  eniiii  credent  et,  quem  non  audierunt  ?  Item 
quod  dicit  :  Et  hxc  exandient  Israel,  sic  intelligen- 
dum  e8t:Et  eorum  creduliias  invocabitsemenDei, 
id  est  Cbrislum,  quem,  nisi  credunt,  invocare  non 
poterunt.  Quomodo  enim  invocabuntf  in  quem  non 
credideruntt  Totum  ergo  quod  babemus,  quodDo- 
minum  Jesum  Christum  scire  et  invocare  merui- 
mus,  mipcrentis  Dei  gratiae  ascribendum  est,  quia 
videlicet  non  prior  Dominus  exaudisset  cgbIob,  ne- 
qoe  coeli  exaudirent  terram,  neque  terra  exaudiret 
triticum  etvinum,et  oleuro,neque  baec  exaudirent 
Israel,  nisi  Deus  vel  Spiritus  sanctus  praedicatores 
niiBisfset:  nequeilli  praedicarent,  acper  hos  bomi- 


oisi  quod  lemporale  est,  quo  anima  non  reficitur,  D  nes  neque  audirent,  ncque  crederent,  neque  Chri- 


aed  solus  venter  qui  deetruendua  est  impletur.  Ut 
ergo  dignum  Deo  in  ista  quoqae  littera  sensum 
114  con8equamQr,levemu8  ad  ilium  mentis  oculosi 
coi  dioit  Psalmista :  Beveta  oculos  meos^  et  conside^ 
rabo  mirabitia  de  tege  tua  {Psal.  xvm).  Primum 
est,  ut  istas  exauditionea  enumeremus  :  Dominus 
exaudtt  coelos,  et  coali  exau<1iuot  terram,  et  terra 
exaudit  triticom,et  vinom,el  oleum,  et  baec  exau- 
diunt  Israel.Nimirum  quatuor  exauditiones  sunl  et 
occulta  gradatio,  sed  eam  Apostolus  planiorem 
atque  clariorem  facit,  dum  ad  Eomanos  scribeoSi 
premiaso  :  Omnis  quicunque  invtfcaverit  nomen  Do- 


8tum  invocarent.  Proprietates  istorum  exauditio- 
num,  adhoc  breviter  percurrere  libet.  Exaudivit 
Dominos  cobIos,  quando  desiderantes  ipsum  visi- 
tavit  apostolos,  primo  et  secundo  post  resorrectio- 
nem  suam.  Primo,ipsa  die,qua  resurrexit,  quando 
de  ipsoloquentibus,  sicut  Lucas  narrat,et  dicenti- 
bus,  quod  surrexit  Dominus  vere,  et  apparuit  Si- 
tnont,  sietit  in  medio  eorum,  et  dixit  eis  :  Pax  vo- 
bis  {Luc.  xxiv)  ;  et,  eicot  Joannes  refert :  Insufftuvit 
et  dixit  :  Accipite  Spiritum  sanctum,  quorum  remi^ 
seritis  peccata,  remittuntur  eis  {Joan.  xi).  Hoc  enim 
eat  primom,qood  dedit  illls  Spiritos  sanoti  datom 


57 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB  L1B.  II. 


S8 


iD  remissionefD  peccatorum.Secundo,  quaDdooum 
esseDtomfi^  perseverantes  unamimes  in  oratione 
cum  mulieribux  et  Muria  matre  Jesu^  et  fratrihus 
eju%  {Aet.  i),  misit  eis  Spiritum  sanctum  ia  divisio- 
nemgratiarum,qua8lingusdi8partiUe8igQinoabant 
que  apparuerunt.  Hoc  enim  eet  alterum  Spintus 
saocti  datom,quo  illis  dedit  vel  distribuit  diver80- 
ram  dona  chariematum.  Propter  i8ta8  dua8vi8ita- 
tionea,  quibas  illi^Spiritus  8aDCtu8datu8  e8t,pul- 
ehre  dod  coDteatueest  83roel  dixi88e  :  Exaudiam, 
ted  repetivit,  et  eodem  bi8  ususest  verbo.  Et  erit^ 
iDqaieo8,  tn  die  iUa  :  Bxaudiam^  dicit  Dominus,  et 
exaudiam  ccelos,  EzaudieruDt  ccoli  terram,  quaodo 
apoetoli  vocibus  saocts  ScripturaB,  quas  pro  terra 
sive  pro  geDtiboe,  aguul,  obddieroDt.  Exempli  gra- 
tia,  cum  dizisseot :  Fo^uquidem  oportebat  primum 
loqui  verbum  Dei ;  sed  quoniam  repulistis  illud^  et 
indignos  vos  judicastis  aetemx  vitx^  eece  converti^ 
mur  ad  gentes^  etatim  addideruut :  Sic  enim  prv^e^ 
pit  nobis  Dominus :  Posui  te  in  tucem  gentibus,  ut  sis 
in  satutem  usque  adextremum  terrss  (i«a.  xlix  ;  Ad, 
zni).  Item  :  Cumpertransissent  Mysiam,descenderunt 
Troadem^  et  visio  per  noctem  Paulo  ostensa  est,  Vir 
Macedo  quidam  erat  stans  et  deprecans  eum,  dicens  : 
Transiens  in  Maeedoniam  adjuva  nos  {Act,  zvi).  Hoc 
^80,  certi  facti  suut,  quia  vocaseet  eos  Deue,  et 
evaogelizare  ei8.£a;/iiidti;tl  terra  triticum^  et  vinum, 
et  oieum tqasLudo  gentililae  ohedivit  EvaDgelioCbri- 
8ti,  ut  viveret  secuDdum  eju8  imperium,  ut  cooflr- 
maret  aesecondom  Dei  verbum,quod  eetbonum  et 
spiriluale  triticQro,  et  secunduro  Spiritus  eaocti 
beneplacituro,cuju8  jam  dicta  duodatarecte  iotel- 
liguntur  per  viiium  et  oleuro.  Hcc  autem  ezaudie- 
ruDt  el  exaudire  dod  deeinunt  Israel,  dam  satu- 
rant  oramutorumet  8aturandoaperiunt,et  lingoas 
iDrantium  disertas  faciuot.el  aure?  referaut  ad  au- 
dieodum  et  obedieDdum,  Juzta  illud  quod  de  hoc 
eodem  trilico  etvlDO  et  oleosaturandoe  prospiciens 
Spiritus  prcdizit  in  psalmo :  Edent  pauperes  etsa- 
turabunturet  taudabunt  Dominum  {Psat.  zxi).  Lau^ 
dabunt  qaippe,noD  aliud  esl  quam  invocabunt^quod 
blc  sigDitlcatur  per  ezauditioDis  verbum.Sequilur: 
Et  seminabo  eam  mihi  in  terramy  et  miserelor  ejus, 
qux  /uit  absque  miserieordia ;  et  dicam  non  poputo 


A  fneo  :  Populus  meus  es  tu^  et  ipse  dicet :  Deus  meus 
es  tu.Seminabo  eam  mihi  tn/erram,8ubaudituruDi* 
ver8am,id  est  disseminandoverbum  prsedicationis, 
Ecclesiam  catholicam  in  tolo  orbe  terrarum  diffun- 
dam,  ut  non  sittantum  in  una  Judaica  gente,  sed 
iD  omni  gente  et  natione,  juzta  quod  in  psalmo 
testatur  Piliue,  dictum  sibi  eese  a  Patre :  Postula 
a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hsereditalem  tmm^  et  pos- 
sessionem  tuam  terminos  terrs  (Psat.  ii).  Et  misC' 
6ar,iDquit,  ejus.Cujiis  ejus  ?  Qusefait  absque  misere- 
ricordia,  Haec  omoia  facieodo,  qus  huc  usque  pol- 
licitua  8um,  lactaDdo  et  duceodo  eam  io  aolitudi- 
oero,  loqueodo  ad  cor  ejus,  et  caetera  perageudo, 
miserebor  ejue  :  ethsc  est  misericordia,  quam  fa- 
ciam  illi,  qus  fuit  absque  misericordia.  Jam  supra 

D  hoc  diximus,  cuDcta  hsc  qusB  hoo  prolizaBpromis- 
sioDis  capitulo  sub  relativis  prooominibus  conti- 
Deaotur  ab  eo,  quod  ait :  Ecce  ego  lactabo  eam, 
ista  clausula  compleri,  qa«  fuit  absque  mi6ericor« 
dia,atque  hic  taodem  designari.ad  quam  fiantpro- 
missiones  hujusmodi,  roira  non  solum  veritate,ve« 
rum  etiam  elocutioois  arte,  ut  doo  usquequaque 
iraecatur  cootra  Scripturam  quam  servari  oporte-- 
bat,  illa  coDtra  qnam  superius  dictum  est :  Ko6a 
nomen  ejus,  Absque  misericordia  {Ose.  i),  Putat 
Damque  ipsa  qus  vocatur  Absque  misericordia, 
eibimet  bona  hsec  proroitti,  et  seroetipeam  esse  de 
qua  nunc  dicitur  :Et  miserebor  ejtis,qu3S  fuit  absque 
misericordia .  Verum  longe  aliud  est  vocari,vele88e 
absque  misericordia,  atque  aliud  fuisee  absqoe 
misericordia.  95   Nam  absque  roieericordia  voca- 

C  tur,  et  est  domas  carnalis  Israei,  cui  nonaddam, 
iRquii,  ultra  misereri  {ibid.),  Absque  misericordia 
vero  fuit  geDtilitas,  cui  Duno  miseretur  Deus.  Hoo 
manifestius  liquet  ex  eo  quod  protinus  addidit: 
Et  dicam  non  populo  meo  :  Populus  mrus  es  tu  ;  et 
ipse  dicet :  Deus  meus  es  tu.  Iste  namqae  populas 
gentilis  eet,  cui  Paulusdicit :  Qui  eratisilio  in  tem" 
pore  sine  ChristOy  alienati  a  conversatione  Israel^  et 
hofpiies  testamentorum  promiszionis^  spem  non  ha* 
benteSy  et  sine  Deo  in  hoc  mundo.  Nunc  autem  in 
Christo  Jesu  Vi^s,  quia  aiiquando  eratis  longe^  facii 
esiis  prope  in  sanguine  Christi  {Ephes,  ii). 


LIBER  SEGUNDUS. 


Saperiori  looo,  ubi  diotam  est  :Et  dixit  Domtnus  D 
ad  Ow  :  VadOf  sume  tibi  uvorem  fomicariam^  et 
facftlios  /bmi?aU^Atim,meminima8  et  nuncquoque 
meminisse  debemus  ver8iculi,longe  inferius  inboc 
propheta  scripti,  cum  Doroinus  dioit :  Et  locutus 
sum  prophetie,  et  ego  visionem  muttiplu^avi,  et  in 
manu  prophetarum  assimitatus  sum  {Ose.  zii).  Dizi- 
mas  Dominum  in  manu  propbete  hujus  assimila- 
tom,  in  eo  videlioet  qood  semelet  iterum  ac  tortio 
■cc680it  ad  malierem  fornioarlam,et  fecit  filios  for- 


DicatioDum.  Quic  oamqae  illad  siroiie  e8t,quodter- 
tio  Doroious  accessit  adgeotem  Hebraicam:  primoi 
quaodo  pepi^it  fmdus,  sive  confirmavit  testaroen- 
tum  curo  Abraharo  [,Gen,  zv) ;  secundo,  quando  lo- 
gero  dedit  in  roonte  Sina,  post  annos  quadringen- 
tos  ct  lrigenta(E;ra'/.  zx) ;  tertio,quando  propheti- 
curo  sermonem  conscribenduro  misit,  qu^lero  pri- 
mus  et  scripsit,  et  cecinit  David.  At  veroa  domo 
ejusdero  David  scissse  sunt  decem  tribuspost  roor- 
tem  SalomoDis,  et  domum  egas  aoouta  et  eola  tri- 


69 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


60 


bus  Juda,et  qnm  contiguaillierat  tribus  BeQJamin,  A  indutis  veste  varia  equitibus^  qui  veclabantur  equis^ 


sicque  de  una  domo  Jacob  duae  faciae  sunt  domus, 
al^era  domus  iHrael,  et  altera  domus  Juda,de  qui- 
bu8  in  istocum  dizisset:  Voca  nomen  ejus  Absgue 
misericordia,  contiouo  subjunzit :  Quta  non  addam 
ulira  misereri  domui  Urael^  sed  oblivione  obliviscar 
eorum^  et  domui  Juda  miserebor.  Iste,  ut  alio  jam 
loco  diximus,  qus  sunt  mulieres,  qoarum  altera 
apud  Ezecbielem  dicitur  Oolla,alteraOoliba(£%tfc/k. 
zziii).  Videamos  igitur  sequentia : 

Cap.  III.  —  Et  dixii  Dominus  ad  me :  Adhuc  vade 
et  dilige  mulierem  dilectam  amico,  ei  adulteramySiC' 
ut  diligit  Dominus  filios  Jsrael^et  ipsi  respiciunt  ad 
deos  alienos,  et  diiiguni  vinacia  tivarum.  Mulier  ista 
ipsa  eat  Ooliba,   id    est  Hieruaalem,  sive  domua 


et  adolescendbus  forma  cunctis  egregia  (Ezech,  xxiu). 
PraBterea  et  aliter  nunc  usque  Judflei  fastidientes 
vinum,  diligunt  vinacia  uvarum,  quia  in  omnibua 
vivifloantemfugiented  Bpiritum,occideniem  vitemet 
aridam  aequuntur  litteram.  Sed  ad  ordinem  redea- 
mu8.  AdhuCf  inquit,aa(if  ;  dilige  mulierem  diiectam 
amico  et  o^tf/teram.Postquam  adillamOomer  filiam 
Debelaim,  o,  tu  Oaee,  semel  et  iterum  actertlo  ao- 
cessiBti,  et  illa  totiesconcepit  etpeperit,adhQc  vade 
et  dilige  sororem  ejus,  aimiiem  adulteram.  Et  est 
senaus  bic  mysticus  :  Post  illa  tria  qus  jam  dicta 
vel  factasunttestamentum  confirmatumcum  Abra- 
ham,  legem  datam  per  Moysen  in  moote  Sina,  et 
sermonem  propbeticumapluribua  propbetia  admi- 


Juda.  Et  quare  hec  dlciturdiIectaamica?Yide1icet  j^  nistratum  et  conscriptum,  tandem,  o  Salvator.Pili 


pro  eo  quod  superiua  dizit :  Et  domui  Juda  misere- 
bor,  Ad  diatinctionem  domus  Israel,  de  qua  dixit: 
Quia  non  addam  uitra  misereri  domui  Israel^  sed 
cbiivione  (76/t't;t5^forttm,i8tadicitur  dileotaamico. 
In  quo  misertus  eat  domui  Juda?  In  eo  nimirum 
quod,cumdomum  Israel  transtuiisset  Salmanassar 
rezA88yriorum,doraum  autemJuda  captivaaset  rez 
Babyloni8,domum  quidem  Juda  Dominus  solvitde 
captivitate  post  aeptuaginta  annos,  domum  autem 
Israel  non  soivit,  sed  tenentur  captivi  in  Aila  et  in 
Abor,  Juzta  flu? iom  Gozan  in  civitatibus  Medorum 
{IV  Reg,  zvii).  Tranalatus  est,  inquit  Scriptura, 
Israel  de  terra  in  Assyrioa  usque  in  diem  banc.Di- 
lecta  ergo  recte  hsodicituramico,quiaparcio8per- 


Dei,  Yerbum  Patri8,ingredere  mundum  ad  salvan- 
dum  genus  bumanum,  et  de  domo,  inquam,  Juda, 
de  aemine  David,  de  virgine  Maria,  homo  factus 
nasoere.Hoo  namque  erat,  mulierem  illam  diligere, 
imo  et  osculumilli  dare.  Juzta  quod  bonapars.de- 
lecta  pars  ejusdem  per  90  Salomonem  dizit:  Os^ 
culetwr  me  osculo  oris  sui  {Cant.  ii),  quod  est  dicere: 
Quiolimper  figurasloquensvelapparens.testamen- 
tum  vel  foBdus  cum  Abrabam  pepigit,  qui  deinde 
in  monte  Sinai  legem  dedit,et  quideinde  propbetas 
misit,  ipse  Jam  veniat  et  conjungatur  mibi  per  sa- 
orosanctum  mysterium  aus  Incarnationis.Seqoitur: 
Bi  fodiam  mihi  quindecim  argenteis^  et  coro  hordei^ 
et  dimidio  coro  hordei.  Et  dixi  ad  eam :  Dies  multos 


ouasit  banc  Ooliban   quam  sororem  ejus  OoUam,  p  exspeciabis  mf,  non  fomiraberis^  etnon  erisconjun" 


prioris  amicitie  memor,  imo  propoaiti  sui,  de  quo 
moz  dicendum  eat  in  prssenti  loco.  Sed  vide  quo- 
modo,com  dizisset  muiierem  diliciam  amico,8tatim 
addidit,  et  aduiieram,  8ubauditor,8icut  estet  soror 
ejus.  Sequitur  enim  :  Sicut  diiigil  Domtnus  filios 
Israei^  et  ipsi  respeciant  ad  deos  aiienoSf  ei  diiigunt 
vinada  uvarum.  Idem  namque  est  ac  ai  dicat:Quia 
domus  Juda  sic  adultera  estfUtdomusIsraei.Utra- 
que  enim  cuin  diligeretur  aDomino,8spe  respezit 
ad  deos  alienos,  et  dilexit  vinacia  uvarum,  id  est 
eosdem  deo8,imo  dsmones  qui  vere  tanquam  vina- 
cia  uvarum  sunt.  Sicut  enim  tempore  vindemio 
presais  uvis.  vinoque  in  apothecisrecondito  vinacia 
foraa  projiciuntur,  sic  babito  io  super.nis  judicio, 
factaquebonorom  et  malorum  divisioneangelorum. 


cla  viro.  Sed  et  egn  exspectabo  ie,  quia  dies  mulios 
sedebunl  fiiii  Israel  sine  rege^  et  sine  principe^  et 
sine  saerificiOt  ei  sine  aiiari  et  sine  ephod^  et  sine 
theraphim.Sicut  paulo ante,cum  secundum  multitu- 
dinem  mulieris  loqueretur  dicendo,  et  ibatpopt 
amatoressuos^  eto.,  repentead  siroilitudinem  vineo 
transivit  et  dizit:£l  dabo  ei  viniiores  ejus  ex  eodem 
/oca.Ilaet  hicde  similitudine  mulieri8,quadixerat: 
Adhuc  vade ;  diiige  muiierem  dilectam  amto,  repente 
ad  aimilitudinem  vinec  transivit,  dicens :  Et  fodi 
eam  mihi.  Ad  proprietatem  namque  spectat  vines, 
quod  dicit :  Fodi,  pro  quo  verbo  in  alia  transla- 
ione  scriptum  est  :Bt  conduxi:qn\B,  magis  hoc  per- 
tinere  visum  eatad  similitudinem  vel  proprietatem 
mulieria.  Quid  autem  sibi   vult  h«c  argenteorum 


boni  in  beatis  mansionibus  confirmati,maii  autem  D  quantitas  numero  zv  itemquecorus  hordeietdimi- 


foMa  projecti  sunt.  Istos  deos  ae  esse  mentientea 
ista  mulier  Ooliba  dilexit,  et  ad  eos  respezit  non 
minus,  quaro  Oolla,  id  estdomus  Juda  non  roinus 
quam  domuslsrae),  Uierusaloro  non  minua  qoam 
Samaria.  Unde  in  Ezecbiele  Dominus  cum  diziaset 
de  Oolla,  id  est  de  Saroaria ;  Ipsi  discooperuerunt 
ignominiam  ejus^  fiiios  et  fUias  ejus  tuierunt^  et 
ipsam  occiderunt  gtadio,  continuo  subjunzit :  Quod 
eum  vidissei  soror  ejus  Ooiiba,  pius  quam  iiia  tVisa- 
nivit  iibidinef  ei  fomieationem  suam  super  fortiico' 
tionem  sororis  sux  ud  fiiios  Astyriorum  pr^buit  im- 
pudenter  ducibus  et  magistraiibus  ad  $e  venienlibus 


dius  oorus  hordei?Bt  quidem  multa  suntquebinc 
potuere  dici,  videlicet  quindenarium  argenteorum 
numerom  ad  zv  lunam,  qua  die  ezierunt  flliilmei 
liberati  ab  iEgyptiia.  Corum  aatem  bordei  etdimi- 
dium  corum  hordei,  qui  sunt  simul  zlv  modii,  ad 
ZLv  dies  congruereferri  quibua  eKre88i,pervenerunt 
ad  montem  Sinai  die  ZLV.Qoi  enim  zlv  dieadeum 
pervenerunt  locom,  in  quo  legem  acceperunt,bene 
ZLv  modiis  hordei  fuiase  referuntur  conducti.  Non 
quidem  bunc  senaum  abantiquioribus  traditumte- 
nuem  arbitramur,8ed  qoiaadSalvatorisadventam, 
aicut  jam  dlctum  tBt4»r«8enB  spectat  locus.  £z  tunc 


61 


COMMENT.  IN  XIl  PROPH.  MIN.  --  IN  OSEE  LID.  II. 


62 


enim  aedent  Jodsi  sine  regeetprincipe,  Becuadum  A  Doque  cori  bordci;  eic  econtra  heo  et  virgo  et 


hcceadem  lemporalitlera  hujua  sacramentum  ena- 
deare  conamar. 

QuflBrentibas  nobis  ut  inveniamus  juzta  promis- 
iom  dicentia :  Qumrite^  et  invenieiii  {Malth,  vi\), 
tandemilludoccarrit  qaia  neque  in  argenteie.neque 
inhordeo  qoantitaa  ad  binarium  numerum  pervenit. 
led  neque  in  aoitate  remaneit.  Esset  uaitas,  ai  ila 
dixiatet :  Bt  fodi  eam  mihi  decem  argenteis.  Eat  enim 
denariaa  seconda  onitaa.  Itemque  si  diziseet.  Et 
tero  kordei,  neque  addidiaset :  Dimidio  eoro  hordei, 
esset  itidem  anitaa  in  qaantitale  paoti.  Ezceaait 
UDitatem,  neo  tamen  adbinariom  pervenit  quia  ne- 
qne  viginti  sunt  argentei^qui  numerua  binariua  de- 
eenas  eat;  neque  dao  Bonteori  hordei,qai  binarius 


oonjuz  est,  et  idcirco  argentei  ejus  et  mille  sunt  et 
ducenti.  Proterea  et  hoc  notfindum  quod  illa  et  ar- 
gentum  aecipitet  hordeum,ha:cautem  solummodo 
argenteoa.Quiahabetquidem  iilaquidpiamargenti, 
id  esl  sermonie  sancti  inlege  et  prophetis,  et  eoii 
hordeooccidentielittenBincumbii.IIccautemtotum, 

quod  habet,  argentum  est,  neque  enim  hordeum 
littere  attandit.sed  solo  vivincantiaSpiritoaargenio 
delectatur.  Bt  dicit :  Eloquia  Domini,  eloquia  easia 
argentum  igne  examinatum  probatuiu  terrx  fmrgalum 
teptuplum  {Psal,  zi).  Dicitur  ergo  illi,  qae  non  ha- 
bet  gratiam  conjugii :  Dies  multos  exspectabis  mr; 
non  fomieaberis,  et  non  eris  viro,  Quid  hoc  sit  con- 
festim  ezponitur  his  verbia :  Quia  dies  multas  sede- 


eat  aingularis.  In  atroqaelimite,ideattamindece-  B  bunt  filii  Israel  sine  r^e,  et  sine  principe^  et  sine 


no  qoam  in  aingulari  unitaa  eet  semia,  et  sicut  Jam 
dictum  eet,  in  neutra  ad  binarium  per? enit.  Porro, 
abeque  dinario  vel  minua  quam  in  binarionumero 
eonjugium  non  aii,  neque  carnale  quod  Deus  ez 
initio  conjunzit  neque  apirituale,  de  quo  ad  hunc 
prophetam  hic  myaticus  aermo  fit,  de  quo  Apoeto- 
lua,  eam  prcmiaieaet :  Et  erunt  duo  in  carne  una, 
eontinuo  aubjnnzit :  Saeramentum  hoe  magnum  est^ 
ego  autem  dico  in  Christo,  et  in  Eeciesia  {Ephes.  v). 
Quid  igitur  hoo  eibi  volt,  quia  oeque  viginti  argen- 
teia  dizit,  neque  duobus  coriahordei,  qui  numerua 
eet  conjugalis,  aeu  utrobique  et  euper  unitatem 
aacendit,  et  tamen  ad  binarium  non  pervenit,  niei 
quia  mulier  iala  aic  di1acta,ouJue  de  came  Cbnatua 


ephod,  et  sine  teraphim,  Ecce  hodie  veritatem  hujua 
prophetiae  completam  videmus,  quia  Judci  ducti  in 
omnea  gentes  captivi,  aine  rege  et  eine  principe  sunt. 
Hoc  non  fuit  antequam  Christua  venirct,  eed  aicut 
pradizerat  patriarcba  Jacob :  flon  auferetur  see- 
ptrum,  de  Juda  et  dux  de  femore  ejus,  donee  veniat 
qui  miltendus  est  {Gen.  zlvi).  aaque  ad  ejua  adven- 
tum ;  etsi  non  aemper  regem,  semper  tamen  ha- 
buernnt  principem,  ita  ut  ducea  el  judices  de  aemet- 
ipsia  habereot  etiam  cum  in  Babylonia  captivi 
essent.  Nam  ibi  quoque  Judicia  sua  per  semetipsoa 
ezercuerunt.  Ezempli  gratia:  Susannam  quidem 
oondemnantea  ut  duceretur  ad  mortem,  sed  reversi 
ad  Judicium,  duos  presbyteros,  qui  falsum  adveraua 


DesB  bomo  fieri  dignatus  est,  et  tanquam  sponsus  n  iHam  testimonium  dizerant,  Judioaverunt  et  inter- 
j.  .u-i :*    «j   — :-^* ;..-j —      feceruut (Daii.  ziii).  At  ubi  Christua  vcnit qucm  uon 

receperunt,  Judices  et  praBsides  alienos  habuerant, 
et  non  licuit  eis  Judicare  vel  per  semetipsos  termi- 
narejudicium.  Indee8t,quod  cum  diceret  eis  Pilatus 
de  Domino  Jesu :  Accipile  eum  vos^  et  secundum 
legem  vestram  yttdicaitf;re»ponderunl :  Nobis  non 
licet  interficere  quemguam  {Joan.  zviii).  £z  tuno  §e- 
dent  aioe  rege,  et  sine  principe,  et  muiti  dies  sunt. 
Nam  quia  regem  euum  Ghristum  non  requirunt,neo 
regem  nec  principem  de  semetipsis  habere  digne 
sunt.  Sedent  et  aine  sacrificio  et  sine  altari;  quia 
perdito  loco,  ubi  templum  et  altare  habebant,  de 
quo  illis  in  lege  prscipiebatur :  /n  loco  quem  elegeril 
%1  Dominus^  immoiabitis  ei,etnoninomniioco,ne- 


de  thalamo  suo  processit,  ad  conjogiom  ejuadem 
Cbriati  non  pervenit?  Sequitor  enim  :  Bt  dixit  ad 
eam :  Dies  multcs  exspeetabis  me ;  non  fomicaberis^ 
et  non  eris  viro ;  sed  et  ego  expectabo  te,  Itaque  de- 
feelum  ooojugii  signincat  hic  defectua,  tam  deceni 
quam  aingularia  binarii,  et  idcirco  recte,aequeuni- 
taa  8ola,neqoe  binarius  totua  eat^quiagensilla,  de 
quaCbriatua  eccleaia  sponaus  oatoa  est,  neqoe  virgo 
eat  ;.qaippe  qu»  jam  adolteraprflBsenti  loco  dicta 
eat.  neqoe  ozor  aot  eonjoz  esae  meretur,  quiaaine 
Tiro,  quia  Filiom  oon  conlitena,  nec  patram  ha- 
bet.  At  oootra  que  viram  hunc  habet,  que  aponsa 
dici  meretar,  et  eat,  et  virgo  eet  et  conjuz,  atque 


idcirco  qoantltas  argenteorom  ejoa  onitate  et  bi- 

nario  tazata  est.  8ic  enim  in  Canticis  liabes :  Vinea  ^  qiiaquam  legales,  victimas  offerunt  {Deut,  zii).  Se- 
padfico,  in  ea  quse  habet  poputos,  tradidil  eam      dent  et  sine  Aphoth,  et  sine  Theraphim.  EphothpTO* 


fuU 

emstodibusMroffert  pro  fruetuejusmille  tui  argenteos 
{Cani.  viii).  Statimqoe  vir  ipae,  acilicet  Gbristos, 
dicit :  finea  mea  coram  me  est,  MHte  tui  paeifiei  et 
dueenti  his,  qui  custodiunt  fruetus  ejus  {Ibid.),  If  il- 
leoariaa  qoippe,  siaot  abaciata  meliua  norunt,quar- 
ta  onitaa  est.  Rodem  namqoe  charaotere,  qoo  unua 
in  aingolari  limile  notatur,  tranalato  in  millenum 
Iimitem,mille8igni0cantur.  Ducenti  vero  in  centeno 
limite,  eodem  eharaotere  Bigniflcantur,  quo  in  sin- 
golari  duopmnolantor.  Igitar,8iootillanequevirgo, 
aeqoe  viro  Jonota  eet,  et  idcirco  argenti  ejus  neque 
depem  fonty    neqae   viginti,  neque  coroa  uno8y 


prie  superbumerale  vocatur;  sed  hic  pro  omni  ve- 
8timento8HcerdotaIi  accipitur.  r^apAtni  proprie  ap- 
pellantur  figure  et  aimulacra,  sed  hicpro  oninior* 
namento  sacerdotali  positum  est.  HsecomniaJudei 
perdiderunt.  Quoinodo  autem  pzpectant  Cbristum, 
vel  quomodo  illos  Christus  ezspectat?  Dicit  eoim  : 
Dies  muUos  exspectabis  me\  non  fomieaberis;  et 
non  eris  viro ;  sed  et  ego  exspeclabo  te,  Nimirum 
male  ezspectani,  quia  respuentps  illum,  qoi  jam 
venit,  alium  sibi  pollicentur  Messiam.  Hinc  ipse, 
cum  dixisset :  Ego  verti  in  nomine  Palris  mei,et  non 
aecepistis4ne,  sutgunzit :  Si  alius  venerit  in 


es 


RDPRRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


04 


ftto,t7/tim  aecipietis  {Joan.  v).  Porro  Chrislus  illos 
bene  exspectat,  videlicet  donec  pienitudo  gentium 
introeat.  Cwtitaf,  inquil  Apostolus,  ex  parte  conli- 
gil  in  Israet^  donec  plenitudo  gentium  inlraret,  et  sic 
omnis  Israel  satvus  fieret  {Rom.  zi).  Uoc  ipsuo}  est 
quod  bio  continuo  subjungit :  Et  post  ksec  reuerten- 
tur  fitii  Israel^  et  quxrent  Dominum  Deum  suumj  ei 
David  regem  suum ;  et  pavebunt  ad  Dominumj  et  ad 
bonum  ejus  innovissimo  dierum.  InXeresLnon  foraica- 
beris,  inquit,  et  7ion  eris  viro.  Hoc  est,  oeo  amato- 
ribus  turpiter  le  proslitues,  nec  mihi  legitimo  viro 
conjungeris,  a  quo  conducta  es.  Istis  namque  diebus 
Israel  sive  Synagoga  neque  fornicatur  publice  cum 
Baal,  sife  cum  vitulis  aureis,  sicut  tunc  faciebat ; 
neque  viro  suo  Christo  est,  ac  perinde  nec  Patrem 
Cbristi  Deum  babet.  Post  istos  dies,  sive  post  baec 
revertentur,  ut  jam  dictum  e8t,quia,cum  plenitudo 
gentium  intraverit,  quaerout  Dominum  Deum  suum 
et  David  regem  suum,  id  est  Deum  Patrem  et  Fi- 
lium  ejua  confltebuntur,  Jesum  Christum.  Et  pave- 
buntf  inquit,  ad  Dominum  et  ad  bonum  ejus  in  uo- 
vissimo  dierum,  Duabus  personis,  scilicet  Patri  et 
Filio  tertiam  addidil,  id  esl  Spiritum  sanclum.dum 
prsmisso :  Et  quserent  Dominum  Deum  suum  et  Da- 
vid  regem  suum^  suhjuniit :  Bt  pavebunt  ad  Domi" 
num.  Pavebunt  plane,  id  est  inelTabiiiter  admira- 
bantur,altoniti  pro  magnitudine  rei  vel  gandii  sui, 
videlicet  quomodo  pavebat  Tbomas,  quando  di- 
cente  sibi  Domino  :  Infer  digitum  tuum  huc^  et  vide 
manus  meaSy  et  affer  manum  /iiam,  et  mitte  in  tafus 
meum,  et  noli  es$e  incredulus  sed  fidelis;  respanditt 
et  dixit  ei :  Dominus  meus^  et  Deus  meus  {Joan.  zz). 
Slcut  enimTbomas  cum  caeteris  liisoipulis  illa  die 
Don  fuit,  quando  Jesus  venii,  et  dicentibus  illis: 
Vidimus  Dominum^  non  credidit :  post  octo  autem 
dies  erat  cum  eix^  et  venientem  iternm  Jesum  vidit 
etcredidit;  sio  hodie  Judaei  nobiscum  noo  sunt  et 
dicentibus  nobis  resurrezisse  illum,  quem  cruci- 
fizerunt,  non  credunt.  Post  h»c  auiem  nobiscum 
erunt,  el  cognoscent  eum,  et  pavebunt  ad  bonum 
ejus  in  novissimo  dierum.  Sequilur. 

Cap.  IV.  —  Audile  verbum  Domini,  filii  Israel^ 
quia  judicium  Domxno  cum  habifaioribus  terrse,  Non 
est  enim  veritas^  et  non  est  miserieordia,  et  non  est 
scientia  Dfi,  in  terra,  Maledictum,  et  mendacium^  et 
homicidium,  et  furtum,  et  adutterium  inundaverant 
et  sanguis  sanguinem  tetigit.  Postquam  in  capite  li- 
bri^ut  dignum  erttt,de  Cbrislo  scripsit,  miram  simi- 
liiudinem  sive  parabolam  adbibuit  de  muliere,  ad 
quam  semeletiterum,actertiojussus  est  accedere. 
llemque  de  muliere  dilectaetadulteraquam  jussus 
est  adbucdiligere,nuncdemumagitidquod  nonqui- 
dem  primuro,  sedtamen  bonuni  eecundarium  estin 
ordineolQcii  prupbetici,8cilicetpeccata  redarguendo 
populi,  in  quibus  tunc  erat,  et  pro  quibus  tandem 
mereretur  projici  atque  disperdi.  Sic  Ezecblel  quo- 
que  in  capite  libri,  id  est  in  prioribus  visionibus 
ionge  post  futura,  prsscripsit  mysleriaFilii  Dei  per 
qaatuor  faoles,  hooiiuis,  vituli,  ieonis  alqueaquii» 


A  volantis,  etlunc  demum  qua  minora  vel  secundaria 
eunt  prophetavit  vel  scripsit,  scilicetinstanlem  ca- 
ptivitatern  populi  in  Babyloniam  transmigraturi.  Tu 
ergOy  iniuit,  fiti  hominis^  fac  tibi  vasa  Uannmigra' 
tioniSf  et  transmigrabis  per  diem  coram  eis  {Ezeeh. 
zn),  etc.  Ait  itaque:  Audite  verbum  Domttit,  fUii 
hrael^  quia  judicium  Domino  cum  habitatoribus 
terrae.  Filii  Israel,  jamjam  in  captivitatem  ducendi, 
quibus  DOD  addet  Dominus  ultra  misereri,  quibas 
dicit  Dominus:  Non  populus  meus  roi;  audiie  ver- 
bum  Domini;  auditeetscitote  quia  judicio  vobiscom 
agitur,  quia  vos  non  sine  causa  patiminiaat  patie- 
mini,  sed  multis  causis  prscedentibus.  Audite  et 
Bcitote  vos,audiat  et  sciat  orbis  nniversns  omnesque 
generationes,  tam  prssentes  quam  futurs,  oausas 

£  ftsse  magnas  propter  quas  reliquamini  absque  mi- 
sericordia,  propter  quas  Domino  vobiscum  sitjudi- 
cium  sine  misericordia.  Qusnam  ills  sunt  caussT 
uit :  Non  est  enim  veritaSt  et  non  est  miserieordia^ 
et  noH  est  scientia  Dei  in  ierra^  etc.  Antequam  can- 
sashujusmodi  pertraotemu8,sciendum  est  quia  peo- 
cala  populi  illius  non  minora,  quam  gentium  pec- 
cata  percutit,  et  in  sola  Christi  flde,  per  quam  et 
Abrabam,  antequam  circumcideretur,  Justifloatus 
est;  justiflcationem  hec  prophetica  veritasconsti- 
tuil  atque  repromittit.  Et,  ut  totum  prophetis  cor- 
pus  pri*lucescat,  Jam  dicimas  quia  septies  abhinc 
usque  ad  flnem  voluminis  percata  commemorat 
atque  replicat,  et  per  singolas  vices  in  Christum 
sermo  recurrit,qui  solus  omnium  credentium  atque 

p  poDnitentium  justitiaest.Vicesistsjam  numeraods 
vel  prssignands  sunt.  Primo,  inter  ostera  sic 
proloquens :  Secundum  muUitudii.em  eorum  sic  peo- 
caverunt  mtVit,  fomicati  sunt^  et  non  cessaverunt : 
Spiritus  enim  fomicationum  decepit  eos^  et  fomicati 
sunt  a  Dto  suo^  quoniam  ipsi  eum  meretricibus  ver^ 
sabonfurj  et  cum  effeminaits  sacrificabant;  particeps 
idblorum  Ephraim^  dimitte  eum.  Quibas  utique  di* 
ctis  illos  non  mious  quam  gentilessub  peocato  esse 
causatur  atque  convincit,  tandem  Christum,  qui 
solusjustillcat,  ad  utrosque  taliterloqueotem  intro« 
ducit:  In  iributatione  sua  mane  eonsurgent  ad  me 
dicenles :  Venite^  et  revertamur  ad  Dominum^  quia 
ipse  cxpity  et  sanabit  nos ;  percutiet  et  curabU  nos 
{Ose,  vi;,  etc;  secuodo  ita  incipieos  :  Ipu  autem^ 
sicut  Adam^  transgressi  sunt  paetum^  %bi  preevarieati 

^  sunf  in  me.  Gataad  civitas  operantium  idotum^  sup' 
ptaniala  sanguine^  et  quasi  fauces  virorum  lalronum 
(t^td.),  et  cstera,  usque  ad  illud  :  Bx  diebus  Ga- 
baa  peccavit  Israet^  ibi  steterunt ;  non  comprehendet 
eos  in  Gabaa  praelium  super  filios  iniquitatis^  justa 
desiderium  weum  corripiam  eos^  eongregabuniur  SU' 
per  eos  populi^  cum  corripientur  propter  duas  iniqui' 
tates  {Ose.  z),  tandemjustumet  justiUcantem  Cbri- 
slum,  sic  introducit :  Kphraim  vitula^  docta  diligere 
trituram^et  egotrunsivisuperputchriiudinem  eotliejui. 
Ascendam  super  Kphraim^arabitJudas,  confringet  sibi 
sutcosJiicofi.  Seminatevob%sinjustUia,metHe  inoremi' 
sericordi^efinmovate  vobis  novalej  tempus  outem  rtqui' 


« 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  IN  OSEE  LIB.  IL 


66 


nndi   Jhminum^  cum  venerit^  doeebit  vo$  justitiam  A  ''^a/  Samaria,  quoniam  ad  amaritudinem  concitavit 


(Oie.  x). 

Tertio,  confestini  peecita  repelens  :  Araitis,  in- 
qoit,  impieiattm^  meuuiiiis  iniquitatem^  comedistii 
/ruetum  mendacii  {ibid ),  el  cetera,  qaibus  premis- 
Bis,  coDtinoo  Salvalorii  ejasdem  adventum  repro- 
mittit,  sic  eloquene  peraonam  Dei  Patris ;  Sieut 
mane  iramitf  pertramitrew  Israel^  quia  puer  Israel 
et  ditexi  eum^  et  ex  JEgypto  vocavi  filium  meum 
(Ose.  xi).QQarto,itidem  peccata  replicanB,et  dicena: 
Baalim  imnu>labant,  et  simulacris  HS  sacrifica» 
frm<,  et  ego  quasi  nulntus  Ephraim  portabnm  eos 
m  braehiis  meis  et  nescierunt  quod  curarem  eos  in 
fumieutis  Adam  ;  traham  eos  in  funiculis  charitatis, 
et  ero  eisquasiexaltansjugum  super  maxillas  eorumf 


Deum  «ttum,  in  gladio  pereat :  parvuli  eorum  elidanr 
tur^  et  fetx  ejus discindaniur ^^Toixnxx^  in  Cbristum 
vel  Cbrieti  adveotum  respicieDs :  Converlere^  ait, 
Israel  ad  Deum  tuum  (Ose.  xiv).  et  cetera,  usque 
in  linem.  Quibua  utiqueet  veri  Israelis  coiiversio- 
nem,  et  peccatorum  pereumdem  Cbristum  remis- 
sionem  et  donorum  Spiritus  sancti  abuDdantem  et 
gratuitammysticepresignateffusioDem.Itaquoties 
peccata  gentis  percutlt  sive  eDumerat,iolie8  io  ad- 
ventum  eive  sacrameotum  Pilii  Dei  suum  propbeti- 
CU8  sermo  cursum  termiDat,illud  videlicet  innueDS, 
quod  JustiHcari  et  a  peccatis  salvari,  dod  aliter 
quam  per  gratiamvel  lidem  ejusquispossit.  Uode 
Aposlolus  tam  JudGsorum  quam  geotium  peccatis 


et  dectinavi  ad  eum  ut  veseeretur  ;  non  revertetur  in  g  opportuDe  commemoratis,  taodem  dicit^  :  Justi/i' 

ierram  Mgypti^  et  Assur  ipse  rex  ejus,  quoniam  nO' 

luerunt  converli  [ibid.),  et  caetera,  repeate  ad  eum- 

dem  Salvalorem  sermo  reourreDs^ipsumque  repro- 

mitteos  :  Post  Dominum^  ioquit,  ambulabunt,  quasi 

leo  rugxet ;  quia  ipse  rugiet  et  formidabunt  filii  maris^ 

et  votabunt  quasiavis  ex  ^gypto,  et  quasi  columba  de 

terra  Assyriorum ;  et  eoltocabo  eos  in  domibus  suis,di' 

cit  Dominus{ibid.).  DeDiqueDominusde  quoa\i,qua$i 

teo  rugiety  8alvator  Doster  est,  de  quo  et  patriarcba 

Jaeob  praedixerat :  Catutus  leonis  Juda,  adprsedam^ 

pli  mi^  asce*idisti^  requiescens  accubuisti  ut  leo,  et 

quasi  letena  {Gen.  xux),  ipsa  rugiit  et  formidave- 

ruDt  lilii   maris.    Quia  resurrexit  et  priedicatores 

apostoios  8008  misit,  et  timueruot  atque  ad  poBni- 


cati  igitur  ex  fide^  pacem  habeamus  ad  Deum^  per 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum  {Rom.  v).  Nudo 
ipsum  liiteras  eiposilioDis  ordiocm  iDgrediamur. 
Praemisso,  ut  jam  dictum  est  :  Audite  lerbum 
Dominif  filii  Israel^  quia  judicium  Domino  cum 
habUatoribus  terrx,  quo  dicto,  dod  tantum  at- 
tcDtos,  verom  et  attoDitos  reddere  potuisset  eos, 
ai  babereut  aures  audieodi,  coorestim  causam  io- 
gredieDS,  sic  iocipit  :  Non  e$t  enim  veriiaSy  et 
non  est  misericordia,  et  non  est  scieniia  Dei  in  terra. 
Malediclum  et  mendacium^et  homicidium  et  furtum^et 
ad^Ueriuminundaverunt,et$angui$sanguinemteiigit. 
Propter  hoe  lugebit  terra^  et  infirmabitur  omni$  qui 
habilat  in  eOf  in  bestia  agri^  et  volucre  casli :  sed  e$ 
pisces  maris  congregabuntur.  Verumtamen  unusquis» 


tentiam  convers»  eunt  oatioDes  orbis,  et  avolave-  C  g„^  non  judicet  et  uon  arguatnrvir :  poputus  enim 


runt,  et  nunc  osque  avolare  non  desinunt,  quasi 
avis  ex  JRgypio  bujus  ssculi,  et  collocat  eos  in  do- 
mibaa  8ui8,  videlicet  io  superois  maosionibus,  de 
quibns  ait  :  /n  domo  Patris  mei  mansione$  multm 
sunt.  Si  quominus  dixis$em  vobi$,  quia  vado  parare 
vobis  tocum  (Joan.  xiv),  etc.  Quioto,  peccata  reper* 
cutians  coofestim  diceodo  :  Circumdedxt  me  in  ne- 
gotiatione  Ephraim,  et  in  doto  domu$  hrael  ^  eic.^ 
oaque  ad  id  :  Idcirco  erunt,  qua$i  nube$  malutinay 
et  sieut  ro$,  mane  pr3eterien$^  sicul  pulvi$  turbine 
raptus  ex  area,  et  sicut  fumus  de  fumario  (0$e.  xiii), 
continuo  Salvator  ipse  suum  repromittens  a<l?en- 
tum  :  Ego  autem,  inquit,  Dominu$  Deu$  tuu$  ex 
terra  Mgypti ;  et  Deum  ab$que  me  ne$cie$,  el  Salva- 


tuus  sicut  hif  qui  contradicunt  sacerdoti^  etc.  Pere 
totam  banc  sermonis  propbetici  partem,U8que  ad  id 
quod  ait :  In  iribulatione  $ua  mane  consurgentad  me, 
Hio  praescribi  ratio  postularet,  Diei  festiDaDtis  ad 
expositionem  lertoris  vitaremus  ofTeosam. 

DeDiquearbilrimur.  Apostolumnusquamcertius 
respexi8se  aut  rpspicere  potuisse,  ut  ad  Romauos 
scribens,  rcfiargutisvebemcDtissimepeccatia  ii^eDti- 
lium,  diccrot  protinuscoDvereus  ad  Judsum  :  Pro- 
pter  quod  tnr.Tnusabili$  es,  o  homo  omni$  qui  iudica$* 
In  quo  enim  iuiica$  ailerum,  teipsum  condemnas  : 
eadem  enim  agi$  quse  judicas  (Rom.  ii),  et  caelera. 
Revera  si  Dosse  cupis,  quam  vere  Judaeo  judicaoli 
geotilem   dixerit :  Eaiiem  enim  agis  quae  judicas  ; 


iornon  est  prxter  me  (ibid.),  etc.  Sexto  protinus  D  malabaec  locopraBsenti  conscripto  de  Jud8Bi8,coDfer 


peccata  commemoraos  Dominus,  diceodo  :  Juxta 
pascua  sua  adimpleti  $unt  et  $aturati  $unt,  et  eleva- 
veruntcor  suum  et  obliti  sunt  mei,  et  c®tera.  Tuoo 
demum  itidem  suum  repromitteos  adveotum  :  De 
manu  mortis,  iuquit,  liberaho  eo$,  et  de  morte  redi» 
mam  eo$.  Ero  mor$  tua,  o  mors,  ero  mor$u$  tuus, 
infeme,  et  csBtera  asque  ad  id  :  Et  ipse  diripiel  the» 
saurum  omnis  vasis  desiderabiiis  :  ipse,  ioquam,  vi- 
delicet  Cbriatos,  qui  io  persooa  sua  dixerat  :  Ero 
mors  lua,  o  mors^  quia  per  mortem  suam  fortem  ar- 
matum  vicit  et  vasa  eju8  diripuil.  Septimo  acriter 
eadero  peccatacondamnaD8propheia,dioendo  :  Pe^ 


malis,  quffi  de  gentibus  Apostolus  commemoravit 
illic,  et  luce  clarius  liquebit,  quia  mala  illorum,et 
mala  istorum,  non  utique  similia,  verum  eadsm 
sunt.  Verba  quidem  diversa,  sed  res  eadem  sunt. 
Ulud  breviter  prslibaDdum,  quia  sicut  Apostolus 
illic  ait  :  Propter  quod  tradidit  iilos  Deus,  videlicet 
gCDtiles,  in  desideria  cordi$  eorum,  et  in  immundi» 
liam  (Rom,  i|,  et  boc  ipsum  traditioois  verbum  ter- 
tio  repetivit,  dicens:  Propterea  tradidit  iiio$  Deus  in 
passinnibtu  ignominue.  (ibid.)  Itemque  :  Etsicut  non 
probfiverunt  Deum  habere  in  notitia  iradidUiittiS  Deus 
in  reprobum  sensum,  ut  faeiant  ea  qux  noan  eonve^ 


67 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIBIfSlS 


es 


niunt  (Rom,  i).  Ita  et  bic  Judeum  fornicantem  idem  A  ^*t  (/  Joan.  i).  Bcce  autem  hic,  pauois  interjectis, 


DeuH  tertio  tradit  vel  tradi  Jubel,dura  derelinquit  et 
redargui  prohibet.  Primo  namque  dicit :  Verufnla' 
men  unusquisque  nonjudicet.etnonarguatur  virpo^ 
pulus  efiim  tuus  sicut  hi^  qui  eontradicunt  sacerdoti. 
Secundo  aulem  :  Non  visitabo  super  filias  vestras, 
cum  fuerint  {omieatx^  et  sponsas  vestras  eum 
adultaverintf  quoniam  ipsi  am  meretricibus 
versabantur^  et  eum  effeminatis  sacrifieabunt.De\ndB 
tertio  :  Particeps  idolorum  Ephraim,  dimitte  eum. 
Separatum  est  eonvivium  eorum^  fomieatione  fomi- 
eatisunt,  6ano  quippeintellectui  non  aliud  est  quod 
juzta  Apostolum  Deusgentiles  tradidit,quam  quod 
Juxta  nuncprophetamJudaBumvirum  vetuit  argui, 
non  visitare  se  dizit,dimitti  Ju88it,videlicet  secun- 


dicitur  :  Verumtamen  unusquisque  non  judicett  et 
non  arguatur  vir  :  poputus  enim  tuus,  sieut  hi^  qui 
eantradicunt  saeerdoti.  Nimirum  contradicrre  sacer- 
doti,  est  peccatum  defendere  ;  quia  sacerdotis  offl- 
cium  e8t  populum  de  peecato  arguere.  Igilur  sicut 
ic  genlibua  veritas  non  erat,  ita  etin  Judeis,  sive 
in  illo  carnali  lerael  veritaa  non  fuit  aut  eat.At  vero 
acerbius  istam  veriiatis  absentiam  in  gentibus  re- 

darguit  Apostolne,  cum  dicit :  Revelatur  enim  ira 
Dei  de  ccslo  super  omnem  impietatem  et  injustitiam 
hominum  eorumf  qui  veritatem  Dei  in  injustitia  dati* 
nent  ;  quia  quod  notum  est  Dei,  manifeslum  est  illis 
(Rom.  i),  et  cotera.  Ergo  ut  culpa  Judnorum  contra 
verilatem,  culpae  gentiiium  veraciter  oquiparetur, 


dum  desideria  cordis  sui.  Item,  quod  de  genlibus  g  quaeramue,  et  moz  occurret  quomodo  et  illiverita- 


Apo8tolu8  hxi^repUios  omni  iniquitate^  malitta,  for- 
nicatione,  avort/ui,  nequitia,  plenos  invidia^  homtci" 
dio  {ibid.)y  et  cetera,  hoc  idem  de  Judsis  propheta 
hio  enunliat,  breviu»  tamen,  cum  dicit :  Maledictum 
ei  mendacium^  et  homicidium,  et  furtum,  et  adulte- 
rium  inundaverunt^  et  sangui*  sanguinem  tetigit. 
Undemiranda  et  laudedigna  vere  sapientis  Apoetoli 
diepenaatio,  qui  in  dieceptatiooe  Judeorum  et  gen- 
tilium,  que  oauea  fuit  ecribendi  Epistolam  ad  Eo- 
manos,  ul  utroaque  eompe8ceret,priu8  gentiles  teti- 
gitquam  Judsoe.  Quam  ob  caneam  ?  Videlicet  quiaex 
ez  Judaeie  quidem  omnium  gentium  contemptoribus 
totumcertamenoriebatur,etreatu8eorummiyorerat, 
quia  legem  habentee,  legis  eranl  prevaricatorea  nt- 


tem  Dei  in  injustitia  detinuerunt.Formatie  namque 
vitulie  aureie,  dixerunt :  Hi  sunt  Dei  tui^  Israel^qui 
te  edmxerunt  de  terra  Mgypti  [lll  Reg.  zii).  In  bso 
injuetitia,  tam  Hieroboam,quam  populus  verilatem 
Dei  detinoit  aiqua  depreseit :  non  enim  ignorabant» 
eed  ignorantiam  •imulabant,  quia  quod  notum  esi 
Dei,  manifeslum  erat  in  iliis^  non  lantum,  eicut  gen« 
tilibus,  a  ereatura  mundi,  sed  plaa  quam  gentilibus 
a  Scriptura  euecepte  legis.  Ad  8ummam,quia8ci- 
derant  8680  a  domo  David,  illa  verilas  non  erat  in 
eie,  de  qua  idem  dicit :  Juravit  Dominus  Damd  veri» 
tatem,  et  non  frustrabiiur  eam,  de  fructu  ventris  tui 
ponam  super  sedem  tuam  {Psal.  cxxxi}.  Mieericordia 
quoque  non  est  in  eie,  inquit,  ethoc  par  eel  ei  quod 


que  idcirco  priue  ipei  debuerant  repercuti,et  oetendi      ^1^^^  Apoetolue  de  gentilibue  picit :  Sine  affectione, 
■ibimetqualeeluerint.eedgentileeadaudiendumpa.^  a^^^tt^  fa^dere,  sine  misericordia  (liom.  i).  Usque 


tientiorea  erant.  Laudabilis  ergo,ut  Jam  diotum  eet, 
diepenaatio  sive  diacrelio  redarguentie  Apoatoli  quia 
redargutionem  illorum  diflerena,  qui  merebantur 
%9  quidem  magie  et  priua  redargui,  eed  minus 
erantpatientee,  priue  illoeredarguit  qui  minne  qui- 
dem  damnabilee,  aedmagieerantpatientee.  Igitur, 
ut  supra  diximua,  prolixum  sermonie  bujue  pro- 
phelici  capitulum  cauea  hic  postulabatprescribi  et 
aermoni  apoetolico  conferri,8ed  noe  utrisque  sum- 
mam  eic  tetigieaecontenti^deincepecarptim  eingula 
percurramue,  paulatimque  eingula  borum  qualiter 
aingulia  Apoetoii  dictis  consonent  intueamur.  Ait : 
Kon  esi  veritas,  et  non  est  misericordia^  et  non  est 
scientia  Dei  in  terra.  Idcirco,inquit,  judicium  est  do- 


adeo,  et  isti  erant  eine  mieericordia,  ut  nec  etiam 
Jejunantee  mieereri  scirent^aicutsobeiBdem  tempo- 
ribua  de  ipsie  dixit  et  Bcripsit  leaiae  :  Eece  in  die 
jefunii  vestri  invenitur  voluntas  vestra  et  omnes  de- 
bilores  vestros  repefitis.  Ecce  ad  Ittes  et  contentiones 
jejunatiSf  et  percutitispugno  impie  {Isa,  lviii).  Ut  bre- 
viter  mu1ta,que  hinc  dici  poterant,  concludam,cuoc 
dicit ;  Pfon  est  miserieordia,  coneequitur,  qula  nec 
eet  dileotio  sive  cbaritae,  non  eolummodoin  proxi- 
mum,  verum  etiam  in  Deum.  Qui  enim  non 
diligit  proximum,  nec  miseretur  proximo,  con- 
Btat,  quia  nec  diligit  Deum.  Hinc  Joannee  di- 
oit  :  Qui  hahuerii  substantiam  mundi  hujus^  et 
viderit  fratrem  suum  necesse  habere,  et  clauserit 


minocumhabUatoribusterrx^judidum,  i nquam,  e*  D  vwcijra  sua  ab  eo,  quomodo  charitas  Dei    manet 


non  miseticordia^  neque  enim  addam  ultra  misereri 
domui  Israelf  quia  in  terra^  id  eet  eiedem  habitato- 
ribua  terre,  non  est  veritas,  et  non  est  mi%ericordia, 
et  non  est  scientia  Dei,  Tria  heo,  si  bene  conside- 
rentur,  digns  aunt  ut  ubicunque  fuerint,cedat  Judi- 
cium  et  accedatmieericordiaDei ;  ubicunque  autem 
iion  fuerunt,  misericordia  locum  non  bnbeatjudi- 
ciumque  flat.  Ubi  namque  non  est  verita8,illic  ne- 
que  confessio  peccatorum  est  :  et  ecoRverso,  ubi 
confeasio  peccatorom  non  est,  illio  veritae  non  est. 
Si  dixerimus,  inquit  Apoetolua,  quia  peccatum  non 
habemue^  ipsi  no$  sedmimuSf  et  veritoi  iss  mobi$  non 


in  eo  ?  (J  Joan.  iii.)  Justum  ergo  etiam  pro  hoc 
judicium  Domino  ut  videlicet  quia  non  diligunt 
nec  ipsi  diligantur,  quia  non  miserenlur  nec  ipsi 
misericordiam  consequantur,  eicut  jam  superiuSy 
cum  diiisset :  Et  voca  nomen  ejuf  Absque  misericor' 
dia^  confestim  ait  :  Quia  non  addam  ultra  misereri 
domui  Israel,  sed  oblivione  obliviscar  eorum,  Et  non 
est,  ait,  scicntia  Dei  in  terra.  Hoc  ioco.si  ad  versi- 
culum  respicias  qui  postmodum  sequilur :  Quia  tu 
sctentiam  repuiisti,  repellam  /e,  ne  sacerdotio  fun^ 
garis  mihi ,  nimirum  quodhic  de  Judeis  sive  Israe- 
liticis  dioit,  par  e0t  ei,  (|llbd  de  gentilibus  itidem 


«9 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


70 


Apostolas  ait :  Quia  non  probavtrunt  Deum  habere 
in  noiiiia  {Rom.  i).Hoo    de  illis  dixit,  quibus  aon 
qaidem  ez  lege  promptom  erat,  Oei  notiliam  ha- 
bere,  eed  Dibilomious  poterat  illia  aotum  eeae; 
imo  nec  ipsam  ejas  notitiam  non  poterant  non  ha- 
bere.  Deui  enim^  inqait,  illit  manifestavit»  Invi- 
sibiUa  enim  ipsius  a  ereaturamundit  per  ea  quxfacta 
suni^intelleeia  eonfpiciuniur ;  sempiiema  quoquevir- 
tus  ejuset  diviniiaSf  ita  ui  sini  inexeusabiles  [ibid'). 
Quanto  magi^  de  Jadeis  idem  dici  convenit,quibu8 
noQ  iantum  a  creatura  mundi,  verum  ez  lege  scri- 
pta  propositamoonstat  fuiase  soientiam  aive  notitiam 
Dei  ?  Porro  de  verbo,quo  ait,quodque  jam  ex  purte 
commemoratum  est  :  Quia  tu    scientiam  repulisti^ 
poetmodum  auo  loco  pleniua  dicendum  erit.Sequi* 
tur :  Malediciumf  el  mendacium,  ei  homicidium,  ei 
furium^  el  adulterium  inundaverunt^  et  sanguis  jan- 
^tttfiem  ietigii.  Sine  dubio  et  hoc  illi  par  eat,  quod 
de  gentilibae  ibidem  loquens  Apostolua  :  ReptetoSf 
ait,  omni  iniquiiaie,  maliiiay  fornicatione^  avaritia^ 
nequiiia^  ptenos  invidiUf  homicidio^eonteniione^doto, 
malignitate^  susurroneSy  Deo  odibiles^  eontumeiiosos^ 
superbosy  elatos^  inotntores  ma/ortim,  parentibus  non 
obedienies^  insipienteSf  incomposiios.  Nam  qood  se- 
quitor,  sine  aflectione,absque  foedere,  sine  misericor- 
dia^  idem  esty  ut  jam  ante  dizimus,  qood  bio  pr«- 
miBSum  eat.  Non  est  enim  veritas,  non  est  miseri^ 
eordia.  Quud  ille  gentiles  talibue  repletos  ait,  hoc 
idem  iste  deJudeieaurficienterexprimit  verboioun- 
datioois,  dicendo  :  Inundaverunt ;  quod  nimirum 
Don  mediocritatie,  aed  plenitudinia  est  verbum.Id- 
eireo  hec  dicimus,  ct  idoirco  hujus   prophetici  et 
illioa  apoatolici  loci  collationem  facimue  et  facturi 
sumus,  nt  memoriam  non  ezcidat,  quod.sicut  jam 
ante  dizifDOs^recliasime  Apostolus  enumeratisgen* 
tilium  vitii8,conver8U8  ad  hoininem  JudsunyJnex- 
cusabilis  es^  ioquit,  ^ie^  judicas^   eadem  enim  agis 
quxjudieas  {Rom.  ii).Gctera,  cum  per  se  satis  pa- 
teant,  de  hoc  odo  quod  ait :  Ei  sanguis  sanguinem 
teiigit,  quaeritur,  quid  sit.  Nam  rectequidem  intei- 
ligitur  ac  sidictum  easet  :Peccatijm  peccatosuper- 
additum  vel  appositum   est,  quia  aoiel  saDgumis 
nomiDe  peccatum  desigoari,  ut  illic  :  Libera  mede 
senguinibus^  Deus,  Deus   salutis  mcx  (Psat.  l),  sed 
boceeDaonibilalioddiziasevideturquampreceden- 
tia  aonuerunt.  Dicendo  namque :   Maledictumt  et 
mendacium,ei  homicidium^et  furium,  et  adulterium 
inundaverunt ;  quid   aliud   sonat,  qaam  peccatum 
peccato  euperadditum  ?Ergo  cam  dicit :  Et  sanguis 
sanguinem  teiigit^  videtur  consanguinitaa  culpari, 
quia  contra  legem  Dei  eat,  dicentts  :0/im»  Aomo,  ad 
proximam  sunguinis  sui  non  accedat   (Levit,  xviii), 
Talibus  ac  laoiis  priBmidatB  malis:  Propter  hoc,  in- 
qoit,  iugebii  ierra^  et  infirmabitur  omnis^qui  habitat 
in  ea,  in  bcktia  agri,  et  volucre  casli^  sed  et  pixces 
WMris  cangrrgabuntur.  SeDSus  iate  eet :  Quia  mala 
)     bcc  quae  pradiziiDondaveront;  terra  ipsaque  non 
'     peccavit  aot  peccare  potoit,  otpote  rea  inanimata, 
Tindicts  participationem  aostinebit  ;S#  ei  lugebit, 


A  Id  eat  delectabilis  species  ejus  non  erit,  versis  in 
contrariumsiveintemperiem  elementorumnaiuris, 
et  delioientibus  pariter  cum  hominibus  bis  quie  ad 
usom  creata  sunt  bominis,  scilicet  bestiis  agri,  et 
voiucribus  C(Bli,et  piscibus  maris.  Congrebabuniur^ 
hMypisces  maris,  id  est,  simul  adducentur  ut  ipsi 
qooque  partemsustiueaDtyViDdictffipro  peccatoho- 
miais,  et  dimiaualurcopia  boDorum  omuium  nou 
solum  ia  agris,  verum  etiam  aquis.  Sequitur:  K^- 
rumtamen  unusquisque  non  judicetf  ei  non  arguatur 
vir,  Miro  modo  qui  sic  peccata  puuit,  peccaDtea 
vetat  judicari,  prohibet  argui.  Gur  ita  velit,  couti- 
Duo  causam  subjuDgit :  Populus  enim  tuussicut  hi, 
qui  contradicunt  aacerdoii,  Hic  memiaisse  oportet 
illius  versiculi  :  Exacerbavit  Dominum  peccator,  se* 

P  cundum  muliitudinem  irx  suas  non  quxret  {Psai.n), 
Quis  peccator,  vel  quaudo  ezacerbavit  Domiuum  ? 
Nimirum  ille  peccator,  qui,  cum  venerit  in  profun^ 
dum  malorum,  contemnit  (Prov.  xviii),  tUDC  exa- 
cerbatDomiDum,quaDdo  peccatia  suis  rebellioDem 
addit  et  opera  sua  defeodit,  sicque,  (ut  alibi  scri- 
ptum  est),  currit  adversus  Dominum  exiento  colio, 
et  pingui  cervice  armatus  esl(Job.xv).  Istud,  sive 
peccatd  istius,  secundum  multitudinem,  iDquit«ir^ 
su3enon  quseret,  id  est,Dequaquam  iu  virga  iDiqui- 
tates  ejua,  ueque  io  verberibua  peccata  ejus  vihita- 
bit;sed  tacebitDUDOylocuturus  tempore  alio.  Dicet 
euim  :  Hxe  fecisti,et  tacui  (Psai.  xlix).  Igitur,  oum 
dicit :  Unusquisque  non  judicet,  et  non  arguatur  vir: 
populus  enim  tuus  sicut  At*,  ^tit  contradicuni  sacer» 
dotiy  maKoam  oimis  iram  inteadit  ;quia  secundum 

C  muUitudinem  irx  suse  non  qu3srei,non  judicat,Don 
arguii,  ut  auferat  misericordiam  suamab  ei8,8icut 
iu  ioitio  dixerat  iQuia  non  addam  ultra  misererido' 
mui  Israel.  Item  :  Quia  vos  non  populus  meus,  ei 
ego  non  ero  Deusvester.  Quid  enim  est,  quod  ait : 
Popuius  enim  tuuSf  sicui  ht  qui  coniradicunt  sacer- 
dotif  Disi  ac  si  diceret :  quia  rebellea  suDt  et  io  su- 
perbiam  elati,  peccata  sua  defenduot  ?  Sacerdotis 
oamque  onioium  est,  utjam  ante  prffilibavimus, 
populum  vice  Dei  de  peccutis  arguere.Qui  ergosa- 
cerdoticoDtradicuDt,»ecuDdum  exemplum  Ade  qui 
DeocoDtradixit,dum  peccatumsuum  dcfeaditatque 
idcirco  sicut  ille  de  paradiso,  sic  isle,  quicuoque 
est,  a  Dei  reguo  et  ab  Ecclesia  preseati  pellitur,ut 

hic  idem  populus  iu  Assyrios.  Hic  dictis  coofeelim 
D  ad  ipsum  populnm  apostropham  facit  etdicit :  Ei 
corrucs  hodie,  et  corruet  etiam  proj^heia  iecum.  Me 
Don  judicante^  menon  arguente,  pro  eo  quod  sis, 
0  popule,  sicut  hi,  qui  contradicunt  sacerd  '/t,  cor~ 
rues  hodie  subaudiiur  iniquitate  ;  quffi  ruina  hodie 
fit,  sivehudierna  est,  videlicet  ad  dislinctionemse- 
quentis  ruins,qua  rups  post  hffio  in  poBoamKohen- 
nffi,  qui  hodie  ruis  in  roveam  cuIpffi.Au<;(  eiiampro- 
pheta  iecum  ;  subauditurcipcus,  qui  tibicfficoduca- 
tum  prffibet,  quia  pseudopropheta  est.Qualesnimi- 
rum  propbetffi  Baal  exstiterunt  cccl  viri,qu;  ruine 
primitias  perpessi  sunt,quando  Helias  pro  Domino 
zelatoe,  illos  occidit  (///  Be^.zviii).  Itaqoe,teruente/ 


7i 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


78 


hodie,  qaia  c«co8est,  ruei  eliam  prof.kela  tecum^  A  iii)Ideirco,ait,contieuiipopulusmeui,quianonhahuU^ 


nibilominus  c«ons.  lyuuquid  enim  polesi  cxcuscveo 
ducifum  prxberef  Nonae  ambo  in  Joveam  cadentt 
(Hatth,  XI.)  Nam  deipsa  cecitate  mox  seqoitur: 
Piocte  tacere  fecimatrem  tuam.  Quid  eoim  de  nocte 
dicit^nisi  de  ignorantis  tenebristDeniqueetconti- 
Duo  subjungit,  exprimens  noctem  illam :  Continuit 
populus  meuSf  eo  quod  non  habuerit  scientiam,  Quod 
autemeademinBcitifenoxvoluntariafuerit,quodiilaL8 
igaorantistenebra88ponteadmi8erit,noleadointtf//t- 
gere  ut  60r:^^^fr^<(P<a/.xxxv),sequeo8verBiculo8  te- 
Btis  est :  Quia  tu  scientiam  repulisti^  repellam  te^  n^ 
sacerdotio  fungaris  mihi,  QuoJ  si  adbuc  qusritur 
ubi  vel  quando,quid  diccndo.quid  agendo,populu8 
iile  Bcientiam  Dei  repulerit  ?  Ecce  in  libro  Regum 


imo  habere  noluit  scientiam.lu  quo  continuit?Ineo 

videlicet  quod  celebrare  vel  celebris  e88ede8iit,quia 

estivitates  ejus,  Sabbata  ejus,  neomenias  sive  Ka« 

endae  ejus,  et  omniafesta  temporaliaejusegopro- 

eci.  Satiua  nanique  mibi  eat  ot  in  captivitatemdo- 

cti  conticesoant^quam  otsub  nomine  meocoramvi- 

tolis  suis  tripudient,et  cantando8ub8iliant.Dicoqae 

popolo  buic  :  Aufer  a  me  tumuUum  carminum  tuo* 

rum  {Amos  v) ;  descende,  et  tacein  terram  captivi- 

tatis,  in  terram  Assyriorum.   Qnod  si  adhuc  uior- 

murat,  et  dicit  iQuare  sic  factum  esi  mtAt  ?  dicoilli : 

Quia  tu  scientiam  repulisti^repeHam  te^ne  sacerdotio 

fungaris  mihi,  Itaque  sacerdotio  neqoaqoam  fungi 

et  conticescere,  paria  sunt;  quia  videlicet  sicut  ia 


Bcriptum  est  :Pro  loquente  Hieroboam,omrt»mul/t-  ^  functione  sacerdotii  pollet  eloquii  liberla8,8icecoa- 


tudolsrael,c\im  dixissetad  RoboamniiumSalonoonis: 
Pater  tuus  duris^imum  jugum  imposuit  nohis^  et  cs- 
tera,  repente  cooclamavit  :  Qux  nobis  pars  in  Da* 
vid,  vet  qux  nobis  hxreditas  in  fitio  Isai  IRedi  inta. 
beraarula  tua,  Israet.Pfunc  vide  domum  tuam,\pavid, 
Recessitque  Israei  a  domo  David  (J//  Heg.  xii).  Ni- 
mirum  sio  recedendo,  scientiam  repulit,  scire  no- 
lena,  attendere  coniemaena  quod  scientia  et  salua 
easet  ex  domo  David,cui  jur&veratDomiaus,dicens: 
De  jructu  ventris  tui  ponam  super  sedem  tuam  (Psal. 
Gxxxi).  Repellcndo  ergo  David.nonne  illum  in  quo 
\era  soientia  est^fructum  ventris  ejue  repulit?  EX' 
cogitato  namque  consitiOt  Uieroboam  fecitduos  vitU' 
los  aureoSf  et  dixit  eis  :  fioiite  ultra  ascendere  in 
Hierusatem.  Ecce  dii  tuiy  hrael  qui  eduxerunt  te  de 


tra  in  defunctione  vel  depositlone  sacerdotii  cadit 
loquendi  auctoritas.  Sequitur:  Et  oblita  estegisDei 
tui^obliviicar  fitiorum  tuorum  tf/^p^o.Oblivioprocon- 
temptu  ponitur  bic.quemadchodum  ei  iHic,cumdi- 
xisset  P8almi8ta:£imtt/ai;frttn/9/ortam<ttamf*iifmt- 
liiudinem  viluli  comedentis  fenum  (P5a/.cv),continuo 
subjungit:  Obliti  sunt  Deum,  qui  saluavit  eos{ibid.). 
S1  Causa  namque  similis,  imo  eadem  vel  major 
prscesserut,  ut  diceret  hic  :  Et  obtita  es  legis  Dei 
tui,  quia  videlicet  tunc  unom  io  deaerto  feceratvi- 
tolum,  nunc  autem  duos,  atterumqut  eorum  in 
Dan,  ei  atterum  posueruni  in  Bethet  (///  Beg.  xii). 
Loquiturautem  conversue  ad  illam,dequadixerat: 
Nocte  feci  tacere  matrem  tuam,  videlicet  matrem 
populi  Synagogam,  eive  sacerdotum  aut  seniorom 


ierra  ^gypii.lgiiar  istanox,  ista  scientis  repoUio  ^  ccBtum.dequorum  regimine  vel  magisterlo  popula- 


dequa  culpalur  populus  hic,par  illi  est,  quodloco 
Bspe  dicto  Apostolus  de  gentibusait  :Quia  cumco^ 
gnovissent  Deum,  non  sicut  Deum  glonficaverunt^aut 
gratias  egerunt^sed  ecanuerunt  incogilationibussuis^ 
et  obscuratum  est  insipiens  cor  eorum.  Dicentes  enim 
se  esse  sapientes,  stulti  /acti  sunif  et  immulaverunt 
gtoriam  suam  in  similiiudinem  imaginis  corruptibitis 
hominis,  et  volucrum,  et  quadrupedum^et  serpentium 
(Rom.  i).  Nonne  faciendo  vitulos  et  colendo  illos, 
immutaveruat  gloriam  suam  Hieroboam  et  omnia 
Israel  in  similitudiiies  ejusmodi^prssertim  cumde 
alio  quoque  tempore  Psalmisia  dixeritcontraeum- 
dem  populum,non  otique  gentium,8ed  Judsorum: 
Mutaverunt  gluriam  suam  in  stmititudinem  viiuU  co- 


res  pendebant.  Ohlita  ergo  es  iegis,  id  est  contem- 
psisti  legem  Dei  tui  :par  pari  refero,quiaoblivi8car 
niiorum  tuorum,id  estcontemuam  flliostuoBetego, 
quemadmodum  et  superiuBdixit,  ^ttta  non  addam 
ultra  misereri  domui  Israet,  sed  oblivione  obliviscar 
eorum.  Uis  dictis  ad  illam  matrem,id  est  sacerdo- 
tom  ei  magistrorum  turbam8ivemultitudiaem,rur- 
sus  ad  auditores  convertitur,  et  de  eisdem  taliter 
conquerendo  loquitur :  Secundum  multitudinem  eo- 
rum  sic  peccaverunt  mihi,  gliiriam  eorum  in  igno^ 
miniam  eommutabo,  Peccata  populi  mei  comedent^ 
et  ad  iniquitatem  eorum  subtevabunt  animas  eorum. 
Et  erit  sicui  populus^  sic  sacerdos ;  et  visitabo  super 
eum  vias  eju»,  et  cogitationes  rjus  reddam  ei.  Seeun" 


medeniis  fenum  (Pxat.  cv).  Vere  ergo  istorum  quo-  D  dum  mulliludinem^  inquit.Quidquid  extra  raiionem 


que  o6M:ttra/ttm  est  insipiens  cor,  non  minusquam 
gentilium  et  ipsacordisobscuratio,  nox  est  de  qua 
nunc  dicit  :  Socte  tacere  feci  matrem  tuam.  Matrem 
Bane  populi  diciUmagistram  ejusSynagogam.Haec 
nimirumnocte  tncere  compellitur,  dum  propter  in- 
Bipientis  eiobBCurati  cordis  tenebrosam  ignoran- 
tiam,docendi  aoctoritas  eivelocusille  aufertur.Ta- 
cente  autem  matre  qu»  docebat,  necessario  conti- 
eoeront,id  esl  simol  tacuerunt  elfllii  qui  doceban- 
tur.  Gonfestim  ergo  conversus  ad  eo8,qui  miraren- 
tur  tinnientiboBotrisqoe  aoribo8,et  dicereot:(>ttare 
$ic  feeii  Dominu»  terrm  kuic,  ei  populo  huieJ{lJIReg. 


numerumque  vel  ordinem  legitiinum  elfluitvelBO- 
percrescit,  recte  moltitodo  sive  multiplicitasvocari 
debei.Constatautem,  quia  diebasillis  turbaBacer- 
dotum  ultra  statotom  saacts  legis  ordinem  termi- 
nomqoe  excreverat.  Scriptum  est  cnim  :  Et  lecit 
Hieroboam  fana  in  excelsis,  et  sacerdotes  de  exlremis 
populi,  qui  non  erant  de  /i/t<  Levi  (///  Reg.  xii).  Item 
et  alibi  scriptum  e8t:Qui)i  qweunque  volebat  imple' 
bat  manum  suam,ei  fiebat  sacerdos  excelsorum  (/// 
Reg.  xiii).  Ita  multiplicati  Bacerdotes  fuerant,  ut- 
pote  iadiffereoier  aBBompti  de  coaetis  triboboB. 
Rex  ilie,  ot  potabat,  lapienter  eibi  providerat» 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


74 


itsaeerdoiam  miiUitQdiDem  haberet^sacerdotes  j^  tatem  Bublevabaci  animaseorum,  confortantes  eos 


deeztremis  qopaU  fecerat.Taleeqaippe,  qaanto 
lebe  Tilioree,  tanio  ad  honorem  illum  prom- 
■ea.  Et  gavisi  sunt  eeee  offlcio  sapergredi  po- 
m,  qui  conditione  extrema  latebanl  intra  vel 

populum.  Ait  ergo  :  Seeundum  muUitudinem 
R,  sic  peecaveruni  mi/^t,  id  est  quanto  plures 

▼el  fuerunt,  tanio  magie  populam  ut  in  me 
iret,  deceperunt.  Boontra  quid  ego  ?  Gloriam^ 
it,  eorum  in  ignominiam  eommulabo,   Et  eet 

le :  Quon:am  ipsi  gloriam  suam  et  olim  in 
itudinem  vituli  comedentis  fenum  (Psal,  cv^,  et 
lin  similitndinem  viiulorum  oomedentium  fe- 
coramutaveruntyeveniet  illie  utsiniejusmodi, 
nibus  recte  dieaiur :  Quorum  Drus  vetUer  est^ 


diciis  mendacibus,  ut  in  vitulis  illis  tanquam  in 
Deo  conflderent,nihil  meluerent  tanquam  minorem 
habentes  in  auro  illo  divinitatem,  eo  quod  viluli 
palchriformaiiessent,  et festivitates  opuleDtasapud 
illos  8»pe  celebrarent.  De  igDominia,  quam  dicii : 
El  gloriam  eorum  in  ignominiam  commutabo,  posi- 
modum  laiiua  edisserii.  Nam  interposito  :  Et  erit 
sicut  populus,  sic  sacerdos ;  et  visitabo  super  eum 
vias  ejuSf  et  cogilationes  ejus  reddam  ei^  continuo 
^uh\nxig\i:  Etcomedent^  et  non  saturabuntur;  for- 
nicati  sunt^  et  non  cessaverunt,  quoniam  Dominum 
dereiiquerunt  in  non  cuslodiendo.  Fomicatio,  et  vt- 
num^  et  ebrietas  aufert  cor.  Populus  meus  in  Irgno 
suo  interrogavit  et  baculus  ejus  annuntiavit  ei.  Spiri- 
nria  in  confusione  ipsorum  (Phitip,  iii).  In  quo  n  tus  enim  fomicaiionum  decepit  eos,  et  fomicati  sunt 
i  jQdicantar  isti  ventrem  suum  habere  Deum?     a  Deosuo,  Super  capita  montium  sacrificabant^  et 


lieet  in  eo  qaod  sequitur :  Peccata  popuii  mei 
Unt,  Nimiram  sacordotes  de  extremis  populi, 
m  dictum  est,  assumpti,condiiionem  sivepau- 
.iem  pristinam  superare  certabant,  et  qui  illos 
;itaerat  Hieroboam,  veram  sancts  legis  imita- 
m  ae  fecisse  simulabat.  Nam  quia  pneoeperat 
it  fllii  Levi  pussessiones  proprias  non  haben- 
lecimas  et  oblationes  a  populo  suscipereni,  et 
eumptus  babereni,  hie  deextremis  populi  sa* 
ites  fecerat  ut  tot  decimas  atque  obiationes 
turi,quanto  faerant  extremi,  tanto  magis  avidi 
lenduro mendacium,populumque  deoipiendum 
iccingerent  {Num.  xviii).  Pevcata  ergo,  inquit, 
i  mei  comedent^  id  eat  sicut  CGSperuni,  quoad 
uni,  oomedere  non  desinent.  Peccata  namque 
li  comedebant  qui  pro  hoc  eolum,  ut  ipsi 
las  atqueoblationedcaperent,populum  in  pec- 
et  in  mendacio  detinebdnt,  per  omnia  eque, 
ntiles  illa  Apostoli  senteotia  digni,  quam  loco 
dicio  ieliter  emittit :  Revetatur  enim  ira  Dei 
lo  super  omnem  impieiatem  et  injustitiam  homi' 
foram,  qui  veritatem  Dei  in  injuititia  detinent', 
quoi  n-^tum  est  Dei,  manffestum  est  in  il^ 
wi,  i),  Neque  enim  ignorabant  sacerdotea 
)odi  nibil  veri  esi;e  in  vitulis  illis  aureis ;  sed 
ktem  detinebant,  veritatem  in  corde  absconde- 

et  mendaoium  pnedicabant  labiis,  dicentes : 
tnt  dii  tttf,  Uraely  qui  te  eduxerunt  deterra  /£- 

{II!  Reg.  xii).  Faciebant  boc  nebulones   et 


supercolles  accendebant  (hymiama,  et  subtus  quer^ 
cttm,  populum  et  terebinthumf  et  quia  bona  erat  um- 
bra  efus.  Ideo  fomicabuntur  fitix  lestrx^  el  sponsse 
vestrss  adulterss  erunt.  Hon  visitabo  super  filias  ve- 
straSt  cum  fuerint  fomicata^et  super  sponsas  vestras^ 
cum  adutteraverint ;  quoniam  ipst  eum  meretricibus 
conversabantur^et  cum  effeminatis  sacrificabant.elpO' 
pulus  non  intelligens  vapulabitfSi  fornicaris  tu,lsraelj 
nonderelinquat  (al.  delinquat]  sultemJuda,  Nolite  m- 
gredi  in  Gnlgala^et  ne  ascenderitis  in  Bethaven,  neque 
juraveritis:  Vivit  Dominus.  Quoniam  sicut  vacca  la^ 
scivienSy  declinavit  Israel.  Nunc  pascet  eos  Dominus, 
quati  agnum  in  [lalitudine,  Particeps  idolorum 
Eptiraim,  dimitte  eum,  Separatum  est  concioium 
ecrum,  fornicatione  fomicati  sunt.  Dilexerunt  afferre 
ignominiam  protectores  ejus,  Ligavit  eum  spiritus  in 
aiis  suis,  et  confunf/eniur  a  sacrificiis  suis.  Totus  bic 
locus  illi  de  Apostolosimilisestsensu  et  ordine,  ab 
eo  quod  ait :  Propter  quod  tradidit  iilos  Deus  in  deii- 
deria  cordis  eorum  in  immunditiam  ul  contumetiis 
afficiant  corpora  sua  in  semetipsis,  usque  ad  illud  : 
Qui  eum  justitiam  Dei  cognovissent,\non  inteltexerunt, 
quoniam  qui  talia  agunt  digni  sunt  morte  {Rom,  i). 
Et  notandum  illud  maxime  quod,  sicut  Apostolus, 
cum  teriio  dicat  de  geniibus,  tradidit  \ilios  Deus, 
secundo  vel  medio  loco  ignominiamillorum  magis 
expressit,  dicendo :  Nam  feminse  eorum  immuiave' 
runt  nnturalem  u*um  in  eum  usum  qui  est  contra 
naturam.  Similiter  autem  et  masculi,  relicto  naturali 


propriffi  servi,  ut  peccata  populi  comedereni,  D  usu  feminx,   exarserunt  Z%  in  desideriis  suis  in  in- 


um  essent  de  extremis  populi  non  tantum  ba- 

it  ad  comedenduro,  nisi  populus  peccare(,ni8i 
M  pro  Deocolens,  ipsos  pro  sacerdotibus  levi- 
eneris  bonoraret,dando  et  oCrerendo  quod  ven- 
8  eorom  sulficeret.  lUi  accipientes,  dantem 
Qcabant ;  et  revera  morientes,  id  est  ad  mor- 
laccantes,  quasi  de  vita  securos  reddebant. 
cum  dixisset :  Peccata  populi  mei  comedent, 
noo  subjanxit :  Et  ad  iniquitatem  eorum  sub' 
untanimaseorum.  Iniquitas  quippeillorum  erai 
saio  a  domo  David,  ei  a  templo  Domini,et  au- 
m  cultus  vituloram.  Ad  hanc  nimirum  iniqui- 

PATaoL.  CLXVIII. 


vicem^  masculi  in  masculos  turpitudinem  operau' 
tes  {ibid.)  Ita  et  hic  in  isio  habes  de  Judaeis.  Cum 
enim  primo  dixisset :  Yerumtamen  unusquisque  non 
judicett  et  non  arguatur  vir  et  nunc  socundo  dicat : 
Glonam  eorum  in  ignominiam  commutabo.  Terlio 
quoque  particeps  idotorum  Ephraim^  dimiite  eum^ 
fornicatione  fornicati  sunt.  Quod  idem  est  ac  si  di- 
cat:  Tradam,  vel  trado  eum,  quo  verbo  Aposlolus 
usus  est,8cilicet  in  passionem  ignominie,in  medio 
Judicii  sive  Judicationis  hujus  loco,  turpem  tam  fe« 
minarum  quam  maecalorum  roagis  exprimit  cau- 
sam.Aitenim  prlmum  defeminis  :  Ideo  foniicnbwu 

3 


76 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIBNSIS 


76 


iur  fiiim  vestr»^  et  iponsm  vestrx  aduUerx  erunt.Hon  A  ^t  videlicet  iQezcueabilta  eit  in  eo  quod  amisitoor, 


visitabo  super  fiiias  vestras  cum  fuerint  fomicatsf,  et 
super  sponsas  vestras,  cum  adulteraverint,Sl^\imque 
de  n^asculia  subjungit:  Quoniam  etipsi  cum  mere- 
tricihus  convenabanlur,  et  cum  effeminatos  sacrifica- 
bant.  Nunc  ad  ordinem  revertamur.  Dizerat :  Pec- 
eata  populi  mei  comedent,  judicium  conimune  tam 
populo  quam  saoerdotibus  comminalus  fuerat  di- 
cendo  :  Et  erit  sicut  populus^  sic  sacerdos;  mozqae 
eomestionis,  imo  foracilatis  nimietatem  culpans : 
£t  comedent^  inquit,  et  non  saturabuntur.  Statim- 
que  Bubjungit :  Fornicat^  suni,  et  non  cessaverunt. 
Duo  mala  prinoipalia,8cilioet  avaritiam  et  luiuriam 
breviter  ezpreeait,  quam  insatiabiiia  eint.  Avaritia 
quippe,  cum  semel  animum  occupaveril,  nibil  sa- 


in  tantum  ut  baculum  suum  ponerei  sibi  pro  Ueo. 
Mon  enim  casu  aut  falali  necessitate  cor  euuin  per- 
didit  ut  in  tantam  deveniret  amentiam  ;  sed  for- 
nicando,  bibeodo  vinum,  etinebriando  se  vim  ra- 
tionis  obruit,  ut  veri  Dei  et  l>acuti  sui  non  agno- 
Bceret  distantiam.  Et  vere  digna  el  juata  peccati 
ez>«(igeratio,  cum  dicit :  /n  iigno  suo,  ei  baculus 
ejus  annuntiavit  ei,  quia  videlicet  de  eodem  ligno 
et  Deum,  et  baculum  sibi  fecit  ut  sit  sensus  si- 
milis  illi,  quo  et  Isaiaa  idololatriae  slultitiam  de- 
clamat  in  hie  verbis :  Sumpsit  ex  eis  videlicet  lignis 
saltus,  et  calefactus  est^  et  suscendit,  et  coxit 
panes.  De  retiquo  autem  operatus  est  Deum,  et  ado» 
ravit,   fecit   sculpttle,   et  curvatus  est  ante   iilud. 


tis  est.  Ait  ergo  :   Comedent  et  non  saturabuntur,  3  Medium  ejus  cambussit  igni,  et  de  medio  ejus  car^ 


id  est  accipientapopulo8acerdote8,qui  de.eztremia 
populi  constituti  eunl,  et  acceptie,  quamvis  pluri- 
ma  eint,  contenii  non  erunt.  Item  luzuriacum  bo- 
minem  imbuerit,nuy?9ttam  dicit;  Sufficit{Prov.7LXx); 
et  licet  ad  boram  ezstingualur  siiis  ejus,  atatim  ez- 
ardeacit.  Ait  ergo :  Fomitati  sunt  et  non  cessave- 
runt :  nam  et  ueque  ad  decrepitam  aenectutem  in 
ooBno  libidinis  computruerunt,  juzta  illud :  Compu- 
iruerunt  jumenta  in  stercore  suo  (Joel.  1),  id  est  vi- 
tam  finierunt  bruti  et  immundi  homineainpeccato 
■uo.  Cur  hoc?  quare  fornicari  non  ce88averunt,aut 
oesaare  potuerunt?  Ait:  Quoniam  Dominum  dere^ 
liguerunt.  In  quo  ?  In  non  custodiendOt  id  est  in 
eo  quod  se  non  cuatodierunt.  Potuerant  enim  ae 


nes  comedii.  Coxtt  pulmentum^  et  saiuratus  est,  et 
eatffactus  est^  et  dixit  :  FaA,  calelacius  sum^ 
vidi  fflcum.  Relinquum  auiem  ejus  Deum  fecit,  es 
iCulptUe  sibi:  Cor  insipiens  adoravit  Htud  [ha. 
zuv).  Preterea  est  bic  intelligendum  genus  quod- 
dam  divinationia,  de  quo  proprie  dictum  ait :  Et 
bacutus  ejus  annuntiavii  ei,  quod  Graeci  ul  ait 
B.  Hieronymus,  rabdomitiam  vooant.  Unde  et  in 
Ezechiele  legimus,  quud  virgaa  suas  miscuerit  Na- 
buchodonosorcontraAmmon  et  Uierusalem.etezie- 
rit  virga  contra  Hieruaalem.  Et  unde  tanta  amen- 
tia  populo  quondam  meo*t Spiritus  mtm,dt, /omt- 
cationis  decepit  eos^  et  fornirati  suni  a  Deo  suo 
Quo   uno  brevi    versiculo,  utraque   scilicet,  tam 


custodire,  liberum    habendo  arbitrium,  simulque  p  corporalis  quam  spiritualis  comprehendilur  forni- 
Dei  quorendo  auzilium.  Hoc  non  fecerunt,  eed  le-      catio,  quia  videlicetet  spiritualiter  fornicati  sunt 


gitimum  deroliquerunt  Dominum,et8pontetyranno 
morlis,  id  est  peccato  sese  subdiderunt.  Eat  autem 
ju8,  ut  suia  quique  servi  tradantur  dominis.  Ergo 
et  peocato  debuerunt  tradi,  tanquam  domino  suo, 
quia  omnis,  qui  facie  peccatum^  sercns  est  peccu' 
ti[Joan.  viii;.  Itaque,  qoemadmodam  siepedictua 
Apo8lolu8  de  gentilibus  dioit:  Propterea  iradidii 
tllos  Deus  in  denideria  cordis  eorum  in  immundi' 
tiam^  ut  contumeliis  afficiani  corpora  sua  in  semet" 
ipsis^  quia  commuiaverunt  veritatem  Dei  in  menda- 
cium,  et  ereaturm  potius  quam  Creatori  servierunt ; 
ita  et  de  isiis  dicendum,  quia  Domino  suo  apiritoi 
fornicationis  traditi  sunt  ut  fornicarentur,  et  non 


idololatriam8eotando;*et  corporaliter  fornicati  sunl 
contumeliia  corpora  eua  in  semetipsia  afiiciendo 
De  spirituali  fornicatione  protinus  dioi :  Super  ca^ 
pita  montium  sacrificabant,  et  super  colles  accende- 
bant  thymiama.  Subter  quercum  et  poputum  et  terC' 
binthum,  guia  bona  erat  umbra  ejus.  tiaec  erat  spiri- 
toalis  fornicatio,  de  qua  dizit :  Et  fomicaii  sunt  a 
Deo  suo.  Et  notanda  secundum  verba  h«c,  vaga 
licentia,  sive  liceotiosa  fornicalionis  hujuace  vaga- 
tio.  Non  dizit :  In  angulis  aul  in  cubiculib  sacri- 
ficabant;  sed :  Super  capita,  inquit,  montium^  su- 
per  coltes  foris  sub  dio,  in  publico  subtet-  quercum, 
Bubter  populum^  non  propter  metum  alicujus  ne- 


ccssarent,  quia  Dominum  derelinquerunt.  Fomica-'  vv  cesae  baberent  subtegi  saitem  ramis  et  frondibus 


tiOf  inquit,  et  (^iniim,  et  ebrietas^  aufert  cor.  Po' 
putus  meus  in  ligno  suo  inierrogavti,  et  baculos  ejus 
annuntiavit  ei :  spiriius  enim  fomicationis  decepii 
eos.  Vide  quo  fornicationia  cscus  impetns  perdu- 
zerit  eos  ?  QentileB,qaibo8  iBtoa  in  peccato  per  om- 
nia  oonferimuB,  immotaverunt  gloriam  incorrupti- 
biliie  Dei  io  Bimilitudinem  imaginis  corruptibilis 
hominis,  et  volocrum,  et  quadrupedum,et  serpen- 
lium.  PopuloB  autem  meas  lignum  8uum,baculum 
Buom,  pro  Deo  Bibi  poaoit.  Quo  ergo  iste  genlili 
melior,  qui  gentilem  judicat?  Et  vide  qoam  ratio- 
nabiliter,  dicturuB  tante  amentio  nimietatem,pra- 
miait :  Fomic€Uic,  et  vinum,  et  ebrieias  aufert  cor^ 


sed  quia  bona  erat  umbra  ejus.  Fornicationia  hujus 
poBua  est  corporalis  fornicatio,  sicul  Apostolus  de 
gentilibus  ait :  Propterea  iradidit  iltos  Deus  in  pas^ 
siones  ignominim.  Nam  feminx  eorum  immutaveruut 
naturatem  tssum  in  eum  usum  qui  est  contra  nufu- 
ram  {Rom.  i);  et  de  ista  continuo  sequitur:  Ideo 
fomicabuntur  fiiue  vettrm^  et  sponsx  vestrae  adul- 
term  erufU.  Nan  visiiabo  super  (ilias  vestras^  cum 
fomicatar  fuerintfet  super  sponsas  vesiras^  cum  adut- 
teraverint.  Sicut  Apostolus  ait :  Propterea  tradidit. 
et  femiase  eorum  immutaverunt  naturalem  taiim, 
ita  et  hic  alia  quid&m,  sed  aqui  puUente  conjun- 
otione  ubub.  Ideo  ifxqvii%tfomicabuntur  filim  vestrm. 


n 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


78 


Et  ille  dtcendo,  tradidit ;  et  hic  dicendo  :  Non  vUi'  ^ 
labo  eum  fomicalas  fuerinit  uterque  juetum  insinuat 
judiciuro  Dei,  dum  in  corporali  foroicatione  dere- 
linquit,  et  sordidari  permittit  extra  omnem  digni- 
ialem  rationis  eoe,  qui  a  Deo  fornicati  eunt  forni- 
catione  spirituali.  Item,  qoemadmodum  iliic  conti- 
nuo  Apoetolus  subjungit :  Similuer  ei  matculi^  re- 
lieio  naturali  usu  feminm^  exar»erunt  in  desideriis 
sui$  in  invicem^  masculi  in  maseulos  turpHudinem 
operanies  (!{om.  i).  Ita  et  hio  protinus   ait :  Quo- 
niam  et    ipti    cum    meretricibut    conversabantur, 
et  eum  effeminatis  saerifieabant  (ibid.).  Quod  idem 
eet  ao  si  diceret :   Et  cum  feminis   et  SS  cum 
maecDlis  paaaivam  libidinis   oequitiam    masculi 
perpetrantee.diaboloeemeiipsos  Bacrifioabant,  dia- 
bolo  corporum  suorum  templadedicabant.ECfemi-  n 
nati  namque  dicuntar  masculi  femineo  more  peccato 
aubditijoxta  illud  :  Quidormierit  eum  masculocoitu 
femineo,  morte  moriatur  {Lnnt,  xx).  Item,  eicut  illio 
Aposlolus  ait  de  geotilibus  :  Qui  eum  jusliliam  Dei 
eognovissentt  non  eognoverunt^  quoniam  qui  talia 
agunt^  dignt  sunt  morte  (Rom.  i).  Ita  et  hio  continuo 
de  istis  subjungit :  Et  populus  non  intetligens^  vapu- 
labit.  Quod  bic  dicit,  non  intelligenlem  esse  popu- 
lum,  qui  utique  legem  accepil,  et  ille  gentilee  non 
intellexieee  ait,quo8  utique  JuetitiamDei  cognovisae 
prsoiisit,  non  exousiitioeateimplicium  ignorantium 
et  errviltam,  eed  accusatio  est  contemptus,  scire 
reeu8antiumjBlftlligerenolentium,8icutaitPsalmu8 
de  illo  qni  ejusmedi  eat,  noluit  intelligere^  ut  bene 
ageret  (Psal.  xxxv).  Interea  non  prffitereunda  elocu-  ^ 
tionis  cautela,  quomodoimpfttientium  offensionem, 
qood  pole8t,propheta  sobterfugiattprs&ensvitando 
tempuB,  et  alia  ponendo  tempora,  dqdc  quidem  fu- 
tururo,  niinc  autem  praeteritum.  Non  enim  tit  pras- 
senti  tempore :  Ideo  fornicantur,  sed  ideo,  inquit, 
fomieabuntur  /iti^evestrxAiem  non  ait :  Quoniam  et 
ipsicum  meretrioibue  conversantur,  etcum  efTemi- 
natis  eacriflcant ;  eed :  Conversabantur,  inqnit,  et 
saerificabant^  non  ad  ipsos  in  faciem,  sed  quasi  de 
aliisadipsoa  loquens  per  apostropbam  repentinaro, 
nt  aroariaeimam  rem  atque  asperrimam,  roodua 
dictionis  utounque  miliget  invectionem,et  nihilomi- 
DQ8  totam  expediat  veritatem.  Quid  porro  estquod 
inter  verba,  qu«  loquitur  super  Israel,  id  est  decem 
tribua,  repente  convertitur  et  dicit :  Si  fornienris  tu^ 
liraeU  non  deretinquat  saltem  Juda ;  quid  nisi  forni-  D 
eatioQia  e)08dern,  imo  fornicalionum   earumdem 
scelera  in  Judam  inundasseinnuit,  sicut  Scriptura 
Qtiquetam  prophetica,quam  evangelicapalam  testis 
est  T  Joram  quippe  Hlius  Josnphat^  regis  Juda^  ambu- 
lavit  in  viis  regum  israel^  sicul  ambutaverat  domue 
Aehab :  fUia  enim  Aehab  erat  uxor  ejus^  et  feeit  quod 
matum  esi  comm  Domino  (IV  Reg.  vui).  Plena  ex- 
inde  malis  bisloria  rogum  Juda  exitur  ^  ita  el  Isai» 
quoque  bob  eisdem  regibas  visionem  proloquens,  et 
super  Judam  et  Hierusalem  exclamet  et  dicat :  Au^ 
diis  YerbuM  Dmnini^  prineipes  Sodomorum,  pereipite 
SMribui  legem  Dri  mei^  p^pulus  Oomorrhx  (Isa.  i). 


Et  ne  aliquid  minus  Judam  quam  Israel  fornicatum 
fuispe  putes,  loquitor  Deus  in  Ezechiele :  Fornicaia 
est  Oolla  super  me^  insanivit  supcr  amatores  suos 
in  Axsyrios  appropinquantes  (E^iech.  xxiii),  etc.  Post 
qus  cootinuo  subjungit:  Qttod  cum   vidisset  soror 
ejus  Ooliba^  plusquam  illa  insanivit  libidine.et  forni- 
cationem  super  fomicationem  sororis  sux  ad  filios 
Assyriomm  prdebuitimpudenler  (i62V/.).Hanc  videlicet 
Oolibam  Judara  esso  sive  Hierusalem  notum  est 
Nam  nomine,  inquit,  Samaria  Oolla,  el  Hieruealem 
Ooliba.  Cum  igitur  dicit:  Si  fornicaris,  IsraH,  non 
delinquat  salfem  Juda,  magna  intelligi  debet  pro- 
phetie  admiratio,  quod  Israel  semel  cceptis  fornica- 
tioaibus  cum  vitulis  aareis,  non  solum  nou  rediit  ad 
castitatemcum  templo  Domini  etdomo  David,  unde 
seseabscideratfVerum  etiam  in  illis  fornicationibus 
perseverans,  Judam  sive  Hierusalem  sibimet  consi- 
milem  eireeit,atque  ita,  sicut  Apostolus  quoque  me- 
minit,  omnes  declinavemntf  simul  inutites  facti  sunt. 
Non  est  qui  faciat  bonumt  non  est  usque  ad  unum 
(Rom.  iii),  etc.  Et  ne  de  fornicationibus  quoque  fi- 
liaruro  sive  feminarum  Juda  minus  quid  estimes, 
illud  vel  maxime  pro  testimonio  est,  quod  historia 
libri  Regnum  refert :  Et  fecit  Asa  rectum  ante  consp^ 
ctum  Domini,  sicut  David  pater  ejus ;  et  abstulit  effe- 
minatos  de  terra,  purgavitque  omnes  sordes  idolomm 
quxfecerant  patres  ejus ;  insuper  et  Maacham  matrem 
suam  amovitf  ne  esset  prineeps  in  sacris  Priapi,  et 
in  loco  ejus  qvem  eonsecraverat,  subvertitque  speeum 
ejus,  et  confregii  simulacmm  turpissimum,  et  eom^ 
bussit  in  torrente  Cedron  (III.   Rcg.   xv),  ubi  talie 
erat  regina,  quales  fuissel  putas  caeteras  ?  Prolinus 
ad  utramque,  scillcetinHierusalem  et  Judam  dicit : 
Et  nolite  ingredi  in  Galgala,  et  ne  ascenderitis  :  t» 
Bethaven^  neque  jumveritis  :  Vivit  Dominus.quoniam 
sieut  vacea  tasriviens  deelinavit  Isrcet,  nune  pascet 
eos  Dominus,  quasi  agnum  in  latitudine.  Quasi  obli- 
tu8,  quod  dixerat :  Vemmtamen  unusquisque  nan 
judieei^  et  non  arguatur  vir :  populus  enim  tuus  sicut 
hi  qui  ^mtradicunt  sacerdoti.  Nunc  iterum  judicat, 
et  arguit  dioendo :  Et  notite  ingredi  in  Gatgala,  ei  ne 
ascenderitis  in  Bethaven :  Bethaven  namque  ipsa  est 
quae  prius  dicebatur  Bethel,  ex  eo  vocate  Bethaven, 
id  est  domus  idoli  quod  qqqs  ex  vitulie  aureis  illic 
positus  fuerat  a  Hieroboam ;  sed  et  Galgala  locos 
idololatris  fuerat  antiquior,  slout  Scriptura  testis 
e8t,memoria]e viri  fortis  bortis  boomodo  predicans : 
Cumque  obtutisset  Aod  regi  Eglon  munera  proseeutus 
est  socios,  qui  eum  eo  venerant,  et  reversus  de   Gal- 
galis,  ubi  erant  idola,  dixit  ad  regem :    Verbum  se^ 
eretum  habeo  ad  te^  o  rex  (Judic.  iii,)  Item   post 
pauca :  Aod  autem,  dum  itli  turbarentur,  effugit,  et 
pertransiii  tocum  idolomm,  unde  reversus  fuerat 
(ibid.).  Nimirum  semel  et  iterum  dicendo  iHum  re- 
versum  esse  de  ioco  idoloram,  sive  deGalgalis,  ubi 
erant  idola,  reversionem  ejus  ad  Deum  pulchre  si- 
gnificat,  et  idcirco  dignum  fuisse,  quem  suseitaret 
Dominus  Salvatorem,clamantibu8  ad  se  filiis  Israel* 
qoia  jam  a  pecoatia  eorQm  recesscrat  (ibid.).Sed  e^ 


79 


RDPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS 


80 


illud  noD  ignoraDdum,quiaSaQlcontravoluntdtem  X  ilidem  secundum  huno  seDSum  tertio  dizisse  :  Tra- 


DomiDi  rez  petitud,  iu  Galgalis  uuctus  est  (I  Reg. 
XI.  Cum  ergo  dicit:  £/  noliie  ingredi  in  Galgald, 
neque  ascenderitis  in  Bethavep,  neque  juraveritisi 
Vivit  DominuSy  superbis  simul  et  idololatris  atque 
perjurii  peccata  prsseDti  locoarguit,8icutjam  dixi* 
mus,  peue  oblitus  esse  videtur,  quod  populum 
eumdem  ut  coQtradictorem  paulo  aute  judicari  et 
argui  prohibuit.  Idcirco  valde  DotaDdum  quod  cum 
quasi  reuuDtiaDdo  facicDa  apostropham  dixisset : 
Quoniam  sicut  vacca  lasciviens  declinavit  Israclf 
fiunc  pascet  eos  Dominus  quasi  agnum  in  laiiludine^ 
coDtiDUO  ipae  qui  supradixit :  Verumtamen  unusquis- 
que  nonjudiceiy  et  arguatur  vtr,  scDteDtiam  coDflr- 
matjudiciumque  dereUDqueDdi,  cumdicit:  Parti- 


didit  iltos  Deus,  videlicet  in  desideria  cordis  eorum 
in  immunditiam.in  passiones  ignominix,inreprobum 
sensum^  ut  faciant  ea  qux  non  conveniunt  {Hom,  i). 
Ac  periude  tradi  hoc  esee  dimitti  vel  dod  argui,  eo 
quod  coDtradiceDlee  siDt.  Ad  hso  et  illud  solerter 
iDtueDdum,quiaquam  Apostolua  iu  geotibus  deno- 
tavit  superbiam^cujuspcBDa  esset  paasivaturpitudo 
libidiDis,  diccDdo :  Sed  evanuerunt  in  cogiiationtbui 
suiSf  dicentes  se  esse sapientes,  stultilactisunt  (ibid.). 
Eamdem  et  hic  deaotat  iD  Judeis  sive  Israelitis, 
diccDdo  .  Ligavit  eum  spirilus  in  alis  suis.  Per  alaa 
quippe  superbia  sive  meDtis  elatio  de8igDatur,pro- 
pter  quam  demooes  quoque  iDterdum  iDScripturis 
per  folueres  iDtelliguntur,  ut  iilic :  Et  aliud  cecidit 


ceps  idolorum  Ephraim,dimitte  eum.  Idem  euim  est  p  seeus  viam^  et  concutcatum  est^  et  volucres  ectli  come' 


ac  si  dicat :  NoDDe,  o  propheta,  dixeram  tibi : 
Unusquisque  non  judicety  et  non  argualur,  populus 
enim  tuus  sicut  hi  qui  contradicunt  sacerdoti  ?  Ut 
quid  ergo  iterum  arguis  sive  astruere  vis,  dicendo: 
Noiite  ingredi  in  Galgala^  etc,  et  sermonem  effun- 
dis,  nbi  non  est  audilus  ?  Dtmi<if  eum,noii  Judicare 
eum,  noli  arguere  eum,  qnxB^ particeps  idolorum  est, 
et  particeps  damoniorum,  peccando  non  per  igno« 
rantiam,  sed  per  superbiam  atque  contemptum. 
Ideireo  dimitie  eum,  trade  vel  traditum  relinque 
illum  in  reprobum  senaum,  ut  faciat  ISphraim  ea 
que  non  conveniunt,  at  habeant  passiones  ignomi- 
nie,  ut  oontumeliis  af&ciant  corpora  sua  in  semet- 
ipsis,  quoniam  fornicationes  Buas  diligunt  atque 


derunt  illud  {Marc.  iv).  Spititus  ergo  utique  fornica. 
tionis,  ut  supra  dixit,  spirilus  enim  fornicatioDis 
decepit  eos,  ipse  ligavit  eum  in  atis  suis,  id  est, 
idcircocompreheDditeum,etpa88ioDibu8igDomiDi« 
Bubdidit,  quia  per  superbiam  sese  extulit,et  evanuit 
incogitatiooibus  suis.  Ilio  spiritu  ligante,  confunde- 
tur^  ait,  videlicet  confusione  passionum  igDomiDite, 
in  operatioDC  turpitudiuis,  et  boc  a  sacri/iciis  suis^ 
id  est,  idoirco  quia  Deum  vivum  et  verum  dereii- 
quit,  et  daemoDibus  sacriflcavit  in  vitulis  aureis,  et 
iu  Baal  ceterisque  deorum  porteutis.  Gonfusionem 
istam  mora  con8equitur,de  qua  idem  Apostolus  loco 
Bspe  dicto  loquitar :  Quif  cum  jusiiliam  Dei  eoguo- 
vitsent,  non  intetlexerunt^  quoniam  qui  ialia  agunt 


defendUDt  (Rom.  i).  Nam  hoc  est  quod   sequitur :  ^  digni  sunt  morte^  non  solum  qui  [aciunty  sed  etiam 
Separatumestconviviumeorumjornicaiionefomicati      —' -'   -^----.v»^- -  ^«-^-    -     .--         .. 

sunt^  dilexerunt  afferre  ignomtniam  proteetores  ejus. 
Beparatom  namque  convivium,  sacrifloia  dicit  de- 
moniorum,  quibus  consequenteroommisceturcon- 
fusio  libidinum,  juxta  illud  :  Sedit  poputus  mandu- 
eare  et  bibere,  et  surrexerunt  ludere  {Exod.  xxxii). 
S4  Propterea  dimitte  eum,  quoniam  sic  faciendo^ut 
tu  quoque  testaris,  sicut  vacca  lasciviens  deciinavit 
Israel,  videlicet  jugum  legis  abJicieDS,  sacerdoti 
contradioens ;  sane  quod  Prophetaait :  tiuncpascet 
eos  Dominus,  quasi  agnum  in  latitudiney  presentem, 
quaro  in  hnc  quoque  saeculo  mox  recepturus  erat 
Israel,  significat  ultionem.  Idera  namque  est  ac  ai 
dicat :  In  presenti  tempore,  dum  spiritus  hoB  regit 
artus,  me  acilicet  vivenle,  pascei  eos  Dominus  in 


qui  consentiunt  facieniibus  (Rom,  i).  igitur  ubi 
ApostolusimmunditiaSfSivecontumeliasetpassioDes 
ignomiDie,qua8  geDtilesoperati  8UDt,commemora- 
vil,ex  isto  maxime  Propbeta  maoifeaium  atque  pro- 
babile  est  quam  vere,  quam  coDstanter,  coDversua 
ad  Judeum  geutiles  judicantem  atque  despicieutem 
dixerit,  ut  supra  Jam  metniDimus :  Propier  quod 
inexcusabihs  es^  o  homo,  omiis  qui  judicas.  In  quo 
enim  judicas  a  tterum,  ieipsum  condemnus:  eadem 
enim  agis  quas  judicas  (Rom.  ii)  Sequitur  ibidem 
protiuus  :  Scimus  enim  quoniam  Judicium  Deiest  se- 
cundum  verilatem  in  eos  qui  lalia  aguni  (ibid.). 
Quid  allud  propbeta  hic  preseuti  loco  subjungit  ? 
Ait  euim : 
Gap.  V.  —  Audiie  hoc  sacerdoies^  eiafiendite  domus 


latitudine  quasiagnum,  id  est,  adiuceuturab  Assy-  D  ]srael,et  dommregis  auscultale,  quia  vobix  judiaum 

riis  iD  captiviUtem,et  ibi  io  captivitatemlatitudiDis 

terre  dispergeuturjbique  multo  tem]>ore  morabuu- 

tur.AgDus  Damque  boc  loco  Don  simplicitatem  com- 

mendat,  aed  utilitatem  insinuat,  ut  illic:  Sicutoves 

in  infemo  positi  suni.morsdepascei  eos(Psai.xvimy 

Itaque  jam  tertiojudicavit  populum  contradictorem 

derelinqui,  prius  dicendo  :  Yerumlamen  unwquisque 

non  judieei^  et  non  arguatur  vir,   Et  deinde :   Non 

visiiabo  super  liiias  vestras  cum  fuerini  fornicaix,  ei 

super  sponsas  veslra%,  cum  adulleraverini.  £t  nuno 

dicendo.  Puriiceps  idoiorum  E^hraim,  dimitte  eum 

JamantedizimusApostolumloquentem  de  gentibus 


esi.  yobis^  inquit,  judicium  est,  subauditur,  ut 
Apostolus  ait,  secundum  veritatem,  id  est  absque 
distinctiooe  persoDnrum.Nam  idcirco  elsacerdotes 
et  domum  l8rael,id  est  populum  et  domum  regis.id 
est  priDcipes,ad  audieudum  et  atteudendum  atque 
auscultaDdum  iuvitavit,  quia  cum  omDibus  ita  diri- 
gitur  veritas  Judicii,  ut  Deque  sacerdotalibus  canis, 
neque  popularibus  sive  adoleacentuls  staii,  npque 
principum  eoliis  parcat  aut  reverontidm  exhibeat 
severitas  Judicantis.  Eadem  considerata  veritate 
Judicii,  nuliam  Apostolua  diBtinctionem  vult  babere 
.  Judflsi  et  Greoi.  Omnes  enim^  inquit,  peccaveruni,  et 


81 


COMIIENT.  IN  Xn  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  II. 


eg^nt  gratia  DH  {Bom.  in).  Veromtamen  in  sacer- 
dotes  flicul  majus  peccatum.ita  et  majus  redundat 
judicium.  idcirco  prse  ceteris  in  eos  invebitur  di- 
Btrictioeermonispropbeiici.cumprotinussubjungit: 
Quoniam  iaqueus  facti  estit  specutationi,  et  jete 
expansmm  super  Thabor,  et  victimas  dectinastis  in 
prflfundum.  His  namque  verbis  magnitudinempec- 
cati  illorum  deecribit,  qoia  sicot  laqueie  et  retibus 
insaltibusetin  montibuecapiootorfersacvolucres, 
ita  popularem  stultitiam  fabellie  et  doctrineeimilibos 
versotiis  gloiioabant  eacerdotes,  ne  recordarentur 
domua  David  et  templi  Domioi,  quod  erat  in  Hiero- 
aolymiSfSed  vitolie  regis  aureis.csterisqoeservirent 
simulaorie,  non  tantum  verbis  agendo,  se  ire  vel- 
lent,verumetiam  specuUndo  etiosidias  poneodo,ne 
aliqoi  irolentps  ire  valerent.Hoc  est  qood  ait:  Quo- 
niam  taqueus  facti  estis  speculationi,  Tbabor  autem 
mons  est  situs  in  oampestribus  6alil«e«,  rotundus 
atqoe  soblimis,  qoem  hio  pro  qoovis  monte  ponit 
Qoia  videlicet  sicut  in  monte  saltooso  laquei,  vel 
retia  tendontor,vel  expandonturad  capiendum,ita 
sobdola  illorum  consilia  tendebanior,  et  eiTectam 
habebant  ad  deeipiendom.  Qood  autem  ait  :  Et 
vtctinuudeclinastisinprotundumtVehemexiier  brolam 
redargoit  taliom  dolositatem  saoerdotum.quia  com 
deberent  victimas  soblevarein  ccelom  eerviendo  et 
lacrificando  Greatori,dimi8eront  easin  profondom 
ioremi,8ervieodo  et  sacrtflcando  creaturaB  aori  et 
argenti,qaorom  folgor  ocolos  intoentium  decepit, 
qoia  corda  oopiditate  corripit.Adhoc,ne8edeigno- 
rantia  ezco8ent,8ententiam  infert  mazimam,maxi- 
meqoe  valentem.  Et  ego^  inqoit,  eruditor  omnium 
eoram.Omnes  enim  erudierat,  omnibosio  legeeoa 
prsdizerat :  Non  habelns  deos  alienos  coram  me.  Non 
faeies  iUn  seutpUtefneque  omnem  similUudlnemqux 
est  in  cmlo  desuper,  in  qum  in  terra  deorsum^  neque 
eorum  qmse  sunt  in  aquix  sub  terra  non  adorabis  neque 
eoles  ea  {Sxod.  zz).  Brgo  com  dicit :  Ego  eruditor 
emnium  eonim .idern  est  ao  si  dicat:  Bzoosationem 
Don  habentes  de  peccatis  sois.qoia  legem  ego  po- 
blicamdedi  omoibosynesimilitodinem  sibifacerent 
vitoloram,  imo  neo  aliqoorum  ez  omnibua  quae  in 
ecelo,  et  qo«  in  lerra,  et  qon  in  mari  soot.  His 
omnibos  jam  dictis  oontinoo  qoasi  propheta  qosrat 
cur  dizerit  :  Partieeps  idolorum  Ephraim,  dimitie 
eum,  caosam  bujusce  dimiesionis  rcdd,t,  et  dicit : 
Ego  scio  Ephraim,  et  tsraet  non  est  abscondiius  a 
me,quia  nune  fomtcatus  est  Ephraim,  eontaminatus 
est  Israet.  ffon  dabunt  cogitationes  svas,  ut  revertan- 
tur  ad  Dominum  Deum  suum,  quia  spiritus  lomicor 
tumis  in  medioeorum^et  Dominum  non  cognoverunt. 
Idcirco,  ait.  ego  dico  :  Dimitle  eum^  qui  scio  cogita- 
tiones  eorum,  quod  non  dabunt  cogitationes  suas,  ut 
revertantur  ad  Dominum. 

Scieodum  hoc,  et  in  bonitate  de  Domino  sen- 
tiendom,  quod  neminem  dimittat  sive  tradat, 
quo  verbo,  otsspejam  dictum  est,  utitur  Apo- 
itolos,  nisi  qoem  ertse  perepirit  incorrigibilem, 
qoia  videiicety  at  idem  Apostolos  ait,  Vult  omnes 


^  homines  salvos  fieri  (/  Tim,  ii),  si  ipsi  velint  ; 
sed  forte  bic  objicit  quiequam  :  Sodomitas,  Ty- 
rios  Sft  atque  Sidonios,  scivit  pcenitentiam  posee 
agere,et  tamen  dimisit  eos.  Ait  enim  ipse :  Vsb  tibi, 
Corozaim,  va  a'6t,  Bethsaida  ;  ^tita  si  in  Tyro  et  St- 
done  essent  factm  virtutes  quss  factm  sunt  in  v^bis, 
olim  in  citicio  et  cinere  peenitentiam  egissent.  Et  tu 
Capharnaumy  inquit,  nunquid  usque  in  coslum  exal- 
taberis  ?  Usque  in  infemum  descendes.Quia  si  in  5o- 
doma  factm  fuissent  virtutes  qum  jactm  sunt  in  te, 
forte  mansissent  usque  in  hanc  diem  {Matth.  ix).Quid 
igitor  ad  bso  dicendom  ?  Qoare  Tyrios,  Sidonios 
atqoe  Sodomitas  dimisit,  et  soas  in  illis  virtotes 
non  fecit,8i  pervirtotes  factas  poterant  revooari  et 
dare  cogitationes  soas  ot  reverterentor  ad  Domi- 

n  nom  ?  Nonqoid  idcirco  qoia  salvos  ilios  noluit  fieriy 
qui,  ot  ait  Aposlolos,  vutt  omnes  homines  satvos 
fieri  ?  (i  Ttm.  ii.)  Ao,  qood  verios  est^et  pGenilentiam 
in  oilicio  et  oinere  agere  poloissent,  et  tamen  non 
dare  oogitationessorjis  ot  reverterentor  ad  DomioomY 
Diligenter  namqoe  animadvertendom  e8t,quia  non 
paria  vel  equipoUentia  sont  hao,poBnitentiam  age- 
re  et  reverti  ad  Dominom.Alioqoin  Aohabregemls- 
raelimpiomfatebimorreverpomfaisseadDominom» 
qoia  poBnitentiam  egit  pro  sangaine  Naboth  qoem 
occidit,  qoia  dicenti  sibi  Eiia  in  sermone  Domini : 
In  loeo  hoc,  in  quo  linxerunt  canes  sanguinem  ffa- 
both,  lambcni  et  tuum  sanguinem,  scidit  vestem 
suam,  et  operuii  cilieio  camem  suamjejunavitque  et 
dormivit  in  sacco  {111  Beg.  zxi).  Num  iste  cogita- 

p  tiones  suas  dedit  ut  revertereturad  Dominumf  Non 
atiqoe  quiaet  si  prosangoine  Naboth  pcBnitentism 
egit,non  tamen  a  peccatis  Hieroboam,id  est  vitolis 
aoreis  recessit,  imo  et  Baal,  qoem  Jezsbel  icdoze- 
ratfColere  non  de8iit.Egitnamqae  pGenitentiam,noa 
ot  ffiternom  Det  regnom  con8equeretor,8ed  ne  tem- 
porali  regno  SamariaB  privaretur,recepitmercedem 
suam,  mercedem  poenitentis,  qualem  qu(Brebat,ut 
vivens  regno  non  careret,  dicente  Domino  ad 
Eliam  :  Quiaigitur  humitiatus  estmeicausa  non  tn- 
ducam  malum  in  diebus  ejus^  scd  in  diebus  filii  sui 
inferammalumdomuiejus  {ibtd.).  Sic  nimirum  8o* 
domitiB,8ic  Tyrii  et  Sidonii,«t  factx  fuissent  in  illis 
virlutes,  pceniteniiam  guidem  egissent  {Luc.  z) ;  ve- . 
rumtamen  non  in  ea  intentione  vel  fide,ul  ad  iovi* 

r|  sibile  regnam  Dei  pervenirent,8ed  ut  in  istovisibili 
Bfleculo  sicut  caetere  civitate  permanerent.et  in  8ua 
parc  florerent.  Itaque  sciebat  quidem  Dominus, 
quod  pcBnitentiam  agerent,8i  virtutes  in  illisfacta 
essent ;  sed  nibilominus  sciebat  quod  cogitationea 
suas  non  darent  ut  reverterenturad  Dominum,atque 
idcirco  dum  bec  deillisdicit  :0/tm  t»  eilicioetcinere 
pxnitentiam  egissent  {ibid.),  non  consequitorqood 
illos  salvos  fleri  noluerit,  eed  quod  de  tali  illorum 
pcBnitentia  non  cusaverit,  qu«  non  fieret  propter 
Deum  regnumque  futurum,8ed  propter  prssentem 
statum.  Igiturquodde  istodicit  :Ego  scio  Ephraim, 
et  Israel  non  est  abscondilus  a  me  ;  quia  nunc  fomi* 
catus  est  Ephraim,  contaminatus  est  Israel.  Non  da* 


83 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIBNSIS 


84 


bunt  cogitaiiones  suas,  ut  reverlantur  ad  \Dominum.  f^  ruenl  in  iniquitatesua^  ruet  ei  eiiam  Judas  cum  eis. 


Propler  quod  et  dixeratydtmt//^  eum^  sive  unusgui5- 
que  non  judicei  el  non  arguatur  vir,  Hoc  ipsum  de 
omni  homine  seQtiendum  est,tam  Judseo  quamGr®- 
co  quemcunqueDeuB  dereliquit  videlicet  [quod  ipse 
sciat  unumquemquenon  soJum  qualisnanc  sit,ve- 
rum  ctiam  qualiter  in  malo  perseveraturus  sit^nec 
daturus  cogitationes  suas  ut  reverlatur  ad  Douii- 
Dum,  atque  idcirco  derelinquit  \e\  dimiltit  eum. 
Quianunc,  inquit,  fomicatus  eU  Ephraim,  contami» 
natus  esl  Israet,  Uoc  scio  de  prffisenti  sive  de  prs- 
terito,  et  nihiiominus  scio,  nec  absconditum  est  a 
me  de  iuturo,  quia  non  dabunl  cogitcUiones  suas  ul 
rev«rtait<iir,sedincorrigibilesperinanebunt.Ephraim 


Uis  jam  pcr  ordinemtranscursis.nunc  recolendum 
atquerepiicandum  estid  quodjam  plusquimseroel 
diximus,  sciiicet  Apostolum,  commemoratis  pec- 
catis  gcntilium,  verissime  simiii  sivesquaJiculps 
subjectum  jnclamasse  Judsum,  dicendo  :  Propter 
quod  inexcusabilis  es,  o  homo^  omnis  qui  juiicas.  !n 
quo  enim  judicas  atlerum,  itipsum  condcmnas  :  ea- 
dem  enim  agis  qux  judicas  (Hom.  ii).  Et  illam  veri- 
tatem  apostoiicam  nuUius  Scriptura  melius  vel 
promptius  quam  bujus  propbetiae  testimonio  con- 
ilrmari  posse.  Sequilur :  In  gregibus  suis,  ei  in  ar- 
mentis  suis  vadeni  ad  quxrendum  Dominum,  et  non 
invenienti  obtatusesieis,  Quodbio  dicitin  gregibus 
suis,et  in  armenlis  vadent  ad  quwrendum  Dominum^ 


Hieroboam  dicitur,  qui  de  tribu  fuit  Epbraim.  Is« 

raei  autem  decem  tribu8,qus  cum  illo  recesserunt  ^  videlicet  Israel  et  Judas,  qui  in  ioiquitate  sua  cor 

a  domo  David.  Et  Epbraim  quidem,  id  cst  Hiero-      ruerunt.Hoc  est.quod  sojpe  dictus  Apostolusaitdt 


boam  fornicatum,  Israel  cootaminatum  esse  dicil*, 

quia  videlicet  Hieroboam  vitulos  aureos  fecit,et  po- 

puius  secundum   favurem  ejus  illos  coluit.  Quare 

non  dabunt  cogitationes  suas  ut  revertantur  ad  Do- 

minum  ?  Quia  spintus,  ait,  lornicationis  in  medio  eo- 

rum,  ei  Dominum  non  cognoveruni,  Magna  et  ? ebe* 

mens  causa,  qus  boc  saiis  efGcere  valeat,  ut  nun- 

quam  in  meJius  mutent  cogitationes  suas.Non  dixit 

tantum,  quia  spiritus  fornicationis  in  medio  eorum^ 

sed  addidit,  el  Dominum  non  cognoverunt^  praeser- 

tim  de  bis,  qui  scriptam  legem  acceperunt,  atque 

|dcircode  ignoraotia  seexcusare  non  possunt.Quid. 

inquam,  est  de  taiibus  dixisse.Domtnum  non  cogno^ 

verunt,  nisi  idem  quod  de  geotibus  Apostolus  ait, 

quia  Deum  habere  in  notilia  non  probaverunt  f  {Rom,  C  multiludinem  victimarum  vestrarum,  dicit  Dominns  ? 


dd 
ei8dem,qui,sicut  bodie  vidimus,  tanquam  rami  de 
radice  bonseolivs,id  est  dc  flde  patrum  fracti  sunt, 
et  ceciderunt  (Aom.  xi).  Israel  vei'0  sectando  Justi- 
iiam  in  tegem  justitix  non  pervenit,  Quare  ?  Quia 
non  ex  ftde,  sed  quasi  ex  operibus  offenderuni  in  la* 
pidem  offensionis  (Aom.ix).  Et  subinde  :  Ignoranles 
enim  Dei  JustUiam^  et  suam  qu^renies  statuere^  ju- 
siitix  Dei  non  sunt  subjecii  (Rom,  x).  Justitia   illo- 
rum  86  est,  quam  et  statuere  volunt,  in  gregibus 
ei  armentis  suis  Dominum  quxrere,  id  est  ^reges  et 
armenta  certatim  sacriflcare,  dissimulando  se  au- 
dire,  quod  econtpa  ille  reclamat,  dicens  in  David  : 
fion  accipiam  de  domo  tua  vitulosy  neque  de  gregi- 
bus  tuis  hircos  (Psal,  xux).  Et  in  Isaia  :   Quo  mihi 


I.)  Itaq ue  non  cc/^not;^run^,id  est  cognoscere  nolue- 
runt,  vel  cognoscentes  contempserunt.  Proplerea 
spiritus  fornicationis  in  medto  eorum, propterea  tra- 
diti  sunt  ia  reprobum  sensum,  quemadmodum  et 
gentiles,  ui  facerent  ea  qux  non  conveniuni^SiC  per- 
inde  sio  traditi,  non  dabunt  cogitationes  suas  ui  rc- 
vertantur  ad  Dominum,  portantes  juslum  suaedam- 

nationis  judicium.  Et  ul  manifestius  fiat  quod  ait, 
Dominum  non  cognoverufU ^idem  esse  ac  si  diceret : 
Cognoscere  noluerunt  vel  contempserunl ;  atque 
propter  banc  causam  traditos  fuisse  illos,  ul  esset 
spiritus  fornicatioDis  in  medioeurum,continuo  se- 
qaitur  :  £(  respondebit  arrogantia  hract  in  faciem 
ejus,  ei  Israet  ei  Ephraim  ruent  in  iniquilatc  ma. 


Ptenus  sum,  Holocausta  arietum^  ei  adipem  pin- 
guium,  et  sanguinem  vitulorum,  ei  agnorum,  ei  hir- 
corum  nolui,  Quis  quxsivil  hxc  de  manibm  veslrts  ? 
(!sa,  i).  Denique  si  recte  perpendimus  populo  as- 
cendenti  ex  iE^ypto,  ubi  carnes  immolarc  consue- 
verat,eju8modi  sacriQcia  non  tam  jussafuerequam 
permis8a,te8tante  ip90,cum  dicit  in  Hiercmia  (cap, 

f  ii) :  llolocautomata  vestra  addite  victimis  vestris,  et 
comedile  cames,  quia  non  sum  loculus  cum  pairibus 
vestriSf  et  non  prxcepi  eis  in  die  qua  eduxi  eos  de 
terra  jEgypti  de  verbo  hotocdutomatum  et  viclima" 
rum,  sed  hoc  verbum  prxcepi  eis,  dicens :  Audife  vo- 
cem  meam,  el  ero  vobix  Deus,  et  vos  erilis  mihipo^ 
pulus,ei  ambutate  in  omni  via,  quam  mandavi  vobis^ 


Arrogantia  namque  est  elatio    raentis  vel  apiritus,  D  ui  bene  sUvobis.  Cum  bsec  ita  sint,  nimirum,  sicut 


qua  usque  in  Dei  contemptuoi  erigitur,  ut  eum  non 
eognoscat,  id  est  cognoscere  vel  venerari  contom- 
nat.  Uaec  arrogantia  in  faciem  illius  qui  ejusmodi 
est,  tunc  respondet,  quando  redditur  ei  quod  di- 
goum  est.  Quid  eet  illud  ?  Ait  Apostolus  degentili- 
bus  ;  Ei  sicuL  non  probaverunt  t)eum  habere  in  noli- 
tia,  tradiiiit  illos  Deus  in  reprobum  sen9um,  ut  fa- 
ciant  ea  qux  non  conveniuut,  Ista  redditio  sive  re- 
tributio  mira  etterribilis  arrogantiaeresponsioest, 
quam  el  bis  prophetu  breviter  insinunt,  dum  pr»- 
misso  :  Lt  respondebit  arrogantia  Israel  in  faci&m 
ejuSf   continuo  subjungit :  Et  Israet^  et  Ephraim 


ait  bic,  vadent  quidem  in  gregibus  suis,  et  armentis 
suis  ad  quxrendum  Dominum,  sed  fiet  quod  sequi- 
iunei  noninvenient  eum^  quia  videlicet  offenderuni 
in  tapidem  offcnsionis,  et  in  petram  scandali  (Rom, 
ix),et  pro  talium  justitia  saoriOciorum  decertantes 
ut  illam  statuantjustitiff  Dei,qu8eGbristu8e8t.non 
sunl  subjecti.  Non  ergo  invenifnt  cum.  Abtatus  est 
eist  Quomodo  ablatus  est  eis  ?  Num  quia  de  loco 
ad  locum  transivit?  Non  utique,8ed  quia  ipsi  8unt 
excscati.etindignos  seJudicantessteriKe  viUf.tali 
bono  sunt  exbaeredati«  et  collatum  esl  aliis.  Nam 
loco  itlorum,  qui  cum  essent  naturaies  rami,  pro* 


85 


CX)MMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -~  IN  OSEB.  UB.  II. 


89 


pter  incredulitaiem  fraeti  <iml,6t  eeetderunt ;  hi  qai  \  cum  eis  que  soladiiigUDt,  tempordiibus  hoQis^de' 


eraat  veiut  oleaetpr,  iuserti  suut  in  bonam  olivam 
et  Gde  etantjd  eet  illie  non  credeDtibus  gentes  cre- 
diderant,  qute  non  seetabantur  justitiam^  apprehen' 
derunt  justitiam  qua  ex  lide  est,  et  taliter  Dominus 
vel  jaetitia  Dei  Cbristus  ablatus  est  eis.Dicat  quis: 
Quo  ergo  devenit,  vei  quomodo  impleta  est  veritas 
Dei,  qoi  pactum  pepigit  cum  Abrabam,  et  cum  se- 
mine  ejus,  eicut  8criptura  testatur,  dicens  :  In  die 
itlo  pepigit  Dominus  eum  Abrakam  fctdus  (Gen,  xy). 
Iteroque.  Et  statuam^  ioquit,  pac/um  meum  inter  me 
et  te^  et  inier  semen  tuum  in  generationibus  suis  fos^ 
dere  sempiterno^ut  sun  Deus  tuus,  et  seminis  tui  poU 
te  ?  {Gen.  xvii.)  Ad  hffic  provida  prophetici  spiritus 
sapientia  dicit :  In  Domino  prssvaricati  sunt,  quia 
fiiios  alienes  genuerunt.  Et  est  eensue :  8i  de  pacti 


vorabit  eos  mensis.Breye  tempu8,brevl8  dierum  nu* 
merus  est  menBis,  semperque  in  motu  vei  muta- 
tione  est,  praBaertim  Innarie,  qualero  sulum  nove- 
raot  ex  lege  et  commutabant  bi,  contra  quos  pro- 
pbeticus  hic  eermo  dirigitur.Unde  quotiee  in  Scri- 
ptura  sacradecima  vel  decima  quinia  die  mensis 
quidpiam  gestum  vel  gerendum  legimu8,8inedubio 
nihil  aiiud  quam  decimam  vei  decimam  quintam 
lunam  intelligimue.  Porro,  luna  ipsa  nunquam  in 
eodem  elatupermanet.eed  eemper  mutatur;etnQnc 
quidero  cremento  proQcit,donec  plenasit^nunoau- 
tem  decrementum  luminie  patitur,  donec  penitue 
exslinguatur.  Itaque  mensie  hoc  ioco  recte  intelli- 
gitur  temporalitasatquemutabiiitaemundi  velvita 
praBsentis,  quc  uuucdevorabit  eos,inqu\i;  quianon 


ratione  agitur,  quod  cum  patriboe  eorum  pepigit      solum  mala  aBterna  infuturo,8edma]a  quoquepros- 


Deu8,  et  ejtt8  qui  pepigit  veritas  requiritur,  facile  et 
veraciter  excusaturDeue,  qu^a  pactum  illud  pepigit 
qoidem  Deue,  sed  ipei  prxvaricali  sunt,  idest  irri- 
tum  feceruat,8icat  diotumeetde  illie  ad  propheiam 
Hieremiam  iReversi  sunt  ad  iniquUates  patrum  suO' 
rum  ^rtom,  qui  noluerunt  audire  verba  mea,  Et  hi 
ergo  abierunt  post  deos  alienos^  ui  servirent  eis,  Irri* 
tum  fecerunt  domus  Israel^  et  domus  Juda  paclum 
meum^  quod  pepigi  eum  patribus  eorum  (ier,  xi). 
Univefaos  prevaricationie  modoebreviter  exprimit, 
dicendo,  quia  filios  alienos  genuerunt,  Genuerunt, 
ioquam,  non  tam  carnali  procreatione  quamepiri- 
tuali  seductione.Nec  vero  tantummodo  fiiios  alienos 
genuerunt,  sed  et  ipsi  genitoree  61ii  alieni  exetite- 


eentia  jamjam  recipient  in  praeeenti  eaBCulo  tamls- 
rael  quam  Judas.  Quod  Jarodudum  adimpletumvi- 
demud.Namlsrael  extunc  teoetur  captivue  in  terra 
Aesyriorum;  Judaei  vero,  Babylooicaquidemcapti- 
vitate  po8t  annos  lxx  eoluti  eunt ;  eed  poet,  Roma- 
nie  ageDtibue,  ceciderunt  in  ore  gladii,et  in  omnes 
gentea  captivi  ducti  sunt,  et  partee  8uas,id  eetter- 
rena  quas  eola  qucrebant  bona  perdiderunt,  quia 
ooluerunt  partem  euameese  Dominum.Hie  dictia, 
protinue  mira  prophetici  spiritue  acrimonia  eic  in- 
clamat,devorationemillaro  jamjam  imminereeigni- 
ficane,  quam  preedixerat:  Clangite  buccina  in  Ga- 
baa^  tuba  in  Rama ;  ululate  in  Bethaven.  Buccina  ex 
cornu  animantie  recurvo  fit  ;tuba  autero  excrevei 


rant,  id  est  filii  quidem  carnie,  eed  non  tamen  in  G  argentoin  lege  fieri  precipitur,concrepatqueinbel- 


aemine  reputandi  vel  exietimandi  sunt.  Non  enim, 
ioquit  Apostoiue,  omnes  qui  ex  hraelM  sunt  israe- 
liUe  ;  neque  quia  semen  sunt  Abrahst^omnes  filii  Dei; 
sed  in  Isaae  tocabUur  tibi  semen,  id  eet,  non  quifilii 
eamis^  suni  fiiii  Deifiied  qui  fiiii  sunt  promissionis 
Ksiimantur  in  semine  (Bom,  ix).  Ergo  fitios  alienos 
genueruni^  id  eet  tales  facti  eunt,  vel  taliter  euos 
iostitueruot,  vel  de  illis  eemen  illud,  de  quo  ad 
Abraham  dictumest :  Et  in  semine  tno  benedicenlur 
omnes  gentes  {Gen.  xxii)  scilicet  Ghristus,  veraciter 
dicat :  Filii  atieni  meniiti  sunt  mihi^  fitii  alieni  in- 
surrexerunt  adversum  me,  et  claudicaveruni  a  semitis 
sttu  {Psai,  xfii).  Duris  corde  et  incircumcisis  auri- 
bua  paruro  eet  hoc  omne  malum,quod,8icut  eermo 


lis  et  in  eolemnitatibue  {Nnm,  x).  Gabaa  et  Rama^ 
civitatee  eunt  in  tribu  Benjamin  eibi  vicin».  Heo 
est  Gabaa,  in  qua  natue  estSaul.Rama  autemipsa 
est,  qua  rex  Israel  cooatus  est  occupare,  sicut  in 
libro  Regum  legitur,  ut  clauderet  exitum  et  introi- 
tum  tribui  Juda  et  Benjamin  (lll  Reg,  \\),  Porro 
Bethaven  in  tribu  est  Ephraim,  quas  ante  vocata  est 
Betbel.  Quia  igitur  prsmiserat  superius  decem  tri- 
buumet  duarum  captivitatem,  dicens :  Nune  devo- 
rabit  eos  mensis  cum  patribus  suis»  Hortatur  eos, 
quasi  Jam  iostante  vicina  captivitate,  ut  resonent 
buccinis.et  tubiscobortantes  seinticem  in  comma- 
nem  luctum  ;  et  est  sensus :  Nolite  vestram  capti* 
vitatem  huroilivocedeflere,8ed  buccinis  ooncrepate 


propheticas  comminatur,  non  debeant  invenireDo-  j^  et  tubi8,ut  omnes  audiant  qui  in  circoilo  suntCui 


minom,  et  quod  ablatus  sit  ab  eie,  transeundo  ad 
fidem  gentiam,oi8i  etiam  prssentiboe  percellantor 
malis  qui  pmentiatinturo  bona  diligunt.Sequitur 
erKO  :  Nunc  devorabit  eos  mensis  cum  patribus  suis, 
Ac  8i  dicat  :Non  tantum  illud  de  futoro  prsparatur 
eid  malum  eternnm,  quod  non  poterunt  invenire 
Domioum;  verum  etium  nunc  inpraesentiaruroaa- 
ferentur  eis  bona  transitoria  quas  sola  diligunt,  et 
inferentur  mala  temporaliaquas  sola  metuunt,qu« 
font  partee  eorom.partes  impiorum  :  nam  econtra 
aanctua  et  JaBtos  dicit :  Portio  mea  in  terra  viven- 
Uum  {Psal.i  cxu).  Cum  patribus  ergo  suis^  id  est 


Bensui  bene  congruit,  quod  Gabaa,  coltis ;  Haroa, 
exeelsa  interpretatur.Dicitur  ergo  eie  iClangiUibue» 
eina  87  in  Gabaa,  tuba  in  Rama^id  eet  ascenditein 
monies  etcolles^celsaquevocedeflete  imminentem 
Yobis  captivitatem.  Ulutate  etiam  tn  Bethaveti,  ubi 
estunusexaureis  vitulis,  pro  qoorom  veneratione 
modo  captivi  tradentur  habitatoreseJus.Et  pulcbre 
additur:  Post  tergum  iuum  Benjamin,  Dbi  enim 
tribus  finitur  Benjaroin,  non  procul  est  bflBc  civltas 
conditain  tribuEphraim,inpo8teriori  scilicetparte 
ipsiasBeojamin.Itaque  cum  de  persona  tertiainse- 
oundam  prosilit,   dicitque  :  Ctangite  buccina  in  Ga- 


87 


RUPEnXl    ABBATIS    TUITIENS18 


88 


baay  tuba  in  Rama,  ululate  in  Beihaven^post  tergum  A  exordio  prophetiaB  hiijus  dixi,  domui  Juda  misere* 


iuum  in  Benjamin.  Mira  elocutioniB  arte,et  rem  de- 
center  exornal,  et  iastaatem  tumultum  captivitatis 
acriterexprimit.Nec  moratus  eodem  spiritus  impeta 
ad  persoaam  tertiam  recurrit,  ac  resiiit,  etdicit: 
Ephraim  in  desolalione  erit  in  die  correptionis.Supn, 
dixerat:  Buet  etiam  Judas  rum  eis,  scilicei  cum 
Israei  el  Ephraim,  nunc  autem  de  Juda  tacet,etde 
Ephraini,id  estde  decem  tribubus  dicii: Ephraimin 
iesolatione  eritj  id  est  sine  consolatione  erit  in  mi- 
seriis  captivilatis.Et  recte:  non  enim  Judasquoque 
tunc  temporisdine  consolationehabebatessecapti- 
vus  in  Bubylone.Muitas  quippe  consolHtioneshabi- 
turus  erat«  maxime  per  Danielis  sociorumqueejus 
gloriosam  sanctilatem,per  quos  snamagnaliaDeus 


bor  [Ose.  i),  quia  facti  sunt  principes  Juda  ^uasi 
assumenfes  ierminum,  et  idcirco  non  addamultra 
misereri  domui  Israel  (ibid.),  qnia  coepit  abire  post 
sordes,  et  sicut  jam  dixi,non  dabit  cogitationes  suas^ 
ut  assumat  terminum,  ut  cesset  ire,  ut  terminet 
ipsas  sordes.  Juxta  hunc  sensum  illud,  quod  ait : 
Super  eos  effundam  quasi  aquam  iram  mcrim,  pro- 
fecto  magnam  in  ipsa  ira  sonat  misericordia)  me- 
moriaro.  Etenim  captivitas  JudaB  fuitquidem  ira 
peccatis  debita ;  sed  sicut  aqua  vidibilis  mundare 
solet  sordes  corporeas,  sic  illa  captivitas  eadem 
mundavit  populi  peccata,  utjam  Don  superessetiu 
quibusdam,videiicetin  tribus  pucris  quippiam  pec- 
CHti,  propler  quod  in  Babylonica  fornace  l«di  de- 


Judxorum  ostendit,  ita  ut  possent  in  Deo  suo  glo-  n  borent  eorum  corpora  (Uan.  i).  Igitur  quod  ait  : 

Pacti  hunt  principes  Juda,  quast  assumentes  termi- 
nam,  sic  intelligi  libct,  ac  si  diceret :  Viiseuispps- 
simis  terminum  posuerunt,  quod  reqeb  Israel  non 
fecerunt,  alque  idcirco  ira  mea,  id  est  prssens  ca- 
ptivitas  sic  erit  iliis  quasi  aqua,  id  est  proOciet  ad 
emundationem  peccatorum.  Econtra  Ephraim  ra- 
iumniam  patiens,  id  est  captivus  ductus  ab  Assur 
calumniante  illum  factus  est  et  cecidit  Judicio,  id 
estcausa  ejus  promerentealiterjudicatum  estapud 
Deura,  ut  non  solvalur  captivitas  ejus,  sed  perpe- 
tuetur  in  terra  Assyriorum.  Quare?  Quoniam  ccepii 
abire  post  sordes.  Gravissime  dictum«  ^tfontam  cos" 
pit  abire  post  sordes^  alque  subaudiendum  est, 
sordescere  non  desinet,  Juxta  illud  :  Et  qui  in  sor^ 


riari  coram  rege  Babylonis,  et  deinde  post  annos 
septuaginta  soluiionecaplivitatis  erant  consolandi. 
Ejusmodi  consolationibus  Israel  sive  Ephraim  ia 
terra  AsFyriorum  captivus  caruit.  Recte  igitur,  ut 
jam  dicium  est,  Judas  hic  prstermissus  est,  dum 
dtcitur :  Ephraim  in  desotatione  erit  in  die  corre- 
ptionis,  id  est  decem  (ribuumpopulus  consolatio- 
nem  ex  Deo  non  habebit  in  die  vel  tempore,  quo 
propter  iniquitates  suas  hostibus  tradilus  fuerit, 
quarurainiquitatummaximeauctorexstititEphraim, 
id  est  Jeroboam  caeterique  reges,qui  fueredetribu 
Ephraim.Curitadi8cernidebuerunt,utIsrael,utsive 
Ephraimin  desolationeesset^jamlocoaliodiximus. 
quia  videiicet  aliqui  de  regibus  Juds  Justi  fuerunt, 


ut  David,Ezechias  et  Josias,aIiqui  vero,et  sipecca-  ^  dibus  est,  sordescat  adhuc  (Apoc,  xxii).  Gum  enim 


verunt  colendo  deos  alienos^conversi  sunt.et  poeni- 
tentiam  egerunt,  ut  Manasses,  et  sub  aliis  quoque 
regibus  suis  populus  Juda  reversus  est  ad  cultum 
Dei.  Regnum  autem  Israel,  id  est  decem  tribuum, 
pro  quibus  cunctishic  ponitur  Ephraim,ex  quore* 
ges  illi  fuere  orti,  nuUus  omnino  a  peccatis  Jero- 
boam  recessitjd  e^t  a  vitulis  aurei9,quos  illefecit. 
Idcirco  etpaulo  supra  Dominus  dixerat:  Ergo  scio 
Ephraim^  et  Israet  non  est  absconditus  a  me  ;  non 
dabunt  cogitaiiones  suas^  ui  revertantur  ad  Domi- 
num.Mox  ne  cui  dubiiare  vacet  de  veritate  corami- 
nantis,  scquitur  et  dicit:  !n  tribubus  Israei  osiendi 
fidem.  Ac  si  dical :  Quaecunque  hactenus  promisiy 
vel  comminatus  sum  Israeli,cfreclura  habucrunt,et 
in  omnibus  me  ostendi  veracem.   Ergo  et  de  hoc 


dicit,coepitconsummationem  8ordium,nondum  esse 
innuit,  quamvis  maximas  sordes  fuerint  illi  vituli 
aurei,  quos  Jeroboam  feoit,et  iile  Baal,quem  Jeza- 
bel  impiasuperinduxit,In  illisjamsordueratlsrael, 
erantque  magnae  sordes,  et  tamen  non  dixit,  quo* 
niam  abiit,  sed  quoniam  coepit  abire  post  sordes,  ni- 
mirum  subintelligi  volensqoia  sicut  coeperat,  itael 
in  sordibus  etiam  perseveraret,neque  daret  cogita- 
tiones  suas  ut  rediret,etearumdemsordium  emun- 
daiionem  quaereret.Ad  bsec  subjungit:  ttegoquasi 
linea  Ephraim^  et  quasi  putredo  domui  Juda.  Mira 
clementia  Epbraim  post  sordes,qua9  verae  suntsor* 
des,abiit ;  ego  autem  qui  gloria  ejus  esse  poteram, 
quasi  sordes,imo  quasi  tinea  et  quas  putredovisus 
sum  illi,etenim  erubuit  mecumgentibusconQteri, 


sermone  nerao  sibi  blandiatur,  tanquam  sermosit  D  quasi  leges  meap  contemptibiles  sint.  Exempli  gra 


incertus,  quia  profeclo  sicut  in  cieteris,  ita  et  in 
isto  fidelis  et  verax  comprobabor  esseDeus.Sequi- 
tur :  Facli  sunt  principes  Juda^  quasi  assumenles 
terminum,  super  eos  effundam  quasi  aquam  iram 
meam.  Caiumniam  patiens  Ephraim  fructusjudicio, 
quoniam  caspit  abire  po.\t  sordes.  Hoc  quod  nunc 
dicebamus  Judam  aliquoties  suas  terminasse  ini- 
quitales,  Ephraim  vero  perpetuasse  scelus  idolola- 
tris,  atque  idcirco  Juda;  quidem  captivitat^m  de- 
buisse  terminari,  Israelis  vero  sive  Ephraim  non 
debuisse  finiri,  verbis  praesentibus  plaret  inleiiigi, 
ac  si  dicat  Veritas  vei  Justitia  Dei :  Idoirco,  ut  in 


tia  :  Circumcisio  signum  fidei,  respicientis  in  illud 
semen  quod  Abrabas  repromisit.  Haec  et  cstera 
sanctffi  iegis  obsequia^quc  gentium  vicinarum  gar- 
rulitas  irridebat,  secreta  ne^ciens  mysteria,  sicut 
porci  conculcare  BoIentmargarita8,Bphraimobver- 
vare  erubuit,  ac  perinde  quasi  tinea  et  quasi  pu- 
tredo  reputatus  sum  ilii,  ut  erubesceret  confiteri 
gloriam  nominis  roei,  qnemadmodum  tinea  capitis 
ab  homine  nimis  verecundo  circumtegi  soletatque 
operiri.  Ei  vidit  Bphroim  languorem  suum,  ei  Juda 
vincuium  sttum,  et  cibiU  Bphraim  ad  Assur^  et  misit 
ad  regem  uitorem,  et  ipsenon  poterii  sanare  vos^nee 


89 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB  LIB.  II. 


00 


solverepoteril  vos  a  vinculCf  quoniam  ego  quasi  leama  A  tandem  capiam  el  vadam,  Capiam  dicit,«)t  quod  ca. 


Epkratm,  et  quasi  catulus  leonis  domui  Juda.  Ego 
ego  capiamyet  vadam^ei  toHnm,  et  non  est  qui  eruat. 
Vadens  revcrtar  ad  tocum  meum,  donec  deficiatis^  ei 
qu3^atis  faciem  meam.  WxraL  niale  videntis  ezpro- 
batio.  Ephraim  tanguorem  suum,  et  Judas  vidit  vin* 
culum  Jttum,  aiquetam  magnuro  ille  suum  languo- 
rem  exiatimavit,  et  ille  tam  forte  yinculum  suum 
repaiavit,ut  nullatenus  a  Deo  patruiii  suorum  Abra* 
bam,  isaac  et  Jacob,  curari  puseet  aut  solvi,  et  id- 
etrco  ai  Assur  quasi  ad  foriiorem  Deo,  confugit, 
monera  mitlena  illi.  Legi  naroque  in  libro  Regum, 
quia  eub  rege  Manaben.qni  decem  tribubus  praefuit, 
Israel  Assyriie  dooa  8S  transmiBit,  ut  eum  ea  Da- 
mascenis  boatibos  liberaretJodas  quoquesub  rege 


pial  non  ezprimit.Veru[0,8icut  jam  dictutn  est,  bi 
qui  revertuutur  ad  Dominum,  revertendo  expri- 
munt,  quid  capiat  dum  dicit :  Quia  ipse  cepil  et  sa* 
nobit  nos,  £rgo  cum  dicit :  Ego  ego  capium^  pro- 
niittit  se  capere  nos,  copere  naturam  nostram,  ut 
fiat  bomo.  Proinde  respiciamus  cursum  ejus,  qui 
nos  cepit,  et  tunc  liquido  prospicierous  cursum  ser- 
monis  bujusmodi,  qui  taliter  procurrit  :  Ego  ego 
capiam,et  vadam^  toUam^  et  non  est  qui  ermt,  Va- 
dens  revertar  ad  tocum  meumt  donec  deficiatis,  et 

quwratis  faciem  meam,  la  tribuiatione  mane  coh' 
surgent  ad  me,  dicentes  :  Venite,  revertamur  ad  DO' 
minum,  quia  ipse  cepit,  et  sanabit  nos,  perculiet  et 
curabit  nos,  Vivificubit  nos  post  duos  dies,  in  die 


Achas  misitmuneraTeglatbphalasar,  ut  eum  libe- g  tertta  suscitabii  nos,  et  vivemui  in  conspectu  ejus. 


raret  de  oppressione  regis  Dtfmasci  (IV  Reg,  xv) 

Nimirumut€rqueroaleyidit,etillelanguorumsuum, 

etisle  vinculum  auum  :  nam  si  bene  vidissent  aci- 

rent  id  quud  sequitur:  Bt  ipse  non  poierit  sanare 

vos,nee  sutvere  vincutum  vesirum^  imo  convertentur 

vobia  io  adverearios^et  tanquam  in  Dei  desertores 

facient  ultionem.  Unde  et  signanter,  cum  dixisset : 

Kt  misit  ad  regem^  addidit  uitorem^  vebementer  il- 

lins  populi  redarguene  insipieotiam^qoi  cumirato 

l)eo  molitor  sibi  acquirerebominem  auxiliatorem 

incarrit  eumdem  Dei  uiturem,  qui  desertores  Dei 

docatio  captivitatem,tanqaam  Deo  juraverit  facere 

Qltionem.  Idcirco  dicit  :  Quvniam  ego  qaasi  temna 

Epkraim^  et  quasi  catuiui  leonis  domut  Juda,  £t  est 

860808 :  Licet  perrexerintad  Assur,  et  munera  mi- 

eerini  iili,  ut  iilos  liberaret  tamen  Banare  eos  non 

poterit,  nec  solvere  vioculum   captivitatis  eorum. 

Oiiteodam  enim  qaod  meadversante  vanumBitorone 

bumanum  con8iliam,imo  quod  irato  me  spes  posita 

ia  bomine  vertalur  in  contrarium,dum  abillis  ca- 

ptifi  dacentur,qao3  sibiiaet  paraverant  babere  re- 

fogiam,et  quia  vindexDeusbooegit,  Deu8,iiiquam 

boc  agere  consoevit,  ut  ad  quem  confugit,abeodem 

poti»simum  capialur,  atque  elidatur  is  qui  a  Deo 

refugieoB  atque  recedenaad  hominem  confugit^sive 

dsemonom  in  simulacris  auxilia  reqairit.  Verum- 

tamen  quod  protinus  ait :  Ego  ego  capiamtCt  vadam^ 

tottamy  et  non  esi  qui  miii/,in  bonam  accipere  par- 

tem,  paicberrimom  atque  rationabile  est.  Nam 

pf)stmodum  ipsi  qoi  a  Domino  capiuntur,cuju8  uli- 


sciemus^  sequemurque,  ut  cognoscamus  Dominum, 
Salvator  noster  Cbristus,  qui  bec  loquitur,  sic  fe- 
cit.  Oepit  nos  et  abiit,  quemadmodum  dicit :  Ego 
ego  capiam^  et  vadam,  Copiens  namque  naturam 
nostram,  id  est  bomo  factus,  transivit  ex  boc 
mundo  per  passionem  mortis.  Unde  et  ejus  evan- 
gelista  dicit :  Sciens  Jesus  quia  venit  hora  ejus,  ut 
iranseat  ex  hoc  mundo  ad  Patrem  (Joan,  viii). 
Item  :  Sciens  quia  a  Deo  exivit,  et  ad  Deum  vadit 
(ibid.),  Deinde  cum  taliter  isset,  tulit  prsdam  in- 
ferni,qaeniadmodum  dixerat  :Cum  fortis  armatus 
custodit  atnum  suum^  in  pace  sunt  omnia  qux  possir 
det.  Si  autem  forttor  ilio  superveniens  vic^rit  eum^ 
universa  arma  ejus  auferet,  in  quibus  confidebat,  et 
spolia  ejus  distribuit  (Lue,  xi).  Cum  ergo  dixisset : 
Ego  ego  capiam,  et  vadam,  bene  coniinuo  sub 
junxit :  Tollam,  et  non  est  qui  eruat,  Ac  si  dicat : 
Ego  naturam  bominis  assumam,  et  ad  mortis  pas- 
sionem  vadam,  et  electos  meos,  nemioe  valente  re- 
aistere,  de  inferni  clau8tri8eripiam,egoilU  leena, 
ego  ille  caiulus  leonis.quem  longe  ante  Jacob  pa- 
triarcba  intuens,  dixit  :  Catulus  leonis  Juda  ud 
prxdam,  fiti  mi^  ascendisti,  Bequiescens  accubuisti  ut 
teoet  quasi  te/cna  (Gen,  iv).  His  (feractiSfresurgens 
ex  mortuis,  abiit  in  coelum  unde  venerat,  et  sedet 
ad  dexteram  Patris.  Postquam  ergo  dixit :  Ego  ego 
capiam^H  vadamt  toilam^  et  non  tst  qui  eruat,  bene 
conlinoo  subjunxit  :  Vadens  revertar  ad  tocum 
meum,  Locus  quippeejusest  iile  sedes  m.tjestatis, 
ille  concessua  Dei  Patris,  ubi  captivam  duxit  capti' 


que  captara  bona  est  et  salubris,  taliter  dicant :  l)  vitatem  (Psal.  lxvh),  quam  cepit  ubi  peregrioam 


Yenite  et  reiertamur  ad  Dominum^  quia  ipse  cepit^ 
et  sanabii  nos  (Ose,  vi).  Igitar  secundum  bonam 
captivitatem,  de  qoa  et  in  psalmo  scriptum  est : 
Ascendisii  i»  attum,  eepisti  captivitatem  (Psat,  lxvii), 
sive  ascendens  in  altum,  captivam  duxii  capiivita- 
tem,  locum  prssentem  pertrdctemas.  Recitatis  ba- 
ctenus  peccatis,  et  demonstralo,  quod  Deo  propter 
eadem  peccata  irato  salvare  sive  sanare  nemo  pos- 
sit,  tandem  seipsum  Salvatorem  veotorum  ad  sa- 
naodom  eoSyqoi  ad  ipsum  confugiunt,  boc  modo 
npromiiili :  Ego  Ego  eapiam,  Ego,  inquam,  ^u/ut 
\eaima  Ephrafm^  quasi  oatulus  teonis  domui  Jtuia, 


collocavit  naturam  bominis,  cujas  origo  non  cod- 
lum,  sed  terra ;  cujus  patria  sive  locus  origioalis 
non  altitudo  coelorum,  sed  pulveris  eiigaitas  est, 
Ad  illum  locum  reversas,  faciem  saam  ab  illo  po- 
pulo,  cui  bft*c  Scriptura  loquitur,  abscoodit.  doneo 
plenitudo  gentium  subiotroeat,  et  sic  omois  Israei 
salvos  fiat.  Cum  ergo  dixisset  :  Vadam  et  revertar 
ad  iocum  meum^  bene  continuo  subjuoiit  :  Donee 
deftdatis,  et  quwratis  faciem  meam,  Donec  defitnatis^ 
inquit,  illa  nimiram  defectione,  qua  illos  nondum 
detecisse,  Apostolus  gemens  dicit :  Ignorantes  enim 
iustUiam  Dei^  et  suam  quxrentes  staiueref  justitije 


91 


RUPBRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


01 


Dei  non  lunt  subjecli.   Finis  enim  legitChrUiu*  ad  k  e8t,hoo  ipsum  asoribimus.nnod  sutioitabit  noii.  Ita 


jusluiam  omni  cre^ienti  {Rom,  z)  Quod  ergo  dicii 
Donec  deficiatis,  et  quxratis  laciem  meam,  idem  est 
AC  si  dicai :  Donec  desinalis  velle  vestram  statuere 
jusiitiam,  et  gloriariin  operibus  legls,  et  credatis 
in  me,  eolam  qusrentes  justitiam  Dei,  JaBtiiiam 
fiilei.  His  dictis  protinue  de  omDibus,  tam  Judsia 
quam  gentilibus,  quicunque  poonitentiam  acturi,et 
in  Christum  credituri,et  per  fldem  ejus  eraot  justi- 
flcandi,  idem  ipse  dicit  :  /n  tribulatiane  sua  mane 
consurgent  ad  me,  Sobaudilnr  diceDtes  : 

Cap.  VI.  —  Venite^  et  revertamur  ad  Dominum, 
quii  ipse  cepit  et  sanabit  nos  ;  percutiet,  el  curabit 
nos,  Vivi/icabtt  nos  post  duos  dies,  in  die  tertia  sus- 
citabit  nos.  Hoc  feciMe,  hoc  dixisse  primura  Ju- 


saDati  et  curati,  id  est  aoima  et  corpore  viviflcati 
at«|ue  suscitati.  Vivemus,  ait,  tn  connpectu  ejuu  id 
est  immortales  erimus  :  neque  enim  ultra  mori  po- 
terimus  propter  conspectum  eju«,  quia  videbimus 
eum  sicuti  est^  et  inde  similes  ei  erimus  {l  Joan.  m). 
Tuncsdemus,  sequemurque,  ut  cognoscamus  Domi- 
num,  Sciemus,  inquam,  et  eognoscemus,  dod  sicut 
Duoc  ex  parte,86d  perrecte.  Nam  hioc  et  Apostolus 
ait :  Ex  parte  enim  cognoscimus^  et  ex  parte  prophe' 
tamus,  Cum  autem  venerit  quod  perfectum  est, 
evacuabitur  quod  ex  parte  est  (I  Cor,  ziii).  Item  : 
Videmus  nunc  per  speculum  in  aenigmate^tunc  autem 
facie  ad  faciem  {ibia.)  Nudc  cogDoecoex  parte,  tUDC 
autem  cogDOScam  sicut  et  cogoitus  suiD.SequemHr, 


d»08,  deinde  gentiles,  postquam  ifit  Chriatus,  et  B  >°'l"»^'  Q"<>  scquemur?  Nimirum  ad  vit«  footes 


reversus  e8t  in  locum  euum,  id  est,  postquam 
ascendit  io  coBlum,manife8tum  est.  Dato  eoim  Spi- 
rilu  8aoctoapo8tolis,et  loqueote  Petro  ad  populuin, 
compuncti  sunt  corde.et  dixerunt  ad  eum,et  ad  reli. 
quos  aposlolos  :  Quid  faciemus  viri  fratres  ?  Petrus 
vero  ait  ad  itlos  :  Pceniteniiam  agite^  et  baptizetur 
unusquisque  vestrum  M?/.  ii).  lo  illa  tribulatiooe, 
id  est  io  illa  compuoctiooe  et  posoilentiae  actiooe, 
coosurrexeruot  ad  Domiouro,et  coosurguot  usque 
hodie  maDe,id  est  traoBactaetdepulsa  iofldelitatis 
DOcte,|lib  aclis  teoebris  Igooraotie.  Ita  coDBorgeo- 
tes,  dicuot  :  Veniie,  et  revertamnr  ud  Dominum, 
Praedicaot  eoim  aliis  Cbristum,  qui  illum  cogoove- 
ruDt,neo  sua  taDtumcooteoti  salute,  aliiB  quoqoe  ot 


aquarum,  sicut  alius  propheta  dicit :  Quia  miserator 
eorum  reget  eos,  et  ad  vilse  fontes  aquarum  potabit 
eos.  (|ia.  XLix).  Et  io  Apocalypsi  legimus  :  Quoniam 
agnus,  qui  in  medio  throni  est,  reget  iltos  et  deducet 
eos  ad  vitx  fontes  aquarum  (Apoc-  vii).  Quod  idem 
est  ac  si  dicat  :  Videodo  vel  cooBpicieodo  Deum 
immortales  eruot.  Hoc  diceot  iovicem  secohortao- 
tes,  hoc  dioaot  apostoli  vel  aposiolici  viri  populie 
prsdicaote8,et8ubjuDgeot :  Quasi  dilucutum  prxpa^ 
ratusest  egressus  ejus.  Ac  si  dicaot:  Quod  dicimoe, 
quia  ipseeepit^et  sanabit  nos;  dod  io  aogelo  gestum 
est,  sed  sicut  diluculum  acuoctis  videiur  et  latere 
Doo  pote8t,et  ad  hoc  veoit  ul  videatur,imo  ut  illu- 

mioet;  itaegressus  ejus,  quo  de  suls  iovisibilibus 


8alveDtur,verbum,saIuti8  prspdicaresataguot.Quod  p  ad  visibilia  oostra  egressus  est,  cuoctis  ioootuit 


est  illud  verbum?  Quia  ipse,  ioquiuot,  cepit,  et  sa~ 
nabit  nos  ;  percutiet^  et  curabit  nos,  Magoiflceotius 
atquebreviusverbum  salutis  hujus  edlci  oon  potest, 
TotQsquicooversiooisadCbrifltumetCbristiaDsfidei 
fructus  e8t,hic  paucls  verbi8CompreheD8U8e8t,8ciIi- 
cetutraquere8urreotio,quare8urgimu8perGhristum, 
prima  animarum,  secuoda  corporom.  Cum  eoim 
Z9  dicit,  quia  ipse  cepit,  el  sanabit  nos^  seosus  iete 
est :  Quia  ipse  Dostram  oaturam  BUbcepit,  et  a 
peccatis  oostris  salvos  facietD08,secuodum  oomeo 
8uum,quod  est  Je8U8,id  est  SaWator,  quamvis  ao- 
tem  V08  credeotes,  et  iooomioe  suo  baptizatos  jam 
saoaverit.adhuclameo  percutiet,  etdeinde  curabit 
D08,ld  est  seoteoiiam  roortis  hujuscorporis.de  qua 
dixit :  Quia  putvts  es,et  in  putverem  reverteris  {Gen, 
III),  super  D08dimi8it,etlta  flet:  aed  deindecurabit  D 
D08,  id  est,  io  oovissimo  die  carois  reaurrectiooe 
resurgere  faciet  oos,  qui  resurrectlooe  animae,  id 
esttremissiooe  peccatorumsaoavitjam  etvivere  fe- 
cit  D08.  Hioo  est  illud  quod  Apostolus  dicit :  Cor- 
pus  quidem  mortuum  {Rom.  viii),  id  est  certissime 
inoriturum  est  propter  peccatum,8piritus  vero  vlvit 
propterjustiflcatiooem.De  illaresurrectiooecarois, 
qus  sfcunda  e8t,  conliouo  dicit  :  Vivificabit  nos 
post  duos  die»yin  die  tertia  susciiabit  nos.  Et  est  seo- 
8U8  :  Vivlflcabit  oos  io  Dovissimodie,  vila  vel  resur- 
reciiooe  carDi8,quam  persooasua  mortuuspropter 
n08,  quia  resurrectioDi  ejus,  qu«  die  tertia  faeta 


cuLCtus  orbis  audivit,  oec  est  qni  sede  igoorantia 
excusare  possit.  Hoc  est  quod  PBalmista  qaoque 
dicit :  In  sole  posuit  tabemaculum  {Psai.  viii),  id 
est  io  maolfeslo  exblbuit  humaoltatem  suam.  Ac 
deioceps  :  Nec  e*i,  qui  se  abscondat  a  colore  ejus 
{ibid,),  quia  vldelicet  omoibus  tam  Judsis  quam 
geotilibus  auditus  estadveotus  eju8,auditae8t  prs« 
dicatio  Evaogelil  ejus.  Adduot  adhuc  :  Et  veniet  no- 
bis,quasi  imber  temporaneus  etserotiiius  terras,  Juxta 
Iltteram,  temporaneus  tm6erilla  e«t  pluvia  quc  ja- 
ctls  8emiolbu8,a  Deo  datur  terrat  Palsstioorum  ut 
infusa  calescaot  semioa.S^o^tita  aotem  illadicitur, 
qus  ad  maturltatemeosdem  perducit  fruclus.Siqui- 
dem  terra  illaooo  ita  frequeoter,ut  D08tra,de cgbIo 
accipit  pluviam,  sed  taotum  bis  io  aooo, 

Spiritualiter  pluviam  sive  imbrem  utramqae, 
videlicet  teroporaoeum  et  serotioum^iotelligiopor- 
tet  et  saocta  prop)ietica  atque  apo8toIica  scriptura 
est.  Prophetica  oanique  scripiara  ipsa  est  imber 
temporaoeus ;  quia  sicut  serotioo  imbro  iofusa 
coalescunt  semina,  ita  bsec  promisaiooem  Cbristi 
veoturi  quae  ad  Abraham  factaeat,  frequeoti  drcla- 
matlooe  exspectabilem  faciebat.Porroevaogelicavel 
apostolica  BcripturalmberserotioDsesl ;  quia,8icut 
serotioo  Imbre  tructus  ad  mMturitMtem  perducun- 
tur,  iin  scriptura  hscjam  adveoisseChristum  coo- 
firmal,  de  quo  prophets  vaticioabaotur.  Igitur  et 
venient,  inquiunt,  noHt  quasi  imber  (emporaneut  ei 


93 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB  LIB.  II. 


94 


terolinus,  id  esi  talis  ettaliter  veniet  nobie,  vel  ta-  A  Swcitabo  semen  iuum  pod  ts,  quod  egredielur  d$ 


liter  nobiscum  taciel,  sicut  utriusque  scilicet  Novi 
ac  Veteris  Tejttamenti  scriplur«e  testiticantar.  HaBC 
ubi  dixit  de  illis  qui  eranlcredituri  et  lidem  adven- 
lus  eju8  recepturi,  conrestim  adeo8,quo8  oon  esse 
credituros  prssdvit,  convertitur,  et  dicit:  OuidfO' 
eiam  iibi,  l'^phraim,  quid  faciam  tibi,  Juda  ?  Miseri" 
Cfirdia  nestra  quttsi  nubes  matutina  etquasirosmane 
pertransiens,  Sic  nimirum  patriarcba  Isnao  cum 
Olium  8uum  Jacob  benedixit,etproinde  Etiaurrater 
ejus  ejulatu  roagno  fleret,  dicens:  Nunquid  nonre-' 
servasti  et  mihi  b^nedictionemJ  Hespondit  et  dixit  : 
Ihminum  iuum  illum  amstitui,  et  omnes  fratres  ejus 
servituti  tllius  subjugavi,  frumento  et  vino  %tabilivi 
fttm,  et  iibi  post  hxcfiti  mi,  quid  faciam  ?  Ac  dein- 


utero  tuo.  et  firmabo  regnum  40  e}*fs.  Ipse  adifica' 
bit  domum  nominimpo,  et  stabiliam  Ihronum  regni 
ejus  usquein  sempiternum  (II  Reg.  vii).  igilur  etbic 
postquamsecundummagnammisericordiamdictum 
est  de  filiis  promissiomssus  fidei:  In  tribulatione 
8ua  mane  consurgent  ad  me,dicente8  iVenite  etrC' 
vertamur  ad  Dominum^  quia  ipse  cepit  et  sanabil 
nojt,  perculiet  etcwabit  nas^  eicconfestim  ad  lilios 
carnis  tanquam  ad  Baau  conversus.  Quid,  inquit, 
faciam  tibi,  Ephraim  ?  quid  faciam  /i6i,  Juda  ?  Mise- 
ricordia  veslra  quasi  nubesmatulina^etquasi  rosmane 
pertransiens,  Ac  si  dicat :  Populoelecto.cujustypus 
erat  Jaoob,magnam  misericordiam,magnam  conse* 
quenle  benedictionem  babendondemseminisAbra- 


Cdps  :  In  pinguedine  ierrx  et  in  rore  cceti,  desuper  n  ho,  quod  eBtChristus,  vobis  flliis  carnifl,  qui  tan- 


erii  benedictio  tua  {Gen.  xxvii).  Profecto  ilie  Isaao 
typumChristi  gessit;  duo  vem  fllii,de  qaibueJRm 
diclum  est,  formam  prastulere  mysticam  utriusque 
populiscilicetet  ejus  qui  tantummodogeneratioue 
carni8,  eteju»  qui  imitatione  fidei  semen  ejus  Abra- 
hm.  Gt  illic  Isaac  in  typo  Cbristi  dicit  agrestifllio: 
Et  tibi  posi  hxc^fiti  mi^uUra  quid  /ariam ?8tatimque 
invenit  quid  Taciat,  dicitque:lnptr7^u^iiin#  terrm^ei 
in  rore  ceeii  desuper  erit  benedictio  tua,  et  bio  Cbri- 
atuB  ia  prophetia  dicit  carnalibus  Israelitis  sive 
carDalibus  Judeis.quicunque  flliicarnis  et  nonfllii 
8uai  promissionis,  quid  faciam  tibi^  Ephtaim  ^  quid 
faciam  tibi,  Judal  etatimque  invenit,  vei  scit  quid 
facial,  dum  dicit :   Misericord^a  vestra  quasi  nubes 


quam  Bsau  tardalis  et  foris  vugamini,  post  hmc 
ulira  quidfaciam  ?  In  pinguedine  tertx  et  rore  ccrti 
desuper  rueris  hactenut)  benedictio  vel  misericordia 
vestra  ;  sed  nunc  eadem  ipsa  properante  captivitate 
perlranseat,  sicut  pertransil  matutina  nubes,et  in 
meridie  sivevespera  jam  nonest^etsicutpertransit 
ros,  qui  cum  mane  heibam  operuit,  orto  sole  velo« 
citer  disparet,  et  Jam  non  est.  Sic  enim  continget, 
qui  manecompluti  e»ti8,(?tmalutino  rore  maduistis, 
id  est  qui  prssentem  laBtitiam  et  tantummodo  ca- 
duca  praesentis  soculi  bona  requisistis.  Nubes  ve«> 
stra  pertransit,  et  ros  vester  orto  sole  siccatur,  id 
est  laetitia  vestrain  tristitiam  vertetur,et  deliciaeve- 
stras  infuturum  noninvenientur,  ubi  verUbSolCbri* 


maluiina,  etqunsiros  mane  perlransiens.  Misericor-  p  stusin  virtute  sua  lucens  in  mendie  con^picietur. 


dia  bascparva  iila  est^quam  intendens  il]e:fnptn- 
guedine,  \oqu\ifterrjs,et  in  rore  ctzli  desuper  eritbe- 
nedictio  /tia.Parva  namque  mise.^icordiaesttempo- 
ralium  sive  corporalium abundantia  rerum,quarum 
omnium 8umma,illic  pinguetudineterrae  et  roreccnli 
comprebeosa  est.  Porro,  rnisericordia  ma.na  illa 
esl  benedictio  quttsimplici  Jacobindomo  habitrfnti 
data  vel  effusa  est  secundum  verba  hacc:  Ecce  odor 
fiiiimeisicut  odor  agri  pteni^  cui  benedixit  Domi- 
nus,  £t  deinceps  :  Et  strviant  libi  populi,  et  adorent 
te  tribus.  Esto  Dominus  /ralrum  tuorum,et  incurven- 
tur  ante  te  filii  matris  tusr.  Qui  matedixerit  tibi,  sit 
ilte  maledictus;ef  qui  benedt-xerittibi^benedictionibus 
repleatur.  8ic  namque  benedicendo,  maguam  ilie 
misencordiain  imprecabatur,eam  scilicet^ut  dese- 


Propter  hoc  dotavi  in  prophetis^el  occidi  eos  in  verbis 
oris  mei  Propier  hoc^  iiiquit,  videlicet  quiavostan- 
turomodo  rerum  temporalium  matutinam  nubem, 
rorenique  transitorium  requiritis,  et  gloriam  Dei 
regnumque  futurum  non  attendiiis,  ego  dotavi,  id 
est  multas  percusBiones  feci  in  propbeti8,quivobi8 
secuodum  vestram  intentionem  adulatisunt  et  ap- 
plauserunt,  videntes  vana  et  loquentes  mendacia. 
Quales  utique  fuerunt  prophetaB  Baal.  Bt  illisnam- 
que,  sicut  in  Reguin  libris  legimu8,  Blias  The^by- 
tes,  GcccL  viros  una  die  interfecit  (III  R'*g.  xviii), 
itemque  magnam  iilorum  multitudinem  percussit 
Jehu,  qui  domum  Achab  8ubvertit(/l^  Reg.  x).  Uoo 
totum  factum  est  ad  imperium  Dumini  :i«iciroocum 
dixisset :  Doiavi  in  propheiis^  protiiius  addidit,  oe- 


mineejus  Christus  na3ceretur.Proinde,quia  mise-      cidieot  in  verbis  oris  mei.  Hoo  recte  factum  est,  ut 


ricordiarum  tanta  difTereniia  e8t,idcirco  Oavid,qui 
utique  minorem  misericordiam  fuerat  consecutus, 
tJi  pinguedine  terrx  et  in  rore  casti  desuper^  utpote 
rex  diveset  inclytus  cum  dixisset  :  Miserere  mei^ 
teus,  statimque  addidil,  secundum  magnam  mise^ 
ricordiam  tuam  (Psal,  L).In  quo?Nimirum  in  eo,ut 
neqoaquampromissioneChrislideBeminesuonaeci- 
turi  frustraretur,  propter  causam  Uriae  Bthaei.Nam 
indeestquod  poslmodum  dicil,  ut justificeris  in 
sermonibus  tuis^  aubauditur  miserere  mei^  conser- 
vando  mihi  miaericordi&m  magnam  quam  promi* 
8i8ii.Jam  eaimiliirepromiseratCbriitom  dicando: 


qui  propter  lucrum  temporale  et  ut  aliua  prophetaj 
propter  pugillum  farin8e(£;&^c^.xiu),non8olumma- 
gnam  Dei  miserioordiam  reliquerant,  sed  et  popn- 
larem  turbam  Kecuoi  devocabant.  Primum  inipsis 
dolareturet  occideretur,et  deinde  populus  incapii- 
vitatem  duceretur,  matutina  misericordia,  do  qua 
jam  dictumest.et  quasi  transitorio  rorefrustraiua. 
Quam  juste  haec  facta  sint  vel  flant,  nunc  toto  in 
orbe  scitur,  ubicunque  lux  veritatis  est.  Sequitur: 
Et  judicia  mea  quasi  tux  egredientur.  Et  est  sensus: 
bicut  caligantes  in  nocte  oculos  iux  succendens  il- 
luminaty  sio  illii  qui  hactenai  in  nocte  ignorantiaB 


9S 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS 


90 


fueraat,  annuntiata  jndicia  b«o  perspicua  erunt,  A  se  voluisse  illa  quam  commemoravimus  evanKelica 


ul  dicant :  Judicia  Domini  vera^  justi/icata  in  se- 
metipsa  (PsaL  xvni).Bgredientur  igitur  judiciamea 
quasi  lux,  id  est  quod  voluerim  aut  quid  uiileesse 
judicaverim  ego.manirestius  cogooscetur.  Quidest 
illud  ?  Ait :  Quia  misericordiam  volui,  el  non  sacri- 
ficium,et  scientiam  Dei  plusquam  hobcaustum.Uuius 
susRententismemorDominussemelet  iterumapud 
Matthasum  invenitur.  Ubi  enim  discumbpnte  eoin 
domo  ejusdem  Mattbai  murmurabant  Pharisasi, 
dicented  ejus  d  scipulis  ;  Quare  cum  publicanis  el 
peccatoribus  manducat  magister  vesterj  Non  est,  io- 
qu\i,  opusvalentibus  medico,  sedmale  habentibus 
[MaUh.  ]x).Statimquesubjungit:fittni««  auiemdiseite 
quid  sit :  Mixericordiam   volo,   ei  non  sacrifirium. 


prolocutione.Ubi  enim peccatorem  sive  publicanum 
recipiens  Mattbasum  dtcit,  euntes  discite,  quid  est, 
misericordiam  volo  et  non  sacrificium^  illam  paten- 
ter  misericordiam  se  requisisse  significat,  qus  im- 
penditur  circa  curam  animarum.Uni  vero  discipa- 
ios  8U08  esurientes,  et  Sabbato  spicas  velientes  a 
Babbati  violatione  derendit.dioena:  Si  autem  scire^ 
tis  quid  est  Misericordiam  volo  et  non  sacnficium^ 
nunquam  condemnasseiia  iDnocentes  istos.  Ibi  pro- 
fecto  miserioordiam,  qu»  proiimis  in  corporum 
necessitatibuB  impenditur,  sese  voluisse  lestatur. 
Igitur  judicia  Domini  verasicut  lux  manifesta  sunt, 
et  causa  cadit  carnaiis  Israel  sive  Ephraim  et  car- 
nalia  Juda;quia  certatim  sacrincium  oiferuntquod 


xVo»  enim  veni  vocare  justos,  sed  peccatores  (Malth,  R  Oominus  non  vult,  et  vi^oera  misericordi®  non  ba- 


ix).  Item,  ubi  discipulis  ejus  esurientibus  et  spicas 
Sabbato  vellcntibus  alque  manducantibus,  cum 
dixissent:  Ecce  discipuli  tui  faciuat  quod  non  Ucet 
eis  facere  Sahb^itis,  Ait  post  alia  :  Si  autem  scireiis 
quidest,  misericordiam  volo^  etnon  saerificium^nun- 
quam  coodemnassetis  innocentea  islos.  Ergo  cum 
dicitin  hoc  propheta:  Quia  misericordiam  voluiet 
non  sacrtficium.dlgnsim  suorumreddiditcaasam  ju- 
dioiorum,  cur  suprainter  cetera  dixerit,  in  gregi* 
bus  suis  et  in  armentis  suis  vadent  ad  qumrendum 
Dominum,ei  non  invenient  eumy(\u\a  videlicetneque 
secundum  corpu8,neque  secunduro  animammiso* 
reri  noverunt  proximis,  prompti  8acritioatorej*gre- 
gum,  immulatores  armentorum.  Nam  utramque 
misericordiam,  sciiicet  corporis  et  animaB  todtator 


hent  qnam  Domiou8vult;quia  holocausta  multipli- 
cant  quae  Uominus  non  requirit,  et  scientiam  Dei 
negiiguntin  qua  Dominuset  creaturam  rationalem 
voluitsemper  et  vult  exerceri.Non  acquieveruntvo- 
luntati  ejus,  non  exsecuti  sunt  ea  quaB  ille  voluit, 
aciiicet  misericordiam  et  scientiam  Def.  Hoo  eat, 
quod  continuo  subjungit :  Ipsi  aut^m  sicut  Adam 
transgressi  sunt  pactum,  ibi  prgBvarieuti  sunt  in  i»«e. 
Et  est  sensus  :  Ipsi  autem  et  peccaverunt,et  pecca- 
tum  8uum  persuperbiam  defendendomibiquecon- 
tradicendo,  contra  semetipsos  et  contra  po^teros 
BU08  immisericordes  et  crudeloisexstiterunt.SedJam 
in  isto  secundi  hujus  voluminis  finem  facientes, 
sequentis  initium  ab  boc  eodem  capituio  suma* 
mu8. 


LIBER  TERTIUS. 


41  In  Gantiois  cactioorum  dileclus  amics  sus  ^ 
ioquitur  :  Ostende  mihi  faciem  tuam,  amica  mea, 
speciosa  mea,  columba  mea^  sonet  vox  tua  in  au- 
ribus  meis,  Vox  enim  tua  dulcis  et  facies  tua  decora 
{Cant.  ii).  Vocis  sive  iocutionis  ejusmodi  nunc 
opportune  reminiscimur,  quia  videlicet  salvo  ai- 
tiori  coelestis  grati»  vei  amoris  gradu,  in  quo  di- 
lectus  Christuset  amica  ejussanctaBcolesiacogno- 
8citur,nimirum8apientis  cujusque  animus  dilectus 
et  Bancia  Scriptura  amica  vel  dileota  est  illius  qui- 
cunque  talis  est,at  veraciter  testimonium  sibiper-  D 
hibeatoonscientia,qaod  sancts  Scripturs  pulchri- 
tudinem  veram  et  veritatem  pulchram  diligat.Illius 
namque  verba  sunt  b»o  :  Dixi  sapientix,  soror  mea 
eSf  etprudeniiam  vocavi  amiram  meam  {Prov.  vii), 
Dicit  ergo  nunc  animus  atudiosus,  et  ipsa  Scriptu- 
rs  praesentis  admonet  ditncultas,  ut  dicat  : 
Ostende  mihi  faciem  tuam,  sonet  vox  tua  in  auribus 
meis.  Vox  enim  tua  duteis,  et  faeies  tua  decora, 
Sancts  bujus  Scripturs  facies  nonniei  Bapienti 
unquam  ostensa  eat»  et  vox  ejas  nonnisi  in  aa- 


ribus  diligentiB  anquam  sonuit,  neque  alius  scire 
meretar,vox  ejusquam  dulci8,et  facies  ejus  quam 
decora  Bit.  Dicit  enim  ille  qui  scripsit:  Quis  sa- 
pienset  intelliget  ula,  intdligens  et  sciethaec*t  {Ose. 
XIV.)  Igitur  semen  hujus  dulcedinis  atque  decoriB 
auotorem  spiritum  propitium  babere  operantes, 
dileclam  hanc  eive  amicam  inetantur  coepto  itinere 
sequamur,  ut  facieiu  ejus  videre  et  vocem  audire, 
id  est  et  intentionem  ejus  sentire,  et  verum  ejas 
Bensum  inspicere  mereamur.  Gum  dixiBset  in  boo 
propheta  Dominus :  Quia  misericordiam  volui,  et 
non  sacrificium,  et  scientiam  Dei  plusquam  holO' 
caustum^  oontinuo  subjunxit:  Ipsi  autem  sicut 
Adam  transgressi  sunt  pactum,  ibi  pratvaricati  sunt 
in  me.kh  isto  rursus  capitulo  popuii  peccataincipit 
declamare.  Unde  et  bic  ad  memoriam  revocandum 
est,  quia,  sicut  superias  Jam  diximue,  Bopties  bio 
propheta  gentis  sus  peccatricis  peccata  percutit, 
totidemque  vicibusinadventum  sive  sacramentum 
Fiiii  Dei  sermo  eJuB  reoarrit,  singulosque  cursuB 
in  eodem  terminat,  niminim  Bapienti  atqae  intei- 


97 


COHMBNT.  IN  Xll  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB  II. 


98 


ligeQti,  qaia  hase  scire   meretur.   Illod    innueDS,  \  consecratum.  Erat  enim  etcivitas  fuKitivorum.  Sed 


quod  justificari  et  a  peccatis  liberari  aliter  quam 
per  gratiam  vbl   fidem  Christi  nemo  possit.  Uao 
vice  prima,   quam   nunc  uaque  tractavimus   sic 
inccBpit:   l9on  est  enim  veriias  et  n\m  est  mis&' 
rieordia^  et  non  est  scientia  Dei  in  terra.   Tandem 
in  peraonaGhriBti  venturl  dixit :  In  tribulatione  sua 
mane  consurgent  ad  me^  eto.,  et  tunc  demum  ad 
initium  redargutionis  rediit,  dicendo:  Quiamiseri" 
eordiam  voiui,  ei  non  saerificium,    et  scentiam  Dei 
ptus  quam   hotocaustum^  ipsi  autem^  sietU  Adam^ 
iransgresii  sunt  paetum^  ihi  prwvtiricati  sunt  in  me. 
Cum  enim  dicit,  quia  misericordiam  votui  el  scien' 
iiam  Dei^  snbaudiendum  vei  reminiecendum   esti 
quod  in  initio  capituli  dixerat,  non  est  misericordia^ 
et  non  esi  scieniia  Dei  in  terra.  Nunc  itaque  ordine 
CQBpto  proceB8uri,non  negligenter  preterimuB,  quia 
dno  dixit  in  versiculo  praesenti :  Sicut  Adum  tranS' 
gressi  sunt^  ibi  prxvaricali  sunt  in  me.  Brevi  ver- 
siculo  ei  originaie  peccatum,  et  actualia  tetigit  pec- 
caia  eorum.    DiCBodo  namque,  sicut  Adam  trans- 
gressi  sunt^  actualia  peccata  vehementer  accusat ; 
quia  colentes  idola  et  cstera  facientes  scelera,  non 
quomodocunque  peccaverunt,  non  per  ignorantiam 
ant  per  infirmitatem  deliquerunt;  sed  qui  nequissi- 
mu8  peccandi  modus  e8t,8cienter  peccante8,8ciente8 
qnod  mala  facerent,  recedendo  a  domo  David  et  a 
templo  Domini,  quod  erat  in  HieroBoljrmie,  vituloB- 
que  aoreoB  colendo  peceatum  Buum  defenderunt, 
contradicendo  sanctis  prophetis  quoscunqueDomi- 
Dus  misit.  Uiide  et  Buperiua  Dominue  dicit ;   Po^ 


B 


quanto  celebrior,  tanto  iddlolatri®  et  malorumom 
nium  principium  fuit.  Et  quia  isti   idola    primum 
coneecrarunt,  vel  maxime,  sicut  prssenB  teslatur, 
in  malumadjuverunt;  idcirco  primi   ab    Aseyriis 
capti  et  in  captivilatem  ducti  sunt.  Porro,  Sicbem 
civitae  in  confinio  decem  tribuum  4!t  et  duarum, 
qu»  postea  Neapolie  appellata  est,  unde  traneitus 
erat  IsraelitiB  in  HieruBalem,  ubi  solummodo  iice- 
bat  victimaa  immolari.   Tribus  ergo  temporibus, 
quibus  secundum   legia  prasceptum  populue  ad 
templum  Domini  ascendere  debebat,   sacerdotes 
iiiorum  ponebant  in  itinere  iatronea  qui   insidia- 
rentur  pergentibus,  ut  magis  vitulos  aureos  in  Dan 
et  in  Betbel,  quam  Dominum  adorarent   in   Hie- 
ruBalem,  et  quos  revocare  non  poterant,  in  eadem 
via  interficiebant.    Sacerdotum   illorum   particepe 
nuno  dicitur  Galaad,  videiicet  eo   quod   Galaadite 
coDJungendo  se  iniqua  loBderaiione  et  cooperando 
sacerdotibuB  in   interfectione.   Sensua  igitur  iete 
eet :  Si  qusras  cur  dixerit,  ipsi  autem  transgressi 
sunt  pactum^  sicut  Adam^  qui  utique  non  per  igno- 
rantiam,  sed  ecienter  per  arrogantiam  peccavit,  et 
peccatum  suum  adversus  Deum  seee  corripientem 
proterve  defendit.  Ecce  afTeclum  siveopus  manife- 
stum  habes  malae  defenBionis.Nullum  denique  ma- 
nifestiuB  defenBioniBestexperimenlum,  quam  illos 
interficere,  quibus  aduiissum  non  placetcommuni- 
ter  suscipere  peccatum. 

LocuB  interfectionis  erat  Qalaad,  mira  perversio- 
ne,  mira  Bupplantatione.  Debuerat  namque  civitas 


pulus  enim  tuus  sicut  hi  qui  contradicunt  sacerioti.  C  esse  non  interficientium,  sed  ab  interfectione  libe- 


Hoc  nimirum  eratita  tranegredi  paclum, itcut  trans- 
gressus  est  Adam.  Ille  namque  ei  transgressuB  est 
et  transgressionem  suam  superbe  defendit,dtcendo: 
Muli^^r  quam  dedisti  mihi  sociam,  dedit  mihi  de 
iigno.  et  comedi  {Gen.  iii).  Porro  subjungendo,  ibi 
prxvaricati  sunt  in  me,  originaln  respicit  peccatum. 
Ibi  namque  cum  dicit,  subauditur  in  Adam  :  pra- 
miserat  enim,  sicut  Adam  transgressi  sunt  pactum. 
Et  vere  in  Adam  prsvaricaii  Bunt,  qoia,  ut  Apo- 
stoios  ait,  per  unum  hominem  in  hunc  murtdum 
peeeaium  intravit,  et  per  peccatum  mors^  et  ita  in 
omnes  homiues  mors  pertransiit^  in  quo  omnes  pee- 
caverunt  {Rom.  v).  Itaque  cum  dicit^  ibi  praevaricati 
sunt  in  me,  hene  sspe  dictos   Apostolus   buic   in 


rantium  quempiam   fugiiivum,   secundum   lcKem 
Domini  dicenlis  :  Cumque  ultor  sanguinis  eum  lueril 
persecutuSf  non  tradent  in  manus  ejus  ;   ^ta   igno- 
rans  percussit  proximum  ejus,   nec  ante  bifhium^ 
iriduumve  ejus  probatur  inimicux  et  hnbilavit  in 
civitate  iUa,  donec  stet  ante  Judicium,   causam  reti- 
dens  facfi  suj,  et  moriatur  sacerdos  magnus  qui 
fuerit  in  iilo  tempore  {Josue  ix).   Recte  ergo  di- 
citur  ,  supplantata  sanguine^  quia  perdito   vel   de- 
relicto  constituto  pacie,  Busceperat  pro  illo  com- 
mutationem  eanguinis.  Dicitur  et  quasi  fauces  i;t- 
rorum  latronum^  qu'a  videlicetsicut  latrones  in  lau- 
cibus,  id  est  cavernis  iocisque  abditis  latentes,  ex- 
Bpoiiant  prstereuntes  et  interficiunt ;  bic  in  ea  qu» 


isto  qooque  sermone  consonai  propbetas  oausando  D  debuerat  esse  asilum  fugitivorum   saDguiuarii  sa- 


Judeos  et  Griecos  omnes  sub  peccato  esse,  eubjun- 
gendo  eiiam  hso :  Non  est  enim  distinctio.  Omnes 
enim  peccaverunt^  et  egent  gloria  Dei  (Aom.  in). 
Hisdictis,  continuo  de  peccalo  aotoali  abuodantius 
agit,  sciiicet,  de  peccato  idololatrias  et  aureorum 
caltu  vilulorQm,  quo,  eicut  Adam,  transgressi  sunt 
pactum,  ut  jam  dictam  est.  Sequitur  enim  :  Qataad 
civitas  operantium  idoium,  supptantata  sanguine ;  et 
quasi  favc^s  vv^orum  latronum^  particeps  sacerdotum 
in  via  interfidentiam^  pergentes  de  Sichem,  quia 
scelus  operati  tunt.  Galaad  est  civitaa  sita  trans 
Jordaaeai  in  iriba  Oad,  in  qaaidolun  primitai  «t 


cerdotes  simplicitati  populi  insidiantes  exspoliabent 
eos  fide,  interficiebant  meote,  quos  decipere  non 
poterant  veslibus  privabant,  corpore  necabant.Pro 
tanto  scelere  propbeta  doiens,  exulamat :  In  domo 
Israel  vidi  horrendum.  Ihi  fornictUus  e%t  tphraim, 
contaminatus  e$t  hrael.  Qoid  enim  magis  horren* 
dum,  quid  magis  exclamatione  dignum  qua^n  istud 
accidisse.non  in  qualicunque  gente  aut  natione,sed 
in  domo  Israel,  in  geute  Dei,io  parte  Domine,sicut 
Moses  loquitur:  Pars  autem  Domini  populus  ejus, 
Jacob  funicutum  hareditatis  ejus  ?  {Deut.  xxxn.) 
OMiqae^tKvalteriai  foecwtom  ia  fMku  orror 


99 


RUPERTI  ABBATIS  rUlTlENSIS 


100 


est.  leraelis  antpni,  qu\  veri  et  unius  Dei  notitiam  A  prospiciens  hic  recie  dicat  :   Sed  el  Juda  pone 


habuit  legemquearcepit,  lale  peccatum  horrorest. 
Proptereatoties  peccatum  illiuspopuli  foroioationecr 
appellat,  et  nunc  quoque  dicit;  Mt  fomicaim  est 
Ephraim,  coniaminaiut  est  hrnet,  Ephraim^  ut 
sspedictuiii  est,  ipse  Jeroboam  de  tribu  Epbraim; 
Urael  vero  decem  tribus,  quae  illo  peccante,  id  est 
vitulos  aureoB  pro  Deo  sibi  faciente  contaminalsB 
8unt,  aequendo  illum.  Etenira  eicut  oomtaminatur 
adulterio  mulier,  sic  derelicto  Deo  populos  iile 
culta  idololatri®  contaminatus  est.  Hrpo  adversus 
Israel,  id  est  decem  tribus  dicta  sunt.Sed  nunquid 
lanlummodoillisiratusest?  Nocoeei  euperJudam 
granilia  ira,  quam  nunc  videmus,  pro  meritie  erat 
ventura  ?   Sequitur :  Sed  $i  Juda    pone    messem 


mesum  tibi,  Ciim,  iDqutt,  sanare  vellem  Israet, 
revetafa  est  iniquitas  Bhhraim^  et  malitia  Samarix. 
Qui  noudum  sapiens  sive  intelligens  est,  qualem 
eanclus  prophetiffi  epiritus  loco  jam  diclo  requirit, 
nihil  aliud  signincari  hic  arbitratur,  nisi  ac  8i  di- 
ctum  sit:  Gum  per  David  electum  meum  vellem 
Israel  instruere  ad  cognoacendum  verum  Deum,  et 
ad  teoendum  firmitersolius  nominis  mei  cultum  le« 
gitimum,  iniquitaa  filioruro  Iprael  magis  exar8it,et 
maliiia  illorum  pertinaciue  insanivil,  ncc  ante  de- 
stiterunt,  donec  ad  po&teros  derivato  regni  guber- 
naculo  jugum  exousserunt,  et  a  domo  reces^erunt 
ejuBdcm  D&vid,  et  Deos  sibi  fecerunt  juzta  men- 
tionem  suc  iniquilatis,  juzta   malitiosa  desideria 


tibi^  cum  convertero  captiviUitmn  pmpuU  mei.   Ac  n  cordis  sui. 


81  dicat :  Dixi  quidem  in  initio    propbetici  bojiis 
sermonis,  quia  non  addam  ultra  missreri  domui 
Israel^  sed  obtivione    obliviscar  eorum ;  et  domui 
Juda  miserebor,  et  salvabo  eos  in  Domino   Deo  suo^ 
et  hoc  verum  est.  Nam  Israelis,  id  est  decem  tri- 
buum  captivitas,  de  terra  Assyriorum   non   revo- 
cabitur.  Tua  vero»  o  Juda,   tranamigratio   de   Ba- 
bylone  est  reducenda  post  annos  LXi.Verumtamen 
cum  convertero  illam  captivitatem  populi  mei,cum 
reduxero  illos  in  terram  suam,  qui  ez   te  eupere- 
runt  digni  ut  reliquis  salventur  pro  ipsorum  fide  et 
merilis  nsque  ad  plenitudinem  temporis,  quo  con- 
vertenda  est  univerpalis  captivitas  omnis   populi 
mei  per  adventum   SalvatoriB  Ghristi,   tu,  Juda, 
pone  messem  tibi  quae  secanda  erit,  id  est   mul- 


Verum  ille  David  non  solum  pater  secundum 
carnem  exstitit  Salvatoris  nostri.verum  etiam  figu- 
ram  ejusdem  pr«tuiil  in  mirabilibus  gestis.  iie- 
gnum  ejus  prsparaiio  fsit  regni  Cbristi,  imo  re- 
gnum  uuum  est  Christi,et  ipsiusDavidJuxta  quod 
et  angelus  ad  Mariam  de  iilo  dicit :  Ei  iabil  itti 
Dominus  Deus  sedem  David  palri^  ejus  [Luc.  i). 
Econtra  Jeroboam,  et  qui  illum  secuti  sunt  re- 
linqueotes  David,  typam  gesserunt  Judcorum  et 
Pbarieaeorum,  qui  Cbristum  negaverunt  ante  fa- 
ciem  Pilati,  et  dixerunt  :  Non  hubemus  regem 
nisi  Cxsarem  (Joan,  xix).  Furor  ille  quo  Cbri- 
stum  condemnantes  petierunl  dimitti  sibi  Ba- 
rabbam  homicidam,  et  seditionis  auctorem,  iiii 
malitis  similis  exslitii,  qua  illi   qoi  seouti   sunt 


titudinem  filiorum  male  natorum,   quibus  multi-  ^  Jeroboam,  verUatem   Dei  in  mendadum  commu 


plioiter  pullulabis,  scito  demelendam  esee  Roma- 
norum  giadiis,  sicut  nunc,  imo  maKisquam  nunc» 
deot*m  tribus  demetunlur  et  Iransferuntur  ab  As- 
syriis.  Quam  ob  causam  ?  Quibus  pro  meritis  sive 
peccatis?  Ait: 

Cap.  VII.  —  Cum  sanare  veltem  Israel^  revetata 
est  iniquitas  Ephraim,  et  matitia  Samarise^  quia 
operati  sunt  mendacium^  et  fur  ingressus  est  spo- 
tians,  tatruneulus  foris.  Et  est  sensus :  Cum  ad 
salvandum  Israel  venissem,  illa  iniquitas  revelata 
est  et  illa  malitia  Judsorum  sese  expressit,  cujus 
illa  iniquUas  Ephraim,  illa  malitia  Samarix  ty- 
pu8  vei  prccursio  fuit,  quando,  relicta  domo 
David,  Jeroboam  pretulit ;  relicto  Domiiio   Deo, 


taverunt  {Rom,  i).  Vel,  sicut  hic  scriptum  est, 
mendacium  operati  sunt,  quia  veritate  contempta, 
mendacium  in  vitulis  aureis  operati  sunt,  et  colue- 
runt.Igiturin  verbis  istis  similitudinem  pariter  con- 
templemur  48  etrem.8imilitudtnemin  illiusstaiu 
temporis,  scilicet  in  eo  quod  ille  Ephraim,8ive  illas 
decem  tribus  taliterrecesseruntadomo  David.  Rem 
vero  in  adventu  SaIvatoris»quando  Judasi  rebellantes 
veritaii,  negaveruut  eum,  et  populus  regis  hujus 
essenoluerunt.ltaquecum  dicit :  Cum  sanare  veltem 
Jsraet^  revetata  est  iniquUas  Bphraim.Ponamus  ante 
oculos  mentiset  illum  David  patrem  carnis  Cbristi, 
et  huoc  filium ejus  verum David.quia  videlicet  uter. 
que  8U0  modo  Israel  sanare  voluit,  ille  psalterium 


vitulos  aureos  colere  magis  elegit.  Diligenter  pro    D  componendo,  iste  carnem  assumendo.Nampsalte- 


phetio  hujus  locum  huno  quem  nuno  ingredi- 
mur  pertraotare  conemur,  memores  illius  dicti  in 
iine  voluminis,  cujus  eepe  meminimus.  Quis  sa- 
piens  et  intettiget  ista,  intetiigens  et  scitt  hvc, 
et  aoientes  tanta  esse  vel  talia  qus  hic  prophetali 
ocqIo  prsBvidet  ac  praescribit,  qualia  si  nudis  elo- 
queretur  verbia,  nimis  intolerabile  esset  audire  ho- 
minibus  iliius  temporis,  sicut  diximus  Jam  in 
proGsmio  pr&sentis  opusculi.  Denique  pecoatum 
Jud«  in  Halvatorem  cujuf  sanguinem  fudii,  hic 
mystioe  describit  propter  quod  taiia  facta  aunt  vel 
fleri  dabaerunt  io  ct|u8dem  exoidio  gentii.  Qai» 


rium,  illud  manufactum  tjrpum  fuisse  carnis  vel 
corporis  Cbristi,  lestatur  ipse,  cum  in  psalmo  per- 
Bonam  Patris  ad  eumdem  Filium,dum  in  sepulcro 
corpusejus  quiescit,  loquentem  introducit  lExsurge 
gtoria  mta^  exturge  psalterium  etcithara  {Psal,  lvi). 
Etille  reBpondens :  Exsurgam,  inquit»^t7iictt/o  (ibid), 
IIIo  psalterio  suo  manofacto  David  Israel  sanare  vo- 
luit,quia  nimirum  idcirco  verk>a  coslestia  cum  psal- 
terio  cecinit,ut  populum  tantummodo  terrenadili- 
gentem  introduceret  ad  amoremetspem  futuri  re- 
gni,  qua  vera  sanitas  est  cordis.  Hoo  anto  illum 
nemo  fecit,  ut  promiaea  cosleBtia  verbis  enuntiaret 


101 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  IH. 


102 


manifestis,  aut  poonas  igDis  «terni.  Hoc  ita  verum  A.  David»  invidendo  et  dedignando  tribui  Juda,  qu6d 


e5t,ut  apud  Moyaen  fere  nuf>quam  invenias  promis- 
siones  paradisi  vel  regnum  Dei,neque  comminatio- 
nee  inferni,  nomioibus  manifestis,  prster  iocum 
unum  in  cantico  Deuleronomii,  ubi  sio  dicit:  Ignis 
succensus  est  infurore  meo,ei  ardebit  usque  ad  infemi 
novissima  (Deui.  xzzii).  Omnia  clausa  eunt  eub  figu- 
ris,  et  bona  quidem  sterna  eub  nomine  terrasCha- 
naantterraequasi  lacteetmelle  manantis  ;  mala  vero 
eempiterna,  sub  nominibus  fnmis,  pestilentic^gla- 
dii,  malarumque  bestiarum  reddenda  signiOcatpro 
meritis.  Talis  namque  et  ita  quodammodo  puerilis 
sensuserat  carnalis  populi  in  iliius  statu  temporis, 
ut  oonnidi  pisBentiadiligere  pro8pera,nonni8i  prae- 
sentia  metuere  sciret  adversa.  Hincprimus,  utjam 


sibi  taatum  ex  illa  tribu  reges  deberent  esse  de- 
Btinati.  Dizerunt  enim  quodam  loco  v.ri  Ii»rael  ad 
regi*m  David  :  Quare  te  furati  sunl  fraires  nostri 
viri  Juda^  et  transduxeruni  regem  ei  dominum  efus 
Jordanemt  Et  respondf-ns  omnis  vir  Juda,  quia  pro- 
pinquior,  in<iuit,  mihi  esi  rex,  Et  respondens  vir 
Israel^dtcem  partihus^ait^  majoregosum  {II  Reg.  xiz). 
Ita  commota  seditione  quidam  vir  Belial  nomine 
Seba  filius  fiocbri  cecinitbuccina,  et  ait :  Non  esl 
nobis  pars  in  David^  neque  hxreditas^  in  filio  Isai 
(//  Reg,  xzj.Deniqueex  dictiset  factis  bujuscemodi 
paiam  datur  intt-iligi  qusnam  illa  fuerit  malitiaSa- 
maris,  de  qua  nunc  loquitur  bic;  quia  nimirum 
scissuras  illius  causa  fuit  iovidentia,  quaB  veraciter 


dictnm  est,  ccelestis  regni  Kloriam  palenter  expres-  n  malitia  dici  potest,  quia  cuncta  malitiosarum  roa 


sit  verbis,  addita  vi  musicffi  dulcedinis  et  ordine 
composito  divinasreligionis,  volente  Domino  saaare 
Israel,  scilicei  ut  sano  corde  terrena  parvlpenderet, 
ccDlestia  magis  desideraret:  At  vero  psalterium  is- 
tud,  sive  hcc  cithara,  cui  Pater  boc  dixit:  Exsurge 
gloriamea^  exsurge  psallerium et  ci//iara,multo  am« 
plius  hoc  egit  eio  aperiendo  ossuum,  ut  Mattheus 
scribit:  beaii  pauperes  spiritu,  quoniam  ipsorum  esi 
regnum  easlorum  {Matih,  v),  etc.  Nimirum  baeo  ex- 
spectationicarnalislsrael  valdecontraria  sonuerunt 
t>eatiricando  pauperes,  mites,  lugentes,  esurientes 
BC  sitientes  justiiiam,  misericordes,  mundicordes, 
pacificos  et  persecutionem  propter  justitiam  susti- 
nentes.  Aliter  namque  sentiebat  sarnalis  Israel, 


cbinamenta  cogitationum  parit.  Maxime  vero  tunc 
iniquilas,  quaecunque  sit,  malitia  meretur  dici, 
quando  sic  se  exercet  ut  cum  sapientin  vel  ratione 
incedere  possit  videri.Sapienter  autem  sive  rationa- 
bililer  Samaria  fecisse  sibi  videri  poterat,sequendo 
regemque  facieodo  Jeroboam  de  tribu  Epbraim, 
quia  patriarcha  Jacob  cum  benediceret  filios  Juseph 
Manassen  et  Ephraim,  iste  quidem^  ait,8ciliretMa» 
nasses,  erit  in  populos  et  mnttiplicahitur,  sed  frater 
ejus  Junior  major  illo  erit,  et  semen  illius  crescei  in 
gentes  [Gen.  xlviii).  Et  in  Paralipomenon  legimus: 
Ruben  quippe  primogenitus  erat  Israelf  sed  cum  rto- 
lasset  torum  pairis  sui,  data  sunt  primogenila  ejus 
fllii  Joseph  filii  Israel  (/  Par,  v).  Et  quidem   plura* 


scilicet  beatos  essetanturo  illosqui  prosperarentur  ^  liter  dixit  tiliis  Joaepb,  sed  cum  ille,utjam  dictum 
ia  via  bujus  saecnii,  quibus  verauiter  ut  et^sent  su-  ^  est,  Epbraim  juniorem  priori  prstulerit,  Jure  sibi 


perbiyimmites.sive  tyranni  ridentefe,atqueexsultan* 
tes  quamvis  in  rebus  pessimis,  inezpertes  miseria- 
rum  atque  idciroo  nescientes  compati  miseris,laxu- 
rianiea  omni  voluptate  cordis  et  corporis,  bellige- 
ranteft  atqoe  bellicis  elatos  triumpbis  valentcs  per 
potentiam  quos  vellent  occidere  ac  persequi.  Pro- 
fecto  eensos  hic  magna  erat  infirmitas.  Uie  autem 
sanare  volebat  Israel,  ut  sane  saperet.  Adversus 
utramqae  revelata  est  iniquitas  Ephraim,  id  est, 
persecati  sunt  eos  omnes  illi  qui  nolueruntsanari. 
Primnm  quis  nesciat  quanta  David  ille  regni  Dei 
psalteB  adversa  periuiit,quanta  mala  passus  est  ab 
iliisf  osqueadeoquo  gratis  illam  odiohabuerunt,ut 


tribus  Ephraim  de  primogenitis  videbaturgloriari. 
Itaque  peccatum  Samaris  recedentis  a  domo  David 
et  invidentis  triboi  JudaB,ut  ex  ea  reges  aut  princi- 
pes  deberent  germinari,rccte  malitia  debuit  nuncu- 
pari,quia  cumcontra  veritatemet  rationem  ageret, 
rationis  etdivinas  auctoritatis  patrocinio  noncarere 
sibi  visa  esi.Et  uotandum  qualiterdixerit  huic:  /^e* 
veiata  est  iniquitas  Ephraim  ei  malitia  Samarise, 
Non  dixit,  ezorta  est  sive  oriri  cospit  iniquita8,^nt 
sanare  vellem  hraei,  sed  revelata  esi,  iatebat  quan- 
diu  duces  vel  principes  habebat  Israel,qui  illum  co- 
gerent  ad  cultum  Dei,  qualium  optimus  vel  mazi- 
mus  fuerat  David.  Aevelabatur  autem  quandomo. 


filiumquoqueiliius  Absalonregem8ibifacerent,quia      rientesdecedebantilli,  sicut  quodam  ioco  Scriptura 
noo  alium  habuerunt,quo  duce  consur^entes  regno  ^  dicit :  Cumque  Dominus  judices  suscitaret,  in  diebtu 


eum  depellerent.  Mortuo  Absalon,  secuti  suntSeba 
filium  Bocbri,  illo  mortuo  subticuerant  vicli  et  in- 
vitl  per  sapientiam  ejusdem  David  filiique  ejusSa- 
lomonis.sed  delnde  mozubi  occasio  dataestperim- 
prudentiam  Robuam,  cervicessuasezcusseruntyre- 
gemque  alium  et  Deos  alieno8,id  est  vitulos  aureos 
sibi  fecerunt  {IV  Reg,  xvii).  Haec  fuit  iniquitas 
Epbraim,  et  hsc  malitia  Samaris,  quia  videlicet 
Jeroboam  de  iribu  Ephraim,  manum  hoc  inique 
ge8sit,et  Samaria  per  quam  totum  ejus  rt^gnum  in- 
lelligitur  (fuit  enim  metropolis  decein  tribuum),boc 
ipsom  malitiose  luscepit,  scilicet  invidendo  domui 


eorum  flec(ebaturmesericordi'ijeiaudiebai  affiictorum 
gemitus,  et  liberatai  eos  de  casle  vastaniium,  Posi- 
quam  autem  moriuus  esssi  judex,  reveri»  bantur^  et 
multo  mafora  faciebant^  quam  fecerant  patres  eorum^ 
sequenies  deos  alienos  ei  ailoranles  eos,  lYon  dimise 
runiadmventiones  suaSjei  viam  durissimam  ver  quam 
ambutare  consueverani  {Judic,  ii).  Eodem  modo  tuno 
revelata  est  eadem  iniquilas,eadem  malitia,quando 
decesserat  David,  quo  regnante,  non  audebat  reve- 
lrtri,imoet  muUo  majus  tunc  revelitH  est  quam  ea- 
tenus  aliquando  revelata  fuisset.  Prius  naiuque  ur- 
gente  aliqua  calamitate,etclafflantibu8  iliis  ad  Do- 


103 


RDPERTI   ABBATIS    TUITIENSIS 


104 


minBmcumtribularentursuscitatoSalvatorealiquo,  A  Quam  obcausam  talia  prsdicantem  repu1erunt,odio 


id  edt  judice booo,44convertebanturad  Domiiium, 
etdeosalienos  relinquebant.  Extunc  autem  quando 
sic  revelata  est  ut  illos  faceranl  vitul08,nunquam  ab 
eiedem  vitulis  recesserunt,  sicut  manifeste  de  sin- 
gulis  regibus  Scriptura  dicit,  quia  a  pecoatis  Jero- 
boam  non  recesserunt.  Hanciniquitatem  sivemali- 
tiam  adhuc  propheticas  sermo  persequeoSyprotinus 
addit :  Quiaoperatisuni  mendacium.ei fur  wyres- 
suiesispotianSylafrunculusfons.Mendaciurnqmppe 
suni  operati^^icendo  devitulis^qui  utiquenonerant 
diUsiisunidittui,  Israelj  quiteedwerunt  dtterra 
jEgypii{lll  Jieg.xxu).A6  illud  opusut  fieret.etdia- 
bolus  invieibiliter,  et  Jeroboam  visibilileroperatus 
est.Pulohre  ergo  et  veraciter  dictum  :  Fur  ingres 


babueruntatqueimpugnaverunt?videlicetquiacun- 
cta  bis  contraria  sapiebant  et  diligebant,  talemque 
sibi  cupiebanl  advenire  Messiam,  qui  illos  in  boo 
eeculo  eztolleret,  gt^niiumque  pacem  eo  usque  lur- 
baret,  donec  omnes  (Ines  terrs  ditioni  illorum  per 
bellabel1orumquetriumpho8  8ubjugaret,aoreamque 
acgemmatamillls  Hierosolymam  in  terris  construe- 
ret,  atque  in  caBteris  his  Bimiliboseorum  cupidila- 
tem  omnino,  sicut  littera  propbetica  plerisque  in 
locis  sonare  videtur,  corporaliter  expleret.  Tamen 
iiloruro  intentionem  sensumque  ipse  quodam  lo- 
co  breviier  exprimens  :  Quomodo^  inquit,  po- 
testis  vos  credere,  qui  gloriam  ab  invicem  accr- 
piiis;  et  gloriam  qux  a  sota  Deo  est^  non  queritis? 


sus  esi  spotians,  scilicet  diabolus  animas  furtim  de-  ^  {Joan,  ?.)  Persecuti  sunt  ergo  sanare  voleateru  tao- 


voraos  per  inspiratam  occulte  malitiam,  et  latrun^ 

culmforis,  videlicet  Jeroboam  latro  visibilis,  qui 

foris,  id  est  exterius  idola  fabricans,  extra  domum 

sive  partem  Domini,et  peccare  faciene  l8rae1,nimi' 

rum  grande  et  crudele  latrooinium  feoit.  Diximus 

qaaliter  illo  tempore  reenante  eeu  jam  decedente 

David,  iniqiiitas  Ephraim  et  malitia  Saxari»  reve- 

lata  fuerat,  cum  eanare  vellet  Doroinus  Israel.Dica- 

mu8  nunc  qualiter  noviBsimo  tempore,cum  in  ad- 

ventu  8U0  Salvator* itidem  Israel  sanare  vellet.eimi- 

lis  iniquitas  vel  malitia,  imo  et  molto  major  secun- 

dum  similitudinem  illius  revelata  sit.  Cum,   inquit, 

sanare  veliem /srael,  dicat  hoc  sanator  etsalvator 

IsraelfSanitatis  illiut  auctor,de  qua  cum  prcmisis- 

86t  paulo  ante  dicens  ipse:  Intributaiione  suamane 


quam  phrenetici  medicum  percutientes  antidotum 
porrigentem,  nec  ante  destiterunt,  donec  trat^entes 
illum  ncKarent  ante  faciem  Pilati,  praseligenlee  Ba- 
rabbam  latronem,  auctorem  seditioniseumdemque 
regem  suum  postutantes  cruciflgi  (Ifa^M  xxvii).Hoo 
modo  revelata  in  illis.imo  iropleta  ab  illis  est  iniqui- 
tas  Ephraim,et  malitia  Samaris.el  sic  impleverunt 
mensuram  patrum  suorum,  et  sic  revelaverunt  ao 
testiflcati  sunt  quod  essent  consentientes  patribus 
eorum.  Nam  quod  inccsperunt  illi,  recedendo  ado* 
mo  David  et  occidendo  propbetas  Domini ;  hocisti 
adimpleverunt,  cruciflgendo  fllium  David,  Filium 
Dei,  et  deindeoccidendo,  cruciflgendo,  flagellando, 
et  de  civitate  in  civitatem  pereequendo  propbetaset 
sapientes  et  Scribas,  quoe  ille  misit  in  omnibus  bis 


eonsurgeni  ad  me^  yerbsL  ipsoruro  consurgentium  ^  opera{i<un^me7i6£aciiim,mentiente8  adversuseum- 


pro  inus  intulit  hoc  modo:  Veniie  etrevertamurnd 
Dominum.quia  ipse  ccepii  et  sanabil  nos  (Ose.  vi), 
de  <|ua  Banatione  sive  sanitate,  id  est  peccatorum 
remissione  primaque  resurreotione,  qus  est  resur. 
rectio  animo.jam  eodem  loco  dictum  est.  Gum  enim 
illa  sanitaie  sanare  vellet  Israel  Deus  horoo  faotus 
prssentialiter  atque  visibililerincipiens  prsBdicare, 
etsio  dioere  :  Posnitentiam  agite,  appropinquabii 
enim  regnum  ccehrum  { ^latth,  iv),tunc  revelata  esi 
iniquitas  Ephraim  ei  iniquitas  Samarim,\d  est  illa 
iniquiiasJudasorum,  illa  roalitia  Scribarum  et  Pha- 
riscorum.cujuBtypusexstititillainiquitas  Ephraim 
et  llla  malititt  Samarias,  dequajamsecundumliite- 
pam  vel  historiam  dictum  est:  Exagiiavii  enim  il- 


demregem  suumquem  negaverunt,  et  velut  malum 
ao  seductorem  accusaverunt.  Perspicuum  quoque 
illud  est  in  iIlis,quod  sequitur:  Ei  fur  ingressus  est 
spolianSftatruncutus foris,  Fur  namqueJudtis  pro- 
ditor,  et  latrunculus  coetus  pharisaicns  exstitit. 
Judas  namque  loculorum  Domini  erat  fur,  sicut 
evangelista  testatur^^uta  fur  erat  ei  locuios  habens^ 
ea  qu»  mtttebaniur,  poriabai  {Joan.  zii).  Porro 
Pharissi  et  sacerdoies  in  templo  latrooinabantur, 
praedam  de  populo  facientes,  vendendo  et  emendo, 
unde  cum  ejiceret  eos  {Matth.  xxi),  sumptum  de 
Isaia  testimonium  protulit,  dir^ns  :  Scriptum  est : 
Domus  mea  domus  orationis  vocahitur  {isa.  lvi),  et 
mox  illud  de  Jereroiasubjunxit:  Vos  autem  fecistis 


los  spiritus nequam  (/  Reg.  xvi),  ut  posnitentis  do-  D  iliamspeluncam latronum{Jerem.  vii).  Ille fur  intus 


ctorem  cum  verbo  prasdicationis,  opera  quas  nemo 
alius  fecit  facientem  deriderent,  persequerbntur  et 
bla8phemarent,exempli  gratia,dicendo:  Dmmonium 
hab^fS^Joan.  viii).  Itemque  m  Reelzebub  principe 
damonium  ejicit  dxmonia  {Maiik.  xii).  Non  enim 
placebat  illis  Ghristus  talis  prodicator,  pceoitenti» 
doctor,paupertati8  persuasor  atqoeexemplar  humi* 
litatis,  magister  mansuetudinis,  monitor  ad  lugen- 
dum  pro  peccHtis.declamator  justitias  et  conquieitor 
misericordi®,  munditis  cordis  collaudator,  pacis 
remuneratoreteorum  qui  persecutionem  pMtiuntur 
propter  jostitiam  {Uatih.  v)  coQsoIator.  Quare  ? 


inter  discipnlos  Domini  Jesu  pseudodiscipulus  et 
flctus  amicus.et  ille  latrunculus  foris,  id  est  mani- 
festusbostis^consilium  simul  inierunt,  et,  sicut  Jam 
dictum  eei^mendacium  operati  sunt^  cujusvidelicet 
mendacii  maximus  opifex,  Caipbas,  sic  mentitus 
e8t,toto  conspirante  illo  ooncilio  malignantium  ad 
decipiendum  miserum  populum.  Eipedit  vobis  ut 
unusmoriaiurhomo  pro  populo.etnon  toia  gens  pe- 
reai,  ne  forieveniant  Romani.ei  toUant  nostrum  et 
locum.ei  gentem  {Joan.  xi).  Adeo  cum  sanar**.  veltet 
Dominus  Itrael^  ille  more  suo  sannri  noluit.  sicut 
allis  verbis  declamani  dixit:  itierusalem,  Hierwa- 


105 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSER.  LIB.  III. 


i06 


lem^qtuf  oecidii  prophetus^  ei  lapidas  eos  quiad  te-  \  verunt.  Qusnam  sunt  adinventiones  ill»  qaas  eos 


missisunt^  tiuoties  volui  congregare  filios  tuos.qufm- 
admodum   galiina  congregat  pulios  suos  sub  aiaSf 
et  noluisiis  ?  {Maiih.  zxiii.)  Sequitur :  Ei  ne  forte  di- 
eant  in  cordibus  suis^  omnem  maiiiiam  eorum  tne 
recordaium,  nunc  circumdsderunt  eos  adinventiones 
suae^  eoram  facie  mea  fadx  sunt,   Magna  et  vera 
confirmatio  justi  judicii  Oei  8iveuilionis,quainprs- 
miaerat  dicena  :Sed  ei  Juda  ponemessem  tibi{Ose,vi)^ 
messem,  aiout  Jam  dictum  est,  appellans  illiuaim- 
mensttatam  excidii,qua  a  Eomanis  erantperdendi. 
He  forie^  inquit,   dicani  in  cordibus  sut»,   omnem 
maiifiam  eorum  me  recordaium.Ao  sidicatiNeforte 
murmarentyetquaaiinjustamreprehendantsenten- 
tiam  diccDtis :  Ui  veniat  super  vos  omnis  sanguis  ju- 


circumvenerunt et  per  quas  omnibus  iilis  similes  se 
fecerunt?  Ait:  Inmaliliasua  Iseti/icaverunt  regem, 
el  in  mendaeiis  suis  principes.  Omnes  adulierantes, 
quasi  clibanus  succensus  a  coquenie,  Quievii  pauiu^ 
ium  cioitasa  commistione  fermenliydonec  fermenlare- 
tur  totum,  Dies  regis  nostri,  deperunt  principes  fw 
rere  a  vino.  Extendit  manum  suam  cum  illusoribus, 
quia  applicuerunt  quasi clibanum  corsuum  cum  insi- 
diarelureis.  Toianocte  dormivit,  coquens  eos  ;  mane 
ipse  succensus,  quasi  ignis  fiammge,  Quis  iste  Tuit 
rez,  et  qui  isti  principes,  quos  el  in  malifia  sua,  et 
in  mendaciis  suis  ixtificaverunt  aduilerantes,  sic 
Buccensi  quomodo  succenditur,  clibanusa  coquentef 
ElquidemBensus  est  utilis^qui  et  si  non  palam  in- 


«/115,  qui  effusus  est  super  terram,  a  sanguine  Abel  ^  venitur.  in  gestis  tamen  potest  conjici,quod  itafa- 


jusli  (lfaMA.zxiii),ut  quodvindicatumeBtinpatribus 
iterum  vindicetur  in  fllii8,omni8  causa  illiBtollilur 
jaslo  reprehensioniB.Solentnamqae  Judsi  adverBUB 
hcyusmodi  respondenteB  dicere  nobis^Gur  boctem- 
pore  vindioari  in  nos  arbitramini,  in  quod  oiim 
viodicatum  fuit  ?Bxempli  gratia  :  Gum  dicimuseiB, 
illad  quoqae  peccatum,  quod  olim  in  deserto  fece- 
root  patrea  eoram,  faciendo  vitulum  et  adorando 
illum,  hoc  tempore  viBitari  Buper  illos,  quando  bic 
ezcaecati  snnt;  respondent  nobis  illius  malitias 
toQc  Dominumfuisse  recordatum,8iquidemtuncez 
4$  iiliB  ia  una  die  viginti  tria  millia  ceciderunt. 
Hcc  dlcaates  non  advertuat  qnia,  postquam  illud 
factum  est  per  manas  filiorom  Levi,  quibus  et  Mo- 
ses  ait :  Consecrastis  manus  vestras  hodic  Domino 
tmusquisque  in  fUio  et  fratre  suo  {Exod.  xtzn) :  de-  ^ 
inde  cum  oraret  Moses  dicens :  IHmitte  eis  kanc 
noxam  ;  ipse  re^pondens  :AngeluSt\nqmi^meus  prae* 
eedet  ie^  ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  koc 
peecaium  eorum  {ibid.)^  Igitar,  ne  forie  dicant^  ait, 
in  cordibus  suis^omnem  maiitiam  eorum  me  recorda- 
iumM  e8t,8ingulaqu«que  pecoata  temporibusBuis 
puniase  me,  atque  idcirco  noa  debere  nunc  omnia 
venire  saper  generationem  istam,  dico  illis,  quia 
aafic  eircumvenerunt  eos  adinventiones  5tt^,videlicet 
qaasi  longua  faniculu8,quia  cuncta  priorum  geae- 
rationum  peccataimitati8ant,et  ille  adinventiones 
eoram  faeiemea  faeiae  sunt,  quia  nullae  pcBnitentis 
satiafactione  illadeierecuraverunt.  Tales  sunt  ad- 
iDventionea  eoram  qa«  ilios  circumveaerunt,  tali- 


cturo  sit.  Uez  Hieroboum  et  priocipes  ejus,  qui  fa- 
ventes  ilii  ad  omne  facinus  paruerunt,hocmodolffi- 
tificaverunt.Mysterium  propheticum  de  nece  Salva- 
toris,  de  quo  nunc  loquebamur,  piululum  differi- 
mus,  ne  conjecturam  utcunque  rationabilem  atque 
probabilem  nos  neglezisse  videamur.Omn^j  aduiie' 
ranfeSt  id  est  a  proprio  viro,  Deo,  recedentes,  quasi 
clibanus  acoquente,  quia  sicutclibanus  succenditur 
ot  coquat  panes,  ita  illi  Buccensi  sunt  malitiaHie- 
roboam  et  igne  idoloIatriaB.Qiitm^  pauiulumciviias 
a  commisiione  fermentiy  donee  fermentaretur  totum. 
FabricatiB  quippeidolis,  non  vim  fecit  Hieroboam 
populo  ut  eacoleret,  ne  forte  quibusdam  causa  Dei 
religionis  resi8tentibu8,cultura  idolorum  evacuare- 
tur.Ideoque  pauiuium  quievil  avt/oa,  donec  propria 
voluntate  populu8regicon8entiret,ut  primumprin- 
cipes,  deindesatellites  illorum  regi  et  principibus 
faventes,ad  ultimum  omnis  populuscorrumperetur, 
Et  hoc  est  quod  dicit,  donec  fermentaretur  totum. 
Qus  enim  sponte  flunt,diu  permanenl  ;quaeautem 
necessitate,  cito  soIvuntur.Hoc  considerans  Hiero- 
boam,  maluitsponte  quam  coacte  populum  subire 
novam  idolorum  culturam.  Itaque  succensa  totius 
populi  massa  io  veneratione  vitulorum,  coeperunt 
diceroad  fores  Uieroboam  :  Diesregis  ii(7lfrt,8ubau- 
ditur  iste  e8l,et  quemnobis  festivum  nosterconsti- 
tait  imperator.HuacceIebramu8,in  hocgaudemus, 
in  hoo  vituloB  aureos  adoramus,  ita  clamante  po- 
pulo,  Cosperunt,  inquit,  principes  furere  a  vino^  id 
e8t,non  solum  nonBuntiratiquidebuerantrectores 


ter  causas  mortis  in  uno  bomine  adinvenerunt,  ut  D  esse  populi,'8ed  insuper  intelligentiam  suae  mentis 


meritodiGtnm8it,etmerito  fieridebueritillud  dictum: 
Yenient  h^ee  omnia  super generationemisiam  {Mailh. 
zziii).0mne8euim,quicanqaea  Banguine  Abeljusti 
justos  homineB  vel  prophetasocciderunt.Bimilesesse 
feceront  Cain,  qoi  Abei  interfecit  (60n.1v) ;  similes 
Saul,qui David  persecutosest^etpropter  illum  sacer- 
doles  Domini  lzxzv  viros  trucidavit,  et  civitatem 
illorom  percuBsit  in  ore  gladii(I  Reg.  zzi);  similes 
Jezabel  etAchab,  qoi  Nabotb  jusium  et  csteros 
propbetaa  Domini  ocoiderunl  (//i  Reg.  11).  Atque 
idciroo  recte  iniqaitatesiilorumetomniuraquicun- 
qoa  tales  ezstiteront^iati  in  generatione  sua  porta- 

Patroi.  CLXVIll. 


amittentes,  cotperunt  furere  a  !;//io,videIicet  amen- 
tiam  passi  tam  luzuriae  quam  idololatriaB.  Quid  ad 
hscillerez?  Extendit/inqmi,  manum  suamcum 
iiiusoribus,  quia  appiicuenmt  quasi  ctibanum  cor 
ittum,  cum  insidiaretur  eu,.  Illusores  quippe  erant 
principes  qui  populo  nequiter  iiludebani,eumquea 
Deo  8uolongeabducebanl,errori  ejusconBentiendo, 
grdtulantesquod  applicoissent^^o^-suum  quasicliba' 
num, ot  eos  succenderet  ille  rez,et  idololatriffiQam- 
mis  ardere  faceret.  Gum  illis  illusoribus ^cum  ejus- 
modi  principibus  manum  suam  extendit^  quasi  be- 
nedioendo  et  pro .  facili    oonsenau  grates  agendo. 

4 


107 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


108 


eum  intidiaretur  eis^  id  estfOum  iDiquum  penes  sd 
hdberet  con8ilium,uteo8omDiQO  averieret  atemplo 
DomiQi,na  pergendo  Hierosolyraam  cauaa  adorandi 
et  aacrincandi  paulatim  re8ipi8ceret,et  unum  eum- 
demque  cum  Juda  regem  rureus  eusciperet,  talia 
machinaado,  iota^  ioquit,  nocte  dormivitt  coquens 
eos ;  mane  ipse  succensus  quasi  ignis  flammx.  Et  est 
sensus:  Postquam  ignem  malitiaB  cordibus  eorum 
immisit,et  viditeos  furere^nuliumque  esse  quisu» 
resisleret  voiuntali,  tota  nocte  dormivity  boo  est.se- 
curus  jacuit,  versuius  in  tenebris,  coquenseos  igne 
impietatis,f7iantf  autem  ipse  succensus  flammis  suo- 
rumscelerumvenitadimmolandum.HaBcsecundum 
conjecturam  magis  quam  secundum  historiam  de 
pr«terito  tempore  narrata  utcunque  valeant,  no8 
illud  altendeotes  qu!a  propbeta  est,  et  tantsB  pro- 
funditatis  sibiconscius  ut  inflnevoluminisdicatil- 
lud,quodjam  sspecommeinoratum  esiiQuUsapiens 
et  inteltiget  ista,  vUelligens  et  sciai  hsect  {Oxe,  xiv.) 
Nos  ad  mysterium  Salvatoris  supra  coeptum  recurra* 
mu8,et  infuturumtempus  respicientem  propbetam, 
intellectuali  oculo  sequi  contendamus.  IsUe  sunt 
adinventiones  eorum,  adinventiones  Judsorum, 
qasB  illosciroumfenerunt.quasefTugpre  non  potue- 
runt,propter  quas  beliica  Romanorum  faloe,ut  se- 
carentur  ut  arida  messis,  judicati  alque  damnati 
sunt.  In  matitia  sua  taeUficaverunt  regem  et  in  men^ 
daciis  suis  principeSt  omnes  adutterantes  quasi  cli- 
banus  succensus  a  coquenteAsii  adutferantes  illi  sant, 
quorum  scelus  alius  propheta  prsvidens  :  Audite^ 
inquit,  verbum  Domini,  principes  Sodonwrum  ;perci^ 
pite  auribus  legem  Dei  mettpoputus  Qomorrhse  (Ifa.i). 
Prffividebatnamque  sacrilegium  JudaBoram  etillam 
noclem  quas  insanierunt  adversas  Dominum  et  ad- 
versus  Christumeju8,non  sine  qaadam  similitudine 
Sodomorum.  Nota  quippo  vetus  historia  est,  quia 
cum  bospitaretur  Dominus  apud  Loth,rtW  civitatis 
vallaverunt  domum  ipsius  ipsa  nocte,  a  puero  usque 
ad  semen,  omnis  populus  simut  vocaveruni  Loth  et 
dixerunt  ei :  Ubi  sunt  viri  qui  ad  te  introierunt  nocte 
{Qen,  xix),  eto.  Seoundum  similitudinem  illorum, 
isti  quasi  clibanus  succensi  a  ooquentediabolo,illa 
nocle  paschali  post  esum  agni  sui.crapulati  et  ebrii 
oiroumdederunt  Dominum,^/  tenuerunt  eum  uttra- 
derent  gentibus  ad  itludendumfet  flagettandum  et  cru* 
cifigendum  {Matth.  xx).  /n  illa  matitia  sua  Ixtifiea* 
verunt  regem.QQem  regem  ?  Utique  Pontium  Pilatum 
siveetiam  ipsum  Gesarem,  quem  se  Iffitificare  pu- 
taverant  adulando,et  dicendo  :  Ifon  habemus  regem 
nisi  Cxsarem  {Joan.  xix).  Nam  Pilatum  recie  bio 
regem  dici  confirmat  illud  de  Actibus  46  aposto- 
lorum,tibi  cum  dixissent  fideles  orantes :  Domine^ 
tu  qui  fecisli  coelum  et  terram,mare  et  omnia  quxin 
eist  quiSpirilu  sancto  per  os  patris  nosiri  David  pueri 
tui  dixisti  {PsatAi):Quare  fremuerunt  gentes,etpopuli 
mediiati  sunt  inania  ?  Axiiteruntregesterrae^etprirtei^ 
pes  convenerunt  in  unum  adversus  Dominum  et  ad" 
verstis  CArt«rtim«/tti,oontinuo8abJunzerant  iConve* 
nerunt  enim  vcre  in   civitaie  ista  udverius  sanctum 


\  puerum  tuum  Jesum^  quem  unxisti,  Herodes  et  Pon» 
tiusPitatus  cum  gentibus^  etpopuUs  Israet  {Act.  i?). 
Reges  illos,  dequibus  scriptum  iuerat:  Astiierunt 
reges  terrae,  Pontium  Pilatum  et  Herodem  illeScri- 
pturs  locus  testatur  fuisse.Et  recie^tetrarcbas  enim 
erant,id  est  singuii  quart®  partis  regni  Judaicire- 
guli  isti.  Pontius  PilatU8,Herode8,Pbilippu8  etLy- 
saniasillum  lalem  suum  regeminmttlitiasuaJudsi 
lstiUcayerunl,in  eo  quod  Dominum  Jesum  compre- 
henderunt,  eique  crucifigendum  tradideruot.  Lo- 
quebatur  quidem  verba  quasi  tristia,  dicendo  :  Ego 
in  eo  nullam  invenio  causam,  et  cstera  his  similia, 
lavans  etiam  manussuas  etdicens  :  Mundus  egoium 
a  tanguine  justi  hujus,  vos  videritis  {Maiih.  xxvii), 
sed  mentiebatur  homo  expers  veritatis,  et  proprit 
possessio mendacii.  Etenim  is  cui,dicenteDoo::ino, 

"  Ego  in  hoenaiut  sum,  et  ad  hoc  veni  in  mundum^  ut 
tesiimonium  perhibeam  veritati :  omnis  qui  esi  ex  ve^ 
ritate,  audii  meam  vocem,  coDtinuo  procucilerdixit: 
Qui't  esi  veritas,  et  non  exspectalo  responeo,  iterum 
exivit  {Joan.  xviii).  Quam  longe  putas  a  verilnte,  et 
quam  mendHX  exstitil?Imonon  eolum  mendax,ve- 
rum  etiam  simulatoret  callidus,simulansju8titiam 
quasi  pius,  cum  impie  lstaretur.Dicitaliquis:QuaB 
rausavel  neceseita^  illi  erat,  ut  cum  l»laretur,tri- 
atitiam  eimularet?  Nimirum  Romani  imperii,  quo 
tuno  vigebat,  sscularem  justitiam  timebat,  ne  vo- 
caretur  in  jus.eoqaodbomioemoccidiaset  innocen- 
tem,  pcBnamque  subiret  hcmioidii.  Quod  turoen  po- 
8tea  contigil.  Ilioeral  timor  eju8,quem  etevange- 
lista  memorat,  ubi  oum  dixissent  Judsi :  Nos  legem 

C  habemus  et  secundum  iegem  debet  mori,quia  Httum 
Ddi  sefecit,  continao  subjunxit :  Cum  ergo  audisset 
Piiiitus  hune  sermonem,  magis  timuit  (Joan.  xix). 
Sed  adbuG  videlur  illum  excusare  Dominus  ipse, 
cum  dioit :  Propierea  qui  tradiditme  tibifmaiuspeC" 
catum  habet  {ibid.),  Nod  excusat  homicidam,  sed 
in  oomparationem  ejus  Judaicum  scelue  magis  oon- 
demnat.  Pilatus  oamque,  qui  neque  legem  neque 
prophetas  acoepit,  sic  in  neoa  Domini  aocusatur 
tanquam  reus  homioidii,quia  nihil  aliud  quam  ho- 
minem  illum  essescirepotuii.Jndsusautem  exlege 
etprophetisconf incitur^quiaDon  tantum  bominem, 
led  et  Regem  et  Deum  euum  tradidit,  ac  perinde 
majas  peccatum  habet,  de  quo  excusationem  non 
httbei.  Igitar  m  ma/t/ia  sua  imtificaverunt  Pilatum 

D  regem  sive  tetrarcbam  aat  prssidem,  imo  non  tin- 
ium  regem,  sed  et  reges,  Pilatnm  et  Herodem.  Ut 
enim  cognovit  Pilatus,  ait  evangelista,  quod  de  //«• 
rodis  potestate  esset^  remisxt  eum  ad  Herodem,  qui  et 
ipxe  Hierosoiymis  erat  itlis  diebus.  Herodes.viso  Jesu, 
gavisus  est  vatde{Lfic.  xxiii),  scilicet  visu  miracu- 
lorum  ejus  sperans  regiam  ao  superbiam  oculorum 
suorum  curiositatem  pascere  vel  satiare.  Sequitur 
enim  :  Erat  enim  cupiens  ex  mutio  tempore  videre 
eum,  eo  quod  audierat  multa  de  itlo,  et  sperabat  si* 
gnum  atiquod  videre  ab  eo  fleri.  Cumque  nihii  re* 
spondereij  sprevit  iiium  Herodss  eum  exercitu  suo^  ei 
tUusit^  indutumque  vesie  albay  remisi  ad  PilatUm^ 


109 


COMMENT.  IN  XIl  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  III. 


110 


B 


El  fadti  sunt  amici  Herodes  et  Pilatus  in  ipsa  die,  A. 
iVafii  antea  initnid  erant  ad  invicem  (Ltic.zxiii).  Haec 
foit  letitia  illorum,  coDTenire  in  amicitiam  et  con- 
MQBQm  ad  iiiudendum  et  perdendum  Dominum. 
Porro  principeSf  quos  in  mendaciis  suis  itidem  2as« 
Ulicaverunt,  mazime  principes  sacerdotum  Annae 
etGaipbaaezstiterunt.quiinique  Istabantur  quando 
leeuDdumvoluntatemipsorumturbaBmentiebantnr, 
elamantes  illum  seduotorem  magnum,  maiefacto- 
rem,  dlrentea :  Quia  inTenimus  hunc  subverientem 
gentem  nostram^  et  prohibentem  iributa  dari  Cxsari 
(ihid,\  et  caetera  bis  similia.  Quievii^  inquit,  paulu- 
lum  civitas  ex  commistione  fermenti  donec  fermenta" 
rdur  totum,  Festivitas  Judaeorum,  qua  imminente 
Doaiinu8quaBrebaturadoccidendum,notum  eet  quia 
festivitas  erat  azymorum,  et  ab  illa  vespera,  qua 
trtditas  est,  usque  ad  diem  octavum,  juzta  praece- 
ptum  legis  fermentatum  non  inveniebatur  in  domi- 
bot  eorum  {Deut,xy\).  At  ilii  fermentati  in  semet- 
ipeis  eraot  fermento  veteri^  fermento  malitix  et  ne- 
(puiix  (/  Cor.  v).  Opportune  ergo  tuno  civitas  ba- 
boisae  denotatur  oommistionem  fermenti,  quando 
Tiaisaimo  cavebat  ezterius  fermentum  in  panibus, 
et  Don  timebat  fermentari  intrinsecus  malitiosie  et 
SAoguiDeia  apparatibus.  Ab  ejusmodi  fermenti  com- 
mistiODe  pauiui um ciyitaa conquievit,quia postq uano 
illo  coDSilio  malignantinm  fuere  fermentati,  cogi- 
taotes  at  interfioerent  eum,  pauialum  se  continue- 
roDt  et  quieverunt  Judei  Hieroeolymitaoi,  propter 
torbaa  qaae  aeoeDderaDt  de  civitatibQs  vei  regioni- 
bos  aliie,  quae  etsusceperuotillum  oum  ramispaU 
marum,  clamaotee  :  Bosanna  fiiio  David  (tfafU.zxi).  ^ 
Hioc  est  illndy  quod  cum  concitium   fecieeeDt,  ui 
eum  doto  tenerent  et  occiderent^  dicebani,  inquit 
eyangeliata  :  Non  in  die  festOj  caueamque  subjuD- 
git :  Ne  forie  tumulius  fieret  popuii  {Matth.   zxvi). 
Qood  utique  non  dicebant  intentiooe  religionie,  ut 
baberet  festivitasoroamentum  pacis,  sed  ne  de  ma- 
nibue  aoram  tolleretur  auzilio  ejus,  qui  ad   diem 
festum  convenera^popuii.  Nam  ubi  traiitoreacces- 
nt,  qui  traderet  illam  eine  turbis,in  ipsa  festivitatia 
Docte  ezierunt  ad  comprebendum  ilium,   contra 
morem  religioois,  cootra  edictum  legis.  Gum  eoim 
dixiaaet  lez :   Faseieuiumque    hyssopi    lingiie    in 
iMguine  qui  est  in  iimine,  et  aspergiie  ex  eo  super^ 
liminare  et  utrumque  poslem^  istud  quoque   addi- 
dit,  nuitusque  vesirum    egrediaiur    ostium  domus  D 
iHjv  usqae  mane  {Exod.  zii).  Ita  male  et   maligDa 
ioteDtione  civitas  qaae   epolari  debebat  id  azymis 
qoievit,  ez  quo  fermeDtaricoeperat  commietioDeii- 
lios  fermeDti,  quod  commistumfuerat  malif^Di  col* 
lectioae  coDciliiyageDtibusboo^eeDioribus  etScribis 
ei  PbarieaBie  et  priDcipibus  Bacerdotum,ut  quiesce- 
rec  danee  fermentaretur  totumt  id  est,  dooec  magis 
ac  magia  omDea  ic  eamdem  coDfirmareDtur  iniqui- 
tatie  eoaaeneam.  Hie  dictis  repeute  propbeta  vooee 
eorom,  qai  Domioum  oomprebeDderaat,  borribilea 
belamat :  Diss  regi  noitri,  Pula  illos  dizitae :  HoDor 
Ngii  nostri  hottor  et  fidelitai  GaBsariti  non  eoim 


habemus  regem^  mifi  Cae$arem,ti  ilii  bonorem  in  bao 
die  fecimus,  capiendo  huoc  qui  prohibebat  tributa 
dari  Cscsari,  Dies  hic  memorialis  illi  sit,  pro  cujus 
boDore  et  fidelitate  istum,  qui  se  dicit  regem  esse, 
illudimue,  coDspuimus,  spiais  coroDamus,  flagella- 
mus  crucifigimus.  Haec  et  hujusmodi  diceotes : 
Cmperuni,  inquit,  principes  furere  a  vino,  Veraciter 
animo  ccBperunt  furere  quia  non  jejuni  aut  sobrii 
mane,  sed  crapulati  et  ebrii  comprehenderunt  il- 
lum  in  vespere  clauso  jam  die,  in  illa  festivitate, 
in  illa  paschali  nocte,  quando  nimirum  delectabile 
iliis  de  more  fuisse  nemo  ambigat,  opuleoter  coe- 
oare  atque  affatim  potare.  Poti  et  pleno  veotre  re- 
soluti,  modum  furori  nescieruDt  ponere,  perse- 
quentes  hominem  inopem  nt  mendicum,  et  com' 
punctum  Alcordemortificare  {Psai,  cv\u).  Hinc  il- 
lud  est  inter  caeterain  personaejusdictum:  Adver* 
sum  me  ioquebantur  sive  ezercebantur,  qui  sedebant 
in  poria,  et  in  me  p$aliebant  qui  bibebant  vinum 
{ibid.),  Biberant  enim,  ut  jam  dictum  est,  illa 
nocte  vinum,  atque  perinde  ebrietale  augente  fu- 
rorem,  psallebant  in  eum :  psallebant,  inquam,non 
sicul  David  laudem  Dei,8ed  strepebant  vocibus  hor- 
risonis,  opprobria  decantantes  et  blaspheniiam  no- 
minis  Dei,  sicut  aitipse :  Bt  opprobiaexprobrantium 
tibi  ceciderunt  super  me  {Psal,  Lxvni).  Sequitur  ; 
Extendit  manum  suam  cum  iliusoribus,  qui  appiicue- 
runt  quafi  clibanum  cor  suum,  eum  insidiaretur  eis. 
Toia  nocte  dormivit  eoquens  eos,  mane  ipse  succensus 
quasiignis  flammae.  Quis  extendit  manum  suam  cum 
illis  illusoribus?  Nimirum  Pilatus  jam  dictus.Quo- 
modo  extendit  manum  suam  ?  Profecto  cohorlem 
mittendo  ad  capiendum  Dominum,  sicut  testatur 
evaogelista  cum  dicit :  Judas  ergo  cum  accepisset  co- 
?u>rtemtet  a  pontificibus  ei  Pharisxis  minislros,  venit 
iiiuccum  tatemis  et  facibus  el  armis  {Joan,  xviii). 
Nam  cum  sio  distinguit,  cum  accepisset  cohoriem,et 
a  ponttficibus  et  Pharissris  ministros,  palam  dat  ia- 
telligi  quia  miDietroaquidem  a  pootificibus  et  Pha- 
risaeis  accepit,cobortem  vero  a  praeside.peDes  quem 
et  cobortes et  caDteri  militaresimperii  EomaDi  eraot 
ordines.  Itaque  manumsuam  extendit  cum  illusori' 
bus,  maDum  utiqne  militarem,ide8t  cohortem,mi- 
sit,  Pbarisaeis  et  pontificibus  suos  pariter  miniBtros 
mitteDtibus.  Et  recte  hic  illusores  appellaDtur,quia 
nocte  illa,oum  teouisseDt DomiDum,illu8eruDteum 
exspueudo  in  faciem  ejus,  colapbis  caBdeudo,  et 
palmas  dando  in  faciem  ejus,  et  castera  faciendo, 
quas  in  Evangelio  legimus.  Qua  fiducia  fretus,  tali- 
ter  extendilmanumsuam  ^  Quia  applicueruntfinqmi^ 
quasi  ciibanum  cor  suum^  :d  est,  quia  bene  conscius 
erat  quod  per  invidiam  tradissent  eum.  illo  invi- 
diae  confisus  incendio  manum  suam  exiendit,  in  eo 
quod  ad  comprehendendum  illum  cohortem  misit, 
cum  insidiaretur  m,  id  est,  ita  ut  insidiaretur  eis, 
ita  ut  flammam  invidias  magis  ac  magis  accrescere 
faceret  in  eis.  Dicebat  enim  :  Quid  igiiur  faciam  de 
Jesu,  qui  dicitur  ChristusJ  {MaUh.  xzvii).  Item, 
oom  addQzisBet  eum  foras  etsedissct  pro  tribunali: 


111 


RUPfiRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


liS 


Ecee,  inqmi,  rex  vester,   GlamaDtibus  illis  :  7o//0,  A  stutn  oondemnaverunt,ita  reges  eorum  oeclderunty 


toUe,  crucifige  eum,—  Begem  vesfrum^  inqmi^crueifi' 
gamt  (Joan.  xix.)  Talia  dicendo  nimirum  insidia- 
batur  eis,  id  est,  hoc  agebat,  ut  invidiffi  flammam 
magis  ac  magU  augesceretin  eis.Etvideuequitiam 
homiDiBmendacissimiyCallidiet  insidiatoris.  Tola, 
inquit^  noete  dormivit  coquens  eos,  maneipse  succen- 
sus,  quasi  ignis  flammse,  Qua  nocte  tota  illa  dormi- 
vit  ?  Nimirum  eadem  nocte  qua  manum  euam  exten- 
dit,  id  eet,  cohortem  misit.Nuequam  enim  adfuit 
persona  ejus  vel  interfuit  tota  nocte  ilia,  qua  illi 
velut  clibanus  euccensi,  furiose  in  illum  ardentee 
insanierunt,  conclamando,  conspuendo,  colaphis 
caBdendo,  paln^as  tn  faciem  ejus  dando.  inter  hsc 
intus  coiitinuit  se  usque  niane,et  tuoc  apparuit  ipse 


itarectoresvelprincipeseorunDexcscatisuntjacvelut  - 
rami  fracti  corruerunt,ut  non  sit  in  eis  qui  clamet  ad 
Dominum.Ciumantquidem.sednonadDominumimo 
contraDominuir,bla8pbenr>andoChristumDeuncetDo- 
minum.Ouodetsiex(uncclamareetsacrificttreconten« 
dunt,re8uitat  eis  illud  propheticum :  Et  cum  exiende^ 
rilis  manus  ceslras.  avertam  oculos  meos  a  vobiSyCt cum 
muttiplicaveritis  orationem,nonexaudiam,manus  en  im 
vestt  X  sanguine  ptense  sunt  {Isa,  i).  Ita  cadendo 
quales  facti  sunt  ?  Ait  Ephraim  in  poputis  ipse  com^ 
miscebatur.  Ephraim  omnis  ille  dicitur,qui  recessit 
a  dumo  Duvid,  magis  autem  ille  populu8,quicruci- 
fizit  Christum  fiiiuni  David,  quia  veraciter  sic  fa« 
ciendo  receseit  a  domo  David   Sed  et  de  bac  et  de 


succensus  quasi  ignis  flammae.Siquidem  kanefacto^      illa  recessiuoe  jam  eupprius  diximus,  quia  hfec  ilii 


inquit  evangelisla,  vinclum  adduxerunt  eum  et  Iror 
diderunt  Pontio  Pilato  prxsidi^  videhcet,  comilium 
ineuntes^  nt  eum  morti  tradereyit  {Matth,  xxvii).  In 
illo  consilio  is,  qui  lota  nocle  dormierat,  Pilatus, 
quasi  ignis  flaiumaB  succensus  in  terba  prorupit, 
ardens  pariteret  succendens,  et  ardentesinsligms 
verbis  supra  memoratis,  ne  ab  lllo,  quo  ardebant, 
invidi8B  incendio  refrigescerfut.  Quid  ixiuMjilOmnes 
calefacti  sunt  quat^i  ctibanus,  et  decoraverunt  judices 
suos,  Omoes,  inquit,  calefacli  sunt,  seditio  conva- 
luit,  et  vidit  ip>e  Pilatus,  imo  videre  gavisus  est 
gaudio  mali^QO,  quod  seditio  convalesceret,  nibil- 
que  proflceret  cogilaudo,  quod  ullam  in  eo  causaoi 
inveniret,  et  flngendo  mirari  se  quod  instarent,  ut 
regem  ipsorum   cruoiflgeret.   Ita   omnes   caiefacti 


Bimilis  e8t,imo  iilic  c.«^pta  recet«&io  hic  consummata 
est.  Ergo  Ephraim,  id  e^t,  omnir)  carnalis  larael  et 
carnalis  Judaibmus,  apud  quem  uon  cstDavid,  ne- 
que  semen  ejub  Chris>tus,in  populis  commiscebatur 
et  commi8cetur,  id  eet.  inter^entcs  reputatur.Nara 
contrri,  israei  verus  inter  gentes  reputatur,  sed  ha- 
bitat  solus,  juxia  illud  :  Populus  solus  hubitabit,  et 
inter  ytnfes  noa  reputabitur  {Mum.  xxiii).  Item  et 
Moyses  benedicendo  loquitur  :  HabifubU  Israel  con* 
fitenter  et  solu»  (Deut.  xxxiu).  Hic  Ibraei  sanctus 
et  mundus  est.  Is  autem,  qui  nomine  Epbraim  io 
prffisenti  ioco  denotatur,imuiundusest  eteordidus, 
in  populis  commisius.  Hoc  est  quod  sequitur : 
Ephraim  factus  eu  subctnerius  pants,  qui  non  rc" 
versutur.  Quod  idem  est  ac  si  dicat:  Invidie  flam- 


flamma  zeli  et  invidisB,  quasi  clibanus  :  omoes,  in«  ^  mis  quasi  in  clibano  decoctus,  suh  cinere  peccato- 


quam,  principes  sacerdotum  et  ipse  Pilalus,  Scribas 
etPharissi,  persuadentes  turbis  Judsorum,concIa- 
mantes,  milites  prssidis  illudentes.  et  omnia  qu» 
scripta  sunt  peragentes.  Sed  quid  ?  El devoraverunt^ 
itkqmi t  judices  tuos.  Miro  modo  diotum,  quod  judi- 
ces  8U05  devoraverunt.  Ve  devoratoribusillis,  quia 
devoraverunt,id  est  condemnaverunt,iIio8  a  quibus 
Judicandi  sunt.  Judioum  primus  ipse  est  Dominos 
Jesus  Cbristus,  venturus  judex  vivorum  et  roortuo- 
rum ;  caeteri  vero  Judices  apostoli  sunt,  quibus  ipse 
locutus  esl :  Sedebitis  et  vos  super  sedes  duodecim, 
judicantes  duodeeim  tribus  Israel  {Malth.  xix).  Istos, 
quantum  in  ipsis  fuit,  devoraverunt,  quia  videlicet 
ipsum  Dominum  sic  se  occidere  putaverunt,ut  om- 


rum  suurum  premitur,  et  ad  pOBnileotiam  non  cun- 
vertitur.Nam  sicut  paoissubcinericius  acinere  non 
emundalur,  nisi  rever^etur;  ita  Judaicus  populus, 
qui,  ut  Bffipe  Jam  dictum  est,  veraciter  recessit  a 
domo  David,  atque  idcirco  a  nomine  Ephraim  per 
Bpiritum  propheticum  denotatur,a  peccatis  suis  non 
liberatur,4S  quia  ad  fldem  Christi  non  coovertitur. 
Itaque  in  populis  commiecetur,  populurum  nomini- 
bus,  quibus  commisius  est  et  similis  factus  est Jure 
censetur,  Juxta  illud  :  Pater  tuus  Amorrhseus^  et 
mater  tua  Cetea  {Exech.  xvi).  Nec  vero  tantummodo 
in  populis  commiscetur,verumetiam  inmalis  meri- 
tis  prclertur.  Exempli  gratia,  cum  Dominus  dicit : 
Viri  tiinivitss  turgent  in   judicio  cum   generatione 


nino  moreretur  et  periret  nomen  ejus.    Apostolos  D  ista,  quia  pa^nitentiam  egerunt  ad  prxdicaiionem 


autem  in  fugam  converterunt,  maximum  ex  illis 
Petrnm  negare  compulerunt.  Igitur  mi8eri,atquea 
misericordiflB  foribus  excludendi,  mira  infelicitale 
illos  devoraverunt,  quoa  Judices  babituri  sunt,iIIo8 
judices  habituri  8unt,quos  devorarunt,quo  ocodo  vel 
in  quantum  potuerunt.Sequitur  :  Omnes  regeseorum 
eeciderunt^  non  est  qui  clamet  in  eit  ad  me.  Hoc  et  de 
illius  temporis  statu,  quo  vltulos  aureos  coluerunt, 
et  de  tempore  Jam  diots  passlonis  Dominice  recte 
intelligendumest.Namettunc  ita  ceoideruntomnes 
reges  decemtribuum,ut  non  esset  vel  unusqui  rece- 
deret  a  peccaliB  Jeroboam.  Et  itidem  quando  Chri 


Jonx.  Et  ecce  ptus  quam  Jonas  hic  {Matth.  xii).  Et 
bia  similia,  Diligenler  verba  propheticae  vcritatis 
per8tqnamur,quit)U8  iste  Ephraim  vehementer  cui- 
patur.  Comederunt  atienirobureius,  et  ips9  nescivit; 
sed  el  cani  effusi  sunt  in  eo,  et  ipse  ignoravii.  Vere 
manifestum  est  quia  eomederunt  alieni  robur  ejus, id 
est  obstulerunt  omuera  dignitatem  regalem  sive 
principalem,  qua  olim  tanquam  in  Juventute  sua 
roborabaiur.  Ecce  enim  hodie  non  estilli  rex,  neque 
princeps,  aut  dux,  etipse^  inquit,  nescivU,  Quid  re- 
•civit?  Nimirum  Ulud  quod  nescire,  sed  magno- 
poie  Bcire  debuit,  quia  noo  prius  comederetur,noa 


i 


113 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSKE.  LIB.  III. 


HA 


prias  omnino  devoraretur  tale  illud  robor  ejas, 
donec  veniret  verum  robur  et  princepsfortitudinis 
Cbrislus.  Sic  enim  patriarcha  Jacob  fueral  praelo- 
calua  :  Non  auferciur  sceplrum  de  Juda,   et  dux  de 
femare  ejus,donecvenial,quimitteyiduseii  (G^n.iLix)* 
Qoo  tempore  vcnit  iile,quem  venisse  credimu9,na- 
tom  ex  utero  Virginis,  quem  negafit  iste  Ephraim, 
factuoa  eet  islud.  Alieni,  ecilicet  gentiles  Romani, 
emederuni  robur  ejus^  e8t,regnum  ejus  ablatum 
tradiderant  suis  8atellibu8,8cilicet  Herodi  et  poste» 
ri8  ejae,  et  postmodum  venientes  insuper  tulerunt 
locam  etgentem  illius.Uoc  tp^e  n««rti;t7,imone8cire 
voluit,ut  diceret,  aut  dicat  quiaCbrietus  Jamvenit, 
si  verus  est  eermo  quem    tantus  patriaroha  dixit. 
Nee  vero  taliter  comederant  alieni  robur  illud.  ut 
possit  recuperari,  eed  ita  ut  irrecuperabiie  ait.Hoc 
est  quod  alt :  £i  cani  effusi  sunt  in  eo,  ei  ipso  igno- 
nvU.  Ac  si  dicat :  Sicut  homini  pre  eenectute  ca- 
Qescenti  jam  non  estfipesut  recuperetur  in  eoro- 
bar  joventutis  ;  ita  populo  illi,  ex  quo  regnum  sic 
perdidit,  non  est  ^pes  recuperandi,  niai  illa  qu» 
Taaaeat,  et  faliax  erit,  et  frustrabilur  eum,quando 
Tidelicet  pro  Cbriaio   aascipiet  Antichristum.  Hoc 
ipseignoravit.canosistoaiaaemetipHOsnonaUeodit. 
Vir  autem  quicunque  verus   leraelita  exslitit  vel 
Booc  est,  ipae  non  ignorat,  quia  sio  senuit  etinca* 
nait  Ephraim  ut  jam  non  sit  hiout  heri  et  nudiu8« 
tertiu8,quando  totiea  victus  vel  captua  abhoatibus 
post  fatigationem  captivitatis  regnum  quaai  juveniie 
rohur  recuperare  potuit.  Eruditua  homo  CBnosislos 
sic  intelligit,  utad  aimiiitudinem  reppiciat  AbrahaB 
86019,  el  Sarejamjam  decrepite  mMtrie.Sicutenim 
iili  tuncl^aac  genuerunt.quando  in  iiliaeani  elTudi 
Baot,  cum  ante  Sara  steriiis  fuist^et  {Gen,  xxi),  ita 
tuncdemum  Christus  nasci  debuit  de  populn  illo, 
qoando  rei;no  ablato  invalidua  fttctuaest.  Quomodo 
h<ee  ip8e  neecivit,  aut  quomudo  ignoravit?Maloni- 
mirum  et.peeaimo   inacilise  vel  ignorantlv  modo, 
noleodo  iQteiligere,  nolendo  8cire,repellendo  acien- 
tiim  hanc»  aicut  auperiua  Duminua  dicit :  Quia  tu 
icienliam  reputisti,  repetlam  ie^  ne  sacerdotio  fun- 
garis  miki  (Ose.  iv).  firgo  quod  dicitur,  ei  ipse  ne^ 
idcii^  ei  ipse  ignwavii^  id  eat  ac  ai  dioeretur  :Pro- 
pterculpam  auperbie  caecatua  esi  quia  acire  con- 
tempsit.Unde  et  protinu8  6ubditur:£t  Aumt/iaH/ur 
luperbia  hrael  in  faciem  ejus.   Superbia  namque 
braei  palam  nuno  eatquod  in  faciem  ejua humiliata 
8it,qaia  propter  superbiam  contigU  cxciias  in  hrael 
(Ri>m.  xi),  at  Apo8tolu8  ait,  vetamen  quod  posUum 
est  super  cor  eorum  (II  Cor.  iu),  aicut  preeignabat 
teiataezteriua  facieaMoM^humiliatlo  aaperbi»  larael 
est.  Iq  eoDspecta  omoiam,  qui  revelaia  facie  con- 
templaQtur  gloriamDomini,hamiliatio  qa«  propter 
laperbiam  contigit,   cognoacitur  in  facie  ejua,  in 
eorde  et  senau  ejua.Preterea  aio  quoque  humiliata 
est  eiidem  aaperbia  in  faciem  eJu8,attonc  ab  Asay- 
riiitt  Babyloniis  oaptivitatia  jugo  premeretar,  pro 
aoqaod  prophetaa  occidit,  et  postea  miaerabiliusa 
lomaQis  disperderetur,  pro  eo  quod  propbetarum 


A.  Dominum  Gbriatum  cruciflxit.  Quamvia  in  eadem 
humiliatione  cervicem  subrigeret  adveraua  Domi- 
num,  dicendo:  Semen  Abrahse  sumusM  nemini  ser- 
vivimus  unquam{Joan.  viii),tamen  nihilominus  servi 
peccati,  aub  hominibusquoque  aervile  Jugum  fere- 
bant,  Romanis  serviebant,  ut  ceieris  regnis  aervie- 
rant,et  servitutis  ejusdem  grave  adbuc  experimen- 
tum  capere  habel>ant,  cadeintes  in  ore  gladii,  et  in 
omnes  genles  ducti  captivi,inhi8omnibushumilia- 
tur  quidem,  eed  nihilomiuua  perseveratsuperbia, 
dum  in  synagogissuiaipsumquemexperti  suntvic- 
torem  Chrisium  blasphemant.  Hocest  quod  sequi- 
tur :  Nee  reversi  suni  ad  Dominum  Deum  suum^  ei 
non  qusesierunt  eum  in  omnibus  his.  Vere  duraecer- 
vicis  popuius  (Exod.  xxxiO,  qui  tot  fla^^ellis  coer* 

n  citu8,ad  Dominum  non  revertitur.Super  hoc  admi- 
rans  ipse  Dominus  in  Isaia  loquitur :  Super  quod 
percutiam  vos  ulfra.addenies  prafvaricaiionemJ{ha.\.) 
Nimirum  velui  didtrictusDominus,  cum  omnes  vir- 
gas  et  flagella  cunctacastigando  consumpserit.mi* 
ratnr  eervum  incorrigibilem  et  contumacem.  Unde 
hoc?  Videlicet  quia  velatum  et  obduratum  habent 
cor,imoquia  nec  habentcor.Sequitur  en\va:Faclus 
esl  Epkraim  quat^i  columba  seducta,  non  habeni  cor. 
In  eo  quod  non  abBolute  BMJactus  tst  quasi  columba^ 
8edad>iidit,«^(fur/a,bonamcolunibe8igniflcationem 
prflBsenli  loco  penitus  externiinat.  Amplius  aatem 
cum  apponit  adhuc,  non  habens  cor,  scductionem 
ejusdem  et  vacuitatem  totius  boni  miro  exprimit 
modo.  Siqiiidem  adversus  id,  quod  de  columba  pro 

p  bona  eiQjilitudine  dici  vel  scribi  solet,  non  habens 
fel,  diciturhic,  non  hubens  cor.  Quanta  putas  di« 
etantia  est  intrrnon  habentem  fel  et  non  habentem 
oor?  Quanta,  inquam,  difTerentia,  columba  habena 
fel  et  non  habens  cor,a  columba  non  habente  felet 
habente  cor.eejuncta  eFtfMagnaprofectoetomnino 
contraria.  Sic  plane  et  tanta  dissimiiitudinesejun- 
ctusest  carnalis  Israel  aspiriluali,  qualistuncerat 
ille  Ephraim,  qui  seductus  e8t,ut  recederet  a  domo 
David,  et  nono  est  iste  Judasqui  negavit  Christum 
Filium  Dei.  Golumba  esae  debuit  maoendo  in  sim- 

plicitate  atque  anitate  paterns  fldei,  aed  et  tunc  et 
QUQOseducentediabolo  recessitin  felle  amaritudiae 
io  inopia  oordis.Quo  rece88it?Quo  9\A\it Mgypium 
invocabanif  ei  ad  Assyrios  abierunt.  Quomodo  «f^gy* 
ptum  invocabant  ?  Deo8  iGgyptios  colebant,  exquo 
^  corpore  et  non  mente  de  iEgypto  exierunt.  Tuqc 
oniro  curo  vix  exissent,  vitulum  in  deserto  fecerunt. 
et  adoraverunt  (Exod,  xxxii)  more  iGgyptiorum, 
aicut  inter  eos  facere  coQsueveraQt.  Verba  quoqoe 
ipsorum  iEgyptum  iQvocantium  hec  fuerunt:  Uti'- 
nam  moriui  essemus  permanum  Domini  in  terra 
jEgypti^  qnando  sedebamus  super  oltas  (^arnttim,  ei 
comedebamus  panrs  in  saturiiate  (Exod.  xvi).  Item  : 
ConsiUuamus  nobisducem.ei  reveriamur  in  £gyptum 
(Num.  XIV).  Ethie  similia.  Postquam  autem  terram 
adepti  sunt  tam  bonam,  ut  iEgyptiacis  carnibus 
vel  panibus  qoq  iodigcreat,  nihilominus  tamen 
iBgyplum   invocaverunt.   Duoa   enim  vitulos   fe- 


115 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


116 


ceruDt  eadem,    imo  et  majori,   demeotia  quam  A. 

olim   in   deserto  fecerant  et  adoraveraul  unum. 

Uoo  modo  propter    suam   ingluviem,    49  atquc 

luxuriiim  iC^pptum  iovocantes,  ad  Aseyrios  quo- 

que  abierunt  et  similes   illis  facti  sunt,  videlicet 

per  Buperbiam,  alqueita  in  populis  commiBti  non 

tam  Idraelitffi,  qoam  ^gyptiii,  vel  AsByrii  dici  me- 

ruerunt.  Amplius  aotem,  quando,ut  saepe  jam  di- 

ctum  est,  Christum  negaverunt,  regemque  suum 

esse  Cssarem  professi  sunt,  et  non  alium,  ^gy* 

ptum  invocabant  el  ad  Asxyrias  abierunt^  id  est,  ho- 

minum  sine  Deo,  qui  solum  diligunt  hoc  seculum, 

etmalignorumspirituum  sesesociosin  damnatione 

fecerunt.Sed  quid  sequitur  ?  Ei  cum  profecli  fuerinl, 

expanttam  super  eos  rele  meum^  quasi  volucres  cceii 

detraham  roi.^ecundum  melaphoram  columbaese-  n 

ductse  et  non  habentis  cor,  pulchre  signilicatquod 

comprehendantur  in  superbia  sua,  qui  per  super- 

biam  quidem  quasi  volando  seseextollere  ausisunt. 

sed  nihilominus  infirmi  sunt  atque  invalidi,  ut  co- 

luroba.  Cum^  inquit,pro/^ca'  fuerint,  videlicet  olim, 

dicendo  :  iVon  ^5^  nobispars  in  Davidy  neque  hsre" 

diias  in  filio  IsaiOII  Reg,  xii),  et  nunc  clamando  : 

Non  habemus  regem  nisi  Csesarem  {Joan.  xvi),  tunc 

expandam  rete  meum,  et  quasi  volucres  cceli  detra^ 

hameoSfUi  neque  cumgloriosis  et  liberis  qoossmu- 

lantur  penna  libertatis  volare  possint,  neque  apud 

me  liberi  sintjsedpcenasdentvansspei  et  prssum- 

ptionis,  primum  in  Assyriis  et  Chaldaeis  captivi,et 

deinde  sub  Romanis  per  totum  orbem  vinculis  et 

retibus  captivitatis  distracti  atque  compediti.  His  ^ 

dictis  aequam  proiinuset  Justamaccumulat  senten- 

tiam,  dicens  :  Ceedam  eos  secundum  auditionem  cce^ 

tus  eorum.  Auditio  namque  coetus  eorum  illa  ex- 

stitit,  quam  hodieque  audimus  et  legimus,  quia 

vanum  sibi  finxeruut  timorem,  et  dixerunt^iSt  di' 

mittimus  eum  sic^  omnes  credenl  in  eum^  et  VC' 

nient  Romani,   et  loitent  nostrum  locum  et  gen- 

tem  {Joan.  xi).  Honc   timorem   pontifices  et  Pha- 

risaei  coUecto  consilio  finxerunt,   et  totum  con- 

silium  cffitus  univerous  audivit,  et  aurem  libenter 

appo8uii,ut  quasi  ex  necesitate  viderentur  occidere 

Cbristum.  Sed  quid  econtra  illis  evenitl  Non  quia 

occiderunt  illumcum  Romanis  regnavprunt,8ed  po- 

tius  hoc  exigeote  sub  Romanis  poenas  dederunt, 

veneruntque  Romani,  locumque  illis  et  gentem  tu- 

lerunt.  Igitur  cadam/inquiU  ^os  secundum  auditiO'  D 

nem  codus  eorum^  id  est,  inducam  super  eos  (ormi- 

dinem  quam  formidaverunt,quam  sibimetconflxe- 

runt,  non  vere  formidantes,  sed  formidioem  ejus- 

modi  veram  videri  volentes.  Vx  eis,  quaniam  receS' 

serunt  a  me  :  vastabuntur^  quoniam prvvaricatisuni 

in  me.  El  ego  redemi  eos^  ei  ipsi  iocuti  sunt  contra  me 

mendacia.  Ita  coedam  eos^  ut  et  secundum  animam 

vx  illis  sit,  quoniam  recesserunl  a  me,  et  secundum 

corpus  vastentur,  quoniam  prxvaricati  sunt  in  me. 

Nequeenim  tantummodo  in  legem  meam  prsfari- 

cati  sunt,  in  meipsum  manud  miserunt,  meipsum 

tradiderunt  ad  crucifigendum.Et  videquam  ingrati 


sint.  Ego  redemi  eos^  etolim  ex  iEgypto.et  nunca 
peccatis  in  sanguine  meo,8celu8  quoque  mett  roor- 
tis  ignoscens  illis  ita  ut  dicerem  :  Pater,  dimitle 
iilis :  non  enim  sdunt  quid  faciunt  {Luc.  xxiii),  et 
ipsi  pertinaciter  contra  me  mendacia  locuii  suni. 
Nam  et  miiitibus  copiosam  dederunt  pecuniam,  di- 
centes  :  Dicite  quia  discipulinocte  venerunt^  et  furati 
sunt  eum  nobis  dormientibus  ;  et  si  hoc  auditum  fue^ 
rit  a  prxside,  nos  suadebimus  ei,  ei  securos  vos  fa- 
ciemus.  At  iiii^  acccpta  pccunia,  fecerunt  sicut  erant 
docti.  Et  divulgatum  est  apud  Jndxos  verbum  illud 
usque  in  hodiemum  diem  (Matth  xxvni).  Hoec  et 
hujusmodi  mecdacia  contrame  Iocuti8unt,etloqui 
non  desinont. 

Et  non  ciamaveruni  ad  me  in  corde  suo^  sed  ti/tf- 
labant  in  cuJfilibus  suis.  Super  triticum  et  vinum 
ruminabant^  ei  recesseruni  a  mtf.Diligenter  in  verbia 
istis  divinam  perpendamus  ju8titiam,quia  hiccausa 
eslpropter  quam  carnalis  Israel  existimeturvel  re- 
putetgr  Edom  sive  Esau,etnonIsrael.St  nonelama- 

veruntf  inquit,  ad  me^  sed  uiulabani.  Quidnam  est 
ciamare  ad  Dominum,  nisi  desiderare  Dominum? 
Csterum,  si  quis  orationem  multiplicet,  quantum 
vis  clamando  et  lacrymando,  non  habens  intentio- 
nem  in  hoc,  ut  ipsum  mereatur  habere  Deum,  sed 
ut  aliud  qui  obtineat  terrenum  sive  transitorium, 
non  veraciler  dici  potest  clamare  ad  Dominum,  id 
est  ita  clamare  ut  clamorejus  ad  Domini  Dei  per- 
veniat  auditum.Iste  qui  sicclamat^nimirumsimilis 
est  Esau,  de  quo  scriptum  est :  AudUis  EsausemO' 
nibus  patritf  irrugiit  ctamore  magno  et  eonstematus 
ait :  Benedic  etiam  ei  mtAt,  paier  mi  {Genes.  xxvii) . 
Non  utique  alium  quaerebat  benedictionis  fruciom, 
nisi  hunc,  ut  in  isto  saeculo  dives  ac  potens  existe- 
rel.  Idcirco  postmodum  sequitur:  Cumque  ejulatu 
magno  fleret,  motus  Isaac  dixii  ad  eum :  In  pingue- 
dine  terrae  et  in  rore  cceii  desuper  erit  benedictio  tua, 
Sciebat  enim  quid  quaereret,  et  idcirco  illius  bene- 
diotionem  ejusmodi  prcfinivit.  Ait  ergo :  Ei  non 
ciamaveruni  ad  me  in  eorde  itto,  sed  ululabani  in 
cubilibus  suis,  id  est,  non  fueruntmihi  devoti,  cor 
eorum  mecum  rectumnon  fuit;  non  meipsumysed 
qoa  mea  sunt  qu8eeierunt,et  propterhaBC  cjulabant 
in  cubiUbus  ittti>,id  est  in  synagogis  suis^quas  nimi- 
rum  non  Bcclesia  mea,8ed  cubicula  ipsorum  sunt. 
Vere  ulutabaniy  quia  super  iriticum,  inquit,  ei  vi- 
num  ruminabant:  sola  quaBventrissuntquaBrebant, 
et  recesserunt  a  me,  videlioet  non  quaerendo  habere 
me.  Hoc  modo  revera  non  ad  generationem  perti- 
nent  qumreniium  Dominum,  qumrentium  faciem  Dei 
Jacob  (Psal.  xxiii),  sed  ad  generationem  Esau.  Hoc 
sentiens  Apostolos  dicit  ad  Hebraeos :  Ne  qua  radix 
amariludinis  rursumgermitianr  impediat^et  per  iiiam 
inquinentur  muiti ;  ne  quis  fomicator,  aut  profanus^ 
ui  EsaUy  qui  propier  unam  escam  vendidii  primiiiva 
sua.  Scitote  enim  quoniam  ei  posiea  cupiens  hjsrtdi" 
tare  benedietionem^  reprobatus  esi.  Non  eniminve^ 
nit  pufnitentia  iocum^  quanquam  imm  lacrymis  tn- 
quisissi>t  eam  (Hebr.  xu).  Usque  hodie  infelioea  Ja- 


117 


COMMENT.  IN  Xlf  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB.  LIB.  III. 


ilS 


d«i  sic  aluUDt  in  cubioulis  suis,  neque  iaveniunt 
poBaiteQtie  locum,  ut  beaedictioaem  bflereditare 
poseint,  quanquam  cum  lacrymis  inquiraot  earo, 
Quare?  Quia  noa  clamaat  ad  Dominomia  corde  buo. 
Bed  super  iritiaim  ei  vinum  rumiaaat,  id  eet,  aoa 
ccelestem  queruat  gratiam,  aoa  peccatorum  optaot 
remieeioaem,  aou  regai  futuri  suepiraat  gloriamy 
sed  olulnatet  rumioaat  propter  illius  terr»  iracua- 
diam,  lo  qua  tritici  et  vini  sa  habuisse  recoluot 
ftbondaatiam,  sicut  io  Psalmo  scriptum  eet  :  Et  m 
iracundia  terrm  loquentes  dotos  cogitahant  (Psal- 
zxzit).  Nam  quia  terram  illam  ab  adveotu  Salva- 
torie  ooatri  propiersanguioem  ejua  se  amieieseooa 
igafir»nt.idcirco  iraecuotur.et  seio  maligoo  ioflam- 
mati  blaflpbemant  iilum.fit  recesserunt  a  mtf,iQqait. 
Vere  receBseruot,  imo  et  legatiooem  miBeraot  post 
ipsum  diceoteB :  Nolumus  hunc  regnare  super  no$ 
[Lue.  i).  Ei  ego  erudivi  eos,  et  confortavi  hrachia 
eoruMf  elin  me  cogilaverunt  iTialt^iam.  8eateDtiahcc 
tDagoa  admiratiooie  babet  eeoBum.  Idem  eoim  est 
ac  ei  dicat :  Ego,  io  quem  cogitaveruot  oequitiamy 

ego  ille  eom  qui  erudivi  eos,  ego  ilie  qui  coafortavi 

brmchia  eoram.  Erodivi  oimirum  d&ado  legem,  et 

doceodoooo  eteevitam  bomioie  laotum  io  tritico  et 

vioo  80f>er  quod  ouoc  ramioaot,  sed  io  Bermooe 

Dei.qaemadmodum^MoyBes  dic\i:.A  fflixit  tepenuria, 

et  dedii  libi  cihum  manna^  50  quem  ignorabas  tu, 

et  paires  iui^  ui  ostenderei  tihi  quod  non  in  solo 

pane  vivai  homo^  sed  in  omni  verho  quod  egreditur 

ex  ore  Dei  (Deut.  viii).  Postquam  erudivi  cum,  post- 

qaaro  legem  dedi  illis,  etcircumduxi,  et  docui,  cu. 

Modieodo  qoasi  pupiliam  oculi  roei,  tuoc  demum 

eonforiavi  brachia  eorum,  oooBtitueodo  Buper  excei- 

Bam  terram  ut  comtderet  fructus  agrorum   {Psal. 

av),  et  Ita  coofortati  suot,  ut  reges  fortes  occide- 

reot,  dncee,  prlocipeB,  et  reges  eorum,  et  longo 

tempore  possiderentlaboreB  popalorum.  Illequihaec 

feci  illis,  ego  ipse  Bum  in  quem  cogitaveruot  mali- 

tiam,  ▼idelicet  baoc,  at  me  cruciflgereot.  Dixerunt 

eoim  :  SuspeodamuB  eum  io  ligoo,  et  proiode  ma- 

ledictos  erit,  DecreputabiturfiliusBeoedicti,  dequo 

Psalfflieta  cecioit :  Denedictus  qui    venii  in  nomine 

Domini  [Psal,  cxvii).  MoyBCB  namque  BcripBit,  quia 

wmledicius  o  Deo  esi  qui  pendei  ia  ligno  [Deut.  xxi). 

Haoc  in  me  malUiam  cogitaverunt,%ed  baecipsa  ma- 

litia  eorum  excacavit  eos,  ut  ooo  videreot  ac  sci- 

reat  qood  contrario  per  crucem  ejus  in  omnes  gen- 

tes  k>enedictio,  id  est,  peccatorum  daretur  remisBio, 

et  per  eam  omoia  trahere  ad  eeipBum  {Joan.    zii). 

Reversi  suni  ui  esseni  absque  jugo^  farti  suni  quasi 

ercus  iotosus»  Mira  rebellio  perversorum,  quibus 

qood  io  rectis  corde  Buave  est  et  leve,  importabile  vi- 

detar  et  ferre  ooo  possunt.  Jugum  quippe  Domini 

suaoe  esi,  et  onus  ejus  teve  ()latth  xi),  durs  autem 

cervicee  et  roale  fortes  humeri  illorum  ferre  ooo 

polaeroot.  Idciroo  reversisunt  uiessent  absque  jugo^ 

it  ooo  babereot  legem  autregem  maiis  voluotatibuB 

sois  cootradiceotem,  sed  ita  revertendo  facti  sunt 

quasi  areus  doioeus^  id  est,  BemetipsoB  ioterfeceruot 


A.  aoperdideruot  io  modam  arcusdolosi,  qui  retroci- 
deote  sagitta,  ipsum  a  quo  teodilur  percutit.  Fu- 
giendo  namque  jugum  Dei  sive  imperium  Ghrlsti, 
peroicioBum  sibi  subieruot  jugum  homioum,  mor- 
tiferum  sibi  feceruot  jugum  Romaoi  imperii.  Imo  et 
iateodeateB  arcum  rem  amaram,  ut  Bagitlareot  io 
occultis  immaculatum  (Psat.  xciu),  eodem  arcu  sa- 
gittis  ipsis  10  sometipBOB  reversis  perieruot,  sese 
(eteroa  damnatiooe  percuBserunt,  diceoiio  :  Sanguis 
ejus  super  nos  ei  super  fUios  nostros  [Matth,  xxvii). 
Hoc  est  quod  cootiouo  sequitur : 

Cadent  in  gtadio  principes  eorum  a  furore  lingux 
suas.  Furor  aamque  liogus  illorum  qaasi  gladias 
acutus  exstitit»  quemadmodum  Psalmista  cecioit, 
quia  acuerunt  ut  gladium  linguas  suas  (Psal.  lxiii). 

n  Item :  Filii  hominum  dentes  eorum  arma  ei  sagittas, 
eilingua  eorum  gtadius  acuius  [Psal.  lvi).  Furor 
lioguffiejusmodum  iilesermo  oeqoam  ex8titit,qaem 
firmaverunt  sibi  clamando  :  Tolle,  to//^,  crucifige^ 
crucifige  (Joan.  xix).  Et  hic  lingue  gladius  sio  acu- 
tus  MariaB  quoque  animam  pertransivit,  juxta  di- 
ctom  Simeoois  [Luc.  ii).  Ab  illo  furore,  id  est,  pro- 
pter  illum  furorem  tinguse  suse  cadeni,  ioquit,  in 
gtadio  principes  eorum^  et  sic  factum  est.  LegimuB 
et  miramur  Joeepbum  aarraotem  illud  mirabile 
excidiom  Hierosolymorum,  io  quo  sic  cecideruot 
et  ounquam  suum  possiot  recuperare  statum,  foriB 
Eomaoorum,  intus  gladiis  coocisi  suorum  cooci- 
vium  et  contribuiium,  ut  multo  aliter  quam  gladiis 
cecidissent  Assyriorum  sive  Babylooiorum.  Et  me- 
rito,  quia  oimis  ioogum  traxeraot  peccatorum  funi" 

^  culum.  Ait  eoim  :  Isia  subsannatio  eonim  in  terra 
^gypti.  Etest  seosus :  Ista  peccaotium  iosaoia  ooa 
oova  est,  sed  ioveterata,  ex  quo  geas  ista  oata  est 
io  terra  iEgypti.  Illic  oamque  patres  istorum,  qui 
Bubeaoaaverunt  GbriBtum  Dominum  legis  et  pro- 
phetarum,  BubBaaoaveruat  Moysem  missum  sibia 
Deo,  ut  liberaret  eos  de  manu  i£gyptiurum.  Licet 
eoim  clamareat  ad  Domioum  propter  afflicliooem 
et  duramservitutemytamen  mira  dementia  mlBsum 
Bibi  iiberatorem  subsannaveruot,  dedignando  iotei- 
iigere  quod  visitareoturet  salvaodi  esseat  per  illum. 
Hioc  SiepbaouB  protomartyr,  cum  premisisset: 
Exisiimahai  autem  inielligere  fraires  suos^  quoniam 
Deus  per  manus  ipsius  daret  saluiem  iilis.  Ai  itli 
inquit,  non  intellexeruni  (Act,  vii).  fit  post  pauca : 

D  Hunc  Moysen^  quem  negaveruni,  dicentes  [Exod.  ii) : 
Quis  te  constiiuii  principem  ei  ju.dicem*t  hunc 
Deus  principem  ei  redempiorem  misit^  qui  accepii 
verba  vitas  dare  nobis^  cui  noiueruni  obedire  paires 
nosiriy  setl  reputerunl,  et  aversi  sunt  cordihus  suis  in 
Aigyvtum,  dicentes  ad  Aaron  (Exod.  xxxii) :  Fac 
nobis  deos,  qui  prxcedani  nos.  Moysi  enim  huic^ 
qui  eduxii  nos  dt  lerra  ^gyptif  nescimus  quid 
factum  stt.  Et  vitulum  fecerunt  in  iltis  diebus  {Act, 
VII).  Ego  quod  io  iEgypto  subBaooatio  iiio- 
rum  Jam  sievierit  palam  est,  et  ex  ipsorumquoque 
verbis  attestantibus  potest  colligi.  Cum  enim  perse- 
qoeretor  eos  Pharao,  ilii  videoteB  exercitum  ciJus. 


119 


RDPBHTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


120 


dixerunt:  Forsitan  nan  erant  sepulcra  in  Mgypto, 
ideo  tulisti  nos,  ut  moreremur  in  solitudine,  Quid 
hoc  facere  voluistij  ut  educeres  nos  ex  jEgypto'?  Sonne 
iste  est  sermo  quem  luquebamur  ad  te  in  jEgypto, 
dicentes;  Recede  a  nobis  tii  serviamus  jEgyptiisl 
(Exod,  xiv).  Illic  nimirum  testantur  se  illum  repu- 
lieae  mira  invidentiae  crudelitate,ut  cum  clamarent 
ad  Dominum  ob  8uam  liberationem,  personam  libe- 
rantis  odirent,etcum  sibisalulem  cuperent,  illi  per- 
sons  quam  noverant  gloriam  ministerii  salutaris 
inviderenl.Eodem  morbo  corrupti,cumregemnimi8 
importune  qussissent,  dotam  sibi  secundum  cor 
Domini  personam  odere  regnantem,  invidebantque 
gloris  triumphatorii<,  cujus  contra  gentes  inimicas 
gioriabantur  triumpbis,  intantum  ut  contra  illum 
susciperent  (ilium  ejus  Absalon,  deinde  Seba  filium 
Bocbri,deinde  Jeroboam  fijium  Nabotb,8emeietite- 
ruiD  dicentes  :  Non  est  nobis  pars  in  Davidt  neque 
kxredilas  in  fitio  Isai  (i/  Reg,  xx).  Eadem  iniquitate 
sive  subsannatione  perseverante,  cum  regem  mag* 
num  pcr  propbetas  praenuntiatum  exspectassent 
Me8siam,ad  magnam  generis  sui  gloriamvenientis 
odere  personam,  et  illam  quam  ex  Uctione  poterant 
animadvertere  Cbristi  gloriam  stanti  in  medio  ipso- 
rum  person»  nimis  crudeliter  invidebant.  Igitur 
ista  sub^jannatio  eorum  in  terra  iEgypti,  id  est,  sic 
subsannaverunt  Moyeen  in  terra  ^gypti,  sic  sub- 
sannaverunl  Christum  Filium  Dei,  sic  subsanoa?e« 
runt  David,  sic  subsannando  negaverunt  Moysen, 
negaveruntDavid,negaverunt  Ghristum  anle  faciem 
Pilati.Etidcircocadentmor^y/adiiyUtjamdictumest, 
propteri8tum/myua?5iia?furorem,propteristam8uam 
subsannationem.  Quid  proinde  facies,  o  propheta? 
Cap.  Wll,  ^lnguttureiuosittubaquasiaquita  super 
domum  Domini,  pro  eo  quod  transgressi  sunt  foedus 
meum  et  tegemmeam  praevaricaii  sunt,  Meinvocabunt: 
Deus  meus^  cognovimus  te,  Projecit  Israel  bonum^ini- 
micuspersequetureum.Htec&nuunii&^eidLnnunUnndo 
in  gtUturetuo  sit  tuba,c{\x\Q^  videlicet  populo  buic  bel- 
lum  est,  et  non  pax.  Aquila  namque  veniet  super 
domum  Domini,  id  est,  Romanum  imperium,cujus 
militaresignum  aquiiaerat,  veniet  super  ciTitatem^ 
in  quaesl  dumus  Domini.  In  Ezecbiele,  ubi  contra 
Judam  propbetia  dirigitur,  decem  tribubus  jam  in 
Assyrios  tranBlalis  per  aquiiam  Nabuchodooosor 
sigoiflcatur  his  verbis  :  Aquila  grandis  alarum  ma- 
gnarum  longo  membrorum  ducta,  plena  plumis  ei 
levitate,  venit  ad  Libanum  et  tuiit  meduUam  cedri, 
summitatem  ejus  avulsit^  etc.  Nescitis  quid  istasigni" 
ficent  f  Dic :  Ecce  venit  rex  Babylonis  in  Hierusaiem, 
et  assumet  reges  et  principes  ejus^  et  adducet  eos  ad 
se  in  Babylonem  (Ezeih.  xvxi).  Hic  aulem  ubi 
noo  adversus  Judam  tantum,  sed  adversus  omnem 
51  Israel  prophetia  texitur,  et  quasi  tuba  decla- 
mare  jubetur.recte  secundum  supra dicta  per  aqui- 
iam  exceilentia  Romani  intelligitur  imperii,  cujus, 
ut  jam  dictum  est^militare  signum  aquila  fuit,ante 
Busceptum  vcxitlum  crucis,  eo  quud  aquila  rex 
avium  esse  dicatur,  et  cujas  ob  bonorem  Herodes 


4  quoque aureamfixitaquilam supertemplum Domini, 
ut  refert  Josepbus.  Hsc  agat/a,  inqmi, super  domum 
Doniint,idest,Romanumimperium  ad  destruendam 
irrecuperabiliter  gloriam  sacerdotii  Judaici  veniet. 
Quam  ob  causam  ?  Pro  eo,  inquit,  quod  transgressi 
sunt  pactum  meum,  el  tegem  meam  prmvaricati 
sunt,  Poterat  eniro  objicere  quis  et  dicere  quod 
istud  Deus  faceret  vel  fieri  sineret  oontra  suum  sta- 
tutum,  contra  fcedus  vel  pactum,  quod  pepigit  cum 
patribus  eorum.  Nam  ut  de  cfleteris  taceamu8,nunc 
ad  Salomooem  qui  primusaediflcdvitillam  domum 
Dumini,  taliter  dixit :  Exaudivt  orationem  tuam  et 
deprecaiionem,  qua  deprecatus  es  coram  me.  Snncii' 
ficavi  domum  kanc  quam  aedificasti  utponerem  nomen 
meum  tbi  in  sempitemum(lll  Reg,  ix).  Sed  vide  quid 

P  postmodum  Bt<\m{ur:  Siauiemaversione aversi  fueri" 
iis  vos  et  filii  vestri,  non  sequentes  me,  nec  custo^ 
dientes  ma:idata  mea,  et  cceremonias  quas  proposui 
vobis,  sed  abietitis  et  cotuerilis  deos  alienoit,  et  ado^ 
raceritis  eos,  auferam  Israet  de  superficie  terrx 
quam  dedi  eis,  ettemplum  quod  sanctificavi  nomini 
meo  projiciam  a  conspectu  meo,  eritque  in  prover- 
dium  ei  in  fabuiam  cunciis  populis,  et  domus  hsec 
erit  in  exempium,  Ergo  in  pacto  domus  iila  ste- 
tit,  id  est  sub  couditione  servands  justili»,  quam 
profecto  servandam  ab  iilis  non  esse  Deus  praesci- 
vit.  Nam  si  servandam  esse  prssciret,  nequaquam 
conditionaliter  illis  bona  sua  perroitteret,  toties  di- 
cendo  :  Si  prvcepta  mea  servateritis,  si  in  viis  meis 
ambulaveritis,  quod  in  lege  freqoens,  sed  absolute 
et  modo  pnedicativo,  vel  promissivo,  sicut  ad  Abra- 

^  bam  locutus  est  in  promi^sione  seminis,  quod  est 
Cbristus.  Non  enim  dixit,Si  egressus  fueris  de  terra 
tua,  sed  Egredere,  inquit,  de  terra  tua,  et  cetera,et 
benedicam  tibi  (Genes,  xii),  atque  In  te  benedicentur 
universae  cognationes  terrse  (Genes,  xxii).  Itemque,in 
repromissione  non  dixit,  8i  feceris  rem  hanc,et  non 
peperceris  fllio  tuo  uoigenito,  benedicentur  in  fc- 
mine  luo  omnes  gentes  terrs.  Qufle  universaliter  po- 
pulo  pro  cultu  tabernaculi  vel  dorous  Domini,  pro 
caeremoniis  servandis  promi8saBunt,8ub  conditione 
posuit  providentia  Dei  pr86scienti8,^quod  conditio- 
nem  vel  pactum  promissijnis  non  essent  servaturiy 
etquod  pactum  istud  irritum  facturi  essenl  sicut  et 
Jeremias  verbis  declamat  manifestis.  Cum  eoim 
prsemisisset :  Audite   verba  pacti  hujus,  et  facite 

^  illa,  postmodum  hflec  intulit :  Et  hi  ergo  abierunt 
post  deos  alienos  ut  servirent  eis,  irritum  fecerunt 
domus  Israel  et  domus  Juda  paetum  meum,  quod 
pepigi  cum  patribus  eorum  {Jer,  xi).  Iiemque  alio 
loco  dicit :  Et  noiite  confidere  in  verbis  metidacii, 
dicentes :  Tempium  Domini,  templum  Domini,  tem- 
pium  Domini  esi,  quoniam  si  beve  dixeritis  vias  ve^ 
stras  et  studia  vestra,  habitulo  vobiscum  in  ioco  isto 
(/fr.vii).Igiturcum  dixisset:  In  gutture  tuo  stttuba, 
quasiaquiia  super  domum  Domini,  n  e  q  u  aei  de  m  u  ta  bi- 
litateargueretur,  quodabJiceretdoroLm  quam  prius 
clegisset,  vel  in  pactum  suscepisset,  causam  reddi* 
dit  protinus  dicenS|  pro  eo  quod  trantgrmi  $unl 


121 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  --  IN  OSEE.  LIB-  111. 


4tt 


fcedus  meutn,  et  legem  meam  prsevaricali  sunt  quod 
idem  ac  si  diceret,  quia  pactum  meucn  irritum  fe- 
ceruDt.    Et   ista   quidem  causa  contra  Judaicos 
flatus  sufllcieos  est,  nec  aliam  audiri  digni   sunt, 
quaodiu  suam  volentes  statuere  justiliam,  juetiliae 
Dei  DOQ  8unt8ubjecti,dum  intercsteraquibussese 
adversus  Odem  Christi  defendunt^illud  quo«|ue  sub- 
lannant,  dicendo   consequentcr,  esse  mutabilem 
Deum,  si  donum  suam  nomini  suo  sanctiGcatam 
ahjecit,  apud  Christianos  qua^siturus   aliam.  Qui 
autem  jam  pro  enierita  (ide  dignus  est,  ut  intret  in 
Faoctuarium  Domini^et  intelligat  in  novissimiseo- 
rum,  caasas  alias  audit  et  reddit,  intelligitet  dicit, 
quare  super  illam  domum  Domini  aquila  senr.el  et 
iterum  venire  debuerit.  Semel  namque  venit  super 
iilam  Nahuchodonosor  (IV  Reg,  zxv),  quem  in  Eze- 
cbiele,  ut  jam  dictum  est,  per  aquilam  oportet  in- 
telligi,  et  eamdem  domum   incendio   conflagravit. 
Iterom  venit  Romanum  imperium  cum  victricibus 
aquilis  (//  Mach.  v),   et  oon   soiummodo   domum 
illam,8ed  et  locum  elgentem  irrecuperabiliter  tulit. 
Semel  vel  primopermitteote  Deo,idcirco  factum  est, 
ot  vetuB  illud  sacerdotium  corriperetur.   Secundo 
idcirco  Factum  est.ut  omninotolteretur.Corripiendi 
Damque.atqueinsiruendi  erant  iijius  temporistam 
populu8,quam  aacerdoteB,  ut  scirent  ipsi  et  ipsurum 
poateri,  quia  oon  propter  locum  gentem,   sed  pro- 
pter  gentem  locum  elegit  Dominu^,  et  quia  auro  et 
Iapidibus,quibu8prflerulgebatilla  domu8,non  magifi 
qoam  fumo  aut  favilladelectatur,ni8i  cordiumcor- 
porumquetemplaaibi  adhabitandum  pre^arentur. 
ToiJendum  autem  omnioo  erat  in  adventu   Christi 
domoH  vel  lempli  illiu8  8acerdotiuro,quia  temporis 
illiossacrificium non fueratjussum^sed  permissum, 
donec  cum  jussu  et  prffisentia  Christi  veniret  sacer- 
dotium  necessarium  secundum  ordinem  Melchise- 
decb.  Namquodilludsacrificiumnon  fueritjussum, 
Dt  jam  dictum  eat,  sed  perniissum,   testatur  ipse 
Dominus  in   Jeremia   dicens  :   Holocautomata  ve* 
stra  addite  victimis  vestris,  et  comedite  cames  ;  quia 
noH  sum  locutus  cum  patrihus  vestris,H  non  prxcepi 
eis  in  die,  qua  eduxi  eos  de  terra  ^gypti,  de  verbo 
kotocautomatum  et  victimarum,  sed  hoc  verbum  prx- 
cepi  ei^,  dicens :  Audite  vocem  meam,  et  ero  vohis 
Deus,  et  vox  eritis  mihi  populus,  et  ambulate  in  omni 
via  ifuam  mandavi  vobis^  ut  beue  sit  vobis  (Jer.  vii). 
Ergo  pacrificium  illud  nun  jussum  erat,8ed  permis- 
Ba:n.  Ad  quid  autem  permissum  ?  Ad  hoc  maxime, 
Dt  ordo  illiua  carnalem  retineret  populum,necitiu8 
dilaberetur  ad  ^gyptiorum,  cffiterarumque   sacri- 
flcia  gentium,  ut  saltem  sub  nomine  veri  Dei  pin- 
gues  hostias  carniuacsacriflcarentaquibusomniuo 
avellinequaquam  possent.Hocipsum  intereatestari 
coepit  Spiritus  sanctus  per  os  D«vid,  quamvisillein 
eadem  religione  sacrificantium  studiosissimus  fuit. 
Ait  eoim  :  Nunquid  manducaho  cames  taurorum^aui 
sanguinem  hircorum  jwtabo  ?  Immola  Deo  sacrificium 
kLudis{Ps€U,  ZLix).  Nimirum  istae  voces  parum  pro- 
fecissent  ad  deo  tiendum  superciiiom  iilios  sacer- 


A  dotii,  si  post  adventum  Ghristi  stetiasetet  locus  et 
gcn8,etnonvenis8ettalisaquila  super  illamdomum 
Domini.  Denique  adhuc,  postquam  super  lapi- 
dem  non  remansit,  Christum  blasphemant  ubique 
terrarum  captivi.et  blasphemando  impedimentum- 
facereffoliuntLrcurrentibusquadrigisEvangeiiiChri- 

8ti.  Quid  facerent,siroborati  interrasuaconsislen- 
teSydomumque illam  splendidam Huperstitem  haben- 
testalesufleperfideifulcimentumdigitodemonstrare 
posseot?Taliergodebuitaquilaveniente'lomusl)orai- 
ni  de8trui,quemadmodum  et  Daniel  «ngelus  praedixit: 
El  post  hebdomadas^  inquit  sexagi^Ua  duas  occide- 
tur  Ckristus^  et  uon  erit  ejus  populus  qui  eum  nega- 
turus  est,  Et  civiialem  et  sumtuarium  disaipabit  po» 
pulus  cum  duce  venturo,  et  (inis  ejus  vaslitas^  et  post 

])  flnem  belli  statufa  desolatw.  Et  deficiei  hostia  et  sa- 
crificium  et  in  templo  eril  abominatio  desolatinniSt 
ei  usque  ad  eonsummationem  et  finem  59  pfrsevera- 
bit  dfsolaiio  {Dan.  ix).  Nunc  ad  litterae  textnm  re- 
vertamur.  Cum  causam  reddidisset  cur  aquila  ve- 
nire  permitteretur  super  domum  Domini,dicendo: 
Pro  eo  quod  transgressi  suni  foedus  meum,  et  tegem 
meam  prxvaricati  sunt,  continuo  subjunxit :  Me  m- 
vocabunt :  Deus  meus,  cognovimus  te.  Et  estsensus : 
Mira  impudentia,  curo  sint  transgres^ores.cum  sint 
praBvaricatores,  invocant  me  dicentes  :  Deus  meuSf 
Deus  meus,  cognovimus  te.  Talo  est  illud  in  Isaia: 
Me  ttenim  de  die  ii  diem  quaerunt^et  scire  viasmeas 
voiunt,  quasi  gens  qum  jusiiliam  fecerit,  et  judicium 
Dei  sui  non  deretiqueril   (Isa.   lviii).   Mentiuntur 

P  ergo  dicendo  :  Deus  meus,  cognovimus  te.  Ipse  Dei 
FiHus  refellit  eos  in  hoc  dicio  :  Est,  inquH,  Pater 
meus  qui  giorificat  me,  quem  cos  dicitis  quia  Deus 
vester  est,  et  non  cognovislis  eum  {Joan.  viii).  Quare? 
Nimirum  quia  jnxta  etillul  quod  prophetavit  laaias: 
Popuius  hic  iabiis  me  honorat^  cor  autem  iliorum 
longeest  a  me  (Isa.  xxix)-  Ita  modis  omnibus  ver- 
bis  ipsorum  opera  contraria  sunt.  Idcirco  protinus 
hicpropheta  subjungit:  Projecit  Israel  bonum,  ini- 
micus  persequetur  eum.  Quod  bonum,  vel  quem  bo- 
Dum  Israel  proJecit^nisiDeum  quisummum  bonum, 
qui  soius  et  sumroe  bonus  est>  oui  dicit  oretenus, 
D^tii  meus,  cognovimus  tet  Denique  illum  projecit, 
non  modo,  quia  dudum  dixit :  Non  est  nobispars  in 
David,  neque  hsereditas  iu  fiiio  Isai  (Ili  Reg.  xti),  et 

^  vitulos  sibi  pro  deo    statuit,   verum   etiam   quia, 

"  quodmajus  Cbt,  DeiFiliuin  extra  civitatem  projecit, 
negans  eum  ante  faciem  Pilati,  et  foris  inter 
sceleratos  projectum  cruciGxit.  Idcirco  inimicus 
persrquetur  eum,  inquit,  nimirum  juxta  maledi- 
ctiones,  quas  pnescius  Moysesi^  lege  prfftscripsit: 
Tradal  te  Dominus  corruentem  ante  hosies  tuos.  Pt-r 
unam  viam  egrediaris  contra  eos  et  per  septem  fngias^ 
et  dispergaris  per  omnia  regna  terrXt  sitque  cadaver 
tuum  in  escam  cunctis  volatiiibus  ccsii^  el  be*ltis  ter- 
rse,  etnonsit  qui  abigat  (Deut.  xxviii).  Quod  ita 
fdclum  sil,a8sertione  nostra  non  indiget.  Sequitur  : 
Ipsi  regnuverunt  et  non  ex  me,  principes  ex^liierunt, 
et  mm  cognovi,  argentum  suum  et  aurum  suum  fece^ 


iS3 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


f24 


runl  sibi  idola  ul  inlerirent,  Qui  regnaveront  non  ex 
ine?  Nimirum  ipsiqui  bonum  projecerant,  primum 
qui  cum  Hieroboam  receseerunt  a  domo  David, 
deiode  qul  cruclGxprunt,  vel  negaverunt  Filium 
Dei,  fiSium  David.  Primo  videndum  de  lilisregibue, 
qui,  re^no  scissoadomo  David,8uper  decero  tribus 

regnaverunty  utrum  vero  ex  Deo  regnaverunt,  an 
noc?  Videlur  namque  repugnare  verbis  istis  illud 
quod  in  illa  divisione  rpgni  ecriplum  est :  Apprehen^ 
densque  Ahins  pallium  suum  novum^quo  opertus  erat^ 
scidit  in  duodtcim  partes^  el  ait  ad  Bieroboam  :  ToUe 
tibi  decem  sciisurax.  Hxc  enim  dicit  hominus  Deus 
Israel :  Erce  ego  sdndam  regnum  de  manu  Salomo^ 
nis,  et  daho  tihi  decem  tribus  {III  Reg.  xi).  Ilem, 
cum  congregaaset  Rohoam  muUitudinem  exercitus, 
uiredoceretregnumsibiyfactusestsermoDominiad 
Semeiam  virum  Dei,  dicens  :  Loqueread  Roboam,el 
ad  omnem  domum  Juda,  dicens :  Non  ascendetis,  nee 
bellabitis  contra  fratres  veslros^  filios  Israel. RfVfr/a* 
tur  vir  in  domum  suam :  a  me  enim  factum  est  verbum 
hoc  {II  Par.  xi).  Hflec,  ut  jam  dictum  est,  repu- 
gnare  videntur  verbis  islis :  Ipsi  regnaveruntt  et  non 
ex  me,  principes  exstiterunt^  et  non  cognovi.  Sed  ab- 
sit  ut  sanctflB  Scripiurae  verba  sibimet  repugnan- 
tia  vel  contraria  sint.  Quflerimus  ergo  qualiter  et 
veritas  historiflB  consistal,  et  nihilominus  vera  sit 
bec  sententia  prophetica.Hoc  intendentes  originem 
perpendimus  illius  mali,  vel  schismatis^quia  nimi- 
rum  facto  illo  prior  exstititquod  historia  narratex- 
pletum  per  manus  Ahifle  S^lonitis,  et  confirmatum 
per  Semeiam,  virum  Dei.  Quflenani  illius  mali  ori- 
go  fuit,  nisi  odtum,  quo  Israel  regem  suam 
David  semper  odio  habuit?  Nunquamenim  volens 
sapientiam,  fortitudinem,  atque  humilitatem,  qui 
fuere  tres  primi  sortes  David,  populus  ille  susti- 
nuit,  utpote  malis  intentus  studile,  et  idolatriflB 
cultui,  cui  servire  non  poterat,  regnante  David. 
HuJuB  rei  suramum  itlud  judicium  fuit,  quod 
cnm  non  baberent  alium,  quem  statuere  pos- 
sent  super  illum  depellendum,filium  ejus  Abealon 
BuaceperuQt.  Verum  quandiu  vixit  David,  quandiu 
filius  ejuB  Salomon  cum  sapientia  processit,  pec- 
cata  illorum  consummari  non  potuerunt,  ut  liceret 
ejus  judicio  Dei  pervenire  ad  effectum  (IU  Reg.  xi). 
At  ubi  merita  domus  ejusdem  Davi.i,qufle  peccatis 
illorum  prfleponderaverant,  sic  infirmata  sunt  ut 
Salomon  per  fornicationes  depravatus  serviret  difs 
alieni8,tunc  demum  manum  suam  Deus  subtraxit, 
el  prapvalens  Israel  contra  domum  David,  velut 
eqiius  indomitus  sese  excutiens,  frenum  rupit,  et 

abiit,suisquestudii8congruumse88oremHieroboam 
Buscepit.  Hoc  nimirum  ex  Deo  non  fuit,  et  idcirco 
Duoc  dicit :  Ipsi  regnaverunt,  et  non  ex  me.prindpes 
extilerunt^  et  non  coguovi.  Dt  aul^m  non  poBeeteos 
retinere,  vel  revocare  BoLoam,  divino  factam  eat 
judicio,  atque  idcirco  il!ic,  ait :  A  me  enim  factum 
BSt  verbum  hoc.  Ad  summum  ejus  sententiae,  qua 
dictum  est,  ipsi  regnaverunt,etnonexme,  illud  pro 
foribus  argumentura  est,  quia  regnaverunt  absque 


A  legitima  Dei  unctione.  Unetio  namque  regalis  in 
domo  David,  et  in  tribu  Juda  reroansit,  reges  au- 
tero  decem  tribuum  abeque  unctioneregnaverunt. 
Sane  unus  Jebu  filios  Josaphat  filii  Namsi,  quantu- 
lacunque  unctione  rex  constitutus  est,et  hoc  ex  Do- 
roino.verumtamen  non  eumdem  Jehu  comprobante, 
sed  condignam  de  domo  Acbab  ultionem  exigente. 
Tanlummodo  lentioulam  olei  fundens  supcr  caput 
ejus  unuB  de  filiis  propbetarum  diiit :  Hxc  dicU 
Dominus  Deus  Israei :  Unxi  te  regem  super  popu» 
tum  Domini  Israet,  et  pereuties  domum  Achab  do^ 
mini  tui^  et  ulciscar  sanguinem  servorum  meorum 
prophetarum^  et  sanguinem  omnium servorum  Domini 
de  manu  Jeznbel^  perdam  otnnem  domum  Achab  (IV 
Reg.  ix),  etc.  Iste  unus  regnaverit  ei    Domino,  et 

g  principem  illum  cogQOSoere,Deu8  utcunquedigna- 
tus  sit,verumtamen  tantummodoad  vindictam.quia 
domuni  Achab  delevit  et  Baal  exterminavit,  non 
autem  ad  gratiam,  quia  peccata  Hieroboam,  id  est 
vitulos  aureos,  non  dereliquit.  Quapro|.ter  vera  un- 
dique  est  sententia  :  Ipsi  regnaverunt,  et  non  ex  me, 
principes  exstiteruntf  et  non  cognovi,  quia  prfleter 

istum  UDum  unctum  unctioniB  imperfectflp,  cfleteri 
omnes,  sicut  absque  anctione,itaregnaveruntab8- 
que  vocatione  divina  gratifle.  Nuno  deroum  et  de 
illis  animadvertendum,qui  usque  adeoreceBserunt 
a  domo  David  ot  crucifigerent  filium  David,Filium 
Dei,quam  vere  dictum  sit :  Ipsi  regnaverunl,et  nonex 
mf,  prindpes  exsliterMnt,  etnon  eognovi.  Recte  enim 
boc  in  reprobatibnem  illorum  debuit  prophetari,qui 

p  utique  voluerunt  temporaliter  in  hoc  saeculo  exiolli 
absqoe  adjutorio  visitaotis  gratifle  Dei,  sicut  in 
evangelica  parabola  ipse  Dominus  innuit,  cum  di- 
cit :  Agricolx  aulern  videntes  filium,  dixerunt  intra 
se :  llic  esl  hseres,  venite,  ocddamus  eum,  et  nostra 
erit  hspreditas ;  et  apprehensum  eum  ejecerunt  extra 
vineam,  et  occiderunt  (Matth.  xxi).  Quid  hafC  para- 
bola  innuit,  nisi  quia  Scribfle  et  PhariBJfi,  videntes 
Jesoro,  non  ignoraverunt,Bed  oderuntilIum,quem- 
admodum  et  ipse  dicit :  Nunc  autem  et  viderunt  et 
uderuni  et  me^et  patrem  meum  (Joan.xv).  Cum  enim 
agricoIflB  dixerunt,  Hic  est  hteres, nemo  ezi  \u  eisqui 
5S  se  de  ignorantia  excuset.  Ergo  uum  dicunt, 
Venite^  ocddamus  eum,  et  nostra  erit  htereditas,  re- 
cte  et  veraciter  dicat  is  qui  occiditur :  Ipsi  regnave^ 
runi,  et  non  ex  tnf,  id  est,  volueruntsine  meregna- 

^  re,  et  sine  me  divites  esse,  sedendo  super  cathe- 
dram  Moysi,  et  prfledam  faciendo  de  populo,  ita  ut 
mentham  quoque  et  anetum  decimarent,non  curan- 
do  justitiam,  et  fidem,  etc,  quflecunque  graviora 
sunt  legis  (Matth.  xxiii).  Sed  cum  illi  ore  suo  se- 
metipsos  judicantes,  dixissent:  Malos  male  perdett 
et  vineam  suam  locabit  aliis  agricolis  (Matth.  xxiii), 
quid,  iste  intulit  ?  ideo  dico  vobis,  ait,  quia auferetur 
a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti  fadenti  fructus 
ejus  (ibid).  Igitur  quod  ait :  Ipsi  regnaverunt,  et  non 
ex  me,  principes  exstiteruntj  et  non  cognovi,\dem  est 
ac  si  dicat :  Ipsi  quldem  regnare  voluerunt,  sed 
aufcretur  ab  eis  regnum  Dei,  quia  non  regnare  vo- 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  ML\.  —  IN  OSEE.  LIB.  III. 


126 


faeruot  ex  me,  et  in  priaeipatu  buo  cognoscere  no-  A  ^or  meui,  In  quibus  vel  contra  quos  iralui  esl,  uisi 


luerunt  me,8uamodi8omnibu8  studentes  avariti». 
Nam  hoc  eet  quod  sequitur:  Aryentumsuumet  ciii- 
rum  suum  fecerunt  sibi  iiiola,  ui  inUrirent.  Et  eat 
8eo8U8  :  Argentum  et  aurum  plus  dilexerunt  quam 
Deom,  imo  ne  ullum  auri  et  argenti  delrimentum 
paterentur,oderuntCbri8tum  et  Patrem  ejus  Deum, 
oderunt  et  crucifizerunt  Gbriatum  Dei  Filium.  La- 
trocinabiDtor  enim  in  illo  Deitemplo,aurumqueet 
argentum  sibi  congregabaot,  priedam  facientes  de 
populo.  Nonne  autem  ApoetoluB  Cbristi  teslatur, 
qu\^  nvaHiia  simulaerorum  est  servitusf  {CoL  v.) 
Recte  igiiur  ait,quia  argentum suum ei aurum  suum 
fieerumi  sibi  idola^  quia  himulacrorum  sercitus  esl 
avahiia^  mAxime  io  illis  qui  prffseoteB   babeoles 


io  iilis  vel  cootra  illos  qui  viiolum  Teceruot,  qui 
idololatriam  pertionciter  sectati  suot.qui  propter  si* 
mulacrorum  servitutem  adomo  David  receBseruot, 
imo  natum  de  domo  David  Christum  negaverunl? 
Nimirum  inter  ietos  concluduntur,  et  mixime  suni 
vel  fuerunt  Scribfle,  vei  Pbarisflei.  Et  idcirco  jam  ex- 
tuoo  templum  vei  aitare  iUorum,non  altare  Deivsed 
vituiua  SamariflB  mereiur  dici :  Ecce  furor  Domini 
iratvLS  esi  in  eis  et  viiulus  eorum  projeclus  est^  do« 
mu8  autem  Davidma^nificataest.Templum  quippe 
et  sacrificium  iliorum  ablatum  est,  CbriBtus  autem 
et  Bccleaia  ejus  in  fldternum  manet  fit  quaretro/iu 
esi  furor  meus  in  eis  ?  Videlicet,  quia  non  possunt 
emundari.  Nam  boc  e8t«  quod  admirando  pariier  et 


CbriBtum  Dei  Filium.contraipsorumavaritiam  dis.  3  interrogando  confestim  eubjunxit :    Vsquequo  non 


putantem,  argenio  et  auro  roagib  faverunt,  et  ad- 
vereariam  mammona.id  eet  conteroptorem  argenti 
ei  auri  ChriBlum  interfecerunt.  Quo  fructu?  Qua 
mercede  ?  Ut  inUrireni,Hii  Etenim  fructue  idoiorum 
ejusmodi,  fruotus  mammona,fructu8  argenii  et  au- 
ri  interitus  est  anime  illorum  et  corporie.  Interie- 
runt  spiritualiter  invieibilibuB  malignorum  spiri- 
tuum  pbantasiis,  interierunt  corporaliter  viBibili- 
bus  Romanorum  giadiiB.Itaque  vicit  domu8D.ividf 
victi  8oot  omnee  qui  receeBerunt  a  domo  David. 
St^uitur  ergo  :  Projecius  est  viiulus  iuus,  Samaria^ 
iratus  esi  furormeus  mtfif.Longaquidem  concerta- 
tio  lacta  eet  inter  domum  David  et  vituloe  aoreoe 
qood  Jeroboam  feciiyBed  tandem  vicit  domua  David : 


poierunt  emundari^  Quia  ex  Israel  ipse  e»t,  Artifex 
fecit  Ulumtet  non  esl  deus,  Cum  interrogando  dicit: 
Vsquequo  non  poteruni  emundarif  aubaudiri  vull 
in  fleternum.  Et  cauaam  reddit  curin  sempiteroum 
000  possuot  emundari :  Quia  ex  Israel  ip»e  esi^  in- 
quil,  artffex  feeit  illum,  Gausa  hfleo  diligc^nter  anim- 
advertenda  eat.  Sciendum  imprimis  incorrigibi- 
lem  e^se  illum  qui  non  per  ignorantiam  in  menda- 
oium  cadit,  eed  per  malitiam  de  corde  buo  meoJa- 
oium  coofiogit.  Ille  oamque  verbum  dicit  oootra 
Spiritum  sanctum,  qui  aciens  VAritatem  Dei.  contra 
meodacium  cogitat,et  veritatem  io  mendacio  detioet 
aicut  Apo&tolus  dicit ;  Quicuoque  talia  est,  reus  est 
flBteroi  delicti,  et  000  remittetur  ei,  oeque  io  hoo 


vicit,  ioqnam,  quaodo  Cbristus  filius  Davidiocru-  n  Sfldculo,  oeque  in  fuluro,  quia  oxipeo  est  quod  fa- 

cem  aaceodit.  Ibi  corou  David,  corou  salutis  pro-      cit,  autdicit,  noo  ab  alioseductus.sed  decordeeuo 

ductam  et  ereotum  nobis  iodomoDavid,  coofregit, 

projecit  atquecuotrivit  vitulum  Samarie,   id   est, 

omoem  impietatem  divideotem  ee  a  domo  Davidyio 

qaa  prioceps  sedet  ounc  ipsefilius  David,  cujus  vi- 

delicet  divisionis  initium  sflepe  dictus  ille  materialis 

vitoluB  Samarie  exeiilit.  Et  pulchre,  cum  duo  fue- 

rint  viluii  wngulariter,  nunc  projecfus  e$i  vituius, 

inqoit.  Plus  enim  significat,  quam  si  dixiBset  duo 

vitoJi,  «icot  interdum  aingulariter  per  militem  plus 

iotelligimue  quam  per  milites  pluraliter.   Militem 

Bamque  dicere  solemuB,  exercitum   Bigoificaotes. 

Projeeius  ergo,  inquit,««  vitulus  iuus,  Samarta,  id 

est,  cecidit  omoia  idololatria,et  ab  illo  priocipedo- 

moa  David,  Deo,et  homioe  GhriBto  seotentiam  ac- 


8eductioiiemconfigen8,etpropriojudiciocondemna- 
t08  (Maiih,  XII  ;TitAv)  Nimirum  talis  ille  Jeroboam 
ex6titit,  et  hoc  aacrfle  ScripturaB  cooditor  Spiritus 
Baoctus  ooblB  iotimatum  e88evoluit,peccatum  ejuB 
exprimeos  verbis  bojuBoeniOdi :  Dixii  Jeroboam  in 
corde  suo :  Nune  revertetur  regnum  ad  domum  Davtd 
si  ascenderii  poputus  iMie.ui  faciai  sacrificia  in  domo 
Domini  in  Jerusa^em,  ei  convertefur  cor  populi  hujus 
ad  domum  suam  Roboam  regem  Juda^  interfidenique 
et  reverientur  ad  eum  (lll  Reg,  xii).  Et  excogitato 
coosilio  fecit  dooa  vitulos  aureos,  et  dixit  ei»:  .V0- 
liie  ultra  ascendere  in  Jerusalem,  Ecce  dii  /u»,  Israelf 
qui  eduxeruni  te  de  terra  jEgypii  (ibid.).  Vera  igitor 
imposBibilis  emoodalioois  causa,  quam  dixit,  quia 


eeperuot :  Omnes  dii  geniium  dxmonia  (Psal,  xcv),      f^  Israel  ipse  esi^  ariifex  fecii  ilium^  id   eet,  quia 


et  princeps  mundi  hujus  ejectus  esi  foras  (Joan.  xiij. 
IJlud  quoqoe  pulchrum  est  atteodere,  quod  loco 
pi«8eoti  Samariam  compeilat,  quiavidelicetquao- 
do  pasBiooiBCbriBti  Bacrameoto  deetrui  coBpit  error 
sive  idoiolatria,fieri  boc  coBptumest  aSamaria.Cum 
eoioQ  JeruBdlem  non  susciperet,  imo  persequeretur 
fidem  GbriBti,  Bicut  Bcriptum  est :  Fiieta  esi  autem 
perseeuiio  magnain  Ecciesia,  qufe  erat  Bierosotymis^ 
es  omnes  dupersi  sunt  per  regiones  Judseas  ei  5ama- 
rix  (Acl.  viii),  Sam&ria  verbum  Dei  cum  gaudio 
magDo  808cepit,8icul  ordo  iectionie  in  Actibua  apo- 
itolorum  patenler  depromit :  Iratus  esi^  iaqait,/t<- 


Israel  et  rex  ejus  Jeroboam  non  aliunde  inductus, 
aul  ab  alio  seduotuB,  aureum  vitulum  putavit  e8»e 
deum,  sed  artificio  malitioso  confinxitillum,8cien8 
eum  non  CBse  deum,  et  hoc  solum  intendene,  ut 
populuB  sibi  subditus,  tali  prflestigio  faBcinatus»  ve- 
rum  nequaquam  requireret  Deum.idcirco  non  poie* 
runi  emundarif  et  in  illo  peccatocuncti  regeslerael 
eordis  fuere  impcenitentis.  Porro  Baal  non  i<a  sub* 
ceptua  eat,  ut  dici  poseet,  quia  ex  Uraei  ipse  esi^ 
quia  videlicet  nequaquam  Israel,  eive  rex  (srael  ii« 
ium  de  corde  suo  artifici  commento  confinxit,  eed 
Jesabei  aSydone  adveniens  seoum  illum  advesitf  et 


L 


127 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


128 


SDscepit  eum  Israel  pro  favore   regina,  et  regis  j^  aureolas  etobfreqoentiam  festivitatum  perpoiitas, 


Acbab,pellecti  olmiumque  proni  ad  servieodum  8(b- 
viliae  muliebri,  et  idcirco  quandoque  potuerunt 
emundari,  ut  non  colerenl  illum,  sicut  in  eisdem 
sacrisbabemuslitteris.Jehunamquestudiosesuper 
hoc  fecit,  quod  rectum  er^t,  el  placebat  in  oculis 
Domini  54  et  delevit  Baal  de  Israel  (IV  Reg,  x). 
Non  ita  pecoatum  Juds  exstitit,  quHmvis  et  Baal  et 
caetera  idolorum  porlenta  coluerit.  Nullum  quip- 
pe  illorum  ez  ipso  fuil  sed  aliunde  accepit,  et  id« 
circo  emundari  potuit,  aiiquoties  emundatus  est, 
sicut  legimus.quia  rex  ille,  et  ille  statuas^vel  simu- 
lacra  confregit,  lucosque  subvertit,  et  fecit  quod 
reclumerat  in  oculis  Domini.  At  postquameo  per« 
ventum  ej>t  ut  peccatum  peccarent  Judsi«  de  quo 


derelinquitur  in  telaa  aranearum,  id  est,  ita  negli- 
gitur»  ut  vacet  araneis  auarum  contexione  telarum 
totum  cooperire  et  sordidare  viiulum.  Hoc  ita  ut 
dicitur  factumeetper  pasaionis  Cbristi  triumphum, 
non  tantum  in  vitulo  8amarie,8ed  in  ounctia  simu- 
lacris  gentium.  Nihiiominus  et  vilulua  mendacii 
Judaici,  de  quo  jam  dictum  est,  factus  est  in  telaa 
aranearum,  id  est,  tam  iniirmuni  ent  atque  invali- 
dum  contra  veritatem,  ut  sunt  tel»  aranearum. 
Hinc  Isaiaa  dicit :  Ova  aspidum  ruperunt,  el  telas 
araneae  texuerunt  (Isa,  lix).  Telc  eorum  noo  erunt 
in  vestimenlum,  neque  operielur  operibus  suis. 
Exempli  gratia^ut  appareatqu«im  facile  mendacium 
iJlorum  solvi  possil,  dicimus  eis  :  0  milites  vigiles, 


veraciter  dioas,  quia  ex  ipsis  est,  et  quia  peccati  w  qui  dicitis,  ut  estia  docii,  quia  discipuli  *ju$  vene- 

m  .  „  ../>  .  _._!. 1__:1J_  .  ^_  «li  «•  ^  l.'J__»_*-|.-_l 


ejusdem  fuereartiflces^jam  non  possuntemuodari. 
Quod  illud  peccatum  est? Nimirum  illud  mendacium 
aureolum,  quod  fabricati  sunt,  dicentes  :  Btasphe^ 
mauU.  quia  dixif  se  filium  Dei  benedixit,  et  si  di- 
miuimus  eum  sic^  omaes  credent  in  eum^  et  venient 
RomanU  et  tollent  nostrum  locum  et  gentem  (Mat(h» 
xxvn  ;  Joan,  i)  Quod  inquam,  fabricati  8unt,  dan- 
do  pecuniam  copiosam  militibus,  utdicerent,  qoia 
discipuii  ejus  nocte  venerunty  et  furati  sunt  eum^ 
nobis  dormiendbus  (Matth.  xzviu).  Sicut  veruciter 
illic  de  vitulo  dictum  eat,  quia  ex  Israei  ipse  est, 
arnftx  fecif  illum  et  non  est  Deus;  ita  et  hic  veraci- 
ter  dicas  de  boc  mendacio,  quia  ex  Israel^  sivo  ez 
Judsis  est,  arfifex  fecit^  id  est,  maliiiosa  mens  ex- 
co{|[itavit,  et  coufinzit  illum;  et  non  est  verum. 
Utrumque  eienim  excogitalo  sive  accepto  con&ilio 
faotum  esse  Scriptura  refert.  Et  aicut  illic,  iin- 
gua  foris  vitulum  ostentans  dicpret,  Isti  suntdiifui^ 
ij(rae/,conscientiateBtis  intud  ret'ragabatur,8ciens  et 
dicens  quia  non  est  Deus.lta  et  hic.dum  consulta- 
rent,pt  per  pecuniam  obtinerent,quatenu8  verbum 
hoc  divulgaretur,/ur(iti  sunl  eum^nobii  dormientibus, 
sciebant  et  conscientiam  refraganiem  intus  audie- 
baot  quia  non  est  verum.  Postquam  sio  peccave- 
ront,  non  veritatem  ignorando,8ed  mendacium  ex- 
cogitando,  jam  emundari  non  po/uerun/ jam  nun  re- 
raiititur  eis,  neque  in  hoo  bcbcuIo,  neque  in  futuro, 
quia  tale  peccatum  consequilur  impcenitens  cor  re- 
sistens  Spiritui  sancto.Utrumque  projectumest,  et 
ille  vitulus,  ad  quem  transversi  sunt  olim,receden- 


runt  nocie^  et  furali  sunt  rum,  nobis  dormientibus^^i 
dormistis,  ut  dicilis,  unde  hoo  ipsum  scire  poteatis, 

qaod  venerintet  eum  furati  sint  f  Brgo  telas  aranes 
texuistib  vos,  et  consiliarii  vestri,  quiaquam  facile 
solvitur  tela  araneae.dissipaturel  vestri  compositio 
mendacii.  Item  magnam  innuit  iram,  quod  ail, 
quia  ventum  seminabunt^  el  turbinem  metenl^  culntus 
stans  non  eis  germen,  quia  non  fadet  farinam,  Bt  : 
Quod  et  si  feceril,  alteni  comedent  eam.  Belli  quippe 
turbinem  et  famem  panissonaothfficsonolitterali, 
sed  ionge  Kraviora  suot  quse  intelligimus  aensu  spi- 
rituali,  scilicet  turbinem  judicii  (Bterni,  et  famem 
audiendi  verbum  Dei.  At  ille  populus  eju^modi  erat, 
qui  spirituaiia  sive  invisibilia  hsBO  maia  non  perli- 
mesceret,  prip&entia  tanium  et  corporalia  oupiens 
bona,  metuens  mala.Brgo  aecundum  ejus  pueriiem 
intpllectum  benelitteram  hoc  modocontexuit.utex- 
terius  sonei  famem  panid.interius  «igniQcetfdmem 
audiendi  verbum  Dei.  qua  videlicet  fame  nuncille 
populus  periil.  Ventum  autem  seminabnnt,  id  est 
opera  inutilia  facient,  ei  sicut  ventum  solet  aequi 
turbo  temppstatis,  sicopera  iliorum  sine  dubio  ee- 
quetur  valida  tempestas  Judicii  Dei.  Culmus  stans 
apud  eo8,  littera  pst  legis  et  prophetarum,  et  iste 
culmus  non  est  ^Tmfn^sive  non  habet  germen  in  eis, 
Notandum  dili^enter  quod  oum  dixisset,  cutmus 
stanSf  nequaquam  ait,  non  est  in  eo  germen,  sed 
non  est  in  eis  germen,  Denique  inculmosacrflslitte- 
ra  est  germen  sive  granum  spiriiualis  intelligen- 
titt,  sed  non  ineis^  quia  non  intelligunt  spiritum  vi- 


tes  a  domo  David,  et  illud  simulacrum   avaritiae,  D  vincantem,solamqueruminantlilteram  occideniem. 


cui  servientes  cruciflxerunt  Cbrietum  Olium  David, 
et  iratus  est  Juror  Domini  in  eis.  Vere  projeclus  est 
vitulus,  Sequitur  enim :  Quoniam  in  aranearum  te- 
las  erit  vilulus  Samarix,  Itcm  vere  »ra/a5  est  furor 
ejusineis  Undeet  protinus  subjungit:  Quiainventum 
seminabunt,  et  turbinem  metent,  Cutmus  stans  non 
est  in  eis  germen^  non  faciet  farinam.  Quod  et  si  fe- 
ceritf  alieni  comedent  eam.  Ab  hi8  cxperimentis 
utrumque  comprobatur,  et  quod  vitulus  projeotus 
sit,  et  quod  furor  Dcmini  iraius  sitin  eis.  Magnam 
quippe  projectionem,  sive  abJectionem,domon8trat 
hoc  arguinenlum,  quod  vituluaquondam  prscultus 


Hoo  ipsum  repetit  verbis  aliis,  dicendo,  non  faciet 
farinam^  quod  et  si  fecerit,  alieni  comedent  fam. Nam 
non  faoiet  farinam,  subauditur  in  eia,  aicutjam  di- 
zerat,  Non  est  in  eis  gennen.  In  quibus  autem  est 
germen,  aut  facit  culmus  ille  farinam  ?  Nimirum  in 
alienis,  id  est,  in  gentibus  aive  popuHs  qui  io  Chri- 
8tum  credentes,  de  culmo  littertt  illius  comeduot 
spiritualis  intelligentiaB  farioam.  Nam  hocestqrod 
ait :  Quod  et  si  fecerit^  alieni  comedent  eam.  Pro  mi- 
nimo  esdet  infidelibus  illia  talem  pati  famem  sive 
Bterilitatem,  nisi  eliamcorporalilernuncpraBsentia 
mala  sustinercnt.  Sequltar  ergo : 


Ii9 


COMMENT.  IN  XII  PROPH. 


Devoratut  est  tsrael^  nune  faelus  esi  in  nationibus 
quasi  vas  immundum^quia  ipsi  ascenderunt  ad  Assur. 
Et  seDsus:  Devoraverunt  hosies  IsraeU  ita  ut  jam 
noQ  8itpopulu8,8icutpnedictum  fuerat(P<(ii.iJLxvn; 
(Rom.  x):  Et  ego  provocabo  eo8  in  eo.qui  non  est  po- 
pulub,  sive  et  ego  ad  «mulationem  voa  adducam  in 
noQ  gentem,  et  oum  ceciderint  in  ore  gladii,qui  8u- 
perfutirint  exeis,  captivi  ducentur  in  omneagentes 
et  ubicunque  fuerint  pro  immundia  babebuntur,ut 
vere  sunt.  Ipai  enim  sunt  qui  cum  blasphemarent 
Dominum  diceQtes:  In  B^telzebub  principe  dsemO' 
niorutn  ejicit  dmmonia  {Mattk.  xii)jih\iier  denuntiati 
sunt:  Cum  immundus  spiritus exierit  ab  homine^am- 
buiat  per  loca  ina(^uosa^  quxrens  requiem,  ei  non  in^ 
veniens,  dicii :  Reverlar  in  domum  meam  unde  exivi. 
Et  cum  venerit,  invenil  scopismundaiam^ettunc  va- 
dU^  et  asMumit  septem  aiios  spinfus  nequiores  se^  el 
ingressi  kabitant  i6i.  Et  fiunt  novinima  hnminis  ti- 
Hm  pejora  prioribus  {Luc,  xi).  De  bomine  namque 
immunduB  apiritus  exivil,  et  per  looa  inaquosa  am- 
bulavii,  quando  de  popuio  Israel  per  Moyaen  et 
AaroQ  cultum  Dei  autjcipiente  recesait,  et  gentes 
possedil.  Ibi  requiem  quxfcns^  non  invenit^  quia  ve- 
niena  Christut»  exspeciatio  gentium,  tortiter  iatum 
inquietavit,  et  foras  misit.  Reverbua  ergo  estindo- 
mum  Buam,  id  est  in  illius  populi  synagogam, 
quam  quia  iovenit  scopis  mundatam  et  ornatam,  id 
est,  per  bypocrieim  pulchram,  suatnque  volentes 
statuereJu8titiam,Quncingre3su8habitatibi,cumff- 
ptem  55  aiiis  spiriltbus  nequioribus  se,  soiiicet 
cuiii  omni  spirilu  impietatis  et  blaaphemie.  Re- 
cte  Argo  dictum  e8t :  Nunc  lactus  esi  in  nationi- 
bus  quasi  vas  immundum,  habitantem  quippe  ha- 
bet  iQ  80  spiritum  immundum.  Ipss  autem  na- 
tiones  vasa  imuiunda  Bunt,  direpta  iili  forti  ar- 
mato,  quemadmodum  ait  ipse  Christus,  seiuetip- 
sum  BiguiOcans  (Luc.  \i)  Aut  quomodo  potesi  quis- 
quam  intrare  in  domum  foriis  ei  deripere  vasa  ejus, 
nuiprius  ailiyaverit  fortem,etiunc  domum  liiius  du 
ripiet  f  (Matlh,  x  i.)  Sio  immundus  Israel  cur  factus 
est?  Quia  ipsi,  inquit,  ascenderunt  adAssur,  Assury 
quod  interpretatur  (itrt^rnjyplerisqueScripturarum 
locis  BupArbum  diabolum  signiQcat  ut  iliic :  Vx 
AsMurt  virg.ifurorismeietbacuiusipse,in  manumejut 
indiynatio  me*i  [Isa.  x).  Et  post  pauca :  Et  erit 
cam  impleveril  Ikfminus  cuncta  opera  sua  in  monle 
Sion  et  in  Hierusaiem,  vi»itabo  super  frucium 
magnifici  cordis  regis  Assur^  ei  supcr  gioriam  alti' 
iudinis  ocuiorum  ejus  (ibid,),  Ergo  quia  ipsi  ascen* 
dtrunt  ad  Assur,  id  est,  quia  sese  in  superbiam 
extulerunt,  ita  ut  filii  sint  A«8ur,  siout  Dominus 
ait:  Yos  ex  parte  diaboii  estis  (Joan,  viii),  idoirco 
quasivas  immundum  facti  sunt  in  naiionibus,  Com- 
pleta  est  igitur  et  illa  beats  Mari»  propbelia,quam 
dixit :  Ikposuit  potentes  de  sede,  et  exaitavit  kumi- 
les.  Eturientes  impievit  bonis,  et  dioiles  dimisit 
inanes  (Luc.  ii).  Quia  videlicet  propter  superbiam  et 
dispersi  sunt,  factique  coQiemptibiles  ubique  ter- 
rarum,  et  cuimus  siam^  ut  jam  dictum  est,  yion 


MIN.  -^  IN  OSEE.  UB.  III.  130 

A  fcLdt  i  1  eis  fafinam.  Quod  et  si  facit,  non  alieni 
esurientes  comedimus  eam,  Aec.enaum  ilium  quo 
ascenderiint  ad  Assur  adbuc  denotat,  ita  Bubjun- 
geos  :  Onager  solifarius  sibi  Epkraim  munera  de* 
derunt  amaioribus,  sed  et  cum  mercede  conduxerunt 
naliones.  Onager,  id  est  agresiis  asinus,  boniinom 
stultum  atque  superbum  eigniflcat,  sicut  in  Job 
ecriptumeet:  Vir  vanus  in  superbiam  erigitur^  et 
quasi  pulium  onagri  iiberumsenatum  putat  {Job,  zi). 
Recte  ergo  peronagrum  carnalis  IsrHel,  sive  Ju- 
daeus  bic  intelligitur,  qui  vinculu  Dommi  ligari,ct 
adpraesepeejusduciconteirpsit^sicutinlsaiaipseDo- 
minus  dicit :  Cognovit  bos  possessorem  suumt  et 
asinus  jraesepe  domtni  sui^  hrael  auiem  me  non 
cognovitf  ei  populus  meus  me  non  inteliexH  (Isa,   i). 

Q  Nam  sicut  per  bovem  qui  posseseorem  suum,  et 
per  asinum  qui  prwsepe  domini  Fui  cognovit,  cre- 
dens  ac  li  lelis  quieque  inielligilur,  ille  de  Jud^eis, 
Uie  de  gentitius;  eic  Israel,  qui  Dominum  eum- 
dem  non  cognovit,  vel  populus,  qui  eum  non  intel- 
iexit,  imo  coxnoscere  aut  intelligere  noluit,  recte 
onnger  dicitur,  id  estaeinus  quidem,  sed  superbus, 
asinus  pr®  stuitilia,  sed  inlrenis  et  praesepii  do- 
minici  contemptor,  vel  ignarus  prs  superbia.  Iste 
onager  solitarius,  id  es-t  popuius  a  rectore  Deo  pro- 
fu^us  et  soluB,  utpute  Dei  desertor  et  a  Deo  deser- 
tus,  quia  fecit,  aut  quo  declinavit?  Munera^  in* 
quit,  dederunt  amaioribus^  sed  el  cum  mercede  con- 
duxerunt  nafiones.  Qualibus  munera  dedit  amato- 
ribus?  Profecto  amatoribus  sine  M%  amatoribus 

^  amantibus  in  simulatione,  qui  sic  amant  ut  amun- 
tes  taciant,  qui  sic  amare  simulant  ut  decipiant,ut 
videlicet  cum  animas  devocaverinta  Deo  vero  Crea- 
lore  8U0,  protinus  denudatos  et  auxilium  non  ha- 
bentes  invadant,  ut  po»sideant  suaiiique  lyranni- 
dem  in  eos  exerceant.  Ergo  ironice  dictum  ama- 
toribas^  nam  veraciler  dicere  possel  hostibus:  tales 
Assyrii,  cstersque  nationes  fuerunt,  quibus  Israel 
mitjisse  muoera  refert  Hibtoria  sacra,  divinum  non 
speraiitem  auxiiium.  Ut  vero  de  futuris  morepro- 
phetico  dictum  intelligas,  tunc  amatorihus  munera 
dederunt^  quando  Christum  Fiiium  Dei  cruciflgen- 
tes,  Barabbam  quasi  pro  munere  diei  festi,  non 
utique  Deo,  sed  diabolo  cuncti^que  matignis  spiri- 
tibus  falsissimis  amatoribus,  certissimis  decepiori" 
bus  reserveverant,  et  ob  destruendam  DominiciB 

D  resurrectionis  veritatem  mendacium  sopradictum 
copiosa  pecunia  mililibusdatacomparaverunt.Quid 
faciat  Dominus  onugro  huic,  populo  huic,  qui  tali- 
ler  effugit?  Ait:  Nunc  congregabo  eos,  quiesrent 
pauiisper  ab  onere  regis  et  princtpum.  Et  est  sensus: 
Quoiiiam  ipsi  eCfugerunt  a  me,  congregabo  eos  in 
obsidionemeliQ  gladium,priu8  Assyriorum  etChal« 
dsnrum,  et  deinde  Romanorum,  et  deinde,  eicut 
superius  jam  dixi,  muiiis  diebus  sine  rege  ei  sine 
principe  sedebuni  [Ose,  iii).  Et  nota  quod  dixit, 
quiescent  paulisper,  quia  videlicet  labor  illis  erat  et 
grande  oqus  habere  reges  et  priocipes,  qualium 
severitas  onagrum  illum   ad  praesepe  Domini  re« 


131 


RDPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


13> 


ligaret,  quales  foere  Judiees  asqae  ad  Samuel,  per  A.  ot  propbetis.  Magoa  eat  hio  viDdicla  pecoatorum 


quo3  IsrMel  Haivatus  est,  quaies  fuere  reges  David^ 
EzpchiasetJosiaB,  ao  deiDderursus  priDcipes  usque 
ad  MachabsuB  ducea   et  ad   ultimum  ipae  Cbri- 
8tu8,regum Rex,  etprincipum  Prinoipes.Idtiomnes 
onu8  fuere  illis,  neo  eos  ferre  poteraiit  impaiien- 
tes,  tanquam  aub  nimio  pondere  curvi  et  anbeli, 
propris  voiuntatis  amatores,  q*jomodo  pueri  laecivi 
et  adolescentes  petulantes  magistroa  eeveroa  et  pe- 
dagogos  odisae  soient  aualeriores.  Quieacent  pau« 
lisper  hb  ejuamodi  onere  requietione  nimis  dam- 
Dosa,  nuno  enim  dimittam  eos  secundum  desideria 
cordis  eorum^  ul  eant  in  adinventionibus  suis  (PsaL 
Lxxx).  Quiesoent  qoidem,  ai  paoliaper,  quia  oum 
excuaaerinl  aeoocidendo,  soilioet  maximam  Rpgem 


prccedentiuro,  quod  siccffici  facti  sunt,  velutalie« 
nae  coiiiputent  leges  iatas,  quaacunque  per  do- 
ctores  vel  Scribas  evangelics  veritatis,  per  mini« 
stros  Novi  Testamenti  Deua  soribii,  non  iiUera^ 
sed  spiritu  (II  Cor.  iii).  Magna,  inquam,  damoatio, 
quod  a  olaritate  iata  sub  velamine  cordis  abscon* 
duotur.  Iloo  est  quod  protious  subjungitur  :  Piunc 
recordabitur  iniquiiatis  eorum^  et  viiitabU  ptccala 
eorum.  Nunc  enim,  id  est  in  boc  ipso  quod  velut 
alienas  computant  et  non  sascipiunt,  non  intelli« 
gunt,aut  Inleliigere  nolantleges  iatas,  r«corda6a/ttr 
Domnus  iniquitatii  eorum^  et  excccatio  btto,  vi- 
aitatio  peccatorum  eoram  quw  fecerunt  a  die 
qua  primum  in  deserto  vitulam  forinaverunt,  as* 


et  Principem8Uum,Gbrietum,atque  boc  facto  quie-  n  que  ad  iliamdiem  qua  Gbristi  sangainem  fuderunty 


scere  se  putaverunt  diu  abonerevelutimportabili, 
tunc  alio  prementor  onere,  nec  requiescent  gra- 
viasimid  bodtibus  suppositi.  Quia  multiplicavU  Eph- 
raim  aUaria  ad  peccandum^  factx  sunt  arae  ei  in 
delietum,  scribam  ei  multiplices  leges  meas,  quse 
velut  alieme  reputatse surj.  Causa  baBC  est  malorum 
aequentium.  Quomodo  multiplicavil  altariaadpeC" 
eaiulum?  Videlicet  in  eo  quod  aliod  quid  coluit  ex- 
tra  unum  Deum,  quod  saorilicavit  extra  sanctoa- 
rium  vel  ordinem  legitimum.  Siquidem  unus  erat 
Deus,  ei  unum  altare  ejus,  quocunque  in  loco  vel 
quantiscunque  in  lucis  udh  flde  nomen  ejus  invo* 
citur.  Ille  autem  altare  aliud  fecit  vilulo  suo,  qui, 
ut  supra  dictum  est,  non  est  Deus.  Hoo  utique 


sicut  vindex  praedixit  Deus  ad  Moysen  :  E§o  au- 
tem  in  die  uUionis  vi»iiabo  et  hoc  peccatum  eorum 
[Exod.  xxxii).  Hffio  est  vindicta  quam  in  Paalmo 
aanguiDia  Ghristi  exposcens,  cum  dixisset:  Et  dC' 
derunt  in  escam  meam  fel,  et  in  siti  mea  potaverunt 
me  aceto  {Psal.  lxviii),  continuo  subjunxit :  Fiat 
mensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueum,  et  in  retribu» 
tiones^  et  in  scandulum.  Obscurentur  oeuti  eorum 
ne  videant,  et  deorsum  eorum  semper  incurva  (t^id.). 
Hoo  idem  et  in  prieBenti  loco  propbeta  secretiua 
iDouena,  oontinuo  subjungit: 

Ipsi  in  ^gyptum  convertentur.  iEg.?ptu8  nam- 
que  in  tenebras  iransfertur.  Est  ergo  sensus :  Ipsi 
excscalfuntor  et  aggravabunt  cor  sicut  aggrava- 


fuit  multiplicare  aUaria  ad  peccandum,  et  taliter  ^  vit  Pbarao  el  iEgyptus.  Unde  et  Apostolua,   cum 

^'  ^        de  ipsis  dolore  intimo  loqueretor,  repente  Pharao- 

nem  pro  exemplo  intulit  hoo  modo.  Dicit  enim 
Scriptura  Pharaoni:  Quia  in  hoc  ipsum  exeitaci  te^ 
ut  ostendam  virfutem  meam,  et  til  annuntietur  no* 
men  meum  in  untversa  terra  (Rom.  ix).  Est  enim 
hoc  simile  illi,  quia  videlicet  sicut  Pharao  et 
i£gyptii  videndo  magnalia  Dei,  magis  ac  magia 
pre  invidia  sunt  indurati  et  excccati ;  sie  ieti,  qui 
debuerant  esse  lerael,  quanto  majorem  ex  Jam 
dictis  legibuB  audiunt  gloriam  Gbristi,  tanto  ma- 
gis  indurhntur,  et  8candalizantur,et  in  blaspbemiaa 
oiTendant  et  oorruunt  oapcis  uculis.  Veraciter  ita 
dictum :  Ipsi  in  JEgyptum  conveHentur,  id  eat 
fient  JBgyptus,  sicut  iEgyptus  superbiendo  atqae 
invidendo  excsoabuntur  atque  indurabunlur.  Unde 


exstructs  factss  suni  ei  arse  in  delictum,  qoando 
Baal  quoque  et  catera  deorumportentasusoipiens, 
tot  aras  babuit  quot  demooibus  saorifleavit.  Red« 
dam  ei  muliiplicitatis  vicem,  nam  quia  multiplioa- 
vit  altaria,  multiplioabo  et  ego  leges  meas,  oova 
lege  reprobando  sacrificia,  que  illis  lex  vetus  in- 
atitoerat.  Unde  et  sequiiur:  Hostias  offerent  im' 
motabunt  carnes,  et  comedent,  et  Dominus  non  m- 
c^iet  eas.  Ista  leges  carniom  et  bostiarom  velut 
aliena  compolantur  ei»  sed  tamen  me«  sunt. 
Nunne  et  David  hoc  idem  testatur  ciim  diut :  Tues 
Sacerdts  in  seternum  secundum  ordinem  Metchise" 
deehJ  {Psal.  cix).  Reprobaverunt  illi  aitare  meum, 
et  altaria  saa  multiplicaverunt,  reprobabo  et  ego 
saoriOcia  carnium  illorum,  et  multiplicabo  legea 


meas,  quas  illi  per  csoitatem   mentis  intelligere  ^  sequitur  adbuc  :  Et  obiitus  est  Israet   factoris  sui. 


Don  poteruoty  et  velut  alienas  computabunt,  aed 
lamen  me»  sunt.  Immolabunt  cames^  et  Domi^ 
nus  non  suscipiet,  immolabitur  sacrificium  novum, 
ot  Dominus  Buscipiet.  Non  eront  veteris  et  novi  sa- 
crifloii  leges  contr«ris,  sed  muUiplices.  Ipsi  au- 
tem  diount  esBO  oontrarias,  quia  caoi  aunt.  Scri- 
bere  nibilomious,  et  scribere  non  desinit  eidem 
populo  Dominus  leges  suas,  leges  evaogelicas.  No- 
taodom  booe^^t,  quia  noo  dixii  tantum  Scribam 
5€  Iege8,8ed  Seribam.  inquU,  ei,  qu»  videlicet  I0- 
gci^  ipsa  mtt(<t/i/ic#i,  quaavelutalienaa  computant, 
coDtinentur  in  ipsius  libris,  tesliCcuta  sunt  a  lege 


et  aediflcavit  deluhra.  Idem  enim  est  ao  si  dioat : 
Et  cacitas  ooniigit  in  Israel,  qoa  nimls  obsouratus, 
obtUus  est  factoris  sui,  epem  suam  in  Deo  non 
posuit.  Et  quid  egit  ille  oblitus  Domini  ?  fit  aedifL- 
cavU^  inquit,  delubra.  Vere  ergo  in  JEgyptum 
conversus  est,  quia  spirituali  Pbaraoni,  id  est 
diabolo  adiflcavit  habitacula,  majori  servitutis  mi- 
seria,  quam  oliin  Pbaraooi  illi  oivitates  Phytoo  et 
Ramesses  aediflcaverant  (Easod.  i).  Et  Judas  muUi" 
ptica''U  urbes  munUas,  Bt  eat  seneas :  Non  in  Do« 
mlno  odnflsua  est,  sod  in  civitatibos  munitia^quasi 
possint  ilium  munitiones  ejuamodi  Deo  adversante 


133 


COMME.NT.  IM  XII  PROPH,  MIN.  -  IN  OSEB.  LIB.  IV. 


134 


tueri.  Sed  vide  quid  contra  dicat  Deus  :  Et  mit'  A 
tam  ignem  ineivitateeJuietdevorabitmdeiiUius. 
H«c,  Becundumprttleriti  temporis  bi^toriam.itaut 
dicuDtur  geeta  eunt,  quia  eiout  historia  Regum 
Darrat,  quarto  decimo  aono  Ezecbie  ascendiiSen- 
naoberib,  et  omnes  civitatee  inunitae  cepit,  de- 
stnixitet  igne  oombusBit  (/P  Reg.  xzm).  Deinde 
malto  magie  Nabuchodonoaor  rex  Babylonia,  et  ci- 
vitatem  Hieruealem,  templum  quoque  combueeit 
[IV  Reg.  xxv).  A.i  postremuii  vero  Romaous  exer- 
cilas  prophetiam  bano  maxime  adimplevit,  qaia 


tuno  ignis  illiuspopuli  edesirrccuperabiliterdevo- 
ravit.  Spiritualiter  delubra  et  urbes  munit®,  quaa 
ille  larael  sive  Judae  apdilicavit  el  multiplicavit, 
superetitionea  fuere,  et  machinamenta  impietatis, 
quibua  Beee  defendunt,  ex  quo  Christus  veritas  et 
veritatis  propugnator  advenit,  in  quibusadbuc  seee 
quasi  muniti  protegunt  adversus  prffidicationem 
evangelicae  fldei.  Propter  quo  1  et  i^ni  duplicitcr 
8unt  traditi,  juxta  illud  de  cantico  Deuteronomii  : 
Ignis  succemu»  eit  in  furore  meo^  et  ardebitusque 
ad  infemi  noviuima  (Deut.  xii). 


LIBER  QUARTUS. 


37  Prolixa  inveotione  peccata  JudaB  sive  Israely 
aot  Epbraim,8pir)tu8  propbeticus  presenti.locode- 
clamaoB,  mala  illia  ventura  denuntiat  acerba  niiuis 
etdiulurna,  non  ante  flnienda  doneo  veniret  Ro- 
DQiiQUB  exercitns,  et  cumulatam  in  nllionem  eangui- 
nis  Christi  miseriarum  mensuram  inilliB  ccmpleret. 
Testatnr  boc  ip8e  qui  in  prophelis  olim  loqiiebatur 
Ckri8tu8,cam  persemetipsum  testimoniuni  deprc- 
Benti  propheta  bujus  declamalione  sumens,  italo- 
qoitur  ductus  adcmciflgendum:  Fiti» Hierusaiem, 
nolite  fleresuper  me^sediupervos  ipsasflele^etsuper 
filios  vestros,quiaect*.e  diesvmieniin  quibusdicent: 
Bta(xsteriles^etventresqu»nongenuerunt,etubera 
qvtxnonlactaverunt.  Tuncincipient  dif.ere  monti- 
bus:  Caditesupernos;et  cotlibus :  Operite  nos  (Luc. 
xxiu}.Hocnamqueprophetahioaniepredixerat,etsio 
infra  scripium  est :  Lappaet  tribulusascendetsuper 
aras  eorum^et  dicent  montibus  :  Operitenos ;  et  cot- 
Ubus  :  Cadite  super  nob  (Ose,  x).  Dicebat  autem 
Dominoa  de  tribuiatione  et  ira,  qus  ventura 
erant  per  manus  Romanorum  populo  ilii  in  ultio* 
nem  sanguinis  aui.  Igitur  quocunque  nomine  pro- 
pbeta  hio  utator,  sive  Judara,  sive  Israel,  sive 
Ephraim  voceteoa,  ipsi  sunt  Judei  illiustemporis, 
quod  propheta  prospicit  intendens  in  ad?entum 
Cbristi,  et  maxime  illius  malaista  denuntiatur,  qui 
patrum  aoorum  recedentium  a  domo  David,  men- 
suram  impleturi  erant,  orucifigendo  magnum  et 
verom  David.Nuno  ita  coBpto  tenore,  ordinem  pro- 
phetia  persequamur. 

Cap.  IX.  —  Noli  Ixtari,  Israel^  noli  exsultare  sic» 
ut  popuii^  quia  /omicatus  es  a  Deo  tuo.  Dilexisti 
mereedem  super  omnes  areas  tritici.Area  et  torcuiar 
nonpaseenteoi^etvinum  metietureis.  Non  habita- 
bunt  in  terra  ^omim.Nctum  e8t,quia  latari  ei  ex- 
sultttrevo\ti\iIsraelsicutpoputi,ei  hoc  pecoatuno  ejus 
manire8tan[?est,otinferiu8hicpropbetadicit:£*X(/te- 

bus  OabaaMc.  (cap.x),  ideatfexdiebueSaul^quifuit 
de  Gakuia.  Tuno  enim  Israel  boo  ip8um,quod  vellet 
lalari  et  exsultare  sleut  popQli,manifestavit  Samuel 
bis  vtThxBiEeeetuienuisti^etfiiiituinonambulani 
m  piis  tuis.  Camtitue  nbbis  regem  uijudicetnos^ 
skut  ei  universm  habent  nationes  (/  Reg.  viii).  Gumo 


B  que  diceret  Dominue:  Audivocem  poputi  in  omni' 
bus  qux  toquuntnr  tibi  ;  non  enim  abjecerunt  te^sed 
me  ne  regnemsupereos,  Juxta  opera  sua,  qumfece* 
runt  a  die  qua  eduxi  eos  de  ySgypto.usque  addiem 
hanCfSicutderetiquerunt  me^etservierunt  diisalie-' 

niSjSicfaciuntetiamtibi(ibid.).  Cum,  inquam,  bcc 
et  cetera  diceret  Domints,  et  Samuel  ille  cuncta 
coutestaretur,  iterum  flrmius  manilestavit  Israel, 
quod  vellet  laetari  et  exsuitare  sicut  populi,  dicens 
ilii :  Nequaquam  ;rex  enim  erit  super  nos,  eteri^ 
mus  nos  quoque  sicut  omnesgentes  ;etjudicabit  nos 
rex  noster,  et  egredietur  ante  nos,  et  pugnabu  belia 

nostrapronobiM(ibid,).  Nimirum  baeclatitiapoptlo- 
rum,  hec  exsuitatio  est  gentium  regem  aliuin  ha- 

r%  bere  quam  Deum,  ethac  letitia  laelari,  taliexsulta- 
tione  ezsultare  voluit  Israel,  quando  regem  Sau- 
lem  expetivit,  quaodo  secotus  est  llitfroboam,  re- 
Hcta  domo  David,  quando  Cbristum  negavit  ante 
faciem  Pilati,  dicens  :  Nosnonhabemusregemnisi 
Cmsarem  (loan.  xix).  Verum  taliier  Istari,  tali 
modo  exsultare  non  concediiur  populo  illi qui  legem 
accepitet  cultumprofe88U8estDei,qualiterIitftantur 
vel  quomodo  exsultant  ceteri  populi  qui  nunquam 
habuerunt  notitiam  Dei,  ul  vacetillis,  qnemadmo- 
dum  et  c8Bterl8  gentibus,  deeerto  Deo  prosperari  in 
temporalibus  bonis.  Ait  ergo  :  Noti  Ixtariy  Israet^ 
noti  exsuttare  sicut  /jopulifSubdiUdiiur  q\i\9Laoncon' 
ceditur  tibi.  Quare ?  Quia  fornicatusesa Deo  tuo^  in- 
quit.Acsidicat :  Aliter  enim  judica8utadultera,qu» 

Q  fornicando  recessit  a  viro  suo,  atque  aliter  meretrix 
quenullifldemdederat,  nequeunquamastrictafue* 
rat  vinculo  conJugali.Tu  virum  Deum  sortita  tueras, 
et  tali  marito  cuntempto  dormisli  cum  altero  viro, 
imo  cum  pluribus  viris  ;  olim  in  deserto  etin  Sama- 
ria,  sive  etiam  in  Hierosolymis  cum  vitulis  aureiSj 
et  cum  Baal  osterisque  portentis,  et  novissimecum 
Barabba  latrone,  queui  tibi  negato  Cbristo  preele* 
gisti,  etbao  aduiteriamaritusdeprehendit.Praecepit 
autem  lex  ipea,  quam  tu  professaes  :  Si  spintus 
zelotypim  concitaveritvii  um  contra  ujcorem  suam^ 
adductt  eam  ad  sacerdotem.Cumquesteteritmuiier 
in  conspectu  Domini^  discooperietcaputejus.eipo» 
nei  super  manus  ejus  sacrifieium  reeordationis  ei 


135 


RUPEail  ABBATIS  TDlTlEiNSIS. 


136 


oblationemzehtypm./pseautem  tenebitaquasama'  A  ^^  convcrtena,  totuaqueaversus  afornicantepopulo 


rtssimas,  in  quibuscumexsecrationemaledicta  con 
gessit ;  af/jurabitque  eam  el  dicet  :  Si  declinasti  a 
viro  tuo,  atque potiutaes.et concubuisti cumattero^ 
his  maledictionibm  subjacebis.  Det  te  Dominnsin 
maiedictionem^  exemptumque  cunctoru^a  in  populo 
suo.Putrescef  e  faciat  (emur  tuum^et  tumens  uterus 
tuus  disrumpatur.  Ingrediantur  aqussmaledictx  in 
ventremtuum,  etutero  tumeicente putrescat  femur 
tuum.  Strespondebit  omnis  popuius  :  Amen^amen 
{Num.  v).  Non  eic  examinatur  vel  in  iato  saeculo 
judicatur  cneretrix  cui  non  est  vir,  quem  jure  ad- 
versus  eam  spiritus  zelotypiaeconoitare  poesit.iVo/t 

igitur  lastari,   noti  exsultare  sicut  populi,    quia 
Deo  tuo  fornicatus  es,  quia  videlicet  Iffititiam  eive 


Bpiritus,  qui  baBC  dicit,  aliis  annuntial  quid  juste 
proptcr  boc  eventurum  sit.  Ac  si  dicat  :  Quoniam 
dilexit  mercedem  meam,  et  meipsum  contempsit  : 
ipsii  merces  (oiietur  ei,  sciiicet  triticum  et  viuum  ; 
et  cum  in  iliis  speravit,  mentientur  ei,sicut  conti- 
neturinmaledictionibuslegis  :  Sementem  muUum 
jncies  in  terra.et  modicum  cowjregabis .  quia  iucustse 
omnia  devorabunt.  Vineam  plantaba  et  foflies;et 
vinumnonbibes.neccoitiges  ex  ea  quidpiam,  quo- 
niamvastabitur  vermibus(Deut.  xxviii).  Parum  boc 
erat.utarealriticinon  pascereteos,  etvinumpariler 
mentiretur  eis,  nisi  elii^m  etolim  Assyrio  vaatfinte, 
el  post,  Romano  exercitu  debellante,  ducereotur 
capiivi.  Ait  ergo,  repente  sententiam  complens  : 


exsultnttonem  populorum  non  concedunl  tibi,  qus  B  '^'^'>Aa6//a6afi/in/erra/>omini',aubauditur,aed  in 


in  le  conscriplae  suot  legis  maledictiones.  Maledi' 

ctuserisincwitatej  maiedictus  in  agro ;  maledictum 
horreumtaum^  et  maledictx  reliquiae  tux;maledi' 
ctui /ructus  ventris  tui^et  fruciusterrm^  arwenta 
bonumtuorum^etgregesoviumtuarum{t>eut.\xsm)^ 

et  ce'era. 

5§  Porro  populis  saltem  ista  concedontur  tem- 
poraiia  bona  ot,  verbi  gratla  b\x\i  promptuarta  eo- 
rum  ptetia^  eructantia  exhoc  in  iliud,  ut  8lnto<;ef 
eornm  fetosx,  abundantes  in  egressibus  suis.boves 
eorum  cra^saB  (l^*al.  cxliii).  Cur  ita  ?  Qua  ratione 
sic  apod  Deum  judicatum  est  ?  Videlicet,  quia  po- 
puli  8U08  labores  poseident,  tu  autem  laboresalio- 
rum  pro  mercede  accepisti  conservaodip  legis  Dei, 


omnes  gentes  ducenturcaptivi,  et  nusquam  requiea 
eritillis,  quemadmodum  ilidem  Moyses  pradixit  : 
Disperget  teDominusin  omnespopulos^asummitate 
terrse  usque  ad  terminos  ejus.  In  gfniibusquoque 
iiiii  non  requiescere^neque  eris  requies  vestigiopedis 
tui  {ibtd.)j  eto.  Et  nolandum,quod  non  dixent,  Non 
habitabunt  in  terra  8ua,  »ed  JVon  habitabunt,  a»t,«*n 
terra  Domini,  Non  vuit  proQteri  quod  terra  illa,ad 
quam  poesidendam  ingressi  sunt  fllii  IsraeU  terra 
ipsorum  fuertt  autesse  debuerit,  spd  terraDomini. 
Etreute;nam  boc  ipsum  conflrmatur  auctoritiie 
ipsius  DominC  dicentis  inter  castera  legitima  terr», 


quaeobservari  jussit :  Terraquoquenon  vestra  inper» 

.    ,      „    ,  .,         .    E.UU  ^'sir  ^petuum,quiameaest\VQsautemadvenxetcotonimei 

sicut  m  P8almo8criptume8t;£7t/et/i////Mr^flrionM  r '^,.  .,     .,        \  m^   *       •    ♦        #-....  .  .   .  .. 

,.  ^    .  j        ,    ,      .      ^  e«/is(Lm/.xxv).Nequeen!mterrafuilab  inito      U8 

aenttumet  lubores  poputorum  po$sederunt\utcustO'  ••      i  •         j      * 

^  r  ^  I  popuii.sednequesuiseamdemterramacqnisivitme- 

riti8«cum  fuerit  populus  durissirrs  cervicis.Uiideet 
Moyaesdicitin  Deuteronomfo:7Ve//ica5i/«ror(/e/ao 
cumdeleverit  eos  Dominus  Deus  tuus  in  conspecta 
tao:  Propterjustitiam  meam  introduxitme Domi- 
nus.utterram  hanc  possiderem,  cumproptertmpie- 
tatessuas  istx  detetcesinlnationes.  Neque  enim  prop^ 
terjastitiastuaset  xquitatem  cordistui^  ingredieris 
utpossidea^terraseorum ;  sedquia  iitasegerunt  tm- 
pietatem,  introeuntete  detetassunt\et  ut  compteret 
verbum  suum  Dominus.quod  sub  juramento  poiiici' 
tusestpatribus  tuis  Abrahamjsaacet  Jacob.  Scito 
igitur^quodnonpropterjustitias  tuasDominus  Deus 


gentt 

dianr  justificationes  ejus{Psat.  civ).  Hac  mercede 
accepta,  dalorem  Deum  d>ligere,et  legem  ejus  cu- 
etodire  debueras.Sed  qiJid?Z>//ej:t<//meree(/eii3,ait, 
super  omnes  areas  tritici.  Perversa  dilectio  tua. 
Nam  Deum  diiigere,  mercede  autem  ati  debueras. 
Tu  autom  ecootrarto   merced^^m  dilexisti,  Deum 
contempsisti.  Ergo  fornicatus  es  a  Deo  tuo,  quia 
dileotionem,  qua  Deum  diliteere  debueras,  ad  dili- 
gendam  mercedem  detorsisti,  et  hoc  non  parce.non 
quomodoconquo,  sed  super  omnes  areas  tritici  id 
eat  tam  immensacupiditate,  tam  profonda  avaritia, 
ut  tcTexplere  non  queant  omnes  ares  tritici.  Tua 
namque  avaritia  ignis  est.qui  nuQquam  dicit:  Suf^ 


^       «,  1       A  «       j  I    .•     j  tuics  dedertt  tibt  tertamhancoptmamini/ossesMifu 

ficit.  Talem  tamque  perversum  tus  dileciionis  or-  n  j         -  .  .     .^   "*^»yw*/fossewO' 

V.         ^      :       .       ^»    *       :     p  r    j-  ..     D  nem.cumdurmtnix  carvicis  sts  popu/us{Deut.  ix). 

dinem  Domlnusipse  deteatans  in  Evangelto  dicit :      Recteigiturdiclum.  Nonhabitaverunt  rnterra  dL 


igeli 
VmvobiSyScribsBet  Pharisasi^  hypocritx^qui deci^ 
matis  mentham  et  anethum  et  cym  inumjCt  retiquistis 
qumgraviora stmt  tegis^  judicium  et  m isericordiam 
et  fidem  {^atth.  xxiii).lietn  :  Amant  autem  primos 
recubitus  in  ctBnisetfnrimascathedras  insynagogis, 
etsatutationesinforo^et  vocatiab  hommibus  Rabbi 
(ibid.).  Tam  honoris  quam  pecunis  mercedom  te 
dtlexisse  redai^uit,  quia  nimirum  in  utroqoe  per- 
fersa  est  dilectio  anim/e  fornioantis  a  Decdiligen- 
tis  rem  Dei,  neglecto  Deo.  Quid  igilur  ?  Quid  Oeri 
eenaet  propheiioua  sermo  ?  Arfa,  inquit,ef  torcular 
non  ptueet  eoi,e/  vinum  men/tWur  ete.Adauditom 


mini,  pro  eo  ut  diceret,Nonpermanebuntinterra 
quam  Dominus  dedit  illis,  qu»  oequaquam  ipsorum 
erat,8ed  terra  Z>omi/»",quia  videlicelnecipsorum  ab 
inilio  fuil,  nec  eam  pro  ullis  adepti  sunt  roeritis 
euis.  Porro  et  alia  est  terra,  quo  dignius  dicatur 
terra  Domini,  scilicet  terra  viventium  (Psal.  cxli|, 
in  qua  et  Psalmista  portionem  suam  esse  dicit  ;  et 
credit  videre  bona  Domini  {Psai.  xxvi).  Num  ergo 
saltem  in  terra  puteruot  babitare  coloni  isti;  et 
Buscipiet  eo8  illa  terra  fiventium  quos  ista 
tera  Chanaan  evomuit  ?  Nequaquam.  Sequitnr 
•nim : 


137 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN,—  IN  OSEB,  LIB.  IV. 


138 


Reversut  e$t  Ephraim  in  jEgyptum,  et  in  Assyriis  \ 

poUutum  eomedit.  Non  libabunl  Deo  vinum^  et  non 

placebmnl  §i,  Saerificia  eorum^quasi  panis  lugentium, 

omnesqui  eomedeni  eum  contaminabuntur,  quia  pa- 

nis  eorum,  animae  ipsorum  non  iuirabunt  in  domum 

Domini.    Eecte  ergo  noD  gpecifiliter  dixerat,  non 

habitabuni  in  ista  terra  Domini ;  sed  generaliter» 

non  kabitabuni  in  terra  Domini^  quia  videlicet  eicot 

de  illa  corporaliter  ejeoti  sunt  in  terra  Domini,  sio 

epiritualiter   atque  invisibiliter  damnati  sunt,  ut 

animae  ipsorum  non  intrent  in  illam  ccelestem  do- 

mom    Domini.  Qnare  ?  Quia  reversus  est,  inquit, 

Ephraim  in  Mgypfum^  id  estqui  debuerant  esse  filii 

Abrabae,  iEgyptii  facti  sunt,  videlicet  superbientes 

in  peccatis  suis,  et  propter  superbiam  suam  exce- 

cati  etindurati.  Notandum,  quia  tertiojam  io  ista  g 

invpctione  hocipeum  dixit,  licet  verbis  autsyllabis 

parumper    demutatis.    Supra  namque  dixerat  : 

JEgyptum  invocabant^   el  ad  Assyrios    abieruni    : 

[Ose.  vii).  Ac   deioceps  :  Ipsi  in  Mgyptum  conver* 

tmtur  et  oblttus  est  Israel  laetorls  sui  {Ose.  viii). 

Nonc  lertio  dicit  :  Reversus  esi  Israel  in  Mgyptum^ 

et  in  Anyriis  poUutum  comedU. 

Notandasunt  etiam  incrementa  mali,  secundom 

modos  CDJupque  dictionis.  Nam  quod  secundo  ait : 

Ipsi  in  jEgyptumconverteniur^  plus  esl  quam  idquod 

prinio  «lixerat,  ^gyptum  invocabant  :  et  quod  ter- 

tio  d  cit :  Heversus  esi  Ephraim  in  -Egyptum,  plus 

eet  quam  id  quod  secundo  dicit,  ipsi  inAEgyptum 

convertentur.  Prcterilo  namque  tempore  dicendo, 

reversus  esi  in  Mgyptumf  coosummatum  discessio- 

oem  exprimit ;  atque  addendo,  ei  in  Assyriis  pollu^  ^ 

tum  comeditf  peccati  vel  apostasie  ejus  delectatio- 

Dem  vebementer   coarguit.  Secundum   bsec  dicta, 

Difnirom  populus  illede  maloin  deterius  atque  in 

pessimum  declioavit.  Quando  primum  de  >£gypto 

exieraot,   facienles  vitulum^  Mgyptum  invocabuni 

dieeotes  :  Faciamus  nobis  ducem,  et  reveriamur  in 

£gypium  (Num.xiv) ;  sed  suaevoluntati permissi non 

fDen]ot.Qaando  vero  peccatum  illud  auxerunt,et  re- 

cedentee a  domo  3avid,  uon  unum  tantum.sed  duos 

fitDlos  fecerunt  (111  Heg.  xii),  et  sue  voluntati  per- 

missi  Bunt,recte  secundum  illud  propbeticospiritui 

,      dicere   conveniebat,  quia  ipsi  in  Mgypium  conver* 

tentur.  Sed  ejusdem  conversionis   nondum  finis 

erat.  Adhao  enim  suos   ad  eos  Domious  prophe- 

tas  mittebat,  adbuc  iucerna  David  reeervabatur  in  D 

M  tribu  Juda,  ubi  tandem  cruciflxerunt  Christumy 

iilucdemumpropbetaintuitum  intendens,jam  pr»- 

terito  utitur  tempore,  dicendo :  Heversus  esi  Ephraim 

in  jCgypium,   id  est  Judsi  excficati  sunt,  teoebreB 

facls  8uat,obscurati  suntoculieorum^etsic  Pbarao 

et  iEgyptos  aggravavit  cor  suum,  addendo  et  in  As" 

syriis  pollutum  eomedit  ;  non  tibabuni  Deo  rtraum,  et 

non  plaeebuni  ei  ;  evidenter  adtruit,  quia  qnidquid 

eztaocqaasisaoram  Judei  comedunt,oum  Assyriis, 

ideat  naaligoisspiritibus^poliutum  comedunt,quid- 

qnid  ex  tunc  libant,  quidquid  sacrificant,  non  Deo 

^acitQiD^Bed  Deo  est  adversum,  Becundam  quod  et 


per  Isaiam  dicit  idem  Deus :  Quo  mihi  multitudinem 
victimarum  vestrarum  ?  Hoiocausta  arietum,  ei  ad" 
ipem  pinguium,etsanQuinem  vitulorum,  et  agnorum, 
et  hircorum  nolui.  Ne  offeratis  ultra  sacrificium 
frustra  (Isa.  iii).  Hffic  et  caetera  cum  dicit,  profe- 
cto  confirmat  praesentem  prophetiaB  locum,  dicen- 
tis  :  Non  libabuni  Deo  vinum^  et  non  placebunt  d. 
Etut  exprimeret,quam  poUutum  comedttin  Assyriis, 
id  esl  cum  spiritibus  maligois,  qui  per  Assyrios 
Bolent  desigoari,  protinus  ait  :  Saoificia  eorum 
quasi  panis  lugeniium  ;  omnes  qui  comedunt  eum^ 
coniaminabuniur;  apud  Jud8Sos,curo  pro  mortuo  sa- 
crificium  olTerebatur,  ipsum  sacrificium  vocabatur 
panis  lugentium,  videlicet  propter  bffic,  quia  pro 
mortuo  erat  oblatum,  in  oujus  morte  pareotes  la- 
gebant.Et  quisquis  in  domo  mortui  comedisset  ali- 
quid  vel  tetigisset,reputabaturimmDndus.  Unde  et 
aliorsum  coroedebant  usque  ad  septimum  diem.  Et 
ergo  seosus  :  Sicuti  ea,  qus  in  domo  mortui  erant, 
immunda  fiebaot,  et  quisquis  ea  comedisset  aut  bi- 
bisset,  reputabalur  immundus,  sicistorum  sacri* 
ficia,  quae  Dominus  in  Isaia  sese  odisse  testatur, 
immuodasunt,  etquisquis  iodecomedit,  contami- 
natur.  Quare  ?  Quia  panis,  ioquit,  animx  ipsorum, 
subauditur,  repositus,  juxta  illud  :  Qass  enim  semi- 
naverit  homo,  hscc  ei  meiei  (Gal.  vi),  non  inirabii  in 
domum  Dominif  videlicet  quia  sacrificatur  vel  ofTer- 
tur  extragratiam  Domioi,  exlra  fidemChristi.  HffiC 
propheta  quasi  ad  circumstantes  respiciens  dixerat ; 
nunc  ad  ipsos,  quibus  ante  ioquebatur,  iterum 
ocuiosforli  zelo  terribilesconvertitet  dicit  :  Quid 
fadeiis  in  die  solemni^  ei  in  die  festiviiaiis  Domini  ? 
Haec  sub  interrogatione,  oteos  evigilare  faceretex- 
clamavit,cunctisquequi  audiuntin  attentionem  ex- 
oitatis,  rursum  se  convertil,  et  cau^am  reddit  cur 
eos  tam  graviter  percuoctatus  sit.  Ait  enim  : 

Ecce  enim  profecti  suni  a  vastitale,  JEifyptus  con' 
gregabai  eosy  Memphis  sepeliei  eos^  desiderabile  ar^ 
genli  eorum  urtica  hcBreditavii^  lappa  in  tabemaculis 
eorum.  Veneruni  dies  visiiaiionis^  veneruni  dies  retri- 
butionis.  Tanquam  diceret  :  Derident  isti  me  quasi 
promitteniem  looginquum  diem  duro  dico  :  Quidfa- 
cietis  in  die  solemni^  et  in  die  festivitatis  Domint, 
sicot  moB  eorum  est,  illudere  prophetis.  Exempli 
gratia,  sicutin  Isaiadicunt :  Manda  remanda^  man^ 
da  remanda,  exspecta  reexspecta^  exspecla  reex" 
speciay  modicum  ibU  modicum  ibi  (Isa.  xxviii).  Quo- 
niam  ergo  non  creduni  diem  illum,  aut  certe  con« 
temnunt,quasi  non  prope,  sed  longe  venturum,ecce 
de  propinquo  molestum  daturillis  arguroentum,ut 
non  vacet  eis  dissimulare  diem  illum  quandoque 
venturum,quem  dico  8oIemnero,quem  dico  DoDcini 
festivitatem.  Ecce  enim  prolecii  suni^  id  est  sine 
dubio  in  proximo  proficiscentur  a  vaslitale  decem 
tribus  in  Assyrios,  et  reliquas  duae  in  Habjlonios. 
Illosprofici8oenturat;a5fi(a/e,  id  est  bic  relinquen- 
tes  solam  vasiationem  terrae,  vastata  enim  renia- 
nebitgladio  etigne.  Qui  superfuerunt  ex  eis,  iEgy" 
ptus  congregabit  eos,  Memphis  sepetiet  eos.  Hoc  ita 

B 


139 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


140 


factum  est.  ReliquisexJudsis  interreclo  Godolia,  A 
quem  rez  Babylonis  terrae  praefecerat,  contra  Do- 
niini  preceptum  rugientes  ChaldaeoSy  ingreesi  sunt 
iEgyptum  {IV  Raq.  xxiii),  et  postea,  sicut  Jeremis 
testatur  liber,  ibi  a  Nabuchodonosor  interempti 
8unt  (y^r.  xLi).  Mempbis,  cujus  habitatores  sepe- 
lierunt  eos,  ante  oonditam  Alexandriammelropolis 
erat  iEgypti.  Gur  cum  dixisset,  ecce  profecti  suni, 
subjunxit  a  vastitate,  satis  aperit  bis  verbis :  Deside- 
rabile  argenti  eorum  urtica  hxreditavit^  lappa  in  ta^ 
bernaeulis  eorum.  Longam  nimirum  etmagnam  bis 
verbis  significal  vastitatem.quia  ubi  erantquondam 
domus  pulcberrimsp,  desiderabiles,  et  desiderabili 
argento  eomparatae,  ibi  iHppsorts  sunt  aique  ur- 
ticaB.  Ab  islo  prssentiam  vel  citiusvenientium  ma- 
lorum  argumento,  majorum  Rdem  capere  poterant  g 
malorumde  longinquo,  utnon  liberet  eos  riderevel 
Bubsannare  ad  percnnctatiooem  dicentis  :  Quid  fa- 
deiis  in  die  sotemni^  et  in  die  fextivitatis  Domini  ? 
Bane  dies  ille  8olemnis,dieB  festivitatis  Domini  quis 
Bit.manifeBtiusaperit,  cum  repetit,  et  dicit :  Vene» 
runi  die$  vastationis,  Vrnerunt,  id  est  ceftissime 
venturi  sunt,  dies  retributionis,  Sive  cum  singula- 
riter  diem,  sive  cum  pluraliter  dies  dicit,  idipsum 
intcndit.  Etenim  quod  bio  dies  dicitur,  slibi  dicitur 
etiam  annus.  Nam  in  Isaia  Gbristus  ipse  dicit :  Dies 
enim  ultionis  in  eorde  meo^  annus  retrtbutionis  meas 
venit  {Isai,  lxiii).  Dicitur  eliam  tempus,  utvere  ex« 
Blitit  quando  Dominus  nosierinbuncmundum  ve- 
nit,  quando  et  civitati,quc  illum  venlentem  cogno- 
soere  noluit,  flens  super  illam,  dixit :  Et  non  reHn-  p 
quent  in  te  lapidem  iuper  lapidem,  eo  quod  non  CO' 
gnaveris  tempus  visitationis  tux  {Luc,  xix).  Quod 
illio  dicitur  tempus  visitationis  et  in  Isaia  annus 
relributionis,  hio  dicuntur  dies  visiiationis,  dies  re^ 
iributionis,  Istud  tempus  viBitationis,  iste  dies  vel 
annuB  retributionis,  visitanti  Domino  solemnis  dies 
est  refitivilatis,  quia  ex  tunc  gloria  et  honore  coro- 
natuB  est  Filius  hominis,  et  sicut  in  Canticis  canti- 
oorum  legimus,  Dies  desponsationis  ejus  dies  Ixtilix 
cordis  ejus  {Cant,  m  exstitit.  Illis  autem  phrene- 
ticiB,  qaivisitantismedioi  gratiam  noncognoverunt, 
imo  repulerunt,  dies  est  retributionis,  diesinterfe. 
otionis,  sicut  de  ejusmodi  de  Isaias  dicit :  Dies  enim 
interlectionis  et  conculcationis  et  fletuum  a  Domino 
Deo  exerdtuum  in  valte  vi^ionis  {Isa,  xxii).  Sequi- 
tur  :  Sdto  te^  Israel^  stuttum,  prophetam  insanum^  D 
virutM  spiritualem^  propter  multitudincm  iniquitalis 
iuaeet  multitudinem  amentixtum.  llerum  conversus 
ad  eum,  de  quo  prscedentia  quasi  ad  auditores 
loqupbatur,  consilium  illi  prsbero  atque  sensatas 
cogitationesinsinuarenititur.  Consilium  qnippesa- 
num  e»t  dicentis,  scvo  te  stullum^  siito  te  imanum, 
scito  te  spiriiualem^  id  estamentem,  poslepiritualia 
nequitie  euntem,8piritum  errorissequentem  islud 
nam(]ue  ecire  via  vel  prineipium  est  sapientiaB.Hoc 
ille  de  scmetipso  8Cit,  (|uem  reFpexit,  qnem  erudi- 
tione  SUM  dignum  indicavit  6piritu8  tiniurisDomini. 
Uinc  oamque  Salomon  dicit :  Vtsio  guam  toctUtu  esi 


vtr,  cum  quo  est  Dominus^  etqui  Deo  secum  morante, 
conforfatus  ait  :  Stultissimus  sum  virorum,€t  sapien- 
tia  hominum  nnn  est  mecum,  Non  dtdici  sapientiam^ 
et  non  novi  sanctorum  scientiam  (Prov.  xxx).  Ad 
magnam  ergo  vieionem  ilium  excitare  intendit,  ad- 
hortando  ut  sciat  se  csse  Btultbm,quia  videlicet  haeo 
est  vipio  quam  locutus  ept  vir,  cum  quo  esl  Deus. 
Hoc  et  apostolus  intendens  :  Si  quix^  aii,  sibi  vide- 
tur  inter  vos  esse  sapiens,  stultus  fiat,  ut  sit  sapitns 
(l  Cor,  iii).  Nec  vero  abs  re  taiiler,  sed  pronegotio 
magno  illum  populum  admonet,  quia  videlicet  fere 
nuliius  gentis  homines  adeo  delectantur  videri  sa- 
pientes  aut  scientes  et  magisiri,  60  ut  homioes  po- 
puli  Israel.Idcircospiritu  superbiae  decepii  magistri 
facti  sunt  errori8,qui  nolunt  esse  disoipuii  veritatis. 
Inde  est  illud  va?,  quod  illis  Oominus  enuntiat  bis 
verbis  :  Vx  vobis^  legisperitix^  quia  tulistis  clavim 
scientix.  Ipsi  non  introistis^  et  eos  qui  introieruntpro- 
hibuistis  (Luc.  xi).  Est  igitur  sensus  :  0  Israel  qui 
tibi  sapiens  videris,  qui  cum  multa  mentis  elaiione 
prophetasti,  et  prophetis  tuis  arrisisti,  dicentibus: 
Pox^  pax  (Jer.  vi).  et  non  venient  super  eos  mala, 
Bcito  te  et  confltere  stultum,  scito  et  confltere  et 
prophelam  insanum  insanias  falsas  secutum  ;  scito 
tevirumspiritualem^idestspirituerrorisdeceptum, 
ethaectibiaccidisseproptermnltitudineminiquiiatis 
tuae,  et  propter  multitudinom  amentiae.  8i  enim  hoo 
Bcieris,  si  istud  confessus  fueris,  tuno  loquente  te 
cum  Deo,  sapiens  fleri  poteri8,etiniquitateB  tuae  re- 
mitlentnrtibi.  Quod  si  nunc  scire  nolueris,  scies 
quandoque,  et  sine  fructu  pcenitentiffi  posnitebit  te 
quod  Btultus  fueris,  juxta  illud  Sapientis  :  Ergo 
erravimus  a  via  veritatiSf  justitix  lumen  non  retuxit 
nobiSf  eisol  inteltigentiae  non  est  or/us  nobis.Lassati 
sumtu  in  via  iniquitalis^  et  ambulavimus  vias  ditft' 
cileSf  viam  atAtem  Domini  ignoravimus  (Sap.  viu). 
Clamavit  ad  Israel  suggerene,  imo  et  inculcans, 
ut  Boiat  et  confiteatur  quod  stultus  sit.  At  ille  per- 
tinaciter  dtultitiam  suam  defendit,dicen8  quodsa- 
piensBit.  Iiaque  rursus  ad  audiiores  convertilur,  el 
conquerendo  dicit  :  SpecuUUator  Ephraim  cum  Deo 
meo  propheta  laqueus  ruinae  fattus  est  super  omnes 
vias  ejuSf  insania  in  domo  ejux.  Profunde  percavC' 
runtf  sicut  in  diebus  (iubaa,  flecordabitur  iniquitatis 
eoruin^  et  visUabit  peccata  eorum  Magna  vehementer 
malitiae,  vel  praesumptionis  admiratio,  dum  dicit, 
speculaVw  t.phraim  cu*n  Deo  meo,  Quid  enim  est, 
epeculatorem  eaee  cum  Deo  ?  nisi  speculationie  sub- 
tilitatecontenderecum  Deo.  Dcnique  sicut  pugnare 
cum  inimico,  idem  est  quo't  pugnare  contra  ini- 
micum,  ita  speculari  cum  Deo«  idem  est  boc  loco, 
quod  fiipeculari  contra  Deum. Non  enim  dixit  specu- 
lator  Dei,  quod  bonum  esRet.  Hoc  enim  debet  esse 
is,  quemcunque  Deus  vice  Bua  pro  animarum  cu* 
Btodia  vigilaturum  posuit^  sed  dixii  specutator  cum 
Deo^  quod  malum  eet.  Sicenimrectedenotalur  ille, 
quicunquealiquo  iiiacbinamentodiviniemoliturob- 
viare  coosiliis.  Hoc  egit  Epbraim,  hoc  Jeroboam 
fecit.  Dixii  enim  tii  corda  stso  :  Hune  revertetur  re^ 


14i 


COHMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.-^  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


iU 


guufnaidofnumDavid,$ia$eenderiipopulu$is(efUt  kpTmceptitibi^non  infereturcadavertuumin  $epuU 


facmt  eacnfieia  in  domo  Domini  in  Jeru$alem^  et 
ronverteturcor  populihujue  ad  Dominum  $uum  Ro- 
boam  regemJudaJnterficientque  me  et  reverientur 
adeum.Etexeogitato  con$itiOffecit  duo$  vituio^au* 
reoM,ft  dixit  ei$:Notite  ultra  ascendere  in  Jerma- 
lem.Eccedii  tuiy  hraelj  gui  eduxeruntte  de  terra 
JSyypti.  Posuitque  unum  in  Beiket.ei  alterum  in 
Dan  (IJI  Reg.xii).  Talis  fuil  speculator,  et  sic 
a8tate,at  piitabat,9peculata8  Epbraini,el  bancspe- 
culatiooem  cum  speculatione  Dei  coDtulit,prstulit- 
que  illiuB  cooeilio  vel  epeculatioai  dicentie  aibi :i9i 
%gituraudieri$  omnia,qu$e  prxcipiotibi^etambula- 
veris  in  vti$  mei$,et  fecerie  quod  rectum  e$t  coram 
mejCu$todien$  mandata  mita  ei  praecepta  meaj$icut 


crum  patrum  tuorum  (ibid.).  Item  cum  occidisset 
illum  leo,  etilie  sepeliaset  eum,dixitad  fllios  buos. 
Cum  mortuu$  fuero^$epelxte  me  in  $epulcro  in  quo 

vir  Dei  $eputtu$e$t^fuxta  ossa  ejus ponite  o$$amea 
(ibid.).  Profecto  enim  veoiet  eermo,  quem  praedixit 
in  sermone  Domini.  Yere  iete  insanus  erat,  taliter 
nequam  aiii,  nequior  sibi.  Quid  enim  iste,  nisi  per 
Ineaniam  semetipsum  occidit,  suieqae  anime  mor* 
tem  cum  morte  aliena  apertis  perpetravit  oculis  ? 
Etenim,o  in8ane,8i  propterea  non  inferturcadaver 
eju8  in  aepulcrum  patrum  ejue,  quia  inobediens 
fuit  ori  Domini,  tibi  quid  flet,  qui  boc  scienter  fe- 
ci8ti,quod  factus  es  inobedieos  ori  Domini  ?Tali8 
propbetia,  eic  insaniens  propheta,  laqueus^inqmi^ 


fecit  David$ervu$meu$,eroteeum,etmdificabotibj^Yiruin^  facius  e$t  super  omnes  viaseju^,  subauditnr 

Ephraim,  et  ad  illaqueandum  intenti  omnes  erant 
prophets  illi,  et  praevalebant  decipiendo  sub  no- 
mine  prophetarum  divinando  aliqaid.  Quid  enim 
dicebant,  nisl  quod  ille  jam  dictus  dixit  :  Et  ego 
propheta  $um$imili$  tui.et  angeiue  locutu$e$tmihi 
in  $ermone  Dominif{lbid.)  8i  hoc  dicendo  laqueus 
factus  est  viro  Dei,  ita  ut  falleret  eum,  et  reduceret 
secum,  qaanto  magis  popolum  fallebant,  et  auper 
omneeyias  ejuslaqueum  deceptionia  tendebant  ? 
Nequeenim  8inebant,ut  auctoritatem  haberet  quie- 
piam  de  prophetis  Domini,  cum  sese  conferre  au- 
deret  illi  pseudopropheta^diceretque:^/  ego  pro^ 
pheta  sum  $imili$  tui.  Deoique  pugno  etiam  inter- 
dum  sibi  auctoritatem  contrarius  propheta  contra 


domum  fidelem,  quomodo  xdificavi  David,et  tradam 
tibi  l$raei,et  affligamsemen  Davidsuper  hoc  verum^ 
tamen  non  cunciie  diebutiUI  Reg.xi).  Nunquid  noa 
meliu8  8e  aibi  providcre  putavit,con8iliumaliudex« 
cogitando  8ibi?Ait  ergo: Speculator  Ephraim  cum 
Deo  meo. Dictum  bocadmirantia  pariler  et  dolentia 
iODat  afTectum.  Non  enim  tantum  dixit,  epeculator 
eam  Deo>  sed  epeculaior  cum  Deo  meo.  Habait  et 
prophetas  Bpbraim,videlicei  qualea  erant  ilii  qua- 
dringenti  quinquaginta  viri,  quos  uno  die  Elia8in« 
lerfeoit  (III  Reg.  xvm),  et  qualea  postea  Jehu  ea- 
eriflcio  aimulato  Baal,  quotquot  erant,  omnee  oc- 
cidit  (IV  Reg.  i).  Imo  et  ab  initio,  factis  vituliB  aa« 
reis,  eicot  saoerdotee,  Ita  et  prophelaa  Jeroboam 
libimet  inatituit.De  quibua  eral  ille,  quivirum  Dei 


feDieDl«m  de  J«d«in  sermoneDomini  contra  Jero-  C  prophelam  Domini  vindioare  non  dubitabat.  Sicul 


boam  fefellit,  etreduxit  eecum  ut  oomederet  etbl- 
beret  in  domo  ejus,  propter  quod  cam  abiisset,  in- 
venit  eum  loco  in  via.et  occidit  {lll  Hrg.  xiii).  Cum 
zr%o  ^ix\sBet$peeulatorEphraim  cum  Deomeo^^oh" 
Junxit  atque  eM-.Propheta  laqueu$  ruinx  factu$  e$t 
super  omne$  vias  ejus.  Prophetadixit  Ephraim,  id 
est  propbetae  habeotem.Et  quia  prophetaB  illi  vere 
iDsaaierant,  et  nihil  quod  ad  sanitatem  pertixe- 
ret,  prophetabant,  sed  tantommodo  inutilia  qu<B« 
dam  ineana  mente  divinabant,  idcirco  subjun- 
xit,  atque  sjiilmaniain  domo  Dei  e/tis.Quis  auteo) 
erat  Deos  ejus  ?  Utique  vitulua  aureus,  et  talis  do- 
muB  Dei  erat  ea,  qu®  fuerat  vocata  Bethel,  id  est 
domas  Dei.IIiio  insaaiam,id  eat,  insanam  prophe- 


alio  loco  scriptum  est :  Nunc  igitur^  alt  Michsas 
ad  regem  Achab,  ecce  dedit  Dominue  $piritum 
mendacii  in  ore  omnium  prophetarum  tuorum^ 
qui  hic  $unt^  et  Domintu  locutus  e$t  contra 
te  mcdum.  Accessit  autem  Sedecias  filius  Cha- 
naam^  et  percu$$it  Michaeam  in  maxillam  et 
61  locuiueesi  tibi  ?  [111  Reg.  xiii).  Jam  ut  ad 
rem  aummam  recurram,  id  est  ud  tempus  Domi- 
nicsd  passicnis,  quo  totius  prophetie  caput  inten- 
dit.  Tunc  vero  propheta  laqueus  ruins  factus  est, 
quando  prophetavitCaipha8,qaod  Jesus  moriturua 
eratpro  gente.Hoc  nimirum  intendens  populo  insi- 
nuare,quod  nisi  illum  iDterficerent,futurum  esset, 
ut  venirent  Romani,  et  toilerent  eorum  iocum  et 


tiam  jam  tunc  fuisse  manifeatum  est.Scriptum  est  D  gentem.Sic  naroque  prophetando,cuncto8  illaquea* 


enim  s\c: Prophete$  autem  quidam  $enex habitabat 
in  Bethet^ad  quem  venit  fitius  sutis,  et  narrabxtei 
omnia  opera  quaefecerat  vir  Dei  iltadieinBethel^ 
et  verba  quce  locutut  fuerat  ad  regem[lll  Aey.xui), 
ete.  Bjuemodi  prophetia  quam  illi  prophetabant, 
reele  bic  dicitur  insania.  Quid  enim  insanius,  ut, 
exempli  gratia,de  eodem,quem  nunc  commemora- 
vima8,aliquid  proferamu8?Quid,inquam,  insanius, 
qoam  qaodet  illum  virum  Dei  d6cepit,et  in  inobe- 
dientlam  ruere  fecit,  sciens  et  hoc  intendena,  quod 
efenit  ?  Exclamavit  enim  etdixiti^iita  inobediens 
fmtiwriDomini^t  noncu$todi$timandatum^quod 


vit  et  attraxil  in  consensum  peccati,  quod  velut  la- 
queus  inexplicabilis,  et  loco,  et  genti,  sicut  Jam 
apparet,  magnas  ruinae  causa  exstitit.  Illic  populue 
Jadaicus  recte  dioendus  erat  Epbraim,  quia,  sicut 
superius  jam  dictum  est,  illic  Ephraim,  id  est,  de- 
cem  tribuum  recedentium  a  domo  David,  peccata 
con8umroavit,crucingendo  Christum  Filium  et  Do- 

minamDavid.Dicaturerg05^ecM/a/orf;>*rajmciim 
Deo  meo.propheta  laqueu$  nnnsB  factu$  esi  $uper 
omnes  vias^Ju$,insania  mdomoDeiejus.^p^cuilBiuB 
est  enim  et  quasi  speculando  contendit  cum  Deo, 
putans  qaod  conBiiium  Dei  soo  deatrnere  poesetcoDj 


148 


RUPBRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


iU 


silio.Dizit  tmmiQuid  faemu$,quia  hic  homo  tigna  k  /flm,duplicem  recordationiaet  visitationis  recipiant 


multa  faeitfSi  dimittimus  eum  sic,  omnes  eredent 
in  eum.  Deus  aotem  econtra  Hpecalabatur,  qaod  si 
non  dimittereoteum,  sic  omnes  orederent  in  eum. 
Sed  et  in  omnibue  quecunque  aiebat,  vel  dicebat 
Domiuus,  speculalor  aderat  illeEpbraim,  ille  falsi- 
tatJB  fabricator,phari9aicu8  livor,at  illius  admiran- 
da  opera  yel  negarent,  vel  sinistra  interpretatione 
depravarent.et  uteumaliquandosaltem  in  sermone 
caperent.  UndePealmista,  cumdixisaet:  Jnimiei 
meidixerunt  mala  mihi.quando  morietur.etperiOit 
nomen  e f us(P>al  XL)^conl\nuo  de  quolibetillorum 
Bubjunzit:  t  tsiingredi^baturufvideretvanaloque' 
hatur  ;  corefuscong^^egavitiniquitatemtibi.Egre' 
diebatur foras,et  loquebatur  inidipsum.  Etestsen- 


vindictam,temporalem  pariier  etfletemani.btutma- 
nifestum  sit.bocidt^m  intendere  Bpiriium  propbeti- 
ouro,  quod  Dominus  intendit,  dicendo,  ut  jam  dl- 
ctum  esitvenient  h»c  omnia  super  generationem 
istam,  quod  acilicet  Buperiora  patrum  pecctita  por- 
taredebeant  imi*atore&  filii,  repetitaltius,  et  dicit : 
Quasi  uvas  in  deserto  inveni  Israel^  quasi  prima 
poma  ficulneaf  incacumine  ejusvuii patres  eorum, 
Iphi  autmi  intraveruntadBcelphegor^ftabaliepati 
sunt  ineonfusionem^et  factisuntabominabileSySicut 
eaqhxdikxerunt.Ephraimquasiavisavoiavit.glO' 
ria  eoruma  partuet  abutero  et  a conceptu. ^\ciAm 
ipsa  Dei  personaloquens  in  propheta,  peccata  ipsa 
qus  visitaoda  erant,commemoran9,  priussua  bre- 


susiSiqaisillorumttOcedobatad  8ermonem,velcon- Q  viter  quidem,  aed  mirdbiliter  ad   memoriam  au- 


victum  meum,  ad  boc  tantum  accedebat,utin8idia- 
retur  mihi,  et  egrediens  ad  eos,  loquebatur  in 
idip8am,id  e8t,8ecundum  ipsam  iniquitatem,quam 
cor  6ju8  congregavit  sibi.  Nimirum,  quia  8ic  mali- 
tiose  egitille  Kpbraim:Ecce  insania  in  domo  Dei 
e/e(«yin8ania,inquam,quam  totus  orbia  audivit.  In- 
sanierunt  enim  eztunc  horribiliterseditiosi,  et  il- 
lam  aeditionemquam  inBarrabalatronemaluerunt 
hereditare,  condemnato  Jesu  pacis  principe,  sic 
ventilaverunt  intua  obesei  ut,  sicut  Josephus  te- 
8tatur»admirationem8]mul  etdoiorem  facerentobsi- 
dentibus  Romanis.  Fiebat  autem  hoc  mazime  in 
templo,  CUJU8  prffisidio  flrmideimo  seditiosi  malo 
utebantur.  Recte  ergo  dictum,  insania  in  domo 
Dei  ejus.l^i  quia  erat  Deua  eju8,nisi  Mammon,cui 


dientium  beneficia  revocat,ut  iogratitudinem  illo- 
rum  contra  quossermo  e8t,quilibet  perpendens,ad- 
miretur  oum  Mo8e,et  dicat:  (^enera^io  prava  atque 
perversa^  hxceine  reddis  Domino^  popule  stutle  et 
insipi€ns?(Deut,7LXU.)Quasi  tt(;asinquit,m  deserto 
inveni  /srae/. Israel  hoc  loco  totum  bonum,  totum 
electum  oportetintelligi.Nam  econtra  pcrEphraim, 
qui  9ua5i*at;'5ae;o/ai*iY,omne8illi  Buntintelligcndi, 
qui  tantummodo  fllii  carnis,  et  non  fliii  sunt  pru- 
missionis,  quorum  idcirco  gloria  dicitur  esse  a 
partu  et  ab  utero,  et  a  couceplu,  quia  in  sola 
carne  gloriantur  Abrah«,  atque  idcirco  non  «sti- 
mantur  in  semine,  Israel  ego  quasi  uvas  inveni^ 
id  est,  sic  super  fliiis  Israei  credentibus  in  me  ga- 
visus   eum,  qnomodo    gaudet  quispiam  cum  in 


scrviendo,  domam  illam  fecerant  epeluncam  latro-  ^  transitu  velitinereduicesad  comedendum  uvasin- 

num,  etin  eo  diu  latrocinati  fuerant?  0  inezcusa- 

bilem  malitiam  ilioruml/^ro/un^/e,  inquit^p^ccav^- 

runt  sieut  in  diebus  Gabaa,  id  est:Sicut  facere  cob- 

perunl  in  diebus  Saul,  qui  fuit   de  Gabaa,  quando 

Dominusnon  ignorans  quantum  inprorundum  pec- 

cati  descerdere  CGepissent,  ac   pervcnturi   essent, 

dizitad  Stimui\\etn:Audi  oocem  populi  inomnibus 

gum  ioquunturtibi.Nonenim  teabfecerunt.sedmcy 

ne  regnem  snper  eos{/  /ttg.Yiii  ^.Deniquenon  sta- 

tini  fartum  est  utnun  regnaret  Dominus  supereos 

prsserlim  cum  postmodum,  amoto  Saul,  David  ii- 

lis  regem  dedtrit,  secundum  corsuum,  sed  certis- 

sime  futurumerat,  ut  qiiod  facere  CGeperat,  diccn- 

do:  Consfitue  nobis  reyemj  sicut  et  universx  habent 


venerit.  Ista  inventio  gratiae  fuit.  Ubinam  inveni  ? 
In  doserto.id  est,  in  lali  loco,  ubi  mirum  fuit  uvas 
nasci,  ubi  pro  magno  habendum  sit  Israeiem,  id 
est.animas  Deum  videntcs  sive  rectas  potuisse  in- 
veniri.  Desertum  illud,  fuit  terra  iflg.vpti,  quia  vi- 
delicet  desertum  esl  terra,vel  gens  omnis  qu«  Jeum 
verum  deserens,  vel  non  habens,  ab  eodem  juete 
descrta  cst.  Non  solum  auiem  desertum,  verum 
etiam  locus  erat  horrorisjuxtaillud  Deuteronomii: 
Jnvenit  eam  in  terradeserta.in  loco  horroriset  va^ 
stx  solitudinis.Ei  quidem  illud  quoque  desertum, 
per  quod  circumduzit  eos  quadrHginta  annis,  hio 
valet  intelligi,  sed  magis  horridum  erat  illi  deser- 
tumipsa  iEgyplus^  ubi  servientes  in  nperibus  luti 


fia //onei,  itemqiie  nequaquani    aLdiemus   te,  rex  D  ^^  l&^^i^is  ^^'^  ip^^'^  v^^P^I^^&^t,  quod  quasi  deser- 


eoim  erit  Buper  nos,  et  erimus  nos  quoque  sicut 
omnes  gentes.  Hoc  ipsum  perflcerent,  negando 
Christum  regem  et  dicendo  :  I)/on  habemus  regem, 
nisi Csesarem.  Horumquidem  mediumfuitquudde- 
cemtribus  recfsserunt  a  domo  David,  Jeroboam 
et  vitulosaureossecuti,s&d  toia  bcrie  temDoruravel 
gpnerationum,una3  idemque  exstitit  funiculus  pec- 
cati,quo  merito  deberent,  Oomino  fl^igeilante,  de 
templo  et  deregno  ejnsejioi.lJocest.quod  protinus 
dioii: Reeordabitur  iniquifaiis  eorum,  et  visitabit 
peceataeorum{  (/a//A.xxiii).ut,fidelicei  quemadfno- 
duffidislt:  VenientJimoommasuperQeneraiionemiS' 


tos  86  e8ee,gemer.te8  ad  Dominum  vociCerabantur. 
Quod  illic  invenit  Israel  quasi  uva9,id  e8t,quod  au- 
divit  gomitum  eorum,  propter  dilcctionem  patrum 
fecit,  sicul  Scriptura  testatur,  ubi  prauiisso,  quia 
ascendit  clamor  eurum  ad  Dommum  pro  operibus, 
el  audivit  gemitum  eorum,  continuo  subjunctum 
est:i4c  recordatus  est  fcederis  quod  pepigerat  cum 
Ahraham^  Isaoc,  et  Jacob,  respexitque  Dominus 
fiiios  /sraft.etiberaviteos  Bene  ergocum  dizisset, 
quHsiuvasin^leserto  iovenitlsrael^continuosubjun- 
xiiiQuasi prima  pima  fieutnem  in  cacumine  ejus 
vidi  pairee  eorum.  St  est  sfnsusiUuando  gemitum 


145 


OOMMBiNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.-^  IN  OSEB.  LIB.  IV. 


146 


eorumaudivi,  reconlatus  sum  fcBderis  quod  pepigi  A.  V^^  feoit.Potesl  enim  fieri,  ut  recuperet  boneeta* 


eum  PMtribua  eorum. 

n  Quomodo  autem  patrea  illi,  vel  qua  aignifi- 
caliooe  quuai  prtma  poma  flculnee  dicantur,  ille 
locua  ScriptureB  noa  inslruit,  quod  Adam  et  Bva 
com  admiaao  peccato  cognoviasent  se  eaae  nudos, 
coQsuerunt  folia  ficus.  et  fecerunt  aibi  perizomata. 
Recte  namque  genua  humanum  propterboc  ipaum 
ficulnea  dicltur,  quia  priiiii  patrea  generia  humani 
traDSgresaorea  facli,  fuliis  ficulnee  pudenda  con- 
tflxiaae  noaruntur.  Cujua  nimirum  ficulness  quaai 
prima  poma  fuerunt  patrca  eorum,  quia  videlicet 
pnmia  sflsculi  temporibua  iati,  de  humano  genere 
Ddo  placuerunt.  Non  quasi  prima  folia,  aed  quasi 
prima  poma^   inquit,  inveni  pairei  eorum.  Quanto 


temet  beatitudinem.Deocontegente  mala  ejuBfncta 
Juxta  illud  Psalmiatflp  :  Beaii  guorum  remxsn»  sunt 
iniquitaies,  el  quorum  teciasuni  peecaia  (Psai,  lxzxi). 
Nomen  eorum  qui  dilexerunt  maia  qu»  fecerunt, 
confeatim  pzprimit,  dicendo  :  Ephraim  quaxi  auis 
avolavU,  £teiiim  peccuta  Epbraim.  id  eatJero* 
boam,  qui  fuit  de  tribu  Bphrttim,  tempore  illo  eraot 
vituli  aurei»  et  peccata  i!la  aic  diiezerunt,  ut  ne 
unuaquidem  de  regibua  decem  tribuum  receaeerit 
ab  eia,  atque  idcirco  cuncti  quicunque  vel  priua  vel 
poateriua  fuerunt.auam  diligentea  iniquitatem^reote 
bic  denotantur  nomine  Ephraim.  Et  vide  qualiter 
oppoauerit :  hraei  quasiuvas  tftv«nt,inqQit,et  partea 
eorum  quasi  prima  poma  in  cacumine /icuinex  vidi, 


meiiora  aunt  foliia  poma,  tanto  utiiioreacfleteramul-  q  £'/://iratm  autem  quasi  avis  avolavit,  Secundum  aimi- 


titu  line  homiuum   inveni  patrea   eorum.  Etenim, 

quod  non  aine  gemitu  recolendum  eat,  ficulnea  hflec 

multam  in  foliia  luxuriata  eat,  multa  cito  folia  dila- 

tavit,  pauciora  vero  pomatardiua  protulit.Homines 

quoa  more  auo  naturaproduxitextra  benedictionem 

Tci  gratiam  Creatoria  dicentia  :  Crescite  et  muiiipH' 

eamini^  et  ad  illam  pertinentea  iram,  qua  mulieri 

poat  admiaaum  peccalum  dizit :  Muiiipiicabo  asrumr 

nas  luaset  conceptus  tuoMt  hujua  ficulneflB  non  poma 

sed  folii  aunt.  Porro,  filii  benedictionia  poma  aunt 

ejutdena  arboria,  et   patrea  larael,  de  quibns  jam 

dictum  eat^quaaiprima  poma  fueruntin  aummitate 

arboris,  quia  pro  mcrito  prima9  fidei   prinQipatum 

oMinent,  et  aummi  aunt  in  univeraitate  generia  bu- 

mani.  Ipn  auiem,  inquit,  ititraverunt  ad  Beelphegor, 

NoD  solum  hoc  fecerunt,  sed  inter  omnia  qufle  fece- 

runt,  hoc  fuit  turpiaaimum,  quod  apiritu  fornicatio- 

Diaseducti  per  mulierea  lladian  (Num.  xxv),  iuitiati 

iunt  Beelpbegor,  quem  Latininuncupant  Priapum. 

Elboc  faciente8abalienati8unt,ait,in  confuaionem, 

id  est  alieni  facti  aunt,  et  non    filii  patrum  talium 

qooa  vidi,  quoa  cognovi,quoaele?i,  ut  esaem  Deua 

eorum,  et  ab  ilia  gluria  traducti  aunt  in  confuaiu- 

aem,  in  ignominiam  Dei  aui,  ventris  aui,el  eorum 

qofle  aob  ventre  aunt,  comedendo  aacrificia  mor- 

toorum  et  fornicanio  cum  mulieribu8,qufleillo8ad 

Sicrificia  8ua   vocaverunl.  Vis  acire,  quantam   in 

eonfuaionem  abalienHti  aunt?  Et  factisunf^aitf  abo^ 

mhiabiles,  sirut  ea  qu3S  ditexerunt.  Ergo  facti  aunt 

sicot  B<>elphegor,  ad  quem  intraverunt.  Et  revera 


litudinem  hano  sflepe  contiogit,  in  eadem  vite,  qua 
dependet  uva,  auper  eadem  fiuulnea  in  qua  dulcia 
insunt  poma,  plerumque  avia  sedet  8ibi,£sed  longe 
aliter  ad  votum  vel  commodum  agricolfls  propriusao* 
cedenlis.  Denique  uva  pomumque  manum  ejua 
exspectat,  utcarpatetin  os  suum  mittat,avi8  autem 
exiliens  evolat.  Sic  nimirum  Ephraimi  quicunque 
ille  estfilius  carnianonpromissionis,  non  ezspeota- 
vit  manum  Domini,  non  voluntati  ejns  paruit,  sed 
indomitns  eCfugiena,  regem  suum  David  dereliquit, 
Chriatum  filium  David  denegavit.  Israel  autem, 
quicunque  exiatit  filius  promiasionis,  radici  bonfls 
inbflerens,  atque  indp  trabena  amoria  pmguedinem 
prflestitit,  et  tanquam  uva,  vel  ut  pomum  flculneflB, 
colligentem  atqueeligentem  Dominum  deleotavit.Ia 
quo  gloriatur  uvaiata,  vel  pomumiaiud,  aociumra- 
dicia,  quod  portat  illa  paternae  fidei  radix,  in  eo 
gloriari  nequaquam  iila  poterit  avia,  ille  volatiliaet 
refuga  Epbraim.  Sed  quid  ?  Gioria  eorum,  inquit, 
a  partUt  et  ab  uiero,  et  a  conerptu.  Et  eat  senaus  : 
In  eogloriantur  quodsecundumcarnemsemensunt 
Abrahfle,  quod  secundum  carnem  aemen  faciuntin 
larael,  quod  uxorea  eorum  multum  pariunt,4quod 
uteri  nuptarum  aterilea  non  >unt,  quod  conceptus 
eorum  multiplices  sunt.  In  bujusmodi  glorianiury 
et  dicunt :  Semen  Abrahx  sumus^  paternoster  Abra» 
ham  est  (Joan,  viu).  Quod  et  si  enuirierint  filios^ 
absque  iibfris  eos  faciam  in  hofninibus  Ac  ai  dicat: 
Qloriantur  ipai  tanquam  commodi,  etmultum  prolo 
sua  cunfereniea  laraelilicflecarni,  aed  palam  faciam. 


sic  facti  sunt,  testante  alio  propbeta,  cum  dicit  de  D  quod  non  delecter  ego  in  multitudine  filiorum,qui 


simulacrie  ejuamodi  :  Stmiles  iiiis/iant  qui  fadunt 
ea  ei  omnes  quiconfifiunt  in  eis  (Psai,  cxiii).  Et  no- 
taodnm,  quod  neque  iate  dixit,  et  faciisunt  abomi" 
nabiles  sicut  qufle  fecerunt,  sed  aicut  ea  quae  dilexe^ 
runt^  neqae  ilie  tantummodo  dixit,  simiies  illit  qui 
faeiuHt  ea^  sed  addidit,  et  omnes  qui  confidunt  in  eis. 
Talis  unuaquisque  est,  quale  illud  est  quod  diligit, 
vel  in  quo  confidit,  et  hoc  adeo  veruni  eat,  ut  qui 
Deum  diligunt,  vei  qui  Deo  confiduni,  auctoritate 
sancie  Scripturfls  di.?antur  etiam  dii,  vel  filii  Dei. 
Ccterum  ai  quis  faciat  iniquitatem,  et  non  etiam 
diligaty  uondum  recte  dicitur  abuminabiii8,8icut  illa 


non  promiaaionia  vel  fidei,  aed  tantummodo  carnia 
aunt  filii.  Nam  et  ai  enutrierint  et  educaverint,  si 
UBque  ad  adoleacentiam,  et  naque  ad  juvenile  robury 
gloriam  partua,  gloriam  uteri  conceptus  aui  per- 
duxerint,  faciam  utabaqueliberisaint^utcadant  ia 
gladio  filii  coram  parentum  oculis,  nulloaque  ge* 
nuiase  niioa  iliia  potius  optabile  eit.  Non  autem 
iato  conteutus  ero  :  Sed  et  vae  eis  cum  reeesfero  ab 
eis,  Ac  8i  dicat :  Non  solum  hoc  malum  eriteis,  ut 
fiant  absque  lib(>ria,  ut  cadant  in  ore  gladii  mate- 
rialia  filii  quosenutrierint,  aed  poatquam  aic  reces- 
sero  ab  eis,  postquam  sic  trfluiidero  illoa  in  manu 


147 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


448 


hostili,  sequilur  adhuo  v»,  id  est  judicium  eterDO  A  nQ&vit,  etdixit :  Da  eiu  Domine. Statimque  sermona 


damnatioQis,  juxtaquodet  Psalmistacum  dixieset: 
Tradmiurinman%uglad%i,(^on[t%WmdLdi6XM,,partei 
vulpium  erunt  {PsaL  lxii).  Idem  enim  est,  ac  si 
diceret  :  Gorpora  illorum  gladiis,  anime  vero  tra- 
dentur  ppiritibus  malignis.  Quamobo&ueam  7Ait: 
Ephraiiii,  utvidi,  Tyrus erat  fundatainpulchritw 
(/ine.Eti.^i^tBensuB:Idciroo  tam  terribilepotabuntju- 
dicium,  corpore  et  anima  damnati,  quia  peccatum 
eorum  non  ex  ignorantia  vel  infirmitate  prooedit, 
sed  ex  Buperbia,  quam  per  Tyrum  notum  est  signiQ* 
cari.  Exempli  gralia,  cum  ad  Ezecbielem  Dominus 
dicit  :  Fili  hominis,  dic  prineipi  Tyri :  Hxc  dicit 
Dominus  Deus  :  Eo  quod  elemtum  estcor  tuum^et 
dixisti,  Deus  ego  sum,  et  in  cathedra  Dei  sedi  in 


nondum  peracto,  datum  quod  qusrit  dolenter  apud 
semetipsum  perpendeii8percunctatur,et  6\c\i:Quid 
dabis  eist  Quid  volo  ut  des  ilUs?Nunquid  utsalvi 
sint  ?  Nunquid  utvae  nonsitillis,  aututvivantcum 
liberis  ?  Non  ulique  tale  quid  postulare  ausuB  sum, 
BeddaeisvulvamsineliberiSje^uberaarentia.QuhTe? 
Nimirum  quia  dies  illi  tales  erucitut  dicant:Be(Z/a? 
sieriles  etventres  qux  non  genuerunt^et  ubera  q*'Se 
noit /ac/at;mm/(Z.uc.xxm).  HooscienBipseDominut 
cum  ad  cruciflgendum  duceretur,  dixil  mulieribus 
queplangebanteum,etlamentabantur:  Fdtae  Hie^ 
rusalem  nolite  flere  super  me,sedsuper  vosipsas 
flete^e/superfilios  vestt  os^quoniam  ecce  venient  dies, 
in  quibus  dicent:  Beatx  steriles  el  ventres  quae  non  ge- 


corde  maris^  cum  sis  homo  et  non  DeustCtdedisti  n  nuerunt^etuberaquaBnonlactaveruntAinqueidcirco 
cortuum^  quasicor Dei{Esech.  xxvin).Bt8ubinde:  da  ei$  vulvam Domine,  sineiiheris,  quia  beativ^n- 
Hmc  dicit  Dominus  Deus  :  Tu  signaculum  simi- 


litudinis,  plenus  sapientia^  et  perfectus  decore  in 
deliciis  paradisi  Deifuisti  ;  cum  ergo  praemittenB, 
absque  liberis  eos  faciam  in  hominibuSf  sed 
et  VSB  eis^  cum  recessero  ab  eis^  statim  sub- 
Jungit :  Ephraim  Tyrus  erat^  fundata  in  pul- 
ehritudine  miro  modo  Justs  damnationis  cau- 
sam  reddit  sufficientem,  id  est,  superbiae  ma- 
gniiudinem.  Et  recte  per  Tyrum  vitium  de- 
flignaturSS  peccatoris  superbientis,  peccatasua  de- 
fendentis,  quia  videlicet  sicut  Tyrus  ciroumvallata 
mari,  non  sine  periculo  pugnantium  poterat  impu- 
gnari,  ita  quicunque  ejuemodi  est,  oon  sine  peri- 
culo  redargueotium  solet  redargui,  utbic  idem  po 


tres  qui  non  genuerunt.ei  idcirco  daeis  ubera  aren- 
r/a,quia  beata  uberaquae  non  laclaverunt,  0  inieiix 
fecunditas  et  fecunda  infelicita8,cuju8  in  compara- 
tione  Bterilaa,  qnae  in  illa  gente  pro  maledictione 
reputabatur,  beatitudoest !  Haec  interlucuio  propbe- 
ta,  rationemsuamproBequiturioBua  pereonadivioa 
maJeBtas,  et  dicit:  Omnes  nequitix eorum  m  Oalga* 
liSf  quiaibi  eos  exososhabui.  Supra  dixeral ;  Vxeia 
cumrecessero  ab  eis^  etc,  nunc  uicit :  Omnesntqui^ 
tiat  eorum  in  Galyalis.  Et  est  senBus :  Nun  mireris, 
0 propbeta.  nec  libi  plus  justo  dura  videatur  aenten- 
tia  aive  ultio  nimia  fesiinata,  quia  nequitie  eorum 
quae  vindicantur,  propter  quas  sententia  profertur, 
non  novoB  aunt,  aed  inveteraferunt   et  ab  antiquiB 


puluB,  qui  redarguentea  prophetas  et  ipsum  Domi-  C  diebua  semper  io  pejus  profecerunt.  Pejus  namque 

in  Qalgalis,  quam  in  Betbel  idola  coluerunt,  quia 
videlicetidolum  vitulinum  in  bethelcoluerunttem- 
poribuB  regum,  Bedsuprajam  temporibuBjudicum 
in  Galgalis  nequiter  egerunt,  babendo  illic  idola, 
BicutBcriptumestin  libro  Judicum:  Cumqueobtu* 
lissetAhot  regiEglon  munera^  pr  oseeutusestsocios 
quicumeovenerant.etreversuideOalgalisubierani 
idoia,  verbum,  ait,  secretum  habeoadte.o  rex.  Et 
posl  pauca  :  Ahot  autem^  dum  iUi  turbarentur^au- 
fugit^etpertransiit  tocaidoiorum  undereversus  fue^ 
rat  {Judic.  ]ii).Et  pulchre  dictum,  quia  de  loco  ido- 
lorum,  id  est  de  Galgalis,  reversus  fuerat,  aoimo 

quippeidololatriam,quamBectabaturl8rael,relique« 
rat,  et  miro  modo   ante  hsc  in   eodem  libro  scri- 


num  prophetarum  occidit.  Et  notanda  qualitae  diB- 
tinctioniB,  cum  dxcXi^Ephraim^utvidit^  Tyruserat. 
Idem  eet  ac  ei  dicat :  Ephraim  in  oculia  meisBU- 
perbueapparebat.  GraviBeim®  namque  denotationit 
eat,  BUperbum  quemque  dioi  ia  oculia  Domini, 
econtrahumilemease  vel|dioi|in  oculis  Domini,Bicut 
magniB  approbationis  est.  Porro  pulcbritudo  eet  de 
qua  dicit,  fundata  in  puichritudinem :  falsa  est  et 
vana^  qua  superbi  omneBsibimet  pulcbri  videntur, 
dum  Buas  Bordes  cognoscere  dedignantur,  quin  et 
irasoi  solent,  dum  illis  a  corripiente  quod  sordidi 
sint,  aliquo  modo  suggeritur.  Sic  Tyrus  fuodata  est; 
sic  sibi  Btare  videtur,  qui  Buperbuset  arrogans  eet. 
Propterea,  Justum   est  Ephraim  pati  id  quod  Jam 


dictum  est.  Et  hoc  ipsum  repetitur,  com  protinus  D  ^tumesi:  Ascenditque  angelus  Domini  de  Oaigaia 


aubjungit:  Ephraim  educit ad  interfectionetn  fiiios 
suos,  Ac  si  dicat :  Propterea,  eicut  Jam  prffimisi, 
diceoB,  absque  liberii  faciameos,  ita  nunc  repetens 
dico  :  Ephraim  educit  adinterfectionemfiliossuos^ 
id  est  interficiendos,  et  morti  destinatoB  generat  fi- 
lioB,  imo  et  ipse  interfloit  eos  maloexemplo,  ut  pe- 
rinde  interficiantur  gjadio.  Sequitur  :  Da  eis,  Do- 
mine.  Quid  dabis  eis?  Daeis  vuivam  sineliberis.ei 
ubera  arentia.  Mira  ioclamatio,  mira  postulatio, 
Audierat  propbeta  magnam  Juste  sententias  severi- 
latem,  Jusiam  filiorum  interfeotionem,et  mirabili- 
Ur  infelicium  parontum  miseratus  angustiam  excla- 


ad  locum  flentium  et  ait :  Cur  hoc  fecistis  ?  {Judie. 
II.)  Denique  idcirco  de  Galgala,  ubi  erant  idola, 
sicut  Jam  dictum  est,  angelus  Domini  ad  eosaBcen- 
disse  diciiur,  ut  Bubintelligas  eum  ad  videndas  ne- 
quitias  deBcendisBe  illuc  eodem  descenBionis  modo, 
qoo  alibi  dictum  est :  Clamor  Sodomorum  et  Oo- 
morrhsB  multipticatus  est;descendam  et  videbo  utrum 
ciamorem,  quivenit  adme;  opere  compleverint^an 
non  est  ita,  ut  sciam  {Gen.  zviii).  Praeterea  regem 
sibi  fecerunt  Saulem  contra  voluntatem  Domini,  et 
cum  DomioQBnon  liBtaretarin  eis,  imo  diceret  ad 
Samuelem  :  Non  ie  atjeGerunt,sed  me,  m  regnm 


149 


COMMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB.  L!B.  IV. 


180 


I 

i 


tuper  eoi^juxin  omnia  operu  <ua,  guse  leeerunt  a  die  A 
qua  eduxi  eos  de  JEgyp*o^  unqiie  ad  diem  hanc  sicut 
d^reliqw-runt  me^  et  servierunt  diix  alienis,   sic  /ci- 
ciunt  eiiam  tibi  (/  Reg.  viii).  Jpsi  taDtuoi  cootem- 
nentes  nfrensionem    sive  conquestioaem   Domini, 
letabnntur,  sicut  iliic  maniteste  scriptura  est:   Et 
immoliiverunt  ibi  victimas  paci/icas  coram   Domino^ 
ei  Ixttitus  est  ibi  Saut,  et  runcli   viri  Israel  nimis 
(I  Heg.xi).  Vere  ntiiit.s  quia  uimium  est,   homines 
Iwtan  rum  male  frcervtl^  et  exmllare  in  rebus  pes» 
itmis  (Prov.  ii),  sicut  l<flabantur  hi  cum  tam  male 
recie8ent,utDomioum  abjicereot,  ne  regnaret  super 
eo«.  Unde  et  hoo  valda  notandum/]uia  IflBtitia  tali- 
ter  laetanlium  ibidem  io    confusionem   yersa   est. 
Illicenim  SmuI  praesumptuose  oontralegem,quinon 
ent  de  tribu  Levi,  holocuustum  obtulit,  et  propter  » 
boc  audire  meruit :  Nequaquam  regnum  tuum  uUra 
consurget.  Quxsimt  Dominus  sibi  virum  juxta  cor 
nmm  ;  et  pneeepit  ei  Dominus,ut  sit  dux  super  popu» 
lum  suum,eo  quod  non  seroaveris  quae  prsecepU  Domu 
nus  (/  Reg.  xiii).   Igitur  non  nove  sunt   nequitio, 
propter  quas  noncpredicov«eilli8,quia  Jamdudum 
istc  illorum  neqoitiflB  fuerunt  in   Galgalis,   et  ibi 
IflBtati  ennt  in  rebus  pessimis.  Et  idcirco  non  plue 
josio  featina  nunc  est  eententia  judicantis,   quia 
licut  laetati  sant  in  malis,  ita  non  desinent  Ifletari 
donec  loquantur  super  me  labii8,et  moveant  capita 
loa  dicentes  :  Yahlqui  destruis  temptum  Dei(Malth^ 
xxvii),  etc.  Ibi,  inquit,  exosos  eos  habui.  Ubi  ?   In 
ipsis  nequilis,  quia  sic  nequiter  egerunt  et  egunt» 
at  etiam  ezsultent  in  rebus  pessimiB.Propfcr  mati- 
tiam  adinoentionum  eorum  de  domo  mea  ejiciam  eos^  ^ 
aoa  addam  ut  diligam  eos.  Hoc  jam  tertio  factum 
est.  Prios  namque  in  Assyrioa  decem  tribua  ejecit 
Dominus  de  domosua,  id  eet  de  Bethel,quod  inter- 
pre«ator  domus  Dei^  quod  nomen  Jacob  urbi  impo- 
•uil.  Hieroboam  vero  fecii  illam  esse  domum  idoli, 
ponendo  illic  uoum  de  vitulis  aureis.Deinde  tribum 
Jada  ^ecit  de  domo  sua,  id  estde  templo  qood  erat 
ia  iero8olymis,et  in  Babylonem  transmigrare  fecit. 
Verumtamen  tunc  addidit,utdiligereteos:  reduxit 
enim  eos  solota  captivitatepostseptuagintaannos. 
Porro.  jam  teriio  sic  ejecit  eos  de  domo  sua,   ut 
boc  ipsum  terribili  signo  signiOcare  dignum  duce- 
ret,  eum  flagello  ejiciens  vendentes  et  ementes  de 
templo,  dicenn  eis :  Scriptum  est :  Domus  mea  domus 
orafiimis  oocabitur^  vos  autem  fecistis  illam  spelun'  D 
cam  taironum  (Mailh.  xxi).  Ita  ejectis  illis  postmo- 
dum,  sicut  iilic  64  digniiicatum  est,  ut  cadf^rentin 
ore  gtadii^  et  capfivi  ducereniur  in  omnes  gentes  (luc. 
xzi^  non  addam^  inquit,  ut  diligam  eos,  quia  vide- 
lie^t  com  in  prspsenti  puniantur,  non   eveniet  illis 
remiesiu  sallem  in  tuturosfleculo.  Sciendum  autem, 
qoia  de  domo  sua  neminem  Deus  ejlcit,  nisi  cum 
qui  sponte  sna,  mente   averea,   recedit.   Sequitur 
ergo,et  causam  dicit^cur  de  domo  sua  sese  illosejt- 
cere  praedixerit.  Omnes  prineipes  eorum  rrcedentes. 
Itam  eaim  est  ac  si  dicat :  Idcircod^  domo  mea  eji' 
damitloipqMprincipeseorumomnesrecedenteSfBunU 


Omnes  animo  recesseront^etquamvisliihiis  meho- 
norent,  cor  eorum  longe  eU  a   me   {Isai,  xxix).    Et 
quiriem  de  regibusdecem  tribuum  palam  Scriptura 
re/ert,  quia  omnes  recedentesa  Deo  tuernnt.NuUus 
enim  iUorum  recessit  a  peccatis  Jeroboam,   qui 
peccare  fecit  Israel.  Porro  de  Scribis  et  Pharisfleis 
et  principibus  sacerdotum,  quod   vere  recedentet 
fuerint,  Deus  ipse  Judex  fuit  et  testis,  dicente  Sal- 
vatore  :  Fos  estis  qui  justificatis  vos  coram  homini' 
bus,  Deus  autem  novU  corda  vestra  (Luc.  xvi),  et 
cflBtera  hujusmodi.  Itaque,  si  qufleris  cur  de  domo 
sua  illos  Deus  ejecerit,  cur  in  Ecclesiayel  in  domo 
Dei  non  sint  recepti,  dicit  tibi :  Quia  omnes,   qui 
recedentes  sunt,  id  est  quia  priusquam  corpore 
visibiliter  ejicerentur,  mente  recesseront,  animo 
longe  fueront,  et  idcirco  etiam  corporaiiter  ejecti 
Bunt,  et  ipsa,  qufle  sola  diligebant,  terreoa,  domos 
Dei  lucra  vel  commoda  perdiderunt.  His  dictii  et 
tali  cauia  reddita,  confestim  sententiam  qoam  prae- 
scripserat,  conflrmat,  reDetens   ita  :  Percussus  est 
Ephraim^  radix  eorum  exsiccala  est^  frudum  nequa^ 
quam  facient,   Quod  et  ii  genuerunt^  interficiam 
amantissima  uteri  eorum,  Abjiciet  eos  Deus  m#iu, 
quia  non  audierunt  eum^  et  erunt  vagi  in  nationibus, 
Quid  eoim  supra  dixerat :   Quod  el  si  enutrierint 
filios,  absque  iiberis  eos  faciam  in  hominibus  ;  idem 
nunc  repeiiit,  dicendo,  quod  et  si  genuerint,  iulerfi^ 
eiam  amanlissima  uteri  eorum,    Porro,   quod   ait, 
percussus  est  Ephraim,  radix  eorum  ex^iccata  est ; 
fructum  nequaquam  facieni  ;  mullum   erat  seoon- 
dum  eensum  ipsorum,  ot  superius  dixerat,  gloria 
eorum  a  partu  eat,  et  ab  utero^  ei  a  couceptu,   Dum 
enim  gloriantur  in  carois  fruciu,et  multiplici  partu 
B\re  conceptu  contendunt  non  impleri  in  se,  quod 
nunc  ait,  radix  eorum  exniccata  est^  frucium  nequa- 
quam  facient.  Cum  ergo  hoc  dixissent.  recteei  op- 
portune,  quasi  dicta  corrigens,Bententiamque  inte- 
gre  perflciens,  continuo  subjunxit;  Quod  et  si  ge^ 
nuerint,  interftdam  amantissima  uieri  eorum.  Ac  si 
dicat:Quandiugenuerintet  fruotum  ventris  multi- 
plicant,  videtur  eis  quod  fructum  faciant,  non  po- 
tant  quod  radix  eorum  exsiccata  sit,  vel  quod  sint 
percussi  ferro  abscissionis,  et  de  terra  viventium 
eradicati ;  sed  amantissimorum  occisione  fliiorum 
discruciati,  clamahunt  et  diceni,  quod   filios   noa 
gdnuisee  melius  fuisset  sibi.  Haec  Deo  dicente,  sta- 
tim  in  sua  persona  propheta  verfle  &c  justfle  senteo- 
tifle  testis  consonat  et  dicit :  Abjiciet  eos  Deus  meus, 
quia  non  audierunt  eum  et  erunt  vagi  in  nationibus, 
Quibus  utique  verbis  utramque  damnationem  expri- 
mit  de  qua  jam  superius  dictum  est :  quia  videlicet 
et  secundum  animam  regno  Dei  privati  sunt,  qaos 
Deus  abjecit,  et  secundum  corpus  captivi,  suoqoe 
loco  expulsi,  qui  vagi  sunt  in  naiionibus  ;   idcirco 
quia  non  audierunt  eum,  id  est  quianon  intellexe- 
runt,  tied  quia  intelligere  noluerunt.  Sequitur  : 

(Cap.  X.)  —  Vttis  frondosa  hrael^  fructus  adxquo' 
tus  eU  ei.  Secundum  muttUudinem  fructus  sui  mul» 
tiplicavU  sibi  attaria,  juxta  ubertatem  terrm  euse 


151 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


152 


exuberavil  simulacrU,  Sapra  dizerat :  radix  eorum  X  quam  vere,  quam  multiplicitercor  eorum  diviium 


exsiccata  e$t,  fructum  nequaquam  facient:  nuno 
autem  dicit,  vilis  frondosa  Israel,  fructus  adse* 
qualus  est  ei,  Et  expoDens  quid  dixerit,  fructus 
adxquatus  est  ei,  ^\ih}\ixi\\i  atque  ait:  Secundum 
muliitudinem  frucius  suimutliplicavit  altaria,  juxta 
ubertatem  terrse  suse  exuberavit  simulacris,  Ergo 
ubi  dicit,  fructum  nequaquam  facienlf  subaudien- 
dum  est,  bonum  ;  et  exsiccaia  est  radix  eorum,  su- 
bauditur  ab  omni  pinguedine  Odei  vel  dilectionis 
Dei :  bic  autem  ubi  nunc  dicit,  vilis  frondosa 
Israel,  fruclus  adxqu^tus  est  ci,  subauditur  ma- 
lus.  Fructus  n&mque  malus  altaria  sunt  mulli- 
plicia,  siroulacra  exuberantia,  fructus  ille,  cujus 
secundum  multitudinem  altaria  ve]  simulacra  mui- 


fuerit  ex  quo  diviseruntBeeeadoinoDdvid  ;  quippe 
qui  fere  deciescoDtrasemetipeosdivisifregeealios, 
percLSsis  aliis,  sibi  lucaverunt,  et  tandeo^  juxtavo- 
cem  banc  propbeticam,  nunc  interibunt  in  captivi- 
latem  irrevocabilem  ducti  sunt.  Porroteropore  illo 
quo  seroetipsos  a  vero  Ddvid,  id  est  a  Filio  Dei  di- 
viserunt,  mirum  dictu  est,  quam  crudeli  discordia 
conira  seroetipsos  divisa  fueril  multitudo  Judso- 
rum,  sicut  roiserabilis  excidii  illorum  tra^oedia 
testatur,  Josepbo  scribenie,  per  totum  vulgata 
mundum.  Multo  quippe  crudeliores  sibimet  per 
impacabiles  seditiones  iatus  exstiterunt,  quam 
65  esse  potuerit  foris  obsidensexercitus  Romano- 
rum.  Et  revera  juste,  quia  principem  pacis  Jesum 


tiplicavit  altaria  subjungcns,  jua:(a  uberiatem   ter^  ^  condemnantes,  Barabbam  sibi   prsielegerant  sedi- 


rx  sux  exuberavit  simulacris ;  fructus  isle,  scilicet 

ubertas  terrae  in  rationibus  divinitatis,  nec  bonus 

est,  nec  malus  est,  sed  utriusque,  scilicet  boni  et 

mali  medius,  videlicet  qui  boni  f  ructus,  id  est  bo- 

norum  meritoruin  queBdam  temporalis  mercesesse 

debuerit,  sed  per  pravitatem  male  uteniium  quod- 

dam  malorum  operum  iaptrumentum    factus   sit. 

ProindesuaptenaturainjudiciodiviDitatisnequema- 

lus  nequebonus  iste  fructusmeretur  addici,sed,8icut 

Jamdictumest,utriu8que,scilicetboniacmalimediu8; 

ille  autem,  de  quo  dixerat,  nequaquam  fructum  fa^ 

cient,  sine  dubio  donus ;  et  iile,  de  quo  subjunxil  ; 

'Eruclus  adcequatus  est  ei,   secundum  multitudinem 

fructus  sui  multiplicavit  altaria,  sine  dubio  fructus 

intelligilur  raalus.  Fructus  bonuset  frucius  malus 

mira  invectione  discernitur  in  Isaia,  dum   in  illo  ^ 

dicit  Deus  de  ista  vite  frondosa  :  Et  exspeclavi  ut 

faceret  judicium  et  ecce   iniquitaSf  et  justitiam  et 

ecce  ctamor  {Isa.  v).  Et  quidem  quo  tempore  vitis 

bffic  frondosa,  sciiicet  Israel  a  domo  David  reces- 

seral,  non  valde  multuro  deorum   altaria   enarra- 

tur  fecisse  sibi  sive  simulacra,  nisi  tantum   vitu- 

lorum  duorum  quorum  alterum  posuil  in   Betbei, 

et  alterum  in  Dan ;  sed   boc   ipsum  Jure   multi- 

plicitatis  arguitur,  quia  multum  est  extra   unius 

Dei  altare  baberevel  unuiualtare  aliud.Sic  eotem- 

pore  quo  in  tantum   recessit   a  domo  David,   ut 

ipsum  ciuciflgeret  filium  David,  non  alios  legitur 

babuisse  deos  ;  quiniroo  de  unius  veri   Dei   cultu 

plurimum  superba  religione  gloriabatur^sed  in  boc 


tionis  auctorem.  Illos^sr^o  propbetali  oculo  prsvi- 
denSybrevi  quidem,sed  altera  deciamatione,  Juetam 
in  iilos  depromil  Dei  sentcntiam,  divisum  tst,  in- 
quiens  coreorum,  nunc  interibunt.Dw isioneva  nam- 
que  consequilur  interitus,  juxta  illud  :  Omne  re» 
gnum  in  seipsum  divisum,  desolabitur,  et  domus  lu- 
pra  domum  cadet  (Mattti.  xii).  Interitum  atque  rui- 
nam  regni  sive  cordis  eorum  divisi,  sequentibus 
verbis  exprimit,  ita  dicens  :  Ipse  confringet  simula" 
cra  eorum,  depopulabitur  aras  eorum.  Hoc  et  tuno 
dc  prope  factum  est,quando  Assyriis  captivantibut 
depopulatione  meritavastali  sunt  ct  tunc  de  longe 
futurum  erat,  quando  venienies  Bomani  tollerent  et 
locum  ei  gentem  eorum  (Joan,  xi).  Tunc  eoim  con- 
fractasuntdurissiDiaconrraciioneBimulacraeorum. 
Et  notandum,  quod  non  dixit :  Hostiles  exercitus 
confringet,  sed  ipse  scilicet  D^us  meus,qu\^ui  supra 
dictum  est,  abjicieteos,  confringet  simulacra  eorump 
depopulabitnr  aras  eorum, 

Non  vult  Deus  utbominiattribuatur,quando  per 
bominem  secondum  merita  peccantium  vindicta  di- 
vinitatis  exercetur.  Sed  etsi  quis  sibimet  attribuit, 
quod  Deo  permitteate  contra  populum  Dei  quid- 
piam  facere  prsvaluit,  ipse  ccelesiem  contra  semet- 
ipsum  indignationem  m&gis  adducit,  fitque  inler- 
dum  ut  propter  boc  ipsum  minus  nocere  possit. 
Unde  in  cantico  Deuteronomii,  cum  dixisset :  Cei" 
sare  fadam  ex  hominibus  memoriam  eorum,  conti- 
nuo  subjunxit :  Sed  propter  iram  inimicorum  di- 
stuli,  ne  forte  superbirent  hosies  eorum,  et  dicerent : 


altarium  atque  simulacrorum   multiplicitas  recle  D  Manus  nostra  excelsa,  et  non  Dominus^  fecit  hac 


condemnatur,  quod  veri  et  summi  sacerdoiis  Cbri- 
Bti  secundum  ordinem  Melcbisedecb,  allarevelea- 
crificium  refugiens,  altare  aliud,altare8uum,et8a- 
crificium  sanguinis  bircorum  et  vitulorum  sibi  ob- 
firmavit,  nimium  intendensavaritiae,^ua?  «s/stmu- 
lacrorum  servitus  {Coloss.  iii).  Porro  fructum  8uum 
vitis  bsc  in  eo  male  sibi  adsquavit,quod  secundum 
amaritudinem  radicis  cordis  sui,  accto  sive  vino 
myrrbaio  sitieniem  in  cruce  potavit.  Divisum  est 
cor  eorum,  nunc  interibunt.  Recto  et  valde  Justoiu- 
dicio  eorum  divisum  est,  qui  seipsos  a  Deo  divi- 
eerunt.  Palam  ex  bistori»  Regum  serie  cognoscituri 


omnia  {Deut.  xxxn).  Assur  ille,  perquem  tunctem- 
poris  Deus  confregit  simulacra  eorum,  etdepopula- 
tus  est  aras  eorum,  sibimet  arrogavit  quodsuaboc 
virtute  fecerit,  et  idcirco  diciiur  in  eum  cum  indi- 
gnaiione  Dei :  ViB  Assur,  Virga  furoris  wei  et  ba- 
cului  ipse,  in  manu  ejus  indignatio  mea  {Isa,  x). 
Super  boc  ille  gloriabatur,  quasi  omnia  suis  face- 
ret  viribus,  et  idcirco  poslmodum  dicilur  contra 
eum  :  Nunquid  gtoriabitur  securis  contra  eum  qui 
secat  in  ea,  aut  exaltubitur  serra  contra  eum^  a  quo 
trahiturt  Dicebat  enim,  queroadmodom  idem  pro- 
pbeta  prsmisit :  In  /oriitudine  manta  mem  feci,  et 


153 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


154 


U  sapientia  mea  intelUxif  et  abstuli  lerminos  popu- 

toru^nMpnncipex  eorum  deprasduim  sum  (i6i(/.).Ni- 

mirumiti  ^loriando,  sic  se  exnliando.ccDlesterD  ul 

jam  dicium  est,  super  semelip^um  indignationem 

adduzit,  qus    protinus  intentatur  in   eurn  verbis 

istis:   Proftter  hoc  mitlet  dominalor    Deus  exerci- 

iykum  ia  pinguibus   ejus  tenuitaiem,  ei  tubius  gloria 

ejus  succcnsa  ardebit  quasi  combustio  tgnix  {ibid.). 

Cum  igitursic  vehementer  sermo  propheticus  enun- 

tial  :  Ipse  confringet  slmulacra  torum,   ct   depopu- 

1'ibiluraras  eorum,  idem  esse   inlelligamus   ac  si 

dicat:  NtiQ  manus  boslium  excelsa,  seJ  Dominus 

fccit  h«c  oncniH.Ipse  et  lunc  per  Aseyrios  confregil 

el  dcpopulatus  esi,  et  d^inde  per  Romanos  confra- 

cturus  erat  simuiacra  eorum  et  depopuiuturus  aras 

eorum,  quiaa  domo  David  recesserunt,  quia  filium 

David  Ghristum  cruciHxcrunt.  Quam    obcausam? 

Aii :  Quia  nunc  dicent^    non  est  rex  nobii,  Non  enim 

timenius  Dominumy  etrex  quid  fuciet  nobis,  Grr.ndie 

nimirum  et  vehemcns  causa  damnationis  est,  quia 

dicere,  non  est  rex  nobis^  et  hoc  peccantium  con- 

«cienliam  dicere,  non  enim  timemus  Dominum,  id 

est  propositum  habemus  non  timere  Dominum,  et 

proinde  cum  tumore   cordis  eHari,  rex  quid  faciet 

Dobis  quemadmodum  dixerant   prius  :    Qux  pars 

nobis  in  David,  vel  qux  hxrcditas   in  filio  hai  ?  \^J1} 

Beg.  XII.)   Sicut  enim  hoc  ilii  di.xerant,  sic  et  se- 

quaces  illorumadversus  verum  David  dicturt  erant: 

Hdumus   liunc   regnare  super  nos  (Luc,  xix).  Iloc 

eniiD  apertia  vocibus  conclamaverunt  ita  ut,dicen- 

tePilalo,  regem  vestrum  crucifi^am.respouderunt: 

!ion  habemusregem  tiisi  Cx-arem  {Joan,  xix).  Pro- 

fecto  haec  dicentes    pariter  quoque  dicebant,  non 

enim timemus  Dominum ^id  cst  propositum  habebant 

noQ  timere  Dominum,  qoq  portare  timore  ejus  ju- 

gura  ;  sed  contumaciter  dirumpere  et  projicereom- 

nia  vincula  saactoruin  ejus  mandatorum.Nimirum 

Dbi  coQsoientia  rebellis  sese  tali  et  tanla  praesum* 

ptioQei(iduit,coQsequabotur  ut  dicercnt  etiam  hoc, 

et  rex  quid  faciet  nobisi  Coasequebatur  namque,ut 

regem  coQtemncreQtDei  Filium,i{uibus  proposi>um 

est,  non  timere  Deam  Neque  eaim  non  ignorave- 

ruDt,  sed  conl  mpseruQt  ei  oderunt.  Unde  ipse  rex 

reprobatuB  ab  eisdem,  dicentibus,  ^f  rex  quid  jaciet 

nobis,  cxxm   dixisset^St   opera  non  lecissem   ineis 

gu3e  nemo  alins  fecit^  peccatum  non  habtirent,  conti- 

nuo  subjunxit : /Vu/ic  aufemet  viderunt  ei  oderunt 

et  me  et  pairem  meum  (Joan,  xv).  Propter  hoc,  ecce 

ipse  destruxit  simulacra  avaritiaB  eorum,  et  depo- 

pulaiQs  est  templum    et  altare   eorum.  His  dictis 

ilerum  qui  loquebalur  de  ipsis,  converlitur  ad  ip- 

sos,  et  dicit :  Loquimini  verba  visionis  inutHis^  et  fe- 

rieUs  fcedus^  et  germinabit  quasi  amaritudo  Judtcium 

super  sutcos  agri,    Manifestum  est   hic,  cum  dicit, 

loquitnini^non  iirperium  volentis,scJ  permissicnem 

e^se  indijrnantis  et  aversionem   dimittentis.  ut  sit 

teosas :  Jaro  docendi  qoq  ostis  quid  utile  sit,  sive 

monendi  ut   utilia  loquamiai ;  vos  enim  qoq  per 

ignorjQtiamerraQdo  iQutilia  loquimioi,  sed  Boiea- 


X  tia  elcum  prorundo  maligoilatis  coQsilio  mendacia 
conslruitis,  el  arrogantia  depr.tvati  prophetHtis  de 
cordibus  vestris  ;  veram  autem  et  utilem  prophe- 
tiam  intelligere  non  vultis.  Loquiuiini  i-4itur  qualia 
potius  vos  eligitis,  loquimini  vcrba  visionii  inufilis : 
nam  utilia  verba  loqui  vel»igna  facerequse  prosint, 
neque  vos  qua>ntis,nequedatumaut  permissumest 
vobis.  Sciendum  quifipe  de  pseudoprophetis,  quod 
et  si  aliquaudo  fuiura  divinani.  nihil  tamen  utile 
prophetant,  et  licet  noniiulla  signa  et  prodigia  fe* 
cwe  vel  tacturi  esse  legantur.nihil  tamenutilitHtis 
aliquod  eorum  signum  hHbere  comprobatur.  Unde 
et  Joannes  in  Apucaiypsi  cum  dixieset  :  tt  fecit 
signa  magna^  et  seducit  habiiant^s  in  ierra^  propter 
siyna  qu3B  data  sunt  illi  facere  in  conspeciu  besiix 

n  {Apoc.  XIII).  Eamdem  signorum  magnitudinem  va- 
nam,  lotamque  iautilem  furo  iosiQuans,  determi- 
nando  sic  ait :  Ita  ut  eiiam  ignem  faceret  de  caio 
descendere  in  ferram  tn  conspertu  hominum  {ibid,), 
Quid  enim  utilitatis  habet,  igncm  in  conspectu  bo- 
minum  vel  super  homines  de  aere  ministeriodeemo- 
niaco  cadere?  Ejusmodi  signa  non  sunt  illius 
generis,  cujua  illa  quae  nobisDominus  insemetipso 
designavit  :  fu^^/^^.inquiens,  tenuniiate  JoanniquiB 
audisiis  ei  vidistis,  Cxci  vvlent,  claudi  ambutant, 
leprosi  mundantur,  surdi  audiunt,  moriui  resur- 
guut,  pauperes  evangeii%aniur  {Matih,  xi).  Ila^c  uti- 
lia  sunt,  sicut  et  verba  ipsa.  quibus  propter  baeo 
cadem  signajustum  esl  credi ;  vos  autem,  o  pro- 
pbetae  vitulorum  (quos  Jeroboain  fecit,  quos 
Epbraim  coluit),  toquimxni  verba   v'sionis  inuiilis. 

C  quoniam  itavultis  et  ferietis  fcedus.subauditur  ne- 
quaquam  cum  Deo,  sed  cum  inendacio,quemadmo- 
dum  et  Isaias  talibus  illusoribus  dicit :  Dixislis 
enim  :  Percussimus  fcedus  cum  morle,  et  cum  inferno 
fecimus  pactum.  Fiageilum  inundans  cum  transie' 
rit  non  veniet  super  nos,  quia  pusuimus  mendacium 
BBspemnostram,  et  mendacio  protecii  sumus  (Isa, 
XXVIII).  Hujusmodi  fcedus  ferietis,  et  propter  hoc 
germinabit  quasi  amariiudo  judicium,  ut  videlicet 
rcedus  vestrum  deleatur,  etin  inimicitias  implaca- 
biles  convertatur,  Oatque  vobis  sicut  ibidem  apud 
eumdem  Isaiam  Dominus  dicit :  Et  subverlel  grando 
spem  mendacii,  et  proiectionem  aquas  inundabunt. 
Et  delebitur  foedut  vestrum  cum  mcriey  et  pactum 
vrstrumcum  inferno  non  siabit,  Flagellum  inundans 

D  cum  transierit  eritis  ei  in  concuicaiionem  (ibid.)^  etc. 
Hoc  judicium  germinabit  fcedus  ve8trum,ait,qua8i 
amaritudo,id  est  ut  vere  amaritudo,ut  vere  amara 
radix,  Juxta  illud  Moysis  :  Ne  fortesit  inier  vos  vir 
aul  mulier,  famiiia  aut  tribus  cujus  cor  aversum 
est^  ut  vadat  ei  serviat  diis  gentium,  et  sii  inter  vos 
radtx  germinans  jei  el  amarttudinem  servitutem 
deorum  alienorum,  etMoyses  radicem  dixit  esse 
generaQtem  fel  et  amaritudinem  ^Deut,  xxix).  Et 
iste,  cum  dixisset,  et  germinabit  quasi  amaritudo 
judicium  super  sulcos  agri,videlicet  remar.eanl  in- 
culti,  cultoribus  in  captivit^tem  ductis,  contiQuo 
BubJuQxit:   Vaccas  Betfiaven  coluerunt  habttatores 


155 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


156 


Sfimarim,  Nam  haec  est  amaritudo  gprmiDaDS  Ju*  A 
dicium.  H«c  est  radix,  ut  ait  MoyseBjgermiiianff  fel 
et  amaritudioem.  Adaudilores  rursus  aese  conver- 
tit  ^ermo  prupbeticus,  iiiiro  modo  ciamanscaueam 
propter  qunm  Israel  ju  licetur.  Varrast  inquit.  Be- 
thaven  eoluerunl  habitalores  Samarix,  Quid  luxit 
super  eum  popuius  ejus^  quia  migravit  ah  eo,  Si' 
quidem  ei  ipse  in  Assur  delaius  est  munus  rrgiultori 
confusio  Urael  capiet^  et  confundetur  Israel  in  vo. 
luntate xua.Cum  irrisione  non  vituloe  spxuamascu- 
liniy  sed  vaccas,  M  eBtfeminas  appellavit,  ul  vide- 
licet  larael  Don  solum  deos  vitulo8,8eddea8  vaccas 
coluerit.  Nec  dizit  taotum  mccas  coluerwnty  sed 
vaccas  Beihaven  coluerunt.  Magoa  quippe  distinctio 
vaccarum  ett  earum,quflB  Ogi  poteraotio  Belbaveo, 
id  edt,  10  domo  idoli,  et  eanim  i]oaB  gradiuotur  io  p 
armeoiis,  el  spatiantur  io  pascuis.  Ists  oamque 
vaccdB  vivuot  et  sentiuot,  illse  aureae  sive  ex  alio 
quocunque  metallo  formats,  ooo  soium  icsenpibi- 
lia,  verum  el  ioaoimata  simulacra  suot.  Goostat 
autem,  quia  corpore  iuaoimato  corpus  aoimatum 
yivens  et  seotieoe  looge  pnestaotius  est.  Pulchre 
igitur  et  vehemeoter  redarguit  oimis  depressam 
bominum  stultitiam  diceodo,  vaccus  Bethuven^  id 
est  vaccas  ooo  saltem  viveotes  etlactis  alimooiam 
pr9e8taote8,8ed  inaoimatas  vaccarum  similitudioes 
colueruot.Notandumet  boo  quia  noo  ^ixxi colueruni 
reges  Samarim^  sed  colueruni  habiiatores  Samarim, 
Colere  oamqne  recte  dicitur,  qui  sua  voluotate  et 
animi  diligeotia  celebrat  et  adorat  sive  veoeratur. 
Nuo  ergo  populum  excuaabilem  videri  sermo  hic 
prophetioua  patitur,  cum  dicit:  Yaccas  Bethaven  ^ 
cotuerunt  habitaiores  Samarue.  Hoc  eoim  ooo  pro- 
prie  dictum  esset  aut  dici  pos8et,8i  regibus  vitulos 
coleotibu8,metu  lantum  et  ooo  propria  fuisseotob- 
secuti  voluotate;  si  inviti  paruip8ent,et  ooosponle 
coDseosisseot.Et  oode  coostat  quod  habitatores  Sa- 
mariy  vaceas  illas  colueruntt  k'\i:  Quia  tuxiisuper 
eum  populus  efus,  Ut  osteoderet  vaccas  Bethaveti 
uoum  io  Betbel  vitulum  Heolieodum,  oon  intulil, 
luxitsuper  eis  poputus,  sed  supereo,  id  est  vitulo 
aureo.  Quaodo  vel  quam  ob  cnusam  luxitpopulus 
super  eo  7  Videlioet  quia  tempore  oecessitatisetao- 
gusti»  vituli  quoque  aurei  ioter  muoera  cietera  re- 
gibus  Assyriis  directi  suot.  Legimus  io  Regum  vo- 
luoiioe,  regem  Israel  Maoabeo  regi  Assyriorom 
Pbul  misisde  argenti  taleota  mille,  ut  ei  preberet  D 
auxilium  {IV  Reg,  xv),  ioter  qoe  Doooolli arbitrao- 
tur  etiam  vituios  aureos  esse  directos.  Et  ut  scia- 
muB,  ioquiuot,  hoc  esse  quod  dicimus,  perspicue 
sequeos  versus  osteodit :  Siquidem  ipse  tn  Assur 
deiatus  est  munus  regi  uttort,  Idcirco  populus  lo- 
zit,  qui  utique  noo  lugeret  oisi  volens,  oisi  cum 
amore  magisquam  proregumlimoretali  idoIolatriaB 
dfBervisset.  Cum  ergodixisset,  vaccus  Beihaven  co» 
luerunt  habiiatores  Samart^,  ut  cuonrmaret  eos  re* 
vera  vitulum  coluisse,  voluotarie  vitulo  deservisse, 
oausam  reddidit  noo  firmam  dicendo.^uta  Itueitsth 
per  eo  popuiui  ^us,  Coateqoltttr  •aim,  qood  eam 


amore  possederiot  vel  haboeriot  qui  loxeruot, 
quando  ablatus  est  eis.  Popu/fi5<;tf<,»ubauditurvi- 
tuli,non  sine  magoo  improperio  dicitiir,qai  debue- 
ratecse  unius  veri  Dei  poputus.  Purru  et  hoc  tra- 
duot  Hebraei,  qiiod  a  sacerdotibus  vituli  aureifurto 
Bublati,  et  pru  bis  enei  deaurati  tueriot  re^ositi. 
Cum  igitur  lugeret  populus  tempore  neceftsitatis  et 
an^ustia),  sicut  Jamdictum  est,  viiulos  aureos  re- 
gibus  Assyriis  esse  directos,  ezsultabaot  asditui, 
quod  fmus  eorum  oequaquam  potuissetargui  ve^ 
deprebeodi.  Hocest  quod  coQtiouo  subjungit: 

Ei  aediiui  ejus  super  eum  exsutiaverunt  in  gioria 
ejus^  quia  mig^avii  ab  eo,  Lugeote  populo  exsulta- 
baot  mdiiui  in  gioria  ejus,  sobauditur  populi,  boo 
estio  vituloquemhabebaotprogioria :  oamgloriam 
iocommutabilis  Uei  commotaveraot  io  similitudi- 
oem  imagiois  corruptibilis.ooo  bomiois  sedvituli. 
£t  que  parsvitflB  deiestabilior  habetur,populQ8De, 
qui  luxit  Buper  vitulo  taoquam  super  Deo  aibi 
ablatOp  ao  editui  vel  sacerdotes  quiezsultaveruot, 
eo  quod  ooo  e^set  depreheosum  rurtum,qaod  Fece- 
raot  io  illo  ta1iDeo?Profuodiu8barathrum  damoa- 
tiooie  merilo  illusoribusillis  arbitramur  deBiioa- 
tum,  quia  popularee  forte  erraodu  luzeruot,  illi 
autem  irrideodo,  io  rebus  pessimis  ezsultaveruot, 
quia  migravit  ab  eo,id  est  a  populo.Et  eet  8eo8U8  : 
EzsultHveruot  quod  migrisset,  quod  sic  AsByrits 
regibus  datus  esset,  quasi  Jam  ullra  deprebeodi 
Don  po88et,atrum  aureus  an  leDeus  eB8et.Sed  quid 
deiode  ?  Confusio,  ioquit.£//Arafm  capiet^rt  contun" 
detur  Israei  involuntaiestia,  Postqojim  eoimin  As- 
eur  pro  mooere  vitulus  velut  aureui  delatus  est, 
depreheosa  fraus  regi  Israel  litteris  iodicatur,  et 
uode  80  placere  fBstimaveruot,  iode  vel  mazime 
confunduotur  et  ofTeaduDt  eos  quibus  muoerami- 
eeraot,  sstimaotes  ooo  furto  sacerdotum,  sed 
fraude  regam  alque  coosilio  boc  esse  perfectum. 
Indecoofusio  ccepit  Bphraim,  iode  coofusos  est 
larael.  8equitur : 

Transire  lecit  Samaria  regem  nium,  quasi  spu" 
mam  super  faciem  aquset  et  disperdeniur  excelsa  idoli 
peccaium  Israei.  Siquidem  pro  merito  ioiquitatis 
perseveraotis  hoc  emeruit  8amaria  sive  decem  tri- 
bu8,ut  rex  ejus  Irao^iret  etregoum  ejussolveretur, 
sicut  spuma  supertaciem  aquflB,qu8B  vera  nimirum 
similitudo  est.  Sicut  eoim  otla  terveote  superiores 
aquae  io  spumam  bullasque  surgeotes  irrumpuot, 
ipsaeque  bulifle  subsilientes  colliduntur,  et  aliis 
emergentibus  alia^  crepantet  dissiliuol,  ita  Sama- 
ria  vel  decem  tribu8,Jugi  ferveotes  igne  discordiflB, 
reges  alios  super  alios  creavernot,  et  usque  ad  de- 
oem  vices  sicut  ex  ipsa  libri  Regum  lectiooecolligi 
promptum  estfpercussis  regibuSfHliiregessuperse- 
deruntfSecundumnumerumscisNurarumdPcempai* 
lii,  quo  descisso,  propbeta,8cilicet  AhiasSilooites, 
dixerat  ad  Jeroboam :  Toiie  iibi  decem  scissuras, 
Bxc  enimditit  Dominus  Detis  Uraei  :  Err^  egosrtn" 
dam  regnum  de  manu  Salofftonis^  ef  dabo  tibi  de- 
eem  tribtu  (///  Reg.  zi).  Deoies    oamqae,  aiout 


157 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


158 


•7  jam  dictQm  est,  regoum  illud  decem  tribuum  X. 
per  dibcordiam  scissum  fuit,  decies  quasi  8pumam 
sive  buiiam  auperraciem  aquaB  trarisirefecitregem 
saum,  alio  percusso  suscipieiiS  alium.Prinio  nam- 
qud  8ci8$>um  eet  Jeroboam.  SecuDdo.Baasa  percus- 
sit  Nadab   Olium  Jerohoam,  et  regnavit  pro  eo. 
Tertio,  ZHmhri  duz  medife  parlisequitum  percueeit 
Ela,  niium  Haasa,  etregnavit  pro  eo.  Quarto,Amri, 
qai  erat  princeps  miliiie  super  iBrael,  rex  lactus 
est  ab  exercitu,  et  illo    mortuo  in  peccatis  suis, 
Acbab  tHius  ejus  regnavit  pro  eo.Quinto  loco,Joram 
filium  AcbabocciditJehu,  et  regoavit  proeo.  Sexto, 
Zachariam  abnepolem  Jehu  (tercussit  Selium,  et 
regDivit  pro  eo.  Septimb,  eumdem  Sellum  perous- 
sii  Manahen,  etregnavit  pro  eo.  Octavo,  Thacee  fi- 
liu8  Hnmelie,  percussitPhaceiam  fllium  Manaben,  p 
et  regnavit  pro  eo.  Nono,  Phacee  filium  RomeliflB, 
percusait  0?ee  filiue  Ela,  et  regnavit  pro  eo.  Deci- 
mo,  tandem   dissidio  scissum  est  regnum  in  rege 
Aatiyriorum,  qui  Osee  jam  dicluiu  obsedit,  et  via- 
ctotii  miaitin  carcerem,  ei  IranstulU  Urael  in  Assy^ 
rios  {Jy  Reg.   xvii),  Sic  et  sic  Samaria  malis  suis 
regem    suum   transire  tecit.  El  disperdentur^  ait, 
exceUa  tdali^  de  quibus  videiicet   loties   Scriptura 
retert ;  verumtamen  adhuc  populus  immolabat  et 
adolebat  incensum  in  excelsis,  quod  erat  peccatum 
IsraeL  Cuncta  baec,  ut  csetera  superiora,  altiua,8ic- 
ut  propbelalem  decet  dignitatem,  nos  animadver- 
lere  commonet  illud,  quod  continuo  eubjunctum 
est :  Lappa  el  tnbulus  ascendet  supra  aras  torum  et 
dictni  montibtu  :  Operite  nos  ;  et  coltibus  :  Cadite 
super  nos.  Hoc  enim  nequaquam  de  angustia  capti-  ^ 
vitalis  illius  qua  tuno  in  Assyrius  translati  sunl,  sed 
potiud  dtf   excidio   pune   inenarrabili,  quo  Judaei 
propter  scelusOominicee  mortissubversi,  et  inom- 
nes  gentes  captivi  ducti  sunt,  predictum  es8e  au- 
ctoritate  sua  Dominusip8ecomprobat,qui,8equen- 
tibus  et  lamentantibus  mulieribus,dum  ad  mortem 
duceretur  dixit:  Filise  Hierusaiem^  nolite  flere  sw- 
per  me,  sed  suptr  vos  ipsus  flete  et  super  filios  ve^tros^ 
quoniam  ecce  venient  diesy  in  quibus  dicent :  Beatx 
sterUes  et  ventres  qux  non  genuerunt^  et  ubera  qux 
uon  lactaverunt*  Tuno  incipient  dicere  montibus  : 
CadUe  super  nos  ;  et  cotlibus  :  Cooperite  nos  (Luc. 
xiiii).  Notandum   quippe  quod  non  sic  ait :  Tuno 
dicent  montibus,  sed  iactpieni  dicere  montibus  :  Ca- 
iit€  iu^er  nos  ;  et  coHibus  :  Operiie  nos.  Idem  nam-  D 
qne  est»  ac  ai  diceret  :  Tunoin  illatribulationesive 
aoguttia  incipiet  impleri,quod  per  Osee  preedictum 
esi.  Quod  ei  tuoc  ccepit  impleri,  et  tunodicere  ia- 
coeperunt  montibus  ;  Caditesuper  nos,  quando  ve- 
Dernot  illi  diee,  quostuno  venturos  esse  dicebat 
DominuB  nosler,  nou  utique  ad  illa  temporasua  vel 
ad  mala  qua  presene  ipse  vidit  propheta  intende- 
bat,  quandobaec  dixit  vel  scripsit.  Et  revera,  li  rite 
perpeodaa  iliud  quod  tuoc  Israel  passus  esl,  quod 
anno  nono  0*ee  regis  Israet  cepit  rex  Assyriorum 
Samariam,  et  transtulit  Israet  in  Asxyrios,  posuUque 
eoi  in  Uaila,  el  in  Abor  juxta  fluvium  Go%am  tn 


eivitatibus  Medorum  {IV  Beg.  xvn),   non  tale  vel 
tam  grande  tuit  malum,  ut  propter  i!lud  propbeti- 
cus   dignaretur  sic  exclamare  spiritus,  et  dicent 
manttbus  :   Operile  nos  ;  et  coltibus  :  Cadite  super 
nos,  Quinimo  etiamsi  in  servos  et  ancillas  venun- 
dare  illos  rex  Assyriorum  maluissetquam  ponere  in 
civitatibus  suis,  tolerabile,  imo  et  optabile  fuisset 
maluin,  comparaiione   tain  miserabilis  llierosoly- 
roorum  excidii.  Quemadmodum  Esther  quoquocum 
dixieset  regi  :  Tradili  enim  sumus  ego  et  populus 
meus  ut  conteramur^  jugulemur  et  pereamus,  conii- 
nuo  subjunxit  :  Atque  utinam  in  servos  et  [amulan 
vend^remur ;  esset  utcuttque  tolerabite  malum,  et  ge- 
mens  tacerem  {EMer,  vii).  Igitur  quoniam  et  illa, 
queede  verbis  istis  propheticis  tractavimus,  partim 
non  ex  nota  rei  geste  bisioria,  sed  ex  Hebreeorum 
traditione  sumpta  sunt,  ut  supra  meminimus.Ipse 
autem  propheta  non  Judeeis  perfidis,  sed  sipienti 
hec  intelligibilia  fore  iusinuat,  cum  dicit  :  Quis 
sapiens  et  intelliget  ista^  inietligens  et  sciet  luec  (Oe 
xiv),  rursus  eadem  repelerelibet,et  propbetiam  se- 
cundum  lempora,    qu«e   nunc  futura  erant,  notis 
conferrevel  proferre  rebus  vel  sensibus  eodem  te- 
nore  vel  cur^u,  quousque   ad  prssentem  locum 
pervenimuB,  Christum  et  ejus  tempora  non,  dubi- 
tantesbuJuB  vel  omnissanctaepropbeiiffi  summam 
esse  vel  caput.   Va^cas^  inquit,  Hethaven  colueruni 
habitatores  Sawariar,  Habitatorex  Samaria  veraciter 
Judaei  fuere,  qui  civitatem  sanctam  Hierusalem  et 
templum  in  illadivini  nominisvidebanturinhabitare 
Don  utique  corde,  sed  tantum   corpore.  Si  enim 
Dominum  nostrum  non  dubitaverunt  Samaritanum 
dicere  {Joan,  viii),  qui  ulique  secundum  carnem 
JudeuB  ex  Judeis  erat,  et  hoc  idcirco  dicere  ausi 
sunt,  quod  in  civitate  S^imaritanorum  duos  diea 
manserat,  postquam  locutus  est  cum  muliereSama- 
ritana  [Joan.  iv),  quanto  magis  ipsa  Scriptura  di- 
cere  debuit,  habitutores  Samanse,  quis  nimis  crude- 
literimitatisunt,  atque  impleverunt  peccatum  Sa- 
mariae?  Samaria  namque  recessit  a  domo  David, 
regemquealiumet  deosalios  sibi  fecit.  Judiei  vero 
negaveruDt  et  crucifixerunt  Filium  Dbvid,  Filium 
Dei,  regemque  suum  Cssarem  eese  profesei  sunt 
(Joan.  xix),  et  tunc  quidem  Harabbam  sibi  dimitt^ 
petierunt  (Matth.  xxvii),  et  Anticbristum  pro  Cbri- 
Bto  suscepturi  sunt.  Vereergo  habitatores  Samarise, 
id  est.alieni  a  David,  et  a  civitate  ejus  Hierusalema 
et  a  templo,  quod  est  in  ea,  et  templo  Dominici  cor- 
poris,  in  quo  corporaliter  inhabUai  omnis  ptenitudo 
divinitatis  (Coioss.  ii).  Isti  coluerunt  vaccas  Betha» 
ven^  videlicet   qualibue  aiius  propbeta  loquitur: 
Audite  verbum  hoc^   vaccx  pingues^   quse  estis  in 
monte  Samariss  ;  quse  caiumniam  facitis  egenis,  ei 
confringitis  pauperes  ;  quse  dicitts  dominis  vesiris  : 
Aljerte  et  bibemus.  Juravit  Dominus  in  sancto  suo^ 
quia  ecce  dies  venieni  suyer  vos^  et  tevabuni  vos  in 
eontis^  et  reiiquias  vettras  in  otlis  fervemlbus  ;  et  per 
aperiuras  exibUu  aitera  conira  (Metam,  et  projicte* 
mini  in  Armont  diext  Dominus  {Amos  iv).  Facces  ita* 


i 


159 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


160 


que  illius  temporiBaltera  contra  alteramyprincipes 
Bscerdotum  AnDas  elCaipbaBexstiteruntita  cle>o- 
rantes  plebem  sicut  herbam  virentem  vuccs  devo- 
rare  sclent,  et  boo  Bethaven,  quod  intrrpretatur 
domu$  idoii^  id  eflt  in  illo  teniplo,  quod  dicebatur 
templum  Domini  et  debebat  esae  domus  orationis^ 
8ed  '^THt  domuB  M»romon,quippe  quam  ipsi  tecerant 
if*eluncam  laironum  (Maith,  xxi).  Istas  ulique  vac- 
cas  Judsi  coluerunt,  voluntarianamquecrudelitote 
iilis  principibuB  sacerdotum  sese  submiserunt,  et 
cunseDserunt  ad  occidendum  Dominum  in  illaBet- 
baven,  id  est  propter  illam  domum  idoli  8ui,scilicet 
mammonn  vcl  pecuniaesuaB.et  quasi  divino  oraculo 
crediderunt  vaccisillis,  dicentibussibi  lOacliamus 
€um  ne  forle  veniant  Bomani^  et  toilani  nostrum  et 
locum  etgentem  {Joan,  xi).  Taliasibi  immugientes 
vac0'i8  pingues  illi  coluerunt,  id  est  libenter  audie- 
runt.  Unde  boc  comprobatum  :  Quia  iuxit^  inquit, 
super  eo  populus  ejus.  Iloc  manileslumest.  Luctum 
namque  spontaneum^opti/us  sibimet  assumpsitsu- 
per  eOy  subauditur  Deo  suo,  videlicet  mammona  ini- 
quo,  cul  nimirum  serviens  nequaquam  serviebat 
Deo,  et  quodammodo  lugebat,  taleiu  inter  se  ba- 
beri  hominem  qui  dicerctur  Cbri8tu8,qui  rex  Israel 
acclamaretur,  quem  nisi  occiderent,  venirent  Ro- 
mani,  et  tollerent  ipsorum  locum,  tam  pulcbrum 
M  tantarumque  divitiarum.  Hoc  illi  simile  fuit, 
qucd,  impiaJezabel.jubpnte,primate8populiluctum 
iimulaverunt,  et  predicaverunt  jejunium,  utquas^ 
nece88arioJustiti8ejudiciointerflcieruntNabotb,sub. 
mittentes  duos  viros  fllios  Beli^I  contra  eum,  qui 
falsum  dicerent  testimonium  {III  Reg,  xxi).  Et  po- 
pulus  quidom  tolus  crudeiitati  intentus,  volunta- 
riam  neceseiiatem  occidendi  Dominum  quasi  tristis 
suscepit :  sed  principes  8acerdotum,Scribfleet  Pha- 
risiei  gauilebant  intra  cordis  sui  secretum  quod 
praevaluisset  malitie  sufle  commentum.  Ait  ergo  : 
Ei  adtiui  ejus  super  eum  ex.suUaverunt  in  gioria  ejust 
quia  migravit  ab  eo,  Siquidem  et  tpse  in  Assur  de* 
laius  esi  munus  regi  uttori,  ^ditui  namque  tunc 
erant  illi,  non  veritatis,  sed  erroris  et  malitiie, 
Juxtaillam  spntentiamDomiDi,  quia  tu/u/u,  inqnit, 
ciav*m  scientise.  Ipsi  non  introisiis,  et  eos  qui  introi- 
bant,  prohibuislis  (Luc,  xi).  b.xsuitaver\int^  ait,  in 
gloria  ejus,  qu\a  migravit  abeo,  id  eetexsultaverunt 
in  pecuniis  populi,  quia  praedam  faciebant  de  po- 
pulo,  sperantes  quod  deinceps  sua  lucra  facerent 
occieo  Cbrieto,  qui  reprebendebat  avaritiam  ipso- 
rum.  Nam  quod  lali  spevel  intentioneCbristum  oc- 
ciderent,  illa  probat  parabola,in  qua  videntesagri* 
colfle  fllium  patrisfamilias,  dixerunt :  Hir  est  hxres^ 
occidumus  eum,  et  nostra  erit  hsereditas  {Matth, 
xxi).  Cui  autem  dubium  vel  quis  nesciat  quomodo 
migraverit  ab  eo,  scilicet  populo  deue  suus  Mam- 
mon,  cui  serviebat,  ut  merito  veniret  in  manus  Ro- 
manorum  argentnm  ipsorum  et  aurum  et  locua  et 
gen8?Siquidem  ipsi  boc  emeruerunt,  quando  coii- 
gregati  cum  senioribuSj  consilio  accepto,  pecuniam 
eopwsam  dederunt  miiuibtu^  dicenUi  :  Diciu^  quia 


A  ([iscipuii  ejusnoclevenerunt,  ei  furali  sunt  eum,  no- 
bis  dormientibus  (Matth.  xxviii).  Iloc  nempe  modo 
Deus  ip8orum,qui  non  est  alius,  nisi  Mammon  ini- 
qiiU8,in  Assyriisdelatusest  munus  regiultori,quia 
protecto  pecunia  ipsorum  malignis  spiritibuset  dia- 
bolo  patri  mendaciidedicata  est,  quandotale  men- 
dacium  coemerunt.ProindeJusto  valdejudicio  pro- 
venit  ut  traderentur  illi  regi  ultori,  utetsuper  eon 
rex  atque  pater  mendacii  regnaret,  et  in  eos  ultio- 
nem  per  maous  Romanorum  exerceret.  Btilli  qui- 
dem  ad  boram  nimis  parvamex8ultaverunt,putan- 
tesquoddeinceps  liberius  copiosa  pecunia  migrare 
deberet  a  populo  in  marsupia  ipsorum  ;  aed  exuU 
tatio  illa  in  verum  conversa  est  luctum,  quia  ma- 
gnam  et  mi8erabilem,totomirante8fleculo,ultionem 

n  sustinuerunl.  Unde  et  subditur  :  Confusio  Israet 
lal.  Ephraim']^  capiet^  et  confundelur  Israei,  sicut 
nunc  palam  factum  est,  quando  ceciderunt  in  ore 
giadii,  et  in  omnes  gentes  cnptivi  ducti  sunt  (Luc. 
xxi),  et  in  residuis  eorum  tuti  mundo  spectaculum 
est,  noQ  solum  dispersio  qua  dispersi  sunt  (Ju- 
diih  v),  verumetiam  casci/as  mentis,  qufle  in  hrael 
contigit  (Bom,  xi).  Etbene,  cum  dixxssei, confunde^ 
tur  Israelt  addidit,  in  voiuntate  sua^  quia  videlicet 
8ic  voluerunt  Judaei  sic  eleotione  praeflnxerunt  ao 
prflescripserunt  sibi  Christum  regem  negantes,  et 
GflBsarem  profltente8,Cbrislumoccidente8,et  Barab- 
bam  dimittente8,etclamante8«*oram  Pilato.^an^tiii 
ejussuper  nos  et  super  fiiios  nostros  (^aiik,)  xxvii). 
Sequitur  :  Transire  fecit  Samaria  regemsuum  quasi 

p  spumam  super  faciem  aquas,  et  disperdentur  exceisa 
idoii  peccatum  Israei,  5amaria,  sicut  jam  dictum 
P8t,boc  loco  recte  dicitur  etiam  Judsea,  quia  revera 
eecondum  supradtclas  rationes  Samarifle,  qu8B  a 
domo  David  scissa  fuerat,  8imilem  eeie  in  pejui 
fecit  Judflea,  qus  verum  David  Christum  regem 
habere  recusat.  Transire  ergo  fecit  regem  suum,  id 
est  regem  baberemaluittransitorium.quam  regem 
Buum.  Verum  non  conceditur  etutaaltem  transito* 
rium  regem  habere  possit,  sed  omnino  ablatum  est 
illi  regnum,  et  dux  pariter  et  rex  ab  ea  translvit. 
Necenim  saltem  digoatuB  est  Cflesarum  quisquam 
regnare  super  eos,  aut  in  regno  suo  oives  habere 
illos,  sed  tantummodo  captivos,  lioet  adulati  sint 
diceotes  :  iVon  habemus  regem  nisi  Cxsarem  {Joan. 
xix).  Sicut  repcnte   transil  spuma  super  faciem 

D  aqufle,  sic  in  brevi  dissipatum  et  annibilatum  eat 
regnum  JudflBflB,  etdieperdita  suni exceisaidoiipeC' 
calum  hraely  lapis  quippe  super  lapidem  non  re- 
mansit  (Luc,  xxi),  et  destrucium  est  subvertentibut 
Romanis  illud,quod  debebat  esse  templum  Domini. 
Erat  autem  excelsum  idoli,  et  peccatum  Urael  ex 
quo  polluti  8unt8anguineCbri&ti,bomicida>etservi 
peccati,  servi  mammonffi  Dei  vel  idoli  sui.  Et  quid 
mirum,  sijam  post  necem  Christi  templum  illud 
vocelur  excelsum  idoli,  cum  antea  domus  eadem 
speluncalalronumractayocatafuerii?  (Maith.  xxi.) 
Disperdentur  ergo  exceisa  idoli,  id  est  annihilabi- 
tur  caput  tuperbiflB  Judaioatt  et  fuodua  avariti» 


161 


COMMENT.  m  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  IV. 


m 


PbarisaicflB.palchrUoflo  templi.de  quo  aalusezivit,  X  ^i^ ^f^rumin  Galgalis.quiaihi  exosos  habui  eos.^Suno 


iiout  eigaitloatur  ia  Bvaage[io,  cum  iidtur  iJevis 
niuem  aO%condit  se,  et  exivit  de  t  mplo  (Joan,  vii). 
Qaaota  autem  perditione,  quanta  cuiii  tribuiatione 
geaiis  hoc  deberet  neri,verbi8  sequentibus  expri- 
mit,  cum  dicit :  Lappa  ei  tribulus  ascendet  super 
aras  eorum^  et  dicent  montibus  :  Operite  nos ;  ei 
cottibus  :  Cadite  super  nos,  Qaod  eaim  dicit,  lappa 
et  tributus  ascendet  super  aras  eorum,  signum  est 
ultim»  eolitudinis,  ut  ne  parietes  puidem  etextre* 
ma  ed  ficiorum  veetigia  relinquantur.  Gum  autem 
8ub;angil  :  Et  dicent  montibus  :  Operilenos  ;  etcot' 
tibus  :  Cadite  supernos^  iram  et  tribulationem  illam 
vehcmenter  edicerenititur,  quae  tanta  ezstiiitut  sa* 
tis  declamari  non  poesit.  Eornin  namqueerat.dicere 
montibus  :  Operite  nos  ;  et  coilibus  :  Cadite  super 


quartajamvice  secundumeamdem  intentionem  di- 
cil :  Ex  (fiebus  Gabaa  peccavit  'sniel,  id  est  ex  eodem 
tempore  quo  in  Gabaa  peccare  Don  desiit  Israel. 
Peccavit  autem  iJlicsemiil  et  iterum  Israel  peccata, 
quorum  in  Scriptura  s»  vum  et  borribile  monumen- 
tum  est  VenilLeviia  incivitalem  illam  cum  uxore 
Bua,illucquedi?ertil,  etecce  hominescivitatisillius 
circumdederuntnocledoinum  in  qua  manebat,  vo- 
lentes  eum  occidere,  et  uxorem  ejus  incredibililibi- 
dinis  furore  vexantes,  Denique  mortua  est  (7« /ic. 
Xix).  Ubi  tanla  regnabat  corporalis  nequiiia  fornica- 
tionis,  Jam  increverat  nequitia  quoque  spiritualis, 
et  hoc  nihilominus  eadem  Scriptura  denarrat,  re- 
ferens  pripcedenti  lectione  idolum  factum  in  domo 
Michs.  Et  quanta  illud  iui^tantla,  qua  vioientia  ra- 


ncij,  quippe  qui  magis  mori  optarent  quam  cernere  B  puerunt  ud  se  filii  stirpisDan  cum  8acerdote,dicen- 


que  aCferuntmortem.  Etreverasaiispulchraatque 
eleganter  exprimit  littera  h»c,  quanto  desiderio 
lalere  voluisset,  si  possibile  fuisset.  Etenim  cum 
per  omne  tempus  obsidionis,  ul  Josephua  refert, 
occisoram,  sive  fame,  csterit^que  cladibua  mortuo- 
rom  numerus  ad  decies  centena  millia  collectus 
foerit,  qui  superfuerunt  ad  valles,  et  m  specus 
Bubterraneos  confugerunt,  et  in  cloacis  quoque 
delitescere  fru<^tra  conali  sunt.  Sic  delituisse  vel 
delitescpre  voluisse,  nimirum  dixi:<8e  fuit  monti' 
bvs:  Operite  nos^  et  collibus  :  Cadite  super  nos^ 
Quare  autem  Dominus  nosterhoc  tftstimonium  de 
propheta  sumens,  sic  dicere  maluit,  tunc  incipient 
dicere  :  Gur  non  ait  :  decenfy  sed  dicere  incipient  ? 


ted  ei :  Veyii  nobiscum,  ut  habeamus  te  patrem  et  sc^ 
cerdotem{Judic,  xviii),  etc.  Sed  Hlii  Israpl  illamfor- 
nicationem  idolol^itrisB  pro  nihilo  duceutes,  imo  et 
ipsi  facientes  pro  illa  corporali  fornicatione  ascen- 
dernnt  oppugnare  Gabaa  coDtra  Hlios  Benjamin,et 
semei  atqueiterum  bello  concisi,  tandemquevicto- 
res  pene  unam  ex  Israel  tribum  deleverunt.  Post 
heo  Saul  ex  eadem  urbe  rex  assumptus  est,  tanta 
cum  offensione  Dei  ut  diceret  ad  Samuelem  :  Son 
enim  teabjecerunt,  sed  me,ne  regnem  suprr  eos  ilReg. 
viii).  Nimirnm  sic,  et  sic  peccante  Israel,  fllij  quo- 
que postmodum  nati  simul  peccaveruni,vero ei  justo 
judicio  Dei  sicenuntiante,  siceos  arguenteut  dicat 
ibi  steterunt.   Idem  enim   est  ac  si  dicat:  Pilioli, 


Videlicet,  quia  non  illic  flnis,  sed  inilium  dolorum  (J  quamvis  pnet  multatempora  natiillic  peccaverunt, 


{yarc,  xiii)  extitit  quando  sic  ceciderunt  in  ore 
giaiii  {Luc,  xxi).  Tempus  aliud  erit,  veniet  dies 
alius,  dies  judicii,  quo  majori  cum  angustia  di* 
eent  montibus  :  Operile  nos  ;  et  coilibus  :  Cadite  su- 
per  nos  ;  dicent  sanctis  patribus  et  patriarchis  : 
Protegite  nos  ;dicent  Moysi  et  prophetis  :  Excu- 
sate  nos.  Verum  id  frustra  dicent  ;  nam  econtra 
esi  qui  accuset  vos,  ait  Dominos,  Muyses  in  quo  vos 
speratis  (Joan,  v).  Et  verba  quidem  diversa  de 
montibus  et  collibus  predicata  sunt,  dicendo  mon- 
tibus  :  Operite  nos  ;  et  coitibus  :  Cadite  super  nos  ; 
Bed  sensu  eadem  sunt.  Nam  propbeta  quidem,  di' 
eent^  aii,  moniibus  :  Operite  nos;  et  coilibus  :  Cadi- 
ir ;  Dominus  autem,  tunCf  inquit,  incipient  dicere 


inillis  patribus  suis  praevaricati  Bunt,quia  vileiicet 
a  peccatis  eorum  non  recesserunt,  imo  pejora  fa- 
ciendo  mensuram  illorum  implevorunt.  Idcirooetiam 
durius  atque  fortiussupereasdari  debuit  judicium. 
Quod  intendens  continuo  dioit  :  Non  comprehendet 
eos  in  Gabaa  prxiium  super  filiis  iniquiialis.  Et  eet 
sensus  :  Quod  malum  passuri  sunt,  non  tale  erit 
qualefuit  illud  prdelium  in  Gabaa,quod  hahuerunt 
contra  filios  iniquitatis,  quorum  iocredibilis  furor 
libidinis  mulierem  vexando  interfecit,  sed  multo  ve- 
hementius,  incomparabiliter  majus.  Hoo  est  quod 
protinus  ait  :  Juxta  desiderium  meum  corripiam  eos, 
Magna  et  vebemens  comminatio,  quee  ^ecundum 
littern  sonum  hoc  Bigniflcat,quod  vindict«  magni- 


montibfis  :  Cadite  super  nos  ;  et  coilibus  :   Operite  J)  tudinem  facere  Deup,  qui  utique  impassibilis  est, 


nos.  Sequitur  :  Ex  diebus  Gabaa  peccavit  Israei, 
Ibi  steterunt,  Non  comprehendet  eos^  in  Gabaa 
prxiium  super  fitiis  iniquitatis,  Juxta  desiderium 
meum  corripiam  eos,  Congregabuntur  super  eos 
poputi  cum  corripientur  propler  duas  iniquitates 
suas,  Semel  et  iterum  ac  t^rtio,  imo  et  quarto 
antiquitatem,  sive  vetustatem  peccati  iliorum 
69  commemorat,at  nulli  videatur  nimium  festinay 
velplusJuBto  severa  punientis  sententia.  Primo 
namqoe  BuperiuB  dixit:  lla  subsannatio  eorum  in 
terra  Mgypti^  et  po^t  aliqoa  rursuB  ait  :  Prolunde 
peecaveruniiic  indiebus  Gabaa.  Item  :  Omnesnequi' 


habeat  in  desiierio.  Simile  e^t  huic  iilud  quod  in 
Isaia  dicit  :  /leu  ronsolabor  super  hostibus  meis 
(Isa,  i).  Dictum  est  autem  ad  similitudinem  homi- 
nis  muUum  exacerbati,  el  ultionem  videre  adeo  de- 
siderantis,  utantequam  flat,  nullo  modopossitcon* 
Bolari.El  qutdfacturuB  sit.protious  breviterinnuit : 
Congregabuntur,  ait,  supereos  popuit,  cum  corripien- 
tur  propter  duas  tniquitates  suas. 

Propter  dnns  iwi^ui7a/«corripiendum  dicitlsrael, 
juxta  illud  quod  in  Hieiemialoquitur  idem  i>eus  : 
Duo  mala  lecit  populus  meus,  Me  dereiiquerunt  fon* 
iem  aquse  vivx^  ei  foderunt  sibi  eistemas  qum  eon» 


m 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


164 


tinere  non  possunt  aquai  (Jer.u) ;  hoo  de  genie  alia,  A.  cultai  vilulorum  succubuerit.Magnam  deinde  aonat 


de  populo  quovisDeum  ignorante,  dici  non  poterat. 
Gens  enim  quecunque  verum  ignorans  Deum,  fal- 
508  deos  colebat,  unam  tantum  feciBse  iniquitatem 
recte  dicitur  ;  gens  autem  bflBC,  in  qua  Deus  notus 
erat,  declinando  ia  idololatriam,  duas  babere  ini- 
quitates  veraciter  cuipatur,  id  est  OAum  verum  re- 
liquisse,  et  pro  illo  vel  contra  illum  deos  alienos 
coluisse.  Dupliciter  namque  reus  est,  qui«  bonum 
sciens,  malum  potius  eligii,  iile  vero  simpliciter, 
qui  bonum  nebciens,  maium  pro  bono  suecipit.Ita- 
que  et  quando  vitulum  unum  populus  ille  fecit  in 
deeerio  et  coluit,  post  multa  quae  videral  magnalia 
veri  Dei,  et  quando  deserens  domum  David  el  lem- 
plum  Domini,  duos  vitulossibi  statuit,  imo  et  quo- 


iram  dicendo,  et  ego  iransivi  super  pulchrUudinem 
collt  ejus;  ascendum  super  Ephraim,  Pulchriludo 
namque  colli  euperbiam  designat  eorumdem  pec- 
cantium,  et  in  peccatis  suis  complacentium  sibi. 
Porro  transitus  sive  ascensus,  de  quo  dicit :  Ego 
transivi  sive  ascendam  Ephraim,  tam  futuro  quam 
praeteritotemporecertissimumessesignincansquod 
facere  intendit,  vindictaest  eadem  quam  in  Exodo 
legimuB  praescriptam  his  verbis  :  Populus  durse  cer^ 
vicis  es^  semel  ascendam  tn  medio  tui^  et  delebo  le 
(Exod,  xxziii).  Nec  vana  illa  commmatio  exstitit. 
Semel  enim  ascendii,  Bemel  homo  natusest,  semel 
pasBUB,  mortuus  est  et  resurrezit,  et  in  coelum  as- 
cendii,  et  tuncdemum  illum  populum  duracervice 


ties  ilios  vei  illos  gentium  deos  adoravit.  Amplius  g  asccnsus  sui  nimis  impatientem  delevit.  Quod  bio 
autem  quan<io    Barabbam  sibi  dimitti,  Cbristum      pulchritudo  colii^  hoc  ibidem  dicitur  ornatus,  cum 


autemcrucifigi  petivit,  duas  iniquit^ttes  fc'cii,dupii- 
oite**pecnavit,  bonum  reprobans,  et  malum  eligenB; 
dulce  amarum,  el  amarumdulce  ponens;  tenebras 
lucem,  et  lucem  tenebraB  appellane.  Cum  igttur 
corripientur  propter  duas  iniquitales  suas,  congrega* 
bunlur^  ait,  super  eos  popuii  ut  videlicet  propter  se- 
ditionis  auctorem,  quem  sibi  elegerunt.  tradantur 
in  manuB  gladii,  el  propter  boc  quod  Chriatumne- 
gaverunt,  vulpium,  id  est  malignorum  spirituum 
partes  sint.  Sequitur  :  Ephrnim  viluia  doctaditigere 
trUuram,  et  ego  transivi  super  puichritudmem  coili 
^us,  Ascendam  super  Ephraim^  arabit  Judas^  con^ 
fringet  sibi  suicos  Jacob.  Querebas  forte  admirans 
quflB  oausa  vel  quod  vinculuni  taoi  forte  populum 
iliuni  idololatriflBSubligatum.tandiutenuerit  exdie-  7 
bus  Gdbaa,  imoex  diebus  iEgypti,  sicut  superius 
ait,  um  subsannalio  eoruminterra  yEgypti  (O^e.vii). 
Quasi  isiud  quflBreres,  causam  veram  babili  atjue 
elegi^nti  simiiitudineconvenienterexpria'it.£// Araim, 
inquit,  viluia  docla  diiigere  triiuram,   Consuetudo 
hic  terrflB  promissionis  tangitur,  ubi  vitulflB  cum 
cflBierisanimalibus  frugesterere  couBueverunt.  Gum 
autem  gravissimo  labore  faligantur,  soleut  prodire 
ab  area.  Iterum  autem  diligenteB  aream,   eo  quod 
fruges  in  ea  comedant,  unde  est  illud  :  Non  aiiiga' 
bi*  os  bovi  trituranti  [l  Cor.  1.1),  sponte  ad  aream 
redeuiit.  I>.itur  Hlpbraim  siujiiis  est  vaccfle  vitulflB, 
quid  didicit  aream  terere.    £t  non  solum  didioity 
verum  etiam  a   nimia  consuetudine  ccepit  amare 


Dominus  dicit :  Jam  nunc  depone  70  Qrnatum  tuum^ 
ut  sciam  quid  faciam  tibi  (ibid,).  Deposuerunt  eri^o 
fiiii  Israel  ornatum  suum  a  monte  Oreb.  Qoandiu 
peccator  ornatus  incedil,  id  estin  peccatis  suisBtt* 
perbit,  quandiu  pulchram  cervicem  erigit,  oompla- 
cendo  sibi,  iflBtibundus  quod  male  teceni,  et  exsui' 
tans  in  rebus  pessimis  {Prov.  11,)  quodammodo  nescit 
OeuB  quid  faciat  iili^  nescitmisericordia  quali  aditu 
ad  illum  veniat  remota  severitMte  judicii,  atque  id- 
ciroo  cum  dixiBset  sententiam  julioialem,  popuius 
durse  cervicis  es^  semel  ascendam  in  medio  tui  et 
delebo  te,  protinus  consiiium  ofTeren s,  j<im  nuytc, 
ait,  depone  ornatum  tuum,  ut  sciam  quid  faciam  iibi^ 
id  esl  humiliare  poenitendo,  ut  misereartui.  Igitur 
quod  hic  ait.  et  ego  ascendi  siie  asctndum  super  pui^ 
chritudinem  coUiejus^  videlicetvitulaediligentid  tri- 
turam,  id  est  populi  toties  tamque  perlinaoiter  re- 
correntisad  idoloitttriam,iilam  deaignat  iram,quam 
tunc  idem  p«ipulud  bibit  usque  ad  fundum  calicis, 
quando  Deus  homo  factus  in  medio  ejus  ascendit. 
Ettuncenimconfractaest  pulcbritudo  cervici9,quia 
ceciderunt  in  ore  gladii,  et  in  omnes  gentes  captivi 
ducii  sunt  (Luc,  xxi)  peccatores  superbi.  Porro  idem 
ascensus,  sicutin  ruinamsuperborum  blaepbeman- 
lium,  ita  et  in  resurrectionem  positus  est  humilium 
credentiumatqueconfltentium.Sequiturergo:  Ara» 
bitJudaSfConfringitsibisulcosJacob,  Ecce  videmuB 
et  orbis  universus  novit   quia    contrita  cervice 
Ephraim  aravit  Judii9,et  Jacob  sulcos  sibi  confregit, 


quod  «locta  est.  licet  trituratio  laborem  inferat.Sic  D  quia  disperditis  incredulis  Judaeis,  qui  negaverunt 


et  populus  Israeliticus.  licet  freqijenteratQigeretur, 
el  niulta  adversa  pateretur  propteridoloIairiam,ta- 
men  voluntatea  suas,  et  ingiuviem  ventrisBequide- 
Biderans,  uliro  ad  idola  revertebatur.  Poteral  hoo 
ipeum  alia  quacunque  aimilitudine  quam  per  ejuB- 
modi  vitulam  designari,  sed  mira  proprietate  ubub 
estinluitusspirituspropbetici.dumtalem  proponere 
Bimilitudinem  maluit.  Nam  quia  vitulos  colebat 
Ephraim  sive  Israel  scissus  a  doiuo  David,  imo  et 
coluit  Hb  initiu  vitulum,  quando  egressus  est  de 
terra  iEgypti,  pulchre  nimiB  eadem  gens  hic  vitula 
dictaett.dQiD  arguitur,  quod  avero  Deoforaioando 


fliium  David,  sicutolimrecesseratEphraim  adomo 
David,  evangelicfle  prsedicationiB  vomer  cordagen- 
tiuiH  exaravit,  et  Jacob,  id  est  supplantalor,  videli- 
cet  gentilis  populus  aulcos  sibi  coofregii,  ajfricultu- 
ram  exercens  ad  seminandum  vel  recipiendum  8e« 
men  verbum  Dei.  Judas  aravit,  quandoquidem 
Judseis  erant  apostoli  secundum  hoc  ipsum  numen, 
quod  est  Judas,  id  estconfessio,  primi  confltenteB 
Christum  Filium  Dei  vivi  gentibus  prflpdicaverunt. 
Iptf«  autem  gentes  Jacobeffectfle  sunt,  quia  Bupplan- 
taverunt  Esau,  dum  primogenita  salutis  tulerunt, 
quae  fuerant  JudflBoram.  Arando  suloi  fiunt,  con- 


165 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH-  MIN.  —  IN  OSEE,  LIB:  V» 


166 


friogendo  aatem  solcos  ;  id  quod  aratam  est,  ido-  ^ 
Deom  Qlad  semen  contegeadu  m  atque  confovendu  m . 
Gon^ratulatur  proiinus  propbetics  gratiaB  spirituB 
agricoliBsife  aratoribua  iatis,  el  dioit :  Seminate 
vobis  in  justitiu,  meiite  iu  ore  misericordiae^  innovate 
vobis  novate,  Semmant  quippe  praBdicatores,quando 
verburo  annuntiant ;  metunt  autem^quaodo  de  cre- 
dentium  confessione  exsultant.  Idcirco  sic  pulchre 
diatinctum  est,  seminate  vobis  in  justitia,  metite  in 
ore  misericordiXn  quia  videlicel,  sicut  Apostolusait, 
corde  credilur  ad  justiiiam^  ore  autem  confeuio  fit 
ad  salutem  (Rom,  z).  Et  quia  sua  quisque  justitia 
vel  salute  contentus  esse  non  debet,  sed  dare  ope- 
ram,  ut  etiam  alios  ealvet,  subjungit  atque  ait  : 
Innovate  vobii  novale.  Novate  quippe  innovare,  est 
iucultmpriuslocaezcolere,utpote8altibusexplanare. 
Porro  gentes  prius  erant  quasi  silvaB,  nimirum  a  ^ 
feris,  videlicei  malignis  spirilibus  obsessn.  Nam 
econtra  comparatiooe  gentium  Jndaei  domus  erant 
pulcbras,  lerra  culta  et  civitates  opulents.  Unde 
Psalmista  cum  dizieset:  Ecce  audwimuseam  {Psal. 
cxzzi),  Bcilicet  Ecclesiam,  sive  Dominic»  locarna- 
tioniB  etaanctificationisejuB  arcam  in  Epbrata,  que 
est  Bethieem.per  Epbratam,JudaB08mteiligi  volens, 


statim  quia  de  Judeis  ad  gentes  ei|dem  sanctiGca- 
tiunis  arca  transivit,  subjunzit  atqueait:  W^mm^ 
eam  in  campis  situsB  {ibiU.),  id  e^t  rn  gehtibus,  qui 
de  silva  campi,  de  fructuosis  cultiles  facti  sunt  et 
fecundi.  Igitur  innovate  vobis  novateM  eslgeutibuB 
Evangelium  Gbristi  praedicando,  novam  Ecctesiam, 
novum  acquisitionis  populum  vobis  parate,Deu  ad 
vestram  salutem  et  gloriam  acquirite.  El  quia  cum 
pt^nitudo  genitum  submtroierit  {^om.  zi),  tutjirum 
est,  ut  cum  misericordia  respiciai  vitulam,  ']d  ^est 
Synagogam  illam,cujus  *uper  putchrUudinern  cttlli^ 
nunc  tain  severe  Iransivit.  Sequitar  el  dicit  :  Tem- 
pus  autem  requirendi  Dominum,  cum  teneritqui  do- 
cebit  vos  Justitiam.  Tempus  qu\ ppe  reguirendi  Domi" 
fiiimreliquiis  Israei  tuncerit,cum  p/^t7udo(;enitttm 
subintroierit,  Tunc  enim  veniet  Dominus  et  docebii 
eosjustiiiam,  iniquitate  avers^a,  quetnadmodum  et 
Apostolus  cum  dizisset,  quia  caecxtas  ex  parte  conti- 
yit  in  Israel^  donec  plenitudo^  gehtiuni  subintroierit^ 
et  sic  omnis  lerael  salvus  fleret,  testinionium  pro- 
pheticum  apponens,  sicut,  ait,  scriptum  est:  Veniei 
ex  Sion  qui  eripiai  et  avertat  impielaiem  ab  Jaeob 
{Isa,  uz). 


LIBER  QUINTUS. 


71  Propterpropbetia  prasentisordinemillustrius  C 

retinendum,  jam  dictum  et  iterum  atque  iterum  di- 

ceodum  est,  quia  ab  eo  quod  ait,  non  est  veritas,  et 

«oa  est  scientia  in  terra  [Ose,  iv),  septies  usque  ad 

fiaem  votuminis  peccnta  commemorat  atque  repli- 

ett,  et  per  singulas  vices  in  C^ifis^um  sermo  recur- 

rit,  qoi  solus  omnium  credentium  atque  pcDniten- 

tiQQj  justitia  eat.  Seounda  jam  vice  ab  eo  quod  ait: 

Ipsi  autem  sicut  Adam  iransyressi  sunt  partum  {Ose. 

Yi),  loQga  et  vehementi  deciamdtione  peccatorum 

declamavit  abundantiam  sio  concludens :  Tempus 

autem  requirendi  Dominum  cum  venerit,  qui  ducebit 

vosjuititiam.  Tertio  nunc  eadem  peccata  rppHtens 

dieit :  Arastis,  impietutem^  iniqwtai^m  mc^suistis^ 

eomrdiitis  Irudum  menducii^  quia  vonfUus  es  in  viis 

tuis,  Aptisrtime  persimilitudinem  Mrantium,metf*n-  [) 

tium,  et  rrocius  suoscomedentium  pertinaciam  in- 

corrigibilium  denotat  peccatorum  qui   inale  inci- 

pieodo  m  pf  jus  proHciunt,  et  pessime  flnientes  de- 

Hciaat.  Sicut  enim  hec  per  incrementa  difTerunt, 

arare,  metere  et  comedere  fructum,sic  in  peccatori- 

bus  distantiam  periacrementa  pecoati  divinum  per- 

peadit  judiciam.   Denique  cum  proposito  peccati 

opere  corruptus  laborat  aaimus  versatquecogitatu 

intimo,  qoaliter  voluntatem  impiam  ad  operis  per- 

ducat  effectum,  aranti  vei   seminanli  siinilis  est. 

Camautemezpletoiniquitatisopere  ezsilit  IflBtabua- 

dus  quod  mal€  feurit^  et  exuttans  in  rebus  pessimis 


{Prov.  ii),  eimilis  est  metenti ;  cum  deinde  ad  boc 
etiam  eruperit,  ut  superbo  spiritu,  sua  contra  re- 
darguentem  legem  Dei  peccata  derendat,  et  securui 
incedat  corde  impcDnitenti,  similis  est  oi,  qui  post 
messem  reconditos  fructus  comedit.  Proinde  oum 
dixwei^comedistii^ Iructum  mendacii^  continuoquasi 
qu8Breretur  ab  aliquo  illorum  cui  bapc  dicit,  quo- 
modovel  (]uare  dicit  quod  comederim  tructum  men- 
dacii,  Bubjun>cit  atque  ait:  Quia  confisunes  in  viis 
(uis.  Mem  enim  est  ac  si  dicat :  Quia  tu  peccata  tua 
Buperbrt  cerv  ce  defendis.  RiBdem  incrementis  ori- 
ginale,  id  esl  Mse  pecc^itum,  peractum  est.  Primo 
quippei:npi<*tatem  aravit^quando  Dei  similitudinem 
appetivit.  Nipi  enim  intus  prius  tumuisset,  nisi  di- 
vinitatem  vel  divinse  majesiatis  similitudinem 
appetisset,  foris  teniatus  tam  facile  non  cederet* 
Deinde  iniquitatem  messuit.  qiiando  propositum 
sibi  praQceptum  deligno  dcientiae  t>oni  ac  mali  traas- 
gressus  est  {Gen.  iii),  inobedipns  vuci  Domiai, 
Deiode  comedit  fructum  mendacii,  quaado  in  ipso 
peccato  Bibi  complacuit,  seque  adverbus  redarguen- 
tem  Deum  defeodit.  Exinde  omnis  vitiosa  propago 
vitiati  parentiseadem  incrementa  contraxtt,ezempIi 
gratia,  ut  ille  Ephraim  sive  Jeroboam,  cujuspecca- 
tum  toties  in  saactis  et  prnpbetiris  com memoraatur 
littoris.  Aravit  namque  tmpteialem,  quaodn  excngi- 
tavit  consilium  et  dizit :  Nunc  revettetur  regnum  ad 
domum  David^  si  asceuderii  popuitu  isle^  ut  sacri/icia 


L 


167 


HUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


168 


faciat  in  domn  Domini,  in  flifrusalem  (lil  Reg,  xii),  A  ^  fortog  (Psal.  lviii).  Nunc  ad  ipsos   devastaDdoa 


etc.  Messuitinzgutia/em.quHndo  excogitato  coDeilio 
fectt  duos  viiulod  aureos  et  diiiit :  Erce  dii  tuit  Is- 
rael,  qui  eduxevunt  te  de  terra  Mgypii  (ibviX  Co- 
m^^xl  fructummendneiii^  dumilaregDandonon  cum 
Deo,  pro^beta^  ad  se  missos  iu  sermone  Dei,  sicut 
Bcripturarefert,  incorrectus  contempsit,et  cooHsus 
est  in  viissuiSf  io  vitulis  suis.  Ad  summum  ccetus 
ille  Judaicus,  qui  non  utcuuque  recessit  a  domo 
Davidsed  etiam  cruciflxit  Filium  l)avid,tuDC  aravit 
impietatem,  quando  quxrebant  pnncipes  sacerdotum 
et  Scribse  qunmodo  illura  inierficerenl  {Luc,  xxii). 
Blest^uil  imquitalem  quandu  potierunt  et  obti- 
nuerunt  a  Pilato  ut  interficerent  eum  (Act.  xiit).  Fru- 
ctum  menducii  nuoc  usque  compdunt,quod  videlicet 


apostropham  facienSfdicit  propbeticus  sermo  :  67c- 
ut  vastatus  est  Salmana  a  domo  ejus  qui  judicavit 
Baalia  die  piQiiii^  malre  super  fxliis  allisa^  sic  fecit 
vobis  Belhel  a  facie  malitix  nequitiarum  veslratum^ 
Nota  rei  gestae  bisloria  est,  cui  vastationem  illorum 
similem  fore  denuntiat.  In  libro  namque  Judicum 
scriptum  estangelum  apparuisseGedeoDi.qui  dixit 
ei :  Vade  in  hac  foftifudine  lua,  et  Uberabis  Israei 
de  manu  Madian,  Ac  deinceps  :  Tnlte  taurum  patris 
tui,  et  atferum  taurnm  annorum  septem,  destruesque 
aram  Baal,  quas  est  patris  tui^  et  nemus  quod  circa 
aram  est  succides  (Judir,  vi).  Hoc  facio,  jubcate  Do- 
mioo,  perrcxit  cum  IreceDtis  viris,  et  vicit  Madian 
mirubiii  genero  prslii.  Divisit  trecentos  viros^  et  de» 


ineDdacium  sive  meadacii   fructura  duta  militibus  n  dil  lubas  in  manibus  eorum,    legenasque   vaiuas  uc 


pecunia  copiosa  comparaverunt,  ut  dic*ireiit,  quia 
discipuli  ejus  norte  venerunt  et  furati  sunl  eum  no- 
bis  dormientibus,  Divulyatum  e*t  enim  verbum  illud 
apud  Judans  usque  in  hodiernum  diem  {Matth,  xxviii). 
Bt  coafldunt  in  viis  suis,  dum  justitiam  suam  sta- 
tuere  voleates  Justiti»  Dei  non  sunt  subjecti.  Ubi 
8icarando,8icmetendo,8ic  niholominus  comedeado 
sive  confltendo,  peccUum  cumulatum  atque  robo- 
ratum  est,  {am  profeclo  judioii  vel  sententis  viodi- 
cis  tempnsctlocus  est.  Seqniturergo  :  In  mulivu" 
dine  fortium  tuorum  consurget  tumultus  in  populo 
tuo.etomnes  munitiones  tu!B  vistabnntur,  Quicunque 
modis  supradictispeccata  sua  consumat  recle  fortes 
8U08  habere  dicitur,  fortes  uiique  malos^bonis  for- 
tibus  contrarios.  Quales  fuere  forles  David  fortes 
primi,  ad  quos  C8?tcrorum  fortium  nullus  pervenit. 
Tres  illi  fortee  ejus  virtules,  videlicet  sapientia,  hu- 
roilitas  et  fortitado,  quas  Soripturataiiter  designat 
breviterque  coroprehendit.  Ilsc  nomina  fortium 
David,  David  sedens  incatbedrasapienlissimusin- 
ter  tres.  Sedensin  cathedra  sapientissimuSyhocest 
sapientia.  Ipse  enim  quasi  tenerrimus  ligoi  vermi- 
cnius.  Hhpc  681  humiiitas.  Qui  octingentos  interfecit 
Impetu  uno.  Haec  est  torlitudo  ;  fortibu8  illis  con- 
trarios  fortes  habent  i8ti,videlicet  insipientiam,  su- 
perbiam  et  temeritatem,  quam  putant  veram  esse 
foriitudinem,  et  proinde  nullam  merentur  clemen- 
tiam,citamque  experiuntur  vindiciam.  Hoc  est  quod 
ait :  /n  multitwline  fortium  tuorum  consurget  /u- 
muttus  in  poputo^  el  omnex  munitiones  tuas  casta- 


lampades  in  medio  lagenurum,  Ingressusque  ipsCf   et 
trecenti  viri  cui  cum  eo  erant  in  parte  cahtrorum.in" 
cipieniibus  vigiliis  nnctis  meilix,  et  custodibus  susci- 
talis^  cogperunt  buccinis  clanyere  et  comptodere  iuter 
se  lagenas,  Cumque  per  gyrum  castrorum  in   tfibus 
personarent  locis,  et  hydrias  confrrgissentt  tenuerunt 
sinistris  manibus  lampades,  et  dextris  sonantes  iu» 
bast  ctamaveruntque  :  Gtudius  Domini  tt  Gede-onis, 
Omnia  iiaque  castra  turbata  suvt  et  mulua  se  cxde 
truncabanl  fugienUs,  conclamantibus  et  persequenii- 
bus  viris  Israel  (Judic,  viiK  Apprebensi  sunt  el   in- 
tertecti  duo  viri  Madian,  Oreb,  et   Zeb,  et  dcinde 
Sebee  et  Salmana  reges  Madian.  Diem  illudappei- 
lathic  propbeta  diem  praelii,  cum  dicit:  Sicut   va- 
status  fst  Sutmana  a  domo  eius  qui  judicavit  Baat  in 
die  prxlii,  Nam  qui  judicavit  Baal,  ippe  est  Gedoon. 
Unde  vocatus  est  Hieruboal,  oo  quod  dixisset  pater 
ejus,  ulciscatur  se  de  eo  Baal,   qui  suiTodit  aram 
ejus.  Porro  Isaias   diem  eumdem,  diem  appeliat 
Madian.  Jugum,  ait,  oneris  ejus,  et  virgam  humeri 
ejus^  et  sceptrum  exactoris  ejus  superastis^sicut  in  die 
Uadian  (Isa,  ix).  Ulerque.  tarn  iste  quam  ille  irium- 
phum  Cbristi.quo  triuraphavit,tam  de  invisibilibus 
quam  de  visibilibus  hostibus  suis,triumpho  illo  as- 
Bimiliivit,  quo  taliter  triumpbavit  Gedeon  de  Ma- 
dian  cum  iil'8  ccc  viris.  Nimirum  Psalmista  quoque 
inimicos  Dei  hot^tes  et   adversarios  Christi,  illis 
principibus  Madian,  quorum  unos  fuit  hic  Salmana, 
Bimiles  imprecatur  fore  in  ruina.  Deus,  inquit,  po- 
ne  principes  eorum^  sicut  Oreb  et  Z'  6,  et  Zebee  et 


bunfur,  Sio  factum  e8t,et  quando  decem  Iribus  ca-  D  Salmana   (Psat,    lxxx)    Magnum    et   memorabile 


ptiv»  translatas  sunt  in  Aesyrios,  sic  factum  est, 
qaando  Judei,  vincentibus  Romanis  ceciiierunt  in 
oreglidii,et  in  omnes  gentes  captivi  ducti  sunt. 
Ct)Dtfurrexit  enim  tumultus  ia  populo  illo  triplic| 
discordia,  sicut  bistoriaB  referunt,  contra  semet- 
ipsum  diviso,  el  omnes  roaniiiones  ejus  vastate 
8unt,  ita  ut  non  7%  relinqueretur  lapis  super  lapi, 
dem.  Hoc  evenit  in  multitudine  fortium,  id  est  pro- 
pter  roultitudinero  fortium  ejus,de  qualibus  jaro  di. 
ctum  est,  quia  videlicet  tales  fuere  Judei  roale  for- 
tes,  sicut  tecitatur  ipse  Salvator  in  psalmG  dicens  • 
Qma  eeee  cceperunt  animam  meamf  et  irruerunt  in 


prffiiium,  cujus  secuadum  similitudinem  spirituale 
bellum  Doraini,  tribus  prophetis  testibus,  Isaia, 
David  et  isto  Osee  conflrraatum  et  praenuntiatum 
est  fore  gerendum.  Nain,  eicut  a  catholicis  atque 
orthoduxis  est  tractando  depromptum  Gedeon  Chri- 
sti  ccc  cum  eo  ?iri  prtfdicatorum  snncts  triaitatis 
typum  gesseruDt,  Madiaa  vero  cunctorum  Christi 
iDimicorum,  quod  viri  iili  ooa  gladios,  sed  siDletris 
quidem  maaibusatque in  lagenis  lampades,d<'xteri8 
vero  sonantes  tenuere  tabas  ejus  rei  typus  exslitit, 
quod  sancti  praedicatores  in  miaore  suoruro  salu- 
tem  corporum,  ia  roi^jore  vero  cura  verbum  prcdi- 


169 


COMMRNT.  IN  XII  PROPH    M!N.  —  IN  OSEE  L1B.  V. 


170 


Mtionitf  habueront.  Conrractis  hydriis  sive  lagenis  A  Q^od  inlerpretatur  cir(;u2>ns  uterum,  scilicel  Domi< 


lampades  micoerunt,  concrepante  soaitu  tubarum, 
et  hodtea  infugam  versi  di8perierunt,quiapro8tra- 
tia  morte  corporibos,  mngnitudogratiarum.quffiin 
illiserat  occuliior,  magisolaruit  per  signa  miracu- 
)orum,ettic  dissipata  &uat  contruria  Cliristo  moli- 
mina  hostium,  malignorum  Hpirituum  siveimpio- 
rom  hominum. 

Nunc  secundum  litterjB  prssentis  ordinem  sive 
tenoremcmptum  prosequamurinteliecium.Stcu/ vas- 
iatui  ««/,  inquit,  Salmana  a  domo  ejws  qui  judicavit 
Biinl  tfi  die  pnstii,  matre  super  filios  alltsa  ;  sic  fccit 
volns  Bftfiet  a  faeiemalitUB  nequitiarum  veUrarum. 
Non  dixit,st^ttf  vastatus  est  Madian,  sed  sicut  vasta- 
tus  est  Saimana,  qui  fuit  rex  Madian,  sic  enim  ibi- 


nu8  noster  Jeeus  Christus.qui  non  de  virili  seorine 
conceptuSjSed  per  semelipsum  de  cobIo  veniens,in« 
troivit  et  implevit  Virginisuterum  :  Quales  fwrunt 
viriquos  occidistis  in  Thabort  Et  sit  sensus  :  Quid 
vobisconscientia  vestra  respondet,  quales  Tuerunt 
illi  quos  misi  ad  vos,ex  quibus  occidisiis^et  cruci- 
nxistis^ezquibus  flagcllatis  in  synagogis  vesiris,  el 
perseouti  estis  de  civitate  in  civilatem  ?  {MaUh, 
xxiii  ]Non  enim  veritas  ream  iilorum  cessat  conve- 
nire  cuciscientiam,  sed  semper  accus^intes  secum 
cogitaliones  circumferunt.  Dicuntur  autem  boc  fe- 
cissetn  ThaborJ^i  recle,  quia  Thabor  interpretatur 
veniens  lument  et  ipsi  in  adventu  et  propter  adveu- 
tum  veri  luminis,  quod  est  Christu3,  hoc  fecerunt, 


dem  scriptum  est :  Dixitque  Gedeon  ad  uiros  So-  jj  nolentes  videre  aut  ab   aliquo  videri  sive  demon- 


eotk  :  Dite^  obsecro,  panes  populo  qui  mecum  eU, 
quia  valde  defeeerunt^  ut  possimus  persequi  Zebee  et 
Salmana  et  reges  Madiam  (Jud.  viii).  Quomodo  va- 
statosest  ille  Salmana?Cum  comprehendisset  eos 
Gedeon,  videlicet  Zebce  et  Salmana»  dixit  ad  eos  : 
Quates  fuerunt  viri  quos  orcidisiis  in  Thabor  ?  Qui 
responderunt  :  Similes  tui^  et  unusexeis  quasi  filius 
regis.  Quibusille  ait :  Fratres  mei  fuirunf^  fitii  ma- 
tris  mese.  ftvit  DominuSf  si  servassetis  eos^  non  vos 
oceidermn^  et  cetera  qus  concluduntnr  sic  :  Surre- 
xHqueGedeon,  et  interfecit  Zebee  et  Satmaffa(ibid.). 
Idcirco  propheta  cum  dixis8et,»Vtt<  vastatusestSal- 
mana  a  domo  ejus^  qui  judicavit  Baat  in  die  prmlii^ 
addidit,  matre  super  filiis  allisa,  quia  videlicet  ma- 


etrari  tantum  lumcn.Respondent  illi :  Similes  tuiet 
unus  ex  eis^  quasi  fitius  regis,  Nequaquam  enim 
7Sre8ponderenonpo8sunt,quianonignoranter,8ed 
scienler  peccaverunt;etliquido8cicbant  eossimiles 
fuisse  Christi,  videlicet  prophet&s,  et  eapientes,  et 
Scriba8,et  anom  exeis  quasi  fllium  regis,  imo  ve- 
rum  filium  regis,qui  hoc  ipsum  requirit,quia  con- 
srientias  eorum  convincit,  qui  ad  judicium  mortis 
Jubet  eos  produci.  Fratres^  inquit,  mei  fuerunt,  filii 
matris  mese.  Si  servassetis  eos,  non  vos  occide^ 
rem.  Vere  fratres  suos  esse  Christus  beatos  aposto- 
los  dicit,  quia  et  antequam  ciariflcassent  eum 
passionibus  vel  mortibussuis,  dixit  Mariecum  re- 
surrexisset  a  mortuis  :  Vade  ad  fratresmeos,  et  dic 


trem  ipsios  Gedeon  vehementer  alliserant  «uper  fl-  p  eis  :  Ascendo  ad  Patrtm  meum  et  patrem  vestrum 


liii,quorum  mors  maternorum  viscerum  allisio  non 
esse  noo  poterat,  quam  etiam  ob  causam  noluit 
servare  Gedeon,  sed  interfecil  euondem  Salmana. 
^feeitvobis^  ait,  Bethet  a  facie  malitix  nequitia^ 
nuR  Msirarttm.  Sivead  illius  temporis  statum  re- 
ipic.as  qoo  docem  tribus  in  AssyriaB  translatssunt, 
sive  ad  iltios  quo  Judsi  Rom.Hoorum  gladiia  excisi 
laot,  vera  ett  otrobique  similitudo  ;  quia  proinde 
b«c  pa88i  Bunt,  quod  et  priores  illi  propbetasocci- 
deroat,et  juniores  isti  Christum  et  apostolos  ioter- 
facerunt;  ethoc  faciendo  matrem  super  filii$alli- 
Beront,  id  est  Ecclesiani  Dei  graviter  contristave- 
raot.  Illia  fuit  Bethel  civitae  ejasdem  nominis,  in 
qaa  unum posuerant  de  vitulis  quos  coluerunt.Istia 


(Joan.  XX.)  Suntet/!/tt  matris  ejus,  videlicet  super- 
naellierusalem,  que  est  mater  omnium  nostrum 
(Galat.  iv),  cujus  etChristua  secundum  carncm  fi- 
lius  factub  est  fllius  singularis,  primogenitus  ex 
mortuis.  Si  servassetis  eos,  inquit,  non  vos  occi' 
derem,  quia  videlicet  dimissus  fuisset  Judwia 
rcatus  quoque  mortis  Christi,  si  post  reaurrec- 
tionem  ejuaapostolis  ejus  credidissent,  secundum 
orationem  qui  oravit,  quando  illum  craciflxerunt, 
Pater^  dimitte  illis,  non  enim  sciunt  quid  faciunt 
(Luc.  xxiii).  His  prsmissis  continuo  Salvatoris 
ejusdem  gratiam.qua  justiflcantur  credenteseieetit 
siceloquitur  peraona  DeiPatria. 
Gap.  XI.  —  SictU  mane  transit,   perfransiil  rex 


aatemBeihel  exslitit  ipsa  domus  Domini,  qu»  erat  ..  Uraei;quia  puer  Israel,  et  dilexi  eum,  et  ex  JEgypto 
io  llierosoljmis  secundum  interpretationem  noai-      wcavi  filium  r/i^Mm.Sensus  isteest :  Rex  Israel  non- 
nis,  interpretator  enim  Bethel  domus  Dei,  in  qua 
DonDeo,  sedmammonap  servierunt.  Ula  domus  fe- 
eiteit  a  facie  malitie  nequitiarum  ipsorum,ut  sic^ 


mivastatui  est  Salmana,  sic  ipsi  vastarentur  et  ul- 
timom  paterentur  exterminium.Quare  ?  Quiavide- 
licet  Jam  oon  erant  sicot  Abrabam  vel  sicut  Israel, 
sed  sicot  Salmana  qoirexerat  Madianite8,quodno- 
min  mtBTpreiBiur  eonsumniatiOf  eignifloana  eosin 

omni  neqailia  consummatos  modis  omnibus,  de 
quibus  supra  dictum  est,  arardo  impietatem,  mc- 
leodo  iniquifatem^  comedcndo  fructum  mendacii, 
•t  eonfideodo  in  viis  suis.  Dicat  illis  igitur  Qcdeon, 

Patrol.  CiAVlH. 


nisiDeus  esse  debuerat,  et  Cbristus  Dei  Filios, 
quempatriarcbarum  fldes  exspectaverat.  Undecum 
qusrerent  regem  fllii  Iaracl,di8p!icuil  eermo  inoco- 
lis  Samueli3,DoiniDo  quoque  dicente  ad  eum  :  Non 
te  abjeeeruntfSed  me,ne  regnem  super  eos(l  Reg,  viii). 
Verum  nequaquam  exspeclavit  tempora  legitima 
regni  Dei^quisquis  in  Isruel  regnsre  potuit,8ed  cer- 
tatimin  allerntros  insurgendo^regesquealiospercu- 
tiondo,ulii  regnaverunt  quousque  regnarei Herodes, 
qui  non  erat  de  genere  Israel.  In  illo  ce<«8avit  bomo 
transiturus  regnare  in  Israel,  quamvis  quidam  de 
poteria  ejuadem  Herodis  aliquaB  post  illum  iaoe- 

6 


171 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


172 


ravcrial  poiius,quam  rezerintejusdemre^^Qiparles,  j^  ac//'Aaraonm  :  Hxe  diat   Dominus  :  Fdius  meus 


quiatuQC  rex  Cbii^tus  naius,  cujus  regiiura  qoq 
transit,  eed  io  ttternum  permanet  (Luc,  i).  Igilur 
tranbire  et  cessare  debuil  rcx  iNrael,  eo  muxime 
tempore,  quaudo  ialis  erat  rex  Ucrodes,  qui  neqiie 
de  Juda,neque  de  ulia  essct  tribu  Israel,  quo  tem- 
poreverus  rex  Christus  nalus  est.  Nimirum  iia 
factum  est.   Nam   ficut  mane  transit,  periransiit 

rex  Israelf  et  [Initum  est  ierrenum  regnum  Israel. 
Etquidem  cito  mano  transit,  verumtamon  iterum 
reverlitur.Rexautem  ejusraodi  sive  regQum  Israel 
non  reverteiur  amplius.  Recie  ergo  cum  dixisaet, 
sicuimane transit,iion  coQteotus  fuit  dixisse^traQs- 
itrex  Israel,  sed  omQimodum  el  irrevocabilem  ex- 
primcQS  transitum,  pertransiit^  iQquit,  rex  Israelf 


primogenilus  Israel,  Dixit  tibi :  Dimifte  fiUum  nteum 
et  seruiat  mihi,  et  noluisti  dimittere  eum.  Ecce  ego 
inter/iciam  filium  tuum  primogenitum  [Exod.  iv). 
Brgo  populus  quo|ue  Israel  pro  parte  eleclorum 
fiUusquidem  dictus  cst,  sedboc  Qonoisi  graliahu- 
jus,  qui  filius  est  unicus,  non  adoptatus,  sed  ge- 
nitus.qui  depopulo  iilosecuQdum  carueQQ  nasci- 
turus  erat,  ut  muitos  fiiios  pcr  passiunem  suam  in 
gloriam  adduceret,  con  dedignutus  eos  babere  fra* 
trea  et  cobsredes.  Alioqui  nisi  veniaset  qui  veu- 
turus  erat  bic  dilectus  Filius  Dei,  Israei  quoque, 
sicut  caeteras  genles,  nequaquam  poterattaoti  Pdtris 
Filius  dici,  teslante  Apostolo,  qui  cum  ex  illo  sit 
populo,tamoQ  dicit ;  Eramus  enim  et  nos  atiquando 


qui  jam  ultra  non  rediturus  est,8icut  mane  traosit  q  natura  filii  irae,  sicut  et  cxleri  ifiphes.  ii).  Quud  ai 


quflBrus  quid  olim  facium  sit,  quando  Isiaei  de  i£- 
gypto  asceudit.  QuoQiam  quidem,  sicut  evangelista 
dioit,tunc  quando  puer  Jesus  ia  JSgyptum  iugit,et 
iude  rediit,  impletum  est  illud  quod  dictum  est  a 
Domino  per  hunc  prophetam  dicentum  :  Ex  JSyypio 
vocavi  Fiiium  meum  ;  audi  quod  bequitur  :  Voca^ 
verunteos  ei  sic  abierunt  a  facie  eorum,  Baaltm  im- 
molabani,   et    simulacris    sacnficabant.    liic  Jam 
quarto  peccata  ejusdem  popuii  replicaQS,  ad  aupe- 
riora  tempora  sermo  recurrit.  Et  est  seQsus :  Kgo 
quidemvocdvi  tuQc  tempons  filios  Israel  ex  iEgy- 
pio  ;  at  iili  tuQC  non  exierunt  ex  ^gypto,  praeter- 
quam  paucissimi.  Gorpore  qutdem   exierunt,  sed 
animo  non  exierunt.Alii  vocaveruut  eos^etipsi  me 
coQtemnente8,potiu8  secuti  sunt  illos.Denique  cum 
>  corpore  ex  iEgyptu  exirent,  usque  adeo  mente  in 
^gyptu  remanserunt,  ut  simulacris  iCgyptis  sa- 
crificarent,  iosuper  et  Baalim  immolarent.  Et  qui- 
dem  Uieroboal,   qui  et  Gedcon,  destruxit  idoium 
Baal  {Judic.  viii),  sed    postea  ad  immolandum  iiii 
revoiuti  sunt,  vocantibus  maxime  regibus  suis  el 
impia  Jezabel,  et  a  facie  iliorum  taliter  abeundo, 
nequaquam  ex  iEgypto  se  exisse  teatali  sunt,  qui 
peccaiaiEgyptiaca  non   deseruerunt.  Etegoquast 
nutritius  Jiphraim  portabam  eos  in  brachiis  meis^  et 
nescierunt  quod  curarem  eo «.  Miram  Dei  patientiam, 
cujus  et  Paulus  in  Actibus  apostoiorum  meminit 
bis  verbis  :  Et  per  quadraginta  annorum  tempus 
mores  eorum  sustinuil  tn  deserto  {Act.  xiii),  presens 
locus,  quamvis  breviier  magnifice  satis  innuit :  Et 
iceDeo,man8it  iliic,  utdicium  est,  quadra-  D  ego,  inquit,  74  quasi  nutritius  Bphraim,  poriabam 
ino8.  Hic  autem,  qui  nontentavit,  scd  len-      eosin  brachiis  mets.  SicuteQimQutritiuspueruIum, 

»  .#..*; *  »...^ — ..^1.  j..-_  .. qui  uoQdum  ad  iQtelIigibiIem«Utem  pervoQit.aed 

ne  discretionem  adhuc  babero  potest  boni  acmalit 
patienter  sulTertet  iQfaQtiles  ejus  iQeptias^quamvis 
interdum  commotus  reverberel,  adbibitis  8spiut 
coosoiatus  blandimeQtis,  et  quamiibet  iQgraium 
portai  in  bracbiis  ;  sic  Dominus  Deus,  qui  bffc  lo- 
quitur,  populum  rudem  et  spiritualia  nescieniem 
mysteria  coeleslis  regni  Dei  patienter  sustinuit,  et 
quamvis  multorum  ex  iilis  corpora  prosterneret  in 
de8erio,re8idui8  tamen  multis  et  magnis  blandieba- 
iur  miracuii8,  eircumdueenUo  iiios  et  duontio^  ut 


quidem,  sed  iierum  iransmissa  cucte  rediiurum 
est.  Quare  ?  Quia  puer,  inquit,  Israel,  Eubauditur 
natus  est,qui  sulus  ccelesti  imperio  regnare  debeat 
in  Israel,  quein  qusrebat  ad  perdendum  Herodes 
ille  alienigena  rex  (Matih.  ii).  Et  dilexi  eum^  ait, 
videlicet  juxia  alium  prophctam,   per  quem  bic 
idem  Deus  Pateriocuius  ^^V.Ecce  puer  meus,  susci- 
piam  eum^    cleclus  meus,   complacuit  sibi  in  ilio 
anima  mea  (Isa.  xlu).  Uic  esi  filius  meus  dilectus, 
inquo  mihi  hene  complacui  (Maith.  xvii).  Et  rectis- 
simepuer  isteprssenti  ioco  dicitur  Israel,  propter 
illud  quod  ht({M\\.MT^etex£gyptovocavii  filium  meum. 
Iste  namque   puer  perlulit  teQtatioQes  sive  tribu- 
JatioQcs  Israel,  iQcipieos  ab  eo  quod  fugit  ex  Icrael 
Iq  iEgyptum,  ubi  quondam  ille   peregrinatus  est 
Israel.Quod  scieus  diviQus  evaQgelista,  cum  dixis- 
sei  :  Qui  consurgens  accepit  puerum  et  matrem  e/us 
nocte^et   secessit  in /Egypium,  et  erai  ibiusquead 
obitum  Herodis,  continuo  testimoQium  hoc  ila  sub- 
iQtuIit,  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  a  Domino 
per  prophetam  dicentem  :  Ex  JSgypto  vocavi  hiium 
meum  (Maith.  ii).  Ubi  servivit  propter  peccata  sua 
domus  Israel,  quia  veQdideraQt  fratrem  suum  Jo* 
8epb(Gett.xxxvii),  illic  exsul  factus  est  ite  rex  Israel. 
Vocatus  ex  ^gypto,quadragiQta  diebus  teQtatusest 
in  d eeerto  (l/a^//i.  iv).  Illic  quondam  Israel  egressus 
ex  iCgypto  teotatus  est,  quia  tentavit  Deum  iu  de- 
serto  quadragiQta  aoQOS,  quia  deliqultdeirabendo 
terrse   repromissionis,  quam  per  quadragiuta  dies 
exploravit,  et  idcirco  diem  pro  anno  computaQte 
ille  Jud 
gintaaQQOs 

iatus  est,  statim  post  quadragiuia  dies  iq  veram 
repromissioQia  terram  iniroire,  suosque  auditores 
Introducere  coepit  pnedicaQdo,  demoQCs  ejicicQdo, 
et  CAtera  miracula  facieudo,  mortem  patiendo,  et 
a  moriuis  re8urgendo,atque  in  coelum  ascendendo. 
Roctei^itur  bic  Filius  praesenii  loco  Israel  dictus 
e8t,ei  pulchre  ad  iiium  eju9  fugam  io  iEgyptum  et 
reditum  hoc  periiQct  testimoQium  ab  evangelista 
sumptuni  :  Ex  jEgypto  vocavi  filium  meum.  Et  qui- 
dem  populu8quoquel8raei,cumvocareturex^gyp- 
plo,  fiiius  dictus  est,   sicQt  scriptum  est :  Dicesque 


173 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  V. 


174 


Mo8es  aii  :  el  eusiodiendo  quasi  pupillam  oeuli  sui 
(Deui.  xxzn).  Hoc  est  quod  ait :  et  portabam  eos  in 
braekiiM  meit ;  per  bracbiaDamque  rortiludinem  eo- 
roiD,  quas   facta  sunt,  miraculorum  vult  intelligi. 
DodeSoriplura  cam  diziseet :  Induravitque  Domi^ 
tNM  cor  Pkaraonis  regis  JEgypiiiy  et  persecutus  est 
lUios   Israel^  continuo  subjunxit  :   At  illi  ingressi 
erani  in  manu  excelsa  [Exod.  ziv).  Et  Psalmista : 
Bi  eduxii  Israel,  inquit,  de  medio  ejus  in  manu  po- 
ienii  ei  brachio  excetso  IPsal.  cxxxv).  Nec  vero  abs 
re  per  nomen  bic  Epbraim  exprimitur,  cum  baec 
una  tantum  tribus  fuerit  illius  populi,  sed  quia 
major  ingratitudo  tribus  illius  exslitit,  in  eo  quod 
Hleroboaro  de  tribu  Epbraim  vitulos  aureos  fecit, 
reete  gravius  eadem  Iribu  denotatur,  ubicunque 
poiiora  super  ingratam  gentem  commemorantur 
beneflcia  Dei.  Et  nescierunt,  inquit,  quod  curarem 
eo$,    Hefera  nescierunt,  in  tanlum,  ut  dum  ipse 
qcsdam  corationia  ligamenta,  id  est  legalia  daret 
illis  praBcepla,  illi  perterriti  et  pavore  concussi,  sta- 
renl  procol  dicentes  Mosi :  Loquere  lu  nobis,  et  au' 
Hemus.  Non  toquaiur  nobis  Dominus,  ne  forle  mo- 
riamur.  Econtra  Moses,  ut  ^cirent  quod  Dominus 
noQ  occidere,  sed  curare  vellet  eos  :  NoUte,  ait,  ti- 
mere.  Vt  enim  probarei  ro«,  venit  Deus  et  ut  terror 
iUius  aepavoressei  in  vobis  et  non  peccarefis  {Exod. 
im).  Secundom  sensum  verborumeorumdem,  qus 
iane  lccatus  est  Dominus,  sequiturin  propbeta  et 
dieii :  Im  pukieutis  Adam  traham  eos^  in  funieulis 
chariiatU.  Cuin  enim  dixisset  Moses  :  Prophetam  de 
gente  iua  ei  de  frairibus  iuis  sicut  me  suscitabit 
Ubi  Dominus  Deus  tuiu,  ipsum  audies,  subjungens 
proiiooa  :  Vtpeiisti^  ait,  a  Domino  Deo  tuo  in  Oreb, 
quando  eoncio  congregata  esi  aique  dixisti :  UUra 
non  audiam  vocem  Domini  Dei  mei,  ei  ignem  hunc 
fnaximtim  amptius  non  videbo,  ne  moriar,  Et  ait 
Dominui  :   Bene  omnia  sunt  locuti.  Profheiam  sus^ 
cUabo  eis  de  medio  fratrum  suorum    similem  <ut, 
it  ponam   verba  mea  in  ore  ejus,  loqueturque  ad 
ios  omnia  qux  prxcepero  iUi.   Qui  autem  verba 
sjus^  qux  loqueiHr  in  nomine  meo,  audire  nolue" 
rU,egouUor  etisiam  {Deut.  xviii).  Denique  Bicut 
illie  in  ejusmodi  verbis,  ita  et  hic  dicendo,  in  funi- 
culis  Adam  truham  eos,  in  funieulis  charilatis,  in- 
camaiionem  uoigeniti  Pilii  sui  Deus  Puter  bomini- 
boi  repromiiiii.  Quando  enim  hoo   factum  est, 
tane  revera  propbeiam  suscitavit  Deus  bominibus 
de  medio  frairum   suorum,  similem  Mosi,  id  est 
Deom  ialem  faoiam  cui  possent  bomines  loqui,  sic- 
ot  loeoii  suDiHosi,  cui  dixerant :  Loquere  tu  nobis, 
ei  awUemus.  Xon  loquaiur  nobis  Dominus,  ne  forte 
moriantur.   Ei  oono  in  funiimlis  Adam  traxit  nos, 
atpoie  facios  filios  Adam  sive  filius  bomini9,qui  fu- 
&ieali   eoot  cbaritatis.  lo  eo  namque  quod  factus 
esi  ex  earoe  Adam  Glios  hominis,  miro  modo  sibi 
nos  eolligavit,  eitraxii  ad  se  in  funieulus  eharitatis, 
et  ez  eo  ecimos  qood  curet  oos  :  nam  eatenus  et 
nesderunif  ait,  quod  curarem  eos.  Funiculorum  eo* 
mmdem  aitritiooem  in  eo  maxime  tandem  inten- 


A  dit,  quod  veuiens  in  bunc  mundum  peccatum  go- 
lie,  per  qucd  primus  bomo  periit,  et  per  quod  Jam 
dicti  Glii  Israel  tentaveruot  Deum,  concupiscendo 
concupiscentiam  in  deserto  {Psal.  cviii),  corrigerei 
in  electis  suis,  informando  illos  ad  operundum  ci- 
bum,  qui  non  perit,  ad  manducandum  et  bibendum 
sacramentum  corporis  et  sanguinis  sui  {Joan.  vi). 
8equitur  ergo  .'  Et  ero  cis  quasi  exaitans  jugum  5U- 
per  maxitlas  eorum,  et  derltnavi  ad  eum  ut  vesce- 
r^/ur.  Maxillas  namque  dentes  radicati  continentur, 
et  per  eas  primum  comminutusad  ioteriora  cibus 
traosmittilur.  Recte  ergo  per  maxiilas  gula  denota- 

tur,  perquampri[PU8,utJam  diclumest,  bomo  pe- 
riit,etperquam  Glii  Israei  Deum  tentantes,  dixe- 
runt :  Nunquid  poterit  Deus  parare  mensam  in  de» 

g  serto  {Psal.  Lxxxii),  et  caetera  bujusmodi.  Sed  et 
cum  praesens  adesset,  diceretque  illis :  Hoc  est  opus 
Dei,  ut  credatis  in  eum,  quem  misit  ille.  Dixerunt 
ei  :  Quod  ergo  tu  facis  signum,  ut  videnmus  et  crC" 
damus  tibi  ?  Quid  operarts  ?  Patres  nostri  mandu' 
eaverunt  manna  in  deserto  {Joan.  v)).  Hoc  nimirum 
intendebat,  ut  vel  eodem  modo,  quo  palres  eorum 
sine  opere  suo  panem  illum  mantiucaverunt,  vel 
sicutipse  paulo  ante  de  quinquc  panibuB,etduobu8 
piscibus  satiaverat  quinque  miliia  bominum  {Luc. 
ix),  ita  pascoret  eos,  atque  boc  modo  quasi  maxiilis 
biaotibus  ciborum  qnam  babebant  expromebHnt 
concupiscentiam.  Cum  ego  dicii  :  Ei  ero  eis  quasi 
exaltans  jugum  super  maxiltas  eorum,  et  dfclinavi 
ad  tum  ut  vesceretur ;  bic  est  sensus  :  Et  ego  ex- 

^  trabens  illos  in  funiculis  Adam,  in  funiculis  cha- 
ritaiis,  sicut  jam  dictum  est,  reprimam  atque  coer- 
cebo  in  illis  temperatum  edendi  appelentiam,  per 
quam  primus  bomo  periit,  et  cui  secundumexem- 
plum  ejus  niroium  sunt  dediti,  dicendo  illis:  Ope* 
ramini  non  cibum  gui  pert/,  et  cstera  bujusmodi. 
Etenim  ego  sum  panis  vious  qui  de  caslo  descendi 
{Joan.  vi),  quo  nimirurn  deecensu  declmuvit  ad  eum 
ut  vesceretur,  atque  vescendo  pane  boc,  viverei 
quisquisin  Gdeet  in  obedieotiabeneoperans,  inG- 
delitatero  atque  inobedieniiHm  caperet  in  semei- 
ipso  evddere,  per  quam  in  primo  parenle  male  co- 
medente  fuerat  mortuus.  Sequitur  :  Non  reverte" 
tur  in  terram  ASgypti,  et  Assur  ipse  rcxejus^  quO" 
niam  noiuerunt  converti.  Caspit  gladius  in  civitati^ 
bus  ejus,  et  consumpt  electos  ejus,  et  eomedet  ca» 

^  pita  eorum,  et  populus  meus  pendebit  ad  rediium 
mcum.  Juyum  autem  imponetur  eis  simul,  quod  non 
auferetur.  Quando,  ut  supradictum  est,  in  bracbiis 

suis  populum  illum  portabat  per  desertum,  et  pa- 
nem,  id  est  manna,  dabat  ilii  vivi  et  viviGci 
panis  Ggurativum,  tunc  multoties  murraurando 
contendebant  {Exod.  xvi)  dicendo  :  Constiiuamus 
nobis  decem,  et  revertamur  in  ^gyptum  {Num.  xiv). 
Quando  autem  ipse  per  seroetipsum  declinavit  ad 
eum,  ul  vesceretur,  quando  se  desceodisse  de 
ccbIo  testatus  e2»t  panis  vivus,  ut  qui  manducaverit 
ex  eo,  non  moriatur  {Joan.  vi),  eo  tempore  noo 
erat  iumultus  iete   in  populo,  ut  constiluens  sibi 


ns 


RUPERTI  ABBATIS  TOITIENSIS 


176 


duccm  in  iBgyplum    revorlcrelur,  quiQimo  in  ci-  A  Cun\ ergo  d\c\i, quomodo dabo (e,  Ephraimt  protegam 


vitate  el  templo  illo  plurimum  gloriabatur  scd  ni- 
hilominusipse  Assur,  id  esl  diabolus,  rexestejus. 
Quare  ?  Quoniam  no/ii^rw«/,inquit,com;^r//,8ubaudi- 
tur,  ut  vescerentur  pane  illo  qui,  ut  Jam  dictum  esti 
declinavit,  id  cst  qui  de  codIo  dcscendit  ad  boc  ut 
vesccretur  operarius  quisquis  operis  Dei.  Quod  au- 
tem  revera  rez  ejus  exlunc  sit  Assur,  id  estdiabo- 
lus,  pro  60  quod  regem  suum,  regem  juslitis  et 
principem  pacis  uegavit  et  blasphemavit,  et  ad 
eum  noluit  converti,  claruit  ex  sub^equenlibus. 
Cmpit  enim^  inquit,  yladiu%  in  civilatibus  ejus^ 
videlicet  quandu  populus  ilie  Romano  exercitu 
circuiiidatus  est.  Miro  namque  modo,  antequam 
75  bustilibuB  machinis  muri  deforis  pulsttrcntur. 


ie  Jsraely  subauditur,  qui  protegi  ooo  mereris,  sta- 
timque  meriiam  subjungit  eententiam  dicens:  Sicut 
Adama  ponam  te^  ut  Seboim^  tautam  ilii  populo  com- 
minatur  repulsam^ut  ne  reliquiflo  quidem  ex  eo  de- 
beantsalvari.HocdictOyConfcstim  quaBidolore  cor- 
dis  tactus  intrinsecus,  nimiam  ipse  sui  severitatem 
censct  esse  judicii,  et  dicit:  Conversum  eU  in  meeor 
meum,  pariter  conturbata  est  pcsnitudo  mea,  Et  est 
sensus  :  Statim  utlocutus  suni  adversumtemalum 
et  crudelem  protuli  sententiam,  tetigit  me  pietas 
vincente  misericordia,  vcluti  austeritatem  judicis 
pietas  mitigat  Patris.  Non  laciam^  ait,  furorem 
ir»  meai ;  non  couvertar  ut  disperdam  Ephraim^  sub- 
auditur,  eo  modoquo  disperditi  AdamaetSeboim, 


iutusseditiosorum  ^iarliis innumera miserabiliusci-  p  nuilis  reliquiis  earum  reservutis.  Non  ita  coovertar 


vium  corpora  necabaiitur,  sicutmira  etcunctissae 
culis  pervulgata  Hierosolymitani  excidii  tragccdia 
Josephodescribente  testulur.  llecteergo  el  veraciter 
dictum,  ccrpit  ytudius  in  civitatibus  ejus^  quia 
prius  vastaviteos  inius  gladius,  quam  pavor  tbris  ex 
bostiumpnBsenliaclausisincuteretur.  Quod  sequi- 
tur  dicens  :  Et  consumet  elcctos  ejus,  et  comedet 
capita  eorum,  id  est  ac  si  dicat,  quia  destruet  non 
solum  duces  aut  principes,  sed  et  omnem  principa- 
tum  eorum,  secundum  Danielis quoquc  propbetiam, 
qui  cum  dixisset :  Et  post  hebdomadas  sexaginta  OC" 
cidetur  Christus,  et  non  erit  ei  poputus  qui  eum  ne^ 
gaturus  est^  prosecutus  est  ita  dicens  :  Et  eivitatem 
et  Sfinctuarium  dissipabtt  populus  cum  duce  venturo; 
et  finis  ejus  vastifas^  et  post  finem  belti  statuta  deso^ 


uoo  ita  mutaborab  insita  niihi  clementla  ul  taiiter 
cumpleam  furorein  meum,  quoniam  Deusego  tt  ncn 
homo  in  mcdio  iui  sanctus.  Homo  dum  irascitur, 
accepta  injuriaprofunde  liBsus,eo  totus  ioteodit  ut 
viudictam  exigat,et  de  pcenis  salietur  ejus  qui  laesit, 
necenim  pGBnitentiam,Bed8olam,utjam  dictumest, 
qua!ritvindictiim.&*^o  autem  Deus  sum  in  medio  tui 
sanctus,  noc  pro  furore  vindiclam  aut  poBoam^sed 
pro  misericordia  peccatorum  desidurans  pGSoiteo- 
tiam.  Non  ergo  ingrediar  civiiatem.  Id  est  non  io- 
discrete  percutiam  ad  roodum  hominis  qui  com 
iratus,  utssepe  dictum  est,  ofTensam  irruperit  civi- 
tatem,  furoro  ardens  nullam  aetutum  autordinum 
sive  conditionum  habet  discreiionem,  omnes  pari- 
ter  iovolvens,  uoiversos  iodiscrele  percutieiis,  et 


latio,  Et  deficiet  hostia  et  sacrificium^  et  in  tempto  ^  fugientes  insequens  et  obviantes  jugulaoF.  Secuo- 


eril  abominatio  desolatiflnix^  el  usque  ad  consumma- 
tiouem  et  fin-  m  perseveralnt  desotaiio  (Dan.  ix).Cum 
autem,  ut  ait  WW^et  non  erit  ei  populus,  qui  eum  ne- 
gafurus  esi^  Judsi  cum  Christo  oibil  habeaot, 
Chriatuin  autem  se  expectare  conteoduot.  Hoc  est 
quod  pneseoti  locoounc  dicit ;  etpoputus  meus  pen- 
debit  ad  reditum  meum.  Pendent  enim  nunc  inter 
utrumque,  utpote  oequo  Deum  patrumsuorum  ha- 
bentes,  neque  idola  coleotes,  sicut  quondamBaal, 
et  vitulos  coluerunt.  Et  redibit  quidem  Christus  ad 
808,  ita  ut  reliquise  satvx  fiant  {Rom.  ix),  sed  inte- 
rim  eisqui  ooo  creduotju^/tim  impositum  est,  quod 
non  ati/^e/ur,  jugumpeccati  etjugum  captivitatis, 
quam  omnes  gentes  eapUvi  ducti  sum.  Hoc  ioteo- 


duiii  hunc  sensum  dicit  et  Apostolus:  Nunquid  re- 
puiit  Deus  poputum  suum  ?  .-tbsit.  Nam  et  ego  Israe» 
lita  sum  ex  semine  Abraham,  de  tribu  Benjamin. 
Nou  repuiit  Oeus  plebem  suam^  quam  ptsecivit.  Et 
subinde  :  Quid  dicit  lleiias  rtsponsum  diviHum  ?  Be» 
ttqui  mihi  septem  mitlia  tirorum,  qui  non  curvave" 
runt  genua  ante  Baat.  Sic  ergo  et  in  hoc  lempore  re- 
tiquise  secundum  etectionem  graiitf  satcm  factse  sunt 
{Rom.  xi).  Non  ergo  Deusgenti  iratus  est,  8cd  incre- 
dulitati,  quia  non  sic  iratus  est  ut  nullas  ex  illo 
populo  suo  reliquia8,si  convertantur,su8Cipere velit: 
non,  inquam,  idcirco  Jud«eu8  quisquam  repellilur, 
quia  gens  Judaica  Christum  uccidit;  sed  qui  Chri- 
stum  negat,  sive  Judseus  sive  gentilis,  ipjemetsese 


deosacprospiciens,  utvidelicetrW/gtt}a?^a/va?/Iaiff,  D  facit  io  sua  persona  repeili.  Uo«te  loco  supra  me- 


cootiouo  dicit :  Quomodo  dabo  te^  Ephraim^  prote- 
gam  /e,  Israet  ?  Quomododabo  ie  ?  Sicut  Adam  ponam 
lCf  ut  Seboim.  Conversum  est  in  me  eormeum,  pari' 
ter  conturbata  est  pa^nitudo  mea.  Non  faciam  furo* 
rem  ira  meae^  non  convertar  ul  disperdam  Ephraim, 
qtumiam  Deu$  ego^  et  non  homo  in  medio  tuisanetus. 
Notum  est  Adama  et  Seboimcivitates  fuisseSodo- 
roorum.Quioquenamquecivitate8fuerunt,Sodoroa 
et  Goroorrha,  Adama,  et  Seboim,  et  Balla,  qus  et 
Segor  {Genes.  xiv).  Unde  et  ipsa  regio  Pentapolia 
dicta  est.  III»  civitates  per  ignem  et  sulphurom  ila 
BubversJB  8unt,ut  niilln  ex  eis  reliquia  superesseot. 


morato,  cum  dixisset  Daoiel  :  Et  post  hebdomadas 
sexaginla  occidetur  Christus,  subjuogens  :  Et  non 
erit  ei  populus,  ait,  quieum  negalurus  «/.Noo  dixit, 
000  erit  ejus  populus  qui  eum  occisurus  est,  sed 
qui  eum  negaturus  est.  Naro  occisio  Cbristi  occiso- 
ribus  sine  dubio  donatur,  secundum  ipsiuB  precem 
dicentis  :  Pater^  dimitte  t//»,  non  enim  sciunf  qwd 
faciunt  {Luc.  xiii)  ;  oegatiuoia  autem  pertioacia 
damnatur,  nullaroque  veoiam  meretur.  Iiaqueooo 
ut  AdamaelSeboiro,  quarum  corporaie  ioceodium 
Dullus  evasit  iubabitaotiuro,  posuit  Deus  illum  po- 
puluro8uum,quia  corportii  exoidio  multisoperrue- 


ITI 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  OSBE  LIB.  V. 


17$ 


rant,  et  reliqalie  exillissubvertereotur  cum  intror  A  BQper  Doininom  noatrum  cum  baptiiaretur  appa* 


veriipleniCudogenlium,n\9\  8poDte8ua,oisi  gratuita 
miaericordia  (urorem  irs  eus  repressisset,  ju9to 
valde  JuiJioio,  sicut  Adama  et  sicut  Seboim,  nuilis 
reservatis  reliquiir»,  perdidisset.  Unde  et  Iflaias  lo« 
quitur :  Niit  DominmexerciiuumreUguisietnobis 
semen^  guav  Sodoma  fu issemnst  et quasi  Gomorrha 
si'mles  essemus  (^a.  i).  Sequitur  :  Post  Dominum 
ambuiabunt.guasiieo  rugietquia  ipserugietet/or^ 
midnbunt  filtimaris,  et  avolabunt  quasi  etvis  ex/E'^ 
gyMo.quasi  columba  de  terra  \  ssyriorum  Et  collo' 
caboeos  in  donvbus  suis^dicit  Z)om/fic<5.Idcircn,ait, 
nonomninoc/Mper(/am,quia^oi/Z>oii}/ntim.reliqui» 

am6i#/oAun/,ide8tcredentinGbristum.GteDimChri- 
stus  Abvisintemporebeneplacito  cognoeceturet  ti- 


ruit  (Matth.  iii),  regenerantem  ejusdem  Spiritas 
sancti  gratiam  signiGcat,  cnjus  atiqoe  sacrameotis 
vivif)eati,avolavimo8  exiEgypto  et  de  terra  Assyrio- 
rum,  id  est  de  ignoranti»  tenebriset  de  terreoarum 
afrectibuscupiditatum.Etsicavolaotes  co//oca6oeof 
in  domibus  suis^  dicit  Dominus.  In  domibus  suis^ 
id  est  io  mansionibassibi  prfleparalis.  Nam  abori* 
gioe  muDdiyqnaDdocreatishominittosprimisbeoe- 
dixit  illis  et  ait :  Crescite  et  multiplicamini^  et  re^ 
ptete  terram  [Gen.  i),  prfloparavit  illis  domos  ^ive 
mansiories  eternos,  de  quittos  continuo  moriturus 
dixit  :  /n  domo  Patris  mei^  mnltae  mnnsiones  sunt 
(Joan.  xiv),  et  in  oovi«8in:u  die  dicturus  eet  :  Fe- 
nite,  benedicti  Patris  mei ;  perdpite  paratvm  vobis 


raebitarsicutexBUO  rugitu  leocogooscituret  formi-  B  ^^9^^'^  «  constilutione  mundi  {Matth.    xxv).    8e« 
datar.Ipseeoim^u/isi/eorti^ie/finquit.  Hocipsum,      quitur  : 


noo8emeloootentus«repetiietdicit,fuiai/}«err/^t>/, 
e//ormk/aAuii//7/umaris.  ()ominu8nosterJesus|Chri- 
stttequasi  leo  rugiit,  quando  inFernum  contrivitet 
raortemvicit.secundum  prophetiam  Jacobdicentis: 
Catulus  ieonis  Juda ;  ad  prxdam,fiiimi,ascendisti. 
Requieseensacrubuisti,  ut  leo.  etquast  lecena.  Quis 
suseitabit  eum  1  (Gen. XLW.)  Itaque  post  Dominum 
rugieniem,quemadmodum  rugitleo,  ambulabunt  et 
formidabuot,  id  est  io  Christum  devicta  morte  et 
spoliatis  inrerisgloriflcatum  credeDt,eJu8quevcsti- 
gia  seqaeotur,  et  io  timore  iili  subditi  erunt.  Sed 
qaiDamsaot.qui  ita  postDominum  ambulabuntet 
ita  formidabont  ?  Piiii  maris^  inquit.Non  dixit  fllii 


Cap.  XII.  —  Circumdtdit  me  in  negatione 
Ephraim.tt indolo domus hraelJudasautem  testis 
descendit  cum  eo  sao,  et  cum  sanctis  fideVs* 
Ephraim  pa^citventum  etsequitur  wstum.Totadie 
mendaciumet vastitatem  muttiplicat,  et  faedus  cum 
Assyriis  iniit.etoieum in/Egypto ferebat.  Qui ota 
jamdeclamatione  peccatopopulisese  justiflcarevo- 
lenlissermo  propheticus  accusat,  et  ante  tribuoal 
8uum  reum  addicit  majestas.cu  jus  manus  noo  est  qoi 
elTugiat,  si  jodicio  cum  bominibus  contendat.Ci^- 
cumdebit  me,  ait,  in  negatione  Ephraim,  et  in 
dolo  domus  Israel.  Secundum  evidentem  littera 
8onum  ad  illa  tempora  lectorem  mittit,   quindo, 


Epbraim  siveflliilsrael.quibas  supradixerat  :(^tio- C  ut  sspe  Jam   dictum   est,   Hieroboam,   qiii  erat 


mododabotcEphraim? Proltgam te^  israell Ftlii 
mari>,inquit,idest,quicunque  crediderintet  bapti- 
zattfoeriot.  Moriturus  enim  erat  Jesos  non /art/z^m 
pro  ^en/e.  sive  pro  reliquiis  geoti8,je(/  utfilios  Dei 
qttil^erantdispersif  congregaret  in  unum{Joan. 
xi).Beoeergomagi8uoiver8aiieDUDtiatioDedixit,y!/ii 
maris^  id  est  fllii  baptismi,  fltii  grati»  regeoeraotis, 
quacooque  ex  geote  sive  oatiooe  siot.  Reliquiee  fl« 
lioram  comistispos/  Dominum  ambulahunt  et for» 
midabunt,  et  ita  qui  dispersi  ernnt  fllii  Deicon^re- 
gabuntur  inunum.  Istam  ooitatis  eorom coogrega- 
tiooem  propbeta  pulcherrime  exoroat,  cumdicit : 
Eiavolabuntquasiavisexj^gypto^etquasicotum- 
ba  de  terra  Assyrionim,  etcoltocabo  eos  in  domibus 
sui$,  dicit Dominus,  iGiyptussiveterraAssyriorum 
maDdns  iste  est  omoibus  errantibus  et  principem 
bojus  moodi  sectaotibos,  qui  intelligitur  per  Assur- 
Palobre  oamque  yuast  avis  avolare  dicitur,  qui  ter- 
reoucapiditates  reliDqueodo  coalestem  gratiam  se- 
qoantur,  et  sic  evaduot  ut  vestigia  culp;e  onlla  in 
eis  inveniat  iosecutor  diabolus.aicut  avolatusavium 
▼estigia  oollasupersaDttdum  liberis  per  (lera peDDls 
ferantur.  Neo  vero  contentusdixissenominegene- 
TeAi^eiavolabuntquasiaviSf  sed  continuospecialiter 
exprimit  ejus  avis  eimilitudinem,  cui  competenter 
asaimiletor  gratia  coelestis,  dicendo  :  Etquasi  co» 
lumba  de  terra  Assyriorum.Columba  namque  ma- 
zioie  pro  eo  qaod  io  bac  spccie  Spiritas  saootus 


D 


de  tribu  Ephraim,  vitulns  aureos  fecit  (i///  Heg, 
XII).  Tunc  enim  et  ipse  in  negnttone,  et  domus 
hraet  in  dolo  Deum  circumdedit^  quando  ejus- 
modi  cunsilium  excogitavit,tam  ipse,  quam  domos 
Israel,  quatenus  depeltprent  a  se  domum  David.lbi 
revera  dolus  exstitlt,  qui  non  per  ignorantiam,  sed 
per  malitiam,  Israel  pecravit  ;  ibi  manifeste  Deum 
oegavit,  qui  eduxit  Israel  deterra  i£gypti,quaDdo 
et  boc  DomcD  et  hoc  opus  vitulis  illis  ascripsit  di- 
ceodo,  hti  sunt  dii  /ui,  Israel.qui  te eduxtruntde 
terra  jEgypii  (t^td.^Sed  ouaquid  i8,qui  haecloqui- 
tur  solos  io  isto  propheta  vitulos  atteodit,  quos 
illo  tempore  fecerat  Ephraim,  et  ooo  magisillosvi- 
tulos  multos  et  tauro8,  de  quibus  io  alio  Propheta 
Jam  dixerat:  Circumdederunt  mevituli  multijauri 
pingues  obsederunt  mel  (Psal.  xxi.)  Ergo  ad  illa 
magistemporaprospicieotem  spiritum  prophcticom 
sequamur,  quaodo  peccatum  illius  Ephraim  qoi 
tuDC  oegavit  David,  imo  Dominum  ipsum  io  David, 
ad  quem  promissio  factaruerat,diceodo,  ^i/a?noi{it 
pars  in  David,  aut  quae  hmreditas  in  filio  hai 
{111  Reg.  xn),  8ic  imitati  suot.dcsertores  Filii  Dei, 
fllii  David,  ut  circumdarent  eum  dicentes :  Quoui^ 
que  animam  nostramtollisl  Situ  es  Christusdieno» 
bispalam(Joan.  i).  Tunc  enim  in  oegHtiooe  oir<» 
comderunt  eum,  et  hsec  dixerunt  ei,  quia  prorecto 
talis  eorum  iotentio  fuit  ut  confltentem  se  esse  Gbri* 
stum  accusareot  eum  ot  oegarent,  quod  etfecerunt 


179 


ROPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


180 


antc  fuciem  Pilnti.  Ilem,  quando  miserunt  a<i  eum  A  ^V2/a/m   utique   multiplicaverunt,    id    esl    mul 


quosdam  ex  Pharissis  cum  Herodianis  dicentes  : 
MagisteryScimus  quia  verax  es,  el  viam  Deiin  veri^ 
tatedoces;  dicergonobis:  Licclcensum  dare  Cxsari, 
an  non  ?(Mallh.xxn).  Tunc  utique  in  dolo  circum- 
dedit  eum  domus /srael ;  quippe  qui  consiiiuuri  iuie- 
rant  ut  capereat  eum  in  eermone.  Haec  et  his  eimi- 
lia  facturos  sive  dicturos  hsredes  peccati  illius 
Epbraim  sive  Israel,  qui  recessit  a  domo  David,ve- 
raciter  nunc  dicit  :  Circumdedit  me  in  negatione 
Ephraimj  et  in  dolo  domm  /srae/.Porro^hisquiil- 
lum  sueceperunt  et  confes^i  suut,  secunduro  prflB<- 
sentem  Petri  et  Aposloli  conie&sionem  dicentiA  :7Vi 
esChri$tusFilitis  /  eivivi{MaUk.  xvi),  congruil  il- 
lud  quod  protinu3dicit:yu(/flfS/Jti/em/e5//«rf<'scew- 


tiplicem  suis  urbibus  eversionem  cumparave- 
riint.  Quomodo  autem  ille  talia  Ephraim,  id 
77  est  populus  desertor  veri  Dafid  /cedus  cum 
Assyriii  iniit,  tt  oleum  in  ^Sgyptum  /crebat,  nisi 
maligoorum  spirituum  voluniatem  facieado,  et  im- 
perio  mundi  hujus  male  adulando,  ita  utdiceret : 
i\  on  habem us regem  nisi  Cxsarem? {Joan.xix  ]  Oleum 
namque  intordum  adulationis  siKnillcat  suavitatem 
ut  illic  :  Oleumautem peccatorisnon  impinguei  ca' 
putn,cum{PsaLcxL,ide9\,  adulatiocujusquam  oon 
delcctabitmentem  meam.  Gtquidem  ille,  dicendo* 
Non  habemusregem^nisi  Cxsarem.etsihuncdimit- 
tiSf  noms  amictis  Caesaris^  et  caetera  hujusmodi, 
oleum  in  ifl^yptum  lerebat,  8dd  nec  paltem  ad  tpm- 


dit  cum  Deo  suo,  et  com  sanctis  /i//e//5.Juda8  nam-  B  P"«  i**^*  iEgjrptiie.id  e»i  genlihbus  principibus  Ro- 


qvie  con/essio  interpretatur,  et  idcirco  ooufessores 
virtutis  universi  rccte  hoc  nomlne  sigoincantur.Et 
natanda  diligenter  haec  oppositio,  Ephraim  in  ne^ 
^a/tbne  Dominum  circumdedit  :  Judas  autem  hoc 
ipeum,  quod  est  Judas,  id  est  in  confessione  esi, 
testis  cum  Deo  suo  descendit.  Nimirum  negatio  et 
Judas,  id  esl  confessio,  r.ontraria  sunt;  item,  cir- 
cumdare  Dominum,  et  descendere  cum  Domino, 
contraria  sunt.  Nihil  verius  hoo  pr«conio  prophe- 
tali.  Qui  enim  in  negatione  Dominum  circumdat, 
contra  Dominum  8uperbit,et8uperbiendoinciditin 
judicium  diaboii  :  et  econtra,  quiconfltetur  Dumi- 
Dum  Filium  Dei  in  humilitate  Filii  bominis  confl- 
tendo  desccnditfUndeet meretur exaltari.Iste  Judas 


mHuis  acceplum  fuil.  Nam  pro  euavitate  talis  olel 
Dullam  societatis  gratiam,iuio  magnam  efersionis 
suas  pccnam  consecuii  sunt.  Sequitur  :  Judicium 
enim  Domini  cum  Juda^  et  visitatio  super  Jacob, 
Jttxtaviasejusetjuxtaadinventionesejusreddetei. 
In  uttrosupptantavit  fratremsuufh  ^elin/ortitudine 
tua  directus  est  cum  anyelo^et  invaluit  adangelum^ 
et  confortatusest\fleviietrogaviteum.  Dixerat  Do- 
minus:  Circumdeditmein  negatione  Ephraim^et  in 
dolo  domus  lsrael,Judas  autem  testisdeseenditcum 
Deo  suo,  et  cum  sanctis  fidelis ;  nunc,  quasiquerat 
aliquis  qus  causajurgiifuerit  Epbraim  utnegaret^ 
qu8B  causa  domui  Israel  ut  idolum  excogitaret.cum 
Judas  econtra  testis  fidelis  cum  Deo  suo  descende- 


recle  dicitur  testis,  non  qualiscunque,  sed  fidelts,  C  P<?t»8uhjungit  ipse  prophetadicens  in  suapersona: 


videlicet  ex  opposito  donius  Israel  quae  Dominum 
in  dolo  circumdedit.  Dolusnamque  etfidelitascon- 
traria  sunt.  Confessor  igitur  ettestisfidtliscum  Deo 
iuOf  et  cum  sanctis  descendit.  Exeropli  gratia, 
quando  unus  ex  illis.  qui  venit  in  testimonitm,  ut 
testimonium  perhiberet  de  lumine^  con/essus  estet 
non  negavit,  etcon/essusest,  Quta  non  sum  ego  Chri- 
stusiJoan.  i).  Item  :  Quipost  me  venturusest^  ait, 
ante  me  /actus  est,guia  prior  me  crat^et  deplenitu- 
dine  ejus  nos  omnes accepimus(ibid.),  Hocmodo ni- 
mirumomnessanctidescendunt,  et  cumillisomnis 
confessor  et  testis  fidelis  desconditconfitendoscili- 
cetquod  lile  prior  omnibus  exstiterit,f t  quod de  ple- 


Judicium  enitn  Dominicum  Juda,  et  tisitatio  super 
•/aco6.  Etest  sensus:  Idcirco  Dominum  circumde* 
derunt  neganteset  in  dolo  loquentes,  quia  Dominus 
ipsejudicium  posuit  cum  Juda,  etvisitationemegit 
super  Jacob,discernendo  videlicel  et  discernendum 
esse  docendo,  quiuam  sint  veraciter  Judaei,  et  qui 
econtra  Judxos  se  esse  dicant  cum  non  sint,  sed  sint 
in  Synagoga  SatahX(Apoc.  iii).  Qui,  inquam,  Blnt 
veraciter  Jacob,  et  qui  econtra  Jacob  aivclsrael  se 
ssse  dicant  eum  non  sint,  sed  sint  Esau.Tale  UNm- 
que  judicium  cum  Juda  talem  visitationem  adve- 
niens  Dominus  nosler  cxercuit  super  Jacob,ut  non 
eos  repulare  velit  Judftos,  sive  filios  Jacob,  pro  eo 
quod  sunt  filii  carnis,  nisi  sint  etiam  filii  promls- 


nitudineejusomnesipsiacccperunt.Econlrasuperbi 

omnes,  qualeserantillotemporcScribaBetPharisffii,  ,.  *'^°^8  vel   fldci.   Unde  et  Aposlolue  dicit  :  A^on 

tollunturin  sublime,unde  et  factisunl  sicuiy/u/t;i5,      ^''"'>  omne5,  qui  sunt  Israel,  hi  sunt  IsraeUtx^ 


quemprojicit  ventusa/acieterrse(Psal.\).  Aitergo: 
Ephraimpascitventum.etsequiturxstum.  Ventum 
namquepa8cere,e&tsuperbiffi8pirituinflari;8equive- 
roc8tum,luxuriacorru.Dpi,t|uffipeccatavelvitiacon- 
sequentiasunl,  ita  ut  cum  superbia  spiritum  erexe- 
r)t,carnemquoquecorrumpat  spirilus  fornicationis. 
Quod  iiem  sequitur:  Totadiemendaciumetvastita" 
tem  mu//i/;/it'a/,quam veracitereisdem  congruat.pa- 
lamestqui  totaU;e,idestpertinaciter,fingendomen- 
dacium  vanumquelimorem,acdicendo  :49iV/t'mi7/i- 
museumtfic,omnescredent ineum,  et  venient  RofnQ' 
ni^ettollent  nostrum  locum  etgcntem  [Joan.xi) — va- 


nequequiasemensunt  AbrahaeyOmnes  fHiiDeiySedin 
Isaac  vocabitur  tibi  semen,id  eei^uon  quifilii  camis^ 
hifilii  Deif  scdqui  filiisunt  promissionis.xstiman' 
tur  in  semine  (Rom.  ix).  Denique  quod  nihil  prosit 
esse  niios  carnis,  qui  oon  8unt  fllil  promisaionis, 
justissima  conflrmat  sententia,  cum  dicit :  Juxta 
vias  ejus.etjuxto  adinvenfiones  ejus  reddet  ei.  Cui 
ei  ?  Nimirum  ei,  qui  cum  deberet  esse  Jacob  kive 
Judas  teatisfldelisjactusefft  Ephraim,  quirecesBit 
inGdeliter  a  domo  David,  imo  et  Chanaam  dici  me* 
retur,  sicut  babemus  ia  seqnentibuii.  Cam  ergo 
dicit :  Juxta  viasejui,  etjuxta  adinventioneiejus 


181 


COMMENT.  IN  Xil  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.  V, 


182 


reddet  et,  subintelligendQm  est,  sque  ut  gentili.  A  ^^^  •  ^O^  *^^  Dominus  Deus  Abraham  Patrit  lui,  et 


Ira  enim  et  indignalio^  inquit  ApostDlus,  tribulatio 
ei  auguttia  in  omnem  animam  hominis  operantis  ma- 
lumf  Judmi  primum^  et  Grxci.  Non  est  enim  persona* 
rum  aeeeptio  apud  Deum  (Rom.  ii).  Verilatem  Judi- 
cis  slve  veram  seDtentiam  judicis  discerneDti8,quis 
vere  Jtcob  dicaturetsityverbis  istis  breviter  definit : 
/n  utero  supplantavit  fratrem  s^uumy  et  in  fortitudine 
sua  diredus  est  cumangelOyet  invaluit  ad  angelum  et 
confortatus  est ;  ftevit  et  rogavit  eum.  Cum  euim  hsc 
didi,  valde  subtiliter  exigit  ut  similiter  Taciat  qui- 
cunque  hoc  astruere  vult,  quod  ex  Jacob  sit.  Et 
hoc  declamat,  quod  populus  ille  veraoiter  Jacob  di- 
cator  et  sit,  qui  similiter  agit.  In  utero^  inquit, 
supplantavit  fratrem  suum,  unde  dictua  est  Jacob 


Deus  Isaac  (Gen.  xxviii).  In  Betbel  ergo  invenit  eum 
sciiicet  angelum,  cum  quo  luctalus  est  postmodum, 
qui  et  dixit  ei :  Quoniam  si  conira  Deu*n  foriis  fui- 
Btiy  quanto  magis  contra  homines  prxvalebis  f  (Gen, 
XXXII.)  InterpretHtor  autem  Bethel  domus  Dei.Ergo  et 
quisquis  invalescerecupitad  illum  talem  angelum, 
ut  fletibuB  tanquam  victor  obtineat  remissionem 
peccatorum,  in  Bethel  qusrat  ot  inveniat  eum,  id 
est  in  domo  Dei,  qum  est  Ecclesia.  Nam  extra  istam 
Dei  domum  nullus  est  locas  in  quo  inveniat  quis 
eum,  vel  in  quo  suum  cuiqaam  impertiatur  allo- 
quium.  Unde  nunc  ait:  Et  ibi  locutus  estnobiscum. 
Quis  vel  quantus  iste sit  quem  vel  tunc  ille  Jacob  in 
Betbei  invenerit,  vel  nunc  inveniredebeat  in  domo 


(Gem.  xxv),  id  est  supplantator.  Er^o  qui  vult  vera-  ^  Dei,  quisquis  ejusdem  Jacob  sive  Israel  semen  ve- 


citer  dici  vel  esse  Jacob  in  hujus  vitas  angustiis, 
conQigit  senso  veritaiis  contra  populum  istum  qui 
com  sit  crudelilate  rofus,  cupiditate  terrenus,  mo- 
ribu8  hispidos,  Deum  sibi  arrogat,  cum  Dei  Filium 
non  habeat,  et  pognando  osque  ad  victoriam  tollut 
ejos  primogenita.  liem,  etinlortitudinesua,\a(\mi9 
direetus  est  eum  angels^  et  invaluit  ad  a»getum^  et 
eonfortaius  est;  et  ftmt  etrogavit  eum.  Nolam  bisto- 
riaxn  contingit,  videlicetcum  Jacob  revertereiurde 
Mesopotamia,  traductisque  omnibos  quae  ad  se  per- 
Unebant,  trans  vadum  Jacob  remansisset  solus  : 
Eece  vir  luctabalur  cum  eo  usque  mane,  Qui  cnm  vi- 
deret  quod  eum  superare  non  posset,  dixit  ad  eum: 
Dimitte  me^  jam  enim  ascendit  aurora.   Respondit : 


racilcr  merelur  nuncupari,  manifestius  exprimit 
cum  protinus  dicit :  Et  Dominus  Deus  exercituum, 
Dominus  memoriale  ejus.  Nam  revera  hic  magni 
consilii  Angelus  Domious  est,  Deus  est.  Dominus^ 
inquam,  D#tafxem7ttttm,omniumvidelicet  Creator 
et  rex  angelorum,  et  omnium  electorom  hominom. 
Et  hoc  nomen,  quod  esiDominuSt  iiSieBi memoriale 
ejus  sicut  et  Dei  Patris  ejus.  Nemo  eoim  in  Spirito 
Dei  loquens,  dilfitetur  aut  obliviscitur ;  sed  memo- 
riter  tenetet  78  dicit,  DominusDeus,  Nonc  ad  aodito- 
rem  propheta  sese  convertit,  dicitqoe  ei :  Et  tu  ad 
Dominum  Deum  tuum  converteris  ;  miserieordiam  el 
judicium  custodi,  et  spera  in  Deo  tuo  semper.  Com 
dicit  et  /tt,8ubintelligendom  eet quemadmodom  ille, 


Non  dimittam  te^  nisi  benedixeris  mihi.  Et  benedixit  p  give  secondum  exemplum  illioa.Etqoemadmodom 

M»    «ak     mt\.tmm.t.m     f  jkMA    1 1^  ^^       «.  v  •  a«\       ^^rmr..    rs.V     M.vi     myvv*     a#\li«  m     ^      •  •«  •  V  I  «    *>  *. rv 


ti  in  eodem  toco  (Gen.  xitii).  Ergo  et  qui  non  solum 
Jacob,  verum  etiam  Israel  veraciter  dici  vel  csse 
vulty  similiter  in  fortitudine  sua^  id  est  in  fide  sua, 
dirigaior  com  Christo  magni  consilii  angelo,  et  in- 
valeactl  ad  angelum  hunc,  videlicet  et  agendo  pceni- 
tentiam,  et  faciendo  dignum  pceniteciiaB  fructum. 
Nam  qood  ait,  et  confortatus  est,  sobjungens,  flevit 
et  rogaoit  eum,  recte  dicas  de  fortitudine  poeoilen- 
tiom ;  quia  revera  foriea  sunt  flendo  instanter,  et 
rogando  perseveranter  remissionem  peccHtorum, 
juxta  illud  :  A  diebus  autemJoan^m  r^gnum  casiorum 
vim  patitur,  et  violanti  diripiunt  Hlud  (Matth.  xi). 
Qoi^qiiis  taliter  imitatur  patrem  Jacob,  qui  cum 
aogelo  luctatus  eetettanquam  victorbenedictionem 
exagii  ab  eo,  hic  nimirum  quacunque  ex  gente  vel 


tuno  ille  Jacob  ad  Dominom  Deom  auom  conversos 
est.  qoomodo  misericordiam  et  judiciom  costodi* 
vit,  et  speravit  in  Deo  soo  semper  ?  Nimirom  com 
peregrinaretur,  fratrem  aoom  Esao  fogiians,  qoi 
Jam  non  peregrinos,  sed  prspotens  factoa  erat,  ac« 
cipiendo  uxores  de  flliabus  Chanaan,  inter  quaa 
Isaac  pater  suus  habitabat,  tunc  omni  humano  so- 
latio  de8titutu8,fleDdo,ut  jum  dictum  e8t,et  rogaodo 
convertit  se  ad  Dominum  Deum  suum,  invaluit«|ue 
ad  an^elum,  confortatus  cum  flebili  oratione  hac: 
Deus  patris  mei  Abraham,  et  Deus  patris  mei  Isaae^ 
DominCt  tu  dixisii  miht :  Revertere  in  terram  tuam^ 
et  tn  iocum  nativitaiis  tum  et  benefaciam  tibi ;  minor 
sum  cunciis  miserationibus  tuis,  et  veritate  quam  ex- 
plesii  servo  tuo ;  in  baculo  meo  iramivi  Jordanem 


natioDe  ait,  vere  eat  jam  Jacob,   et  dici   meretur  0  istum,  et  nunc  cum  duahus  turmis  regredior,  Erue 


larael.  Addil  adhoc  :  /n  Bethel  invenit  eum^  et  ibi  lo- 
euiui  est  nobixcum,  et  Dominus  Deus  exerMuum,  Do- 
minus  memoriate  ejus.  Ptttenter  hic  angelum,  cum 
qoo  directU8e8t,8ive  luctatua  ilie  patriarcbaJacob, 
Ipaam  aaaerit  luiaae  Dominum,  dicendo :  tn  Bethet 
invenit  eum^  ei  Dominus  Deus  exercituum,  Dominus 
memoriiile  ejtit,  Nam  enm  quem  auperius  invenerat 
in  Balhel,  ipaom  foiase  Dopiiniim  Scriptura  testis 
eat.  Sic  enim  scriptum  eat :  Vidiique  in  somnis  sca» 
lans  stantem  tuper  terram  et  cacumem  iHius  tangens 
egrtum^  angttot  quogue  Dei  ascendentes  et  desceiideH" 
tUffr  eamf  ft  ffofninum  innixum  tcala,  dicentem 


me  de  manu  fralris  mei  Esau,  quia  vatde  eum  timeo 
(Gen.  xxxu).  Ila  ergo  et  tu,  quotiea  te  peraequitor 
Et>ao,ide8tqoiIibetfraterfal808Cuju8Cunqueexem- 
plum  fuit  Esau,  imo  etquotif*8  8piritum  tuum  caro 
tuaper8equitur,converteread  DominumDeum  tuum, 
et  ora  eum  atque  ut  exaudiri  merearis  rogaodo 
fortiter,  sicut  ille  tn  fortitudine  stta  cum  angelo  di- 
reclus  esi,  perseveranieresto  fortis,  quemadmodum 
ille  cum  dixit :  Non  dmittam  te,  nisi  benedixfrit 
mihi.  Misericordiam  ftjudicium  ille  cuslodivit,  vi- 
delicet  ambulando  in  viis  Domini.  Nam  universx 
vue  Domini  mihericordia  et  judicium    (Psat,   xxiv), 


\ . 


183 


UUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


184 


sivc  misericordia  ct  verilas.  Proindeet  raerilospe- 
ravit  in  Domino  Deo  euo  semper,  id  est  in  omni- 
bus  adversis  que  multa  passus  est,  nec  spe  saa 
frustratus  est.  Naro  et  de  manu  Esau  quem  time- 
bat  eruit  eum  Duminus,  et  tandem  post  dies  pere- 
grinationis  suffiplurimos,  postannosvilssuzDcxxx, 
visa  rursus  Tacie  filii  sui  Joseph^consoiaius  est  se- 
uietipsum,  dicens  quod  jam  Istus  moriturus  esset 
{Gea,  xLv).  Hujusmodi  judicium  cum  Juda,  et  haec 
visitatio  super  Jacob,  ut  quisque  secundum  haec 
exempla  vivil  patris  illius,  ille  duntaxat  dicaturet 
sit  Judsus,  ille  Jacob,  imo  et  Israel  vere  vocetur. 
Quid  contra  is,  qui  cum  sit  fldei  vel  meritis  ejus- 
dem  patris  contrarius,  in  sola  carne  Jacob  sive  in 
carnali  tantum  Judaismo  gloriatur?  Audi  quod  se- 
quitar:  Chanaan  esl  in  manu  ejus  statera  dotosa^ca' 
tumniam  ditexit.  Mira  et  condigna  sccundum  cujus- 
quemeritanominumsive  appellutionum  positio,imo 
oppositiOyiiiiquisecundumexemplumpatrisJamdicti 
iafortitudinesuadirigiturcumangeloetinvaiescilad 
angelum,  recte  dicitur,  71^9 uat/uam  Jacob  appetlabi- 
lur  nomen  luum,  sed  Israet  \quoniam  si  conlraDeum 
fortis  tuisli,quanto  mayis  contra  hoinines  pnevatebis  ? 
[Gen,  xsxii.)  Uuic  autem  qui  similiter  non  facit, 
imo  invidet  similiier  facienti,  dicitur  secundum 
sensum  sermonis  bujus  propbetici:  Nequaquam 
Jacob  appettabitur  nomen  luum,  eed  Chanaan,  Hoc 
et  in  alio  propbcta  conGrmat  idem  Deu8,oum  dicit: 
Paier  tuus  kmmorrhaeus,  et  materiua  Cethsea  (E%ech, 
zvi).  Amorrhaeus  nainquc  et  Cetbspus  posteri  Cba- 
naan  exstiterunt.  Quam  ob  oausam  maxime  mere- 
tur  vocari  Chanaan,  quisquis  secundum  carnem 
Jud»u8  dicalur  sive  Israelita,  seconduro  mores  a 
tali  veltantopatredegenerat.  NimiruMi  propter  ma- 
litiosam  terrenfficapidilatisduplicitatem,  quae  pul- 
chre  talii>U8  exprimitur  verbis  :  /fi  mnnu  ejus  sta- 
iera  dotosa,  catumniam  dilexU,  Uoc  namqae  con- 
trarium  illi  est,  quod  de  patre  iilo  Bcripluradicit: 
Jacob  autem  vir  simptex,  habifabat  in  tahernacutis 
(Cen.  xxv).  Simplicitas  eo  provexit  illum  ut  vocari 
meretur  Israel ;  dolositas  eo  devolvit  filios  carnis 
iliius  ut  vocentur  Chanaan.  Quod  si  habendo  in 
manu  sua  stateram  dolosam  conlra  juatitiam  legis 
Dei  dicentis  :  Sit  tibi  xquus  modtus  jusluxque  sexta- 
riui  (Levit,  xix),  merentur  appellari  Cbanaan, 
quanto  magis  pro  eo  quod  consilium  facientes  ul 
Jeoum  teuerent  ei  occiderenl  [Malih.  xxvi),  eiatera 
boG  peregerunt,  appendenda  triginta  argenteiSySan- 
guinis  eju8  pretium,non  jam  Jud.ei,8edChananflBi 
dicendi  sunl?  Nimirum  de  Judeis  illius  temporis 
veraciter  propheticu8  sermo  dicat:  Chanaan  ca- 
tumniam  ditexit,  quia  mHJori  diligentia  vel  instan- 
tiacalumniati  sunlutcruciligereniChristumregem, 
verum  David,  quam  olim  seae  suidissel  a  domo  Da- 
vid  ille  Bphraim,  de  quo  hio  propheta  prolinusdi- 
cit :  Ei  Ephraim  dixu  :  Verumtamen  dives  effectus 
sum,  inveni  idotum  mihi,  Omnet  labores  mei  nm 
invenient  mihi  iniquitatem,  quam  peccavi,  Manife- 
8tiu8  expressit  quem  in  pr^eceaenti  vereicalo  no- 


A  mine  Chanaan  denolaferit,  subjungendo  :  Et  di,xit 
Ephraim,  Nam  qui  nascendo  erat  Epbraim  et  pro 
discessione  a  domo  David,  non  qualiacunque,  sed 
notabilis  Ephruim,  ipseslaierain  dolosam  in  manu 
habcndo  et  idolum  sibi  inveniendo,  Cbanaan  recte 
dici  meruit.  Et  vide  quam  mira  fatuitalis  consola- 
tio.  Cum  haberet  iste  Chanaan  in  manu  sua  state- 
ram  doIosam,etaccusantem  se  nusquam  posseeva- 
dere  pecrati  conscientiam,  consolalus  eet  semet- 
ipsum  et  dixil :  Verumtamen  dives  effectus  sum» 
Undecunque,  inquit,  vel  quomodocunqueacquisie- 
rim,  sive  juxta  sive  dolosa  in  manu  mea  statera 
fucrit,  dives  effeclus  sum ;  quod  quaerebam  adeptua 
8um,  inveni  idotum  mihi,  Et  hoc  quidem  ille  dixerit 
Hieroboaro  de  tribu  Rpbraim,  qui  evincere  potuit, 

B  ut  pro  Deo  vitulum  faceret  coli.  Judsi  vero  tero- 
poris  illius,  quod  maxime  propheta  respicit,  quo 
videlicet  venit  ut  rcgnaret  verus  David,  cum  au« 
dissent  eum  contra  avaritiam  suam  disputantem, 
maximeque  Scribee  et  Pharieaei,  curo  illum  cruci- 
fixissent  gavisisunt,  quasi  illo  interempto,  deinceps 
vacaret  eibi  servire  idolo  suo,  scilicet  mammons. 
id  est  vacaret  lacris  suis.  Cum  itaque  conscientit 
crudcli  torqueretur  bic  talisCbanaan  sive  Ephraim 
consolabatur  semetipsuro,  verumtamen^  inquiens, 
dives  effectus  sum.  Econtra  ille  dicebat  Ferum' 
iamen,  vse  vohis  divitibus,  quia  habetis  consotatiO' 
nem  vestram,  Vse  vobis,  qui  saturati  estis,  quia  e<u- 
rietis.  Vae  vobis,  qui  ridetis  nunc^  quia  tuQebUis  et 
ftebitis  [Luc,  vi).  Jacobus  quoque  apostolus  contra 

r%  divilcs  eosdero  dicit :  Agtte  nunc  divites,  ptorate 
ututanfes  in  miseriis,  quae  advenient  vobis  [Jae.  v). 
At  ille  dives  Chanaan,  id  est  Judaicus  sive  Phari- 
Bdicus  CGctus  dicebat  8ibi,qaemadmodum  bio  pro- 
pbeta  prsscribit :  Omnes  labores  mei  non  invenient 
mihi  iniquitatem  meam^  ^uam  p^^^avi.Etestsensus: 
Omnia  peccata  mea  non  potuerunt  vindicari,neqae 
fieri  potestut  iniquitasquam  peccavi  puniaturever- 
sione  civitatis  et  templi.  Nunquid  enim  credere  vel 
audire  posset  quod  locus  ille  tHm  lucrosus  propter 
Banguinem  Jesu  Cbristi  destruendus  forel  ?  Denique 
hoc  Stephano  protomartyri  pro  crimine  ascriptum 
Cbt,  quod  ita  prsdicaret  sicut  Scriptura  refert:  Et 
statucrunt  falsos  ttstes,  qni  dicerent :  Bomo  isie  non 
cessat  toqui  verha  adversus  tocum^  et  sanctum^  ei 
tegem,  Audiiimus  enim  eum  dicentem :  Quoniam  Je- 
sus  Nazitrentis  destruet  tocum  istum  [Aci.  vi).  AgUe 
ergo  divites,  inquit  apostolus  jam  dictus,  plorate 
ulutantes  in  miseriis,  quae  adveaient  vohis.  Dtvitiae 
veUrse  putrefacix  sunt,  et  vestimenia  vehtra  a 
70  tineis  comesta  suni  (Jac,  v) :  Et  subinde :  EpU' 
tatit  ait,  eslts  super  terram,  et  in  taxuriis  enutrisiis 
corda  vestra.  In  tfte  occisionis  adduxistis^  occidisiis, 
el  non  reMtit  vobis  (ibid.).  Vane  ergo  se  consolatus 
est  bic,  qui  stateram  babens  dolosam,  calumniam 
dilexit,  dicendo  :  Verumtamen  dives  effecius  sum^ 
qnla  neo  divitiss  sue  proderunt  illi,  nec  nitle  com- 
mutatinominisChantan  hereditate  carebit.  Seqat- 
tur :  Et  ego  Dominus  Deus  iuus  ex  ierra  ^gypii^ 


D 


185 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEE  LIB.   V. 


±8» 


adhucsedere  tefaeiam  in  labernaculissicut  in  diebus 
festivitaiis.Unc  anterioribus  conjungiturdictis^ne- 
qae  enim  Chatiaan  illi.cujua  inmanustate* a  doiosa 
est,aut  Gpbraim  qui  sibi  tV/a/uminvenit  et  gloriatus 
esldivitem  seesae^  gratiam  istam  repromiitit ;  eed 
ei  ciii  dixerat,£'f  tu  ad  Dominum  Devm  tuum  con" 
tferlerii^  misericordiametjudieium  custodi.etspera 
in  Dto  tuo  Memper.  Dic  ille  est,  qui  habito  judicio 
eam  Judaseu  vieitatione  super  Jacob,vere  Jiidsus 
etverus  esse  loraelita  repertus  est^imitaodoiilum, 
qui  iQ  utero  eupplantavit  fratrem  8uum,et  inforti- 
iudine  sua  directus  estcum  angelo,  aicut  jam  di- 
ctuni  esi.  Itaquead  illud  quod  dixerat,  El  spera  in 
Deo  iuo  setnper,coni\in^\iuT  id  quod  ait:£*/  ego  Do- 
miftMf  Deus  tuus  ex  terray£yypti,'\<iesi,exeo  lem- 
porequoeKreasusexignorantistenebrisverummibi 
fidei  eacriOoium  (ibtulisti.  Tatiernaculailla,qusre* 
promittil,dicendo:ilt{Aiic  sedere  te  faeiam  intaber- 
naeuUi,  lllaeunt,  de  quibus  Psalmi^ta:  Qunm  di^ 
lecta^inqmiJabetnaculatua.DominevfrrutumJinub' 
iangens tConcupi>cit  et  defunt  animamea  in  atriis 
Domini  {PsaLLxxxin).Tabemacula  quippejd  estte- 
gameutaperegrinantiunrsive  in  indlitialttborantium, 
discreli  inEcclesia  suntordinesDeo  servientium,in 
qoibas  posita  anima  concupiscit  et  deflcit  in  atriis 
Aomm/ydesiderando  abistisaoKUstiis  transmigrare 
in  illam  amplitudinem  Hierusalem  supercoelestis, 
Qbi  tantaamplitudoeetat  nulliuspossessioalterius 
possesdione  possit  arctari,  sufflciatque  unicufqae 
quod  possidet,  ita  ut  ampliusnolit.  Notandus  ergo 
ordo  dictorum,  quia  cum  dixisset,  Ego  Dominus 
DeuMtuusex  terra  j£gypti,adhuc  dM.Sederetefa- 
ciam  tn  tabemaculiSjSicutinditbusfestivitatis.  No- 
tnm  qaippeest,  quod  egressi  de  terra  iEgvpti  fllii 
Uraelin  labernaculis  habitaverunt.Unde  et  (estivi- 
tatein  Tabernaculorunc  coenophegiam  celeberrimam 
babaerunt  singulis  annis  {Exod.  xxiii).  Est  itaque 
sensas :  Olim  patres  tuos  ascendentes  de  terra 
iEgypti  habitare  feci  in  taberoaculis,  donec  intro- 
dQcerem  eos  in  terram  promissionis.  Sed  sicut  alia 
eit  iEgyptus  quam  in  illaiEgyptus  significavit,  et 
alla  terra  promiseionis  cujus  illa  tcrra  typum  pnc- 
talit,  ita  adhucalia  sunt  tabernacula,  quorum  illa 
taberoaculasi^nificativa  fuerunl.et  in  illis/e  sedere 
faeiam^ticut  tn  (/tVAii«/e5/ii7t'/a<i5,ide8t,sicutsigni- 
ficatnm  ei»t  illistHbernaculorum  festis,  quia  omnia 
tit  ftgnra  contvtgebant  illi  (/  Cor,  x).  Et  revern  qui- 
eanque  credendo  in  Cbristum  de  spirituali  >Egypto 
ezivity  in  altis,!d  est  inspiriiualibus  sedet  taberna- 
ealia,  dicitque  sedens,  Concupiscit  et  defirit  anima 
tnea  in  atrits Domini.Wi»  dicih  prutinussubjungit: 
£i  Utcutttssu  m  perpropheias.et  ego  visionem  multi^ 
plicavi*  et  in  manu  prophetarumasemilatus  sum. 
Hoe  ita  sensiii  conjungilur  prscedenti.  Ego^  in- 
qaam,  l^mtw  Deu%  tuus  ex  terra  JEgypti,  et  ex- 
tooc  Ita  faetie  el  dictis  innolai,ut  nemo  sede  igno- 
nnlia  nominis  mei  excasarepuesit.  Nam  ut  innote- 
■eereiDt  visUmem  ^i\unc  multiplicavi,  exquo  Mosi 
apporuide  oiediorubi  in  flamma  ignis,etilie  dixit: 


A  Vattam  eividebovisionemhancmagnam.quarenon 
comburalur  rubus  (Exod,  iiii.Et  tuncper  illumpro- 
phetam  et  per  alios  proptieta»  locutux  «uiti,  et  vi- 
sionem  muliiplicuvi,  id  eet  videndus  atque  cogno- 
ecendus  prophelia  multiplicitor  apparai,^/ in  manu 
prophetarum  assnnilatussum^yx^^Wcei  operamulta 
faciendo.  quflo  mei  ipsius  quusdam  simililudiues 
prstulerunt.  Exempli  gratia:  In  manu  Motfidecem 
plagis  contraria  q«jidem  iEgyptuset  Pharao  flagel- 
latusest.sed  nonnisi  per  immolati  sanguinemagni 
ad  perfectum  victoria  perduci  poluit.  Illic  nimirum 
in  maou  Mosi  assimilutus  sum  ;  hoc  denii|uetunc 
assimilatum  vel  prseflguratum  est,  quod  decem  ju- 
siiti(e  praeceptis  legalibus,  qui  illa  ante  meum  ser- 
varet  adventum,  sancti  bomines,  vexurent  quidem 

n  spirilUHlem  Pharaonem,  id  estdiabolum.repugnan- 
do  et  resistendo  illi  atque  conlendendo  exirc  de 
regno  mortis,  sed  non  prsvalerent.  hiliil  enim  ad 
perfectum  addnclura  erut  /fx,  sicut  Apostolusdicit 
{Hebr.  vn),  donec  tandem  ingrederer  mundum  im* 
molandus,  et  eacriflcium  justitis  futurus  verus 
Agnus  Dei,  per  meum  sanguinem  solus  imple- 
rem,  ut  per  justitiam  hominum,  quantumvis  forti- 
ter  prscepta  legis  adimplentium  fleri  non  potuit. 
Ejusmodi  factismultiplicibos  multieque  similitudi- 
nibus  in  maou  Mosi  el  propheiarum  assimilatas 
sum.  De  ignorantia  talium,  quooiam  scripta  sunt, 
maxime  tribus  Juda,  penes  quam  et  templumetre- 
ligioois  slve  sacerdotil  cuituserai,excasari  non  po* 
terat.  Sequitur  ergo;  Si  in  Oaiaad  idoium^  tamen 

p  frustra  erant  in  iialgal  bobus  immoiantes.  fit  est 

^  sensus:  Si  decem  tribus  idola  colunt,  qus  templo 
Dei,  sacerdotibus  et  Dei  religionecarent,tu  tamen, 
0  Juda,  frustra  Deum  dereliquisti  etinOilgalidula 
codis,  cum  habeas  lemplum  et  sacerduiium,  et  cs* 
tera,  qus  ad  divini  cultus  pertinentritum.  Galaad 
namque  et  mons  estcivitas  joxta  eumdem  montem 
eita  trans  Jordanem  in  tribu  Gad,  de  qua  superiaa 
legimus:  Oahad civitas  operaniium  idolum,  sup^ 
plantata  sanyuine.  Galgal  vero  in  tribu  Juda  prope 
i3ethel,de  qua   supradictum  est:  Omnes  nequitix 

eorum  inGa/^a/tf.ltaqueetperQalaad  decem  tnbus, 
etperGalgaltribusJudarectedenotaniur^secundum 
tropum,  qui  synecdocbe  dicilur,  id  est  conceplio, 
cum  a  parte  totum  vel  a  toto  pars  intelligitur.Ali- 
teret  sicintelligi  potesl,etiamsi  Galaad  idolum  sit, 
D  sive  quamvis  Galaadits  abundent  idolis,  tamen  in 
Galgal  erant  mira  superstitionis  insania,  non  coo* 
tenti  uno  in  loco  fixa  porlenta  venerari,80d  semper 
de  loco  ad  looum  cursitantee,  et  idolorum  locadi- 
versavisentes.quasiprsclarisfestivitatibusinvitati. 

Nam  et  protinus  suhjungit :  Nometaltaria  eorum 
quasi  acervi  super  suicos  agri.  Qnod  est  dicere : 
Gum  euim  uno  lo  loco,  hoc  est  in  Hierosulymisuni 
Deo  sacrifloia  vel  primitias  oCferre  debuerint,  adeo 
multipliciverunt  altaria,8icat  superius  jam  diotam 
est,  et  ita  exuberaverunt  simulacris.et  in  vieistam 
multa  stabant  altaria,  ut  soleot  manipuloram  coa* 
gesti  Btare  acervi.  Hoccine  esl  hsreditariam  patei^ 


187 


RUPERTl  ABBATIS  TDITIBNSIS. 


188 


Dfls  fidei,  quod  habito  judicio  Domini  cum  Juda,  et  A  pairis  et  eorum  qui,quamvi8carDi8eJu8  fllii  nequa- 


visitatione  super  Jacob.filii  Juda  vel  fllii  Jicobme- 
reantur  nuncupari?Nonutique.  Sequiiurenim:  fV- 
gitJacob  in  regionem  Syrix,  et  servivit  hrael  in 
uxore^ctin  uxore  servivit./nprophetaQutemeffuxit 
Jsraeldey£gypto,et inprophetaservatus,  Cuusa isla 
noQ  minime  operatur  in  illu  judicio,8iveoperatione 
Dumini  super  Jacob  in  discernpndo,  quis  veraciter 
et  qui8  falso  dicatur  esee  semen  Jacob.  Cur  enim 
lle  /ugit in regionem  Syrias,etservivit  in  i/arore? Vi- 
delicet  ne  quando  ad  ejuemodiperducereturaltaria 
per  mulieresCbanaan.Dixitenim  Rebeccaad  IsaRC* 
Ttffflet  me  vifx  mfaepropter/ilias  Eth.Si  acceperit 
Jacob  uxorem  90  de  stirpe  hujus  tert  ae.nolo  vivere 
{Oen.xxyin),  Vocnvititague  IsaaeJacob^  etbenedi- 


quam  tamen  merentur  in  aemine  reputari,  epectat 
ad  illud.quod  proiinus  aubjuneit:  Inpropheta  aU' 
tem  eduxit  Dom  inus  Israel  deyEgypto^et  inpropheta 
servatus  est.  Nam  econtru  aubaudiendum  est:  leti 
autem  de  iE^rypto  mente  nequaquam  sunt  egre88i, 
imo  ipsi  auntiEgyptoe.faciendoaibietcoleQdodeos, 
iflgypti  sciiicet  vitulos,  quorum  cultum  didicerunt 
in  terra  iflgypti.  Unde  confestim  in  sua  persona 
Deus  conquerendo  dicit : 

Cap.  XIII.  —  ^<i  iracundiam  me  provoeavit 
Ephraim  inamaritudinissuis^et  sanguis  ejmsuper 
eum  vm/e/.Slatimquepropbetasubsequitur;^/  o/}- 
probrium  ejus  restituet  Dominus  Deus  suus.  Loquen  - 
te  Ephraim  horrorinvasit  IsraeLet  deliquiiin  Baal^ 


xit^praecepitqueeidicens:I\oliaccipere  conjugemde  g  etmvrtuusest.Etwmcaddideruntadpecccndum^/e' 


terra  Chanaan  ^sedvade^etpro/iciscerein  Mesopota- 
miatn  Syrix  addomum  Balupipatris  matris  tuae ;  et 
accipe  tibi  indeuxorem  de  fiUabus  Laban  avuncali 
tui  (&e/i.xxviii).ItaqQe  mulieres  lerrs  illiusfugit, 
qus  possent  illi  scandalum  esseet  causa  peccati ;  et 
exemplum  ejus  sequendum  esse.  propier  causam 
eamdem,  Moses  ita  scripsit:  Non  inibis  cum  eis 
/wdus,  nec  misereberts  eorum^  n^que  sociabis  cum 
eis  conjugia.Filiam  tua'n  non  dahis  /iiio  ejuSynec 
filiam  i/lius  accipies  filio  tuo ;  qnia  seducet  fiiium 
tuumjne  sequatur  me.et  utmayis  servint  diisalie' 
nis^  irasceturque  /uror  Domini^  et  delebi:  te  cito 
(Deuf.  vii).  Isti  autem  contra  de  Galaad  in  Galgal. 
de  Galgal  in  Galaad  cursitabant,  quaerendo  et  se- 


ceruntque  stbiconfiatile  de  argentosuo.quasisimiU' 
tudinem  idoiorum,  Factura  artificum  tota  esi.  His 
ipsidicunt:Iinmointehominesvitulosadorantes.^s^o 
omnia  quao  bic  dicta  sunt  decUmatione  vehemeQti 
prophetae  Judicium  Domini,  et  visitatiocem  super 
Jacob  justificantisJortiterconviQCunt  eos  quod  noQ 
sint  aul  mereantur  dici  Israel,  qualem  DomiQUsiQ 
propheta  veraciter  de  JE^pio  eduxit.  Alii  uamque 
et  longediver8i,imo  etcontrarii  Israel  veroetfideli, 
quem  in  prophetaMoseDominusedaxitde^ypto, 
vero  corde  dicpQie  :f-  amus  et  sacrifieemus  Domino 
Deo  nostro  {Exod.  v).  Illi  fuerunt  qui  in  aroaritu- 
dinibussuiseumdem  Dominum  ad  iracundiam  pro- 
caverunt,  tentando  et  male  loquendo  de  ipso,  sem- 


queudu  idola,  qus  ille  de  gente  in  gentem  et  dcre-  p  perque  murniurando  contra  eum.  Ct  ille  quidem 


gno  in  populum  Riierum  pertranseundo  tugiebat. 
Falso  igiiur  filios  illius  fecissedicunt.cum  sint  po- 
iius  Ghanaan,  sicut  supra  dictum  est,cuju8  opera 
8ectati  sunt.  Magnum  profecto  prsconium  est  fu- 
gipQiis,  in  eo  quod  dicitur,  et  in  uxore  servivit.  Ma- 
luit  uzorem  Juxta  beneplacitum  Dei,  pHtris  ac  ma- 
triipropriaservitute  acquirere,quam  filiasChanaaQ 
ducere  cum ofTensione,  stcut  tecit  Bdau,de  quo  scrt- 
ptum  est :  Esau  veroquadragenarius  duxit  uxores, 
Judith  fiiiam  Beheri  EthxiyCt  Bascinath  fitian.  He- 
loim  ejusdem  ioci  ;quae  ambae  o//enderant  animum 
Isaac  et  Rebeccae  \Gen.xx\\) ;  uxor  illa  in  qua  servi- 
vit  Uachel  exstitit.  Non  pro  Lia  servivit,  aut  con- 
veniiunem  fecit,  sed  pro  Racbel,  quam  eolam  dili- 
gens  apatre  petivil.  Idcircoautem  repetiitdicendo, 


Israel,  qualis  erat  Josuesive  Calepb.in  eodem  pro- 
phetaservatusest,  ascendendo  per  mare  Rubrum, 
illorum  autem  corpora  prostrata  sunt  Indeserto.  II- 
iorum  omnium  deterrimuset  maxime  notabilis  ex- 
stitit  Epbraim,id  est  Hieroboam  dntribu  Ephraim, 
qui  populum  scindenaa  domoDavid  vituiosaureos 
proDeocolendosinstituit.Idcirco  confes*tim  in  ilium 
sermo  recurrit,  dicente  iyovc\\iio  \  Ad  iracundiam 
me  provocarit  Ephraim  in  amantudinibus  suls, 
et  sanguis  ejuSj^d  est  peccatum  ^ius^super  eumve^ 
niet,  ut  scilicet  Jntereat  et  regnum  perdat  in  poste- 
ris  Buis.quod  tali  modo  retinendumputavit.Etquit 
prssens  poona  non  sola  redditur  impcenilecti,  sub- 
jungens  propheta  :  Et  opprobrium,\nqu'\i,elus  re- 
stituetei  Dominus  D^us  suus^  id  est^iu  futuro  quo 


et  servivit  in  vxore.tt  in  uxore  sert;ft;{7,quiavide-  D  quessculo  taoti  opprobrii  memoria  non  delebitur, 


licet  bi8  prouna  eademqueHuchel  septennemservi- 
tutemsubiit  Septem  quippeannis  8ervivit,antequam 
conjugem  duceret.et  debito  conjugio  friudatusest, 
sed  querela  deprompta,  protinus  pobt  Li«ropulam 
quam  non  quaesierat,  oplatis  potius  nuptiis  Racbel, 
rursus  servivit  septem  aliis  annis.  Et  notandum 
quod  sic  repenie  Qomeo  commutatur,diceQdo :  Fu' 
git  Jacob  in  regionem  Syrtae,  et  servivit  Israel  in 

uxore,  Quando  fugii,  dicebaiur  Jacob,  quando  au- 
tem  <^rvt(;t/,meruit  vocari  Israel,  auctis  utique  me- 
riti8,sicutQarratio  coQt*Qet  reversioniB  ejusdemde 
tervitio  redeuQtiji.  Ad  eamdem  dUtiQctioQem  tanti 


qui  in  tantum  8e  dejecit,  ut  deserto  CreatoreDeo, 
coleret  Qon  tam  vitulum  quam  inanimatam  et  ia- 
sensibilem  similitudincm  vituli.Necverosuisolius, 
sed  etomniumquosadtantum  opprobriuminduxit, 
pcrditio  in  illum  rebundabit.Idcirco  peccatumfjaa 
ampiiu8declaman8:Lo7tifn(/>,iQquit  EiMraimMor- 
rorinvasit  IsravUeidereliquit  in  Baal^  eimortuus 

e^/.Ete8t8ensus.DiceQieHierobotm:/K^i<i^^i<''^t» 
Israel,  qnt  te  eduxeruni  de  terra  y£gypii{lll  Beg. 
xu),  borrendus  borror  et  erroneus  ptvor  iQvasit 
Israel,  ut  aut  verum  putaret  autobloqui  Donaiide- 
ret,  ot  noQ  solum  viUiliMi  illoB,  sed  et  Baal»  egeoie 


189 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  IN  OSEE  LIB.  V. 


190 


Achab  cucD  Jesitel,  colcret,  atque  hoc  roodo  mor-  ^ 

tuus  est.ExtUQO  usus  idololairis  taotuin  excrevit, 

Qt  peiie  iu  00301  loco  singuli  propria  pro  possesibi- 

mel  fabricareot  idola  in  agris  et  in  dumibus  suis. 

Hoc  est  quod  ait:£i  nunc  addiderunl  ad  peccandum^ 

feeeruntqus  $ibi  conflaiite  de  argento  suo^  quasi  si" 

miUtudinem  idolo**um^  ul  scilioct  haberent  ipsi  quo- 

qae  auoevitulos.Namquiarexdeos  habetataureos, 

ipsi  eecundum  suam  possibilitaiem  Fecerunt  aibi 

deos  argenteos.  Tolum  hoc  ait,  tactura  esi  artifi' 

eumt  eicui  alibi  scriplum   est  :  Simulacra  gentium 

argenium  ei  ciurttm,  opera  manuum  hominum  {Psal, 

cxiii).  Quod  cum  ita  sit,  recte   admiratur  et  dicit : 

Bi$  ipti  dicunlilmmolate  homines  vitulos  adorantes, 

Na.n  vere  mira  et  uimis  misera  stuititia,  mandare 

bomiDee.qui  sunt  opus  Dei,  lali  facturs  artificum  ^ 

immolari.  Uoc  tam  grande  malum  nequaquam  iliis 

fuiliQuaitatum.  Scriptum  est  enim  :  Etimmolaue- 

runt  fitiot  suoi,  ei  filias  suas  dasmoniis.   Et  effude- 

runt  $anjuinem  innocentem,  ^anguinem  filiorum  xuo- 

#Mm,  ei  filiatum  ^uarum^  quas  sacrifieaveruni  $cul' 

ptUUftu  Chanaan  {PsaL  cv).   Qui  aulem  sunt  ipsi 

qoi  h«c  dicunt?.Niroirum  sacerdotes  sivo  artiflcea 

qaorum  illa  factura  est.  Vo8,aiunl,o  coilores  ido- 

lorum»  quibus  non  suppelunt  hostiaB.fllios  vestros 

et  fllias  vestras  idolasive  vitulosnobiscum  adoran- 

tes.eiedera  vitulis  immolate.Tantis  ac  talibus  oau- 

lis  reddiiis,  «{uibus  in  judicio   Domini  cum  Juda 

Bive  visitatione  super  Jacob  convincantur,quod  po- 

Uqs  semeo  Chanaan,quam  semcn  Jacob  mereantur 

dici,  QQQC  superest  pronuntlare  condignas  judicii 

enteatias,  etdifflnire  qualem  paenam  isti  falsifllii 

•t  qoalem  jure  gratiam  recipiant  veri  fllii  patris  11- 

Itos  Jacoo,cuJus  Deus  Doininus  dicatur  esse  vel  dici, 

Sequitur  ergo  :  Idcirco  erunt  quasi  nubes  mafulina, 

dsictd  ros  maiutinu$  protteriens.  Sicut  pulvis  tur» 

hne  rapiu$  ex  area^  et  sicut  fumus  de  fumario. 

Ego  autem  Dominu$   Deu$  tuu$  ex  terra  ^yypti^  et 

§1  Ikum  absque  me  nescies^  et  Salvator  non  est 

prxter  me.  Ego  cognovi  te  in  deserto^in  ierra  solitu» 

tfuif.Prlor  UHmque  sententia  super  illos  fiiios  car- 

Dif,  el  noQ  fidei  Jacob  depromitur,  quod  ipsorum 

memoria  sil  peritnra,sequens  ad  i8tos,non  tantum 

earQiaael  et  fldei  filios,quoi  in  adventuSalvatoris 

Cbristi  ealvandi  sant  in  Domino  salute  cterna.  In 

illoram  qui  reprobantur  8ententia,quatuor  ista  pro 

nmilitadiQe  posita  suot :  Nub^s,  ros,  pulvis  et  fu-  D 

oias.NotaQdum  vero  qood  nullumhorum  simplici- 

ter  positum  esl,  sed  cum  adjectlone  qu»  malum 

•igQificety  qaia  videlicet  UQumquodquehorumsim- 

pticiter  positom.inbonampdrtem  accipi  plerumque 

•olei.  Scriptom  est  enim  :  Qui  $uni  isti  qui  ut  nubes 

woUmi  ?  {Jsa.   lx.)  Item  :  Concrescat  ut  ptuvia  do- 

etrina  meajluai  utros  eloquium  meum,{Oeut.  xiiii). 

Vel  at  Abraham  loqoitur  adDeum  :  Loquar  ad  Do- 

mnum  oum  $im  pulvit  etcinis  {Gen.  xvui).  Et  Psal- 

mista  «licit :  Qui  reepicU  terram,  et  (acit  eam  tre- 

wtere.  gui  tangii  montee  et  fumigani  {P$aL   ciii). 

lU^oe  ^aatttor  bfBComnla  8impliciteriaSoripturis 


r 


posita,  in  bonam  parlcm  accipi  possunt,  idcirco 
singulahic  cum  adjectionibuscontsruispositaBunt, 
per  quas  sempilernibonisigniflcatione  dislinguun- 
tur.  Nube$  matutina,  ros  item  malutinm  et  mane 
pertrumtens,  pulvis  turl,ine  cx  area  raptus,  fumus 
ilem  dtf /'ttmartoturbine  ruptuedicitur,atqueitahso 
omniaperituramconvenientersigniflcantmemoriam 
iliorum,  qui  cum  deberent  esse  semen  Jacob,  ipsi 
persuum  vitium  in  illum  Chanaan,  qui  a  patre 
sancto  malediclus  est,  degeneraveruni.  Et  quidem 
hocscilicet  delendam  esde  memoriam  iilorum  qua- 
tuor  ista  paritcr  pigmflcant,  verumtamen  in  pro- 
priissigniflcationibus  diversa  sunt.  Etenim  duo 
poslrema,  videlicet  /;t</i;i5  turbine  raptus  ex  area  et 
fumus  de  fumnrio,  manifestam  exprimunt  iram  ; 
duo  autem  prflBcedeotia,  nubes  matutina  et  ros  ma* 
tuiinus  praeteriens^  temporalem  licet  et  cilo  trans- 
ituram  quamdam  misericurdiam,  juxta  illud  quod 
supra  in  hoc  eodem  propheta  dictum  est :  Quid 
faciam  tibi.Kphraimt  qwd  faciam  tibi,  Juda  ?  Alwe- 
ricordia  veslra  quasi  nubes  matutinatet  quasi  rosmftne 
pertransient.  Denique  et  hic  illic  nubes  malutina 
eirosmane  p^rtranjti^stemporalia  signiflcantgenti 
ilii  collata,  bono  quid^^m  secundum  se,  scd  malo 
illorum  citotransitura.Duo  sequentiamanifestesem- 
piterna  signiflcunt  mala,9icutjamdictum  est.  Ete- 
nim  h«cimpiorum  retributiooeperire^-iicutdisperiit 
pulvis  lurbine  raplus  ex  area,et  sicot  deflcitfumus 
turbine  raptus  de  fumario.Psalmista  quoqupdicen- 
te  :  Non  sic  impii,  non  sic.xcd  tanquam  pulvi*,  quem 
projicit  venius  a  facie  terrup  {Psat.  i).  Iiem  :  Invnici 
vero  Domini,  mox  ut  honorificati  fuerint  et  exullati^ 
deficientes,  quemadmodum  fumus,  deficient  {P^alm 
xxxvi).  Sicitaque  nubes  illa  matutina  sive  ros  ille 
mane  perlransiens,  talium,  pars  flliorum,  qualis 
fuil  Eaau^cui  dixit  pater  Isaac.  In  pinguedine  teT' 
rx^et  in  voce  coeli  desuper  erit  benedictio  iua  {Gen. 
xxvii).  Nam  illorum  qaisunt  semcn  Jacob  vel  re- 
putantur  in  seinincsuntque  Israelit»,  pars  Dumi- 
nusest,  sicut  protinusverbissequentibus  exprimi- 
iar.Ego  autem  Dominus  Deus  tuui  ex  terra  Mgypti^ 
ei  Deum  absque  me  nescies,  et  salvafor  non  est  prse" 
ter  me.Ecce  cognovi  ie  *n  deserto  in  terra  solitudinis. 
Qui  enim  baec  loquitur  Dominus  Deus,  dicens  :  Et 
salvator  non  est  prseter  me,  Gbristus  est  Dei  Pilius, 
fructusbenedictionis  illius  quam  non  meruitBnau. 
Jacob  autem  adeptus  est  secundum  verba  bflBC  :  Ei 
serviant  tibi  populi^  et  adorent  te  tribus.  Esto  Domi- 
nu$  fratrum  tuorum,  et  incurventur  anie  te  filii  m/i« 
trifi  tux.Qui  maledixerit  tihi^  nt  ilie  maledtctus^  ei 
quibenedicerit  tibi^  benediclionibus  repleatur  {ibid.). 
Hoc  nimirum  in  Spiritu  sanctongebatur.atquando 
dividendi  erant  Jacobet  Esau,  juxta  illuddivinum 
oraoulum  :  Duo  gentes  in  utero  tuo  sunt,  et  duo 
populi  ex  ventre  iuo  dividentur  {Gen.  xxv),  non  de 
EsaUySeddeJacob  semen  Abrahfi,quodestChri8tus, 
nasceretor.  Hic  ergo  cum  t\\G\i,  ego  autem  Domtniu 
Deu$  iuu$^  notandum  quod  addit,  ex  terra  JSgypti, 
Iq  boo  namqoebreviter  astruit  quod  qoq  sit  Deus 


t91 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


19i 


recensqiiamvisiDnovissinQisdiebusdeVirginenatus 
sit.  Poterat  autem  dicere  sic,  ergo  autem  Dominus 
Deus  /ttiMex  Abraham,quemadmudum  et  Jud^eis  di- 
ceniibu 3,  guadragnitaanno.<nondum  kabes,et  Abra- 
ham  vf/wiifResp.mdens  ;  Amen  amen,  inquit,  dico 
vobis.anteqnam  Abrahum  fieret,  egn  sum  {Joiin.  viii). 
Cur  erge  dicere  mnluii^ex  lerra  JEgypt%*t  Vid^licot 
quia  tunc  mtigis  innotuit.et  potenliam  suamosten- 
ditin  aignis  et  prodigiis.quaiia  AbrahiB  nonosten- 
dit,  propterquod  et  Mosi  tunc  ait  :  Ego  Dominus 
qui  apparui  Ahrahim  ei  Uaae,  et  Jtcob  in  Dto  om- 
nipotente ;  et  nomen  meum  Adonai  non  indicavi  eis 
(Exod.  VI).  Tuno  etenim  roedup  pepigit  cum  illis  in 
monte  Sinai,  ut  essel  Deus  eorum  Qui  dixerunt  ad 
Mosen:0'niii(i  quas  locutus  est  DnminuSy  faciemus  el 
erimus  obtdientes,  Hlevero  sumfdum  snnguinem  re- 
spersit  in  poputum,  et  ait  :  Hic  e$t  sanguis  foederis, 
quod  pepigit  Dominus  vobiicum  super  cuncUn  sermo- 
nibus  hi»{Exod,  xxi\).  Sermonum  eopumdem  ini- 
tium  erat  hoc  :  Non  hahehis  deosalionos  coram  me, 
Recte  ergo  et  hic  ait :  Et  D*um  absque  me  nescies. 
Continuo  quoque  addit  :  Etsalvator  non  est  prx- 
ier  me,  Iste  Deus  et  Sahator  Chrisius  esi  Deus, 
qaia  creavit ;  Salvator,  quia  factus  homo  salvavit. 
Uode  et  Jesus,  quod  interprelatur  Salvaior,  nuncu- 


X  pari  voluit.  Vere  prater  hunc,  Salvator  non  est, 
qua  non  est  in  alw  aiiquo  salus^  nee  enim  nomen 
alitid  sub  coeio  datum  hominihus  in  quo  oporteal  nos 
salvos  fieri  [Act,  iv).  Gratiosa  valde  commemoratio 
est,  qua  tandem  dicit  :  Eyo  cognovi  te  in  deserio 
m  terra  solitudinis,  N«'que  enim  exiguum  quid  est 
ei,  qui  omnia  scit,  et  omncs  per  scientiam  novit, 
notum  esse  pergratiam  illanoiitiHjuxta  quam  uni 
illorum  vero  Israelit»  sciiicet  Mosi  dicit  :  InvenUti 
enim  gratiam  eoram  me^  et  teipsum  novi  ex  nomine 
{Exod,xxxiu).El  quod  tunc  uni  ilii  dictum  hoc  esse 
legimua,  sed  quud  uni  dicit,  omuibus  dicit,  quos 
tune  tempori9,imo  etHOte  et  po8ttempu9illud(.rae- 
scitosatque  praedestinatos  eligit,  quia  cunciorum 
nomina  in  libro  vit«8cripsit.Proind>  ethoc  scien- 

n  dum,  quiaquique  electi  in  deserto  cognoscuntur, 
muxime  et  in  terra  soliiudinisjn  deserto  hujus  sae- 
culi,  tt6i  Deum  nfmo  vidit  unquam  {I  Joan,  iv),  in 
solitudine  cordis  et  occulto  conscientis  latentis, 
ubisoiusDeusanimaratentationibuscircumventam 
prospiciens,  exercet,  et  probat^et  legitime  curren- 
temcognitionesua  dignam  ducens,  proflteturquia 
cognoscit.Talibus  et  ita  cognitis sive  nominatis  ipse 
in  Evangelio  dicit  :  Gaudeie,  quia  nomina  vesira 
scripia  sunt  in  ecslis  {Luc,  i). 


LIBER  SEXTUS. 


H%  Sexta  nunc  repetitione  peccata  gentis  ejus- 
dem  Dominus  depromens  ad  audiiorem  sesc  con- 
vertit  etdicit:  Juxta  pascua  sua  adimpleti  sunt  el 
saturaii  suni,  Et etevwerunt  cor  suum  et  obliiisuni 
mei.  Dictum  hoc  Dei  quidem  hene  Tacientis  com- 
mendat  bonitaiem,  sed  nihiloininus  eorum  quibus 
benefactum  est  vehementercondemnat  ingratitudi- 
nem.Simile  namque  illi  est^qnod  de  eisdem  Psal- 
mista  dicit :  El  manducaveruni  el  saturati  sunt  ni^ 
mis^  et  desiderium  eorum  aUulit  eis,  non  snnt  frau- 
dali  a  desifteriis  suis  {Psat.  l\xvii).  Et  subinde  : 
In  omnibus  his  peccaverunt  adhuc  {ibid.)^  et  non 
converteniur  inimid  mei  retrorsum  {Psal,  lv).  Nuno 
ipsorum  proprietatem  dictnrum  conjiiduremus. 
Juxta  paseua  sua,  inquit,  adimpfeti  sunt.  Qaemdam 
non  bonum  sive  laudahilemadimpletionis  et  satu- 
ritatis  modum  insinuat,itadeterminando,adimp/^a' 
suni  etsaturati  sunljuxta  patcuasua,  Qusnam  vel 
qualia  fuerunt  pascua  sua?  Nimirom  ea  qu«  desi- 
deraverunt,  propter  qu»  murmuraverunt  ei  de  Deo 
mate  tocuti  sunt  {Psat,  Ltxvii).  Exempli  gratia, 
quando  dixernnt :  Quis  dabit  nobi%  carnes  ad  vescen- 
dumt  Recordamur  piscium^  quos  comedebamus  in 
jEgypto  graiis,  In  mentem  nobis  veniuni  cucmneres, 
ei  pepones,  ftorriqne  ei  cepe,  et  a'iia.  Anima  nostra 
arid'1  est^  nihit  aliud  respiciunt  ocuti  nostri^  nisi 
man  (iViifii.  xi).  Quia  taliter  et  talia  desideraverant 
et  desideraiites  usque  ad  nauseam  impleti  sunt, 
recte  patcua  tua  bscdicta  8ant.Neqae  enim  Deum 


C  propter  ipsum,  sed  propler  ista  secuti  sunt.  Ccte- 
rum  qui  Deum  seqauntur  propter  ipaum,  non  baec 
talia  dicuntur  pascua  ipsorom^sedsermo  Dei  oibus 
vei  pascua  ipsorum  est,  juxta  illud  Deuteronomii : 
Quia  non  in  solo  pane  vivii  homo^  sed  in  omni  verbo 
quod  procedit  de  ore  Dei  {Deui,  viii).  Cum  ergo  di- 
cM.juxia  pascua  sua  adimpleii  sunt  et  saturati  sunt , 
vehementer  illos  reprehendit.  Idem  enim  eat  ac  si 
dicat;  Manducando  et  bibendo  totam  receperunt 
mercedem  suam,  pro  eo  quod  exierunt  de  terra 
i£^ypti,  et  ad  tempus  susceperuntlegem  Dei.  Om- 
nino  delictum  estpropter  talia  pascua  Deumbequi* 
Idcirco  tales  vituperans  in  Evangelio  dicit  .'ilm^n 
amen  dico  vobis,  quxritis  me,  non  quia  vidistis  signa 
sed  quia  manducasiis  ex  panibus^  ei  saiurali  estis, 

T>  Operamini  non  cibum  qui  perit,  sed  qui  permanei  in 
vitam  stternam  (Joan,  vi).  Similiter  et  omnea  sese 
exislimeot  vituperati,  quicunque  aitari  Christi 
preato  sunt,  non  propter  dilectionem  sacramento- 
rum  quae  concelebrant,  sed  propter  boc  solum  ut 
de  Hltaris  sumptibus  vivant.  Igitur  quoJ  ait,  juxta 
pascua  sua  adimpteti  sunt  et  saturati  suni,  illi  simile 
est,ut  jam  diximus,  quod  Psalmista  dicit :  Etde" 
siderium  eorum  tUtuiii  eis  Dominus  {Psal,  lxxvii). 
Nimirum  talia  plenitudo  ventris,menti8  elationem, 
talis  satnritas  oblivionem  Dei  generat.  Notum  et 
manifestum  est,  quia  taliter  illis  nccidit.  Unde  et 
continuo  dicit  :  Si  etrvaverunt  ror  suum^  ei  obliti 
suni  met.Nam  qui  terram  optimam  in  poaaeaaioiiem 


193 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  OSEB  LIB.  V. 


194 


tcceperunt,cujus  rructibusaditnpleli  etdiviles  facti  A  parcere  bomini.  Ergo  ibijd  est  sub  regnit  illi8,non 


ittot,  elati  in  superbiam,  regem  sibi  petierunt  no- 
lenlea  audire  voceni  Domioi  et  Samuelis,  sed  di- 
ccntes  :  tiequaquam  :  rex  enim  erit  super  noSf  et 
erimus  nos  quvque  sicul  omnes  gentejf,  et  judicabit 
SM  rex  noster  (f  Reg,  vni).  Ead('m  mentis  elationo 
repoleniDt  domum  David,  et  feceruul  sibi  regcm 
Hteroboam,  qui  proDeovitulosillisfecit,  quwnimi- 
nim  res  magna  fuit  oLlivio  Dei  (i//  Reg.  xii).  Id- 
circo  nunc  dicit,  et  oblitisunt  mei,  Subaudiendum 
vero  estfSed  non  licuit  aut  Hcebil  eis  penitus  obli- 
visci.  Sequitur  enim  :  Et  ego  ero  eis  quasi  lcretia^ 
sictU  pardus  in  via  Assyriorum.  Occurram  eis  quasi 
mrsa  rapiis  catulis,  el  dirumpam  interiora  jecoris 
eorum^  et  eonhumam  eos  ibi  quasi  leo^  bestia  agrt 


utcunque  sive  absque  uUa  di^^crelione,  sed  quasi  leo 
consumam  eos^  ait,  quiavidelicet  ira  mea  terribilis 
quidem  super  eos  erit,  sed  prostratis  et  peccata  eua 
in  tribulatione  contitentibus  parcam  illis.  Qui  tan- 
dem  Wtit  Bestia  agri  scindeteos^  beslia  quarta  terri* 
bilis,  ul  ait.  Dunicl,  alque  mirabilis  1 1  fortis  titmif, 
denies  ferreos  habens  magno^,  comedeas  atque  rom- 
minv^ns,  et  reliqua  pedxbu»  suisconculcans^et  omuino 
disstmifis  cxteris  besiiis  [Dan.  vii).  Quomodn  scind^t 
eo5.^Nimirum  exscindeiido  miserabili  excidio,  et  in 
omiie»  gentes  ducendo  captivos.Nuncad  ipsum  po- 
pulum  taliter  scindendum  convertitur,  et  dicit  : 
Perditio  tua,  hroel  ;  tantummodo  in  me  auxilium 
iuum.  Ac  si  dicat :  Tu  ipse  peiditionistuae  causa  es; 


sciMdet  eos.  Sensus  iste  est  :  Tradam  illos  roi^nis  n  tu  tibi  pcrditionem  Ihezaurizasti,  recedendo  a  me, 


qnatuor,  quae  intclliguntur  per  leaenam  et  pardum 
et  ur»am  et  bestiam  agri,  quam  sine  nomine  posuit 
nt  ab  illisoppressi  atqueconsciesi  maKuitudine  mi- 
•anarooi  cogantur  reminisci  mei,  cujus  suntobliti. 
Per  islas  namque  qnaiuor  bestia  regnaqualuor, 
teilicet  Babylonioum,  Persi^ium,  Macedonicum  at- 
qoe  Romanum  ;  illa  m&zime  Danielis  vit:iodat  in- 
telligi,  qoa  dicit  :  Fidebam  in  vUione  mea  nocte^  et 
eeee  quatuor  venti  casli  pugnabant  in  mari  magno  ; 
et  quatuor  bestix  grandes  ascendebant  de  mnri  diver^ 
sx  inier  se.  Prima  quasi  texm,  tt  atas  hnbebat 
quaii  aquitx.  Alia  simitis  urso.  Alia  quasi  pardus. 
Quirta  terribitis  atque  mxrabilis^  et  (ortis  :iimis 
{Dun.  Yii).  Sicot  ille,  ita  et  hic  bestium  quarlam 
eice  Domineposuit  diccndo,  bestia  agri  scinditeos. 


qui  solus  tibi  poteram  et  consueveram  auxiliari,et 
nusquam  tibi  auzilium  est  nisi  apud  me,  si  poeni* 
tentiam  egeris.  Et  quod  vere  lantnmmodo  in  ipso 
auxilium  sityincrepandoconfirmat  sequentibus  ver- 
bis:  Ubiest  rex  tuus  }  Maxime  nuuc  salvet  te  in  om^ 
nibus  u*bibus  tuis  ;  etjudices  /ut,  de  quibusdixisti: 
Da  mihi  regem  et  pnncipem.  Dabo  tibi  regem  in  fu- 
rore  meo,  et  auferam  in  indignatione  mea.  Vehemen- 
tervanaiii  populi  percutitestimationem,qui  regem 
sibi  peiivit,  cum  regem  Deum  b<iberet  (t  ab  boc  per- 
cunctatur,  ut  ad  considerandum  excitetetscire  fa- 
ciat.quia  tantummodo  in  Deoauxilium  est.  Similia 
huic  percunctationi  illa  est :  Ubi  sunt  dii  e:»rum  in 
quibus  ha^ebant  fiduciam  ;de  quorvm  viclimis  come^ 
debant  adipes^  et  bihebant  vinum  tibaminum  {Deut» 


Igitor  ero,  inquit,  eis  quasilrcena^  et  sieut  pardus^^  zxzii).  Nam,  quemadmodum  illicdeticienterespon* 

sione,  compotenter  subjungit :  Videte  quod  ego  sim 
sotuSf  et  non  sitalius  Deus  prxter  me  {ibid.)  ;  ita  et 
bic,  cum  dicit  :  ubi  esi  rex  tuus ;  et  judices  ut,  de 
quibus  dixisti  :  Du  mihi  regem  et  principem  sub- 
junxit  atque  ait :  Dabo  tibi  regem  in  Juroremeo^et 
auferam  in  indiynatione  mea.  Faotum  namque  hoo 
fuerat  in  primo  rt>geSaul,  quem  petenti  populo  de- 
derat.  Denique  in  turore  suo  regem  illum  dedit, 
sicut  ipsa  ejus  verba  indicant,  cuin  dicit :  Hoc  erii 
juxregis^qui  imperaturus  est  wibis.  Filios  vestro»  tol" 
tct  et  ponet  in  curnbus  suis^  facietque  sibi  equites  ei 
praecursores  quadrigttrum  suarum,  et  c»tera,  qua 
boc  modo  concludit  :  Greges  qw^que  vestros  addect* 
mabit^  vosque  eritis  servi  et  ctamabiiis  in  die  ilta  a 


id  est  tradam  eos  Babyloniis,  atque  Macedoniis  in 
vta  Atsyriorom;  id  est  pro  eo  quod  superbe  ince- 
deod » eontra  me  direzerunt :  Aspyrii  namque  dtrt- 
genies  interpretantur :  oecurram  eis  quusi  ursa  raptis 
cataiif.  Aiunt,  qiii  de  hestiarum  scripsere  naiuris, 
inter  omnes  feras  nibil  esse  ssvius  ursa,  cum  per- 
diderit  eatuloF,  vel  indigu*irit  cibis.  Cum  ergo  per 
ortom  aptid  Danielein  regnum  Persarum  aique  Me* 
dorum  tigntficetur,  non  incongrue  per  hojusmodi 
ortererocitatemilliusAmanAgagitscrudelitasp  s- 
iima  intelligitur,  quiindignans  quud  MardochsuH 
Doo  se  adoraret  nec  eibi  genu  flecteret,  pru  nihilo 
dozit  in  onnm  Mardochifum  mittert^  manus  suas; 
audierat  enira  quod  esset  gentis  Judse,  magisqne 


voloit  omnem  JudflBurumquierantinregno  Assueri  H  facie  regis  vesiri,  quew  elegistu  vobis,  etn  n  exau- 


peodere  natirnem  (EHher  iii).  Et  quia  mala  hieo 
tob  regoia  jam  dietis  propterpeccatasua  erant  pas- 
eari :  fU  dirumpam^  ait,  interiora  jecoris  eorum,  In 
Jecore  namqoejoxta  pbysicos  voluptatis  et  concupi- 
tcentiveonsiiitit  vis.  Itaque  per  ini^riora  jecoriSyOiO' 
oem  coQcupiecentiam,  qus  peccatum  parit,breviier 
SSioooit,  qoe  videlicet  interiora  quasi  per  ejus- 
modl  ferms  dirupta 8unt,quia  pcccata  illorum  regnis 
illia  opprimeotibut  punita  sunt.  Et  quia  peccata  ipsa 
iDtrtbulatooe  eontitentibus,  tandem  parcere  ha- 
bebat,  aobjoogit  atque  ait  :  Et  consumam  eos  ibi 
fmti  ieo.  Tradoot  oamqoepbydici,leonem  prostrato 


diet  vos  Dominus  in  die  itla,  quia  petisfis  vobis  regem 
(/  lieg.  vni).  Itain  turore  suodatum,  abstulit  iuin- 
dignatione  sua,  dicens  ad  Samuel :  Pttnilet  me.quod 
constituerim  Saut  regem  (/  Beg.  xv).  Et  subinde  dicit 
IScriptura:  Spnitus  autem  Dominirecessita  5ati/,  et 
exagitabat  eum  spiritus  nequam  a  Domino  (J  Reg.  zvi). 
Itidem  de  Hieroboum  caeterisque  rcgibusttecem  tri* 
buum  sentiendum,  quia  volenlibus  illis  scinden- 
tibus  sese  a  domo  David,  in  fijrore  suo  dedit  illos  et 
iu  indignationesuaabstulit,  alios  in  vita  pua,ali(>8 
percutiens  in  posteritate  sua.  Porro  David  neque 
populus  prior  petivit,  neque  Dominus  in  furure  aoo 


105 


RDPEaTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


196 


dedit,  sedDominuspror  in  misericordia  elegit,  in  A  tem  colligavii,  filiusquidem  dici  potest  dumjactat 


gratia  dedit,  io  aumma  dignatione  (irmavitetcusto- 
divit.  ItHquo  cum  dicit,  De  quibus  dixisti  :  Da  mihi 
regem  et  principem,  subaudiendum  eet,  et  ego  re- 
apondi  tibi  in  occultojudicio  dicens  :  Dabo  Hbi  re- 
gem  in  lurore  meo^  et  aufcram  in  indtgnntione  mea. 
Sequitur  :  Coltigata  est  in^quitas  Ephraim,  abscon* 
ditum  pecralum.  Dolores  parturientis  venientei.  Ipse 
filius  non  sapiens,  tfunc  enim  non  stabit  in  e*mtri- 
iione  fiUorum.  Jam  saepe  dtctum  e9tEphraim,}6  est 
regea  decem  tribuum,  ita  pariteryiam  llieroboam 
secutos  fuisse,  qui  peccare  fecit  IsraeKut  nullus  eo- 
ruin,  Scriptura  testante,  a  peccatis  ejus  recederet. 
Erjro  qoasi  qusreres,  queenam  Furoripautindigna- 
tionis   causa   fuerit«  eotUgata  est,  ait,   iniquitas 


se  et  dicit :  Unum  patrem  habemus  Deum  {Joan.  viii), 
sed  non  sapiens  Hlius  dicituraut  est.  Restat  igitur 
ui  quemadmodum  illi  furorem  debitum  adjudicavit 
atque  indignationein^sic  econtra  Qli<8  istis,  quorum 
est  contriiio,  iii  est  corcontritum  et  bumiliaium, 
dignam  et  gratiosam  repromittat  consolationem. 
Audiamus  illam  vere  ma^^na  et  senora  declamatione 
df^promptam.  Demanu  mortis  Uberabo  eos^  de  morte 
redimam  eos.  Ero  mors  tua^  o  mors ;  morsus  tuus 
ero,  inferne.  Chrislus  Dei  (iiius,  Tictor  mortiset  au* 
ctor  vitae,  boc  in  persooa  sua  magna  Toce,  magna 
veritatis  eloquitoraoctoriiate  iLiberaboeos^  inquit, 
de  manu  mortis,  redimam  eos  de  morte,  Quos  eos, 
nisi  filios.  quorum  cor  contritum  in  pGBniteniia 


Ephraim^  id  est  suluia  non  ost,  neqiie  aolvi  pulerat  ^  studio  est?  Horum  io  catalogo  primusest  Abel,cu* 


iniquitas  regumillorum,  eo  quod  iacorrigibilee*  ei 
imposnitentes  fuerunl,seropHrque  iniquitatem  quis- 
queillorum  defenderit.  Nam  hocestquod  sequitur: 
Absrondiium  peccatt  m  ejus,  Absconditum  oamque 
peccatum  dicit,  ubi  oulla  voce  confessionis  aperitur, 
imo  et  superbifle  de  ensionis  scuto  contegitur.  Ibi 
iniquitas  ita  colligaia  est,  ut  solvi  aut  dimitti  non 
posMt.  Econtra  sanctus  dicit  :  Detictum  mrum  eo- 
gnitum  tibi  feci,  dixi :  Confitear  udversum  me  injusti- 
tiam  meam  Domino,  et  tu  remisisti  impietatem  pec^ 
cati  mei  {PsaL  xxzi).  Ille  talis  filius  est  sapiens ;  de 
isto  autem  dicitur :  Ipse  filiusnon  sapiens.  Quomodo 
enim  sapiens  01iu8,quia  a  patre recessit  a  quo  fuerat 
adoptatus,  dicentead  Pbaraonem  :  FiUus  meus  pri' 


jus  ipsum  nomen  poenitentis  signiQcat  lamentumi 
iranefertur  enim  in  luctum.  Ab  illo  usqueadulti- 
mum  eiectom  ouacti  pcDnitentiam  agentes,  et  pec- 
catores  se  esse  GODfiteDtes  :  Omnes  enim  S4  tn 
Adam  peccaverunt  {Rom.  iii),  oo&solationem  istam 
accipiunl,  de  manu  mortis  liberati,  de  norte  re* 
dempti.  Nec  vero  abs  reita  eemel  etiteram  dapriH 
miiur  miserationisdignatio,  demanu  mortis  Uberabo 
eos^  de  morte  redimam  eos  :  sed  pro  doplici  morte, 
qua  omnes  mortui  sumos  in  Adam,  alia  corporis, 
alia  vero  animae.  Itaqoe  de  mano  mortis  scilicet 
eJus,quamortuuse8t  Adam,  inquadieprsceptum 
transgressus  est,  qua  mors  est  anime,1iberabo  eos, 
De  mortequaro  indizit  Deosbis  verbis :  Quia  pulvi» 


mogenitus  Israel  ?  (Exod.  iv.)  Ei  quidero  nunc  coram  ^  ^^  gi  in  pulverem  reverteris  {Gen.  m),  qua  roora  est 
hominibus   peccatom   suum  abscondit,  et  coram      rornoria  redima 


peccatom 
Deo  cum  abscondere  non  possit,  impcBnitenti  corde 
defendit,  sed  dolores^  inquit,  par/unVn/i^  venient  ei, 
Siout  enim  mulier  conceptum  suum  ad  tempus  qui- 
demdissimoittrepotestjsed  tandem  partoriendo,do- 
loribus  attestantibus,  occulta  prodit,  sic  quisquis 
ejusmodi  est^peccaturo  suoro  otcunque  dissiroulare 
ad  teropus  et  abscondere  potest,  sed  in  lempore  suo 
cuncta  cordis  ejus  occulta  cum  dolore  manifesta- 
buntur,  Juzta  illud  :  Kihilopertum  quodnon  revelc' 
tur^  neque  occuitum  quod  non  sciatur  (Matth.  z). 
Tuno  uiique  parebit  sibi,  qaia  ipse  filius  non  sa- 
piene.  Et  unde  hoc  prubatur  quod  sit  filius  non  sa- 
piens^  Ait :  Nunc  enim  non  stabit  in  contritione  fi- 

liorum.  Et  eet  sensus  :  Qui  eniro  vere  filii  sunt,ip80-      Leviathan  hamof(lbid.)Ego  factos 
ruro  est  contritio,  et  ipsi  in  tribolatione  stant.id  est  ^  ero.quia  quemAdmodum  in  haroo 


poBnitentiam  agunt,  babentes  cor  contritum  et  hu- 
miliatum.  Deoique  ita  conteri  sive  confringi,  hoc 
vere  stare  est,  sicot  de  quodam  ejusmodi  filiorum 
scriptum  est  :  Bt  dixit  ut  disperderet  eos^  si  non 
Mous  eiectus  ejus  steiisset  in  confractione  in  con- 
spedu  ejus  (Psal.  cv).  Nam  confractionem  niroiam 
et  vehementem  dicit  homilitaiero,  in  qoa  sic  stetit 
ut  Deuro  teneret  homo  fortis  dicentero  :  Dimitteme 
(Exod.  zxxii).  In  hitjusroodi  contriliune  qui  stant, 
et  filii  sapientes  sunt.  Ita  enim  se  conterendo  per 
poaoitentiam  sapientes  filii  fiunt.  Is  autem  qoi,  ut 
Jtm  diotum  est,  corde  imposnitenti soam  iniqoita- 


corporis,  redimam  eos.  Quo  modo  liberabo  ?  Quali 
rediroaro  pretio  ?  Ait :  Ero  mors  tuot  o  mors\mmus 
tuus  erOyinleme.  Non  auro  neque  argeDto,ped  morte 
mea  mortem  ipsoruro  interOciendo.  Moriar,  ot  ipsi 
vivant,  et  ad  infernum  desoendam.  N«m  hoc  est 
qood  dicit  ad  ipsam  mortero,  ad  ipsom  infernom 
apostropham  faciens,  roortis  et  inferni  potens  de» 
beilator,  vit»  et  roortis  dominator  :  Epo  mors  tua^o 
mors  ;  morsus  tuus  ero,  infeme.  Qoalitcr  deberet  vei 
posset  mors  mortisesse.breviter  innoit  diceodo  : 
Morsus  tuus  ero,  infeme,  Et  est  sensos  :  To  dece- 
ptos  roordebis  roe,  quemadmodum  innoitorperid 
qood  de  le  ipso  dicitur  ad  Job  :  In  ocuUs  ejus  i,uasi 
hamo  capiet  eum  (Job.  zl).  Item  :  hxtrahrre  pcieris 

horoo  tibi  hamus 
quia  quemadmoduro  in  haroo  carnia  teneritudo 
ostendilur  et  acuroen  ferri  occultatur,  siohumani- 
tatis  infirroitas  tehumani  generisinimiceinvitabit 
uta:ordeas,etdivioitatisiDteriorfortitudotrNnsOget, 
ut  capiivos  pendeas.  Qoiataliter  roorsos  tuus  efii- 
ciar,  mors  mortis  ero,  quia  vescera  mortie  interiora 
tua  io  inferno  non  susiinebont,  cum  Titammomor- 
deris.et  dirupio  ventrevitam  reroitte9,  mortemor- 
tuaevadentibue  vivisquioonqoevitaistasontdigDi. 
Aliter  infernuro  Cbridtue  momordit,quando  partemi 
suos  videlicet  electos  liberavit ;  pariem  auiem,  id 
eet  reprobos  reliqait.  Nam  ez  eo  quod  mordemus, 
partem  coDsumimas,partem  reIiDqoimo8.Seqoitur : 


197 


COMMENT.  IN  XII  PROPn.  MIN.  —  IN  OSEB  LIB.  V. 


198 


Contolatio  absemaita  esi  ab  oeulU  meU,  quia  tpse  f^TaerB\,Vfntum  urentem,\(\eBic&TmBpeiu\9ini\amei 


int^  fraires  nividit.  Uhi  andivit  pri>pheta  de  gratia 
liberatori8etEledemptori8qaodi;auderet,vi>iitetiam 
quod  carne  sua  de  gente  sua  vel  fratribuB  suis 
Israelitia,  quod  meritodoleret.  Illud  videlicol  quod 
et  Apoatolus  pene  iDconsolabiiitergeroit  his  verbis: 
Veritatem  dico  in  CliristOj  non  mentiorj  testimonium 
mihi  perhibente  conseientia  mea  in  Spiriiu  sanrto, 
quoniam  trUtilia  mihi  est  rnagna^  et  continum  dolor 
ccrdi  meo,  Optabfim  enim  ego  ipse  anathema  esse  a 
Christo  pro  fratribux  meUt  qui  sunt  cognati  mei  se- 
amdum  earnem ;  qui  sunt  Israetitas,  quorum  adoptio 
est  fiiinrum,  et  glnria  et  testnmentum,  et  tegixlatin.et 
obsequinm^  et  pronussn^  nuorum  patres^  et  ex  quibus 
CliriMtus  secundum  carnem^  qni  est  super  omnia  Deus 


humoresvitiorumsuociloredeeiuoantem.Taodemet 
hujus  sexte  repetitionia  liDeinChrir>tum,quijustitia 
Dostraest,reducto:8eptirao,quaebtultitna,eiciDchoa« 
tur  peccdtorun  etpjusdem  jusliti»  commemoratio: 
Cap.  XIV.  —  Pereat  SamariUj  quoniam  ad  amari- 
tudinem  concitavil  Deum  suum.  In  gtadio  pcreaty 
purvuli  eorum  edicantur,  et  fetx  ejus  dUcindantur, 
Dissimiie  boc  initiuai  eet  capteris  omnibu8,quia  vi« 
delicet  iila  talia  sunt  ut  peccata  repliceDt  el  prao 
oculis  ostendant,  hi^  autem  taoqu  im  desperata  cor- 
rectioDC  stattm  io  primo  sermone,  noD  tam  pec- 
cata  quam  idolorum  vindicem  depromitseuteniiam. 
Pereat,  inquit,  Samaria,  Quare  ?  Quonium  ad  amari' 
tudinem  concitavU  Deum  suum,  Magna  hscctterri- 


bentAii*tus  in  saeeuta.  Amen  (Rom,  ix).  Divisionero  p  biliscausa  sive  accusatio  est:  DeuseDiro  oaturaliter 


iater  fratrea,  quam  illio  Apobtolus  continuo  dolore 

gemit,  hic  futuram   la^ei,  dicens  :  Consolatio  abs^ 

eondita  est  ab  oculis  meis.  Quis  ita  inter  FrHtres  di< 

viiit,  iiiai  iDfernus,  cujus  morsuin  8e  tore  liberHtor 

et  (Iddemptor  dixit^diabolusDamquequi  designa- 

tor  DomiDe  inferDi,  Jud«08  ezcfficaDdo  a  fratribus 

ipsoram,  et  apostolis  ejus  divisit  ut  ejicerent  cos, 

etoporteret  illos  evangelizHre  poiius  geDtibus  ex- 

trineia.  Propter  hoc,  ioquit,  abscondiia  est  consola- 

tio  ab  oculU  meU.  Nod  dicit  periit  consolatio,  sed 

i^aeondtta  est^  id  cst  non  cito  potest   inveDiri,  dod 

leviter  poesam  coDSoiari.  laveoiiur  autem  io  ilia 

8pe,  qaa  et  Apostolus  seipsum  coosolatus  est.  qui 

CQin  dtzisset  :  Cxdtas  ex  purte  contiyil  m   Israel, 

Bubjaoxit :  Donee  ptenitudo  gfintium  subintraret,  et 


duicisest,  nec  parva  potesi  esse  causa,  per  quam 
ad  amaritudinero  conciiatus  esse  videatur.  Curiiu- 
pconitens  hoc  efTecit,  et  bujus  criminie  rea  tuit  Sa- 
maria,  cujus  de  regibus  duIIus  oronino  recessit  a 
peccalis  llieroboam,  qui  peccare  fecit  Israel.  Pereat 
ergo,inquit,  quia  justitiflB  concedeadum  eet/nullam 
quippe  cor  impceniteDS  consequitur  veniam.  Nec 
vero  solummodo  eecundum  aniuiam,  verum  etiam 
eeeundum  corpus  ut  pereat  coacedeDdum  est.  Id- 
circo  cum  dixissot,  pereat  Samaria^  corporalem  quo- 
qiie  coocessit  perditionem,  dicendo,  in  gladio  pe* 
reat,  etc.  Hic  a  oomine  vel  condemDationeSamHria 
8jrnagogo  illa  non  czcipitar,  qu»  peccatum  Samarie 
supergressaest,  dum  dod  taatumuiodo  utillabcidit 
se  a  domo  David,verum  etiam,  ut  saepe  jam  dictum 


sie  omnu  Israel  salvus  fieret  [Rom.  xi].  Ad  hunc  sen-  C  est,  cruciUxit  Christum  filium  David,Filium  Dei,  et 


BumperUnet  id)qiiodcoatiDuo  hio  propheta  subjuD- 
git :  adducet  ventum  urentem  Dominus  de  deserto 
aseendeniem^  et  siccabit  venas  ejus  et  desolabit  fon- 
tem  ejus,  et  ipse  diripiet  thetaurum  omnts  vasU  desi- 
dernbilU.  Ventum  urisntem  boc  loco  Spiritum  saa- 
ctom  dicit,  quemadmodum  et  illic  juxia  mysticom 
seBsum  gratioe,  qo»  nos  in  baptismo  Cbristi  salva- 
Tit.  Cumqus  exiendisset  Moses  manum  super  mare^ 
abstuiU  ittudDominus  ventoftante  ve/iementiet  urente 
tota  nocte,  et  vertU  in  siccum  (Exod.  xiv).  Venlum 
ergo  urentem,  id  est  Bpiritum  sanctum  vehementer 
irdeQiem«adduc6lDomiuu8,  subauditur,  cum  pleni- 
tadt  geDttum  introierit,  etsiccabit  venas  ejus^  sub- 
iuditur  inferni,  el  desolabU  fontem  ejus^  auferendo 


idcirco  periit,  quonxam  ad  amaritudinem  roneitavit 
Dcum  suum,  in  tantum  utsitientem  io  crucepotaret 
acoto  (Joan.  xix)  sive,  ut  alius  cvangelista  scribit, 
vinum  daret  ei  bibere  eum  feitemUtum  (Maith.  xxvii]. 
Proiode  ut  perirel  illa,  Dominus  ipse  concesHii  et 
ore  proprio  praedixit.  Et  quia  justitiae  ratio  postula- 
bat  ut  periret,  per  bumaDitaiis  quidem  atlectum 
flevit  super  itlam  (Luc.  xix],  ei  fleodo  prsdixit,  eed 
per  divioitatis  viriutem  impassibilem  &uperip8am 
quamflebat,  Gxam  et  immobilem  seateatiam  teouit. 
Dixit  Samaris  ut  pereat,  dicat  nunc  lerael  qui  ta- 
ciat,  ait :  Convertere,  Israel,  adDominum  Deum  tuum^ 
85  quoniam  corruisti  in  iniquitate  tua.  Qui  h«cIo- 
quitur  in    calce  voluminis,  ipee  est  Christus,  finis 


seilieetomnescausasetabundantiamincredulitatis,  J)  oronis  coasummatioais,  qui  niXSBus  ad  oves  quee  pC" 


at  reliquise  Israel  salex  sint  (Rom.  ix).  Interim  ei 
ipse,  inquit,  diripiet  thesaurum  omnU  vasU  desidc' 
rabilU^  qiiia  Tidelicet  ipse  et  ille  qui  fortior  super- 
veoit,  cnm  fortis  armaluscustodiretatrium  suum, 
et  nniversa  arma  illius  dieiribuit.  Vas  deaiderabile 
etthesauroa  pretiosus  utique  est  omaiselectus.Et 
qoia  nemioem  relinquil,  sivo  Jud«up  eit  quicunque 
invoeat  nomen  Domini^recteuniversalienuDtiatione 
dietum  eat,  et  ipse  diripiH  thesaurum  omnU  vasU 
ieMiderabilU.Boc  flt,et  fieri  ooa  desinit  per  veotum  de 
deserto  aeceodentem,  soilioetperSpiritum  sauctum 
dehamllitateChriBti  procedeDtem,qui  asuisdeeertus 


rieruni  domus  Itraei  (Matth.  x],  sic  prcdicare  exor- 
8U8  est  :  Poenitentiam  agite^  appropinquabit  enim 
regnum  ccetvrum  (Matth.  iv).  Secuodum  eumdem 
sensum  bic  dicit :  Convertere,  Urael,  ad  Dominum 
Deum  tuum  (ibid.).  Causam  confestim  cur  converli 
oporteat,  vel  inde  pcBniteatia  sit  agenda  subjungit, 
quoniam  corruiiti  in  iniquilate  tua.  Cum  dixit,  in 
iniquifate  rtfa,breviter  in8inuat,quod  omoi  peccaoti 
iniquitas,quamcuaquo  perpetravit,  sibiroet  a  seipso 
sit  amputaada,  ne  ullo  modo  se  excuset  aut  defeu- 
dat,  sicut  feoit  Adam,  io  quo  omnes  peccavimuset 
corruirous,  tam  geotes  quam  Judaei,  quemadmo- 


19» 


RUPERTI  ARBATIS  TUITIENSIS. 


200 


dom  ApoBtoluB  dioit :  Eramu*  enim  aliguando  et  nos  A  Dii  nostri  opera  manuum  nostrarum^  quia  ejus  qui 


filii  irtr,  sicut  et  cxteri  {Ef»hes.  u).  llii  originali  pec- 
cato  actuaii  juogeado  peccata,  non  minus  Urael 
quam  gens  al'qua  corruit,  sicut  baclenus  sermo 
propheticuB  peccata  ejua  loties  commemoraodo 
comprobavit.  Gonvertereigitur,o  Ierael,tu  primua: 
conversione  quippe  opuaest,  quia  corruisti,  et  boo 
ipaum  contiiere,  quia  in  iniquitate  tua  corruixH  ; 
nam  conreesio  haec  initium  est  confessionis.Dicaiit 
forte  aliqui,  quemadmodurn  et  illi  qui  compuncti 
cordedixerunt  ad  Petrum  etad  reliquos  apostolos: 
Qnid  faciemus^  viri  fralres  (Act.  u.j  Ad  baec  vel 
bujuemodi  queecunque  perterriti  dicere  possunt, 
compuncti,  et  iniquitatem  euam  cognoscentes  pro- 
tinua  occurrit  et  dicit  :  ToUite  vobixcum  verba,  et 


in  te  est  misereberis  populi.  Subaudiendum  namque 
est,  et  hoc  dicite  ei.  Et  quid  eet  boo  dioere  ei?  Assur 
non  salvabtt  no.s  nisi  ao  si  dicant  :Non  aicuthacte- 
nui)fecimu8«oonOdemu8in  bomine,  neque  ponemus 
carnsm  bracbium  nostrum  ?  Sffipe  natnque  Israel, 
sicut  eacras  testantur  historiaB,  conQsus  estin  prin- 
cipibus,  et  iu  filiis  bominum,  et  auxilia  quesivit 
ipsoriim,quorum  Assyrii  potentissimi  fuerunt.ltem, 
quid  est  dicere  ei,  super  equox  non  ascendemus^  nisi 
ac  si  dicant :  //i  in  curriOus  et  hi  in  ei^uis^  nos  au- 
tem  in  nomine  Domini  Dei  nostri  invocabimm  ? 
(Psal,  XIX.)  Dr^niiiue  et  in  hoc  Iprael  pecoavit,  quod 
super  equos  ascendere  niraium  affectavit,  male 
aeniulando  currus,  et  equitatum   Pbaraonis,  cum 


convertimini  ad  Dominumet  dicite  ei:  Omnem  aufer  q  filii  Israel  de  i£gypto  pedites  exierunt,  et  glorioee 


\ . 


iniquitatem,  et  accipe  bonum,  et  reddemus  vitulos 
labiorum  nostrorum.  Qui  conoeriimini  ud  Dominum, 
verba,  iuquit,  ioUife  vobiscum.  Qusre  verba  et  non 
potius  munera  ?  Videlicct  ut  sciatis  quia  non  est 
ditficulias  apud  Deum,  non  exigit  a  vobis  illa  quas 
forte  non  posseiis  consequi  pro  redemptione  anima- 
rnm  veslrarum.  Non  ergodico,  to]lileaurum,tollite 
vobiscum  argenlom,  seu  multitudinem  bircorum 
autvitulorum,  et  cctera  talia  qu»  nun  omnibus 
pressto  suot,  sed  verba,  quaeconsequi  potestisabs- 
que  dispendiorerom,  verbaconfessionis  et  precum 
tollite  vobiscum,  et  b»o  vobis  in  promptu  adesse 
poflsunt ;  Deo  autem  pro  salute  vestra  8ufticiunt,et 
pro  iniquttalibus  ve&tris   satisfuciunt.   Cum   istis 


salvati  fuerint,  Pharao  vero  cum  curribus.etequi- 
tibus  suis  in  mari  demersus  perierit.  Propterea 
redarguit  eos  alio  loco  Scriptura,  diceus  iJSgyptu* 
enim  homo  et  non  deus  et  equi  eorum  caro,  et  non 
spiritus  {Isa,  xxxi).  Idcfrco  rex  Israel,  quMndo  ve- 
nitbenedictusin  nomine  Domini,  non  snpereqnum 
aut  suppr  currum  ascendit,  sed  soper  pullum  asinas 
filium  Bubjugalis  in  contemptum  superbias  sscalt 
mixime  fEloriantis  io  curribuset  in  equip.De  tertio 
quod  dicunt,  nec  dicemus  utlra  :  Dii  nostri  npera 
manuum  nostrarum^  notum  est  ex  quo  coBperint  ul 
dicerint,  Istisunt  dii  tui^  Israelt  qui  te  eduxerunt  de 
terra  ^gypti  (///  Heg,  xii),  com  lormassent  vitu- 
lum  in  ipso  exitu  de   terra  /Egypti,   quomodo  ex 


sobsidiis  convertimini  ad  Dominum  Deum,qat  ve-  ^  tunc  peccaverunt  in  idolis,  sicut  scriptum  est :  Et 


Birorurn  non  eget  bonorum,  et  sicut  jam  dixi,  non 
iotiieitemini,  quast  munera  non  babentes  grandia 
pretiosl Huri  et  argenti,  qutbus  bonoretis  propitian- 
dam  faoiem  tam  magni  tamque  potentis  Domini, 
sed  dicite  illi  :  Omnem  aufer  iniquttatcm,  et  accipe 
bonum.  Nondicatis.non  babemus  iniquitatem,quia 
tuno  raentimini  et  vosipsos  seduciiia {IJoan.  i),  sed 
dicite  ei :  Omnem  aufer  iniquttatefn^quiBL  iniquitates 
nostrae  multas  sunt.  Confidemer  dicite,  et  accipite 
^oiittm,scientesquale  requiratbonum,et  bocsciendo 
Bubjungiie  etreddemus  vitutos  non  armentorum,8ed 
labiorum  no^trorum.  Sufficiens  namque  es,  plenus 
es.Atqueidcirco  non  opus  babes  maoducare  carnes 
tantorum,  aut  potaresanguinem  bircorum,S(  d  tan- 
tummodo  ut  immolenturtibi  vituli  1abiorum,id  est 


commiiti  sunt  inter  genies,  et  didicerunt  opera 
eorum,  et  servierunt  sculptilibus  eorum  {Psal.  cv). 
Super  tribusitaque  sceleribu8  emundationem  pro- 
mitte,  inquit,  de  quibus  omnia  peodent  peccata, 
quorum  unum  est  confldero  in  flliis  hominum,aliad 
roagnifioari  in  multitudine  eqaorum  et  curruum, 
tortium  contaminori  in  sordibosidolorum  Existis 
enim  omnia  generantnr  peccata,  qu»canque  popu- 
lum  Israeliticum  non  minus  quam  caeteras  gentes 
admisisse  Bcriptura  tam  bistoricaquara  prophetica 
narrat  aut  reprebendit.  Qua  vero  (iduoia,  qua  vir- 
tutis  vel  possibilitatis  conscientia  tantam  tantorum 
oriminum  emendationem  promitteredebeti8?Nan- 
quid  cunfidere  potestis,  quod  viribns  vestriB  eica- 
tere  possitis  Jugum  cujaecunqac  peccati  cui  voa 


sacriflcium  laudis,  Bt  hoc  melius  placebit  tibi,quia  D  eemel  tradidietis  /  Non  utique,  qnia  non   votentis^ 

testimoniumest  bonae  vohintalis.Proinde  Psalmista 

cum  dixisset :  Laudabo  nomen  Dei  cum  cantico,   et 

magnificabo  eum  in  laude  {Psal.  Lxvip),  quod  nimi- 

rumest  vitulos  labioruin  reddere,  subjunxit  atque 

ait :  Et  placebit  Deo  fuper  vitulum  novellum,  comua 

produtentem  et  ungutas.  Hoc  interea   provldendum 

et  ne  post  redditus  labiorum  vitulos,  id   est  post 

verba  confessionis  etlaudis  iterentur  operainiqui- 

talis.  Itaque  sequitur,  et  superbac  re  instruiteos, 

qui  dicant,  quid  promittant,  duin  expersonaipso- 

rum  verba  intert  bujuscemodi :  A>sur  nonsatvabU 

nps,  superequos  non  ascendemus ;  non  dicemus  ultra: 


neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei  {Rvm,  ix). 
Cum  ergo  dixeritis  :  Assur  non  salvubit  nos,  super 
equos  non  aseendemus^  nec  dicemus  ultra  :  Dii  nostri 
opera  manuum  nostrarum,  quod  est  omoimodam 
spondere  peccatorum  emendationem,ctiam  dieileei» 
quia  ejus,  qui  in  te  est,  mifcreberis  populi ;  at  sit 
sensus  .*  In  tuc  miserationis  auxilio  sperantes  bno 
promittimus.  quia  tuum  est,  ethonorem  tunm  con- 
decei  ut  illius  popult,  qui  in  te  est,  qut  in  te  oredit 
miserearis,  manamque  porriKss,  ut  mala  consaeta 
relinquere.pristinamqae  conversationem  possintin 
meliuB  mutare.  Qotcanque  hflao  verba  vobiaoam  tol* 


201 


COMMENT.  IN  XII  PROPII.  MIN.  —  IN  OSEE.  LIB.  VI. 


201 


lilis,  quicQnqae  hujasmodi  labioram  vilulos  reddi-  X  conversatione  mundi.  Ibunt  rami  e/usid  est  profl- 


iis,  poenitftnti»  sludio  dediti,  auiite  qiiid  ipse,  qui 
ad  poenitentiaro  invitat,consilio  saiutis  vestra*  jam- 
dudiim  elocutus  sit.  Sanabo  contrUiflnes  eotum,  di» 
tigam  vas  sp(int*jnefi^  quia  avenus  est  furor  m^us  ab 
fi«.  Ero  qmsi   ros^  lirafl   germiunbit   qunsi  lilium. 
hrumpet  rndie  fjus   ut  Libiini.   Ibunt  rami  tju^,  H 
erit  quttsi  oliva  gloria  ejus,   et  odnr  ejus^    ut  Ubani 
Convert^niur  sedeates  in  umbra  ejus^  rivent  tritirOt 
el  germinabunt  quasi  vinea.^emoriate  eius  sirut  vi^ 
fitim  Libani.  Manife&tiu**  bic  ipsa  loquitur  persooa 
Salvatoris  suum  8S  ad   salutem  pceniteutium  re- 
promitlens  advi>nium  promissione  dulci8ona,du1ce- 
dine  firatiosa.  Sani^i^o,   inq u it,  con/rirtonf<  eorum, 
id  est  in  gaudium    convertam  tristitiam  illorum, 


cient  de  virtule  in  virtutem  auditores  ejus.  Et  erit 
quasi  oUva  gloria  rjus,  id  est  /o^fi^/ur,  sicut  alibi 
scriptuinest,  pacem  genlibus  (Zi/A.  ix).OIiva  nam* 
quA  pacem  pignificat,  et  apurl  gootiles  quoquein 
m^dio  bellorum  ruro^epacisinsigne  esseconsuevit. 
Erit  ergo  gtoria  ff/us  ^t/asi  o//(;a,ini|uil,idest  pacem 
evangHizabit,pacem  InterDeum  et  hominesconOr- 
mabit,  sicut  et  tunc  signincari  voluil,  quando  ve* 
niens  ad  passionnm^perquam  nos  Dcoreconciliavit, 
cum  ramis  psMlmnrum  et  olivarum  susceptus  est  a 
turbi9.A;t  odor  ejus  ut  Li^nm.subauditar  eril,id  est 
lionam  ubiqueopinionem  habebit,dicente  Apo>tolo: 
Chritti enixn  bouus  odorsumus  in  omniloco{ll  Cor  ii). 
Istcodor,  ista  pacis  et  misericordis  gloria,  gentcs 


quicunq(ipadpcBnitentiamcontristatisunt,habente8  D  ad  credendum  invilabit  Sequitur  ergo:  ConverteiV' 


cor  contrtlum  et  humiliatuni.Tales  namquecontri- 
tiones  eorum  sauHtione  dignie  sunt,  tales  contri- 
tiones  Paraclelum,  id  est  consolatorem  merentur 
babereSpiritum  sanctiim  Nnn  pru  muneritmsquae 
ipsi  priores  mihi  ddfTunt.  Quis  enim  prior  dedit 
mihi,  el  rettibwitur  ei  t(Hom.  xi.)  Sed  gratissanabo 
eo8,  gratuitn  peccatoriim  refuissionecurabo  eos.Et 
hoc  Cdt  qnod  ait.  diligam  eos  spontanee, Sponie  vo« 
niaro,  el  homo  factusspontancum  sabiho  sanandi 
oflicfum.  Quia  aversuse.4^  inquit./iirorm^ux  abeis^ 
Juila  <|uod  alibi  scriptum  est,8uper  hao  eadem  re: 
Benedixixii,  bomine,  trrram  tuam  ;  averiisti  caplivi- 
ttttem  Jarob.  Remis:sti  iniquitatem  piehis  ivx  operui" 
itx  omnia    p^rcata  eorum.    Muigasti  omnem  iram 


tur  sedentes  in  utnhra  rjus.  Converteniur sef/entes^id 
est  converei  sed^^bunt  in  umbrRPJus,etprnplerhoG 
ipsum,quo'l  sedontes  erunt^protcgenturhubumbra 
ejus.  Sessio  nanique  humilitatem  signidcat  juxta 
illud  quod  Psalmistacum  dixisset:  Vanum  est  i^obis 
ante  iucem  surge  e,  auhjunxit  atque  ait,  surgite 
postquam  sedentis  (Psat.  cxxvi),  id  est  tunc  denrium 
eperate  exallari,  po^tquain  vosmetipsos  humiliave- 
ritis.Taliter  sedentibus  vitalis  alimonia  crelitus  ad- 
ministratur,pt  debonospmperpronciunt  inmelius. 
Dicit  itaqiie  continuo  :  Vimnitrituo  et  g^^rminabunt 
qunsi  cinea.  Triiicum  namquequo  int(*rior  homo 
vivit,  est  ?ermo  Doi,  cujus  nimirum  intplligeutia, 
nrin  erectis  sed  sedentibiis,  idestnon  superbis  sed 


iuamMvertisii  abira  indiynalionis  iux{Psat.LX%%i\).  r%  humilibusdariconsuevil.Sanet;irara,cujussecunduro 


Iratus  quiDperucrat  Deua  hiimanogeneriin  Adam, 
et  iram  illam  omnes  portavimus.  Und»)  et  alibi  di- 
cit :  Qnin  defeeimvs  in  ira  tua,  et  in  furore  tuo  tur- 
haiisumu*{PsalLZX\iv.)  Meusille  Turor  aversus 
est  ab  eis,  in  pleoitudine  teniporis>,quandocomple- 
toiD  est,  quod  prsdictum  fuerat :  lienedfxixti,  DO' 
mine,  terram  tunm^  ut  ▼idelicel  de  sacra  Virgine 
nascerer  ego  nuvua  Adam.Nam  ^amdero  intendens 
benedictionem.  ero^  inquit,  quasi  ros^  Urart  genrni' 
nabit  quasilitium.  EU»nim  quaH  ros  ex9titit,quando 
per  Spiritus  sancti  Kratiam  Virginem  obumbrans  in 
Dleroai  ^Jus  d<*8cendit.  Tunc  veraciter  germinavit 
Israti  quasi  lUium^  qula  Teri  lsraelits,8cilicet  apo- 
stoli,iioa  10  carne  sed  in  spiritom  fructincaveranty 


similKudinem  germinaredicunlur,a  mnla  vineadi- 
stinguenda  eht.Est  enimmala  vinea,i1e  qiia  rlicitur 
in  canlico  Deuterunomii  iDevineaSodomorumvinea 
eorum^  et  de  suhurhanis  Gomonfuc  {Heut.  xxxiii.Ait 
crgo  :  M»'morinte  ejun  ^icut  vinum  Libani.  Multum 
namque  vinea  bn^c  perhoc  ipsum  quod  dicitur, 
memoriale  rjus  sicut  vinum  LibanifHb  illa  discerni- 
tur  vinea  Sodomorum^  cujus  uva  diciturel  est  uva 
fellis,  cujus  botrus  dicitur  et  est  amarissimus.De* 
nique  vinum  Libani^  imo  et  ipsum  Libanuin  sei^ 
pentc»  fugere  dicun(ur,maxime  propter  odorem  ce- 
dri,quem  noopossunt  terre.lllicautem  diotumest? 
Fel  draconum  vinum  corum,  et  venenum  aspidumin' 
sanabile  {ihid),  Potest  tamen  vinum  Libani^  viuum 


nova  eoDversatiooe  iroitantes  filiumi  id  est  magi-  r\  mistum  dici  etdiversispigmentisconditum^utodo 

_  -  ^^L        *        4  _  •  •  I  •'  L.         t,  I  *  * *  _1        1  *  A.  • 


BtrometprdeceptoremsaumChristum^virginespuU 
ehritadiaisfilium.Io  illa  palchritadinerortilndooi- 
hilomioas  aderit,  ut  constantissime  siot  fidei,pro- 
pter  qaod  contioao  dicit :  Erumpet  ra'tix  ejus  ut 
Lihant.  Libaous  quippemoos  est,  cujus  ligna  ex- 
celleotissima.quaoturo  ad  aurasexteoduntverlicem, 
tantom  radicem  in  imademergunt,ut8tabili  mo!e 
coDsistaot  et  Dolla  teropestate  quatiantur.Libanus 
qaoqoe  nomlne  suo  earodcm  quam  et  lilium  inun- 
ditie  palcbritudioem  sigDiflcant,iDterpretatur  enim 
eaniidatio.  Brga  erumpet  radix  ejus  ut  Li6ani,id  est 
ipostolt  ceieriqoe  prsdicatores  de  railice  Israel, 
faaChxisiosetlytalee  eoDsargeotyUt  eiot  lideforteB, 

{UTftuu  GLXYIil. 


rero  habealsuavis8imum,quoruro  videlicetpigmeo- 
toruro  tbus  «naxiroeodoriterum  est.  Libanus  DNm< 
que  apud  Oraecos  et  Hebreeoset  mons  dicituret 
thus.  Sequitur  :  Ephraim  qui  mihi  uitra  idnla.  Eyo 
exdudiam  et  dirigam  eum^  ego  ut  abietem  virentem, 

ex  me  fructus  ejus  inventus  ej/.Triumphaliter  in  ul- 
timis  adversurium  percutit,  consummatam  prospi* 
ciens  victoriam  in  proposito  suo,  gratia  Dei.Siqui- 
dem  Bphraim  isteest  omnis  adversarius  veritatis, 
quisquis  usquam  scandalum  velolTendiculum  ani- 
rcabusposuit  aut  ponere  non  desinit,  ne  perlingat 
ad  notitiam  veritutis,  secundum  ezempluro  illius 
Ephraim,id  estHieroboam  de  tribu  Ephrairo,  qui 

7 


203                                            RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  204 

aurpos  recUvituln9,hoc  intpndens  nefilii  laraelas-  \  cerepo88iimus,qui  lippieniihusoculisetpeccatorum 

cend'nr)o  frequpnter  ad  orindum    in  Hierupalem,  aordibus  obscuratis   rlanssirnuni  jubar  poiis  non 

aiii|uan(lo  revertcreDiur  ad  domum  David.  KH  qui-  possuiiius  iiitiieri?  Veruiiilaincn    qiitccuiiqut*  illa 

d»'m  tuno  ;lle  8ecundi<m  iiilenttoncm  siiuiii  prsva-  8unt,i|Ure  udhnc  ciau^sa  nos  l^tcnLj|ijuiiUilucun|ue 

luit,etin  pccCHiu  idolnlatriB  populum  detinuit.  At  illa  sinl,  qiia)  (>xin<lcnos  intelligere  vel.»ciic  (lOiui- 

vero  rum  mo<1o  suprad.clo  fuctijs  tuero(/tiajiirox,et  mus  dicaiiiurt  cuiu   ipso  in  conclusione,    id  •|U«>d 

hrael   gernnnaverit   q*4asi  hlium^   o  lu    Eihraim,  yeroui  eA,  Quiu  rerLe  vix  Domini^  lijusliambuld' 

qitid  iniliiuUra  «/(j/a/Nunquid  in  via  pr«di(*atiuni8  bunl  in  ti$.  Ptxvuriralore»  vero  corrueul  in  cisj  ix 

evangelir2emibio8tendorepoterunt?Nui>qiiid?piri-  DominiAe  quibus  maxiine  in  huc    prupheta  tracta- 

tualem  Israel  ab  Orienteet  Occidente  veniei.icmud  tur,illa  sunt  judiria  Domini  \ereincomiireliensibilia 

fi.lem  Evangeliuut  cr(»datin  me  fiJium  David.avor-  (Hom.  xi|,  quibus  u  Judfleis   recessii,    et  ad  gentca 

tere  polerunt  «imuUcra  vel  li^menla  mendacii  tui,  Iranbivit.  /n  i^tihviit»  ;M,s/t  anibulant.    Exempli  gra- 

Bicut  carnulem  in  i:<ruel,  ne  ascenderet  in  Uierusa-  tia,  Puulus  apostolus  vus  eluclionia.qui  quuinvis 

ieni  et  revprteretur  ad  repem    hnuiii  havid,  MV(>r:e-  dolore  continuodeleat  proeisdcmtVutiibus  8iii8,ni- 

runt  aurci  viiuli?  N<m.  Sed  quiii?  Eyo  cxaudiam  el  h>lominu8  iMii.rn  rfctus  CHnliletur  vius  Domini,  et 

dingwn  vum.  eyo  ut  ubielemvirenlem,  FUbaurlitur,  (Jicil  :  0  uliiludo   diniiarum  snpieniix  el   srieitiix 
dirigrim  eum.  Via  recia  consceiidet  ille  Fpiritualis  "  Dti   qwim  iw omvrehrnsibilia   sunl  judicia  ejwi,  cl 

laratl  in  roBle^tem  llicruhalcm  secundum  bimilitu-  invrhnyubi.ex  vjcp  ejus  \  (Ibid.)  Prstvjriratorts  vrro 

dinem  abielis  virenii8,et  reclastatura  sursum  ten-  maxiine  Judjci  corruunt  in  eix.iium  fc  justidcant  et 

dentis,ut  perveniat  ad  regem    suum  David.  ad  me  irtritati  resultant,  invidentep  (jentium  saluti.  Anim- 

Deum  et  Salvatorem  euum  tilium  t)rtVid.Bottnd'n-  advertimus  quippe,   maxime  ex  h(»c  propheta,  hic- 

iem  eijo  exaudiam,  et   dingam  eum;  ei  hic  fructus  ut  suo  jum  ioco    diximus,  ronvinci,    non   minus 

ejud.ut  scilicet  perveniateo  (|U9  tendit,^j;  niemvan'  illo<,  quam  genies  peccas^eet  indigui.«<se  gratia  Dei, 

/ri4  ^4,  quia  videlicet   siae  me  nihil    facere  potest  qiioil  Apo^tolu^  ad  Itomanos  scribens  vehem*>nter 

(io«n.  XV  ,  et  hoc  'psc  confitens,  mulium    carnali  aflTirmat,  dicenHo  :  £(ir/em  etnm  ngis^   qux  judicut 

Israeli  difsimilis  est,    qni  suam  jurtitiam  ptutuero  \R'im,  ii).  Deniquesuper  hoc  st  piies^sicut  ni>8  dis- 

volens,  juslitiie  Dei    subjectus    noii    rt*t  (/2om.  x).  linximuH,  in  iftocoiivincun;ur  piophela,quia  vide- 

Quix  sufiien*,  et   inieWgit   ida^    int*  Uiijrns^  et  sciet  licet  hepties  peccata  ill.us  populi  rephsans^per  sin- 

hsecf  lluiic  versicuium  ab  exordio  voluminis  sein-  gulas  vices  in  gratium  vel  H(JventumChri«ti  recur- 

per  praeoculis  habuimus,  et  idcirco   semper  scri-  rit,  cujus  solius  omnem    hominem   tam  Jud<eum 

pturam  banc.tanquum  vcre  cocle^tis  ihesauri  clau-  quam  gentilem  justificat.  Droindo  ibud,  quod  po- 
8um    venerantes     thecam,  uihil   cnndignum    nos  ti  puln  prievaricntori  Mo^ses  iniprecatur,  cum  dicit  : 

etTari  po8:fe  pHrspexinius,  sive  aliquem  quicunque  Tradat  te  Dominus  rorruenlem  antr  hostes  tuos  ;  per 

iliesii,  nisi  cui  aperire  di;;natus   sit  sanctu%  et  ve^  unum  viamegrediari^  contra  eos.et  per  septem  fugiai 

rui  qui  haiiet  elacem   David^   quia  apertt  et  nemo  (/>cfii/.  xxvm},  in  i^ta  qnoque    quumvis  hubili  hcri- 

claudit,  elaudit    et    neaio  aperil    {Atioc,    in).    8i  piura  dclectahiliterspectari  potest,  viri  pr«evarica- 

eoim  ipsa  qui  scripsit,  vei  dirficile  vel  impo^sibile  ton^sjam  dicti,  seipsos  justifi -ante?.convincuntur 

87  conflteiur  intelligere  etscire  haec,  quid  nos  fa-  repetitione  septemplici,atque  ita  corruunteepties. 


PaOLOGUS  RUPEUTl  IN  JOELLM  PROPHLTAM 

M  «  Qui  operantur  in  me,  ait  Sapienlia,  non  peccahnnt.  et  qui  (luciiianl  me,  vitnm  sBternam 
babebunl  (Kcctl.  xxiv).  »  Sapienlia  qn®  hoec  loquitnr,  Clfistus  est,  queni  et  Apostoliis  iniedicat 
«  Dei  \irlutem  et  Dei  sapieniiam  (1  Cor.  i),  »  ^im  et  alibi  imtesiaiur  :  «  Kgo,  iiiquiens.  tx  ore 
Allidsimi  prodivi  priniogenita  anle  omnem  creaturam  (Kccli.  x\iv).  n  Ilsec  sapit^niia  maxime  in 
prophelis  iatet,  et  idcirco  eliicidari  postulat,  magnam  elucidniitibu^  sese  remuneratinnem,  id  •  st 
vitam  flBlernam  repromiitens.  Tantae  remunerationis  spe,  studium  no-trum  nos  cxigui  ^nnrioruin 
Palrum  conjungimus  sludiis,  qui  summopere  de8udavt;ruiit,  tam  in  firo|)lielicis  qiiam  in  caeteri:» 
aanclis  Scripluris,  lioc  studenies  ut  sapientia  Dei  Ctninius  qnse  latthat  in  illls  pot^srt  agnosii, 
et  raciem  ejus  expositio  clara  leg«'ntibus  insigmler  osienderel,  (|iiam  *nU  littera*  g'o.s!»o  vclamine 
providcnlia  sancii  Spiriius  indignis  occullam  esse  voluit.  Ilanc  viiHf  ceUTna;  ^pem  fnima  jnm  e.i 
prseparaioria  merces  corroboral  atque  IflBtincat,  si  flat  nobis  quod  pro  i  )>it  dioen^:  u  Kt  qui 
operantur  in  me,  non  peccabunt.  Sicul  enim  «  multam  malitiam  docuii  oliosiiaii(Kccli.  .wxni).  » 
eic  econira  occupatio  bona  et  meditatio  Scriplurarum  saefie  cogiiaiioncs  ncqiiJim.  ei  g  andi  i  qnae 
sabinlrare  pnterant,  excludit  peccata.  Fere  de  omnibus,  quae  hcripliiare  audeniu-  vel  hHCtenua 
ausi  fuimus.  hsBC  apud  omnes  nostra  responsio  veraessc  poteat,  nt  neqiiaqiiarn  (nte^uinptiiHii  seu 
vanae  temeritaii  depulenl,  quod  nos  postrcmi  horoines,  po.*^t  mngna  sanciurum  P.itrum  opein  in 
scripturiH  Sapienlia)  <]uidquam  operamur,  quia  videlicel  iilrirco  lali^er  exeicemiir,  ut  HTundum 
promisHones  ejus  et  in  p  seHenti  non  usquequaque  peccrmus.  ei  in  Tiituro  vitnm  seternam  hab<  a- 
mus.  I^itur  oculo  simplici,  id  esl  inientione  fldeii  te  rpqiiirenles  teque  eliicidare  cupiente*<,~  noa 
sspirando  pra^veni  et  adjuvando  pro^equere,  Sapientia  Dei,  qii8B  in  ieiiiperaniibus  ieque  « lucidan- 
{//faa,  iaalam  rcmuoeraiionem  repromiiiis,  et  post  Osee  secundum  Joel,  qai  ilium  ia  ordiae  duo« 
defc/ia  prop/teiaram  BequHar,  revelata  facie  nobii  annae  oontemplari. 


ft: 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


sne 


IN  JOELEM  PROPHETAM 

C0M.\1ENTARI0RUM  LIBER  UNUS. 


AP.I.— «  VerburoDotDiDiquod  factum  estad  A  DomininostriJesu  Cbrist!  adventum,diemmagDuin 


una  Phaiuel.  »  De  eoquod  ad  prophetas  di- 
i  acnbitur  esse,  »  Facturo  est  Verbum  Do- 
ia  inilin  prophetfle  prfleoedentis.scilicet  O^^ee, 
8,8ecundum  Pairum  sanctorum  aententiam, 
e  calholicflB  regulam,  quia  videlicet  ad  pro- 
quidem  ractuin  est,  idest,  in  ieropore,  vel 
)ore,  accessiihoc  Verbum.  Ad  Deuro  autem 
iiam  fucium  est,  nequeenim  racturaest,sio- 
ini  garriunt,  sed  in  principio  erat  apud 
Hoc  namqiie  Verbum  est  Christus  Filius 
em  et  hic  Joel  (ilius  Phatuel  tain  proprio 
>aterno  nnmine  signiQcat  non  minus,  quam 
sorejus  Osee  niius  Beeri.  Joel  namque  est 
^haluei  laiitudo  Dei  interpretatur.  Porro  de 


et  borribllem,  hoc  vebementer  intendens,  ut  homi- 
nes  ad  eju8  adventun  per  pGon  tentiam  sese  prsepa- 
rent.  SummaB  hflBC  prophelaB  intentio  est.  Etenim 
quflBCunque  alia  prius  vel  citius  ventura  prsdicit, 
idoirco  et  a  Deo  ncri  et  per  prophetas  prflenuntiari 
oportuit,utcit)usadirophiafid>>m  mortaiibus  face- 
rent  de  ranjoribus  longe  post  fuiuris.Notandaigitur 
mira  discretio  prophetfle,  imo  Spiritus  yancti  per 
prophelam  loquentis.qui,  npud  multitudinem  non 
unius  moris  sese  verba  tacere  praesentienpjta  nnn 
exordio,  quo  attentos  facere  intendit  cunctns  audi- 
torcs.  birariam  d^scernit  ac  distinguit :  Audite,  in- 
quit,  hsec,  8enes,et  auribus  piTcipite,omnes  hobita- 
lores  terrce.Senes  et  habitatores  terrjB  hoc  difT*)rnnt 
liomini,  de  Christo  Fiiio  Dei,  Jnro  duduro  n  quo  ccDli  et  terra  apud  l9aiam  dicentem  :  «  Audite, 
nctrix  ccrtamine  tj<les   obtinuit  et  prfledicat      coeli,  et  auribus  porcipiie,  terra  (Ua.  i).  »   Sennm 

quippetalium  tam  venerabilissenectus  e8i,ut  ctiam 
coBli  merito  vocentur.  Senes  videlicet.propter  men- 
tis  canitiem  vel  sensuum  maiuriiatero,Ju]Lta  illud 
Sapirntis  :  «SeDectusenim  venerabilisest,nondiu- 
turna,  neque  annurum  numoro  coroputata,  cani 
enim  funt  sensus  homini8  ei  aeins  senectutis  vita 
imroaculata  (Sap,  iv).  »  Cocli  autem  prc  eo  quod  di- 
cere  possunt :  «  Nosira  autem  conversaiio  in  coelis 
e8t(P/ii/.  iii). »  Porro  habiiatores  terrfl&  cum  repre- 
bensione  hic  dicuntur  omnes  illi  qui  lam  ierrena 
corda  gerunt,  et  adeo  lerrena  snpiunt,  ut  ierra  qiio- 
que  vocari  m<)renniur,  dcqualibusetai  eerpeutem 
d''ctum  est :  «  Terram  comedcs  cunctis  diebus 
(Gtfn.  111). »  In  duas  pnrtes  isias  omne  honiinum  ge- 


t  Deus.  Ei  qu»  estlatitudo  Dei,  nisi  <hlectio 
ntas  Dei?Eieniin  Pdalmisia  cum  dixisset  : 
s  oonsummttiionis  vidi  finAm  (Phal.  cxviii),  » 
lem  intelligi  volens,  de  quH  et  Apostolus  : 
,  inquit,  precepli  eet  charitHS  (1  Tim,  i).  • 
10  eubjuiixit  :  «  tatum  mandatiim  tuumni- 
iujus  uiiuirum  latitudinis  Dei  Chrisitum  esse 

Apt^stolus  idem  confirmHt  his  verbis  :  «Qui 

noA  de  potest  ite  tenelirarum,et  irNnstulit  in 
nFilii  dilectionis  suab  (Colofit,  i).  »  igitur  et 
aro  propnu-n  quaui  paiernum  vorabulum  hoc 

quia  hi  ad  quos  factus  est  fermo  Dei  per 
D  tfunt  dil  et  lilii  dileoiionis  Dei,  sicut  ct  ipse 

dilectionis  Filius  scriptumesse  meminit,di- 


r , -.   ^  y^-         ,.  r  _.  -  r-- 

jiisfis:  (c  Nonnescriptum  est  in  lege  vestra:  ^  nus  dividitur,  et|utra<|ue  pars  bic  in  isto  propheia 


t\  :Dii  estisi,et  tilii  excelsiomnes?»(7o'in.  x.) 
lara  vel  parva  esse  existimanda  sunt  ea  qufle 
u8  est  prophf  ta  ianti  nominis,  lioel  sermone 
praeseriim  quia  sic  incipit :  «  Audite  haec,  se- 
.auribus  percipiie,  orunes  habitaiores  terrfle. 
aro  est  in  diebus  vestris.  aut  in  diehus  pa- 
re«lrorum,8uper  boc  filiis  vesirie  narraie,  et 
•8tri  filiis  8uis,  etniii  eorum  gcneralionialle- 
!8iduuin  erucflB  comedit  locusta,  et  residuum 
BCO(ieditbruchu.s,  etresiduum  bruehi  coroe- 
bigo-  EiNpergiscimini  ebrii,et  fletH,et  ululate 
I,  qui  bibiiis  vinum   in  dulcedine,  qtioniam 
■b  ore  vestro.  »  Haec  el  cstera  qu£  seqiiuntur 
lultaet  magDasunt,  talis<iue  nicdusipse  di- 


invenit  vel  audit,  undeexcitetursive90  terreatur, 
Nam  alii  sunt  quorum  iia  incanuit  fide»,  exemplo 
senis  Abrahfls  patris  ipsorum,  ut  de  actihus  homi- 
Dum  curtfm  esse  Deo  doo  dubitcDt,  et  audienies 
promissionem  deChristo  venturo,mina8quo  de  Ju- 
dicio  (uluro,qiiainfis  tempornlibus  proBpi-ris  abu::- 
deiit,nibilominus  tarooD  fenluracredantatque  For- 
mident.  Alii  vero  et  istis  muliuro   iissiroiles  sunt, 
quiduromod<>  prifsentibus  bonis  alflutinl.deruturis 
bonis  autroalis  nulluro  hiibent  respectum.Iilos  ni- 
mtruro  temporalibus  oponet  adversis  excitari,  ut 
saltero  vcxatio  sola  intellectum  det  auditui.  Itaque 
jaro  inexordio  poBiulata  attontione,  ut  omnes  ha- 


boant  aures  audieiidi.conre^tim  dicit  :«  S:  factum 
quoenuntiantur,  imo  foriiter  auribus  nostris  D  est  istud  in  diebus  vestri8,aut  in  diebus  patrum  ve- 
itur,  ut  vere  noo  soluro  dormientes,  vcrum  strorurn.superhoc  filii^  vesiris  narrate.et  filii  vt^strl 
pr«  ebrietale  absorpii  ei  sepulti  repuientur,  filiis  sui?,  et  filii  eorum  generMtioni  nltcrfle.  «  Ac  si 
aqiie  ad  clamores  isiusiam  terrificos  oon  exci-  dicat :  Nulla  han  meminit  ABtas  quflB  dicturus  suro, 
%Pr»dtelt  enim  tamprimam  quamaaoaadum     neo  veatro,  neo  patram  veatroram  at(\uc  \SLta.\Q»t^TSL 


203                                            RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  204 

aurpos  recitvituln9,hoc  intpndens  nefiln  laraelas-  \  cerepo88umuf(,qui  lippientihusoculisetpeccatorura 

ccnd 'ndo  frequrnter  ad  ontndum    in  HipruFalem,  aordihus  obscuratiH   rlaris^iriuiui  jubar  hoIIs  non 

aiii|uan'lo  revortcreiitur  iid  domum  Daviil.  I£l  qui-  possuiiius  iutueri?  Veriiiiilaincn    qiiicouiiqu»!  illa 

d<'m  tuno  ;llt>  secuiHiiim  istlentioncni  siiuiii  pra'va-  8UMt,«|Uie  U'lhiic  ciau^sa  no:^  iUi'.nl,qiJuiihilucuii>|ue 

luit,etin  pccCHlu  idnlnlatrte  pnpuluin  dolinuit.  At  illa  sinl,  quu:  rximlcnos  inlelligKru  vei^ciiti  (lOtui- 

vero  rura  mo«lo  suprad.clu  faclus  tuero(/tia.sirr).«,et  mus  diraiiiurt  cuiii   ipso  in   cunclusione,    id  iiuod 

hrael   germmaverit   qitasi  Ulium^   o  lu    Efhrtiim,  ^eniiu  eA,  Quiu  rerLe  viof  Dominij  li  jusii  amhula- 

qitid  inihiuUra  tf/^i/a/Nunquid  in  via  prjedicalionis  bunl  iti  ti$,  Ptssvuriralore»  vero  corrueul  in  eisj  ix 

evangeti(*2eniibio8tendoreputerunt?Nuiiquid9piri-  DominiiXe  quibiis  niaxiiue  in  hnc    prupheta  (racta- 

tualem  Israel  at)  Orienteel  Occidenle  veniei.tcmud  tur,illa  sunt  judina  Duutini  \ereincomiirehensilnlia 

fi.lem  Evungplh,ut  crodalin  me  ftlium  David.avcr-  {Uom.  xi),  quibus  u  Judfleis   reces&it,   et  ad  gentcs 

tere  poterunt  simuUcra  vel  li^menla  mendacii  tui,  tranbivil.  /n  i^lihviii»  jMv/t  anibulaiit.    Excmpli  gra- 

Bicut  carnulein  in  ii^ruel,  ne  ascenderet  in  tlierusa-  tia,  Puulus  apostolus  vus  elcotionis.qui  ({uuinvis 

ietn  et  revprterftiir  ud  repem    ^nuni  Duvid,  Mvi>r:e-  dnlure  continuodeleat  proeisdemfrutritius  snis.ni- 

runt  aurci  viluli  ?  N>n.  Sed  quiii?  Eifo  cxuudiain  el  hiluiiiinus  laii.on  rt>ctus  cnndiftur  vius  Dumini,  et 

diriga'ii  eum,  eyo  ul  ubielemvirenlem,  Fubauditur,  dicil  :  0  (1//1/U//0   diruiurum  snpieniix  ei   srieitlix 
dirig^m  eurn.  Via  recia  cortscendct  ille  fpirituulis  "  Dei   qwim  inf omvrehvnsibilia   aunl  judicia  eju^^  ci 

Uratl  in  roDle^tem  llicruhalcm  secundum  bimilitu-  invrhUyubi.ex  vjcp  ejus  \  (Ihid.)  PrstVinrutorts  vero 

dinem  abietis  virentis.et  recta  statura  sursuiii  ten-  maxime  Judtci  corruunt  in  eis.iium  hc  justificant  et 

dentiSfUt  perveniat  ad  regem    suum  David.  ad  me  irtritHti  resultunt,  invidentep  ^entium  saluti.Anim- 

Deum  et  Salvatorem  euum  tilium  Di«vid.Buttnd'-n-  advertimus  quippe,   maxime  ex  huc  prnpheta,  t^ic- 

iem  eijo  exawluim^  et   dingaoi  eum\  ei  hic  fructui  ut  auo  jum  luco    diximus,  ronvinci,    Oim   minus 

ejud,ut  scilicet  perveniateo  (|U9  tendit,ej;  weinvcn'  )llo<,  quam  gpnies  ppccas^eet  indigui.«<se  grutia  Dei, 

/ri4  ^4,  quia  videlicet   nue  me  nihil    (acere  polest  qtioil  Apo^tulun  ad  Humunus  scribens  vehem*>nter 

(io«n.  XV  ,  et  hoc  «pse  confitens,  mulium    carnuli  alTli-mat,  dicrn«lo  :  £(ir/fm  emm  agix^    qux  judicus 

Israeli  di^siinilis  e.«t,    qui  suam  ju^titiam  f^tatuero  [Rom,  11).  l^eniquesuper  huc  st  piifs^sicut  nos  dis- 

volens,  juslitiie  Dei    subjectus    noii    r^^t  (/^om.  x).  tinximun,  in  itlocoiivincuniur  piopheta,quia  vide- 

Quis  sapiens^  et   intelligu  ila,    int' lliijrna^  et  sciel  licet  hcpties  peccata  ill.us  pupuli  repli3ans,per  sin- 

hxcf  llunc  versicuium  ab  exordiu  voluminis  peiii-  gulas  vices  ingrutium  vei  idventumChri^ti  recur- 

per  praeoculis  habuimus,  et  idcirco   semper  scri-  rit,  cujus  sulius  omnem    huminem   tam  Jud<eum 

pturain  banc.tanquam  vcre  coclesitis  ihHsauri  clau-  quam  geiitilem  justificut.  Proindo  iliud.  quud  po- 
8um    venerantes     thecam,  inhil   cnndignum    nos  ti  pulo  prffivaricntori  Mu^ses  imprecutur,  cum  diuit  : 

etfari  posr^e  pHrBpexiuius,  sive  aliquem  quicunque  Tradat  te  Dominus  rorruenlem  antt  hosies  tuos  ;  per 

illesii,  nisi  cui  aperire  di;;nutus   sit  s*inctu%  et  ve^  unam  viamegrediari^  rnntra  eos.et  per  scptem  fugiai 

rux  qui  hahet  elacem  David^   quia  aperit  et  nemo  (/>(fii/.  xxvni),  in  i^ta  quoque    quumvis  hubili  hcri- 

cluudU,  elaudit    et    nemo  aperit    {Anor,    iii).    8i  ptura  dclectahilitersppctari  puiest,  viri  pri-evarica- 

eoim  ip8d  qui  scripsit,  vel  dirficile  vel  impo^aibile  ton^sjam  dict*,  seipsos  justifi 'ante?.convincuntur 

87  confitetur  intelligere  etscire  haec,  quid  nos  fa-  repetitione  si*ptemplici,atque  ita  corruunteepties. 


PilOLOGUS  RUPERTl  IN  JOELLM  PROPHETAM 

M  «  Qui  operantur  in  me,  ait  Sapientia,  non  peccahnnt.  et  qui  t  iucidant  mp,  vitnrn  sBternnm 
babebunl  (Eccti.  xxtv).  »  Sapientia  qnce  haec  loquitur,  C!i'istus  cst,  qnf*m  ft  Apostoliis  firreHicat 
a  Dei  \irlutem  et  Dei  sapientiain  (i  Cor.  1),  »  quae  et  alibi  iintesiaiur  :  «  Kgn,  ii.qiiitMi<^.  r-x  ore 
Altissimi  prodivi  priniogeiiita  ante  omnem  crealuram  (Kccli.  x\iv).  •>  Ilsec  sapi^wiiia  niaxime  in 
prophetis  iatet,  et  iJcirco  eliicidari  postulat,  magnnm  eluciilanlibus  srse  remunrraiionein,  id  •  st 
vitam  flBternam  repromittens.  Tantae  remunerationis  spe,  sludium  no^trum  nos  cxigui  >nnriorum 
Patrum  conjungimus  studiis,  qui  summopere  desudavf^runt,  tam  in  proplicliris  qiiHm  in  caett^ris 
sanctis  Scripturis,  lioc  sludentea  ut  sapientia  Dei  Chiistus  qnae  latt  hat  in  illis  iKitiSf  l  agnogi  i, 
el  faciem  ejus  expositio  ctara  teg'*ntibus  insigmter  ostendeiet,  (juum  ^dih  lilleia*  g^osso  vclamine 
providcnlia  sancti  Spiritus  indignis  occullam  esse  voluit.  Ilanc  vitHf  celtrna;  .«^pem  piima  jam  el 
prseparatoria  merces  corroborat  aique  laetificat,  si  fiat  nohis  quoil  pro  1  )>it  dicen<(:  u  Kt  <|i»i 
operantur  in  me,  non  peccabunt.  Sicut  enim  a  mutlam  matiliam  d«icuii  otio»itaii(Kccli.  .wxiii).  » 
8ic  econtra  occupatio  bona  et  medilatio  Scripturarnm  ssefie  cogiialiom^s  ntquam.  et  g  andi  1  qiise 
subinlrare  poterant,  excludit  peccata.  Fere  de  omnibns,  quae  hcriptiiare  {ludfinu-  vet  haclenus 
ausi  fuimus.  hsBC  apud  omnes  nostra  responsio  veraesso  poteat,  iit  npquaqiiam  pMe^umiitioni  seu 
vanae  temeritati  deputt*nt,  quod  nos  postrcmi  horainps,  po>t  ningna  sancturum  P.itruni  opein  in 
scripturiH  Sapipntiu)  «|uidquarn  operamur,  quia  videlicfl  idrirco  iali*cr  exficpiniir,  ut  prcundum 
promi^HonPS  fjus  et  in  p  aeHnnti  non  usquequaque  prccrinus.  et  in  fiituro  vitam  seternam  habia- 
mus.  I>i;itur  oculo  simplici,  id  est  intt*ntione  fideli  te  reqiiirpnlps  tcque  eliicidHre  cupiente*',' nos 
aspirando  prtp.veni  et  adjuvanflo  prosequere,  Sapienlia  Dei,  qu»  in  tfiiiperantibus  teque  t  lucidan- 
tibus,  tantam  rcmuDerationem  repromittis,  et  post  Osee  secundum  Joel,  qui  ilium  ia  ordine  dao* 
decim  propbetaram  aequitury  revelata  facie  nobis  annue  oontemplari. 


205 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


206 


IN  JOELEM  PROPHETAM 

COMMENTARIORDM  LIBER  UNUS. 


89  Cap.I.— «  VerburoDotDiDiquod  factum  estad  A  DomininostriJesu  Cbristi  adventum,  diemmagnuin 


Joel  (ilium  Pbatuel.  »  De  eoquod  ad  propbetas  dU 
citurvel  acnbitur  epse,  »  Facluro  est  Verbum  Do- 
mini,»  io  inilin  prophetae  prflecedeDti8,scilicet  O^^ee, 
diiimu8,8ecundum  Patrum  eanctorum  Bententiam, 
fi>jHiquc  catboiics  regulam,  quia  videlicet  ad  pro- 
pbetaa  quidem  ractuui  esi,  idest,  in  tempore,  vel 
ext4*mpore,  accessiihoc  Verbum.  Ad  Deum  autem 
Dequaquam  ructum  est,  nequeenim  racturaest,9io- 
nt  Ariani  garriunt,  sed  in  principio  erat  apud 
ipsum.  Hoc  namque  Verbum  est  Christus  Filiua 
Dei,  quem  et  hic  Joel  (ilius  Phatuel  taui  proprio 
quam  paterno  nnmina  8ignincal  non  roinus,  quam 
prsceasor  ejus  Osee  filius  Beeri.  Joel  namque  est 
D'Kt.  Phatuel  lafituflo  Dei  interpretalur.  Porro  de 


et  borribilem,  hoc  vdhementer  intendens,  ut  homi- 
nes  ad  eju8  adventun  per  pGon  tentiam  Fcee  praepa- 
rrnt.  Summe  bsc  prophetn  intentio  esi.  Etenim 
quflBCunque  alia  prius  vel  cilius  ventura  prfledicil, 
idoirco  et  a  Deo  ncri  et  per  prophetus  praenuntiari 
oportuit,utcitin8adirophtand*>m  mortalibu»  faca- 
rent  de  ronjoribus  longe  poi^t  futuris.Nolandaigitur 
mira  discretio  prophete,  imo  Spiritus  i^ancti  per 
prophetam  loquentis.iiui,  npud  roultitudinem  noa 
unius  rooris  sese  verba  tacere  praesentienp,  ita  nnn 
exordio,  quo  attentos  racere  intendit  cunctnsaudi- 
tores,  bifariam  discernit  ac  dislinguit :  Audite,  in- 
quit,  hflec,  senes^et  ouribus  p<Tcipite,omnes  hobita- 
lores  terrs.Senes  et  habitatores  terrae  hoc  diff^^runt 


VerkK)  lioniini,  de  Cbristo    Filio   Dei,  jaro    duduro  n  quo  cooli  et  terra  apud   Isaiaro  dii*entem  :  v  Audite 


loDgo  victrix  ccrtamine  iiiles  obtinuit  et  praedicat 
quiae»t  Deus.  Ei  qu»  estlatitudo  Dei,  nisi  lilectio 
Tel  cbantas  Dei  ?  Eienim  Pdalmisia  cum  dixis^et  : 
«  Oionia  ooneummationis  vidi  finero  (Phal.  Gxviii),  » 
ehnritatem  intelligi  volens,  de  qua  et  Apostolus  : 
■  Fmi8,  inquit,  precepti  egt  charilas  (I  ftm.  i),  • 
coQtinuo  eubjuiixit  :  «  tatum  mandatuin  tuumni- 
flDis.»  Uujus  uiiuirum  latitudinia  Dei  Chrisitum  esse 
Fllium  Apiistolus  idem  confirmnt  bis  verbis  :  «Qui 
eripuit  doa  de  potestite  tenehrarum,et  iraDstulit  in 
regnum  Filii  dilectionis  su»  (CoUm.  i).  »  igitur  et 
bujuatam  propriu'nquampaternumvorabulurohoc 
ionoit  quia  bi  ad  quos  factiis  est  ferroo  Dei  per 
graiiam  t>unt  dil  et  tilii  dileotionis  Dei,  sicut  ct  ipse 
ooicua  dilectionis  Filius  scripturoesae  roeminit,di- 


coDli,  et  auribus  porcipiie,  terra  (ha.  i).  »  Seniim 
quippetaliuro  taro  venerabilissenectus  e8t,ut  etiam 
cobII  merito  vocentur.  Senes  videiicet,propter  men- 
tis  canitiem  vel  sensuum  maturitatero,  jukta  illud 
Sapirntis  :  «  Seoectus  enim  venerabilis  est,nondiu- 
turna,  neque  annurum  numero  computata,  cani 
enim  funt  sensus  homini»  et  aeias  eenectutis  vita 
imroaculata  (Sap.  iv).  »  Cocli  autero  prc  eo  quod  di- 
cere  possunt :  <c  Nostra  aulero  conversatio  in  coelis 
est  (P/ii/.  iii).  »  Porro  habiiatores  terrae  cum  repre- 
bensione  hic  dicuntur  omnes  illi  qui  tam  terrcna 
corda  gerunt,  et  adeo  lerrena  snpiunt^  ut  terra  qno- 
que  vocari  ro<;renntur,  dcqualibusetal  serpputem 
dxtum  est  :  «  Terram  comedcs  cunctis  diebus 
(Gtfn.  111). »  In  duas  pnrtes  istas  omne  hoininum  ge- 


eeiis  Judsfia:  «  Nonnescriptum  est  in  lege  vestra:  ^  dus  dividitur,  et|utra<|ue  pars  hic  in  isto  propheta 


Cgodixi  :Dii  e8tis,et  tilii  excelsi  omne8?i»(Jo'm.  x.) 
Noo  paaca  vel  parva  ease  ezistimanda  sunt  ea  quae 
dicturua  esl  propbcta  tanti  nominis,  licel  sermone 
brevi,  praesertim  quia  8ic  ineipit :  «  Audite  bco,  se- 
Des,  et  auribus  percipite,  onines  babitatores  terrae. 
Si  factaro  eat  Id  diebua  vestris.  aut  in  diebus  pa- 
trani  veelrorum.super  boc  filiis  vestris  narrate,  et 
Glii  vestri  Uliia  auis,  etfilii  eorum  gcnerationialie- 
rap.  ilesiduum  erucs  coiiiedit  locusta,  et  residuum 
lucostscocieditbrucbus,  etresiduum  bruchicome- 
dit  rubigu.  Exsipergiscimini  ebrii,et  flete,et  ululate 
ooioes,  qui  bibitis  vinum  in  nulcedine.  qMoniam 
periit  ab  ore  vestro.  »  Haec  et  cstera  qu£  sequuntur 
?i*remultaet  magDasunt,  tali8<ine  mcdusipse  di- 


invenit  vel  audit,  undeexcitetursive90  terreatur, 
Nam  alii  8unt  quorum  ita  incanuit  fides,  ezeroplo 
senis  Abraboi  patris  ip8oruro,ut  de  actihus  boroi- 
Dum  curaro  esse  Deo  non  dubitent,  et  audientes 
promisaionero  deChristo  venturo,mina8«|uc  de  ju- 
dicio  tuturo,qi)ainfi8  temporalibus  prosperis  abu::- 
deiit,nihilominus  taroen  fenluracre*lantatque  fnr- 
mident.  Alii  vero  et  istis  multum   iissimiles  sunt, 
quidummod')  pr^fsentibu»  bonid  atfluanl,defutiiri8 
bonis  autroalis  nulium  hiibent  respectum.Iilos  ni- 
mirum  lemporahbus  oponet  adversis  excitari,  ut 
saltero  vcxalio  8ola  intellectuni  det  audilui-  llaque 
jam  inrxordio  postulata  attpntione,  ut  omnes  ha- 
boant  aures  audieiidi,confe.<ttim  dicit  :«  Si  factum 


eendt(|Uoenuntiantar,  imo  lortiterauribus  nostris  D  est  istud  in  diebus  vestris^aut  in  diebus  patrum  ve- 
illiduntur,  at  vere  dod  aoluro  dormieutes,  veruro  strorum.snperhoc  filii:)  vesiri:<  narrate.et  filii  v**stri 
etitm  pr«  ebrietate  absorpti  et  eepulti  repuientur,  filijs  8uii>.  et  filii  eorum  generHiioni  nllors.  «  Ac  si 
^uiconqiie  ad  elamore*  istuatam  terrificos  Don  exci-  dicat :  Nulla  ban  meminit  aetas  quae  dicturus  suroy 
tiatiir.PrMdioit  enim  tamprimam  quaffliacoadum     neo  veatro,  neo  patram  vestrorum  atquc  majoruro 


ao7 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


208 


facta  8unt  teinpore.Quffi  snntilla?  «  Reaiduum,  in-  A  tis,  erura,  locusta,  brucho  et  rubigine,  do  quthus 


quit,  eruc»  comrdit  loruata.  et  reaiduum  locustffl 
oomedit  bruchii9,ct  reMduura  bruchi  comedit  rubi- 
go.  »Mal8|iteproximo  ventura  praemij«it  hat»  lalori- 
bii8lerra5,  postpa  dcturus  de  Chrislo  judiciO'ine 
fuluro  qu-ilia  dobeant  ex?pectare,  nt  dut)i  are  illia 
non  iiceat  de  rc»bu8  majoribuaprocul  venturi8,cum 
istHderebuaminoribusprophetiflBparscitocompleta 

fueril.  Dcnique  per  erucam  Assyrios,  Bahylonios, 
alqueChaldaBOsintelligimus,  qui,  de  uno  orbis  eli- 
mate  procedenles,  tam  decem  trihuum,  quas  Jero- 
boam  separavit  a  domo  David,  quam  duarum,  boc 
eat  Juda  et  Benjamin,  cuncla  vestarunt.  Per  locus- 
tani,  Medos,  Persas,  qui,  aubverso  imperio  Chal- 
dfiBorum,  Judceoa  habuere  caplivos.  Per  bruchum 


Jnm  dictum  est,  oportet  circnmcingi,  ul  non  d  ir- 
miatis.  «  Expcrgiscimini,  ebrii,  et  flete,  et  ululate 
omnes  qui  bibitis  vinuiii  in  dulcedine.quoniam  pe- 
riit  ab  ore  ve^tro.  >  Nutundurr.,  quo  senFu  dicat, 
«  qui  lubiti;»  vinum,»  addendo.» in  dulcedine  •  Non 
enim  vini  creaturam,  sed  bibentiiim  tali  sermono 
condemnHt  luxuriam,en  quod  non  tantum  ad  nrcee- 
sitatem  implendam,eed  ad  volnptatem  concitHndam 
vinum,  quia  dulce  est.imnioderate  hauriant.  Nun- 
quani  autem  sine  doloris  amaritudine  ainittilur, 
quod  cum  dulcedine  pO!>sid*Muraut  bibitur.  «<  Quo- 
niam  >  er^o  <«  periit  ub  ore  vpslro.expprgiscimini,  » 
]nquit,o  «  ebrii,«  qiii,8irut  aliiis  propheta  dicil,u  pn- 
tentesestis  ad  bihendum  vinum.et  viri  fortrsNd  mi- 


BJacedones  et  omnes  Alex.indri  succossores,  maxi-  jj  gcendim  ebrietaien»  (Isa.  v)  «— »«  ExpHrgijjrimini,  » 


meque  regem  Antiochum,  co^nomento  Epiphanem 
qui  instar  bruchi  sedit  in  Judsaet  omnes  priorum 
regum  reliquias  devoravit,8ub  quo  Machabaeorum 
bellanarrantur.Per  rubigenemimperium  Romano- 
rum,qui  quarti  et  ultimi  in  tantum  oppressere  Ju- 
dnos,  ut  desuis  eos  Onibos  protrahentes  ducerent 
vel  transmittcrent  captivos,  cujus  rei  mirabilem  at- 
qoe  miserabilem  tragoediam  plenius  scribit  Joae- 
pbus  septem  voluminibas^Veppasiani  et  Titidenar- 
rans  triumphos.  U«c  quatuor  regna  subverterunt 
Judaeam. 

Nec  mirum  qnod  hic  ipsa  eadom  regna  subnomi- 
nibusejusmodi  vermium  pr«nunliantur,qu©apud 
Dunielem  per  feras  terribilrs,  le«»nam.ursuin,  par- 


id  est  boi7  argumento  sinite  vos  pcrdoceri,  qiiod 
cura  sit  Deo  de  hoininum  rHCtir<,et  quod  in  novis- 
aimo  die  suo  magno  et  horrihili,  sicut  prfpdixinuis 
voliis.cuncta  in  judicium  adlucturus  sit,  quiajam 
partim  judicht  et  i  artim  punit,  dum  ab  ore  vestro 
dulce  vinum  perit.  Sic  expprgelacti,  tunc  demum 
«  flete  et  ululate,»  idesi  pocnitentiani  agite^ut  mHla 
venturH,  niula  his  multa  niajorM,  possitis  evtdere. 
Quomodo  periit  vinum  ?  Ait :  •  Gens  enim  asrendit 
snperterrHm  mrani  lorliset  innumerubilis.  Dentes 
ejusutdentcs  leonis,  et  tnolHresejus  ut  catult  leu- 
num.Posuit  vineam  meumin  deserlunijicum  meHm 
deciirticHvit.Niidans  spoliuvit  eam,  et  prnjicit, albi 
fncti  8unt  rami  ejns.  »  Sub  niPtaphora  locusturum 


dum,  et  aliam  qu»  sine  nomine  miruhilis  et  loriis  j,  iiosiium  d''scribiturartventus,hoc  loco  mogisAFsy- 

..     ..  A 1 r>^__^^«.  U...U«vMu  ni.»i*n/>a  aiiroin/*iinliir  • _.r»     li__i m : •        l_.    ^i 


dicitur.denles  ferreos  habpnj»  magnos.signincanlur 
{Dtift.  viii.Elenim  contra  homioum  q  «idem  maxime 
Judaeorum  imbecillilAlem  regna  iha  quasi  bpslios 
fortes  atqueferocesex^tit»Tunt.  Se.l  c«»ram  omni- 
potentia  Divinitutis  inlinna  et  frugil  a,  pive  etiam 
exigUH  tunquam  locus«ta,veluteruca,quasi  hrurhui», 
etceu  rubigo  re|)Utatasunt;elvana  fuit  onmss  pul- 
chriludo  eorurc.  Siltem  «  hjpc  auribns  percipite, 
omnes  habitutores  terra;.  »Sijam  dicerem  vobii«il- 
iud  quod  poblaliquadicturus  sum  senibus,  de  ad- 
venlo  Don»ini,et  de  die  ejus  venturo  magoo  et  hor- 
ribili,nihi  quemalisive  adversi  contin^eretvestris 
diebut»,  dormiiurplis  lagcivientcs  in  htratis  vesiris, 
et  conver!»iin  lalus  aliud  dicerelis  mihi  in  tcinpore 


riorum  et  BubNlonionim  qui  tunc  imminebunt  Nam 
do  regno  Mcdorum  atque  Pernurum  q*ii  pustfuturi 
erant,  ct  Mucedonumquos  inulto  post  fuissecf»gnu- 
vimus,  Romanorum  qiioque  qiii  ultimicunria  delc- 
verunt.posteriiis  per  onlin»>m  Hgnre  videlur,  singu- 
laiuuique  supprvcnturii  Judi-eis  prsnunliHre  niula 
per  declumatione^  sinu^uiar^.  S<cut  enim  quaiuor 
pricrnisit.erncum.loru-^lumfbruchum  Pl  rubiginpm, 
quaiuor  illa  signilicansregnH,8ic  etiam  quatuor  in- 
clamut  mala  consiiierans  «ub  eisdem  re^nis  even- 
tura.  Prinio  nafnque  sic  dicil  :  «  Expprgitfcimini, 
ebrii,  et  netc.  ei  nlulaip  cninesqui  bihitis  vinum  in 
dulcedin»),  quonium  periit  ub  ore  vestro.  »  Deinde 
secundo  :  «  Plungcquusi  virgnaccincia  pnccotiuppr 


longo  lieri  istu.l  (EJifcfi.  x  i).  sed  nec  (idem  adhihe-      virum  pubcrtaiis  luje.Prriit  j^ucrificium  et  libitio  de 


retis  mt'is  sermonibue.Aiiter  uudiunt  8enes.Nei)U0 
enim  aifliclionibusexcitati,  ee.l  pro^ola  dilecione, 
ad  cu}^todiainevigilant  mandutorum  Dei.  AbrHham 
senex  bonie  senectutis  et  pler.us.lierum^sicul  Scrip- 
turateslatur,  nullam  udhuc  tubam  audicrai  futuri 
perignem  judicii,  ct  pro  sola  dileclione  Creatoris, 
de  terra  et  cognatione  sua  dicto  ohaudiens  exivit 
(Gfu.  xii).  Simililer  casieri  senes  quicunque  secun- 
dum  exemplum  illius  scnectule  bona  servierunt.ne- 
quaquam  pncsentihusinalis  in  ligenl.ut  excitentur, 
sed  futuraspontecredunt.qujcfunqne  bona  prohis, 
quascunquemalareprubispromittitvelcomminatur 
Deu8.Vo8  habitatores  terra,  quia  doq  spoata  audi- 


domo  Domini,  »  etc.  Drinde  tcrtio:  «  Arcingiie  vos 
et  planirite  saceid  >tcs,iilulute  mini^tri  ultaris  ;  in- 
gredimini,  cubate  in  sacro  ministri  Dei,  quo:iiam 
interiitd?  domo  Dci  vestri  sacrificium  et  libutio,  » 
etc.  Di'indeqijarto  :  M  CHuite  tuha  in  Sion,  ulu!ate 
la  monte  suncto  meo.  Conturlientur  omnes  haldta- 
tore^  tcrrn*,  »  i'tc.  Quutuor  islas  incluroaiiones  se- 
cundum  regnarum  quatucr  (ieri  prcssurasarbitru- 
mur,  de  quibus  jam  dictum,  et  arlhuc  plenius  per 
ordinern  dii-endum  est.Nain  qiiod  deinde  sequitur  : 
ISunc  crgo  dicit  hominus  :  «<  Convcrtimini  ad  me  ia 
toto  corde  ve>tro,in  jejunio,  et  floctu,  et  planctu,  » 
EvaDgelicaiD  pcDaitentivpradicatiODem  pracinit  ao 


209 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


210 


per<<onat.qnaepriraollierosolynni8inc(Epta,deinriein  A  6^"^»  ®l  projecil;  albi  facti  sunt  rami  «>ju!«.  wOimia 


oiniied  gcMlHa  pr.edirta  e^\,  Nufic  j«in  ad  onliuern 
reveriatnui.  «  G.;ns  enim,  inqiiit,asccnd'*l)al  super 
terrarn  rQ»'arn  rortis  et  innunierabiliH.  »  Qaomudo 
«  farti-^,  »  que  crucs  comparatur  sivo  locutis?Sed 
vere,  ut  jam  dictum  p»I,  gena  vel  r»»gnum  Assyrio- 
nimFiveBibyloniorum,ver(:rortitudini!>Deirespectu» 
•  I  jnrHexiguis^etfssgnibns  cornpHraturvermiculis, 
atta  I  en  CMnlra  .liidxmum  inibecilliiatem  verucilf^r 
g^ns  fcrlis  pra^diruiur  ct  ini  umcrfcbilis.  Proinde 
et  locustam  ct  brurhuin  et  rubigineni  ot  erucHm 
in  hoc  eodem  proph^^ta  D»niinus  tnrliludmem  >uam 
Dunrupat  his  verbis :  «  Et  rer!d'>m  vobid  annos 
quOA  cuniedet  luci:>(a,  bru(  huH,  et  rubigo,eteruca, 
forii(u<to  mea  magna.  qinim  misi  in  vos.  •  Kslcrgo 


sub  melapbora  lucustanim  dicla  noscumus.qux  in 
tanlum  cunc(a  populainur,  ut  derodant  arburum 
cortice.<i,  exutasquc  projiciaut,  et  oinni  virore  con- 
sumpto  albos  rumos  Hridosque  derelinquant.  Sic 
FaHtum  est,  et  sic  periit  ab  orc  vcsiro  vinum,  o  vo8 
babitatores  terra;,  qui  tiibitis  vinnm  in  dulcedine, 
ui  expergiFcamini  vos,  fbrii,  diutina  ebrielate  se- 
piilli,  id  esl,  ui  recogiiet  unuFquisque  vestrum  et 
dicut :  Qunl  leci.ei  i  GDiiitenlia;  ad  fleium  alque  ulu- 
latum  conrorta.i  ini.  St'qiii(ur:  «  PlnngequHsi  virgo 
accincti  SRCco  ^upervirum  pubertatis  lii{e['i/  sun?], 
periil  SRcrificium,  et  libntio  de  domo  Dornini;  luxe- 
runtsaccnioies  ministri  Dornini.  »  Posl  regnum  As- 
syrinrum  aiqiic  Chaldicorum   Hive  BHbylonioruro, 


iu  his  qiisdam  rnrtituda  Oei,  sed  non  illaiortitudo  Q  regnnm  Mcdorum  atque  PtTFaruni  Juda-op  captivos 


qus   non   possit   innr>i  ari  ;   iniirriiaest  turtiiudo, 

sed  lamen  bufticifns  contra  inlirmilatem  hominis^ 

qui  ne  pulici  quidein   resistere  valet,  ut  dorinire 

possit.  llaque  nou  minu.s  lucustarum   sive  eruca- 

rum  multitudine,  quum  ipsum  qui  |>er  illa^  ligura. 

tur  exercitum  (hulda^orum  forlem  dic««B  et  innii- 

roer.ibilcm.  Quid  enirn  locustis   innumerubilius  et 

lortius,  quibus  bumana  rcbistere  non  pote^t  indu- 

stria?  Prutinus  fortitudinem  gentis  ejusdem  expri- 

mii  juxta  CGe,itam  inetaphuram  locustics  multitudi- 

Di8:<(  Dentes,  inquit,  ejus  ut  dentes   leonis,  et 

molares  ejus  ut  catuli  leouiim.  »  Nam  quia  lucusta 

de.<te  exiguo  nocere  consuevit.pulchrs  gentiquam 

per  iocustam  fig>.ravit  non  urma  lerrea.sed  dentes 


tenuit.  Sub  illo  regno  Nceinias  planxit  et  flcvit, 
quemadmodnm  ipf>e  inter  c.etera  retert  bis  verbis 
«  Ego  enim,  inquit,  eram  piocerna  regis,  factnm 
autem  in  mense  Nisan  anno  vicesimo  Ariaxerxis 
rcgis,  et  finum  erat  ante  eum.  Et  levavi  viDum,et 
dedi  regi ;  et  eram  quasi  l&nguidus  ante  faciem 
ejus.  >»  Usc  et  castera  quao  sequuntur  legenteB, 
plune  advertimus  illi  iempori  et  rei  coogruere, 
quod  bic  propheta  declamaas  :  «  Plange,  inquit, 
quasi  virgo,  accincta  sacco,  super  virum  pubertatis 
tuae.  »  Quam  ob  caueam?  «  Periitsacrifjcium,  alt, 
et  libatio  de  domo  Domini,  luxerunt  sacerdotes  mi- 
nisiri  Domini.  >  Denique  et  istam  causam  suae  mco- 
siitiac  Neemias  idem  pra;mi8erat,dicen8:«  Btvenit 


nocivos  addcribit.  Miro  auiem  modo  denies  lucustflB  p  Aman  unus  do  rrairibus  meis  ipseet  viri  Juda,  et 

bic  dicuntur  esse,  «  ut  dentes  leonis.  »  Sic  et  in      *  *  *        ^    ->   m   , 

Apocalypsi  «  siinililudines  locubtarum  bimiles  di- 

cu:itur  equis  paratis  in  prclium,  et  dentes  eorum 

8icot  leonum  {Apoc,  ix).  »  Quam  parvacnrpusculuy 

qunm  magbos,  quaiu  vulenles  inorcsuo  dentesba- 

t>ere  dicuntur.   Imo  qnaiii   inlirmi,  quam   brevis 

BCtus  bomines,  qiianiaui  pote.«tutem  iiala  Deocon- 

trd  po^ulum  peccatoiem  bHbere  permittuntur.  Nir- 

ratijrquippe  impie(a!»  hoNtium  sub  figura  locusla-* 

rum,  et  rursus  sic  de  ipsis  locutis  dicitur,  quasi 

si  bostilria   compureniur,  cum    locustus  legeris, 

bostes  cogiteF;  cuin  bosies  cogitaveris,  redeas  ad 

iacitas.  «  Diiitesergo  ejus   »  w\(\f\\r.vi  gcntis  lo- 

cuitarum«  qii.ns  oinnia   trup'ce  inlelligemla  sunt, 

•  <|uasi  denies  leonum,  e(  molares  illiiis  ut  ratuli 

leuiiUfU,  »  ut  i|ui  muliitudineei  brevis  vitaBJuvpnili  ^  Deum  qui  in  Abruham,  Ij^aao  et  Jacob  despondit 


inierrogavieosdeJudseis  qui  remanserantetsuper- 
erant  do  captiviiate,  ct  de  Hierusalem,  etdixerunt 
mihi :  Qui  remanserunt  et  derelicti  sunt  de  captl- 
vitale  ibi  in  provincin,  in  afdiciione  magna  Runt  et 
in  opprobrio,  et  murus  ll>eru8ulem  dissipaius  est, 
et  poris  cjus  combu^i^p  sunt  igni.  Cumquo  audis- 
sem  verba  hiijuscemodi,  sedi  e^  flevi,  et  luxi  des 
multos,Ht  jejunabum  el  orabam  unte  facietn  Dei 
cceli.  »  Recie  i^itur  et  hic,  et  quicunque  lalem  ob 
causampbtngebant^assimilarijubenlurvirgini  plan- 
genti  super  virum  pubertuiis  suib  :  flebmt  enim 
non  ut  illi  supradicii,  pro  eo  quod  periisset  ab  ore 
ipsorum  vinum,  el  non  jam  bitjcrent  illud  in  dul- 
ce<line,  sed  pni  eo  quod  peiiit-set  et  (^acriflcinm, 
^  et  libiitio  de  domo  Domini  in   llierusalem.  Porro, 


sallu  locustisco«e«iuantur,in  ferociialeet  cruileliiHte 
leooibus  comparentur.  H.ec,  in  |uit,  gens  <«  posuit 
vioeam  mcam  in  desertum,»  viJelicet  illam,dequa 
Ppalmista  :  •  Vineam,  inquit,  de  iE^ypto  trausiuli- 
sii,  ejecisii  genies,  et  plania^ii  eam  (Pfal.  lxxvii).» 
«  Et  llcum  meam  decoriiravit,  »  sciliret  eumdem 
po.-ulum  Juduiorurn,  ad  quem  ei  e^o  iandem  vcni 
ut  ex  ea  comederem  iruciuri,  et  n>>n  inveni,  iiiale- 
d'xi  |ue  ei  et  uruit  (.1/  irc.  xi),i»ropter  pcrseveranli*m 
earn  iern  sierilitulimi,  nb  qiijim  ei  i.lud  contigit, 
quod  eainddm  ficum  olim  tulium  muUiiudo  lucu- 
itarum   decorticavit.  «  Nuduns,  inquit,  spoliavit 


sibi  virginem  sponpam,nulla  idolulatris  sorde  ma- 
culuiam,  viro  pubertatis  assimilat,  dicendo:  «  Su- 
per  virum  pubertatis  ius.  »  Vir  numque  pubertatis 
sivcvirvirginis  dici  quilibet  cunsuevit.qui  virginem 
sponsam  sive  u.xorem  duxit.  Sccundum  hancsiml- 
liiudinem,  ct  per  Jercmiam  reiturguendo  loquitur 
Deus  :  «  Non  ut  Muminiim  me  vocusii  et  patrom, 
ei  principem  virginiiulis  iuas  {Jcr.  m).  n  Nec  vero 
pruet^^reundum,  qnod  ciim  dixisset,  ■  plange  quHt»i 
virgo,  »  uddidit,  «  ariiicta  sacco.  »  Denique  sub 
eudem  regnn  Persarum,  scilicel  et  Medorum,  cum 
veliet  Aman  omnem  Judasorum  qui  eraut  in  ret^uo 


Sll 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


212 


A«(8ueri  peHere  natioDem,  eo  quod  Mari)och»u8  X  vinum,  elanguit  oleum,  »  «I  caBtera  perierunt  sive 


non  sibi  flecteret  gcnu  nec  pe  adoraret,  <■  Mardo- 
chffius  hoc  auiiiens  scirlit  vesliinenta  8ua,el  indutus 
et  r^acco,  spargens  cinerem  c;ipiti,  et  in  platea 
medicu  civitalis  voce  magna  clamabat,  ostendcns 
amaritudinem  animi  ^ui  {Eslhvr,  iv).  »  bimiliter  et 
csleri  Judxi  flebant,  et  jejun&t>ant,  regina  Edtber 
proQ  Cfletoris  id  ugonte,  quit>  e(  Mardochso  verba  hsec 
roandavil :  u  Vado  et  coogrega  omnes  Judsus.qnos 
in  Sus»i3  repiTeris,  ct  orale  pro  ir.e.  Nun  comedatie, 
et  non  bibatis  tribiis  dicbus  uc  noctibus,  et  ego  cum 
anciliulis  mei  similiier  jigunabo,  et  tunc  ingrediar 
ad  regem  {ibid,),  »  Tunc  protecto  gens  ipsa,  cui 
nunc  dicitur,  «  plange  quaei  virgo,  »  erat  amicta 
aaco,  et  plangebat  super  virum   pubertatis  sus. 


aruerunlyConrcstim  causam  reddene.quia  confusum 
est,  inquit,  gaudium,  a  flliis  hominum,  id  estquia 
confuderunt  gaudium  sive  nun  servaverunt  ordinem 
gaudii  filii  hominum.  Primum  enim  principaliier 
gauderedebuerHni  in  Domino,  secundHric  vcro  non 
in  bonis^sed  de  bonis  Oomini  super  rrumento,vino, 
et  oleo,  et  cseteriB  qute  danlur  a  Domino.  Hic  erat 
reotus  ordu  gaudii.  Hiinc  ordinem  ita  conluderunt 
filii  hominum,  ut  in  Duinino  g.iudere  negligerent, 
in  bonis  autem  Domini  gaudcre  cuperenl.  Hoc  t'e- 
ceruiit  fllii  bominum,  et  idcirco  «  ptange  qiia^i 
virgo,  »  i|uiu  tales  trcuni  vel  apud  te  fueruni,  qui 
virum  pubertalis  tu88  tibi  uCrensum,  et  ilii  domum 
suani  qnasi  extraneum  fecerunt.  ^equitur  :   «  Ac- 


idcstsuperDeum  palrum  suorum,  quod  otrcndisset  |>  cingite  vos  et  plan};iie,sacerdotes;  ululate,n:ini8tri 


eum.  Esiher  ipsa  sic  inter  caetera  contitente  ac  di 
ceiite:  «  Peccavimus  enim  in  conspectu  tuo,  et  id- 
circo  tradiditti  nos  in  manibusinimicorumnotttro- 
ruin,  coluimus  enim  deos 'eorum.  Justus  cs,  Do- 
mine  {E^^tker,  xiv).  ■  Haec  et  hujusmodi  dicentes, 
niin>rumreminiscebanluretiafiiterraeoptima3  qnara 
dedcrat  eis  Deus,etcondulcbant  sibiinet  «)uod,ip8i8 
in  cajdivilatem  ductis,  terra  ipsa  va!>titatem  diuti- 
nam  palerelur.  llecte  ergo  subjungitur:  «  Depopu- 
lala  est  regio,  luxit  hiimus,  quoniam  vastatum  est 
triticum,  confuaum  e8i  vinum,elanguii  oleuin.Con- 
fusi  sunt  agricolse,  ululaveiunt  vinitoressuper  fru- 
mento  et  hordeo,  qui  i  periit  mcssis  a^ri.  Vinea con- 
fusa  Bst,et  (icus  clanguit.  M.ilugranatum,et  palma, 
61  malum,  et  omnia  iigna  ugri  arucrunt^quia  con- 
fusuni  est  gaudium  a  Qlii«f  hominum.  » 

Hmc  omnia  secundiim  prophetiam  hanc  accidisse 
8ubjamdioioBabyluni')ruairegno,et92persevera88e 
usque  ad  {'ersariim  el  Medurum  imperium,illa  pra;- 
meinoruti  Necmiffi  cooquestio  manitestat,  cum  di* 
cil  :  <«  E)i  timui  valde  ac  nimis,  et  dixi  regi :  Rpx, 
in  a^ternuui  vivp.  Quare  non  moBret  vultus  meus, 
quia  civitus  domus  sepulcrorum  patris  mei  desertl 
est,  rt  poriffi  ejnscombusts  sunt  igni  {Nehem,  ii].» 
Ubi  ergo  quasi  virgini  super  viro  pubertatis  suib 
coiumfmuralio  lacta  est  (|uem  oirendit.quamubrein 
ci  pliingcre  jubctur,  congrue  cunctahsec  utilia,qns 
gignit  bumus  optiina,  depupuluta  sive  devastatu  et 
coniusa  csise,  elanguii^su  aique  periis^e  commemo- 
ranlur,  ut  ex  islis  qnoqnc  causaplttnctusilli  digne 


altaris;  ingredimini,  cubate  in  sacco,  niinistri  Dei 
mei,r]uoniam  intcriit  de  domo  Dci  vestri  aacriticium 
et  libatio.  SanctiQcate  jejiinium,  vccate  ccstum, 
congregute  seiies,  onines  habitatores  tcrrs  in  do- 
mum  Dei  vestri,  et  clumate  ad  Dominum  ;  A,  a,  a, 
diei;  quia  prope  estdies  Doinini.etquasi  vassitav^  a 
potente  veniet.  »  Post  regnum  Peri^arum  utque  Mt^ 
dorum,de  quo  jhm  dictum  est,talia  nimiruro  Jud.Tis 
accidcrunt  8ub  regno  Grscorum.  propter  qus  sic 
inclamare  deliuerii  epiritnspropheticu^^non  minus, 
imo  et  plus  quam  inclamaverat  propicr  mala  quoo 
futuraeraQtsubduubus  regnisprfficedentibus  Tnnc 
eniro  secundum  propheliam  Danielis,  «  de  uno  ex 
quatuor  cornibus  hirci  magni,  qui  nrietem  niisit 
in  terrum  ct  concuicavit,e,jressuro  est  cornu  unum 
modicum,et  factum  est  magnum  contra  meridiem, 
et  contra  orientem,  ct  contra  fortiiudinem,  et  ma- 
giiincatuinestusqueadrortiludinom,  cGsli,et  dejecit 
de  fortitudine  et  de  stellis,  et  conculcnvit  eas  ;  et 
usquc  ad  principem  fortitudinis  magnincatus  Ci^t^et 
ab  eo  tulitjugesacriflcium,etdejecit  locum  sancti- 
flcaiionisejus  {Dan.  viii).  »  Hic  fuit  Antiuchus  il- 
lustris,  fiiius  Aniiochi  regis,  ut  testatur  liber  Ma- 
chabffiorum,  radix  peccati,  qui  et  ffidiflravit  abomi- 
nandum  idolum  desolationis  super  altare  Dei,  et 
tanta  fecit  quanta  leg<*nle8hoiremus,tam  in  primo 
quain  in  secundo  Michabaporum  libris  (/  Maih,  i). 
Tunr  ut  qne  «  interiit  dc  doino  Dei  sacriflcium  et 
libatio,  N  Pl  propter  lioc  accinxerum  se  rt  planxe* 
runt  SHcerdotes,  et  ululavrrunl  ministn  allaris.  et 


au^eatur.  Pcrlinenl  eniui  Wla  quoque  ad  doiem,  D  ingressi  ^unt  et  cubavcrunt  in  aacco  minislri  Do- 


qiiuni  illu  de  tuli  viro  cunseculae^t.quandoegressa 
de  iE^ypto  et  illum  secuta,  lcgiiimaa  inatrimunii 
tabula?  sut^cepit  in  u.onle  Sinai.  Terram  enim 
Chanaan  pru  boc  ipso  laiis  ille  vir  dedit  illi,  ut 
servuret  fldem  conjugii,  sicui  Psalmista  testatur 
bis  v(>rbi8  :  «  El  deilit  illis  rpgiones  gputium.  et 
liiborea  pupiiUirirn  pusocdcruQt,ut  rusiudiuntjuhti- 
ficaliuncs  ejuj*,  et  Ieg«nic|u8  requirant  (PS'!/.  cv\  » 
Et  videin  hac  cnrntncnioialiune,  quum  vul  da  re- 
prfhens«io  e>t,  UchI  Iwcvis.  Nani  et  s«i  ()u.Trerc8 
quare  u  dt'|iopul«itu  est  regiu  el  luxit  huniu:>,*>  qnain 
ob  causam  «  vastatum  e^i  triticum,  confusum  est 


mini.  Exempli  grutia,  «  et  cungngaii  ^unt,  inqnit, 
et  tenenerunt  in  Ma>phat,el  j'ejunaverunt,et  iiidue- 
runt  86  ciliciis  et  ciucre  in  capite  suo,  et  destitue- 
runt  vestimenta  sua,  et  expinderuntlibros  legis,et 
attuleruut  ornasienta  sacerdotalia,  et  primitias  et 

decimas,  etFuscitaverunl  Nazareos,  qui  impl^^ve- 
runt  dies,  et  clumHvernnt  voce  niagna  in  ccclum  di- 
cente:*:  Quid  laciemus  isiia.  et  quoeos  ducemus?» 
(/  MncMab.  n\)  et  cffitera.  Ho:s  propheta  prospiciens 
jejunantes,  et  jejnnNndi  ncessitatem  liattenios, 
«  sanclilicate,  iiiquil,  jejuniuin,  voca*e  cuetum.  » 
Nimirum  quod  ait  «  BaDCtilicate  jeJuDium,  »  tale 


213 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB,  I. 


214 


eat  quiile  illnd  npiirl  !s>itnin:  «  Nolite  jejunare  sicut  A  plum  ]uxuria  ot  comroeesationibus  erat  p1enum,ftt 


usque  iu  h mc  iii«*m  (/xi.  lxviii).  »  Et  subiride  : 
«  Nonne  h-c  e^t  (Tia«;i!4  jeJUMiurn  quo<l  elegi  ?  Dis* 
suIvh  coilig:iliones  iinpii*tutid,  eolvr  fasciculos  de- 
primenles  himitie  eos  qui  cun^nicti  sunt  liberos, 
et  omnc  onus  dirumpc.  FrHQge  esuricoti  pauem 
tuum,  et  cgenos  v.igoa|i)i)  in<iuc  in  domum  tuam 
{ibid.).  »  lu  9Hncli(lc<intes,id  est  sanctum  fdcienlep, 
jcuniu  II.  («  vocaip,  inqutt,  coctun;,  con^rcgale  se- 
neSfOmneshabititures  terrx.  »  Ccclum  convocatum 
in  duod  gr^g(*s  d  sp.irc:)  divi.lit,  soilicet  Fenum  et 
babitaioruii)  lerrae,  dicooilo  :  «  Congregate  senes, 
omnes  habitalores  lerr»,  »  d^  quoruiu  disluntia 
•upra  diximus.  ubi  ait  :  «  Audite  bflcc.  eeoe)>,  et 
auribus  percipite,  omncs  hahitalores  terrs.  NCuin 


scortantiurn  cum  merctricibus,  sacralisqQeiedibuB 
mulieres8euliroiDgerebant,iutrorereDteseaqu88noQ 
licebaDt  (//  5lach,v\).  »  Itaquesecundum  illudtem- 
pus  coDgruesicexclaniat,((  computrueruntjumenta 
io  93  stercore  suo,  »  luxuriaDlibusillismiracordis 
impQ3uitcDtia,cum  pcriissent  coram  oculisipsorum 
alimenia,et de d>mo Dei  l^litia  et exuitittio.DeDique 
jam  Antiocbus  civitatem  ftrmis  ceperal,  erantque 
toio  trirluo  octogintu  millia  interfecti,  quadraginta 
millia  vincli  (//  iMarh.  v).  Desolationom  ejusmodi 
ttdhuc  declaman8,se<iuiluret  d  cit:  «  Demolitasunt 
horrea,  di8sipat«e  sunt  apotbec®,  quoniam  coDfu- 
sum  est  triticuin,quid  ingemuit  animul,mugieruat 
gre>!es  armenti  [al,  arieluni|,  qui-i  non   est  pascua 


ergo  congregati  luerint,  «  clamjite,  inquit,   al  Do-  y  gis,  so«let  greges  pecorurn  disperierunt.  Ad  te,  Do- 

: ^t    >j:^:4^      4      _      ^      ^-  .:      :..    ...^^^  «<.i    .i:»»  •  ■  .  ...  ...  .... 


minum,  et  dicite.  A,  n,  a,  diei,  qoia  prope  rsi  dies 
Domini,  et  qiias,  vastitas  a  potente  veniet.  »  Malis 
prreHeniihu^  c^im-noniti,  et  senibus  atte^tanlibijs 
certiticati  credunt  et  clameni  omnes  hahitatores 
terrs,  «  q  lia  prope  est  dies  Doinnii,  •  quia  v»'niet 
die.*»  ju'ticii,  qui(  veniel  dies  Domini  mignud  et 
hornbitis.  N  m  sicut  longo  posterius  propheta  te- 
statur,  bxc  omnia  lient  «  unleqiam  veiiiat  diet 
Domiui  maguuset  borribilis  (Jwer/.li),  »  et  trlcirco 
scient  aDlequam  vcuiat,  ut  sine  ilutiio  credalur 
venturus,  cum  fuerint  tactu  ista  qnae  ppr  eosdem 
prnphetas  sunt  pr«enunii<'ita.  Si  quin  eniiii  d»3  illa 
parte  orophetiie,  id  e^^t  de  die  Domini  magoo  et 
hnrrihili  liubilrfr»  voluerit,  ostenrlMtur  illi  pn»  ar- 


mine,clamabo  ;  quia  ignis  cornedil  spcciosadeserti, 
et  flainma  succonrlit  oiiinia  ligna  regionis.  Sed  et 
be^tis  agri,  quasi  area  sitiens  imbrem,  suspexe- 
runt  ad  le,  qiioniuiu  exsiccati  sunt  fontes  aquarum, 
ei  ignis  couie«lit  speciosa  descrti.  »  Quoniam,  in* 
quit,  conrusum  est  triticum,  iilcirco  «  horrei  de- 
mulita  ;  B  et  quia  vinum  periit,  «  apothecae  dis* 
sipaifti  sunt,  »  quia  nimirnm  si  fruinent't  et  vina 
no))  ru**r  nt,  rrudtra  horrea  et  turcularia  prffiparan- 
tur.  Stirl  quid  «ihi  vult,  <)U0  1  per  cuuctaturet  dicit, 
«  Ouii1)ngemuitunimal.mugieiunigrrgesarn)enti.c 
sttttimque  Cttnsaui  illorum  reHponde.t,dicens:«Quia 
non  est  pai^cuu  eis.  »  N  rniruui  brutis  an^uiaiibus 
etgregibus  armeiitisiiuile!*  eos  vult  haheri.quarnvis 


gurnenlo  couipleia  h'-ec    pmphetiffi    p^re,  ecilicet  ^  hoinine;*  siul,  qui   ingernisrere   nesciuot,   Disi  pro 

I  .11  l_  I  *l  J'"  ^  •  '  t^  '  II  L..l.t  Jl  J  «S 


eruca  et  locusla  et  bruchus,(le  quibus  jam  dixirnu^^ 
ut  c^oipellalur  scire,  quod  iile  iiunque  «iies  «  qua:»i 
vastitas  a  potenle  veniet,  » —  «  qua««i  va^titas,  »  in- 
quam,  ut  vide  icel,  sicut  Isaius  ait,  ponat  uni- 
ver-um  orhem  desertum  (/<a  xiv),  et  peccatores 
p^*rdat  ex  e«»  (/a.  xiii).  UiCdUirque  eis  qui  ejus- 
mo  ti  sunt  :«  Nunquiii  nou  cora  u  nculis  vestris 
hlimenta  perierunt,  de  rlomo  Dei  vcitri  lielitia  et 
eisuliatio  ?  ■  H)t  p.^l  sensus  :  Quirl  H«ihuc  iurreclul 
permaneli:«  ?  Qi)i'iaihuc  ads^entum  rliei  Domini  ma- 
gni  et  horribilis  dutui.ihilem  e:«se  vultis  ?Nunquid 
non  vi«list-8  aut  viiletis  oculis  veslris  propheiia) 
p^rtem  complctam  esi^e  quarn  prophetaviinus  vo- 
bis?  Ntinquid  noo  j;i  n  vcxKunt  erui!a,  lncusta  et 
bruchu:t,  atquo  illis  «fevHstantituis   pt^rierunt  nli- 


penuria  cibi,  nuHum  habenles  «lolorern  rle  peccatie 
sui$>,  et  hoc  sulum  e^^se  miserum  i^ivp  dolen^lum  re-* 
putantes,  si  venlri  i|uidpiam  de>it.  Hi)jusmo«li  ani* 
malia  sivp  greges  non  soluin  ingernisrunt  quando 
non  est  pascua  eis,  «  sed  ct  grei<es,inquit,pecorum 
dispcrierunt,  »  id  esl  eju^onod)  homine:»  qui  multi 
sunt,  quH^i  gre^es  pecoruin  in  tempore  tentat<on)8 
recedunt,  munnurantes  si  non  fue^^int  satiirati,  et 
bUsphemHiites  Deum  Quo  l  si  aliquis  qu.ereat,  di- 
cens  :  Tu  auiem  quil  agis.o  prjpheta,ut exemplum 
tuum  sequatur  homo  r  ilionalis,  q  letu  non  vis 
aut  cenaes  hrutuui  es^e  ammal  ?«  A  te,  inquit, 
Domino,  clamabo :  quia  igni.^  cojnedit8peci(}sade- 
seni,  et  flamma  Hucce.D  lit  ornuia  Mgni  regionis.  t 
Ct  est  BHn:*us  :  Tibi,  Doinine,  peceala  inea  contite- 


menta    periit  «  de  «lomo  Dei  vestri  Injtitiaetexsul-  D  bor  ;  ego  vel  omDisrationilisetsensatushomo^quia 


tatio  ?  »  Adhuc  aliquibus  in  impGei)itenl>a  perma- 
nentibu^,  conversus  idem  prophetije  spiritus  ad 
8U03.  «  Computrueruntjumenta  in  stercore  suo.  » 
Jumenta  namque  in  stercore  suo  putrescere  est, 
caroales  quo)*que  et  luxurioeos  in  fetore  luxuris 
vitffi  linir»*.  quales  utit|ue  fuerunt  illi,  tempore 
J-rim  dicti  Antiorhi.sicut  )dero  liber  MichaluKorum 
testatur.  Exempti  gratia,  cum  dicit  :  «  Ctenirn  au- 
Bus  Ci-t  J.teon  sub  ip^^a  arce  ^^ynnasibrn  cousti- 
tuere,eloptinio8quosquep|!hcburiiminlupanaribu8 
ponere  (//  Mach.  iv).  •  Iiem  :  «  Pessima  autero  et 
aaiveraU  gravis  maioram  erat  incursio.  Nam  tem- 


propter  peccata  nostra  irailili  sumus  in  manu  bosti- 
li,  qui  terram  nostram  vastaveruntet  sucoeDderunt 
igoi.  Non  soluin  autem  hoc,  «  sed  et  beBti®agri,iD 
quit,  quasi  area  sitiens  imbrem  sudpexeruntad  t '. 
quoniam  oxsiccati  sunt  fontes  aqua^um.  »  id  est 
tanta  siccitas  est  et  defectus  imbrium  ut,  siccHtis 
ronlibus,  be.^liae  qiis|uo  agn  siti  pereant,  pGBoam 
Bustiuentes  propler  peocala  hominum.  «  Gt  ignis, 
inquii,  devoravitspeciosa  deserti,  »  id  est  loco  priua 
speciosa  comburondo,  in  deserlum  redegit.lloc  non 
Bemel  dixisse  coDtentus  est,  sed  secundo  repeti- 
vit :  nam  ante  jam  dixerat,  «  quia  ignis  comedit 


S15 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


216 


speciosa  desorti,  et  flamtna  succcndit  omnia  ligna  X  runt ;  quod  autem  a  quarlo  RomaDorum  rogno  fa- 


egionis.  »  Postmodum  idem  tertiodictnruse^t  his 
verbid  :  «  Populus  inultus  et  fortis,  similis  ei  non 
fuit  a  principio^  et  post  eum  non  erit  ueque  in  an- 
nos  generationis  ct  gencrationis.  Ante  laciem  (jus 
ignis  vorans^et  post  eum  exurens  fl  imma.  Quasi 
bortus  voluptatis  terra  coram  eo,  et  post  eurn  eoli- 
tudo  deserli  (Joel,  ii).  »  Qood  enim  k>emel  et  iterum 
ac  tertio  civitbS  illu  Hierusalem  inccndia  confligra- 
vit  :  primum,  Buecedentibus  B.tbyloniis,  secundo 
rtge  AnLiocho,  sicut  scriptuui  estde  illu  «etirruit 
super  civiiateui  repenle,  et  percus&it  eam  pUga  nia- 
gnu,et  perdidit  populum  iiuiltuui  ex  l^rael  ',elacce- 
pit  «polia  civiLutis,  et  succeniit  eam  igni  ;  »  tertio, 
concremata  e^l  iastantibus   llomani?,  qu<»d  exci- 


ctum  est  excidium,  propbetae  simul  et  Evangelium. 
Exempli  gratia  :  «  Cum  ducerentDominum  Jesum 
ad  crucifjgendum,  etsequeretur  illum  turba  multa 
populi  et  mulierutn^qusplangebantet  lamentaban- 
tureuiii,  oonversbsad  illas,  dixit  :  «  Piliae  Hierusia- 
lem,  nolilc  flere  super  lue^sed  super  vo:)  ipi^as  flete, 
ei  super  lilios  vestro!*,  quouiam  ecce  venicnt  dies, 
in  quibus  dicent  :  BeataB  steriles  VHntres  quie  non 
genuerunt,  et  ubera  quae  noo  lactaverunt.Tunc  in- 
cipieiit  dicer«3  moutibus  :  Cadile  super  not>;  etcolli- 
bus  :  Operite  nos  ^Matth.  xxiv).  •  item  quibusdam 
dicentibus  de  templo,  quod  lapidibus  bonis  et  donis 
essrt  ornalum,  dixit  :  '<  Hsc  quje  videtis,  venient 
dies,  in  quibus  iion  relinqnetur  lapis  superlapiilem. 


diuin  nimis  borribile  perspiciens,  quurta  jum  vice  n  qui  non  destruutur  {Murc,  xiii).  »  Pulclire  igitur 


vehementissime  clumat  et  dicit  : 

Cap.  1[.  —  «  C^uile  tubu  in  Sion,ululate  in  monle 
sancto  meo.Conturbenlur  oinnes  hubilutores  terre, 
quia  vcnit  dies  Doinini,  quia  prope  e^t  dios  tene- 
brarum  et  culiginis,  dies  nubis  et  turbmis  ;  quasi 
mare  expunsum,  super  nionies  popuks  multus  et 
r>rti8  :  similis  ei  non  fuit  a  pnncipio,  el  post  eum 
non  erit  Ui-que  in  annos  generatiouis  etgenerdtio- 
nis.  Antd  tac  e  n  ejus  ignis  vorans,ei  p  ):$t  eum  exu- 
ren^flamma  Qjjlsi  hortus  volupialisterracorameo, 
etpo&teum  solitudodeserti,  »  —  «  nequeestquielFu- 
giuteum.»  —  t  Populu8hicinultusett'orti8,Nnonin- 
congrue  populus  intelligitur  llomanus.De  quoenim 
alio  populo  rectius  quam  de  isto  dicitur,  similis  ei 
non  fuit  a  principio?  Denique  neque  populus  luil 


nun  ipse  prophetaez  perbona  sua  nuoc  rdicit,  sive 
edixerat  de  caeleris  malis  qua:  ventura  erant  sub 
tribusanterioribus  regnis,  «expergiscimiai  et  flete, 
plange  quasi  virgo,  acciiigite  vos  et  plangite,sacer- 
d'>tes  ;  »  Fcd  uliis  cominiitit  boc  annuntiandum, 
Chris^to  videlicet  et  apostoliseju8,direndo:  «  Canite 
tuba  in  Sion.  »  Stephanus  prutomart^r,  duin  tuba 
canerot  evangclica,  super  cantu  lato  sive  nuntio  ac- 
cusatus  est  a  dicentibus  :  «  Hotno  iste  non  cessat  lo- 
qui  verba  adversus  locum  eaarlum  et  legem.Audi- 
vimus  enim  eum  dicentem  quoiiiam  J*su8  Naz<ire- 
nu4  bic  destruet  lucum  istiim,  et  mutabit  traditio- 
nea  quas  tradidit  nobis  Moyses  {Acl,  vi).  »  Ibidein 
quoque  scriptum  est  :  «  Tunc  submisprunt  viros 
qui  dicerent  fc  audisse  eum  liicentem   verba  blas- 


Bibyloniu9,neque  A3s^riu>,ne*|ue  populus  socun^li  ^  phemiie  :n  Moys^en  et  Deum  (ibid,),  »  At  illesubse- 


regni  i^ersicusaulMedus.neque  populust^rtiiregni 
Macedo  siveGrxcus  similisei  fuitjSicutei  Daniel  de 
quarla  bestia,  qua;quurlum  buc  regnum  s<gniMca- 
but,  asserit  his  verbis  :  «  Etecce  bestiaquartater- 
ribilis  alque  mirabilis  et  fortis  niinis,  dentes  fcr- 
reos  habens  magnos,  comedens  atque  comminQeus 
et reliqua pedibus suiscooculcans. Dissimi  is autem 
eratCJBterisbodtiisquasvideramlOuu.  vii).  »  —  «Ca- 
nite,  ergo,  inquii,  tuba  in  Sion,  ululaie  in  monte 
sancto  meo,  »  et  caetera  ut  supra.  Tribus  exclama- 
tionibus  qus  prdeces:!ierant,  acrior  hiec  quaria  mul- 
toqaa  vehemeutior  est,  vidi:licet  secundum  dissimi* 
liiu  Jinem  quarts  bestia;,  de  qua  tesiatur  Daniel,ut 
jain  dictum  esi.Nnm  terribile  quidem  estquoddi.xe- 


qupnii  oratione,  de  verbo  quidem  blaspheniis  in 
Moysen  et  Deuin  sive  legem  8es«*fl4  insigniterex- 
purgavit,  de  verbo  auiem  hoc,  quomodo  Jejj^us  Na- 
zarenus  hic  destruet  locum  istum  nullam  excusa- 
tionem  protulit,spdh.f'Ctantumdixit  :«8alomonau- 
tem  ieditlcdvit  illi  domum,  sed  non  IDxcelsusiii  ma- 
nufactis  babital  {Aci,  vii).  »  Vcruin  quippeeratde- 
siruendu  uesse  iocumillum,et  haecevar.gelica  tuba 
canere  in  Sion,  matrnumque  exinde  uiulatum  vera- 
citer  prsdicare  poterat  in  illo  moote  Dei  sancto. 
Qiiod  autem  tempora  ejusmodi  dicuntur  Domini, 
quemadmodum  bic,  cum  dicitur,  «  quia  venitdies 
Domirii,  »  adversus  dorinientes  et  ebrioe  dictuin 
valdecongruii,quulibussupradixil,«expergi8cimini. 


rat,  «eipergiscimini  eiflete,  •  prospiciens  Assyrios  D  ebrii.  »  Quienim  dormiunt,  nocte  dormiuiit;et  qui 


aive  Babylonios  ;  et  quod   dix^rat,  «  plange  quasi 

virgo  amicia  sacco,  »  intuens  Persus  et  ililedos ;  et 
quod  clamaverat,  «  accini^ite  vos  et  planglte,8acer- 
dotes,  »  proividens  regnum  Grscorum  sub  quoJu- 
d^-cos  atlrivit  AntiochusKpiphanes,  eed  multolerri- 
bilius  ist  f|uod  nuiic  uit,  Romanorum  adventum 
praenuntians  :  «  Canite  tuba  in  Sion,  ululale  in 
monte  sanctomeo.  (^onturbpntur  omneshabitatores 
terrae,  quia  veniet  dies  Domint,  qiiia  prope  est 
dies  lenebrarum  O'  caliginis.diesnubisetturbinis.» 
UnJe  simul  atiendendum,quiatria(|uidemextermi- 
nia,  quo  iria  regna  fuerunt,  propbet»  predixe- 


ebrii  sunt,  nocte  ebrii  sunl,  videiicet  8uimet  obliii 
etimmemores  Oei  aiqueitain  peccatiBmulasecuri- 
tate  circuuidaii,  utclausis  oculis  non  videant  quod 
de  actibus  hominum  Deo  cura  eit.Nimirum  quando 
cogunlur  per  adversitatis  pGenam.rnalorum  actuum 
suurum  reminisci,  et  videre  quid  fecerint^lunc  illis 
dies  Ot,  verumtamen  non  simpliciter  dies  auidies 
soliB,  sivesplendoris  etclaritatis.sed  «  die8,inquity 
tenebraium  et  cnlifiinis,  dies  nubis  etturbinis,  • 
qu  ilis  utique  JudjBis  futurus  erat  dies  iile,8ive  tem- 
pus  illud  quo  circumdarentur  ab  hostibus  Romanis. 
«  Tunc,  inquit,  conturbentur  omnea  habitatoreB 


sn 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


218 


iprne,  t  et  hxc  uliqne  per  conrcssionem  dicit,  quia  A.  cum  eubjungit :  <«  Qw\»\  ho"tu<«  vohiptali;)  tcrra  co- 


sic  oporlet  evenire.  Et  recte  his  illoe  appellat  «  ha- 
bitatures  terrie,  »  qui  Chrislum  occiderunl,  quasi 
pmpter  babilHtionem  terrae,  sirut  dixerat  ip!>e  per 
P^Hlmi^tam:*  El  in  iracundiaterrs,loquentesdolo8 
cogitabant  (/'x«/.  xxxiv),  »  videticet  cum  dicerent, 
«  si  dimittiiiiU9  eum  sic,  omoea  credent  iii  eum, 
ei  veni(*iU  Romani,  et  lollent  nostrum  et  locum  et 
gi*ntem  {J  an.  xi).  »  bt  illud  quidem  tempup,8icut 
jam  dictuin  est,  dies  Domini  dicitur,  verumtamen 
nondum  inagnus.quod  tantutii  de  ullimodie  judicii 
8olet  dici,  quemadmodum  et  hic  propheta  postmo- 
dum,  •  antfquam,  inquit,  venial  diea  Domini  ma- 
gnus  et  hurribilis,  •  tenebras  et  CHliginem,  nubem 
et  turbinem  illius  dici,  cujud  cunctid  vocibus  ma- 


ram  eo,  et  post  eum  s>oliludo  «ie^crli,  nrqupestqui 
eirugiateum.  »  bit  est  een^us  :  Cum  venirct  »xer- 
citus  ho^tilis,  lalis  erat  ri'gi«j  curum  rllu,  sive  illa 
terra  iiromissiunist;  M  quasi  horlusvuluplutis,  »  vi- 
delicet  vineti.<(,  palnielis  a  quenlivi'tis,  «a}tcri>qii8 
coiisitaarboribusdivcrsigiMicriH  et  (ra^terea  templo 
augu^li^v-imo  iiiRigiiila,<|Uu  n  hil  pulchriua  aut  gio- 
riosiusm  mundo  esset  potuii.CuuiUUlein  victordis- 
cederet,  id  est  exercilus  lalis  post  eum  remansit, 
<«  ut  soliiudo  deserti,  »  stcun>ium  vfrba  Uumiiii 
fliientis  super  Hierusalem  et  dicentin  :  •  (juia  ^i  co- 
gnovis><cs  et  lu,  et  qui<lem  in  hac  dic,  qneo  ud  pa- 
ceui  tib*!  Nuncautemabscon(lita.*iiinlabticulidtuis. 
Qoia  venient  die:»  in  te  et  circuindabunt  te,ttco;in- 


gnitudo  granditer  declamatur,  venturiecalamilatis  IJgustabunt  leundique;el  ad  teriani  proslernent  te. 


roajcns  rei  compara',dicendu,  «  quasi  mare  expan- 
sutn  super  montes.  »  Quid  enim  majus  bive  formt- 
dabilius  in  hoc  muido  HOld  (inem  ejus  evenire  po- 
iest,  quam  si  expaoddtur  maresuper  montes,  sicui 
in  diluvio  lactum  est  ?  Est  ergo  sensus :  Sicut  in  di- 
luvio  iion  magis  montessese  flurtibuseximere  po- 
iuerunt  quam  valies,  ita  in  illa  Rumane  multitudi- 
nis  vel  ^ortitudinis  inundatione  non  magis^uperbi 
priDcipe.^  sacerdutum  yibimel  coiisulere  quiverunt 
quira  exigui  quique  sive  populares.  bt  vjile  quam 
congrua  comparatio  vel  similiiudu  sit.  Sequitur 
eoim  :«PopuIu;i  multuset  Fortis,  similisei  nun  luit 
a  principio,  ei  post  eum  non  erit  usque  in  annos 
generationis  et  generatiunis.  »  Cungrua  naniquebi- 


et  fllius  qui  in  le  ^unt,  ut  nnn  rehnquent  in  le  lapi- 
dem  suprr  lapi*!efii,eo  quud  nonc«t^novi&ititempU8 
visitationia  lum\Luc,  xi\)  »  ~  «  Et  liiios  Iuoh,  ait, 
prosternent  qui  in  tesunt,  »  videlicel  ita  ut  noii  sii 

qui  cllugiat,  quemadiiiodum  hic  eum  d  xisset,  «  et 
pusieum8i>iiludodet«crti,M8ubjunxit,(«nequeei-lqui 
elTugiut  eum.  »  Nullusquippe  extanta  multitu^iine 
qiis  dinumcrari  n«>n  poterat  etrugitti^e  legitur,  quin 
lame  et  gludio  puriienttorisct  inlus,  et  q'^i  reliqui 
esse  putuerunt  in  captivitatem  ducerentur.  Ailhuc 
de  fortitudine  poi>uli  tam  iiiulto  giand  tt:*imo  ejus 
aiijore  ioquilur  •  Quasi  aspocnisequunimuppertus 
eorum,  et  qua?i  equites  sic  curreiit.  Sicut  t-onitus 
quadrigarum  super  capita  ihonliudi  ex:'ilient.8icut 


ujilitudo  est  maris  et    populi    Rumani    tam  muUi  p  sonUus  flamms  ignisdevoraniis8tipulam,V(lut  po- 


et  tam  fortis.  qui  univerr^us  fere  orbisterriB  nutio- 
net*  multitudiiie  operuit,  lortitudine  convulsit,more 
flucluum  iens  et  rediens,  et  contra  montes  univer- 
808  intumescens  eosque  operiens,  id  est  cunclos  re- 
g^s  vel  regna  gentium  suis  viribusopprimens.Huic 
nimirum  ««  pupulo  aimilis  non  tuit  ab  initio.et  podi 
eum  non  erit  u^^que  in  aiinos  generationis  et  gene- 
rattoms.  «  Daniel  qu0'|ue,  ut  supra  dictum  est.at- 
ieslRDte  de  bestia  quaria  qtia  Romanum  figura- 
batur  imperium.  quia  •  dissi  •  ilis  eratefieteris  be* 
8tii8  {Dan,  vii).  »  videlicet  leainn,  ureo  et  pardo, 
quibus  rpgna  prscedentiasimiiflcabuntur.vAnte  (a- 
ciein  ejuf.  in  |Uit,igaiM  voran:»,  el  posteum  exurens 


pulus  turtis  pr.rparaius  ad  prasliuiii.  A  lacie  ejus 
cniciabuntur  pupuli,  omnes  vultus  redigentur  in 
ullam.  Sicul  lorlcs  currenl,  et  quasi  viri  bollatores 
ascendent  niurum.  Viii  lu  viis  i^uis  gra«li«'niur,  et 
non  declinabunt  a  semitis  suis.  Unusquisque  ira- 
trem  suum  non  courclabil,  singuli  in  cullebuoara- 
bulabunt.  Sed  et  p^r  lenestras  ca'1ent,etnon  deiiio« 
lientur.  Urtiem  ingredieniur,  in  uiuro  currueut.Do- 
mos  conscendent,  per  feneptrhS  intrahunt  quasi 
fur.MFurtitudinematquevelocitatem  tam  mullipo- 
puli  breviliu^i  et  celeriter  currentibus  declMmavit 
semeniiis.  0  ergo  senes  et  habitaiores  terriP.quibus 
in  e.xord<o  dixerat,  «  audite  hifc,  et  auribus  perci- 
pite  omnes,*  quamvis  erucam.  locuhtaiii,bruc'iuin 


flamnia.  •  Hoc  ut  dicitur,  ila  fuctum  esse  legenti- 

bti8  ex«:idium  illud  llierosolymorum,  Jo^^epho  nar-  r.  et  rubiginem  nominaverit,  ne  8Uiisanneti:«quasi  ad 

r.  et  antcquamcivitateiii      viles  ei  parvas   res  oralor  iste  inepte  vos  aMentos 


r.«nie,  luce  cl<iriu8  est.Nam 


RomaDUs  circu^udaretexercitus.ipsiquia  quasipro 
defensione  fuerant  introducti.triplici  discordia  de- 
bacchantes  intus,  et  sditlcia  civitalis,  et  plurimos 
8umptu8,quidiuturno  poterantsuflicere  bello«mul- 
tis  ctmsumpserunt  incendiisypt  postquam  hustes  in- 
gressi  «iunt  victores  victi,  usque  ad  consummatum 
exitum  rebelles,  donec  etTeinplumetquidquid^u- 
pereratinlranio^niamiserjecivitatisconcremaretur, 
furore  incredibill  perstiterunt.miserantibu**  ei  par- 
cere  volpotibut  advereariis.  Qualis  ante  adventum 
popuU  iain  toriia  regionis  facie»  exstiteril.etqualii 
per  advenium  ejofl  eCtecta  i it,  breviter  ezprimit, 


parvas 

fecerit,quia  nimirum  eruc»  ii^lflB  sivelucustj».  bru- 
cbus  hio  sive  rubigo  irila,  vobi8  non  purv»  res 
aut  vermiculi  suni  viles,  quamlibet  apud  coDle- 
8tem  fortitudinem  regnorum  omnium  vani  bomi- 
nes  propter  suam  vanitatem  sint  conteinpiibiles. 
Vobis  enim  bomines  de  quibus  agitur,  imo 
contra  vos  viri  fortet»,  viri  v^^loces  nuiit.  No- 
minavit  quidem  locu^tas  et  cstera  hnjnsinodi. 
sed  nihilomlmus  furtes  htqne  velocc.-f^uut.  lloc 
csit  quod  ait  :  «  Quusi  aspectus  cquoium,  aspe- 
ctus  euruiii  ,  et  quasi  equites  sic  curreni.  »  Nam 
ia  equls  ei  io  equitibua  fortitudo    simul  ei  ve- 


219 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


120 


locita?   usii   rpqtiirunlur.  Et  hic   quidem  rum  rfi    A  *'"n^  cx^^ilienl,  »  quod  Deo  pibimpl  irato  ausi  punt 


citur,  «  qua^i  Hi!i|icc(u8  •  quorum.  Hspectus  f'oriiui«» 
95  iliciiur.ciila  quuhi,  hirniliiudinem  significul,hic 
autcm,  «  quasi  f*quil»'S  f^'\r.  currunt,  «  veritatem  sife 
rf»i  proprielalem.  Non  onirii  qwisi  ve\  sicut  semper 
tintiimmodo  ogniiiratHimilituiiinemy  sed  interdum 
qunqiic  MM  veri(al<>nc.  Exi*mpli  gralia  :«  Ei  viiiimiis 
glnriam  eju-t,  ^lonam  qiiasi  unigmiti  h  l*atrc(/'a^. 
i),  »  i«1  fsl,  vere  unigoniii  n  Pulro.  Iiein  in  pSMlmo  : 
«  In  C'Miv»'riendo  Doininus  c  ptivitntem  Sioii.lacti 
8uiiiu<«  siciit  cmHolali  (Pwi/.  .\xv),  •  id  «'8t.  vere 
Ciinsnlati.  Iinqup  «  et  quasi  equiles  sic  current,  • 
id  est,  nnn  8i*!ut  erurs  aut  looust.T  vulgares,  segnes 
eruni,  aut  br:'vit«>r  iallent,  eed  viri  bellatores  erunt, 
et  eqiiiscurrentibus  ibiint.  Qiiod  nuiero  equissimi- 


contra  eem^tipi^os  provocarp  ad  bellum  victorps 
omtiium  geutium.  quasi  ipsi  montes  iniransinrabi- 
lei>  esseiit.  Deinde  qnod  ait.c  siciitsnnitUH  flanniiaB 
ignisdevorantis8tipulaB.,»igniprocuid  :bioconsuri)- 
mandam  esse  declamat  eamdem  victoriam,  laltima 
declamaiionis  clausula  qualitatem  pulclire  exiitnt 
erurs,  sive  locu8tariiiii,  dircndo,  «  velut  populus 
fortis  prfleparatus  ad  prflp!ium,  wiiiculcMns  etrepli- 
cans.  quii  nou  realiipr  Iocusijb  existimands  eunt, 
sed  sub  iiomine  illo  multitudo  hominum.Ei  vi  leia 
ipsasupeificiescrmonisprcpbetici.quantuseloquen- 
ti(R  decor  sit  Quinqnp  etenim  siniiliiudines  positae 
sunt,  et  semper  sequens  prscedenle  veheinentius 
8onai,  et  plus    terioiis  exhit»et,  quasi  a<p<ciu8  e- 


les  primuntiautur.  dicendo:«  Quasi  aspec!useqiio   0  quuruin  nspectus    eorura.    Hoc  jnm    tcrribile  OKt, 


rum,  >»  superbiam  alqiie  tortituiiinem,  sin^ulque 
pr(t*liaiidi  avidiialeni  liios  hatiere  innuit,sccundutn 
gei^tus  e|u>n.odi  atiimalis,  naluraliter  terocis  et  su- 
perbi,  dicente  Uomiuo  ad  bealum  Jnb  :  •  Gloria 
narium  ejus  terror.  Terr.im  ungul  i  Fodit,  ex^ultat 
audai*ter:  in  occur^niim  pergit  armatis,  coniemnit 
pavorem,  neo  redit  gia^tio.  >upcr  ipsiim  sonabit 
pb  iretra,  viiirabit  hasta  et  clypeus  ;  (ervens  et  tre* 
mens  sorbel  lerntii,  nec  re.putat  tubs  eonare  clan- 

gorcm.  Ubi  au>lierit  buccinam,  dicet :  Uva[/i/.  Yab]. 
Prorui  odorrtlur  bellum,  exhnrtatioticm  diicum,  et 
ululatum  exerciius  (J  'h.  xxxix).  »  Uiec  dicta  smt 
de  quoliiiet  e  iuo  Domiui.  de  quaiibus  scriptum  et-t: 
u  Qui  asrendis  hU|ier  i'i)U0.-4  tuns.  et  quadr  gs  tu:i* 


sed  ampliuH  id  quod  sequitur,»  et  quasi  equites  sic 
current.  ••  Plus  enim  equilem  constat  pbso,  quam 
fquiiir..Quo  I  deindescquilur  multoplusest, nnicut 
Bonitus  quadrigarum  super  capiia  montium  exsi- 
lient'  *»|ipniquemultoarnpliusac  terriliillu:*,»  sicut 
sonitus  flaniiiiflB  ignis  devoraiitis  stipulam.  «  Acde« 
in<le  quod  srquitur^maniiestiusatqueabundantiiH 
esl,  u  velut  popiilus  rorlis  pnppar.itu:«  ad  prielium.»» 
Ita  quasi  ascenlendna  qiiecrescendo  in  majusper 
sinvMlos  )!radus,  fis  piT(icilatque  acriinonia  gran- 
disnna  plus  quam  rethoricae  dcclam'itioniH,et  post 
excur^um,  quasi  resuinpto  spiritu,  breviuri  proccs- 
8u  pror^equitur  el  dicit  :  «<  A  facie  ejiis  cruciabun- 
tur  populi,    omnes  vultus    redi^entur   in  oliaiii.  n 


salvafo  [Hithic.  ui).  »»  sed    mystice    iiitelilKHniur,  C  Qund  quoniodo,  vel  quam  fere  iactuin  sitlegentitiua 


ut  nihiloiiiinus  de  equo  quailrupede  «ecundum  lit- 
teram  congrue  vel  ve.raciter  enuntiari  nnn  dubiten- 
tiir.  Qiiod  :>i  de  qu  dibet  •^ancto  et  forti  prsdicatore 
cnjus  sessorestDnniinui*,  etidcirco  pericuia  mundi 
Don  timet,  Bpiritfialiter  ista  recte  inteihguntur.cur 
nnn  etiHiii  superbia  rfgnorum  supradicturum,  ma- 
xitnei|ne  Iloinana  potcnti;i  c.trnaliler8iir.ilisessedi- 
calur  ?  Itaque  quasi  aspectus  equorum  aFpectus 
earuin.  quia  quemHdiuodum  dicit  \(\ttn  hominus: 
«  Nun  |iiid  prnil)pb'8  e:{uo  fortitudinem,  Nut  circum 
dubis  collo  » jijs  hinnituiii  ?  •  (7  6.  xxxix.)  Sniis  ipse 
rcgnis  jam  cJictis,  ct  maxime  Bnmano  imperio  prsd 
bere  poluit  lbrtitudioern,et  collo  circumdare  hinni- 
lurn  ut  pr.P  sola  FUperbia  vol  cupidittite,  quasi  hin- 
niendo  consur.eret  adversu*  oinne  regniim.donec 


pal.un  est  ex  jam  dicti  nHrratioue  historiographi. 
Dira  namqiie  obsidione  cruciati,  rauie  incredibili 
deiiigrati  et  tumpracti,  vtiltns  redacti  suntin  nllam, 
qui  vividi  et  pulrhii  tueraut.  Hmc  et  cnlera  qii.T  se- 
quuntur  inteilectui  plana  sunt,  qnia  videlicel  Ro- 
mani,  «  sicut  viri  Fortes  cucurrerunt,  et  t^icut  viri 
bellatores  ancenderunt  niurum,  et  in  viisHuisjira- 
dienles.  ^  id  est,  ab  incoepto  non  deiicientes,  a  >e- 
mitis  siis  non  declinavemnt,  neque  enim  propter 
diinrultateni  aliquam  victoria*  speui  dcposiietunt,et 
«  unuf^qui^quelratrpm  suum  non  cotrclHbit,  >»  quod 
facere  snlent  tugienies  crumpendo  quo  po^>uni, 
inordinad  a(qiie  conlusi  :  sed  in  suo  caile  ambnla- 
bHntsinguii,  quot  maxime  in  iilopopulo  laudabile 
fuit,  tenendo  videlicet  O'  dines  suos.semperque  pro- 


sibi  tnceretesr^e  subdnum.  ut  •  gioria  narium  ejus  D  cedendocum  disciidinamilitari.  Uuc  tantum  larvu* 


essei  tetTor,  »»  id  est,  glori«retiir  quotiee  tcrrifici 
belli  sibi  daretur  occasio,  ut  terrarn  unguia  foderet, 
regum  orbis  terraruin  nirois  cupide  conquireudo 
tbesaurod;  ut  exsuilans  audacler  armatis  in  occur* 
8um  pprgeret,  ut  rontemneret  pavorem,  el  gladio 
nou  ccileri*t.  Qii>»d  deinde  seqniiMr,  »  sicut  sonitua 
quadri^Hrurn  supercapita  montium  c\!<ilioMt.  ■  cer- 
tam  design-it  ill'*rum  ginriain  Iriumphalcm,  qiicd 
sine  diibin  victoriarn  perlicianl,  et  cum  qiiadrigis 
virtricibUH  more  suo  diican-  triumplii  pompam  no- 
bilcrn,  et  qiiodamiiiodo  superbiam  sive  temcntatem 
subsaQQat  Judaicam.  diceodo  : «  Super  capita  mon* 


la  qu^8tioQeindigot,quod  deincepsait,  «  perlenes- 
tras  cadent,  el  non  denmlientiir,  »»  et  deinde  sub- 
secutus  «urbem  ingredientur,  in  murocurreni,do- 
mos  conscpndent,  »  tandem  subjungit,  «  per  fene- 
slras  intrabunl  quasi  fur.  »  Quomodo  enim  equiti- 
bus  sive  quadrigts  Bomani  imperii  congruit,ut  per 
fenestias  cadere,  per  tenestras  tntrare,  in  modum 
furis  dcaritur  ?  Tum  furti  quippo  imperio  simil.tu- 
do  furis  vel  ascensiiB  per  fenestran  incon^rue  ud- 
scribi  videtur.  Sed  seicndum  Roinanum  imperium 
sicut  fortitudmis  laudem,8ic  econtra  profundc  avu- 
riliw  meruisse  vitupenUionem,  et  hoc  vitium  ia  iilo 


22! 


COMMKNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ~  IN  JOEL.  LIB.  I 


2S2 


denotari,  dum  dicitur,  u  per  renestran  a^cendent  A 
8i\e  intrubnnt  qnafli  Tur.  n  Et  r(*vera  «le  rcnedlris 
ejii<$:iiof)i  in  illo  rxcidio  non  omnino  tacelur,  Jose- 
pho  inter  cffite.r.i  narrunte,  ac  dict^nte.  Hic  ilu<iue 
tuiic  milituin  quidem  non  cxt&pectato  cujusquiim 
ed  cto«  neque  tanlum  facinns  vorilus,  sed  divino 
quodam  motu:»  iinpotu,  a  contubernuli  suo  itUsioUi- 
lur,  et  px  urrlentP  muteria  raptum  ignem  in  tene- 
straai  infert  Humim,  cnde  ad  moDniacircurn  tero- 
ptum  sdilicatH  de  neplentrionali  regioni^adituseiat, 
et  post  pauca  :  Pleru^quc  anicm  prstlurum  spes  in- 
citubat,  euspicantes  iiitu8  oniniu  pecuniis  esse  re- 
lerla,  qiioniuin  iores  auro  tuctas  conspicerent.  Pro- 
pter  Lnjusmodi  cuusam  illos  non  [i.eriio  «ic  denota- 
tos  dutjitaveriin,  ut  per  fenestras  ascendere  dicun- 
tur  in  uiodum  luris.  Sed  etut  dn  i8lo,si  parvum  vi-  n 
di*tur,taceani,quum  luris  nequitiumvelcupiditutem 
Don  exceiit  illud,  id»*.m  ecribit  :  Qnidum  enini, 
in(]Uit,  apud  Syros  ex  transtugts  dxprehendiiur  d 
timu  ventrisuureoscolli^ens,  transglutieDtesautem 
eos  veniebant,  quiu  cunctos  teiitiOHi  scrutubuntur, 
et  niaxima  vis  aiiri  erat  in  civitHte.  Veruin  hacarte 
per  unum  deleeia,  totis  custris  fama  percrebuitt 
qriod  auro  transtu^ae  pleni  venirent.  Arabum  ergo 
inaUiiudo  et  Syri  ^cissfos  venires  hupplicum  rima- 
t  a  itur.  Kt  hac  ego,  inquit.  clude  nullam  credo  as* 
\i  irem  rontigisse  Judteis.  Uoi  deniqiie  nocte  duo- 
ruiii  n  illium  patetacta  sunl  vifceru.  Hiec  niinirum 
consid^^rundo,  non  ine,  te  qui^quum  dicat,  hustes 
illos  pro  fortitudine  quidem  vircs  bellalores,  sed 
p^HicupiditateOS  nidiiacrudplissimis  turibus  fuis-  p 
se  cniiipHrHbilfS.  Sequiiur  :  «  A  lacie  ejus  conlre- 
muii  tt'ira,  ir.oti  i«UDt  cceli^sol  et  luna  obtenebrati 
siint,  et  rtella  retriixerunt  f^plcndorem  suum.  Et 
hnminus  dedit  vocem  suHm  ante  laciem  ex^Tcilns 
8ni,  quia  multa  sunt  niiiiis  custra  ejus,  quia  fortia 
etlHcientiM  verbum  ejus.  Magnus  enim  dies  Dumini, 
et  terribilis  valde,  et  quis  bU^tinebit  euin  ?  »>  —  «  A 
f:icie.  inquit,  ejus.  (^ujus  ejus  ?  ISiniirnm  popuii 
niuUi,  et  foriis,  populi  Romani,  cui  pimilis  a  prin- 
cipiu  nun  fuit.  A  facie  talis  populi,  id  est  jn  siKnum 
venturi,  et  haeo  omnia,  quffidictasuDtfacturifterra 
cootremuit,  et  tremore  suo  magnam  irtfiii  Judapis 
venturaiii  signlicavit,  videlicet  quando  scelere  illo- 
runi  pendeiis  in  uruce  Ouminus,  t>piritum  trad  dit. 
Nec  vero  soluiiimudo  tcria  tretnuit,  sed  ct  casli, 
inquit,  moti  suiit,  sol  et  Iudu  obteDebrati  suDt  et  D 
fttcll.-e  retruxcrnnt  Hplcndurcm  suum.  Tunc  enim 
«  a  »exta  hora  tenebr»  tact»  sunt  super  universam 
terram  ueque  ad  horam  Donam  (J/a/f/i.xxvii),  •  et 
sicut  jam  dictum  esl,  ubi  clamaos  voce  magna, 
eniisit  apirilum,  »  terra  mota  est,  et  petrae  sciss» 
suDt.  Iloc  factum  est  a  facie,  id  est  in  signum 
ejufdfiii  populi  venluriyiid  ulcihCt^nduiii  sanguinem 
DoniiDi.  tficut  tuoc  quoque  ibidem  ipse  d  xil : «»  Fi- 
liic  Hierusalein,  nolite  tlere  super  me,  t-ed  etsuper 
vos  ipsaa  Qet«',  ei  super  filios  ve8irosi,quoDiam  ecce 
venieot  dies  in  quibus  dicent :  Ueatae  steriles  et 
veotres,  quK  noa  genuerunt,  et  ubera  quo  noo  la- 


ctavernnt.  Tunc  incipient  dicere  montihns.  Gadite 
super  noB,  etcollibU!« :  Operite  nos^Lu/*.xxiii)  Unde 
notaodurn,qnodcumdi\is»ethic,«  lerracuntromuit, 
sol  ei  liina  obtenebrati  siint.  et  Blell.e  retraxorunt 
splendorem  ^uuin.  «  continuo  per  coigiincliunem 
celf) riiiiam, « ei  huminus,iiiquil«  dedil  vncem  i>uam 
aijte  faciem  exercitus  sni. »  Por  hoc  namqneanim- 
advertere  licet  quud  cum  illu  terrie  motu  et  tene- 
bri.-^illis  Do  iiinusnos!.er,dum,tra  iensspirituin,voce 
riiu^ina  ciumavit  hflpc  «^igmlicHvit.  qnod  iustniaejus 
illutncxercitumsuiimexercitun>llumaiiiiniperiivuca- 
retadvindiciain8Hnguinispui,elquodsun^iiisejusde 
terra  non  ante  claniare  desineret,donec  idem  ex^r- 
ciins  adveniret.Et  vide  quarn  magnifice  dictiim  sit, 
vel  dici  conveniut  de  homine  criJCilixo,  et  qiiasi  de- 
rclicto  alqiie  dicentc  :  «  Deus  meiis,  ntquid  dercli- 
quiHti  me,  qiod  haberei  exercitum,  cujus  ante  la- 
ciem  tulem  vocem  suam  duret.  Quud  si  miruris, 
quod  dicHtur  de  paupere  taln  quid,  8U'»jiinxit  aro- 
plius  et  copiosius  verbis  huju>ceinodi,«quifi  multa 
sunt  nimis  custru  ejus,  quiu  lorlia  et  facientiu  ver- 
buin  ejus.  *  Nam  vere  in  illa  quo  )ue  hora  qua  sic 
videbatur  derelictus,  iiiuliu  nimis  eriiDt  et  fortia 
CHStra  ej'ui*,  non  snluiii  castra  ange1oruin,de  quibus 
ait  Petro  .«  Oonverte  fsladinin  tuuin  in  locum  suum: 
an  putHs  qnia  non  pussuin  rogure  Patrein  meum, 
et  txhibebit  mihi  mndopiu»  quiin  duo  lecini  legio- 
nes  angelurum  (Mutth,  xwi)  ?  m  verunitHinpn  cas- 
tra  liomHhorum,  qus  venirent  et  fucerent  vnrbum 
ejns,  ciicnnidun<io  civitHtem,  vallo  circuMtdmdo 
illum,  et  coHnguslundo  undique,  et  prosternendo 
illum  ad  terram,  et  liiiuscjus,  qui  erant  iii  ea,  et 
Don  relinquendo  lapideiii  super  lapidein,  seciindum 
veibuin  eju:*.  Nun  mirerip  qnia  niajns  his  vidtsbis. 
«  M^ignus  eiiiin,  inqnit,  dies  l)omini.,et  terribiiis 
vnlde,  et  quis  sustinebit  eiiiii  ?  .<  Nimif  um  ei  hoc  ibi* 
dcin  i^jBe  tesutus  est.  Uixit  enim  :  «  Verumlamca 
dico  vobis,  amodo  videbiiis  Filium  homiois  scden- 
tem  a  dextris  virtutis,  et  venifnteni  iu  nubibus  . 
CGcli,  »  subauditur,  cum  putostite  magna,  et  maje- 
stHte,  quemadmoduin  alibi  dixit:  «  Nam  virtu*As, 
inquit,  ccelurum  movebnntur;  et  tuiic  videbunt 
Filium  homiois  venientem  in  nube  cum  potestate 
mngna,  et  niaJeslHt*)  [IbuL  xxv).  m  Iiuqne  non  mi- 
rum  quod  dictuni  est,  <c  qui-i  multudunt  nimis  ca- 
stra  ( jub,  quia  lortia  et  tacicntia  verbuin  ejus,  ** 
Don,  iiiquuin,mirum  cofupar.itione  inHjorum.ct  \la- 
gnus  enini  dies  D  imini,  et  terribilis  valdo,  et  quis 
austinebit  eum  ?  »  Q uod  idem  esi  ac  si  dic  it :  «  Ipse 
enim  coustitutus  est  a  Deo  judex  vivurum  et  mor- 

tuorum  {Act.  x),  »  et  magnus  erit  ille  dicsrjusdem 
Domini,  quando  ad  judiCHndum  vivos  et  mortuos 
veniet  cnm  i.ubibnscceli.liis  clainuribus  pra.'nii8sia 
de  mulis  inimineotibus,  qus  pmpter  pi  ccata  tieri 
oportebat  i^nb  illis  qnutnor  principHlilius  re^ni<, 
conrt  rtitur  ad  reliquos,  et  dicit :  »  Nunc  ergo  dicit 
Dominns  :Gnnvertimini  ad  me  in  tutticorde  veslro, 
in  jejunio,  et  fletu,  et  planctti,   et  scindile  corda 


i. 


223 


nUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


221 


B 


vcslra,  ot  non  veslimpnta  vcsl-a,  et  convKrliiiiini  \ 
ai  Uitninurn  l)i*um  vcstrnrn,  qiiia  bpnignn»  et  ini- 
sericnrs  eitt.  patit^nsct  rnultus  ini^iericnnlia.et  \>r3&- 
stubiliH  sujier  inulitia.  Quis  scil,  si  converlatur  vi 
i^noscut,el  relini|uat  post  sp  benedictiunein  7Sacri- 
liciuin  ei  lib»iiiien  Duinino  Deo  nostro.  »  Krgo  in- 
quit,  u  quiiniain  periil  vinnin  ab  ure  bibentium  in 
dulci3ilinem,  •  qroniam  «  pcriit  PHcriliciuiii  et  liha- 
tio  rle  donio  Donuni,  quoniam  itPin  intiTiit  de  do- 
mo  Dei  nostri  Pacriliciuin  pt  libalio.qnoniani  iti<lein 
asrenditpopniiis  innltnsHt  tortis.cui  similii:  g  prin- 
cipio  non  lu«t.  a>que  ila  sefundum  verbnm  Domini, 
quod  Incuins  est  p»T  ns  nostrum,  contriverunt  vos 
re;;n'i,HibyIonicnin,  Pc-sicnin  !«ivo  M»d:«:um,Mace- 
donicnm  aiqae  Ronianum,  nunc  vos,  qni  haec  virlc- 
tiH  firrri,  converlimini,  non  dubiUntesdri  illo  die  ju- 
dici),  Hive  die  ho'iiini  magno  et  horrihili,  quoniam 
fulurusHit  gecuridnmt»»btifnnnj'iaiejusdem  propho- 
ticae  veritati:»,  cujus  par  magna  iiiiplelnr  snb  illis 
rpgni;*,  viilentibns  ocrlis  v»'8lris.  «  Ctinvr^rtimi,  in- 
quam.  arl  me,  •licit  Doniinu:*,  in  loto  cord»^  ve»itro, 
in  jpjunio,  el  (lotu,Ht  planclu.  »  Nam  ha;c  est  vpra 
convf»r>io,  primum  c«»r  per  poc  litcntiHm  niut«rein- 
terins.  C.ajterum  jojunrire,  fl-irH,  et  plan^jere,  et  hoc 
habiln  Tnri.H  inccnderc,  conli»  inierius  pristinam  pec- 
cardi  intentionem  relin^^nte,  nnn  es»t  v^^raciter  con- 
verti  arl  me.  Priiis  itaqnew  in  totocorde  ve^tro  con- 
vertinii  ad  me,  »>  et  Innc  demnm  animi  pojnilen- 
tiamjejiiniojf^t  flet!i,et  planclibu*»  indxatc,  ut,nunc 
jejunantos,  poslea  saturemini  ;nunc  flentci4,(>o<«tea 
ri'lonti8  ;  nunc  plangcntep,  pnstea  consolenini.  Et 
qnia  consueludinis  esi,  ui  in  tnstibns  Mtque  adver-  C 
sis  scindatiH  vestes,i|nod  et  pnntifcx  ad  Domini  Sal- 
vatnrii>  cnmen  augondum  in  E)vHnt!elio(>tf<i//A.XKXi) 
feci95>e  memoratur,et  P.inlumet  Birnabam  nndien- 
tesverba  blasphemiasjegimns  pprp(Mraj>se(i4c/.xiv}, 
idcircn  ego  pnccipio  vobis  ut  ncqnaquam  scin<1ati8 
vestimcnia,  sed  corda,  qns  pNna  snnl  pcccutorum, 
qus  instar  utriutn.  nisi  scissa  (upriiit  sponte  rum- 
puntur.Cnm  hocreceritis,reditcad  Dominnm  Deurn 
vpstrnm,  qnern  vobis  priora  peccata  alienum  rece- 
rnnt  nec  desporelis  vcniam  scolerum  magnitudine,- 
quia  magna  peccdta  m^^gna  delebit  mis>ericordia.l!]^t 
enini  «  henignu-»  et  misericors,  »  malem^  pcBniten* 
tiaro  pe«'Catorum  quam  morlern.  Patiens  et  multfle 
mispricordije,  »  qni  non  humanam  imitetur  impa- 
tientiam,  sed  Inngo  ti^mporo  n«;Btram  pGsoiientiaro  Q 
pra*8toletnr,  etprirstabil  s.sive  pcBnitenssuper  ma- 
Jitiii»,  ut  si  nos  pgerimus  pup^^r  ppccatis  pooniien- 
tiam,Ptipsuro  pcc  liteat  corominalionis  8uae,et  radla, 
quie  comminatus  e^t  nobis,  noninreral.nosirieque 
niuiaiione  sententi^e.  ot  ipse  mutf  tur.Et  notandnm 
qnam  diligenter  in  ipsa  pcQnitentia  cantos  esse  cu- 
pil,  cl  securitatem  'oiiit,  cuin  dicit:  a  Quis  Fcit.sl 
converlutnr  et  ignoscat,  et  reiinqnat  po^t  se  bene- 
dictinnem.  »  Ac  si  dicat:  B^oquidem  hnrtor,  quod 
ineuni  eMl,ad  pQcnitent«ain,elDeiim  ineirabililernovi 
esseclemenieiii,dicente  Dtvid:uMisercremei,Deus, 
secuadum  97  magnam  misericordiam  tuam.  Etse- 


cundnm  muUitudinem  miscrationum  tuarum  dele 
iniqiiititem  meum  (P.<«/.  l).  »  sed  quia  protundum 
divitiuriiin  sapicntii-e  et  scientiap  Dei  nosse  nun 
po>8omus  (l.\a.  XL  ),  fenieniium  temperet,  et  opio 
polius  qmm  priH^umo.  Tantnm  interim  «  sacnfl- 
cium  Pt  libanien  Dco  noslro.  »  «;ubtindi8,  oHeratnr 
eucrificium  contriti  cnrdis  et  libamen  piae  cont'e>sio- 
nis  uc  boni  operis,  et  qiind  nescimut»,  videticet  si 
cnnvertalnr.  et  ignoscal,  et  rclmquat  pnsl  8e  tiene- 
dictionemjn  cjn.«  arl»itrio  relinq  umns,  pondentPS 
in  sp-  miperaticmis.  Qnomodo  nnnc  Dpus  converti, 
et  post  pe  bencdiclionem  rolinquere  dicatnr  vel 
speretur,  illud  pru  exemplo  e^t  qiii^d  ipspin  Kxotln 
loquiiur :  «  Rrit  autem  san^nis  vobiA  in  signum  in 
cedibus,  in  quibns  eritis,  el  vidcbo  sangninpm,  et 
traiisiho  vop,  nec  erit  in  vohi-i  plaga  disperdcn?, 
qiiando  percnssero  terram  iEiypti  [Exod.  xii).  » 
Denique  verbis  istis  ^eso  ad  sanuMiinissignum  cnn- 
verti,  et  vidprn  Banguinem.ac  tansire  atqne  bene- 
dictionem  et  vitaiii  postse  relinqneresesps  protite- 
lur.  Secunduni  hanc  i-iinilitndinem  post  passionem 
Domini  nostri  Jcsu  Chriati,  8an;:nine  pJus  pobtps 
81108,  id  CBt  frontes  sua:»  signantPS  cuncti.  qni  poQ- 
nitentiam  in  nommeejus  praedicatam  supcepprunt, 
8pem  halieot  non  vHnam.quo«i  cunveriaturDeusad 
signnm  istud  et  relinquat  posl  se  benedictionem, 
trans'eii8,  et  i^gyptios,  id  pst  cunctos  snperbos  al- 
que  impGonitentes  fleterni  judicii  pcntentia  peicu- 
tipus.  H.inc  pccnitpntium  et  remii^sionem  pcccalo- 
rum  priedicandam  in  omnes  gpnte8,incipi  oponebat 
ab  HiiTusalem,  sicut  cl  ipse  lestatu8e8l,postqnaro 
resurrexit,  loquens  apostolipsuis  : «  Quooiam.sicut 
scnptum  est,  et  sic  oportobat  Christurn  pati»  Pt  re- 
sur^oro  a  murtuis  dietertia,et  predicari  in  nomine 
pju9,  pGonitentiain  et  remissionoro  peccalorum  in 
omnes  gentps  incipientibus  ah  Hierusalpm  (Lac, 
xxiv).  »  Sequilur  ergn  :  «  Canite  lulia  in  Sion,  san- 
ctiflcate  Jpjunium,  vocutecoolum.conirregate  popu- 
ium,  sanctificate  Ecclesiam,  coadunate  senes,  con- 
gre^ate  parvulos,  et  sugentPS  ubera.  E^redialur 
epunsna  de  cubli  suo,  et  sponsa  de  Ibalamosuo.» 
Hoc  tolum  sic  tutururo  eese  prophctat,  ut  siinul 
hortclnr  qnatenns  inlpnteet  studioscfiat.Sion  nam- 
que  h«pc  estHiprusalpm,  undecpoitehut,  uijam  di- 
ctum  est,  incipi  pcBnitenti^t  predicationpro,  iiuam 
prcrdicdce  utique  tuba  canere  ept,  quiu  rem  valde 
magnam  cvangelica  prsedicatio  pei>onat,  ecilicet 
iram  vcnturim,  ut  eam  quisqne  pocnilendo  elfu- 
giat.  Petrus  apostoSus  ista  primus  tuba  cecinit  in 
illi  Sion,ab  istius  prophets  testimonio,  qnod  posl- 
mi  dum  Bpquitur,  incipipus  et  post  tandem  dicena: 
•  Pooniientiam  agiie,et  bapt  zptur  unuhquisque  ve- 
sirum  in  reinissionem  ppccatorum,  aliis  etiam  ver- 
bipplurimis  te.^^tilicans,  et  exhMrtan  '  eos,  Ptdicens: 
Salvamini  a  gcnpratmne  iPta  prava  (Acf,  ii).  »Quid 
nisi  lulia  cmebat,  dicendo :  •  Salvamini  a  genera- 
tinne  ij^ta  pr.tva  ?  »  Veoturos  quippe  liomanns,  (n- 
turiimqne  tllius  prav»generaiionis  ex  i*tium  aigni- 
ficabat,  ut  agentes  poBaiteatiam  noa  solum  remis- 


225 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH,  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I 


226 


Bionem  peccalonim  etvilam  rutnraro,  eed  etiaro  A. 
salvaiioneni  prjB^eQtem  sibiarquirerent,ut  pr:i*8en* 
lia  quoqiie  mala  merentur  eva<lere  venientia  ^u- 
per  generatioQi^m  iltam,quod  et  factum  edt.  Immi- 
nente  nami{ue  excif1io,(1ivinilu8  admonili  sunt  lide* 
le^  utexircnt  aique  \U  aalvali  sunt  a  gfoeralione 
illa,  jticut  t-alvMius  estLot  ab  inceodio  Sidomorum 
(Gtf'i.xi.x),nullufique  cuin  illi;>  conclu^us  vel  obscs- 
8U8  patCbristiaiiornm.Notandumquod  ila  canenti- 
bu8  tuba  iQ  Sion  :  «Sanclincate,inquit,  Jejunium.» 
Multo  namque  plu^^estsanctincarequam  praedicare 
jfjunium,quia  vtdelicet  jeiunare  vel  jejunium  prs- 
dicare  impii  «luoque  po«t!unt,qui  oon  remia^ionem 
percatorum,sedtaQtum(nud*>  malorum  prssenliuin 
jejunando  i|uu*runt  reinedium.  Tale  luil  j(*jiini*jin 
Achab.qui  occidit  Naboth,  ut  vineam  ejus  pnsside  B 
ret.Cum  enim  uudieset  sermnnesEli»,*  ecidit  vei* 
tem  fl>uam,et  operuit  cilicio  curnem  suam,  jcjuna- 
vitque  et  dormivit  in  eacco,  et  ambulabat  demiaso 
capite(///  lieg.  xxi).  »  Quain  ob  i*aus$am?  Nutiquid 

ut  peccatorum  remi!(rionem  arciperet,  et  salutem 

eternam  obtioeret?  Non  utique,  aed   ne  tcmporali 

regno  vivens  careret.  Srjxo  jojunavit  qnidem,  aed 

non  eanclincavit  jejuiiuin,  iitque  i«lcirco  noo  mer- 

cedero  recepit8anctoruin,9edmercedem  suam  nier- 

cedein    tran:*itoriain,  dicente   Uomino    ad   Eliarn : 

«•Nonne  vidiati  Achab  humiliatumcoram  me?Quia 

igitor  bu'iiiliato8  eet  mei  cau^a,  non  inducain  ma- 

luin  in  diebu8ejii8,8ed  indit;bu8  niiii*ui  in  itir^ram 

malum  domui  ejiis(t6/(i.).w  Igitur  «aanctiHcate  je- 

junium,Mid  rstjdcircout  8ancti:«iti8,celehnitej>ju-  Q 

nium,  etad  itlud  «  vocate  ccBtum,  congregate    po- 

pulum.i^ancliricate  Eccle8iam«i»  idej^t  sanctincando 

per  tiapiismum  n<*vam   Chn^lianiiHtia  conaiituite 

Kccieaiam,  atque   in    i^inu  hJuh  pnriter  et  coadu- 

DHte  Kenes.et  congregate  parvuloeacsugenleH  uLc- 

ra,  ••  ut  vidoi  cet  8inum,il  est  napientium  maiuri- 

tae,  parvuio:}  quibus  adbuc  liicle  opua  esl  erudi«it, 
etad  ^olidum  u^quecibum  p»*rducHt.  Quod  deinde 
Bubjungit:  «  E^rediatur  aponeua  de  cubili  suo,  et 
8pOii9a  de  thalaiHO  8uo,i  ideme8t,qiiiidetAp8(oIu8 
dicit :  tt  Hocitaque  dico,  fratrep,  tempue  breve  eat. 
R»*liquuiii  est,ut  qui  liabent  uxorei*,  tanquam  noQ 
balieiiti*8  aint  (/  Cor,\'\i),  »  Iiem :  '<  Vulo  vos  hine 
sullicituiline  SHse.  Qui  Hine  uxore  est,  cogitat  quas 
Doiiiini  8unt,quumudo  plac«*atOeo.  Mu  ier  innupia  D 
et  virgo  cogitMt  qufle  Doinini  eutit  ut  Bit  eancla  et 
corpori*et  spirilu  {ibid.).»  Nimirum  secunduinhu* 
jiismudi  i»redicationem  evanf^Hlieam  sive  opostoli- 
caro  viv(«re,hoc  cst  sponsum  d^  cubili  8U0.  « t  spon- 
sam  de  thalHino  «uo  exire.  Sequitur  :  <«  Inlf  r  ve^ti 
bulumetaltare  |'lorabuntFacerdnte8iiiini8lri  Domi- 
ni  et  dicent :  Parce,  Uomim*,  parce  populo  tno;  et 
ne  des  bifred  Uitem  tuam  in  opprobrium,  ut  non 
d«iininenlur  eis  natioues.  Quare  dicunt  in  populis 
ubi  eet  Deas  eorum ?  «  admonitio  post  illa  gnndia 
populi  iiiiilti  et  roriin,  «  cui  similisa  principio  non 
fait|  »  bella  sive  iQoendia,  quem  popuiuio  Roma* 


nnminlelligimus.quam  in  ca^terls  superioribu?  lo- 
ci9,ulii  regna  priora,  Bdhjflonicam,  PcrMcum  aiquo 
Mai-edomcum  siguiiicari  anim^dvcrlimiia. Et  recte, 
quia  videlicct  uhi  <|iiarlum  hocregnum,  «  qiiarta 
hflpc  beatiatcrribiiii.^  alquemirahili.-^ct  lortis*  nimis, 
dentes  terreos  hahens  iiuignos  {Dan,  vii),  »  gcnies 
CflBlcra:*,et  mHxime  Judseos  comeUt  aiqiie  coinuii- 
nuit,et  roliqiia  p»*dibu8sui8  conculcavit.muliu  ma- 
Jor  mulloqjc  celebriorpGDnilentiie  prdedicatio  eive 
pcBnitentialisreiif^io  per  mundum  universumaudita 
et  suscepta  est.  Non  desiit  eadem  bestia,  qus  im* 
pios  punierat  •ludffiOH.  persequi  et  conterere  mar- 
t}re*«  pio«,i't  qiianto  magis  illos  a'flixit,  tantnma- 
gis  fidt^lesomnes  Hd  oralionrm  et  liODnitcntiaB  fletum 
pxcitavit.  Duc  er::oluturum  previdfud  :  «  iMter  ve- 
8tibulunr^,inquit,et  aUa^e  plorahunt  faceriloiCH  mi- 
niatri  D(*/i,  etdicent:  Piice,  Domiiie,  parcp  pn|iu* 
lo  tuo,  Pt  ne  dt*8  hjercditatem  lu.ini  in  opprobrium, 
ut  dominf^iitur  eis  nationes.  »  Quod  dicit,  inier  ve- 
stibulum,  n  quol  nus  anle  lures  portirum  |>os»u- 
mus  dicere.et  Hltare,ai>8iduititem  signincatrehgio- 
nis  et  continentiw  sacerdoium  et  levitarum  cietero- 
ruinque  v.  inistrorum  Domini,  qui  ut  p^rati  sint 
eeroperad  oritiones  ei  hostiasDrto  jugiter  ofl^cren* 
d'i-,circa  templurn  vpI  eccksiaH  Dcn  dic>tH8  in  sa- 
cri:*  custisquedumihusho  icqueregulari  cuiiidisci- 
plina  comiiiHnent.9S  iiupmadmodum  hic  propheta 
cum  hffic  dicerei,iulurum  pKSPprfevidt-hat.Qui  ejus- 
mudi  8unt.  et  ^ui  non  i  biivitcunUir  prrtposili.  quo 
proposuerunt esse  s''Cerluics  vel  mini^itri  Doinini, 
plor^nt  et  orant  die  ac  noctc,  crehri8  noctium  vi- 
giliis  dieriiniqiiejejiiniis  i  rn  ppcratis  p"puli  Chri- 
etiani,  maximeque  lunc  illi;*  hoip^issenun  duhium 
est,  quando  jam  dicio  Itoii  ano  imperio  sflpvienlp, 
nimius  perur^ebat  fprvor  pprseruticni!».  «  Phpcp, 
inquii.  Domine,  parcepopulo,  »  Inqun.^  In  povide- 
licei.ut  non  dcs  Iicrcdiiatfni  tuam  in«ipprohrium.» 
QumI  si  qu/cra^,  qu<le  mi*tuent  upprntiiium?»  Dt 
dominentur,  ail.  eis  naiiones.  •  \»\  e»i  ut  vincant 
pos  et  aniiiiis  eorum  imptnnt  iiiipii  gentiles,  te 
Deumetvivum  et  verum  thri«tumqueFilium  luurn 
blaspebemantps.  Iloc  eidem  in  p:<aimo  metu»*Qt  et 
ipbi  dinint:  «  Adjuva  nos.Dnus  satularis  nonter,  tt 
propter  gloriam  oominis  tiii,  Duininp,libera  no£>,pt 
propiliiis  esto  pecoHti:9  nosiris  piopiiT  nomen  san« 
ctum  tuum  {Pml  lxxviii;.  »  Deniquc  el  qund  illos 
Fpquiintur  etdicuniy  «  ne  fortMdicantin  gentibus? 
Uiii  est  Deus  eurum?  (i7/R)  .>  Hoc  i)»i«um  hic  con- 
quprendo  ct  percunrt.mdo  loquuntur*  v  Quare  di- 
cunt  in  populir< :  Uhi  esi  Deus  eorum  ?fi7>f>/ )«  Et 
esi  sensus :  Quare  it>i  proptprtn  mortillcamur  tula 
die  ct  «pstimainiir  ut  uves  ocrisionis  {nsal,  xlii),  ul 
vacel  ho.-tihusatque  p^rsecutorihusChristianorum 
iiisultare  et  dicere!«  Ubi  ept  Dcuseorum  ?»  Inten- 
duntdidtum  suum  in  solem  au*.  Iunam,aut  inali- 
quod  simulaorum  aurcum  vel  argenteum.aul  CHrli 
lapideuro  etdiruut:  Ecce  dii  noslri  isii  sunt:  Deus 
autem  ipsorum  ubiest?  Nus«|uam  comparei,neque 
enim  videra  illum  aut  OBieodere  possunt,  nulloin 


227 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


228 


deilto  habpntes  Hdjutorinm,  tota  die  fnter  manus  A  scientes  Dcum  dicebant  :   «   Ubi    e»t  Deus  eo 


nosiras  nrortincantur  et  pereunl.Hiec  opprobnaiD- 
terinnumera  murtiura  tormeuta  i>U!(tinente<,etpec- 
CHtis  Buid  buu)ili*s  ^ancii  reputante?  :  «  Parce,  in- 
quiunt.DiMnino,  parce  popuKi  tuo»  »  subauditur  in 
eo,ui,  FJcutalibi  scriptumest,  non  relinquas,  id  e»t 
non  nimis  diu  mannre  pnrmitta^,  «  vir>?ara  pecca- 
tornm  siiper  sortem  ju.^lorum,  ui  nnn  extenHant 
jui^ii  hd  iniquilatem  manus  suas  (P.tal  cxxiv).  » 
Hujusmodig<*niitu8  compediiorum,ut  verius»  adver- 
iarous,  piorum  passioncs  mariyrura  recolarru?, 
quHruni  in  aliquibusscriptum  e>i  quia  lalentrs  in 
cryptis  et  in  spelunrisflileles,  corpura  sepeliebani, 
plnrantes  et  muhuin  trit^ts.et  perinultos  dies  noQ 
CHiais»bant  mugitiis  iHoryin  rum  dantes  His  ita  cnn- 


rum?»Qui  aiitem  iniuri  esse  vidHbantur,  riuasi 
eumdem  profilenfio  Deum  dicebmt,  uhi  est  san- 
ctilas  vel  perfeciio  viarum  illorum  ?  Mila:  hujus 
conjecturae  m>ignum  ci  evideus  est  in  arnicis  beati 
Ji»b  judicium.  Illi  namque  ex  eo  quod  percusnus 
erat  mHle  conjicientes,  quod  coram  oculis  Domini 
impius  exstiiissei,  qui  coram  hominibus  pii  vel  ju- 
stiopinionem  obiinuerai.dicebant :  «  Ubiesttiinor 
iuus,  fortiiudo  tuu,  et  perfHctio  viarum  iuarum  ? 
RecordMre,  obsecro  te,  quis  unquam  innoccos  pe- 
riii.  aut  quando  recii  dnleti  sunl  ?  Quin  poiins  vidi 
eas,  qui  operantur  iniquitatem  et  seminant  dolores, 
eimetunieos,  flante  Deo,  periis^e,  ei  spiritu  irs 
eju8  esse  cunturaptos  {Job.  iv),  »  subaudiiiir,ut  tu 


querentibui^cnnsolatfirioprotinusoraculnresponde-  n  niinc  con^umptus  cs.Sic  inpipientes  lunga  concer- 


tur:  «  Z'^lMtus  esi  Dorainus  ierram  suam,  et  pe 
percit  popiilo  suo.  El  rci^pondit  Dominns,  etdi\it 
populo  8U0  :  Ccceego  mittam  vobis  rriimentum,ei 
vitium,»*t  oleum,ei  replebimini  eis.einou  dabo  vos 
ultra  oppiobrium  in  gentibus.Et  cum  qui  ab  aqiii- 
lone  est,prorul  laciam  a  vobi?,  etexpellatn  eum  io 
terraininvia  n  eide;»eriarnj'aciem  ejuscuntramatre 
orient'ile,ei  extreinum  ejus  ad  niare  novi^simum. 
Ei  ascendet  tetor  ejui>,  et  ascei  dei  putredo  ejiis, 
quia  pupertie  egit.  »  Insipicntium  erai.oHacerdutes 
ei  minietri  Domini,  insipientium  erat  dicerein  po- 
pulis,  «  ubi  estDeuseorum,  »  pro  eo  quod  vidrbant 
virKam  ppccatnrum  HdmiSi^am.  «  super  snrtem  ju- 
8inriim,  N  et  csdi  corpora  eorum  viFiliiliter,  Deo 
Don  apparente  ad  def»>nden*1um,et  putare  illo»  non 
liabere  Heurn  aut  ccrte  nnn  posse  adiuvare  Deum 
ipsorum.  Noii  ita  est.  Sed  quid  ?  u  Zel  »tus  est  Do- 
minus  terram  suam  »>  zelu  tiono,  zclo  palerno;  ei 
sicui  p  «ter  porcutiens  mi!»ereiiir  fllicrum  suurum  ei 
parcit  ei^,ita  percussii  ei  percutiendo  pepercit  po- 
piilo  suo  tHn«|uam  Uliis.  NoiHn*lum,  quud  cuin  di- 
cerel  : «  Z^^.latus  es^i  Dominus  terram,  »  addidii, 
«  suam.  »  Terram  namqiie^utm  dicit,  litterHliter 
quid  m  terrum  Chanaaii  a  semeiipso  flliis  Isriiel  da* 
iam.  unde  et  quodam  loco  dicit :  m  Terra  enim  mea 
ei>t,  ei  vos  cotoni  mtsi  Ci^iis  {Lfoit,  xxv),  »  Hpiritua- 
liler  Huiem  Kcclesiam.  qnam  euo  SHOguinc  acqui- 
rendorecit  ttuara.  SicuUerrnaiillttmz<*latus  est  Do- 
minus  suiier  fll^o:*  Israel,  ^o  quod  ingressi  cimlHmi- 
nasi^ent  eam,  et  iralidiieos  in  manus  gentium,  ei 


tatione  conifndebani,  ui  cogerenteum  (-ibi  cedere 
ad  consiituendum  sibi.quod  de  vita  illius  nullate- 
Dus  bene  Sbtiinandura  sit,  quemrunque  advcrsis 
opprimi  vel  flagellis  divinitus  cingi  conti^eni,  et 
qiiodneminemcontingaisecunduiiicorpiisconsomi, 
nii>i  pro  raerile  prupri«  iniquiiHtis.  At  ille  plus  ali- 
qui  senliens  quiim  quod  hic  ilicium  est,   «  zeJalus 

esi  Doniinns  terMm,  ei  pepercit  populo  suo,  » 
videlicet  quod  ncqne  utexis^timarevoiuntqui  ejus- 
modi  8unt,  semper  peccatores  impii  reputandi 
8ini.  quos  Deus  alfli.xerit,  neque  onines  qtios  Deus 
percutii  aui  perruti  peruiiltit,  percuti  zelo  rorri- 
pieniis  ad  purgationem,verumnonnullo6  ad  proba- 
tionera,  ut  coronff  illis  multiplicentur,  dicit  inter 
ca>tera:  «  Sallem  nunc  iDtell  gi  o,  quod  D»-us  non 
aqno  jiidirioaflixerit  me,  ei  fl'«gellip  8Uis  cinxiTii 
rae.  »  Nara  quod  ait:  «  Non  fquo  judicio,  •  idem 
est  ac  si  di?at:  Non  sirut  vos  putatis  pro  malitia 
vel  inpietatis  niefe  rerompen^^aiione.  Ubi  namque 
pro  impielHte  sun  percutniir  impius,  apqnura  judi- 
ciura  esl.Ubi  auiem  peccuntem  fllium  paterzelaiur 
et  parcii.judicium  ad  jpquitatem  non  pervcnit,qiiia 
<c  misericordia  judicium  euperexaliai  {lut.  n).  n 
Ubi  vero  vir  8'mplexoi  rectu:>,  ac  tlin^ns  Deuin  ei 
recedens  a  maln,  percussionihus  prubatur,  ut  coro- 
Detur,jam  non  judicium  (cquuro  aut  judiciura  raise- 
ricordia  superexaltatura,  sed  gralia  ei  gloria  e^i. 
Qu^propter  sciendum,  ubi  erat  •  qiiod  Deus  non 
leqiio  Judicio  atflixerii  me,  »  (pqiiura  non  poni  pro 
Justiiia,utrectitudine,sed  pro  squHlitate.Deut»  nara* 


iamen  pepercit  populo  suo,  dando  illos  in  miseri-  D  qnesivelmpiumeuperbientem  puniat,8ivee.xceden- 


cordiaH  in  conspectu  omiiiurn,  qui  ccDperant  eos, 
sic  Beclesiam  suara  SJBpezelatus  esi  ne  sacramen- 
taejus  indigni  indiirne  tractarunt,  et  periuisii  lieri 
persecutiones  ut  eiecti  rrlbrareniur  sicui  triiicum, 
discedento  pale  {Luc,  xxi)),  qunli:*  in  initio  fuii  pru- 
ditor  Jud  is,  oportet  judictns  haereses  quoque  esne, 
ut  qui  prob«ti  es.^ent,  flerent  raaniteeti,  ei  tamen 
interiusas  irihulation<*8  flereni  clariores,  gloriflcaii 
virtnlibus  et  signis  (/ C^r.  xi)  Uitic  disciplinain 
Patris  Ignoratites  diccbantin  popuhs,  videntescor- 
pora  n>artyriim  disrrunari :  «  Uhi  et^t  Deus  eo- 
rum?  »  Ei  illi   quidem,  qui  foria  eranl,  verum  ne- 


iem  lilium  corripiai,sive8anctum  et  perferiura  per 
paiiontiam  Probareintendai,semperJu8:u8ei  rectua 
est.Ded  jam  ud  ccDpta  prophetis  verba  n^vertHmur 
Cum  dixissei,  «<  Z''!us  esi  Dominus  ierram  suara, 
ei  peperciipopulo  suo,»  uiostenderet  ioquo  peiici 
cerii,  subjunxit  atque  aii:  Et  respondit  Domi- 
DU8,  et  dixit  populo  suo :  «  Kcce  ego  inittam  vubia 
frumenium,  ei  vinuin  et  oleum,  ei  replebimini 
eis,99  f^i  non  dauo  vos  ulira  iu  opprobrium  genti- 
bus.  »  Sicut  ctin  rslcris,  iiaetin  isto  qu<<qne  au- 
ditu  senes  ei  habitatoreH  terrffi,  qui  in  exordio  suni 
invitaii  ad  attdiendum,di806rnuDiur,et  diverseaa- 


229 


COMMENT.  IN  XH  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I 


230 


diunt.Deniqiidhabitatorestcrrci^rrunicnlumhiclaa-  j^  Oeuseorum?»)  prrtphola.ut  corrif^it  «tcnftum  illorum 


tumiiioilo  illiid  inlelligunt<iuo venteri(i)pletur,et  vi- 
iium  illud  quooNrnpum  cor  la*tincHlur,i't  ulon.nil- 
lurl  quMcurnea  rdciesexhilarHiur.Sened  auh*mcon- 
sidennted  mHJ«'8tatvm  eju<,qui  haec  pro  inttgnore- 
promittit.di^niora  ut  illum  deret,fientiunt,vi(lelicpt 
rruifieottimillud.etol«>umillud,  quod  edentes  etbi- 
bente^,  et  quo  del  buti,  onmes  stHrnitatem  gloriie 
C'm!*eqnantur,prs80rtimquiai>tc  habespo.^tmodum 
in  i>torum  promissione  bouorum,et  non  contunde- 
tur  pnpulus  meusmsternum  tit  istud  qiiidem  tni- 
menturn  corporale,  vinumque  K  oleum  dona  Dt^i 
8unt,el  nonniin*iu.im  timcnlibu»  Doum  pro  qua<lam 
con:<olaiionedHntiir,  etdita  sunt,  sed  fru^^tr.i  dan- 
tur,et  rrustra8uiniintur,n:si  uientes  i9ti!i«o|iPremur, 


pprvert^um  :  «  Z^^htus  P:it,  ii  quit,  lioininus  tcrrMm 
8U<m,  ct  pei  ercit  populo  Hun,»  id  est  n<>n  i^iciitilli 
arbitrati  volunt  niilhis  cdt.Hut  deieliq>iit  eos  D*'U8 
eorum,  sed  niorr  patnsruniilias  z»lo  puterno  lilif  8 
8U08  nttHtiganscu8ligHvit,ei  deiiidH  pepiMrit,  noneus 
iradendo  morli,  imo  pmniitieiones  vilie  dttndiMllis. 
Nam  hocest  quod  i^equiiur:**  El  nspondtt homi- 
DU8,  el  dixit  populo  fuo.«  Non  piapniieerut  quod 
i/oininu(ii  oim8iiluis>et  populiis  t^uusjet  turoen  ait: 
«  et  respondit  l)ominuH,»>  ft  in  ipsa  resptinsione  re- 
promi8:»ioiiem  hubemos  doctoris  just'.ti'i%  qui  est 
Chri8tu:<,et  Spiritus.^^ai  cti,8icut  in  ^rqnentibiisron- 
linetur  lucd  clttriuH.  Cuiii  ilHqui*  l.iic.iii  liiteracordi- 
neiii  legiiiiu8,«  z  l.iius  ent  Doniiniis  tfrruni  duain,et 


v»»l  quflBra-nu^j  truiiientum  illud,  quod  est  Verhiim  n  pepercit  populo  buo.  etre»|Oidit  Diininu»,»!  rerte 


Dei,^cili<^etChri8'us  qui  de  seiuf^tipHo  d  cit  :  «  Nini 
granum  frumenti  cadensin  terr<im  inortuumturrit, 
ip8urn  ifolum  man«>t;  si  autem  iiiortuuni  luerit,tnul- 
ium  fruciuin  alfert  {Jjan,  sii).  »>  Et  vinuni.etcdeun: 
illu'l qu<»d Samaritttnus^ \ uluf  ribus  ejus  qui in  1  itro- 
nes  incid>*Tai  inrundit  (Luc.  x).  Q*iia  niuiirum  de 
talil«U8  v«THciter  dicat  majestas  promittertis:  «  Ci 
n>plebimini  eii^.n  Sola  nHmque  hsc8unt,quibusre« 
pleri  po.^^HJt  utsqueid  Pu'ficientiHrti  vacuitttA  nu8tr« 
mortalitatis.lluiusmodi  seiisu  prseunte,  sequentia 
qucvque  digne  inte!liguntur.M  Ki  non  dabovosullra 
ia  opprobriuin  genlibu9,i*teumqiii  ab  Hquiloneesi, 
pmcul  laciam  a  vobis,  et  expeliam  eum  in  ti*rram 
iDviam  et  deserta  ii :  faciem  ejus  contramare  orien* 
tttle.  et  exlr«*mum    ejus  ad  iiiare   novJHsimum.  Gt 


subinteHigiiiius  quia  zclanie  Duinino  e.\iTcitalu8 
populu^,  et  pnieruo  verbiire  o  nn  nouitu;»,  cbima- 

vit  ad  Dominum,  et  tiim  demum  puriter  et  pe- 
percit,  M  respondii  Do:iiiiiii8.»  utchristum  suuiii  li- 
beratordni,et  aeterns  salutis  uuciurem  vigilantibus 
opportuneproiiiitteretauribus.quisdum  etiHm  ti*m- 
porale:*  interim  dando  hulv.itoief,  qiii  salvarenteos 
iii  typum  venturi  eju:*,  quem  erut  iuiSi^urus.  Exem- 
pli  graiiH:  ijuando  ir.  iGjyptu  hcrxiebunt  liliiUruel 
diis  alienis.iiniiieniorea  Dei  patrum  9uoruni.zclatu8 
excitundo  Pharaonem,  ut  es^et  re\  qui  ignorubHi 
Jo;;eph,  et  qui  opprimirel  eot*  (iperibue  duri8,Ficut 
ipse  tfstatur,  cuiii  dicit :  «  Idcino  uutcm  poi^ui  le, 
ut  o^tenriam  in  te  rurtitudinom  iiieam,  et  nnrretur 
nomen  meum  in  onini  tnia  (Exod.ix  ;  liom,  ix).  » 


ts  endet  letor  ejii8,  ei  ascendct  putrtdo  ejus,  quia       I^^  zelunte  Duminu  exciiati   euni,   k  iiigPinisrciites 


superbo  egil.  Nidi  timere,  terra,  exsulta  et  loitHre, 
quoniara  magnillr.avit  Dominus  ut  faceret,Nuliteti- 
mereanimaliaregionis^quiagermiuaverbntspeciosa 
dei^prti,  quia  lignum  attult  fructum  8uum,ficu8  ei 
vinci  dederunt  virtulem  suam.  Kt  lilii  Sion  exsul- 
tate  ei  leta  nini  inDomino  Deo  vestro.quiadedilvo- 
bis  dociorem  juslitix,  ei  descendere  faciet  ad  vos 
iuibrem  uiaiutinum  et  serotinum  hicutin  principio; 
et  implebunttir  area  trumento.eiredundabunttor- 
cularia  vino  et  oleo,etreddini  vobisannoH  qunsco- 
mpdii  locusta,  bruchu»,  et  rubigo.ei  eruca :  lorti- 
tudo  niea  mugna,  q  :am  uiisi  in  vos;  et  coruedet  8 
vi'8cente8,  et  8aturtbimini,ei  landibitisnomenDo- 
mini  Hei  vestri,  qui  fecit  vubia  uiirabilia.    bi  non 


enim  propter  0|ierK  vocilerHti  eunt.at>ccnditquec)a- 
moreorum  ad  Duminuni,  et  8i«divit  pin*iiuni  ro- 
rum  (Ecci,  ii),  •  el  reirpondii  rit»,  vifielicet  prr 
Uoy!*pn,  secuudum  lisc  ipsa  \eiba  prophpla*  hujus 
diceotis  :  <«  Ri  resi  ondit  DominuF,  el  dixit  pcpulo 
8U0  :  Gcce  ego  mittum  vobis  trumenluni.et  vmum, 
ei  oleum,  >*  verbi  grutia,  direndo:  Audi,Krael  prs- 
cepta  iiiea,  etin  cnrde  tuo.  quupi  in  IiIto  si  rbe,  ei 
dabo  tibi  terraiii  fluentem  l«c  et  mel.Ei  manifebtius 
prnmisil  eisi^tuin  d«'Ct«ireni  )UFiitiff,direnteM<i}pe: 
«  Propbetani  de  gnnte  tua,et  de  Iratrit>u8tui^(f>fii/. 
xviii),  »  bicui  ine,  eicofterH  qiiemHdn.odum  ud  ip- 
8UIII  Moyt^en  Dominusip^edixerut :«  I^uphelHmpus- 
citabo  eisde  medio   IrHiriim    suorum  siiiiileiii  tui. 


cunfundetur  populus  meus   in  nternum,  et  scietiA  D  et  ponam  verbainea  in  ore  ejusjoqueturque  adeos 


qiiia  10  mfdio  Israel  ego  siim,pgoDoiiiinu8  Deusve. 
ster.et  non  estanipliu»,e,tnonconfundetur  po|.ulu8 
nieus  io  stcrnum.nNulli  dubium  e^^edebetduclo- 
rem  justiti.^p^qnem  hicpropheticagratulatiocomnie- 
morat,  dicfndo  :  «  Ki  laetamini  in  Domino  Jeo  ve- 
stro.quirt  dedit  vobis  doctorem  ju^titio*.  »  Chriatum 
Dei  Filiuin  essp,  pro  quo  nimirum.quia  datus  estia 
Doinino  Deo  Pntreejus,  qui  illum  dedit,  exsultan- 
dom  t'i  lct  indum  est.Nuncergo  litteriB  ordinem  re- 
peli'n'P8  propheticum  qui  in  iilo  e»t.sfiriium  quo- 
cunqtii*  no8  dacii.quoad  post^umus  sequi  drsidere* 
iiu8.  Propter  eos  qui  dxuat  ia  populis : «  l)bi  est 


omniu  quffi  prscepero  illi.  Qiii  autem  verliN  rjus, 
qure  loquitur  in  nomine  meo,  audire  noluerit,  ego 
ultorexi8lam(t//}d.).M  Iiem,quandozi{l  jtusestDomi- 
nus,  Pt  tradidit  eon  in  manu  regir^  Bibylonis,eodem 
zelu  excitati,  clamaverunt  ad  Dotninom  m-«xime- 
q*ip  Daniel  cum  sociis  suiH.et  respondit  ei  Dcminus, 
muHa  el  maniresla  de  lioc  eodeni  ductore  justitie, 
maximo  illud,  quod  talit^^r  narrat  i,8e;  «  Adhuc 
me  loquentein  oratione,  ecce  Gatiriel  citu  vulans 
tptigit  me  in  tem|  oro  Hai'rilicii  ve^^pertini,  et  dncuii 
nie,ct  locutusest  mihi,dix>tqu«* :  D  ninl,niincegres- 
8U8  aumyUi  ducerem  te,  >»ei  subiude :  t  beptuagiaia 


231 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


233 


hebdomades  abhreviataQ  sunt^nperpnpnlum  tuum,  \  quod  nunc  mortiium  nominatur,  eo  quod  nulla  ibi 


et  siiptT  urbeiii  BHncUiu  tnam,  iit  consumnielnr 
praevricHliiset  nnem  uccipiat  pecculuni,  etdelca- 
tur  iinqjiit.ip,  et  urJdocuiur  jusiiMH  pempiternH,  et 
iiiinleauir  visio  et  prophe.iia,  et  ungatnr  SarictdS 
sunclonmi  (/>an.  ix)  »>  Paucifque  inlerj»>ctiN:  «  Bt 
pnst  hebdoinadas,  inquit  s>exuginta  duas  occidetur 
Chri»tu^,«»t  non  eritejns  populu8,qui  euni  ne^utu- 
rua  (*sl  (ihid.).  »  Non  innllis  opus  est  exempii8,»ed 
hoc  indubilanter  notundum,  quia  quolies  siveanle 
sive  postadventum  puum  zelatiisest  Doininus  ter. 
ram  sivf  E''cl*'6iam  piiam,  zelnndoexcitavit  elcclos 
Buos  ail  invocutioni<<  susp  maiorsm  instatitiHiiiet  in 
ip9H  in  iiii-terirordiju  reoordalus,  sic  reppondites, 
et  taliter  ei^it  cufii  eis,  ut  non  vacuret  dicere  in  po- 


vivant  nnimMntia  .Novipsirnurii  autrni  illud,quodad 
o<  cid(>nti*m  c»l,et  qnod  Hucii  in  iEjy[)tun),in  cnjua 
liltore  GHZ4et  Asculon  Azulueqneci  Joppe  et  Cspu- 
rea.  et  ceelerffi  urhes  niaritiinff>  bitae  8untJnterha;c 
muriu,  dicut  jam  d  ctum  est,  ho^tes  Ismel  Dunnno 
repellcnte  conclusos  luispe  nulla  s^^riptura  refert. 
Quod  si  MliquHndo  lactum  luisset.rlelectabiliter  (ut 
in  cflBleris  vel  in  pleripque  Scripturuium  locis  fieri 
8olet}8uperliiterffivel  bistoriaBrundainentumallego- 
ricis  8eDsubH*dinciurucollocanflum  es»»*t  Nuncergo 
9pirltuuliterdic(a,tiFpiritualiter  intelligpndavel  ex* 
ponenda  sunt.scilicet  non  d^^corporali  occioione  vei 
cruore  immicorum,  ped  tantummodo  d^  spirituuli 
CHptivitate  nuduti  inimicorum  ca^tivis.id  estdiabolt. 


pulis :  Ulii  e^i  Deus  eor.im.  «  Repl»»biiiiini  ergo,in-  jj  quein  hominus  Jesus  pxpulit,et  nmli  foras  in  ter- 


quit,  et  ni»n  dulio  vos  ullra  in  op|irol»riuin  jienti- 
bus.  •  Cum  h.oo  dicit,  8ub'ntell:;;endum  rst,  quin- 
iino  c»*8!«Hre  fuciHm  priiicipem  opprobrii  vestri.  Se- 
quitur  enim  :  «  Et  puiii  qui  ab  Nqudone  est,  reiel* 
luin  a  vobi:*.  »>  Eteniiii  quisab  aqiiilooe  est,  nisi 
dial)oiu»*  princt^psoftporobrii^qui  dixitincorde  suo  : 
«Sednboin  monte100te:«tHmentiin  literibus  aqui* 
lon'8?  »  (/<rt.  xiv  )Ei  qnid»*mregnorum  suprudicto- 
ruin  prin  epsNubuchodonosor  rexB.«byloni8,Aman 
de  stirpe  Agxg  q"i  univprsum  Juiieoriitn  jirpnus  de* 
Jere  voluit,  Antiochus  Epiphunes,  et  Nero  Uotnani 
macula  iinperii,suo  quique  tpmpore  prinreps  fuere 
opprobiii,  «juem  uti«iue  tnnc  Dpu?<  cen^are  frcit, 
quundo  ppr  p  •ssionem  Jesu  Chritfti  Pilii  sui.doctoris 


ram  inviam  etdepprlam,utinillis  tantummodocom- 
inaiieret  vel  potesbitem  halieret,  quid**m  illius,  qui 
illurn  oxpulit,foru8que  misit^et  ovHOgeliCi^^pnedira- 
tionis  non  reciperent  gratiam  de^ertorpset  deserti, 
et  idcirco  deaerli,  qiiia  desertores  Dei  «  Facies.  in- 
quit,  ejus,  »  subauditur,  expulsi  vrl  foras  niissi, 
tcontra  mareorientale,  et  extremum  ejus  nd  mare 
novissimum.»  Priinum  siveorientalemare.ut  mare 
nuvit^simum,  prima  et  serunda  est  regeneratio  vel 
rr^surrectio  mortiiurum.Prima  HHmque  rpgeneratio 
gratiu  bap  ismi  est.qna  renuscimur  ex  aquaet  Spi- 
ritu  sancto  ;  ^ecundaverovel  novissima  regpneratio 
moriuorum  est  corporalis  reFurrcctio.Dominoatte- 
slante;  «<  In  regenerutionecum  sederit  Kiliusbomi* 


8ui.  cu|ur4  claru  hic  comniemorutio  llt.  foras  misit,  p  nis  in  sede  majestatis  su»  {Mailh  xix). »  1'rimH  re- 


diccnte  illo.u  Nnnc  ju<1icium  e8tmundi,nunc  prin- 
ceps  hujua  m^ndi  cjicietur  foras  {Joan  xii).  »  In  ty- 
puru  eiu!<,pt  Niibiichodonosor  de  regrio  suopjectus, 
fenuiu  ut  Ii09  comedit  (0<in.  iv) ;  et  Amun  in  pa- 
libuio.quod  M  irdochjeo  puruverutsusppnsui* (E«//^;r 
vii).  et  Antiochus  sino  manu  contritus  est  (/  Mtich. 
vi),  qiii  itH  ab  uquilone  fuerunt.iit  aquilonis,id  est 
diuboli  typumins>emelipsisex|iriinerentmanilei>tuni 
Cum  er.!i)  dicit:  w  Bi  pum.qui  abuquilone  est.pro- 
cul  faciurn  uvohis.»>subintcllif(enduin  est.queriiad- 
modum  illo^similitu  iinisejus  bujulossuoqoernque 
in  tem|iore  proriil  teci  fstiusuquilonarirt.id  estper- 
fl  la  et  frigida  mulitiHCongrdati  diaboli,niaxiiiieRa- 
bylonius  Nubui^hodono^or  typuin  ^eM^it^proeo.qnia 
ioco  quoque  aquilonurins  fxstilit,id  pst  spcundum 


gpncratio,  qua)  pst  bnpli^mi  gratia,  de  putelacto 
Christi  latere  pr«  flupns,  sive  originpm  ducens,  id- 
circo  maro  dicitur,  quia  in  simililudinem  maris.per 
quoi  flhi  l-rap|  merso  Pharaone  ciim  curribus  et 
equitibus  trHnsierunt.omnes  fllios  Dei  de  morte  ad 
vitum  rpgenprutos.sutTocuto  diaboloet  omiiibus  po- 
piilis  ejustransroiititud nalutis  porttim.spem  tieatam 
refrtitiiens  con^equendi  vitam.rpgnumqueaperiens 
immortaliiblis,  sinedubio  pereipienduni  posthujus 
viiflB  temporalis  pzitum.  Secunda  regeneraiio,  quas 
est  resurrpctio  mortuorum,  idcirco  inare  d  citur,et 
mare  novissiinum  qnia  sine  diibioetangeli8P)U8et 
omnibus  qui  a  sinislriserunt.marpprorundumerit, 
imo,  sicut  in  Apocalypsi  {rap.  xix)  iegimusc  sta- 
gnom  ignis  unleDtis  et  sulphuris, «»  in  quod  iste 


siturn  lerrsB  Juda^nevenit  a  paite  uquiionuri.Purro,  ^  aquilonaris,  id  est  diabolus,  sicut  ad  beatum  Job 


quoii  cum  dixisset:  •  BtPX(>ellameuinin  terramin- 
viametdeti«TtHm.  •  cnntinuo  subjunxit :  «  Kaciem 
ejuscontra  n\»r^.  orientalp,  et  extreinuui  ejus  ad 
mure  novis:»imiim.  »peciinduni  litlerulpni  sensiim 
non  valel  intetligi  de  ullo  ex  pa>pedi«'tisquatuorre- 
gnis.Nusqi.am  'nim  sacrsreteruntlitiersequodJu- 
die<'o,  sive  I-^ruelis  hostes  ita  Doininus  repuleril,  ut 
exprcitumillorum  inierduo  mariaconcluderet.quo- 
rum  ulterurn  oripQtalesivoprimum  (utinaliutrans- 
luiione  scriptiim  pst)  mare  illud  dicitur,quodJuxta 
solitulin»'^  est,  et  vergit  ud  orier.tem.  in  quofuit 
quoQdam  Sodoma  et  Gomortha»  Adama  ctSeboimy 


(ra/>. Lx)diciiDominu8,«  videnlibuscunctisprscipi* 
tabitiir.  >»  fgitur  «  facies  expulsi,  sive  foras  missi 
bujus  contra  mare  orirntale,  sive  prinium(*textre- 
mum  pjus  ad  mure  novissimum.BNotanda  proprie- 
tas  diciionum,  quia  laoies  ejus  non  ad  mare,  sed 
contramare  primuin  etexiremum  eJu8,'non  rontra, 
8ed  ad  mare  Qovissiinum.KteQim  tacies  pjus.idost 
Qequissima  intentio  ejus  non  ad  istud,  ped  contra 
i^tudmare  teudit  (quo  salutarisbaptismigratiHmdi- 
ciinu8)omnibus  bupiiiitisiQChrisioJesu  iQsidians, 
ut  eos  iterum  inquinet,pt  de  illi<^  quoqiie  priPSurnil, 
sicttt  ad  beatum  Job  dicitur :  «  £t  habet  Oduciam, 


233 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


234 


qaod  influatJordanis  in  osejus  (Jo^.xl).»  Exlremum  j^  trariafldei,quae  et  hsesitatio  vel  dubietas  recte  potest 


autem  8iveGni8  ejus  ad  iliud  mare  novissimum^ad 
illud  ignis  ardentis  stagoum  sulpbureum^subaudis 
perjudicium  adducetur,et  in  iliud,8icut.jam  dictum 
est,»  videntibue  cunctis  prscipitabitur  (ibid.).  »  — 
c  Et  ascendetjnquitffetor  ejus  quia  superbe  egit.» 
Qao  ascendet,  vel  quomodo  ascendet  fetor  eju8'et 
palredo  eju8  ?  Niroirum  ad  visum  sive  notitiam  san- 
ctorum  vel  electorum  omniumsiout  in  Isaiatamde 
]pso,qoam  decunctissequacibusejusangelis  et  bo- 
minibus  scriptum  est :  «  Et  egredientur,»subaudi- 
tor^sancti  etelecti,(cet  videbunl  cadavera  virorum, 
qui  prevaricati  sunt  in  me,et  vermis  eorum  non  mo- 
rietor,  et  ignis  eorum  non  exstinguetur,  et  eruot 
Qsque ac  satietatem  visionis  omni  carni  (ha.  lxvi).» 


dici,  juxta  illud  Jacobi  apostoii :  «  Postulet  aatem 
in  fide,  nihii  hssilaDS.  ■  Qui  euim,  hffisitat,  simiiis 
est  fluctui  maris,  qui  a  vento  movetur,  et  circum- 
fertur.  Non  ergo  estimet  homo  ilie,  quod  accipiat 
quidquam  a  Deo.  «  Vir  duplex  animo,  inconstans 
est  in  omnibus  viissui8(/(ic.  i). »  Rursus  exsultalio, 
sive  iffititia  pro  hilaritate  fidei  ponitur,  Juxta  quod 
ad  Judffios  Dominus  dicit :  « Abraham  pater  vester 
exsuliavit  ut  videret  diem  meum ;  vidit  et  gavisus 
est  {Joan,  vni).»  Nam  exsultavit,  id  est  exsultanter 
oredidit,  hilarem  fidem  habuit.  Igitur  cum  dicit : 
t  Noii  timere,  terra,  exsuita  et  la^tare,  »  idem  est 
ac  si  dicat :  De  omnibus  qua  tibi  dicuntur^o  homo, 


noli  hffisitare,  vel  diffidere,  noli  terra  esse  gravi 
Hoc  idcirco, «  quia  superbe  egit,  »  id  est.quia  con-  corde,  sed  alacriter  crede  ac  spei  l«titiam  habe. 
traCreatoremsesetumiduserexit.De  utrobique,  id  **  Qaoniam  magnificavit  Dominus,  u 


est  et  de  culpa  superbias  ejus^  et  de  pceoa  fetoris 

vei  putrediais  ejus.  Item  per  Isaiam  conira  istum 

sab  nomineregis  BabjFJonisdicitur:  Detractaesl  ad 

inferos  superbia  taa,  concidit  cadaver  tuum ;  subter 

te  sterDetor  tinea,etoperimentum  tuumerunt  ver- 

mes.Quomodo  excidisti  de  coelo,  Lucifcr,  qui  mane 

oriebaris  ?  Gorruisti  in  terram,  qui  vulnerabasgen- 

tcs,  qui  dicebas  in  corde  tuo  :  In  coelum  conscen- 

d&m,8uper  astra  Dei  eialtabo  soiium  meum,8edebo 

iQ  moate  testamenti,  in  lateribus  aquiionis,  ascen- 

dam  super  altitudinem  nubium,  similis  ero  Altis- 

simo  (/5a.  xiv),  »  etc.  Bt  recle  cadaver  ejus  propter 

Boperbiam  concidisse,  et  fetor,imo  ipse  cadaver  et 

patredo  esse  dicilur.  Vitam  namque,  id  est  Deum       ^  ^ 

perdidit,et  mortuusper  malitiam,Iicet  vivat  peres-  ^  rubigo  »  universa  consumunt,  et  «  iguis  oomedit 


ut  faceret,  id  est, 
magniflcus  est,  qui  tanta  proposuit  etperflcere  po- 
test,  juxta  quod  et  Psatmista  teslatur  cum  dicit  ex- 
sultans  et  laetabundusde  futuro,  ac  8i  Jam  factum 
sit  :  «  Jn  cooverteodo  Dominus  captivitatem  Sioo, 
facti  sumus  eicut  coosoiati.  Tunc  repletum  est 
gaudio  08  nostrum,  et  lingua  nostra  exsultalione. 
Tunc  dicent  inter  gentes,  magniflcavit  Dominus 
facerecum  eis.  Magniflcavit  Dominus  facere  nobis- 
cum,  facti  sumus  istantes  (P<a/.  cxxv).  »  8ed  forte 
adhuc  superesse  videtur,  quod  tiroeant  quicunque 
modicffi  sunt  fidci,  dicentes  :«  Quid  manducabimus, 
aut  quid  bibemus  »  interim,  dum  in  isto  corpore 
sumus,  antequam  ad  illa  venturi  ssculi  bona  per- 
veoiamus,  quoniam  t  eruca  et  locusta,  bruchus  et 


BeDtiam.Sicut  enim  corpus  ab  anima  relictum  mor 
laum  e8t,8ic  rationalis  creatura  a  Oeo  separata  ?e- 
raciter  mortua  est.  Unde  quia  oadaverum  recepto- 
ria  sepulcra  dicuntur,ip8e  autem  diabolus  Deo,  ut 
jam  dictam  e8t,mortuus  in  impiorum  menlibus  ou- 
bat.recte  per  prophetam  dicitur :  «  Ibi  Assur  el  om- 
Dis  rouUitudo  ejus,  et  in  circuitu  ejus  sepulcra  ii- 
lio8  {Ezech.xxxn),  ■  Quod  idem  eet  ac  si  aperte  di- 
catur :  Ibi  diaboius,  cujus  per  superbiam  typum 
gessit  Assur  et  omnes  angeli  eju8,et  ibi  sociabuntur 
eicaacti  reprobi,qui  illam  secuti  8unt,dicente  judi- 
cehis  qui  asinistris  ejus  erunt:  «  Ite,  maledicti,in 
ignem  8eternum,quipraeparatU8e8tdiaboio  etangelis 
ejas  (Matth.  xxv).  »  Magnasunthffic^etidcircoad ore 


speciosa  deserti  ?  »  Sequitur  ergo  :  «  Noliie  timere 

animalia  regioni8,quia  germinaveruntspeciosa  de- 

serti,  quia  lignum  attulit  fructum  suum,  ficus  et 

vinea  dederuntvirtutem  suam.  ^>  Acsi  dicat;  Pars 

ista,  de  qua  vos,  o  animalia,8ollicita  eslis,  et  pro- 

pterhoc  ipsum  aoimalia  potius  quam  homines  recte 

dicimioi,  quia  vos  angustiit  solitudo  ejusmodi,  pars, 

inquara,  ista  recuperabilis  eat,  quia   cum  exusta 

fuerint,  rursus  germinabunt  speciosa  deserti,  ite- 

rumque  flcus  et  vinea,  cffiteraque  ligna  fructum  et 

virtutem  suamdabunt.  t  Qusrite  ergo  primumre- 

gnum  Dei,  et  Justitiam  ejus,  et  hso  omnia  a^ji- 

cientur  vobis  (MatUi.  vi).  »  Et  ia  hoc  solummodo 

gaudete^quod  regoum  Dei  primum  quffiriti8,et  ia- 


deadommagnanimiramfideopusest.Idcircosequi-  D  venire  speratis,  nonin  omnibus  his  quffi  adjioien- 


tar,etdicit  :aNolitimere  terra,ex8uUaetlffitare,quo- 
niam  101  magnificavit  Dominus  ut  faceret.  »  Quod 
dicit,c  noli  timere,»  idem  est  ac  si  dicat :  Noli  diffl- 
dere.  Timiditas  namque  pro  infldelitate  ponitur^ut 
in  Apocalypsi^cum  prffimisis8et:«  «  Qui  ?icerit,po8- 
ndebit  baeo,  etero  illi  Deus^et  ille  erit  mihi  fllius.  » 
Cootinao  sabjunxit :  «  Timidis  autem  et  incrsduha 
et  exsecrabilibas  et  homicidis  et  fornicdtoribus  et 
veaeficis  et  idololatris,  et  omnibus  menddcibus, 
pars  ilioram  eritin  stagno  ignis  ardentis  et  sulphu- 
ris  (Apoc.  xxi)  •  9  Nam  quia  timidi  sociantur  incre- 
daiie,  sine  dubio  timiditas  mala  inlelligilur^et  con- 

PATROi.  CLXVill. 


tur  vobis.  Hoc  est,  quod  continuo  dicit :  t  Et  fllii 
Sion,  exsultate  et  Iffitamini  in  Doroino  Deo  vestro, 
quia  dedit  vobis  doctorem  Justitis,  et  descendere 
faciet  ad  vos  imbrem  matutinum  etserotinuma 
principio.  •  Ac  si  dicat :  Animalibus  dixi,  ut  non 
timeant,  consolationem  hanc  illis  ostendens,  quia 
germinaverunt  speciosa  deserti,  quia  lignuro  at- 
tulit  fructum  suum,  tandiu  illos  esse  animalia 
judicans,  qui  homines  esse  deberent,  quandiu  pro 
ventre  suo  nimium  sunt  solliciti.  Vobis  autem,  o 
filii  Sion,  id  est,  homines  rationales,  et  spe  lucran- 
dis  coeieetibus  intenti,  hoc  dico,   ut  exsultetis  et 

8 


235 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


236 


Iffitemini,  non  in  ficu  Yel  vinea,  sivein  quibuslibet 
germinibus  deserti,  quantacunque  speciosis,  sed 
in  Domino  Deo  vestro,  et  hsc  summa  sit  causa 
exsultalionis  et  Icetitiae,  quia  dedit  vobis  doctorem 
justitiae,  videlicet  Christum,quem  fecit  vobis  nasci 
ez  virgine,qui  justificet  etjustificari  vos  doceat  non 
ex  operibus  legis,  sed  ex  fide  (Rom.  ii),  et  hujus 
doctrinflB  gratiam  «  descendere  faciet  ad  vos  »  in 
principio  velut «  imbrem  matutinum  et  serolinum.» 
In  principio'»  inquam,  id  est^primum  Judaeo,  deinde 
Graeco:  Filii  namque  Sion  recte  intelligunlur  JudaBi, 
primitivffi  Bcclesi®  filii  quicunque  receperunt  ver- 
bum  salutis,  quia  prius  oportuil  illis  praedicariver- 
bum  Dei ;  proptereaprsedicationemsive  doctrinam 
eamdem  matutinum  imbrem  nuncupavit.  Et  quia 
cum  plenitudo  gentium  subintraverit,  tuuc  iterum 
praedicabitur  iilis,  et  reiiquiae  salvflB  fient  ex  eis, 
recte  imbrem  illum  matutinum  dixit  et  serotinum. 
«  Et  implebuntur,  ait,  arese  frnmentOy  etredunda- 
bunt  torcularia  vino  et  oleo  ; »  in  area  frumentum 
quaeritur  in  torcularibus  vero  vinum  ab  acino,  et 
oleum  ab  amurca  premendo  separatur.  Significat 
autem  utrumque,  scilicet  area  et  torcular,  pressu- 
ras  sive  tribulationes  8anctorum,quas  exemplo  jam 
dicti  doctorisJustitiffiChrislifpropter  praedicutionem 
doctrioffi  ejus,  sustinere  habebant.  «  Implebuntur 
igitur,ait,areffi  frumento,  et  redundabunt  torcularia 
vino  et  oleo,»  id  e8t,qnanto  magis  tribulati  fuerint, 
quanto  graviores  pressuras  8U8tinuerinl,tanto  ma* 
jorem  verbi  abundantiam  et  copiosiorem  Spiritus 
sancti  gratiam  desuper  accipient  atque  efrundent,a 
praedicatione  non  cessando.  »  Et  reddam  vobis  an- 
D09,  quos  comedit  locusta,  bruchus,  et  rubigo,  et 
eruca,  fortitudo  mea  magna,  quam  misi  ia  vos.  > 
Hscjuxlalitteram,quiaa  Domino  repromissa  sunt, 
ita  creduntuf  accidisse,  utsterilitas  praeterita  novis 
frugibus  compensaretur,  et  quidquid  «  locusta, 
brucbus,  rubigo  el  eruca  »  consumpFerant,  annis 
aequentibuB  impleretur.  Sed  ut  de  regnis  quatuor 
saepe  dictis,  qus  sub  nominibus  istis  figurantur. 
ista  redditio  inteiligatur  difficile  aut  etiam  impos- 
sibile  est.  Quomodo  enim  iliis  qui  in  Babylonica 
captivitate,  vel  sub  caeterorum  Jugo  regnorum  vita 
excesserunt,  redditio  temporHlis  fieri  potuit  anno- 
rum,  id  est,  messium  vel  fructuum  annualium, 
quos  ignis,  vel  manus  hoBtilis  eisdem  viventibus 
ab8tuIit?Spiritualemergo  et  aeternam  redditionem 
oportet  intelligamus,  quae  in  adventu  Salvatoris, 
qui  hic  doctor  justitiaediciiuryreddita  estomnibus, 
qui  exspectantes  regnum  Dei,  sub  eisdem  regnis 
injuste  fuerant  oppressi.  Omnes  enim  illos  in  pas- 
sione  sua  Salvator  liberavit,  descendens  ad  inferos, 
eteducens  eos  inillas  fleternas  delicias  paradisi.  Ibi 
Daniel  et  socii  ejus,  csterique  temporis  illiuselecli, 
quibus  Babylonica  captivitas  annos  suos  abstulit. 
Ibi  Eslher  et  cseteri,  quoa  Persici  vel  Medici  regni 
superbia  nequaquam  a  cultu  Dei  separare  potuit. 
IbiMachabflei,  quos  averterenon  potuit  Antiochus 
opprobrium  regni  Macedonici.  Ibi  apostoli  et  mar- 


A  tyres  sancti^  quos  Romani  imperii  bestialis  sflevitia 
vincere  non  potuit.  «  Reddam  igitur  vobis  annos, 
ait,quo8  comedit  locuflta,bruchu8,rubigo  et  eruca,  » 
id  estfConsolabor  vos  super  omnibus  malisquaecun- 
que  intulerunt  vobis  regna  illa  regno  Dei  contraria. 
Interea  valde  notandum  est,quod  regna  illa  tam  for- 
tia,  tamque  potentissima,  tam  mirabiliter  et  ma- 
gnifioat  et  deprimit,  ut  et  minimis  vermiculis,  lo- 
custfle,  brucho,  erucfle,  et  rnbigini  comparet,et  ta- 
men  fortitudinem  suum  nuncupet  dicendo  :  «  Forti- 
tudo  mea  magna,quam  misi  in  vos.  >  Necveroistud 
adeo  mirum  videbitur,  si  ut  longe  superius  per- 
strinximus,  ita  distinguamus,  ut  fleterose  majestati 
comparata  haec  regna  mundi  quantumvis  fortia 
nequaquam  dubitemus  nimis  esse  exilia.Humana 

n  autem  infirmitatis  respectu,  quoties  vanitatem  ho- 
minum  flagellari  oportet,  sufficere  roanu  Dei  lo- 
custas  parvissimas,  et  flagella  esse  fortissima,  non 
minus,  quam  regna  ipsa,  quas  bic  significanter  per 
illas.  Nonne  poteiitia  109  Dei  contra  doperbiam 
iEgyptlorum  plagis  ostensa  est  per  muscas  et  lo- 
custas,  et  prflecipue  per  cyniphes,  qui  lam  parvi 
sunt  culices,  ut  vix  cernantur  oculis  ?  Nonne  mul- 
titudo  talium  tanla  fuit  fortilodo  Dei,  ut  non  posset 
resistere  exercitus  Pharaonis  ?  Si  ergo  locnslfle  ipsfle 
tanta»  potuere  esse  fortitudinis,  quid  mirum  regna 
qufle  per  istas  significantur  dici  forlitudinem  Dei  ? 
Porro  aliter,  vel  alia  dicitur  et  est  fortitudo  Dei 
Christus,  virlus  et  sapientia  Dei.  Quod  male  inlel- 
ligentes,  imo  prave  intelligere  laborantes  bfleretici 
Ariani,  cum  in  Nicflena  synodo  requirerentur  ab 

^  episcopis  catboIicis,ut  Bcclesiaslica  narrat  historia, 
si  dioerent  Filium  Dei  non  esse  crealuram,8ed  Dei 
virtutem  et  Dei  sapientiaro,  serundum  verba  Apo- 
stoli  (/  Cor.  i),innuebant  alterulris  dlcentes  :  t  Quia 
hflBcetiamveniuntad  nos  »Namerucaetlocustadici- 
tur  virtus  Dei  magna.Sed  nos  eorum  mentemcorru- 
ptamdetestantesjocustam  quidem  et  csetprahujus- 
modi,quibu8  maxime  iEgyptus  attrita  fuit.mngnam 
Dei  fortiludinem  esse  fatemur.  Magnam«inquam,et 
valentem  usqoe  ad  evinoendam  soperbiam  Pharaonis 
duntaxat  carnei :  Christum  autem  Dei  virtutem  sive 
fortitudinem  solam  suffioientem  ad  destroendam  ty- 
rannidem  Pharaonif ,  id  est,diaboli  .Non  enim  locusta 
sive  eruca,sed  sola  hfleo  virtus  Dei^Christus^illum  fo- 
rasmitterepoluit.IUud quoquenotandu m.quod  cum 

*^  dixissel:»  Fortitudo  mea  magna,  »addidit,«  quam 
misi  in  vos.  »  Veraciter  namque  et  regna  Jam  dicla, 
et  cflBteros  hostes  misit  in  eos,  et  venire  permisit 
Dominus  in  populum  soum  propter  multas  prfle- 
ceplorum  suorum  transgressiones,  sed  nihilominus 
vfle  illis  quos  propter  ejusmodi  causas  contra  ele- 
ctos  suos  ad  tempus  pravalere  permisit,  sicnt 
exempli  gralia,  testatur  ipse  quodam  loco.  cnm  de 
uno  lalium  dicitur :  «  Vfle  Assur  1  Virga  furoris  mely 
et  baculus  ipse  in  manu  ejus  indignatio  mea  {Isai. 
x).  1  Tali  modo,  ut  jam  diotum  est,  redditis  anniSy 
«  quos  locosta  el  bruchus,  et  rubigo,  et  eruca  » 
comederunl,f  comedetis,  ait,  vescentes,  et  satura- 


237 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


238 


blmini,  et  laudabilis  nomen  Domini  Dei  vestri,  qui  A  dicentur  omnes  gentes  {Geri.  xxii).  »  Sequiturergo  : 


tecit  vobiscum  mirabiiia,  et  non  confundetar  po- 
pulua  meus  in  sternum.  »  Manifeste  hic  sternaB 
gloris  promittitur  saturilas,  de  qua  et  David  :  «  Sa- 
tiabor,inquit,cum  apparueritgloriatua (P5a/.  xvi).  » 
«  Edent  pauperes,  et  saturabuntur,  et  laudabunt 
Dominum,  qui  requirunt  eum,  viventcorda  eorum 
in  saeculum  ssecuii  {Psal,  xxi).  »  Ubi  enim  alias  est 
vel  esse  potest  saturitas  electorum  Dei,  quibus  di- 
cit  :  «  Et  comedetis  vescentes  et  saturabimini,  » 
nisi  in  deliciis  paradisi  ?  Ibi  namque  exquo  parie- 
tem  inimicitiarum  Christus  per  passionem  suam 
solvit  {Ephes.  n),  saturabuntur  beati  perfruentes 
visione  Dei,  et  ibi  laudant  nomen  Domini,  nam  ci- 
bus  ipsorum  est  ipsa  laus  Dei,  qui  ipsos  mirabiliter 


«  Et  erit  post  bsec  :  EfTundam  Spiritum  meum  super 
oranem  carnem,  et  prophelabunt  filii  vestri  et  filio 
vestrae.  Senesvestri  somniasomniabunt,et.juvene8 
vestri  visiones  videbuot.  Sed  et  super  servus  et  an- 
cillasmeasindiebusiliisefTundamSpiritummeum.» 
Quod  enim  dicit  «  super  omnem  carnem,  »  nul- 
Jam  sinit  fieri  gentis  vel  personarum  exceptionem. 
Priusquam  glorificatus  esset  Jesus,super  filiostan- 
tum  Sion  effuderat  Spiritum  suum,  et  de  iila  so- 

lummodo  gente  prophctffisapienteserant.Poslquum 
autem  glorificatus  e&t  resurgendo,  et  in  coelum 
ascendendo^  cum  tanto  fructu  ssculorum  prffiteri* 
torum,  nullam  fecit  Judaorum  et  gentilinm  distin- 
ctionem,  sed  omnibuscommuniterevangelizari  vo- 


reformabit,  et  non  confundentar  in  ffiternum,  quia  g  luit  peccatorum  remissionem.  Hoc  est,  quod  nunc 


liberati  a  confusione  peccati,  et  «Bterna  gloria  glo- 
rificati  sunt : «  Etscieti8,inquit,quia  in  medio  Israel 
eg0  8um,et  ego  Dominus  Deu8ve8ter,et  non  est  am- 
pliu8,etnonconfundeturpopuIu8meusinaeternum.» 
Videlicet  quod  hic  sciebatis  ex  parte,  et  videbatis 
perspecalumet  in»nigmate,ambuiantesperfidem, 
tuncscietisetvidebitisfacieadfaciemambulantesper 
8peciem.DeIectabiIenimirumsanctisPatribu8,etc89- 
terisgenti8iIIiuseIecti8fuit,etesl,soirehoc,quomodo 
Dominus  Deus  esset  in  medio  eorum.Quomodo  enim 
est  in  medio  eorum,vel  quid  est.esse  in  medio  eorum? 
Profecto  in  medio  eorum  es8e,est  in  veritate  natura 
humans  carnem  de  carne  iilorum  assumpsisse.Hoc 
scire  et  videre,  quiahic  est  Dominus  Deus  ipsorum, 


dicit  :  «  Et  erit  post  hsc  :  Effundam  Spiritum 
meum  saper  omnem  carnem.  »  Verumtamen  hoc 
locomeminisse  libet,quod  ApostoIu8,cum  dixisset : 
«  Gloria  autem,  et  honor,  et  pax  omni  operanti  ho- 
num  {Rom.  ii),  »  confestim  ita  subordinavit,  ut  di- 
ceret: «  Judaeo  primumet  Graeco  {Rom.u),  »videlicet 
Judaeo  credenti,vel  bonum  operanti  gloriae,  honoris 
et  pacis  gradum  concedens  primum,  utpote  cujus 
est  adoptio  filiorum,  et  gloria,  et  lestamentum,  et 
legislatio,  et  obsequium;et  promissa,  cujus  patres, 
exquibus  Christus  secundum  carnem,qui  estsuper 
omnia  Deus  benedictus  in  saecula,  amen  (Rom.  ix). 
Graeco  autem,  id  est,  gentili,  gradum  fere  secun- 
dum,  quamvis  nulla  distinctio  sit  in  largitate  re- 


et  non  e8tamplias,nequeenimeztraillumestDeus,  q  missionis  peccatorum.Hancsubordinationemethio 


cum  Pater  et  Filius  non  dao  suntdii,  sed  Filiusin 
Patre  Deusunus.  Hoo,iaquam,8oireetvidere,Deum 
Filiam,  Deo  Patri  aequalem  secundum  divinitatem, 
sibi  consimilem  secundum  veram  bumanitatem, 
ineffabilis  felicitatis  et  gloriaB  e8t.Idcirco,quod  pau- 
lo  ante  dixerat,  repetivit :  «  Et  non  confundetur 
populas  meusinaeternnm.  »  Hepetitio  namquecon- 
firmatio  est  :  Non  confundetur,  imo  gloriosus  erit, 
magniOcas  et  honorificatus  erit  populus,  cui  pro- 
missus,  et  ex  cujus  carne  natus  est  talis  Piliu8,gIo- 
riosamque  erit  eis  illud  Apostoli :  •  Nusquamenim 
angelosapprehendit^sedsemen  Abrahae  apprehendit 
{Bebr.  ii),  »  et  gloria  haec  aeternaerit.  Remota  omni 
confasioce^quae  per  peecatum  Adae  humanogeneri 


propbela  videtur  innuere,  cum  praemisso  :  «  EfTun- 
dam  Spiritum  meum  super  omnem  carnem,  »  pro- 
tinus  ita  subjungit :  «  Et  prophetabunt  filii  vestri 
et  filiae  vestrae,  senes  vestri  somnia  somniabunt,  et 
juvenes  vestri  visiones  videbunt,  sed  et  super  sei- 
vos  et  ancillas  meas  in  diebus  illis  effundam  Spiri- 
tum  meum.  »  Loquebatur  namque  filiis  Sion,quo- 
rum  utique  filii  apostoli  erant  et  filiae,  mater  Do- 
mini  no&tri  Jesu  Christi,  et  caeterae  muliereseodem 
tempore  commanentes  et  orantes  cum  eisdem  apo- 
stolis,  sicut  Lucas  meminit  :  [«  Hi  omnes,  inquit, 
erant  perseverantes  unanimesin  oratione  cum  mu- 
lieribus,  et  Maria  matre  Jesu,  et  fratribus  ejus 
{Act.  i).  »  Isti  filii  et  filiae  filiorum  Sion,  accepto 


accessit.  Gloriosa  haec  dicta  sunt  hactenus  filiis  ^  Spiritu  sancto  prophetaverunt,  id  est,   de  ccele 

f%*  *  ^  ft  *       A.  ^  L  1A.1L*  ^^t^        *  ^'  1*1  1.**  **1*  *1  A*  A.  1B%A         *        A 


8ion,qao8  in  adventu  suo  iste  doctor  JustitiaeChri- 
stus  requ!8ivit,et  per  passionem  suam  eduxit  de  te- 
nebris,  secundum  fidem  Palrum,qui  ilium  exspeo- 
taverant  :  sicut  testatur  Paulus  apostolus  (Hebr.xi) 
defuncti  omnes  non  acceptis  promissionibus,  de- 
scendens  quippe  adinferos,et  resurgens  exmortuis, 
omnes  introduxit  in  veram  terram  repromissionis. 
Constat  ttutem,  quia  post  expletam  suae  glorifica- 
tionis  dispensationem,  majorem  atque  abundantio- 
rem  gratiae  vel  Spiritus  sanclus  dedit  effusionem, 
Bcilicet  non  ani  geati,  ut  prius,  sed  universis  gen- 
tibus  secandam  yeritatem  repromissionis,  qua 
Abraham  dictom  est  :  «  Atque  ia  semiae  tuo  bene- 


stibus  mysteriis  variis  linguis  loculi  sunt.  Et  isti 
senes,  quales  erat  inter  eus  prior  Petrus,  vel 
deinde  Paulus,  somnia  somniaverunt,  et  Juve- 
nes,  108  qualis  eral  Joannes,  visiones  viderunt. 
Nec  vero  contentus  ero  hanc  filiis  vestris  dedisse 
gratiam,  «  sed  et  super  servos  meos,  »  inquit.qua- 
cunque  ex  gentesint,«efrundamSpiritummeum.  » 
Laxior  nimirum  haecappellatioest  servorum  atque 
ancillarum  Dei  quam  filiorum  Sion.  Filii  namque 
Sion  unius,  id  est  Judaicae  sunt  gentis,servi  autem 
et  ancillae  Dei,  omnium  gentium  sunt  electi,  qui 
etiam  non  tantum  servi,  sed  filii  quoqueappellan- 
tur  Dei,  quemadmodum  Joannes  cum  dixisset  quia 


S39 


RDPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


240 


Jesus  morituruB  erat  pro  gente,8ubJuDxit  aique  ait : 
M  Bt  non  tantum  pro  gente,  sed  ut  filios  Oei,  qui 
erant  dispersi,  congregaret  in  unum  {Joan,  zi).  » 
Proteclo  causa  istaeirusionisSpiritus  sancti  dignior 
et  locupletior  est.quodsintservi  etancill6BDei,quam 
illa.quod  sunt  filii  Sion.id  est  Judffii.Nonenim  Ju- 
dso  tantum,sed  omnibusservis  et  anciIii8Suis,bo- 
nus  Oominus  graliamdebet.Primum  tamen,ul  jam 
dictum  est,  Judaeo,  deinde  Graeco.  Notandum  prae- 
terea,  quod  cum  dixisset :  «  Sed  et  super  servos  et 
ancillas  meas  effundam  spirilum  meum,  »  non  ad- 
didit,  «  et  prophetabunt,  »Deque  ait,  «  seneseorum 
somDia  soroDiabuot,  etjuvenes  eorum  visionesvi- 
dobunt,»sicut  dixerat  de  filiis  filiorum  Sion.Scien- 
dum  quippe,  qui  Hcet  multi  de  Ecclesia  gentium 
propbetiffi  spiritum  habuerint^somni.i  memorabiiia 
somniaverint,  et  visiones  memoria  dignas  viderint, 
soli  tamen  filii  Sion,  et  filii  filiorum,  scilicet  pro- 
phetepriores,  et  apostoli  succedentes^soii,  inquam 
bi  sunt,  quorum  propheti®  etsomnia,  seuvisiones 
canonics  auctoritalis  tenenl  apicem  summum,tam- 
que  probatao  veritatis  atque  certitudinis8unt,quam 
lex  et  Evangelium.  Recte  igitur  sic  dictum  est,  «sed 
et  super  servos  et  ancillas  meas  in  diebus  illis  ef* 
fundam  spiritum  meum,  »  et  non  additum  est,  t  et 
prophetabunt,  »  sive  «  somniabunt,  »  aut «  visiones 
videbunt,  »  quia  videlicetcum  sanctis  doctoribos, 
et  omnibus  qui  in  Ecciesia  Ghristi  post  propbetas 
etapostoios  sanctumintelligentiffispiritum  accipere 
meruerunt,  satis  bene  actum  est,quod  somnia  seu 
visioues  propheticas  atque  apostolicas,  scioater  et 
fideliter  interpretari  sive  explanare  potuerunt. 

Effusionis  hujus  rem  simul  etsignnm  in  die  Pen- 
tecostes,  quando  super  discipulos  Ghristi  Spiritus 
sanctus  descendit,  contigisse  dubium  non  est.  Rem 
videlicet,quia  tunc  apo8tolls,qui  erant  filiifiliorum 
Sion,  sicutjam  dictum  est^quippeeatenushomines 
erant  sine  litteris  et  idiotaB,   propbetica,  Irno  plus 
quam  prophetica  graiia  data  est,  et  extunc  Bomnia 
somniare  (de  quaiibus  nunnuUa  in  Actibus  aposto- 
lurum  legimus)  et  visiones  videre  coeperunt.quales 
maxime  in  Apocalypsi  Joannis  admiramur.Signum 
autem  in  eo  fuit,  quodomnium  geutium  loqueban- 
tur  linguis  {AcL  ii).  Perhoc  namque  significabatur 
quod  super  omnem  carnem,  sive  super  servos  et 
Buper  ancilias  Oomini  in  omni  gente  et  natioae 
oporteret  eamdem  Spiritus  sancti  efTusioDem  deri- 
vari.  Quod  jam  tuoc  sciens  apostolus  Petru9,dixit : 
ff  Viri  Judn,  et  qui  habitatis  Jerusalem  universi. 
Hoc  vobis  notum  sit,et  auribus  percipiteverba  mea, 
Non  enim,  sicut  vos  aestimatis,  hi  ebrii  sunt,  cum 
sit  horadiei  tertia,  sed  hocest,  quod  dictum  estper 
prophetam  Johel  :  Eteritinnovissimisdiebusdicit 
Oominus  :  EfTundam  de  spiritu  meo  super  omnem 

carnem,  »  etc.(/^{(^.]  ^^^^^^u'*  '  *^  ^^  ^^^^  prodigia 
in  cgbIo,  et  interra,sanguinem  et  ignem,et  vaporem 
fumi.  Soi  convertetur  in  tenebras,  et  lunain  san- 
guinem,  antequam  veniat  dies  Oomini  magnus  et 
horribills.  »  Quod  hic  de  solis  videtur  dixisso  pro- 


A  digiis,  scilicet  danda  fore  illa  in  ccelo  et  in  terra, 
antequam  veniat  dies  Domini  magnus  et  horribilis, 
qui  est  dies  universali  judicii,  de  csteris  quoque 
omnibus,qus  buctenus  hic  idem  propbetapra^dixit, 
sentieDdum  pariterque  subaudieudum  est.  Nam  et 
eruca,  et  locusta,  et  bruchus,  et  rubigo,  scllicet 
quaiuor  regna  erant  ventura,  et  deinde  effusio  Spi- 
ritus  sancti,  ethscjam  venerunt,antequam  veniat 
ille  dies  magnuBethorribilis.  Undesicut  jamsupe- 
rius  dictum  est,  et  iili  quibus  Petrus  apostolus  pr»- 
sens  propbetas  hujusapposuit  testimonium,etqui- 
cunque  extunc  usque  ad  nos  audieruut,  et  extunc 
audituri  sunt,  nimirum  magnum  esseillum  ethur- 
ribiiem  diem  Oomin],certi  essedebent^imodubitare 
Don  sinuntur  quin  ita  sit,  quia  veniet,  quia  jam 

l^  tanta  pars  eorum  completaest,  que  uno  eodemque 
ore  iste  propheta  locutusest.  Denique  magnum  su- 
per  hac  re  certamen  est  Deo  et  Verbo  ejus  Jesu 
Ghrislo,  qui  est  testis  fideiis.  Magnum,  inquam,  el 
acre  certamen  in  exigendo,  at  credatur  sibi,  quia 
veniet  lalis,  et  tantus  ille  dies  tremendi  judicii,post 
quem  jam  nulium  pcenitentifle  tempus  erit,  juxta 
quod  et  in  Apocalypsi  Joannes  dicit :  «  EtAngelus 
quem  vidi  stantem  supra  mare,  et  supra  terram  Je- 
vavit  manum  suam  in  coelum,  et  juravitperviven- 
tem  in  8aecuiasapculorum,quiatempus  amplius  non 
erit,  sed  in  diebus  vocis  septimi  angeli,  cumccBpe- 
rit  tuba  canere,  consummabitur  mysterium  Dei 
(Apoc.  x).  ■  Super  hac  re  concertans,  ut  sciiicet 
credatur  sibi,  quia  revera  grande  nimis  negotium 
est,  et  nimium  expedithocscire  miseris,ut  tantam 

C  iram  effugere  possiot.  Nunc  dicit :  «  Et  dabo  pro- 
digia  in  coelo,  et  in  terra  sanguinem  et  ignem  et  va- 
porem  fumi.  Sol  converteturin  tenebras  et  luna  in 
sanguinem,  anlequam  veniat  dies  Domini  magnus 
et  horribilis.  »  Ac  si  dicat  :  Non  credent  homines 
curam  esse  Deo  de  actibus  suis,etquod  staiutussit 
adjudicandumdeillisdiesille  magnusethorribilis. 

Non,  inquam,  credent,  non  audient,    non  animad- 
vertent,  nisi  ma^na  etmulta  viderintprudigiafieri. 
Efl*undam  igitur  spiritum  meum^sicut  jam  dixijet 
per  virtulem  ejus  dabo  prodigia  in  coelo  etin  terra, 
et  quod  prsdicatio  judicii  confirmetur  ubique  se- 
quentibus  signis.Oabo  saDguiDem,daboignem,8ub- 
auditur  in  testimonium  illis,  utvideticetnonsolum- 
modomiraculorumprodigii8,sedetiammagnitudine 
D  perseverantiffi commoti,cum tot  miliia  lestium  usque 
adsaoguiDemperseverarevideriDl^etigneLDcbaritatis 
Dei  Duilis  persecuiionum  aquis,  nullis  fluminibuf, 
quamvi8multa8int,po8seinillisex8tingui,utcredant 
corumtestimonio,aut  inexcusabiles  sint.Oaboet  va- 
porem  fumi,  simiiiier  in  testimonium  illis.Fumum 
hic  aut  caecitatem,  quaein  Israel  contigit,  autcerte, 
quoniam  fumus  lacrymas  excitare  soiet,  compun- 
ctionem  poenitentium  licetintelligi.Etenimutraque 
haec  v:m  prodigiorum  obtinent,  et  evideDter  astipu-  ^ 
lautur,  futurum  esseJudicium.HaBc  prodigiadautur 
io  terra.  Qus  ?ero  sequuatur  :  «  Sol  convertoturin 
tenebrasyet  lunaia  Bangainem,»  prodigia8aDl,qua 


S41 


COMMBNT.  W  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL.  LIB.  I. 


242 


dantur  in  ccelo.IIis  qubqaeversiculisnosreminisoi  X  ^on  crederent,  non  invocarent.  Ubi  porro  dixil  boc 


facil  eorum    quse   Dominus  dizit.   t  Et  erunt  (in- 

quiensjsigna  in  sole  et  luna  etslellis,  >  etc,  usque 

ad  id.uet  tunc  videbunt  Filium  boroini8Venient<)m 

in  nube  cum  potesiate  magnaet  mujeetate^Luf.zi). » 

Ideo)  namque  e8t,quod  bic  nunc  dicilur : «  Sol  con- 

verteturin  teoebras,  et  lunain  sanguinem,  ante- 

quam  veniat  dies  Domini  magnus  et  horribiiis.  » 

Jam  quemadmodum  iilic  dicitur,c<  et  tunc  videbunt 

venientem  Filium  hominis,  »itaethiceodem  modo 

dici  poterat,et  lunc  veniet «  dies  Doroini  magnus  et 

horribilis. »  Quicunque  prodigiis  talibus  ezcitati, 

pGBniientiam   egerint  sive  conversi   fuerint,  salvi 

erunt.  Nam  etippaprodigia,  sicutjam  dictum  est, 

idcirco  174  Oent,  ut  convertantur,  et  salvi  sint. 


Dominu8:Quod  in  monteSion  sive  in  Jerusalem,  et 
in  residuis,id  est  in  Judaeiset  in  Grsecisa  Domino 
vocandis  deberet  esse  salvatio  ?  Nimirum  inpraB- 
scientia  sua,  in  prsedestinatione  sua,  antetempora 
saecularia.Etpnim  quos  in  tempore  vocavit,eos  ante 
omnia  tempora  praescivit  et  prsdestinavit,  utidem 
Apostolus  ait,  «  conformes  fieri  imaginis  Filii  sui 
{Rom.yin).  »  Nunc  superest  causam  reddere,  unde 
vel  in  quo  illediesDomini  magnus  sit  ethorribilis. 
Sequitur  ergo : 

CAp.Iil. — «  Quia  ecoe  in  diebusillis  et  in  tempore 
iIlo,cum  converterocaptivitatemJudaetJe.-^usalem, 
cungregabo  omnes  geMtes,eteducam  illas  iu  vallem 
Josapbat,  et  disceptabo  cum  eis  ibi  super  populo 


Hoce8t,quod  sequitur:«  Et  erit,  omnis  quicunque  g  meo^et  haereditate  mea  Israel,quaB  disperseruntin 


invocaverit  nomen  Dominisalvuserit.  »  Cum  dicit 
omniSfSobaudiendum  estabsque  distinctioneJudai 
etOrfleci.Etenim  Apostolus  cum  hoc  intenderet,  ac 
diceret  :«None8t  enim  distinctio  Judffii  et  Graeci, 
nam  idem  Dominus  omnium,  dives  in  omnes  qui 
invocaverint  illum  {Bom.  x),  »  teslimonio  presenti 
0808  esl,*'  omnis  »  enim,in^uiens,  «quicunque  io- 
vocaTeril  nomen  Domini  salvos  erit.<»Eamdem  dis- 
tioctionem  Jodsi  et  Grsci  iste  quoque  aufertpari- 
terque  confirmat,  qood  recte  oniversaliter  dixerit 
«omnis  >«  onoeodemque  versiculo,  quem  protinos 
inbjangit  :  t  Qoia  in  monte  Sion  et  in  Jerosalem 
erit  salvatio,  sicot  dixit  Dominos,  et  in  residois, 
qoos  Dominos  vocaverit.^  Nam  in  monte  Sionetin 


nationibos,  et  terram  meam  diviserunt,  et  soper 
popolom  meom  miserontsortem^et  posoeront  poe- 
rom  in  prostibuIo,et  poellamvendideront  provino, 
otbiberent.»  Magna  veroet  horribilia  sont  hffic,ot 
merito  proipsis  dicalurille  dies  Domini  magnoset 
horribilis.  Dies  ille  pro  soi  magnitodinc,  et  dies 
multi  multorom  dierum  sive  annorom  dicitor  tem- 
pos,otpotecoi  nollalucis  ettenehrarum  vicisbitodo 
sive  alternalio  successura  est.  Dicitque  quia  ecce 
contestans  in  proximo  adesse,  quamvis  coilibet 
stolto  longe  esse  videator,  qui  dicit  in  tempora 
longafietistud.Mentitor,sibi,  qoia  nimirom,  sicot 
et  alios  propheta  dicit,»  joxtadiesDomini  magnos, 
Joxta  est  et  veloz  nimis  {Sophon.  i,  14).  »  Et  revera 


Jemsalem,  id  est  in  Jodaeis,  et  residois,  id  est  in  p  joxtaesseet  velociter  venire  diem  illom  sentit,  qoi 


GreciSy  eaivatio  erit^  qooscunque  invenent  Domi- 
D08,  id  est  vocante  gratia  prsvenerit,  ul  invocent 
DomeD  Domini.  Interea  sciendum  est  certum  esse 
ordiaem  sive  tenorem  invocationis  nomini  Domini, 
Bt  scilicet  ad  hoc  invocetur  primum,  ut  largiatur 
Bpiritamcogitandi  et  agendi  quaerecta  8unt,deinde, 
ntia  illo  die  suo  magno  et  horribili  non  intretDeus 
com  bomine  in  judicium,  sed  superezaltet  miseri- 
eordia  judiciom.Sobtiliter  atqoe  fideliter  adboc  in- 
tnendam  e8t,qoomodo  com  dizi8sel:«  Et  erit,  om- 
sis  qoicunque  invocaverit  nomen  Domini,  salvus 
erity  qaia  in  monte  Sion  et  in  Jerusalem  erit  salva- 
tio,8ioat  diz't  Dominus:et  inresiduis,  » ita  clausit 
Qt  diceret :  Quos  Doroinos  vocaverit.  Nempe  hoc 
ipsom,  qaod  invocator  nomen  Domini,  non  invo- 


ffitemitatem  attendit,cujos  comparatione  velot  mo- 
mentom  et  inane  repotator  omne  tempus  praeter- 
euntis  sseculi,  cojos  finis  ille  dies  eril.«  Cum  con- 
vertero,  inquit,  captivitatem  Joda  et  Jerusalem. » 
Hoc  loco  Juda  et  Jerusalem  ona  est,  sola  est  gene- 
ratio  electorom  sive  confessorum  Dei,unica  est  ci- 
vitas  Jerusalem  ccolestis,  cujus  captivitas  tunc  cce- 
pit,  quando  invidia  diaboli  decepti  primi  homines 
ezpulsi  sunt  a  paradisi  deliciis  {Gen.  iii),inanima 
mortui,  corpore  morituri.  Eorum  capiivitas  con- 
versa  tunc  erit,  quia  resurgent  incorrupti,  liberati 
tam  a  jugo  peccsti  quam  a  debito  mortis,anima  et 
corpore  vivi,etin  neutro  jam  morituri.  Tunctcon- 
gregabo,  ail,  omues  gentes.  »  Hocipsum  est  qood 
in  EvangelioDominosidemdicit:  «  Cum  aotero  ve- 


eanUbaSfSed  grati»  vocantis,  ot  dignum  est,  altri-  D  nerit  Filius  hominis  in  majestate  sua,  et  omnes 


boit.Qaod  Apostoios  confirman8,com  hoc  ezemplo 
«soBfoisBet:  «Omnis  enim  quicunqueinvocaverit 
DomeD  Domini,8aIva8erit,»pulchramnimis  grada- 
tionem  coDtinoo  fecit  :  «  Qoomodo  invocabont,  in 
qoeaa  dod  credideront  ?  Aot  qoomodo  credent  eiy 
qoem  Don  aodierunt.^Quomodo  vero  predicabunt, 
siaimiltantor?  »(Aom.z.)Sic  nimiruro  ascendendo, 
Baqoe  ad  Deom  recorrit,  comprobans  totum  esse 
Bdicribecdom  grati»  vocantis,  quod  invocalur  no- 
Ben  Domini,  qoia  videlicet  nisi  ille  misisset,  non 
ieQi88eDl,neqoe  pnedicassent,8i  non  prfledicaretor, 
BM  AodireiQr  ;  si  dod  aodirent^  non  crederent ;  si 


angeli  coro  eo,tunc  sedebit  i^oper  sedem  majestatis 
80»,  et  congregabontor  ante  eum  omnes  gentes 
{Matth.xw).  »  Sed  quid  sibi  vult  quod  ait,  «  et  edu- 
caro  eas  in  vallem  Josapbat?»Nimirum  iam  propler 
nominis  interprelationemlocihujos  noncmeminit, 
quam  propter  rem  qosrecenti  memoria  foeratge- 
sta.qoandoiste  prophetavit.  Tempora  namque  qui- 
bus  prophetavit  hic,  eadem  debemus  accipere  qufls 
in  Osee  legimus,  ipso  dicente  :  «  In  diebus  Oziie, 
Joalhan,  et  Acbaz,  et  Ezecbifle  regum  Juda,  et  in 
diebus  Jr^roboam  filii  Joas,  regis  Israel  (Osee.  i).  » 
Porro  ante  annos  plus  minos   ocioginta,  regnante 


243 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


244 


Jo8aphat,congregati  sunt  fllii  Moab,et  filii  Ammon  A 
et  cum  eis  de  Moabitis  ad  Josaphat,  ut  pugnarent 
contra  eum^et  de  his  iocis  quae  trans  mare  sunt,  et 
moos  Seir,sicut  ipse  Josapbat  in  oratione  sua  dicit: 
«  NuDC  igitur  ecce  filii  Ammon  et  Moab,  et  mons 
Seir,per  quos  non  concessisti  filiis  Israel,ut  trans- 
irent,  quando  egrediebantur  de  i^gypto,  sed  de- 
clinaverunt  ab  eis,  et  non  interfecerunt  illos, 
econtrario  agunt,  et  nituntur  ejicere  nos  de  pos« 
sessione  quamtradidisii  nobis,DomineDeus  noster. 
Ergo  nonjudicabis  eos  ?  (II  Par,x7i).  »  Gum  baec  et 
csptera  peroraret,omni8que  Juda  staret  coram  Do- 
minocumparvuiiset  uxoribus  et  liberiBSuis/actus 
est  sermo  Domini  super  Ihazibel  filium  Zacharias 
«  in  medio  turbs,  et  ait  :  Attendite,  omnis  Juda, 
et  qui  habitatisin  Jerasalem,  et  tu,  rex  Josaphat.  B 
H8BC  dicit  Dominus  vobis  :  Nolite  timere^  non  est 
enim  vestra  pagna,8ed  Dei.Crasascendentis  conlra 
eo8,tantummodoconfidenier  8iate,et  videbitis  auxi- 
liumDomini  super  vos.O  Juda  ei  Jeru8alem,nolite 
timere.ne  paveatis,  cras  egrediemini  conlra  eos,  et 
Dominuserit  vobiscum  [ibid,).  »  Factumque  est  ut 
Dominus  locutus  est.  «  Nam  filii  Ammon  ei  Moab 
conburrexerunt  adversus  habitores  moniis  Seir, 
ut  interficerent  et  delerent  eos.  Cumque  hoc  opere 
perpetrasseut,  etiam  in  semeiipsos  versi,  mutuis 
ooncidere  vulneribus,  nec  superfuitquisquam  qui 
necem  posset  evadere  [ibid.).  »  Idcirco  valiis  illa 
dicitur  Vallis  Josaphat,  sive,secundam  interpreta- 
tionem  nominis  Josaphat,  Vailis  judicii  Domini, 
quiavidelicetmiro  modo  secundura  nomen  suum  p 
quod  interpreiatur  Domini  Judicium,  dixerat  idem 
Josaphai:  «Ergo,Domine  Deus,non  judicabis  eos?»Et 
itajudicaviteosDominus,utver8iin  semetipsosmu- 
tuiscoociderentvulneribuSynecsupcessetquisquam 
sicutjamdictum  est,  qui  necem  potuisset  evadere. 
Dioiiureiiamvallisbenedictionisproeoquodliberati 
filiiJuda  ibi  bencdixerunt  Dominum,  sicuiibidem 
Bcriptum  est:(cPer  tres,  inquit,  diesspolianon  po- 
tuerunt  auferre  pro  prsdaB  magnitudine.Dieauiem 
105  quariacongregatisunt  in  valle  benediciionis 
(//  ParaL  xx).  »  Etenim  quoniam  ibi  benedixerunt 
Dominum,vocaverunt  locumillum  vallisbenedictio- 
nis  usque  in  prsEentem  diem.  Igiiur  cum  dicii : 
«  Congregabo  omnes  genies,ei  educam  illas  inval- 
lem  Josaphat,  »  rcm  gestam  mogni  miraculi  nobis 
ad  memoriam  reducil,pulchreque  innuit,  quod  se-  ^ 
cundum  similiiudinem  futurum  siiindie  judicii,ut 
nullus  eorum  sententiam  damnationisevaderepos- 
8it,qui  mala  inferunt  servis  Dei  propierhoc  ipsum 
quodsunt  servi  Dei,sicut  nulius  eorum  necem  eva- 
dere  poiuii.  qui  contra  Judani  et  Hierusalem  illic 
fuerant  congregaii,propriisque  fiuni  exconscientiis 
judicandi,sicut  illi  armis  suis  et  mutuis  vulneribus 
conciderunt.lllud  quoque  non  pra}tereundum,quia 
sicutunusidemqueiocuspropiercausasmemoraias, 
et  vallisJosaphaiJd  estjudicii  Domini,et  vailis  di« 
ciiur  benedictionis,ita  et  illa  sessio  majestaiis  Do« 
mini  udjudicandum  oongregatis  gentibus,erit  simi- 


stris  quidem  ad  damnationem,dicendo:«  Ite,male- 
dicti(tfa//A.xxv);i  dextris  autem  ad  benedictionem, 
dicendo:  «  Yeniie,  benedicti  Patris  me\{tbid),  »Cde- 
tera  prosequamur.  «  Etdisceptabo,  inquit,oum  eis 
super  populo  meo  et  haerediiate  mea  Israel.»  Mira 
et  gravissimisensus  plena  dictio,cumdicit  foriissi- 
mus  Deu8,«discepiabo.t  Quihabet  aures  auiiendi 
ipse  audit  et  inteiligit  quiahorribile  est  hoc,propter 
quod  et  iile  dies  Domini  magnusdiciturethorribi- 
lis.  Quid  enimhorribilius  quam  tali  in  tempore  di- 
sceptatio  Dei  cum  hominibus  ?Signanter  namque 
dicit  ibi.acsi  nunquam  aliascum  hominibusdisce- 
ptaverit,licet  multa  terribilia  post  illud  aquse  judi- 
cium,  id  est  diluvium,  cum  hominibus  vel  contra 
bominesfecerii.Post  iliud  namque  et «  superSodo- 
mam  et  Gomorrham  ignem  et  sulphurem  pluit(Geii. 
xix),»  et  Pharaonem  cum  curribuset  equitibus  suis 
in  mari  Rubro  demersit  {Exod.  xiv),  et  fiiios  Israel 
omnes  a  viginii  annis  et  eupra,  quiegressi  fuerant 
ex  i£gypto,prffiier  paucissimos,  in  deserto  prostra- 
vil,  tam  ierribiliter,  ut  quosdam  ex  illis  viventes 
terra  deglutiret,  ei  ipsos,  quos  introduxerat  in  ter- 
ram  repromissionisjiiios  Israel  quinquiesin  servi- 
tutem  propter  tran&gressiones  tradidit,primo  vide- 
licetin  manusCusanrasatbaim  regis  MesopotamiaB, 
deinde  inmanus  Eglon  regis  Moab,tertio  in  manus 
Jabin,  regis  Chanaany  quarto  in  manus  Madian, 
quinto  in  manus  Philistiim,et  posthec  tradidit  eos 
in  manus  regnorum  quaiuor,sciliceiBabylonii,Per< 
eici  sive  Medici,  Macedonici,  aique  Romani  (Num. 
XIV,  16  ;  Jud.  XIII,  4).  Futurum  autem  est,  ut  Anti- 
christum  quoque  in  suo  tempore  permittat  prospe- 
rariytaniamquefieri  tribulationem,«qualis  nonfuit 
ab  initio  saeculi  (Malth,  xxiv).  »  Nimirum  universa 
hsec  parva  sunt,  comparaiione  illius  diei  magni  et 
terribllis,  ideirco  signanier  nunc  dicitdeillo  die  : 
«  Discepiabo  ibi,  »  ac  si  illa  priora  facere,  nondum 
fueriidisccptare.Super  qua  re  tandem  eritilla  di- 
scepiaiio?  «Super  populo  meo,inquit,et  hsrediiate 
mea  Israel.  »  Verus  profecio  Israel  esi,de  quotao- 
tam  curam  habet  Deus,  ut  super  illo  disceptet,  et 
propterea  non  contentus  est  dixisse:«  Super  populo 
meo,  »  sed  addidit, «  et  hserediiaie  mea  Israel.  •  Et 
quiiiem  omnis  electorum  multitudo,quotquoiadvi- 
tam  ffiiernampr8eordinaiisunt,populus  Deiethsere- 
diiasejus,  et  unus  ac  verus  Isracl,  sed  nunc  inte- 
rim  peculiarem  illum  populum  attendamu8,exquo 
Chrisius  secundum  carnem,  ut  ea  quae  hic  comme- 
moraniur  mala  iniuiis8egente8,certisex  Scriptura- 
rumlocis  osiendamus.Primum  quod  cum  dixisset: 
«  Ei  disceptabo  cum  eis  super  populo  meo  et  hsre- 
ditaie  mealsrael,»  subjunxit  atque  ait :  «  Quos  di- 
sperscrunt  in  naiionibus,  et  terram  meam  divise- 
runt.  »  Assyrii  et  Cbaldaei  fecisse  leguntur,  quia 
«  translaiis  filiis  Israel  et  filiis  Juda,  gentesalieni- 
genas  in  civilatibus  eorum  pro  illis  collocaverunt. 
Eienim  de  populo  ipso  vix  ullas  reliquias  dimise- 
runt,excepto  quod  de  plebe  pauperum,  qui  penitus 
nihil  babebant,dimisitNabuzardan  magister  militum 


245 


GOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN,  —  IN  JOEL.  LIB.  1. 


246 


regis  BabyloDis  \n  terra  Joda,  el  dedit  eis  vineaset  A 
cisternas  (Jerem.  xxxix).  »  Quod  delDde  sequilur, 
•  et  Buper  populura  meum  miseruot  sortem,  »J9cili- 
cet  Persarum  el  Medorum  regnum  fecisse  iegitur. 
Sic  enim  scriplum  est :«  Menseprimo,  cojusvoca* 
bulum  est  Niean,  anno  duodecimo  regni  Assueri, 
miesaesl  Bore in  uroam,  qus  Hebraice  dicitur  Phur, 
coram  Aman,quo  dieetquomensegens  Judaeorom 
deberet  interfici,  et  ezivit  mensis  duodeoimos  qui 
vocatur  Adar  (Esther.  ui).  »  Quoddeindesubjungi- 
tQr,  €  et  posuerunl  puerum  in  prostibulum, »  ter- 
tium  respicit  regnum,  scilicet  GraBCorom,  sub  qoo 
ita  corrupti  suot  Jud«i  quoque  ex  imitatione  ilio- 
rum,  ot  puerum  ponerent  in  prostibulum.Sicenim 
in  libro  Macbabaeorum  legimus  :  «  Super  haBC  pro- 
mittebat  Jaaon  frater  Oni®,  et  alia  taienta  centom  g 
qoinqoaginta,8ipote8tati  ejos  concederetor,gymna- 
sium  et  ephebiam  ibi  coostituere  (II  Mach.  iv). »  Et 
subinde  :  ■  Etenim  aosus  et  sub  ipsa  arce  gymna- 
sium  constituere,et  optimos  quosque  epheborum  in 
lupanaribus  ponere  (ibid,).  »  Hoc,  ut  manifestius 
dicamus,  illud  est  quod  Apostoiusborribililerdete- 
Blans  in  gentibus  :  «  Mascuii,  inquit,eorum  relicto 
naturali  usu  femiDs,  exarserunt  in  desideriis  suis 
in  invicem,  masculi  in  masculos  turpidinem  ope- 
rantes  et  mercedem,  quam  oportuit,  erroris  sui,in 
semetipsis  recipieotes  (Aom.  i).  »Quod  adhucsequi- 
tor,  dicens  :  «  Et  puellam  vendideruDt  pro  vioo  ut 
biberent,  »  hoc  leDOoum  est  facere,  quipuellas  me- 
retricari  cogeotes,  luxuriam  de  luxuria  mereaotur, 
dum  de  corporumillarum  torpi  et  iofami  mercimo-  p 
Dio,  fcBda  et,  ut  ita  dicam,  caDioa  sibi  coDvivia  fa* 
ciuot,  et  exiode  bibeotes  vioum,  aiieoa  luxuri» 
prelium  proprifls  faciunt  libidiois  iDceodium.  Hoc 
ibidem  sob  eodem  Grscorom  regoo  dod  omDioota- 
cetar  factom.  Sic  eoim  scriptom  est  illic  :  u  Nam 
templum  iuxuria  et  commessatioDibus  erat  pleoum, 
et  scortaotium  cum  merelricibos,  sacratisqoe  «di- 
bos  mulieres  se  nltro  iDgerebaot,  iotrofereDtes  ea 
qos  Don  licebant  (17  Mach,  vi).  »  Qoartum  regnum 
Romaoorum  gravius  quidemJudaicumpopuiumat- 
trivit,  magisque  in  nationibus  dispersit,  sed  merito 
in  deceptalione  sua  de  pressura  illa,  quam  tuncpo- 
popalus  ille  pertulit,  nullam  Deus  meDtioDem  facit, 
quiavideiicetnuilumelectorumDei,quiaadgratiam 
ejus  pertineret,  vel  ad  vitamejusprffidestioatuses- 
set,  illa  calamitas  iavolvit.  Prius  eoim  quam  Roma-  ^ 
nu8  veniret  exercitos,  praemoniti  sunt  ab  angelo  fl- 
deles,  ot  hoc  lococedereDt,6iootHegesippusrefert. 
His  dictis  contra  gentes  omnes  universaliter^ejus- 
dem  judicii  comminationem  speciaiiter  intorquet, 
et  dicit :  «Quid  mihi  et  vobis,  Tyrus  et  Sidon,  et 
omnis  terminua  PalaBstinorom  ?  Nunquid  ultionem 
vos  reddetis  mihi  ?  Et  si  ulciscimini  voscontra  me, 
cito  velociter  reddam  vicissitudinem  vobis  superca- 
put  vestrom.  Argentom  enim  meom  et  aoromtoii- 
8tis,et  desideraliilia  mea  etpolcherrimaintoiistisin 
delubra  vestra,  et  filios  Juda,  et  filios  Hierusalem 
vendidistia  fiHis  GrscoramyUtlongefaceretiseosde 


finibus  suis.  Ecce  ego  suscitabo  eos  de  loco  in  qoo 
vendidistis  eos,etcenvertamretributioDem  vestram 
m  caput  vestrum,  et  veodam  filios  vestros,  etfilias 
vestras  io  manibus  filiornm  Juda,  et  venundabunt 
eos  Sabaeis  genti  longinqus,  quia  Doroinuslocutus 
est.  >  Nisi  post  Tyrum  et  Sidooem  sermo  divious 
omnem  quoque  terminum  Palfleslinoruo:  nominasset, 
noninveniremusubiveiquandofactumsitsecundum 
Htteram  id  106  quod  nunc  ait,  «  argentum  enim 
meum  etaurumtulistis.etdesiderabilia  meaet  pul- 
cherrima  iolulistis  io  delubra  vestra.  »  Nusquam 
eoim  Tyruset  Sidoo,  sed  taotum  PalestiDi,  id  est, 
Philisthiim  hoc  fecisse  leguotur  io  primo  libro  Re- 
gum.  «  PugoaveruDt,  ioquit,  Phiiisthiim  et  cesua 
est  Israel,  et  arca  Dei  capta  est  (J  Reg.  iv).  » 
Et  subinde  : «  Philisthiimautem  tuleruot  arcamDei, 
et  iDtuleruot  eam  io  templumDagoo,  etstatueruot 
eam  juxta  Dagoo  (/  Reg.  v).  Arca  ipsa  et  tabul»  tes- 
tameDtiioeasimuiqueurDaaurea  habeDsmaoDa  et 
virga  AaroD,quffi  fronduerat,et  propitiatorium,duo 
quoque  Gherubio  obumbraatia  propitiatiorium,ar- 
geotnm  et  aurum  eraot  {Hehr,  ix),  quaa  quodam- 
modo  «  etdesiderabiIia»ejusdicipoteraDt.H«cPa- 
Isstioi  tUDC  «  io  delubra  »  sua  iDtuleruDt^quaodo, 
et  jam  dictum  est,  iofereDles  «  arcam  io  templum 
DagoD,  slatuerunt  eam  juxtaDagoo  (ihid,),  »Porro 
hic  jam  noo  pretereuodum,  quia  Judsi  de  hoc  ser- 
mooe,  quo  his  dicitur  :  «  Ecoe  ego  suscitabo  eos,  » 
videiicet  filios  Judaet  Hierosalem^quosveDdidistia 
fiiiis  Grfficorum,«  de  loco  io  quo  veodidistis  eo8,et 
coDvertam  retributioDemvestram  iocaput  vestrom, 
etveodam  filios  vestros  in  maoibus  filiorum  Juda, 
etveDundabuDteo8Sab8BispeDtiloDginqu8B,quiaDo- 
mious  locutus  est.  »  Ex  hoc,  inquam,  sermooe  va- 
nam  sibi,  imo  miserabilem  consolationem  assumunt. 
lUa  namque  de  Romanis  sub  nominibusTyri  etSi- 
donis  atque  PalaBStinorum  haec  intelligi  voluot,  eo 
quod  Vespasiaous  et  Titus  Rom»  tempio  pacis  »di- 
ficato  vasa  templi  el  uoiversa  donaria  in  delubro  il- 
lius  coDsecravit.  Promittuot  ergo  sibi,  imo  som- 
Diaot,  quod  io  ullimo  tempore  coDgregareotur  a 
Domioo  ut  reducaotur  io  Hierusalem,  oeque  hac 
felicitate  cooteDti,  ipsum  Deum  maoibus  suis  Ro- 
maDorum  filios  et  filias  asseruot  traditurum,  ut 
veodaot  eos  Judffli  DOoPersis  etiGthiopibus  etco- 
teris  oatioDibus,  quaB  vicioaBsunt,  sed  SabaeisgeDti 
IoDgioqui8simfiB,quiaDominuslocutusest,utpopuli 
8ui  ulciscatur  iojuriam.  Nos  ecootra  dod  Romaoos, 
sed  ipsosqoi  sedicuotesse  Judaos  etDonsunt,sed 
Bunt  synagoga  8atanaB,dicimu8  designari  ac  percuti 
sub  nominibus  Tyri  cl  Sidonis,  et  intra  omnem 
terminom  PalaBstioorom  coocludi  eamdem  ob  cau- 
sam,  quam  etio  alio  prophela  Deos  coosiderans, 
com  eomdem  popolom  redargueret :  «  Pater  tuus, 
inquit,  AmorrhaBus,  et  mater  tua  CaBthea  (E%ech. 
xvi).  »  Etenim  sicut  AmorrhaBi  ct  CaBthei,  ita  Tyri 
quoque  et  Sidonii  atque  PalaBstini,  non  de  Sem  aut 
de  Japhet,  sed  de  Cham,  qui  reprobusexstitit,  po- 
Bteritate  generati  aunt.  Et  quia  Deus  non  stirpem 


247 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


248 


carnis,  sed  morcs  atteQdit  animi,  Judsi  quoque  A  ®^^i*Q®  JudicaDtesadgenlesezpuleraDtfqasomnes 
Iquamvis  secundum  carnem  destlrpe  Sem  per  Abra- 
ham  proces8erint,Dibilominu8  tamen  inter  posteros 


Cbam  reputantur,  ilii  duntaxat,qui  veri  palrisNoe, 
quod  interprelatur  requiest  sciiicet  Gbristi,  qui  est 
requies  omnibus  sanctia,  bumanam  proptereosas- 
sumptam  despiciuot  infirmitatem,  sicut  ilie  Gbam 
derisit,  et  foris  nuntiavit  patris  nuditatem.Gausam 
dicimus,  cur  preesenli  loco  Judsi  in  synagoga  Sa- 
tanse  remanenles,utjam  dictum  est.subnominibus 
Tyri  et  Sidonis  recte  inteiligantur  Tyrus  etSidon, 
sicutetcsteraregionesterraeGbanaan.populoIsrael 
forte  distributs  sive  designats  fuerunt :  sed  quia  in 
corde  roaris  sits  non  faciie  ab  hostibus  obsideren- 
tur,  minime  capi  vel  possideri  ab  eis  potuerunt.Sio 


6ub  unointelligendaBBuntnomineGrscorum  testante 

Apostolo,  cum  dicit  :  «  Non  estenim  distinctio  Ju- 

dffii  etGneci  {Rom,  \).  »  Item  :  «  Ira  et  indignatio, 

tribulatio  et  angustia  in  omnem  animam  hominis 

operantis  malum,  Judsi  primum  et  Grsci.  Gloria 

autem  ethonoretpazomnioperanti  bonum,Judso 

primum  et  Grsco  (Rom,  n).  »  Per  Grscum  utique 

omnem  gentilem  vult  intelligi.  Ula  vero  expulsio 

apostolorum  ad  gentes,  recte  venditio  dicitur,quia 

videlicet  pro  eadem  spe  temporalis  commodi  illos 

expulerunt,  pro  qua  etiam  occiderant  Dominum  ip- 

Borum.Qusnam  erat  illa  spes  ? Nimirum  ipsa  quam 

innuit  evangelica  parabola,dicentibus  colonis  vines 

ad  invicem,  oum  vidissent  filium  patrisfamilias 


aimirum  Judsiprsdicationis  evangeiics armis  capi  n  «  Hic  est  hsres  :  Venite,  oocidamuseum,etnostra 


debuerunt,  imo  et  illis  prius  verbum  Deiprsdicari 
oportuit,  sed  quia  profunditate  malitis  semetipsos 
oircumdantes,  et  quasi  in  abysso  scientis  nequam 
se  abscondentes,  repulerunt  illud,  et  expugnari  ve- 
ritatis  et  justitis  armis  non  potuerunt,  idcirco  re- 
lictis  iilis  apostoli  ad  gentes  conversi  sunt  (Act. 
xiii).  Item  causam  dicimus,  cur  iidem  Judsi  in  Pa- 
Isstinorom  terminum  concludantur.  Palsslini,  id 
est  Philislbiim,  ascendentibus  ex  iEgypto,et  trans- 
eQDtibus  mare  Rubrum  filiis  Israel,  primi  invide- 
runt,  et  deinde  cstari,  sicut  Moyses  in  cantico  suo 
cum  dixisset :  «  Dux  fuisti  in  misericordia  tua  po* 
pulo  quem  redimisti.  Et  portasti  eum  in  fortitudine 
tua,  ad  habitaculum  sanctum  tuum.  Ascenderunt 
populi  et  irati  sunt,dolores  obiinuerunt  babitatores 
Phiii8lhiim(0^<.xxxii).  »  Deindedecsteris.  «Tunc^ 
ait,  conturbatisuntprincipes  Edom,robustosMoab 
obtiouit  tremor,  obrigueruot  omaes  Labitatores 
Ghanaan  (Exod.  xv).  »  Ita  nimirum  credentibus  in 
Gbristum  et  mare  baptismi  transeuDtibus,primum 
Judsi,  sicut  in  Actibus  legimus  (Aci.  xiv)  invi- 
derunt,  deinde  gentes  csters,  qus  et  exemplo 
crebisque  seditionihus  illorum  in  boc  ipsum  exci- 
tats  sunt.  Et  illi  quidem  Palaestini  sive  Philistbiim, 
quod  interpretatur  potione  cadenies^  argeotum  et 
aurum  Domini  io  sua  deiubra,  id  est,  io  templum 
Dagoo  detuleruDt,  scilicelarcam  uodique  aurocir- 
cumtectam,  et  cstero  desiderabia  slve  'pulcberri- 
ma,  ut  erant  propitiatorium  et  duo  Gherubin.  Isti 
autem  auream,  sive  argenteam  Dominics  Incarna- 


erit  boereditas  (Matth.  xxi).  »  Hooc  fuit  spes  illorumi 
quod  si  Ghristum  Dei  Filium  occidisseot^et  discipu- 
los ejus  expulissent,  terrs  et  tempii  illius  commoda 
liberius  obtinerent.  Itaque  «  vendidistis,ait,illos  fi- 
liisGrscorum,utlonge  faeeretiseos  de  finibus  suis,  » 
id  est,  terrena  tantum  sperantes  et  amantes,  coele- 
stium  prsdicatores  longe  in  nationes  expulistis,ne 
prsdicarent  sus  genti,id  estvobis,  quibusprimum 
oportebat  prsdicari  verbum  Dei.Hocautemfacien- 
tes,  diccbant,  etdicerenoii  cessanl.Deumadseper- 
tinere,  suumque  Deum  esse,  seque  persecationem 
cunctam  pro  ejus  obsequio  facere.  Idcirco  sic  exor- 
sus  est  :  Quidmibi  etvobis?  Nunquid  uUioncmvos 
redditis  mihi  ?  Acsidicat :  Quid  meDeumvestrum 
esse  dicitis,  cum  constet  quia  me  non  cognovistis? 
«  Quid  me  labiis  honoratis,  cum  corvestrumlonge 
a  me  sit(Ma///^.xv)?  »  Dicitis,«  unum  Patremhabemus 
Dcum,sed  quid  mibi  et  vobis  (ioan,  viii.)  »  Arbitra- 
mini  vos  obsequium  prsstare,  «  et  ultionem  reddere 
(/oan.xvi),»quandoveritatisevaogelicsprsdicatores 
107  persequimini  ?  Faciebat  hoc  unus  ex  vobis 
quondam  Saulus,  simpliciter  errans,  et  abundan- 
tius  smulator  existebat  paternarum  suarum  tra- 
ditionum,  sed  ideo  misericordiam  consecutus  est, 
quia  ignorans  fecit  in  increduiitate.  Vos  autem 
per  malitiam  hoc  facitis,  excusationem  non  ha- 
bentes  de  peccato  vestro,  quia  vidistis  et  odistia 
filium,  et  me  palrem  ejiis.  t  Nunquid  »  ergo  «ul- 
tionem  vos  reddetis  mihi,  »  sicut  vultis  arbitrari  ? 
Non  utique,  sed  crudelo  odium   exercetis,  et  vos- 


tionis  veritatem  in  mandacio,quantum  in  ipsis  est,  ^  ipsos  contra  me  ulciscimini.  Dico   ergo  :  «  Et  si 


dettnent,  atque  hoc  faciendo  desiderabilia  [Domini 
reposuorunt  in  tcmplo  Dagon,  quod  interpr*)tatur 
piscis  trisliiuv,  qui  videlicet  piscis  est  Leviatbao 
serpeos,  violis  tortuosus,  et  io  templo  suo  cubat 
habitaodo  io  iocredulis  illorum  cordibQs.  Igitur 
quod  hic  dicit  Tyro  el  Si«loni  atque  Palsstinis,  et 
niios  Juda,etfiIiosUierusuIem  vcndidistis  filiisGrae- 
corum,  ut  longe  faceretis  eos  de  finibus  suis.Isiud 
quoque  contra  pe  Judsi  dictum  eciant.Filii  namque 
Judd,et  filii  Uierusalemapostoli,csteriquediscipuli 
exstiterunt,  quos  iili  vendiderunt  filiis  Grxcorum, 
id  Ci^t  repellendo  vcrbum  Dei,  scque  indignosvits 


ulciscimini  vos  contra  me,  cito  velociter  reddam 
vicissitudinem  vobis  supra  caput  vestrum,»  ulcis* 
cendo  me  contra  vos,  quoniam  ulciscimini  vos 
contra  me.  Non  enim  per  ignorantiam  delinqui- 
tis,sed  «  argentum  meum  et  aurum,  »  de  qualibus 
scriptum  est :  «  Eloquia  Domini,  eloquia  casta,ar- 
gentumigneexaminatum(/^ja(.xi).  »Itcmque  aiibi  : 
«  Desiderabiiia  superaurum  et  lapidem  pretiosum 
multum(Pja/.xviii),  tsive^superaurumettopazion.» 
(Psal.  cxviii).  Hsc,  inquam,  «  desiderabilia  mea  et 
pulcherrima»tulistis  cumviolentia,et«  intulistisin 
delubra  vestra,  »  id  est,  depravastis  dootrina  per- 


249 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOBL.  LIB.  I. 


250 


veraa  in  cordibus  veslriSi  quae  jam  Don  sunt  Dei  A 
templa,  sed  dsmonumdelubra,  et  eos  qui  dod  ali- 
ler  doeebant  quam  sicut  ex  me  docti  suot,  quia 
ratioae  superare  noD  potuistis,  furore  persecuti 
estis,  et  louge  fecistis  eos  de  finibus  suis.  Sed 
quid  ?  Sicut  jam  dixi,  «  vicissitudinem  ego  reddam 
vobis.  »  Nam  «  ecce  ego  suscitabo  eos  de  loco,  iu 
quo  veDdidistis  eos.  »  Quomodo  vel  quando  sus- 
citabo  eos  ?  Id  Dovissimo  die,  de  quo  aute  jam 
dictum  est,  suscitabo  iilos,  ut  resurgant  mortui,  et 
veuieDt  sioguli  apostolorum  sive  praedicatorumde 
locia  ad  quas  ilios  ejecistis,  et  jam  dicta  veDdilioDe 

vcDdidistis.  VeaieDt,  inquam,  dod  soli  vel  pauci» 
sedadduceotes  gcDtium  muUitudiuem,  copiosos 
exercitus  teueDtes  arma  salutis  (Ephes,  vi),  quos 
acquisieruDl  per  <  verbum  Dei,quodrepuii8tisvo8,  B 
et  iudigDOB  fleteroffi  vitae  vosipsos  judicastis  (Act, 
xiii).  »  TuDC  «   coDvertam   retributioDem  vestram 

• 

'n  caput  vestrum,  etvendam  fllios  veslros  et  fllias 
vestras  iu  maDibus  filiorum  Juda. »  Digoa  et  justa 
retributiouis  coDversio  io  caput  vestrum.VoseDim 
sicut  pro  Barabba  Ghristum  commulastis,  et  sau- 
guiDem  ejus  veDdidi8t]8,atque  pro  pseudoaposlolis 
veros  apostolos  tradidistis,  et  ad  geutes  ejecistis, 
ita  flet  vobis  in  ilia  die  resuscitationis.  Vos  nam- 
que  juxta  illud  quod  scriptum  est,  «  Justus  de  an- 
gustia  liberatos  est,  et  tradetur  impius  pro  eo 
(Prov.xi),  »  trademini  in  senlentia  damnationi8,et, 
illia  in  sinum  Abrah»,  Isaac  et  Jacob  receptis, 
vos  foras  expellemini.  Talis  venditio,  talis  com- 
mutatio  fiet  de  vobis  in  manibus  filiorum  Juda,  p 
id  est,  in  maoibusapostolorum,  quia  ipsi  Judices 
▼eetri  erout,  «  sedeDtes  super  sedes  duodecini,  Ju- 
dicantes  duodecim  tribus  Israel  [Matth.  xii,  16).  » 
Nec  vero  veodemiDi  genii  propinqus,  sed  ab  eis 
genti  ionginquissimffi,  id  est  maiigois  spiritibus, 
qus  gens  longinquissima  est  communione  naturs 
vestrae,  ab  omni  foedere  oonditionis  humanae.  Per 

Sabsos  namque,  quod  iuterpretatur  captivantei^ 
maligDOB  spiritus  iutelligi  licet,  sicut  illic,  Juxta 
scDBum  mysticum  accipieudum  est  iu  libro  Job; 
«  Boves  arabaDt,  et  asiDs  pascebaotur  Juxta,  et 
irrueruDt  Sabaei,  tnleruntque  omDia.et  puerosper- 
cusserunt  gladio  (iob,  i).  »  Moraiiter  namque  per 
Sabsos  malignispiritus  inteiliguntur,  qui  ubi  iliis 
potestas  diviniluB  data  e8t,iabores  animaecunctos- 
que  Bensus  utiles  auferuol,  et  percutiunt  gladiis 
inviBibilibus.  Itaque  vendent  eos,  ait,  Sabaeis,  id 
est,  cruoiandoB  sociabunt  eos  spiritibus  malignis, 
quia  Dominus  locutus  est,  cujus  locutio  vera,cuju8 
Bermo  veritas  est.  «  Clamate  hoc  in  gentibuB, 
Banctificate  bellum,  suscitate  robustos,  ascendant 
omneB  viri  bellatores.  CoDcidile  aratra  vestra 
iD  gladioB,  et  ligoDes  vestros  io  laDceas.  loflrmuB 
licat,qoia  fortis  ego  sum.Erumpiteet  venite,omDeB 
gentes.decircuitu,  et  congregamini,  ibi  occumbere 
faciet  DominuB  robustos  luos.Consurgantet  asceu- 
daot  geoteB  in  vallem  Josaphat,  quia  ibi  8edebo,ut 
jodiceffl  omneBgentes  in  eircuitu.i  Qrandis  etfor- 


u 


tis  hio  rhetoric»,  imo  plus  quam  rhetorica,  decla- 
mationisimpetus,  quia  videlicet  graodis  est  re8,et 
diceoda  nequaquam  exiliter.  Hoc,inquit,quod  prae- 
dixi,  congregaturum  mc  esde  omnes  gentes,  et  de- 
ducturum  eas  in  valle  Josaphat,  et  cetera  quas 
sequuntur  usque  ad  illud  :  «  Venundabunt  eos  8a- 
bffiis  genti  longinquae,  »  quia  Domiouslocutus  est, 
«clamate,  •  idest,  praedicate  in  geDtibu8,juxta  il- 
lud: «  EuDtes  Id  muodum  universum,  pradicate 
Evangelium  omai  creaturs  (M^arc,  ult.),  p  Item. 
«  Euntes  docete  omnes  geutes  (Matth.  ull.).  •  Et 
«  8aDCliGcate,iDquit,  bellum,»  videlicet  baptizaudo 
eos  io  Domioe  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  saDcti, 
quateous  ad  illud  bellum,  uaiversalis  judicii,  san- 
ctitatis  et  justitiae  Biot  armis  ioduti  et  praeparati.Bt 
quia  ad  coocursum  illiusbellisoIabaptismatisBan- 
ctiGcatio  non  suflicit,  «  suscitate  robustos,  ascen- 
daqt  omnes  viri  bellatores,  »  id  est,  «  docete  eos 
servare  omnia  quca  maodavi  vobis  (t&tVf.),  •  ut  tuno 
demum  flduciam  habeant  in  die  Judicii,  tanquam 
robusti,  et  ascendant  lanquam  viri  bellatores,  tan- 
quam  Judicea  terribilesc  gladios  anoipitea  in  mani- 
bus  suis  habentes  ad  faciendam  vindictam  in  natio- 
nibus,  increpationes  in  populis.  Ad  alligandos 
reges  eorum  in  compedibus,  et  nobiles  eorumin 
mauicis  ferreis,  ut  faciant  in  eis  Judicium  oonscri' 
ptum  (Psal.cxux).n  Et  quia  rexbellihujus  nimium 
grandis  est,  eumque  negligi  nimis  damnosum  est : 
«  Concidite,  inquit,  aratra  vestra  in  gladios,  et  li- 
gones  vestros  in  laoceas,  »  id  est,  labores  saeculi, 
et  usum  hujus  muodi, «  oujus  flgura  praeteriit 
(/  Cor.  vii), »  postpooite  EvaDgelio  Gbristi  et  verbo 
Dei,  ut  io  iilo  studcDtes  arma  vobisoptima  circum- 
pooatis,  quibus  io  ilio  bello  opus  erit.  «  lofiraioB 
dicat,  quiafortis  ego  sum,  » id  est,  quisquis  ad  ii- 
lud  bellum  sese  prffiparatumesdecupit,tunc  demum 
fortem  sese  speret  in  Dominoinveniri,cumhomili- 
ter  cognoverit  qoam  in  semetipso  infirmussit.Nam 
virtus  in  inflrmitate,  hoc  est,  inflrmitatis  proprica 
cognitione  perfioitur.  Taliter  c  erumpite,  inquil,  et 
venite  omnes  gentee  in  circuitu,»  id  e8t,ab  oriente 
et  ab  occidente,et  a  seplentrione  etmeridie,omne8, 
inquam,  gentes,  quia  videlicet  apud  Deum  nulla 
personarum  aeceptio,  vel  distinctio  est,  sed  omnes 
pro  meritis  discernens,  probos  remunerabit,  im- 
probos  puniet.  Itaque  «  venite  et  congregamini,  » 
alii  ad  dextram,  ulii  ad  sinistram  separandi. 

Haec  proloquen8spiritusprophetious,cum  haote- 
nuB  de  rouItiB  vel  ad  multos  pluraliter  locutusfue- 
rit,  miro  modo  ad  quemdam  singulariter,  repente 
upostropham  f&cit,  dicendo.  «  Ibioccumbere  faciet 
Dominus  robustos  tuos.»  Quiaest  iste  robustorum 
possessor,  quos  ibi  Dominus  faciet  occumbere,ni8i 
isqui  apud  beatum  Job  dictus  cst  esse  rcx  super 
omnes  Glios  superbiffi?  (Job.  xu).  Nempe  ibi  robo- 
8to8  ejusomnes,  id  est  superbos,  cum  eodcm  rege 
ipsorum  vei  principe  faciet  Dominus  occumbere, 
dicendo  sicut  inEvaageiio  legimus  :Nlte,maledicti, 
in  ignem  «ternum,  qui  prffiparatus  est  diabolo  et 


25! 


RCPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


252 


angelis  ejus  {Mattk,  xxv).  »  Neo  plura  cum  illo  ro-  A 
busto  robustorum  loqui  dignatus,  priorem  repetil 
sermonem,  et  dicit  idem  Dominus:  •  GoDSurgaut 
etascendant  gentes  in  vallem  Jo8aphat,quia  ibise- 
debo  ut  judicem  omnes  gentes  in  circuitu.  »  De 
valle  Josaphat  jam  superius  dictum  est.Notandum 
vero,  quod  cum  ilie  dixerit :  «  Coogregabo  omnes 
gentes,  et  educam  eas  in  vallem  Josaphat,  et  di- 
Bceptabo  oum  eis  ibi,10S  nunc  aliterhic  pronun- 
tiat :  GonBurgant  et  ascendant  »  omnes  •  in  vallem 
Josaphat,  »  quando  incredulos  quosque,  vei  adver- 
Barias  potestatcs  Dominusad  judicium  provocat,et 
disceptat  cum  eis  pro  populo  suo  :•  Deducameos, 
inqnityin  vallem  Josapbat.i  Quandoautemcreden- 
tes  ad  praelium  cohortatur:  »  Ascendent,  ait,  om- 
nes  viri  bellatores :  Gonsurgant  et  ascendant  gentes  n 
in  vallem  Josaphat.  •  Qui  enim  judicatur,  in  valle 
positus  est,qui  autem  viri  beilatorisnomeDobtine- 
bit  illic  stando  a  deztris,  amplius  autemquicunque 
nedebit  inordine  8ediumduodeoim,nimirum  in  alto 
erit.  Quod  tandem  ita  subinfert :  «  Quia  ibi  sedebo 
ntjudicem  omnes  gentes  io  circuita,»verbiB  evaD- 
geliois  satis  aperitur  :  «  Gum  autem  veneril  Fiiius 
homiDis  in  roajestate  sua,  et  omaes  angeli  cum  eo, 
tuoc  sedebit  super  sedem  majeslatis  suie,  et  con- 
gregaboDtur  ante  eum  omaes  geates  {Matth.  xzv, 
31),  »  et  oaetera.  Sequitur  :  «  Mittite  falces,  quo- 
niam  maturuit  messis.  Venite  et  ascendite,  quia 
pienum  est  torcuiar,  et  ezuberant  toroularia,  qnia 
multiplicata  estmalitia  eorum.  »  Quis  dicat,quibu8 
dicat,et  quid  signiflcet  quod  dicit  :•  Mittitefalces,»  p 
et  quoniam  «  maturuit  messis,  »  illa  satis  indioat 
evangelioa  parabola  seminantis,  vel  boni  Beminis 
etsizaniorumagri.  De  quibus  cum  dixissent  servi 
patrisfamilias  :t  Vis,imus  etcoiligamus  ea?8ioite, 
iaqnit  ille,  utraque  crescere  ad  messem,  et  ia  tem- 
pore  messis  dicam  messoribus  :  Golligite  primum 
zizaaia,  et  ailigate  ea  ia  fasciculos  ad  comburea- 
dum,triticum  autem  coogregateia  horreumroeum. 
Messis,  inquit  Doroinus,  consommatio  sseculi.Mit- 
tet  Filia8homiai8angefos8U08,et  oolligentdereirno 
ejus  omnia  scaadaln  {Matth.  ziii).  »  Igitur  qui  hiec 
dioit :  «  Mittite  falces  quoniam  maturuit  messis^  » 
Filius  bominis  est,quiet  antequam  fieretFiliuBho- 
minis^  erat  ut  nunc  estFilius  Dei,  et  baBc  et  cetera 
loquebatur  io  prophetis.  EtquibuB  haec  dicit,  mes- 
Bores  ejus  angeli  Bunt,  el  ipsa  maturitas  messis  D 
fiais  estsffiCuli,qaaodo  secundum  prffisoriptam  di- 
Boeptationem  judicii  facienda  est  separatio  triticiet 
zizaniorom  agri.  Quod  autem  sequitur  et  dicit : 
«  Veoiteet  desoendite,  quia  plenum  est  torcaIar,et 
exuberant  toroularia,  »  rem  eamdem  per  aliam  si- 
militudinem  nihilominus  congrue  significat,  quia 
videlicettunc  universaliter  fietquod  nuncinterdum 
particalariter  fit,  ut  a  reprobis  omnino  Beparentur 
electi,  Bicut  in  torcularibus  vinum  in  apotbecis  re- 
ponendum,  separatur  ab  acinis  foras  projiciendis. 
Unde  quod  ait,  «  quia  multiplicata  est  malitia  eo- 
rum,  »  Bic  inieliigendum  eet,  ac  si  diceret :  Quia, 


sic  abundante  malitia,muItorum  cbaritas  refriguil 
(Matth.jxiw}^  ut  amplius  differri  non  debeatexpres* 
sio  judicii,  quia  electia  reprobis,  simpiices  seque- 
streotura  malitiosis.His  dictis  terribiliter  inclamat 
et  dicit  :«  Popuii  in  valle  concisionis,quiajuxtaest 
dies  Domini  invalle  concisionis.  Sol  et  luna  obte- 
nebrati  sunt,  et  stella  retrazerunl  splendorem 
Buum.  »  Idoirco  popuii  vel  gentes,de  quibus  supra 
dictum  est,  in  valle  judicii  sive  concisionis  congre- 
gantur,  ul  a  dextris  atque  a  siniBtris  dispertiti,  a 

Domino  judicentur.  GujuB  moerorem  diei  et  tor- 
menta  pereuntium  ne  sol  quidem  et  luna,astraque 
oetera  potuerunt  intueri,  sed   retrahent  fulgorem 

Buum,et  severitatem  judicanti8,reddentisque  unius- 
cujusque  opus  in  caput  suom,  aspicere  non  aude- 
bunt,  non  quo  clementiora  sint  Dei  judicia,sed  quo 
omnis  creatura  tormentis  aliorum  pertimescat.Eo- 
dem  sensu  quo  hic  ait :  c  Sol  et  luna  obtenebrati 

8nnt,et  stells  retraxerunt  lumenBuum,»  aliuspro- 
pbeta  dicit : «  Dies  Domini  ista,  tenebrs,  et  non 
lux.  Nunquid  non  tenebraediesDomini^et  nonlux? 
Et  oaligo,  et  non  splendorin  eeistiArnos  v.)»  item- 
quealiuB :  «  Dies  ire  dies  illa,dies  tribulationis,  et 
angustiffi,dieB  calamitatis  et  miserifle.diestenebra- 
rum  etcaiiginiB,di68nebuIffi  et^turbinis  (5opAaii.i).» 

Porro,  quod  semel  et  iterum  dicit,  «  in  valle 
ooncisionis, »  idem  intelligi  volens,  quod  supra, 
obi  dixit,  in  valle  Josaphat,  meminisse  nos  facit 
hiBtoriae  supra  mamorats,  quia  in  valle  Josaphat 
oongregvti  filii  Ammon  et  Moab,et  montis  8eir,  ut 
pugnarent  contra  Judam,  versi  contra  semetipsos 
mutuiB  concidere  valneribus,  unde  ei  propier  hoo 
ipsum,  quod  propriis  gladiis  concisi  sunt,  recte 
vallis  conoisionis,  Bicut  econtra  pro  eo,  quod  iilio 
fllii  Juda  benedixerunt  Dominum,  dicta  est  vallis 
benedictionis.  Sicut  illi  mutuis  vulneribus  semet<- 
ipsoB  concideront,  sic  in  illa  die  reprobi,  omoes 
propriis  ex  conscientiis  cendemnandi  sunt.  Seqai- 
tur :  «  Et  DomiauB  de  Sioa  rugiet,  et  de  Jerusalem 
dabit  vocem  suam.  Et  movebootur  cgbII  et  terra, 
et  DomiauB  spes  popoli  sui,  et  forlitodo  filiorum 
Israel.  »  Quoaiam  de  illo  die  Domini  maguo  et 
voxista  Domini  illa  iatelligitur,  de  qua  ipse  ia 
Evangelio  dicit :  •  Nolite  mirari  boc,  quia  venit 
horain  qua  omnes  qui  ia  monoraeatis  suot,  au- 
dient  vocem  Filii  Dei,  et  prodedent  qui  bona  fece- 
runt  in  resurrectionem  vit«,  qui  vero  maia  ege- 
ront,  in  reBurrectionem  judicii  (Joan.  v).  •  Nam 
vox  illa,de  qua  prflBmiserat,  dicens  :  «  Amen,amen 
dico  vobie,  qoia  venit  hora  et  nunc  eet,  quando 
mortui  audient  vocem  Filii  Dei,  et  qui  audierint, 
vivent  (f^uf.) :  »  ille  rugitus,  et  illa  vox  estqua 
infernum  moriendo  ac  resargendo  terruit  ao  vicit, 
predamqaeex  eo  tulit,  secundum  prophetiam  Ja- 
cob,  dioentiB  :  «  CatuIoB  leonis  Juda,  ad  predam 
flli  mi,  ascendiBti  {Gen.  xliz),  »  etc.  Ab  illo  rugita 
Amo8  prophetaiocipit^dicendo  :  «  DominuBdeSion 
rugiet,  etde  Jerusalem  dabit  vocemBoam  {Amos.i).n 


253 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JOEL,  LIB.  L 


254 


Quod  idem  est,  ac  si  dicat :  «  De  Sion  egredietur  A 
lez,6t  verbum  Domiui  de  Jerusaiem  {Isa.i,).  »  Nam 
quod  iilic  seqtiitur,  «  et  luxerunt  speciosa  pasto- 
rum,  et  exsiccatus  esl  vertex  Garmeli,  »  quod  in- 
terpretatur  scientia  circumcisionis,  intelligitur  de 
superbia  Scribarum  et  fharisaporum,  qui  se  pron- 
tebantur  pastores  populi,  qui  propter  suas  tradi- 
tiones  reliquerant  traditiones  Dei,  videiicet  quod 
illa  quasi  speciosa  dootrina  illorum,  corusoante 
Gbristi  Evangelio,  lugere  deberet,  et  exsiccari.  Igi- 
tur  «  Dominus  de  Sion  rugietyCt  de  Jerusalem  dabit 
vocem  suam,  »  videlicet  quando  de  medio  saocto- 
rum,quorum  cum  millibus  veniet,et  de  medio  an- 
geiorum  qui  cum  eo  venient^quorum  nimirum  una 
societas  recte  Sion  diciturel  Jerusalem,  sedens  in 
sede  mfljestatis  sue, «  dicet  his  qui  a  dezlris  erunt:  n 
Venite,  benedicti  Patris  mei,  possidete  regnum. 
His  antem  qui  a  sinistris  :  Ite,  maledicti,in  ignem 
aeternum  {Malih.  xxv).  »  Tunc  utique  movebuntor 
cmli  el  terra,  sicut  ait  ipse  Dominus.  Nam  t  virtu- 
tes  cceii  movebuntur  (Matth.  xxiv).  »  Nec  vero 
parvus  eritterrsmotus  in  occursum  ejus,  sed  tan- 
lu8,ut  mortui  omnes  iropulsi  tanquam  dormienlea 
excitentur.  Et  elecli  quidem  ipsi  quoque  timebunt 
ettrement,  sed  in  ipso  timore  vel  Iremore  fortem 
el  firmam  retinebunt  spem.  Hoc  est  quod  protinaa 
ait ;  «  et  Dominus  fspes  populi  soi,  et  fortiludo 
filiorumSIsrael.»  Omnis  namquo.'populu8  electorom 
Dei  recte  dioitur  et  est,  quos  orones  tuno  eadem 
majestate  sua  miro  modoet  terrebit  et  confortabit, 
qoia  videlicet  nunquam  in  semetipsis,  sed  in  Do-  p 
mino  speraverunt,  nunquam  de  sua,  sed  de  Do- 
mioi  fortitudine  praesumpserunt.  Quo  contra  falsi 
Israelitte  insemetipsis  8perant,elde  semetipsis for- 
tes  videri  vo]unt,dum  «  quserentes  suamslatuerejo- 
stiliam,ju8liti8B Dei subjecti  non Buni{Rom.  x).»  Hsbo 
omniagentibusprffidicatasuntsecundumprsceptum 
dicenti8superius:«Giamatebocingentibu8,»etqu0- 
cunqoe  109  ab  eo  loco  dicta8unt,propheta  de  per- 
sona  Dei  loquebatur.Nunc  tandem  ipseDeus  in  perso- 
nasoaloquebaturetdicit:  cEtscietis  quiaegoDomi- 
nu8  Deus  vesler,  habitans  in  Sion,  in  monte  saDcto 
meo,eteritHierusalem8ancta,etalieninontransibunt 
peream  amplios.Et  erit  in  die  iliastillabuntmon- 
tes  doicedinem,  et  colles  fluent  lacte,et  per  omnes 
rivosJudaibuntaquffi.  EtfonsdedomoDomini  egre- 
dietur,  etirrigabittorrentemspinarum.  iEgyptus  in  D 
desolationem  erit,et  Id  umsa  in  desertum  perditionis, 
pro  eoqoodinique;egeruntinfilios  Juda,  ei  effude- 
runt  sanguinem  innocentem  in  terra  sua.  Et  Judffia 
insternumhabitabitur,etHierusalem  in  generatio- 
nem  et  generationem,et  mundabosanguinemeorum 
quem  non  mundaveram,etDominu8Commorabitor 
in  Sion.  »  Miro  modo  verbasus  persooffi  verbis  pro- 
phetaeDominos  subjongitper  conjunctionero,et,  ac 
si  dicat :  Ista  omnia,  qus  jussi  clamari  in  gentibus, 
fient,  et  tunc  vos  qui  estis  populus  meu9,qui  dici- 
mini  et  veri  estis  fllii  Israel,  «  quia  ego  Dominos 
Deas  vester,  »  8cieti8,inqoam,quia  videbitis.Vide- 


bitis  aotem,non  adhoo  cjper  specolum  in  SBnigmate, 
8edadfaciem(i(?or.  xii).  »— «EgoilleDominus  Deus 
vester,»  tunc  cognoscar  a  vobis  «  habitans  in  Sion, 
In  monte  sancto  meg,»  et  quemadmodum  aliuspro- 
pheta  testatur :  «  Tunc  loquar  ad  inimicos  meos  in 
terra  mea,  et  in  furore  meo  conturbabo  eos,  ego,  in- 
quienSfConstitutussumrexabeosuperSionmontem 
sanctum  ejus  (Psal.  n).  »  Bt  tunc  erit  Hierusalem 
sancta,  videlicet  «  quam,  ut  Apostolus  ait,  exhiboi 
mihi  sponsam  gloriosam  non  habentem  maculam  aot 
rugam  (Ephes.  v),  »  et  de  qua  Joannes  in  Apocaly- 
psi :  «  Vidi  civitatem  Hierusalem  novam  descenden- 
tem  de  CGBlo,a  Deo  parat8m,sicut8ponsam  ornatam 
viro  suo  (Apoc.  xxi).»— «  Et  aIieni,inquit,non  trans- 
ibunt  per  eam  amplius.»  —  «  Alieni,»  inquam,8cili- 
cet  timidi,et  increduli,et  exseorabiles,et  homicidas^ 
et  fornicatores,  et  venefici,  et  idololatrs^Jet  omnes 
mendaces,  qui  antebac  per  eam  transibant  eamqoe 
fati^abant,amplius  per  eam  transire  non  poteront, 
quia  foras  missi  erunt,  et  eicut  illio  scriptum  est, 
« parsillorumeritinstagnoardenti  ignoetsulphorey 
quodestmors8ecunda(t6tVf.).»  Item  :  Illic  scriptom 
est : «  Foris  caneset  maleflci,  et  impudici,et  homi- 
cidffi,et  idolis  servientes,  etjomnis  qui  amat  et  facit 
mendacium  (Apoc.xxu).  »  Igitur»  alieni  non  traas- 
ibunt  per  eam  amplius,  »  — «  et  neque  mors  oltra 
erit,  nequeluctus,  neque  clamor,neque  dolor,  qus 
prima  abierunt  {Apoc.  xxi).  »  —  «  Et  erit  in  die 
illa,  inquit,  stillabunt  montes  dulcedinem,etcolle8 
fluent  lacte,  et  peromnes  rivos  Juda  ibunt  aqos.» 
Montes  illios  oivitatis  prophets  etapostoli,colle8 
autem  csteri  sanoti  sunt,  quorum  qui  doctrinam 
subjectffi  plebes  hic  susceperunt,  idcirco  illic  gloris 
quoque  communicabunt,etinsitam  illis  dulcedinen: 
divins  charitatis  videndo  bibent,etconviYendohao- 
rient,  quia  nimirum  plenius  in  illis  gloriam  Dei  vi- 
debunt,perquorum  doctrinam  gloriam  Dei  cognove- 
runt.HocbreviversiculoPsalmistasignificatdicens: 
«  Inebriabuntur  ab  ubertate  vultus  tui,  et  torrente 
voluptatistusportabiseos,quoniaro  apud  teestfons 
vits,et  in  lumine  tuovidebont  lumen  (P^a/.xxxv),» 
et  quidem  de  montibus  dulcedoet  de  collibus  fluet 
lac,et  peromnes  rivos  Juda,id  est  peromniumfide- 
lium  siveconfessorum  cordaibuntaqus  salientes  in 
vitam  ffiternam,sedejusdemdulcedinis,ejusdem  la-* 
ctis,earumdemque  aquarum  fonsetin  monlesetin 
colles,  et  in  omnes  rivos  illos  de  domo  Domini,  in- 
quit.egredietur ;  qus  videlicet  domus  recte  intelli- 
gitor  fabrica  corporis  Christi,etenim  ipsaest«  do- 
mus  quam  sapientia  sibi  sdificavit  (Prov.  ix).  »  Ait 
ergo  :  «  Et  fons  de  domo  Domini  egredietur,  et  irri- 
gabit  torrentem  8pinarum,fons  vitffi,et  torrens  vo- 
loptatisdeilladomoDominiegrediensJrrigabittor- 
rentHm  spinarum,»  id  est  universitatem  electorum, 
ut  jam  non  sit  quod  erat,  decurrendo  ab  ortu  ad  oo- 
casum  inter  spinas  tribulatiouum  atque  peccatorum, 
sed  torrensdeliciarumabundans  ubertatebonorum 
seropiternorum.Dehoc  item  in  Apocalypsi  iegitur  : 
<cEt  ostendit  mihi  flumen  aqus  vivs,limpidom  sio- 


255 


HCPERTI  IBBATIS  TD1TIENSI8 


256 


ut  crystallum^procedens  a  sede  Dei  et  agni,in  me-  A  iEgyplomJpsi  pro  semetipsis  dictaesseglorianlur. 


dia  plateflecivitatis.El  ex  utraque  parte  flumiDisii- 
gnum  vilae  afTerenB  truclus  duodecim,  per  menses 
eingulos  reddens  frucium  suum  {4poc,  xxii).  »  Bre- 
viterbic  dicendum,  quia  fons  illesiveflumenSpiri- 
tus  sancti  e8t,qiii  et  in  prophela  dicit :  «  Ecce  ego 
declinoin  eos  ut  flumen  pacis,  et  ut  torrena  inun- 
dans  glorias  genlium  {Isa,  lxvi).  »  Hoc,  inquam, 
flumen  paci8,bic  torrens  gloriaB,  hoc  flumen  laetiti», 
hic  torrens  voluptatis,b8ec  ubertas  domus  Dei,8pi- 
ritus  sanctus  est.  Ipse  namque  amor  est  sponsi  et 
sponsaB,  quo  nimiruro  inundatus  et  sanatus,  qui 
erat  torrens  spinarum,  torrens  erit  deliciarum, 
id  est  conditio  nostra,  quffi  mortalis  erat,  et  mise- 
ra,  immortaiis  erit  et  beata.  Givitati  buic  JEgyptus 


Uec  enim  ad  opinionem  iliorum  multum  accedere 
vide3tur,qua  mille  annorumregnum  in  Judsaesibi 
finibus  poliiuentur,  et  auream  Hieru8alem,et  victi- 
marum  sanguinem,  et  Glios  ac  nepotes,  et  delicias 
incredibiles,  et  portas  gemmarum  varietale  distin- 
ctas.  In  illapulchraannorumlongitudinebabitatu- 
ro8  seputant  secundum  banc  propbetiam,demonti- 
buB  Btillas  carneie  duicedini8,et  de  collibus  candidi 
fluvios  lactis,et  peromnes  rivos  Juda  salientes  aquas 
parissimaB,  tanta  ubertate  ut  torrentes  quoque  8pi- 
narum  itacommutentur,quatenuscircum  circanon 
spiniB,  sedlignapulcherriiraatquefructiferanaecan- 
tor,  velut  in  paradiso  delioiarum.  Juxta  lilteram 
h«BComnia  somniant  et  errant ;  sed  bic  error  pro- 


et  Idumsa  spiritualiter.secundum  novam  interpre-  k  pheticis  110  profuitsemperet  prodest  litteris,  ut  a 


tationem,et  secundum  remcontrari«Bsunl,el  Idcir 
co  contraria  recipient.  ^Egyptus  namque  tenebrss, 
IdumsBa  ierrenilas  interprelatur,  omnesque  illos  8> 
gnificant,  t  quos  excecavit  malitia  ipsorum  {Sap. 
ii)9»etqui  proptercupiditatemcorda  terrenagerunf. 
Ait  ergo  :  «  iEgyptus  in  desolationem  erit,  et  Idu- 
mflBa  in  desertum  perditiouis.B  Quare?  «  Pro  eo,  in- 
quit,quod  iniqueegerunt  in  filios  Juda,et  efTuderunt 
Banguinem  innocentem  in  terra  sua,  filios  Juda.  • 
Sicut  Hierusalem  et  Bion,  non  carnaliter  sed  spiri- 
tnaliter  intelIigimQ8,8ciiicet  omnes  qui  unum  et  ve- 
nim  Deumconfitentur,8ecundum  nomen  Juda,quod 
inlerpretatur  canfeuio,  et  propter  eamdem  confes- 
sionem  iniqua  patiuntur  ab  ^gypto  et  a  filiis  Bdom : 
«  Qui  dicunl :  Exinanite>  exinaniteusquead  funda- 
mentum  in  ea  (Psal,  cxxxvi),»  subauditur  Hierusa-  ^ 
lem.Nellent  namque  exinanire  civitatem,id  est  Ec- 
ciesiam  Dei,nuilamque  ex  ea  penitus  audiri  vocem 
Juda,  id  est  confessionis,  ac  proinde  Domino  babi- 
tante  in  illa  cum  abundantia  duloedinis,  fluvioque 
laotis,  ac  per  omnes  rivos  Judaeuntibusaquis,  ipsi 
econtra  erunt  in  desoiationem,  et  in  desertumper- 
ditiouis.Unde  adbuc  sequitur  :  c  Et  Judsa  in  SBter- 
num  habitabitur,et  Uieru8alem,in  generationem  et 
generationem,etmundabo  sanguinem  eorum,quem 
non  mundaveram,  et  Dominus  commorabitur  in 
Sion.»  Cunciabaecspiritualiterdictamiromodo  car- 
nali  Jud«0,  sive  Israeli  ib  carne glorianti  blandiun- 
tur.  Gumenim  contraipsos  maxime  baecdicantur, 
utpote  quiterreoi  sunt  et  terrenadiligunt,et  sangui- 


suis  conserventur  inimicis.Denique  tantasunt.qufls 
contraillosdicuntur,  ut  odionimis  impatienti  illoB 
sinedubioconcitarent.si  manifestis  expressa  fuis* 
sentvocibus.  Itaque  sicut  in  Isaia  loquitur  Domi- 
nu8  :  «  Liga  lestimonium^signa  legem  in  disoipu- 
lis  meis  (Isa,  viii),  »  ita  et  bic  nccessario  factum 
credamur,ut  ligaretur  testimonium  boo  mysticum, 
discipuiis  Cbristi  repositum,  ab  inimicis  Gbristi 
conservandum,  propter  ligaturae  pulcbritudinem, 
propler  blandientem  illis  litteraB  superficiem.Liga- 
tursB  ejusdem  summaclausura  baBC  est :  «  Et  roun- 
dabo  sanguinem  eorum,quem  non  mundaverunt.  » 
«  EiDominus  commorabitur  in  Sion.B  Quorum  eo- 
rum  mundabo  sanguinem  ?iEgyptiorumvideiicet  et 
IdumflBorum,quo8  semetipsos  esse  Judsei  non  sen- 
tiunt,cum  siot  maximi  homicidarum,qui  •  sangui- 
aeminnocentemefifuderunt.»— «Eorum,inquii,8an- 
guinem  mundabo,quem  non  mQndaverunt,t  id  est 
homicidia  cfleteraque  peccataillorum  vindicabo,de 
quibus  pGenitentiam  non  egerunt.  Nam,  si  munda- 
viasent  ipsi  per  temporalem  poBoitentiam,  ego  non 
mundarem  aut  punirem  per  flBterni  judicii  senten- 
tiam.  Succioit  propbeta  persona  loquentis  Domini, 
conversus  ad  nos,  ac  dicens  : «  Et  Dominus  commo- 
rabitur  in  Sion,  »  in  illa  videlicet,  «  cujus  funda- 
mentasuntinmontibussanctiSfCujusportasdiligitDo- 
minu88uperomniatabernaculaJacob(P«a/.LXxxvi),» 
deqoatam  mirabiliterquam  veraciterloquitur  Spiri- 
tus  sanclus, »  et  homo  natusest  in  ea,  et  ipse  fundavit 
eam  Altis8imu8(i6tVi.).  »Ibi  oommorabitur,ibimo- 


nem  eanctorum  prophetarum  in  terra  sua  efTude-  D  ^&tn  faciat  flBternam,  ibi  semper  videbitur  Deus 
runt,  et  proinde  excflBcati  merito  redacti  sunt  in      deorum,8emperque  desiderabiliserit  ad  videndum. 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  AMOS  PROPHETAM. 

111  Tertius  in  ordine  duodecim  prophetaram,  sancius  Amos,  magnam  doctoris  et  eruditoris 
8ui  Spiritus  sancti  graliam  commendat  ad  gioriam  ipsius  referendo,  quis  et  unde  in  prophelam 
fuerit  assumptus.  Ait  enim  ipse  in  tilulo  prophetiae  suse  :  «  Yerba  Amos,  qui  fuit  in  pastoralibas 
de  Thecae  (Amos  i).  »  Et  alibi :  «  Non  eram  proptieta,  nec  filius  prophetSB,  sed  armentarius  vei- 
licaus  sycomoros,  et  tuiit  me  Dominus  cum  sequerer  gregnm,  et  dixit  ad  me :  Vade,  propheia, 
populo  meo  Israel  (Amos  viij.  »  Magnum  quippe  est  prsecouium  gnitise  et  glorisB  Domini,  in  eo 
quod  pastorem  iraplendo,  prophetam  facere  et  dignanter  voluit,  et  efficaciler  potuit.  Porro  uos 
temeritaiis  argui  veremur,  qui  verba  non  hominis,  sed  Dei  verba,  non  ab  bumo  prolata,  sed 
coilesti  magisterio  deproDspia  traciare  mtimar,  qaoram  aab  miyeftiate  magni  et  antiqai,  maiio- 


257  COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I.  25« 

qae  majoresqoain  no8,  intellectus  proprii  vires  snccumbere  falentur.  Quis  enim,  inquiunt,  di- 
gne  exprimat  tria  et  quatuor  scelera  Dumasci,  GazsB,  Tyri,  Edom,  filiorum  Ammon  et  Moab,  in 
septimo  octavoque  gradu  Judse  et  Israel?Quid  igitur?  Reoiittemus  iaxas  manus,  et  verborum 
dignitatem  atque  difficultatem,  dormitionis  ac  somnii  nobis  ut  pigrioccasionem  faciemus?  Si  hoc 
agimus,  contra  nos  est  iliud  dictum  Sapientis^  ut  excusari  non  possimus :  «  Yade  ad  formii-am,  o 
piger,  et  considera  vias  ejus,  et  disce  sapientiam  ;  quse  cum  non  habeat  ducem  vel  prseceptorem, 
nec  priocipem,  parat  aestate  cibum  sibi,  et  congregat  in  messe  quod  comedat.  Usquequo  piger 
dormis?  Quando  consurges  ex  somno  tuo?  Pauiulum  dormies,  paululum  dormitabis,  paululum 
conseres  manus  ut  dormias,  et  veniet  tibi  quasi  viator  egestas,  et  pauperies  quasi  vir  armatus. 
Si  vero  impiger  fueris,  veniet  tibi  ut  messis  tua,  et  egestas  longe  fugiet  a  te  (Prov.  vi).  »  Quonam 
hsBC  dicta  tendunt,  nisi  ut  spem  suggerant  inopi  anim«,  quatenus  de  adjutorio  Dei  confidens 
properet,  exemplo  formicae,  majora  humeris  suis  onera  subire,  cibumquc  sibi  parare?  Ventura 
namque  est  fames  pigris  et  somnolentis,  in  hoe  tempore  dormitantibus,  et  occurret  iliis  quasi  vir 
armatns,  quam  et  Psaimista  prospiciens,  cum  dixisset:  «  NovitDominus  dics  immaculatorum,  et 
haersBilitas  eorum  in  seternum  erit  (Psal.  xxxvi),  »  subjunxit  atqueait:  a  Non  confundentur  in 
tempore  maio,  et  in  diebus  famis  saturabnntur  (ibid.).  »  Tempus  malum  et  dies  famis  nimi- 
rum  appeliat  diem  judicii,  quando  mali  et  pigri,  qui  hic  neglexerunt  omnem  sermonem  proce* 
dentem  ex  ore  Dei,  in  quo  vivit,  et  sine  quo  non  vivit  homo  (Deut.  viii),  esurientet  sitient  ia 
seternum.  Exsurgamus  igitur  etiam  ad  hanc  partem  sermonis  Dei,  et  quisquis  haec  opuscuia  nos- 
tra  legerit,  exoratum  se  noverit,  ut  cum  benevolis  arridens  oculis  dicat  de  nobis  iilud  ejusdem 
Sapieutis  :  «  Formicae,  popuius  inflrmus,  qui  prseparatin  messe  cibum  sibi  (Prov.  xxx).  » 

IN  AMOS  PROPHETAM 

COMMENTARIUM  LIBER  PRIMUS. 

H9CAP.I.— «VerbaAmosquiruitinpastoralibuK  A  dicuntur  Videntes,  Ozias  cujus  in  diebusbaBC  vidit 

deTbecue,qu8Bvidii8uperl8raelindiebusOziffiregie  cognomento  Azariasdictus  est,  rex  Juda,  quiinde- 

Juda.et  io  diebus  Hieroboam  Hlii  Joas  regis  Israei,  bitum  sibi  sacerdotium  viodicare  cooatua  lepra  in 

aDteduosanDOsterrscnotus.wAmot.quodinterpreta-  fronte   percussus   est  (I/ Par.  xxvi),  quando  iram 

tur  populus  avulsu8,ex  ipsa  sui  nominis  interpreta-  Domini  non  solum  pcena  ejus,  sed  et  terraemotus 

tionedurumprsferiprffisagiumlsraeliadquemmit-  ostendit,  quem  Hebrsei  tunc  accidisse  oommemo- 

titnr,  quodvideiicetproximacaptivilatedeterra  sua  ranl.  «   Ante  duos  annos  iUius  terrsmotus  •  hsBC 

folletavellendu8,qoinaureo8  0oiendo?itulos,adomo  verba  se  vidisse  testatur.  Gur  autem  terrsmotus 

etstirpeDavidquemelegeratDominusfueratavulsus.  ejusdem  nunc  fecerit  mentionem,  si  ratio  qusritur 

Hujus  verba  sunt  haec  de  vivo  nimirum  fontd,quod  opportuniusin  proximo  dicetur,  quando  pro  necea- 

681   nnicom   Verbum  Dei,  prolata  et  idcirco  omni  git^vte  mysticisensus  inveniendi,  scrutabimur  ver- 

veritate  rerum  sequentium necessario adimplenda  ;  ticem  Carmeli,  cur  prsBmisso  c  Dominus  de  Sion  ru- 

qoia  videlicet «  Amos  fuit  in  pastoralibus  Tbecue.»  giet  et  de  Hieru8al>^m  dabit  vocem  suam,  et  luxe- 

Bst  aotem    Tbecue  vocabuium  oppidi  distantis  a  ruQt  speciosa  pastorum,  »  subjunxitatque  ait,  «  et 

Betblehem  sex  millibusad  meridianam  plagam,  et  exsiccatus  est  verlex  Carmeli.  »  Porro  Hieroboam 

oitra  nullus  est  viculus,  ne agrestree quidem  oas»,  q  igte  non  est  fllius  Naboth,  qui  peccare  fecit  Israel, 

quales  Afri  appellaot  Mapalia  furois  potius  quam  ged  filiusJoas,  filii  Joathan,niii  Jehu,pronep08  ejus- 

domibus  similes.   Tanta  est  eremi  vaetilas,  quo  dem  Jehu,subquo  prophetaverunt,  Osee,  et  Johel, 

nsque  ad  mare  Rubrum  Persarumque  et  ifithiopum  et  Amos.  Verba  ipsa  Jam  nunc  aggrediamur.  «  Do- 

atque  Medorum  terminos  dilatatur.  Et  quia  bumo  minus  de  Sion  rngiet,  et  de  Hierusalem  dabit  vo- 

arida  atque  arenosanihil  omninofrugumgignitur,  cem   suam,   et  luxerunt  speciosa   pastorum,   et 

cuncta  sunt  plenapastoralibus^utBterilitatem  terrca  exsiccatus  est  vertex  Carmeli.  »  Ab  eo  quo  summa 

compensent  pecorum  muUitudine.  Ex  hocnumero  sanctorum  propbetarum  intentio  tendit,  verborum 

pastorumet  Amospropbetafuitjmperilutisermone,  suorum  inilium  facit,  scilicet  ab  adventu  qui  tuno 

sed  nonscientia.Idem  enim  qui  peromnesprophe-  exspectabatur,  et  Evangelio  Cbristi   Filii  Dei,  et 

tas  Spiritus  sanctus  per  istum  quoque  locutus  est.  quid  propterejus  rejeclionem  sive  repulsionem  in- 

Porro  Tbecue  /u^a interpretatur.  Unde  et  boc  ipsum  felicibus  eventurum  foret  Judieis,  mirabiliter  atque 

nomen   viculi   multum   oongruit  rei,  soilicet  huio  lerribiliter  propbeta  de  pastore  assumptus  edicit. 

prophetiflB,  que  nimirum  si  bene  auditur,  si  aures  Nam  c  Dominus  de  Sion  rugiet,  »  hoo  est,  Cbristua 

aodiendi  habemus,  tantaettam  fortisestot  merito  Dei  Filius,  Deus  et  Dominus,  homo  faotuset  mor- 

vocetur  toba  Dei.  Uffic  verba  «  vidit  super  Israel,  »  p  tem  passus,  infernum  confringet,  et  mortem  evin- 

sobauditurvenientiavelutgrande  pondus.Csterom  cet,  tanquam  leo  fortissimus.tanquam  catulusleo- 

nisi  Israel  praBvaricatus  fuisset,  et  idciroo  non  ad-  nis,  id  est  fortissimos,  Filius  fortissimi  Dei,seoun- 

veraa,  sed  prospera  nuntiarel,  rectius  diceretur  ad  duro  prophetiam  Jacob  dicentis  :  «  Catulus  leonis 

Israel  sive  pro  Israel.  Vidit  autem  visione  ilta  qua  Juda  ;  ad  praBdam,flli  mi,  ascendisti.  Requiescens 

poMont  verba  videri,  scilioet  visione  mentis,  qo8B  accoboistii  ut  leo,  et  qvaBi  leflBna.  Qoia  soscitabit 

vera  vitio  est,  ob  onioB  exoellentiam  et  propbetai  eom  ?  »  (G#ii.  xux.)  Tanto  ragitu  emisao  de  Sion 


2S9 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


260 


deinde  de  Hierasalem,  quaeunaeademque  civitas  A  quitur  ergo  :  «  Hfec  dicit  Dominus  :  Super  tribus 


est, «  dabitvocem  suam, »  idest  emittel  prsdicalio- 
nem  evangelicam,  quodetOeri  oportere  secundum 
Scripturas  ipse  testatus est  ?  «  Quoniam  sic  scriptura 
est,  et  sic  oportebat  Ghristum  pati,  et  resurgere  a 
mortuis  tertia  die,  et  prsdicare  in  nomine  ejus  pce- 
nitentiam  et  remissionem  peccatorum  in  omnes 
gentes,  incipientibus  ab  Hierusalem  (Luc.  xxiv).  » 
Quid  deinde  miseris  eventurum  erat  Judsi8?Nimi- 
rum  geminum malum,  duplexcontritio : alia  tempo- 
ralis,  aliasterna,sive  alia  corporalis,alia  spiritualis. 
De  temporali  sive  corporali^  «  et  luxerunt  spe- 
ciosaf  1 S  pastorum,  »  inquit.  De  aQteroa sive spi- 
rituali,  <:  et  exsiccatus  est^  inquit,  vertex  Garmeli.  » 
Quffi  enim  vel  quorura  speciosapastorumiaxerunt, 


8celeribu8Damasci,et  super  qualuornonconvertam 
eum,  eo  quod  trituraverit  in  plaustris  ferreis  Ga- 
laad.  »  Haec  est  contritio  sterna,  contriiio  spiritua- 
lis,  in  eo  quod  dicit, »  Non  convertam  eum.  »  Quem 
enim  dicit  eum,  nisi  verticem  Garmeli.id  e&t  sicut 
Jam  diximus,  superbiam  scientie  circumcisionis, 
cujus  illa  generatio  vertex  quidam  ex8titit,nemque 
cum  dicit  :  t  Non  convertam  eum,  »  non  licet  sub- 
audire  Damascum,  cum  Dumascus  Bitfemininige- 
neris,  sicut  etcum  dicitur,((  super  tribus  sceleribus 
Gazs,  et  super  quataor  non  convertam  eum  » ,non 
licet  referri  ad  Gazam,  cum  Gaza  nomen  civitatis 
et  feminei  sit  generis,  et  sicut  cum  dicitur.  «  su- 
per  tribus  sceleribus filiorum  Ammon,et  super  qua- 


et  quomodo  luxerunt  ?  Utique  speciosa  civitaa  illa  n  tuor  non  convertam  eam,  »  non  convenit  singula- 


Jerusalem,  qus  et  prophetas  et  ipsum  Dominum 
propbetarum  occidit,  et  auguslum  in  ea  templum, 
quo  nihil  in  orbe  fuit  augustiue,  elc,  quaeounque 
speciosasivedeiectabilia  potuerant  habere  pastores 
illi  falai,  scilicet  Scribae  et  Pharisaei,qui  se  proQte- 
bantur  esse  pastores,  cum  essent  lupi  rapaces. 
Luxerunt  luctu  inconsolabili,  circumdantibus  et 
vastantibus  cuncta  Romanis,  quibus  vincentibus, 
quicuoque  ex  Judaeisgladio,  fami,  et  igni  superesse 
potuerunt,  in  omnes  gentes  captivi  ducli  sunt. 
Hsec  fuit  et  est  contrito  temporalis,  contritio  corpo- 
ralis.  Quis  porro  erat  Garmelus,  et  quis  Garmeli 
vertex,  et  quomodo  exsiccatus  esl  ?  Interpretatio 
nominis  Garmeli  remcito  aperit,  interpretaturenim 
Carmelu85Ctenh'a  circumcisionis,  Ergo  Carmeius  se- 
cundum  suum  nomen  signiilcat  circumcislonem, 
id  est  Judaismuscarnalem  multum  in  sua  scientia 
gloriantem.  Vertex  ejusdem  Carmeli  illa  fuit  gene- 
ratio,  quae  Salvatorem  crucifixit,  «generatio  cujcs, 
ut  sapieniiam  dicit^  excelsi  erant  oculi,et  palpebraB 
in  altum  resurrectae  (Prov.  xxx).  »  Illa  namque  ge- 
neratio  circumcisionis,  summum  sibi  visa  est  esse 
vei  habere  culmen  scientiae,ita  utet  claves  scientiaB 
dixerit  eam  Dominus  tulisse.  «  VaB,  inquit,  vobis, 
quiatulistisclavimscientiae  I  Ipsi  non  introistis,  et 
608  qui  inlroibant,  prohibuistid  (Luc.  xi).  »  Taliset 
vertex  Garmeli,  post  rugitum  Domini  de  Sion  et 
vooem  €ju8  de  Hierusalem  exsiccatus  est,  quia  vi- 
delicet  extunc  ab  illis  recessit  omnis  ros  supernae 
gratiae,  et  nubibus  suismandavit  Dominus,  ne  plue- 


riter  eum  referri  ad  pluralitatem  filiorum  Aramon. 
Igitur  «non  convertam  eum  »  cura  dicit,  subaudiri 
necesse  est  Carmelum,  sive  verticem  Carnieli,  id 
est  populum  Judaicum  oircurocisum,  maximeque 
illai),  quae  Dominum  crucifixit  generalionem  ejus- 
dempopuli,  cujussententiadenotatar  reprehensibi- 
Ub  ex  interpretatione,  ut  jam  dictura  est,  nominis 
Garmeli.  Neqoeenim  leviter  ac  sine  magnae  indi- 
gnationis  pondere  illa  generatio  dicitur  vertex 
Carmeli,  sed  eodem  spiritu,  et  eadem  ira  qua  et 
diabolus  sub  nomine  principis  Tyri,  in  Prophela 
propter  praesumptionem  scientiae  dicitur  Gherub, 
quod  interpretatur  plenitudo  scientiae  :  «  Tu,inquit, 
signaculum  simiiitudinis,  plenus  sapientia,  et  per- 
fectus  decore,  in  deliciis  paradisi  Dei  fuisti  ;  tu 
Cherub  extentus  etprotegens,  et  posui  te  in  monte 
sancto  Dei  (Ezech,  xxviii).  » item  :  •  Et  ejeci  te  de 
monte  Dei,  et  perdidi  te  ,  o  Cherub  protegens,  de 
medio  lapidum  ignitorum  {ibid,).  »  Horao  quoque 
cui  persuasit  in  pretium  transgressionis  scientiam 
plenariam,  dicendo  :  «  Et  eritis  sicut  Dii,  scientes 
bonum  et  malum  (Gen.  xxxvi),  super  eodem 
vitio  denotatur  in  ligno  praevaricationis,  dum  pro 
eo  quod  accidit,  nomen  ironice  scriptum  est  illi,ut 
diceretur  ligoum  scientiae  boni  et  raali.  Itanimirum 
per  verticem  Carmeli,  secundum  jam  dictam  inter- 
pretationem  terribiliter  hic  denotari  arbitramur 
Buperbiam  iliius  generationis,  sive  circumcisionis 
nimium  de  scientia  praesumentis  cujus  tanta  prae- 
sumptio,  ut  Cbristum  virtutera  et  sapientiara  Dei 


rent  super  eos  irabrera,  quia  repulerunt  Verbura  D  speraretse  circuravenirepo88edoli8,etitaexinanire 


Dei,  et  indignos  se  judicaverunt  aeternae  vitae.Super 
illum  verticera,  id  est  super  illara  generationera 
omnium  caeterarum  nationum  orania  peccata  vene- 
runt,  secundura  sententiam  ipsius  Doraini,qui  cum 
dixisset :  «  Ecce  ego  raitto  ad  vos  Prophetas  et  sa- 
pientes  et  Scribas,  et  ex  illis  occidetis  et  crucifige- 
tis,  et  caelera,  »  subjunxit  atque  ait :  «  Ut  veniat 
Bupervosomnissanguisjustus  quieflususest  super 
terram,  a  sanguine  ^bel  justi  usque  ad  sanguinem 
Zachariff),  filii  Barachiae,  quera  occidistis  inter  tera- 
plum  et  ttltare.  Araen  dico  vobis,  venient  haec  ora- 
nia  Buper  generationera  istam  (Matih.  xxiii).  »  Se- 


oonsiliura  Dei,  ut  illura  qui  venisset  benediclus  in 
noraine  Domini  faceret  haberi  maledictura  in  raanu 
legis  Domini,  pro  eo  quod  dixeratlex,  quia  t  male- 
dictus  est  a  Deo  qui  pendet  in  ligno  (Deut.  xxi).  » 
Proinde  terribiliter  dictum,  et  cum  metu  ac  reve- 
rentia  cogitandum,  quod  proptcr  scelera  Daraasci, 
propter  scelera  Gazae,  propter  scelera  Tyri,propter 
Bcelera  Edora,  propter  scelera  filiorum  Araraon, 
propter  scelera  Moab,  propter  scelera  Juda,  etpro- 
pter  scelera  Israel,  hic  Judicet  Dominus  et  damnet 
illura  verticera  Carraeli,  ut  non  convertat  eum,  id 
est  omnino  repellat  etcaoitati  tradateum  Becundum 


261 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  IN  —  AMOS.  LIB.  I. 


262 


alteriaspropheli»  testimonium,  qua  idem  Dominus  A  qo«  nondumeratelata,8edindomojacebat(Lwc.  vii). 


dicit :  «  Bxceca  cor  populi  hujus,  et  aures  ejus  ag- 
grafa,  ne  forte  videal  ocuiis  suis,  et  auribus  suis 
audiat,  et  corde  suo  intelligat  et  convertatur,  et 
sanem  eum  {Isa.  vi).»  Quis  hoc  animadvertere  pos- 
setynisi  Dominusipse  in  luce  Evangelii  consonanter 
et  manifestiuB  dixissetyillud  quod  Jam  prffimisimus : 
«  ut  veniat  snper  vos  omnis  8anguisJusi.U8qai  effa- 
sns  est  super  terram  a  sanguine  Abel  Justi  (Malth, 
xxin).  »  Iiemque :  «  Amen  dico  vobis,  venient  h«c 
omnia  super  generationem  istam  (ibid.)  »  Denique 
si  omnia,  ergo  et  Damasci  et  GaziB,et  PbiliBthiim  et 
Tyri,  et  Edom,et  Moab,patrum  suorum  Juda,  atque 
Jerasalem  scelera  venire  debuerunt  supergeneratio- 
nem  illamsecandam  prophetiam  hanc.Porro  quam- 


Secundum  scelus  est,  voluntatem  opere  comple- 
visse,  et  hoc  facto  mortuus  est  peccator,  et  foras 
elatus.  Sed  adhuc  suscitari  polest,  sicutillum  Juve- 
nem  Dominus  suscitavit,  qui  per  portam  civitatis 
mortuus  efTerebatur.Tertium  scelus  est  opus  maium 
in  consueludinem  vertisse^ettunc  peccalor  mortuus 
et  sepultus  est.  Sed  adhuc  ad  vitam  suscitari  po- 
test,  sicut  Lazarum  Bepultum  jam  quatriduanum 
et  fetentem  Dominus  suscitavit  {Joan,  xi).  Quar- 
tum  scaIub  est,  in  suo  sibi  peccato  complacere, 
Deoque  ad  poenitentiam  revocanti,  et  legi  ejus  re- 
darguenti,  superbis  spiritu  resistere.  Hoc  scelus 
diabolicum  est,  quod  et  in  psalmo  brevi  versiculo 
designautur  :  «  Qui  dixerunt :  Linguam   nostram 


vis  dicantar  venire  super  illius  generationis  verti-  g  magnificabimus,  labia  nostra   a  nobis  sunt,  quis 


cem,  non  tamen  removeri  dicuntur  ab  eisdemi 
quorum  priorum  scelera  fuerunt,  vel  a  quibus  in- 
ccepta  sunt.  Nam  et  illi  onus  saum  singuli  portare 
debaerant,  illa  autem  infelicissima  generatio,  et 
oneraomQiumillorum,  etsuum  debuit  portareonas 
proprium.  Veregeneratioinfelix,in  malum  tempus 
separata,  quemadmodum  hio  idem  propheta  quo« 
dam  loco,  cum  exclamafiset :  «  Vae  qui  opulenti  estis 
in  Sion,  «inter  cstera  snbjunxit  :  «  Qui  separati 
estiB  in  diem  malura,et  appropinquatis  solio  iniqui- 
UXis  {Amos.  vi).  •  Nempesicut  Dominus  noster  apo- 
BtaloB  SU08  beatificans  et  dicens  :  «  Ego  misi  vos 
metere  quod  non  Jaborastis,  alii  laboraverunt,  et 
V08  in  labores  eorum  introistis  (Joan,  iw),  ■  merce- 
dem  illorum  non  exoludit  qui  laborsverunt  et  non 
messuerunt,  videlicet  sanctorum  patriarcharum  : 
qui  ex8pectaverunt,et,  •  non  accepiis  proroissioni- 
bu8,  omnes  defuncti  suni  {Hebr,  xi),  »  sed  istornm 
prsfertquisinelaboreexspectationis  ipsum  praesen- 
tem  beatis  oculis  videre  meruerunt,  ila  nimirum 
cum  dicit:  Venienthsec  omniasuper  generationem 
istam.pcenam  Damascietcfleterorumnonaufert,  sed 
generationis  ejusdem,  quse,  114  mensuram  illo- 
rum  implevit,  majorem  fore  censet.  Jam  litteraeor- 
dinem  prosequamur :  i  Super  tribus  sceieribus  Da- 
masci,  et  super  quatuor  non  convertam  eum.  » 
Recte  in  initio  scelera  ponit  Damasci,  quia  videli- 
cet  a  Damasco  initium  fuit  8anguinis,de  quo  Domi- 
nuB  ait :  «  ut  veniat  super  vos  omnis  sanguisjustus 
qai  effuBus  est  super  terram  a  Banguine  Abel  Justi 


noster  DominuB  est  ?  (P$aL  xi.)  »  Hoc  scelus  per- 
petrare  et  sioloquiest  dicere  verbum  contraSpiri- 
tum  sanctum,  et  «  non  remittetur,  neque  in  hoo 
saeculo  neque  in  futaro  {MaUh,  xii).  »  Non  placet 
sancto  Spiritui,  ut  convertat  illum  qui  sese  in  hoc 
Bcelus  erexit.  Nuno  Jam  littere  hujus  distinctionem 
Bivetenorem,diiigenter  attendamus.»  Super  tribuB, 
inquit,  sceleribus  Damasoi,  etsuperquatuor.  »Non 
dicit  super  tribus  sceleribus  et  super  quatuor  Da- 
masci,  sed  nomen  Damasci  tribus  et  quatuor  inter- 
ponit,  et  tria,  et  quatuor  scelerasubjunxit.  Hic  te- 
nor  in  omnibus  vigilanter  considerandus  est.  Ita 
enim  superlribussceleribus  Gaz»  dicit,demumque 
et  super  quatuor  adjungit. «  Super  tribus  Bceleribus 
Edom,  n  inquit,  ac  deinde,  «  et  super  quatuor,  » 
ait.  Sic  omnino  et  in  ceteris.  Nusquamtria  et  qua- 
tuor  scelera  coiyungit.  Quod  si  faceret,  et  tria  et 
quatuor  viderentur  esse  scelera  Damasci,  et  Gaziey 
et  Tyri,  et  Edom,  et  filiorum  Ammon,  et  Moab,  et 
iudsi,  et  Israelis.  Nunc  autem  hoc  perpendere  ope- 
rs  pretiume8t,quod  singulorum  iUorum,Dama8ci, 
videlicet  et  ceterorum,  tria  tanlum  Bcelera  sint, 
quatuor  vero  verticis  Garmeli,  id  est  ssepe  dicl»  ge- 
nerationiB,  cajus  tempore  Dominus  venit.  Denique 
noo  illa  quartum  sceluB  habuisset^nisi  Dominus  ad 
eam  veniBset^  sicut  et  ipse  testatus  est  ?  «  8i  non 
venissem  et  locutus  fuissem  eis,  peccatum  non  ha- 
berent.  Nunc  autem  excusationem  non  habent  de 
peccato  Buo  (Joan»  xv).  »  Item  :  «  Si  opera  non  fe- 
cissem  in  eis,  que  nemo  aliuB  fecit,  pecccatum  non 


(I  Joan,  iii).  »  Is    namque  locus  esse  dicitur,  ubi  ^  haberent.  Nunc  autem,  et  viderunt,  et  oderunt,  et 


Gain  eumdem  Abel  occitJit,  et  exeo  traxisse  causam 
nominis  sui.  Damascus  namque  bibem  sanguinem 
interpretatur.  Compatanda  Jam  hio  sunt  Bcelera 
tria,  et  quatuor,  et  designanda  qualitatibus  pro- 
priis.  Primum  scelus  est  voluntas  perversa,  qua 
etsi  opere  compleri  cequeat,  tamen  scelus  atique 
est.  Unde  et  propter  odium,  quoniam  et  occidendi 
voluntas  est  Jam  quisque  dicitur,  et  est  homicida. 
«  Omnis  enim  qui  odit  fratrem  suum,  bomioidaest 
{Matth.  ix).  »  Jam  ergo  mortuns  est  qui  odit,  Bed 
mors  ejas  intrinsecus  latet,  et  rursus  ad  vitam  con- 
Terti  potest,  sicutillam  puellamDominuB  suscitavit, 


me,  etPatrem  meum  (ibid.),  »  Igitur  quoniamDo- 
minuB  ad  Damascum,  ad  Gazam,  ad  Tyram  ad 
Edom,  ad  filios  Ammon,  et  ad  Moab  non  venit, 
aed  neque  ad  Judam,  neque  ad  Israel  prioribus 
temporibus  venerat,  sicut  venit  in  tempore  illius 
generationis,  tria  lantum  sunt  scelera  Daroasci  et 
caeterorum,  quatuor  autem  verticis  Carmeii,  id  est 
illius  malae  et  adulterae  generationis  Judaeorum,8ive 
Scribarum  et  Pharisfleorum  quia  Filium  Dei  et 
opera  ejus  viderunt,  ipsumque  et  Patrem  ipsiaa 
oderunt.  Denique  Damascus,  et  Gaza,  et  Tyros, 
et  Edomi  et  fllii  Ammon,  et  Moab,  tria  hec  scelera. 


263 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


264 


malam  voluoiatem,  et  malum  opus,  et  mali  oper.s 
coDsuetudinem  habuerunt,  sed  de  quatuor,  id  eet 
de  Buperba  defensione  8celcru:n  aliquam  habcre  de- 
fensionem  sibi  videri  pos8unt,quianeque  Christum 
viderunt,  neque  Patrem  ejus  bonum  cognoverunt, 
sed  nequeiegemejus.velredarguentem  audierunt. 
Juda  quidem  et  Israel  ante  generationem  istam 
legem  babuerunt,et  traDgressi  sunt  atquein  traDS- 
gressionis  suse  defensionem  prophetas  oociderunt. 
Yerumtamen  non  ita,  sed  in  comparatione  illius 
Bffipe  dictae  generationis,  multo  magis  excusabiles 
sunt.  Etenim,  et  de  Juda,  et  de  Israel,  qualiacun- 
que  exempla  sunt,  quod  pcBnitentiam  egissent,  si 
faotffi  fuissent  virtutes  in  illis,  qun  in  illa  genera- 
tione  factffi  sunt.  Denique  el  Acbab,rex  Israel,  cum 
audisset  sermones  Dominl  per  Heliam  Tbesbitem, 
pro  sanguineNaboth,  que.n  oociderat,p(Bnitentiam 
egit,  jejunavitque  et  dormivjt  in  sacro,  et  ambula- 
vit  demisso  capite.'  Et  idcirco  «  non  inducam,  ait 
Dominus,  malum  domui  ejus  in  diebus  ejus  {lll 
Reg.  xzi).  »  Et  Manasses  rex  Juda,  cum  impie 
egisset,  multumque  sanguinem  innoxium  fudisset, 
postquam  ooangustatus  est,  oravit  Dominum,  et 
egit  poenilentiam  valde  coram  Deo  palrum  suorum. 
Illa  autem  generatio,  de  qua  nunc  sermo  est^neque 
sicut  Achab  rex  Israel  de  futuris  malis  priedicenti 
Domino  credidit,  neque  sicut  Manasses  rex  Juda, 
postquam  mala  ipea  venerunt,  propter  tantas  an- 
gustias  pcenitentium  egit,  quamvis  perirent  fame, 
gladio,  ct  igni,  quamvis  qui  erant  re8idui,duceren- 
tur  in  onines  gentes  captivi.  Caeteris,  qui  in  hoc 
looo  praesoribuntur,  Damasco,  Gazae,  Tyro,  Idu- 
mse,  flliis  Ammon,quod  si  annuntiatum  illisfuis- 
set,  testis  est  ipse  Dominus,  quia  pcBnitentiam 
egissent.  Gum  enim  exprobaretcivilatibus  in  qui- 
bu8  faclsB  sunt  piurimae  virtutes,  necegissent  pce- 
uitentiam  :  «  V»  tibi,  inquiens,  Gorozaim,vffi  tibi, 
Betlisaida,  »  8ubjunxit,atqueait :  •  Quia  si  inTyro 
et  Sidone  facte  essent  viriutes  qu»  facts  sunt  in 
vobia,  o!^m  in  cinere  et  cilicio  pcBnitentiim  egis- 
sent  {iMtLi '..  xv).  »  Quod  de  Tyro  teslatus  esl,  hoo 
idem  csteris  civiiatibus  sive  gentibus,  inler  quas 
Tyrus  tertio  loco  hic  nominatur,licel  intelligi.Quod 
si  quffiras  :  Cur  ergo  non  :uit  annuntialum,  quare 
virtutes  non  sunl  facts  in  illis,  quoniam  crederent 
et  pGBnitentiam  agerent.  Breviter  hic  pro  tempore 
respondendum  esl  quia  Deus  detali  illorum  pcBni- 
tentia  non  ouravit,  aut  curare  debuit,  qus  non 
ageretur  pro  ffiterna  salute  futuri  sfficuli,  sed  pro 
vitanda  adversitate,  pro  retinendaprosperitatevits 
prffisentis.  In  hoc  duntaxal  cunctis  illis  generatio 
sepediota  magisinexcusabilis  ex8titit,et8celeratior 
cunctis  illis  quia  neque  temporalis  miseriffi  com- 
minationibus,  quam  illaturi  erant  Romani,  neque 
ffiterni  judicii  vel  gehennffi  ignis  auditui  Domino 
prffinuntiante  credidit,  semper  incredula,  semper 
dura  cervice  rebellis.  Igitur  iria  tantum  Damasciet 
caeterorum,  verticis  auteni  Garmeli  quatuor  sce- 
lera  sunt,  quia  quartum  est  cor  impQenilens,  eive 


A  rebelHo  atque  defensio  scelerum.  Porrotriaet  qua- 
tuor,  septem  8unt,quia  numerusimparinsoiubilis, 
neque  enim  in  partes  equas  potest  resolvi,  sicut 
pierumque  universitatem  significat,  ita  in  Cain, 
qui  typus  fuit  illius  generationis,  insolubilem 
sive  interminabilem  vindictam  designat,  dicendo 
de  Lamecb  :  «  Septies  ultio  dabitur  deCain,de  La- 
mech  115  vero  septuagies  sopties  {Gen,  iv).  »  Et 
quidem  vindicta  videtur  extendi,  oum  dicit  de  La- 
mech,  septuagies  septies,  quia  numerus  prolixior 
est,  sed  econtra  soiubiiem  significat  ultionem  de 
Lamecb,  qui  nnmerus  solubilis  e8t,septies  vero  in- 
solubilem  ultionem  de  Gain,  quia  numerus  inso- 
lubilis  est.  Denique  septem  nullus  alius  metitur 
numerus  prster  unitatem,  septuaginta  septem  alii 

n  quoque  metiuntur  numeri,  videlicet  septem  et  un- 
decim.  Nam  septies  undecim,  sive  undecies  septera, 
septuaginta  septem  sunt.  Itaquecum  dicitur,«sep- 
ties  ultio  dabitur  de  Cain,  ■  insolubilis,  et  idcirco 
major  ultio  denuntiatur;  dicendo  autem  : «  de  La- 
mech  vero  septuagies  septies,  »  solubili,  et  idcirco 
minor  vindictffi  modus  appenditur.  Proinde  cum 
dicit  Dominus  :  «  sed  omnis  qui  occiderit  Cain, 
septuplum  punietur  {ibid,),  ■  subaudiendum  est, 
nisi  poenitentiam  egerit.  Etin  lege,  quotiesdicitur, 
qui  hoc  vel  illud  fecerit,  morte  moriatur  ;  et  in 
Evangelio  :  «  Omnesenim  qui  acceperint  gladium, 
gladio  peribunt  {Matth.  xxvi),  »  necesaario  subau- 
diendum  est,  nisi  pGenitentiam  egerint.Iste  cor  non 
poenitens  se  babuisse  ostendit,  qui,  nemine  focante 

p  in  jus,  reum  se  esse  confessus  est,  i  quoniam,  in- 
quiens,  occidi  virum  in  vulnus  meum,etadoIe8cen- 
tulum  in  livore  meo.  {Gen.  iv).  »  Ille  autem,et  requi- 
eitus  Domino,  negavit  proferre  dicens  :  «  Nescio, 
nunquid  custos  fratris  mei  sum  ?  •  {ibid,)  et  con- 
victus  desperavit.  c  Major  est,  inquiens,  iniquilas 
mea,quam  ut  veniam  merear  {Jbid,).  » Igitur  et  ge- 
ncrationis  illius  ultionem  interminabilem  signiflcat 
hic  numerus  septenarius,  cum  dicitur  :  «  super  tri- 
LussceleribusMgentiumistarum,  «etsuperquatuur 
non  convertam  ;  •  quod  idem  est,  ac  si  diceretur : 
Propter  omnem  sanguinem  juslum  qui  effusus  est 
super  terram^  projiciam  generationem  illam,  quo- 
ntam,lribus  sceleribus  alienis  addendo  sua  quatuor, 
sicutpatrum  Buorum,ita  etomnium  gentiummen- 
suram  impleverunt.  Scelera  Damasci  in  hoc  uno 

D  factocomprehendit,eoquodtrituraverintinplaustris 
ferreis  Galaad.  Hoc  Damascum  fecisse  conslat, 
regnante  Azahel  secundum  prophetiam  Elizaei.Scri- 
plum  est  enim  :  «  Stetitque  cum  eo,  et  conturbaius 
est  usque  ad  suffusionem  vultus,  flevilcpie  vir  Dei. 
Cui  Azahel  ait  :  Quare  dominus  meus  flet  ?  At  ille 
respondit.  Quia  scio  quffi  faclurus  sis  liliis  Israel 
mala.  Civitates  eorum  munitas  igni  sucoendes,  et 
Juvenes  eorum  interficies  g1adio,et  parvulos  elides, 
et  prffignantes  divides.  Dixitque  Azahel :  Quid  enim 
Bum  servuB  tuus  canis,  ut  faciam  rem  istam  tam 
magnam  ?  Et  ait  Eliireus :  Ostendit  mihi  Dominus  te 
regem   Syrls  fore  {IV  Reg,  viii).  »  Factum  est  ut 


269 


COMMENT.  IM  XU  PROPH.  MIN.  -  IN  AMOS*  LIB.  1. 


M 


propheta  prsdixerat,ct  in  facto  ejus  triascelera,de  A  sitas  8ignincabaturillnrum,quieliaminillotempore 


qmbus  supra  diclum  est,  boc  rnodo  di»iinguuntur. 
Prtmtjm  acelus  uitroaeum  ejus  o<lium  tuit,  qiio  ad- 
versu:»  populum  Ddi  cor  suum  indurdvit,  nibil  ab  eo 
laeaus,  imu  et  Deo  et  propbclis  ejus  iugratus,  Bhffi 
Bcilicot  et  EliHSo,per  quos  fuont  rez  prsejigaatus. 
Naui  ad  Eliam  Dominus  :  t  Vade,  inquit,  revortere 
ia  viam  tuam  per  desertum  in  Damascum,  cumque 
perveneris  illuc,  unges  Azabel  regem  super  Syriam 
{lU  Heg.  xi\),  »  Ad  tillisaua  autem  idam  revela- 
tum  luerat,  cum  diceret  ad  eum.ut  jam  prsmissum 
est,  ■  Ostendit  mibi  Dorninus  te  regem  Syfm  fore 
(Jl^  Reg.  viii).  wSecundum  scelus  fuit,  quod  odium 
iilud  opere  explevU,  dum  contra  regem  Isracl  Achab 
ad  prsiiaadum  in  Ramoth  Galaad  ascendit,  mala 


malo,  regnaniibus  Acbab  et  Jezabel,  impietati  non 
consenserunt,  latentes  apud  8f*metipso8,etcolente8 
Deumverum  patrum  suorum.  Exillis  nonnullosille 
Damasci  bellulnus  furor  trituravit.  Csterum  et  in 
omoibus  quos  pervagando  dissecuit,  non  merita 
vitffi,8ed  veri  Dei  mentionem  tam  illi  quam  etceleri 
persecutisunl  inimici,hoc  mazime  invidente8,quod 
dicerentur  babereDeum  verum,Hecundum  invidiam 
Gain,  qui  fr.ttrem  suum  odio  habuit,  ob  illam  80- 
lummodo  causam,  quod  visus  est  illi  dignior  esse 
oultor  Dei  (Genes.  iv).  Ergo  nec  illorum  8anguiDem 
ab  omni  eanguine  juato,  qui  efTueus  est  euper  ter- 
ram,  ralioezcipit,  sentitque  JudicioDomini  venisse 
euper  illum  (larmeliverticem  ut  ex8iccaretur,et  oon 


ulique  reddens  pro  bonis/sicut  et  prfficessor  ejua  j^  oQQtcrereteumDominus,ide8l,8uperilliuslempori8 


fienadad.Quid  enimboni  fecerat  cumillo  rex  Israel  ? 
Victi  Syrii  cum  dixerunt  :  »  Ecce  audivimus  quod 
reges  domua  Israel  clementes  sint.Ponamusitaque 
saccos  in  lumbis  nostris,  et  funiculos  in  capitibus 
Doatris,  et  ingrediamur  ad  regeui  Israel,forsitan8al- 
vabit  animas  nostras  E^^ressus est  ad  eum  Benadad, 
et  levavit  eum  in  currum  suum.  Qui  dixit  ei  :Givi- 
tates  quas  tulit  pater  meus  a  patretuo,  reddam,et 
plateaa  fac  tibi  in  Damasco,  sicul  fecit  pater  meus 
ia  Samaria,  et  ego  toederatus  reciedam  ate  Pepiglt 
ergo  fmdus,  et  dimisit  eum  (///  Reg,  xx). »  Uoo 
foBdua  uterque  irrupit,  quia  propter  Ramotb  in  Ga- 
laady  quffi  civitas  erat  Israel,  uterque,  Benadad  sci- 
Itcet  et  Azahel,8uo  quisque  tempore  ad  prclianJum 


populum  Judaicum,  sub  quo,  et  a  quo  Domini  et 
prophetarum,  sapieDtiumque  et  Scribarum,  quos 
ipse  misit,  eanguie  est  efTusue  occidendo,  crucifi- 
gondo,  flagellando,  et  decivitateincivitatem  perse- 
qiiendo.  Sequitur  :  «  Et  mittam  ignem  in  domum 
Aziihel  el  devorabit  domos  fienadab,  et  conteram 
verticem  Damaaci,  et  dispefdani  habitatorem  de 
domo  idoli,etlenente  sceptrum  dedomo  voluptatis, 
et  transferetur  populus  Syris  Cyrenen,  dicit  Domi- 
nu8.  »  Sicut  jam  super  diclum  est,  cum  dicit  Do- 
minus  omnia  venire  super  generationem  illam  a 
sanguine  Abel  justi,  quam  intelligimus  perexeicca- 
tum  verticem  Carmeli,  nequaquam  tamen  a  pcBaa 
liberi,  vel  immunes  sunt  quicunque   sanguiaem 


contra  Israel  ascendit.  Tertium  scelusejusdemAza-  p  justum  fuderunt,  sed  in  propriis  personis  poenam 


hei  regis  Syriffi  sive  Damasci  illud  fuit,  quod  noa 
ona  victoria  contentus  in  i\amoth  Gaiaad,  quo- 
tiescuDqoe  etquantumcunque  potuit,  percussitla- 
rael,  et  concidit  in  universis  finibus  eju8,8icut  po&t- 
modumeadem  sacraUistoriatestatur :«  Etpercussit 
eos,  inquit,  Azahei  in  universis  finibua  Israel,  a 
Jordaae  contra  orientalemplagam,  omnem  plagam 
Galaad  et  Gad,  et  Ruben,  et  Manasse,  Azoer  quae 
eatsuper  torrentem  Arnon,  et  Galaad,  et  fiasaa 
(IV  Reg.  x).  >  Porro  Galaad  interpretatur  aceroug 
ieslimonii,  8igaiQ.:atque  hoc  nomen  martyres,  id  est 
teslea  Christi ,  quorum  in  persecutione  ille  sffiped  ictus 
vertex  Carmeli  soperavit  crudelitatem  hujus  Damasci 
sive  regis  Damaeceni,  et  tria  ejus  scelera  quatuor 
suiatceieribus  abundantius  iroplevit.  Proinde  sicut 


quoque  receperunt,  cujus  videlicetpoonffi,  sicutcul- 
pffi,  nonnullam  hffireditatem  generationi  illi  116 
transmiserunt.  Itaque  quod  nunc  ail:  «  Et  roittam 
ignem  in  domum  Azahel,  •  et  cffitera,  sic  de  illaDa- 
masco,  et  de  illa  Syria  facta  intelligamus  supertri- 
bus  Bceleribus  suis,  id  est  propter  tria  scelerasua, 
quffi  jam  supra  diximus,  ul  ignem  illura  et  disper- 
sionem,  qua  illa  generatiodisperiit  snpereistribus 
sceleribus  Damasci,  et  quatuor,  quffi  8U0  tempore 
adjecit,  pariter  respiciamus.  Legimus  quippe  quod 
Theglah  Phalassar  rox  Aesyrius,  interfecto  Rasia 
rege  Damasci,  omnem  Syrias  populum  in  Gyrenea 
transtulerit.Ob  hoc  nuncait :  «  Etconleramvectem 
Dama8ci,et  disperdam  habitantem  de  domo  idoli,  m 
omnem  videlicet  Syrorum  forlitudinem,  qua  velull 


omnis  sanguis  justus,  itaille  queiutuno  Damascus  ^  quodam  vecte  adversariorum  impetus  submovebat, 


fudil,  super  illum  verticem  venire  debuit.  Scd  jam 
bic  qoffiri  potest  quomodo  inter  sanguinem  jusium 
sanguia  ille  possit  reputari,  quem  tuno  Damascus 
etfudit.  Certumestenim  quiatuno  leinporis  misera- 
bilis  Israel,  nimirum  idolol.itri<K  cultibus  sordebat, 
quam  ob  oausaiu  tradebatur  in  m^nus  bostium, 
justam  Domini  sustinens  iram.  Ad  hoc  breviter 
respondeitdum,  quia  tunc  quoque  in  Israei  nonnibil 
justi  tanguiaia  erat,  testaiite  Douiino,  cum  dicitad 
Kliam:«  Bt  derelinquam  mihiin  Israel  septemmillia 
virorum,  quorum  geoua  non  sunt  incjfvuta  Baai 
Ullisg,  zix).  »  Septeaarioaumero  milliumuaiver- 

Pairol.  CLXyill. 


et  uto8tcnderetvanaidolorumauxilia,cum  populua 
Damasci  Assyrio  veniente  caperetur,  signanter  a?t: 
«  Eldisperdam  habitatorem  decampoidoli.  »Simuli 
que  luxuriffi  populum  arguit,  dicendo  :  «  Et  tenea- 
tem  sceptrum  do  domo  voluptatis,  »  quem  intelligi- 
mu8  Rasin.  Quod  aulcm  prffimissum  e^i  :  «  Et 
mittam  ignem  in  domum  Azahel,et  devorabit  domos 
Benadad,  dat  inlelli^M,  quod  Azahel,  regnantiltus 
Ozia  et  Jeroboam,  jam  in  Syria  mortuuserat,  etei 
in  regnum  successerat  filius  suus  BenadHb,  a  quo 
poeteaomnesreges  Syriffict  Damasci  iienadabvooa- 
bulum  possederuat.  Quapropter  non  dixit :  Millam 


267 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


268 


ignem  in  Azahel,  sed,  «  in  domum  Azahel,  widest  j^  Geth  sermo  propheticuB  nominatim  commemorat, 

in  domum  ejus  regiam,  cui  Benadad  filiuR  eotem-  '     ^  ^^  .     .  ^^  ..^  .^  . 

pore  pracerat.VerumtamenhocaperteScriptura  non 

dicit.quodignismalerialisdomumejuaconflagravit, 

sive  quando  regnante  jam  dicto  Benadab  filio  Aza- 

hel,Joa8filiu8  JoahazSyriam  percussit,  sivequando 

rex  Aseyriorum  Rasin  interfecit.Sic  enimScriptura 

est :  «  Mortuus  est  autem  Azahel,   rez  Syrioc,  et 

regnavit  Benadab  filius  ejus  pro  eo.  Porro,  Joas 

fllius  Joahaz  tulit  urbes  de  manu  Benadab  filii  Aza- 

hel,  quas  tulerat  de  manu  Joabaz  patris  8ui  jure 

prslii,lribu8  vicibas  percussit  eum  Joa8,etreddidit 

civitate8l8raeli(JFfi^p.xm). »— «  Ascenditenimrex 

Assyriorum  in  DamaBCum,et  vastavit  e8m,et  trans- 

tulit  babitatores  ejus  Gyrenen.  Rasin  autem  inter- 

fecit  (IV  Reg,  xvi).  »  Nusquam  hic  vel  illic  mentio 


sed  eadem  videlicet  Getb  non  omnino  praeterit, 
dum,  osteris  nominatis,  tandem  ait :  «  Et  peribunt 
reliqui  Phiiistinorum.  »  l)e  ista  gente,  id  est,  de 
Philistiim,  hoc  sciendum,  quia  filiis  Israel  ascen- 
dentibusdeiEgypto  permareRubrum  primainvidit. 
Primam  enim  hanc  inter  cseter&s  gentes  tunc  tem- 
poris  nominatam  audimus  in  illo  doiore  invidi»  ex 
Ganlico  Moysi  :«<  Ascenderunt,inquit,populi,  etirati 
sunt^doloresobtinueruntbabilatoresPhilistiiD.Tuno 
conturbati  sunt  principes  Edom,  »  etc.  (D^ui. xxxii.) 
Inter  dolentes  dolores  invidiae,  primos  posuit  habi- 
tatores  Philistiim.  Videretur  ergo  in  ordine  gentium 
sceleratum  prius  debere  posuisse  scelera  Philistiim 
quamscelera  Damasci,  sive  Syriae.Sed  ad  hoc  scien- 
dum,  quia  etiamante  exitum  de  yEgypto,imo  etante 


flt  ignis,  ut  possimus  ostendere  malerialisincendii  '  discessum  Israel  in  iEgyptum,  Syriam  in  persecu- 


magnitudinemsecundumaltitudinemprepbeticiprflB- 

conii.  Simulque  notandum  quod  contra  omnes  istas 
scelerum  declamaiiones  (excepto  loco  octavo,  ubi 
dicitnr  :  «  Super  tribus  sceleribus  Israel  »  eadem 
poenaiKnis  eodem  modo  subecripta  esl :«  Et  mittam 
ignem  in  domum  Azahel,  et  devorabit  domos  Bena- 
dab,  et  mittam  ignemin  murum  Oazae,  et  devorabit 
cdes  ejus,  et  mittam  ignem  in  Theban,et  devorabit 
sdes  BosraQ,  et  succendam  igoem  in  muroRabalh, 
et  devorabit  edes  ejus,  et  mittam  ignem  in  Moab,et 
devorabit  edes  Cariotb  :  et  mittam  iKuem  in  Judam, 
et  devorabit  sedes  Jerusalem.  »  Istffi  sunt  seplem 
vindicts  ignis,  secundum  tria  et  quatuor  scelera, 
quibus  omnis  justi  sanguinis  mensuram  Juda  sive 


tione  Sanctorum  proprius  livor  excitavit,  testante 
eodem  Moyse,  cum  in  Deuleronomio  dicit  :  «  Susci- 
piensquesacerdos  carlallum,  ponetantealtare  Do- 
miui  Dei  tui,  et  loqueris  in  conspeotu  Domini  Dei 
tui.  Syrus  persequebatur  patrem  meum,qui  descen- 
dit  in  >Egyptum,  et  ibi  peregrinatus  est  in  paucis- 
simo  numero,  crevitque  in  gentem  magnam  etro- 
bustam,  »  etc.  (Deut,  xxvi.)  Syrus,  inquit,  id  est, 
Laban  de  Mesopotamia  Syri»,  assumptis  fratribus 
Buis,  persecutus  est  palrem  meum  Jacob,  quem  et 
comprehenditin  monleOalaad,  sed  vidit  in  somnis 
dicentem  Deum  :  •  Cave  ne  quidquam  aspere  ioqua- 
ris  contra  Jacub  {Genes^  xxxi). »  llla  persecutio  Syri 
Jam  tunc,  etpericulosafuit,  etmagnam  persecutio- 


Jerusalem  illasspedictagenerationeimpievil^cujus  C  noro  signiflcavit,  quojam  bumiles  persequi  incipiO' 


materialem  ignem  siveincendium  totusorbisaudi- 
vit.  Quapropter  si  bistoria  deficit,  qua  materialis 
ignis  secundum  prophetiam  hanc,  illis  etillisaedi- 
bus  atque  muris  immissus  possit  ostendi,nihiiomi- 
nu8,  imo  et  multo  magis,  veritatem  prophetia 
miremur,atqueveneremuradimpletamjuxta8ubti- 
litatem  sus  intentionis,  quianimirum  quarum  sce- 
leragentium  iroplevit,  earumdem  vindictas  igneas 
illa  infelix  generatio  super  semetipsam  tranBlulit^ 
ignemque  commeruit,  qui  hicincipiens  nuUum  ha- 
beret  finem,  secundum  illam  in  Deuteronomio  Do- 
mini  sententiam,  qua  dixerat : «  Ignis  succensus  est 
in  furoremeo,  etardebitusqueadinrerni  novissima 
(Deut.  xxxii).  »   S(>quiiur  :  «  Hsec  dicit  Dominus  : 


bant  Buperbi  secundum  interpretationem  ipsius  no- 
minis  Syri.  Syrus  interpretatur  suhlimis.  Recte 
igitur,  non  ante,  sed  post  Syriam,  sive  Damascum 
hic  ponitur  Philistiiro,  non  ob  islam  solummodo 
cau8am,verumetiamquiaBicutjamEuperiusdictum 
est,  ubi  initium  efl^usuuiestjustisanKuiniSyquando 
fratrem  suum  Abel  justum  Gain  funestus  occidit. 
Item,  recte  queritur  cur  in  capitecondemnationis 
Pbilistiim,  Gaza  potius  quam  Azotus,  siveAscalon, 
aut  certeAccaron  positasit,  dicendo,  «supertribus 
sceleribus  Gazffi  ?  •  Adquoddicendum,  quia  Gaza 
potius  Judaici  sceleris  simul  et  damnationis  triste 
prffisagium  pretulit,  videlicetin  eo  quod  apud  iilam 
Samson  fortissimus  et  occubuit,  et  plures  quam 


Super  tribussceleribusGazs,  etsuper  quatuor  non  D  vivus  occiderat,  moriens  occidit  (Judic.  xvi).  Quo 


convertam  eum,  eo  quod  transtulerit  captivitalem 
perfectam,  ut  concludereteam  in  Idumsa,  et  mit- 
tam  ignem  in  murum  Gazs :  et  devorabit  edes ejus, 
et  disperdam  habitatorem  de  Azoto,  et  tenentem 
sceptrum  de  Ascalone,  etconvertam  manum  meam 
super  Accaron,  et  pcribunt  reliqui  Pbilistinorum, 
dicit  Dominus  Deus.  »  Quinque  civitates  Pbilistino* 
rum  plerisque  locis  nominatesunt.  Ezempli  gratia, 
ut  illic  :  «  lli  sunt  autem  ani  aurci,  quos  reddiiie- 
runt  Pbilistiim  pro  delicto  Domino  :  Azotus  unum, 
Gaza  unum,  Ascalon  unum,  Getb  unum.  Accaron 
unum  (i  Reg.  vi).  »  Istas  hic  omnes  preter  unam 


tandem  in  facto  Gaze,  sive  Phiiistiim  sceIera,quo- 
rumdenumcrojamdictumeBt,denotantur?«Eoquod, 
inquit,  transtulerit  captivitatem  perfectam,utcoQ- 
cluderet  eam  inldumea,  »  hoc  videtur  dicere.quod 
Gaze  captivitdtem  ex  populo  Idumeorum  duxerit, 
et  quod  Idumeis  vendiderit  quo8  ceperat  ex  Judeis. 
Verum  boc  etsi  factum  est,  tamen  non  tam  clare 
factum  est,  nec  tanta  captivorum,  eive  vendito- 
rum  roultitudiQe,  ut  sacria  Historiis  traditum  sit, 
alque  idcirco  res  miDor  videtur  quam  ut  prophe- 
tica  declamatione,  sive  conquestione  digna  sit.  Ai- 
tius  117  ergo  querondom  quidt  Gaz»  aive  Phili- 


269 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


270 


stiim  coDspiratione  habitacum  I(luDQffii8,contrapo-  A. 
pulam  Dei  feceritJam  antedictum.quia  niiislsrael 
asceDdentibuB  de  iEgjpto  per  mare  Rubrum,  gens 
Phiiistiim  prima  invidit.  Sciendum  autem,  nec  du- 
biaoi  est,  quod  si  Idumsi,  fllii  videlicet  Eaau,  flliis 
Israel  tanquam  fralribus  euis,  ut  jure  debuissent, 
auxilium  ferre  voluissent,  et  Phiiistiim  et  Ghana* 
n»i,de  qaibus  postmodum  dicendum  erit,non  tam 
faciie  illis  obsistere  tentavissent.  Proinde  item  et 
illnd  noQ  dubium  est  quin  prima  illis  cura  fuerit, 
antiquam  invidiaa  flammam,quam  habuit  Bsau  con- 
tra  fratremsuum  Jacob,resu8citare  in  genteejusdem 
Esau,  id  est  Idumsis,  imo  et  augere  malis  persua- 
sionenc  flalibu8,utsibi  caeteris  gentibus  potiusquam 
Israelitis  Idumsi  consentirent,  secumque  cootra 
illoB  communes  inimicitiassusciperent.  Hoc  primi  n 
fecissePhilistiim  vigilanterattendentibus.Soriptura 
indice,probaDtur.  Scriptum  est  enim  :  « Igitur  cum 
emisissetPharaopopalum,  non  eosduxit  Dominus 
per  viam  terrs  Philistiim,  qum  vicina  est^reputans 
ne  forte  poeoiteret  eum  si  vidisset  adversum  se 
bella  consurgere,  et  reverteretur  in  iEgyptum 
(Exod.  xiii).  n  8i  vidissel,  ioquit,  adversum  se  bella 
consurgere,  quod  utique  fleret,  nam  jam  tunc,  at 
supra  dictum  est  «  doiores  obtinuerunt  habitatores 
Phiiistiim  (Exod.  xv).  »  Neo  vero  ubsque  consensu 
fratrain  Israelis,  id  est,  IdumaQorum»  hoc  facere 
leviterausi  fuissent,  imo  et  communem  cum  illis 
eontpirationem  eamdemque  preparaveraiit  volun- 
tatam.  Hoc  exeosatis  liquet,  quod,  flliis  Israel  de- 
clinaatibas  Phiiistiim,primi  ex  cunctis  gentibusar- 
mati  occarrerunt  eisdem  sui  fratres  Idumsi,  sicut  ^ 
scriptom  est :  «  Misit  nuntios  Moyses  de  Gades  ad 
regem  Eddom  qui  dicerent :  Hsc  mandat  frater 
toua  Israei.Obsecramusut  nobis  transire  liceatper 
terram  tuam.Ad  baec  respondens  Edom  :  Non  trans- 
ibi8,ioqnit,  per  me,alioquin  armatus  occurram  libi 
[Num.  XX). >»  Rursus  supplicantibus  respondens  ait: 
k  Non  transibitis.  Statimque  egressus  est  obvius 
cam  inHnila  multitudine  et  manu  forti,  nec  voluit 
aeqaiescere  deprecantiut  concederet  transitumper 
fioea  suos.  «Quamobrem  divertitab  eoIsraelO^iT/).)» 
Igitar  dubitare  opus  non  est  quin  illuc  propbeta 
re8pexit,ut  diceret : «  eo  quod  transtuierit  oaptivi- 
tatem  perfectam,ut  concluderet  eam  in  Idumsa.  • 
PerfectamDamquecaptivitatem,id  est  filios  Israel, 
coQsammata  atque  traosacta  captivitate  sive  pere-  D 
grioatione  deiEgypto^asceodentes  traDStulit,id  est, 
deolinare  et  per  viam  deserti  cirouire  fecit.  Quod 
\  nisi  Domioas  pr8evidis8et,et  si  Israelem  per  terram 
Philiatiim  duxisset,  utique  conclusissent  eos  Phi- 
listiim  in  Idamva,  id  est^armatis  occurentibus  Idu- 
-  mcis,  sicut  jam  dictum  est,  ipsi  a  tergo  insecuti 
fuissent,  et  ita  conclusos  opprossissent.ao  proinde 
pceniteret  Israelem  de  y£gyplo  exisse,  cum  videret 
Qodiqae  adversum  se  bella  consurgere.  Horum  sce- 
lerum,  qa»  in  hoo  facto  numeranlur,  mensuram 
illa  generatio  Judaici  populi,  de  qua  seepe  dictum 
estytaiiter  implavit :  Credentibus  in  Christum  piuri- 


mis,  et  ad  prsdicationem  Evangelii  transeuntibas 
Rubrum  mare  baptismi.dolores  obtinuerunt  Judaeos 
cum  Scribis  et  Pharisaeis,  et  transferre  conati  saot 
illoSfUt  concluderentin  Idum8eam,nimirumquando 
in8titerunt,8ummitendo  pseudoapostolos,  ut  indu- 
cerent  eos  in  suasterrenasetcarnales  caeremonias, 
siout  in  Actibus  apostolorum  scriptum  est :  «  Et 
quidam  descendentes  de  Judaea  docebanl  fratres, 
quia  uisi  circumoidamini  secundum  legem  Moysi, 
non  potestis  salvi  fleri(i4(;/.xv).  »  Item :  «Surrexe- 
runt  autem  quidam  de  haeresi  Phariseorum,  qui 
crediderunt  dicentes  quiaoporteret  circumcidieos, 
praecipere  quoque  servare  legem  Moysi  (t6td.).  » 
Hffio  et  similia  dicentes  et  facientes,  non  mininnaa 
Evangelio  Ghristi  seditiones  excitaverunt.  Itaque 
•  super  tribus  sceleribus  Gazs,  et  super  quataor 
non  convertam  eum,  •  inquit,  subaudi  verticem 
Carmeli,  id  est  ilism  generationem  Judaici  popali| 
super  quam,8iout  caetera  omoia,  ita  etista  triasce- 
lera  Gazae  cum  suis  quatuor  juste  venerunt.  Qula 
sicut  Gaza,  sive  Phiiistiim,  et  roala  voluntate  invi* 

derunt,  et  facto  persecuti  sunt,  et  quoad  potue- 
runt,  adversari  non  destiterunt :  ita  ipsi  quoque 
Evangelio  Christi,et  mala  voluntale  inviderunt,  et 
facto  adversati  sunt,etnunc  usqueblasphemarenon 
desinunt,  quartum  habentes  scelus  ineo  quod  le- 
gem  et  prophetas  econira  testiflcantes  audire  con- 
temnunt.  «Btmittam,ait,  ignem  in  murum  Qaz», 
et  devorabit  edesejus.etdisperdam  habitatoremde 
Azoto,  et  tenentem  sceptrum  de  A8Calone,et  con- 
vertam  manum  meam  super  Acoaron,  et  peribunt 
reliqui  Palaestinorum  dioit  Dominus.  »  Haeo  juxta 

litteram  ubi  vel  quando  insigniter  facta  siat,saora 
nonnarratHistoria.Caelerum  in  illam  generalionem 
ita  factum  est.  Misit  namque  Dominus  ignem in  mu- 
rum  ejus  per  Romanorum  manus,et  devoravit  aedes 
ejus,et  dispersithabitatoresde  Jeru8alem,et  tenen- 
tem  8ceptrum,ut  jam  non  habeant  regem,sive  re-* 
gnum,  qui  regem  suum  Christum  negaverunt.  Et 
convertit  manum  suam  super  eos,  quicunque  igni 
jam  dicto  superfuerunt,  ita  ut  dispergerentur,  et 
in  omnes  gentes  captivi  ducerentur.  Nomina  ipsa, 
Gaza,  Azotus,  Ascalon,  et  Accaron,  et  Philistiim 
generationi  lali  congruunt.  Gaxa  quippe  sonat  for- 
lt7ttdtfim,et  Judaeorum  desigoatrebellionem  adver- 
sus  veritatem.  Azotus  interpretaturij^iitftt^mi  sive 
pairuit  et  ardentem  in  illis  significat  invidiam  patris 
eorum  diaboli,  quae  exuberat  in  eis.  Ascalon  inter- 
pretatur  ignis  komicida^ei  bomicidialem  illorum  fu- 
rorem  desigoat.  Accaroo  sterililaSj  et  inopiam  illo- 
rum,quia  fructum  spiritus  fugiunt,et  paleam  litterae 
sectantur,  signiflcat.  Philistiim  polione  cadenles^  et 
iUorumvereebriosumhocnomineintelligimusscan- 
dalum,  juxta  illud,  quod  in  psalmo  scriptum  est  : 
«  Fiat  mensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueum,  et  in 
retributionem  et  in  scandalum.  Obscurentur  oculi 
eorum  nevideant.etdeorsumeorum  semperincurva 
{PsaU  Lxui).  »  Sequitur  :  «  Ilaec  dicit  Dominus  : 
Super  tribuB  sceleribus  Tyri,  et  super  quatuor  non 


\ 


^71 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


27t 


convertafti  eum,  eo  quod  concluserit  captivitatem  A  B'1oro,«ita  subseqnitur:  «Quod  cum  aQdieset  Cba- 


perfoctam  in  Idumsa,et  non  fuit  rec*>rdata  foBderis 
fratrum,  et  immittam  ignem  in  murum  Tyri,  et  de- 
vorabit  edes  ejus.  » 

Eimdem  impietatem  quam  impataveratGazreyiaa- 
putat  et  Tyro,  dicens  :  «  eo  quud  concluserat  capti- 
vitatem  in  Idumsea.  »  Quod  ut  idem  clarescatez  aa- 
ctoritateScripturiB.quando  velquomodo  factumsit, 
supra  memoralffi  sequentia  bistorii«  respiciamus. 
PrcmiBBO  qaod  rex  Edom  postulanti  Ibraeli  traos- 
itum  per  terram  suam  Degavit,8tatimque  egresfeus 
est  obviam  cum  inflnita  multitudine  etmanuforti, 
protinuB  Bubjungitur :  «  Quod  cum  audisset  Ghnna- 
D8BU9  rex  Arad,qui  habitabat  ad  meridiem,  veniEse 
BCilicct  Israel  per  exploratorum  viam,pugnavit  con- 


naneuB  rex  Arad,  qui  babitabat  ad  mendiem,  ve- 
Disse  ecilicet  Isral  per  exploratorum  viam  pugoa- 
vit  contra  iilum  {Num,  xxi).  >  Hoc  nitiiirum  concla- 
siBBe  fuit.  Illudaulemtantummodoin  voluntate  fuit 
PhiliBtiim,  et  idcirco  de  Gaza  dictunr.  e8t,quia  trans' 
tulit,at  concluderet.  Hic  autem  deTyro  dicitur  quia 
conclueit.  Notandum  quoqaequam  congruetali  in 
loco,  tali  intempore,  vel  re  mentionem  faciatcapti- 
vitatia.  Denique  hoc  verbo  crudelitaiem  viscerum 
illorum  vaide  percutit,  qui  captivitatem  perfectam, 
vel  consummatam,  iongo  tempore  protractam  invi* 
debant  8olvi,nih.I Issi  a  captivis  illia  quorum  capti- 
vilaBtalis  fuerat,ut  omces  bominesdeberent  Baliem 
pro  CQ  nmuni  humanilate  commisceri.  et  diceret 


tra  illum,  et  victor  exislens  dnxit  ex   illo  priedam  3  tale  quid  ut  ille  Jethro  de  Madian,  cognatus,  id  est, 


{Ifum,  xxi).  »  Pro  Chananceo  Tyrum  bie  positam 
arbitramar,d{ctumque  es»e  Fuper  tribus  sceleribus 
Tyri,  pro  eo  ut  diceretur  supcr  tribus  BCPleribus 
GhanaDflei.  Tyrii  namque  et  SidoDii  deCbaDaDfleia 
sunt. 

Quod  si  qnaBritur  cur  nomen  Tyri  potius  quani 
Ghaoancorum  vocabulum  hic  scribere  placuit,tfcire 
debemus  quia  solas  gentes  illas  prophcticus  spiritus 
in  hoc  ordine  condemnare  ItS  proposuit,qu«  ni- 
hil  ab  hrael  laesie  sunl,  et  gratuitas  coutra  illum 
iaimicitias  eusceperunt,  cum  ille  noo  qusreret 
terras  eorum.  Porro  terram  Gbanaan  obtinere  que- 
rebat,  ei  ad  popsidendam  illam  ex  iOgypto  ascende- 
rat,  et  idcireo  Ghanansusunivereub  non  ita  gratui- 


socer  Moysi:  «  Benedictus  Dominus,  qui  Iiberavit 
vo8  de  manu  iEgyptiorum,  et  de  mdinu  Pharaonis. 
Nunc  cognovit  quiamagnus  Dominus  superomnes 
Deos,  eo  quod  superbe  egerit  contra  illoe  (Exod^ 
xviii).  » 

Item  et  illud  DotaDdum,quod  cum  dixisset :  n  eo 
quod  coDcluserit  captivitatem  perfectam  iu  Idu- 
miea;  »  addidit  pluraliter,  «  et  dod  sunt  recordati 
fcederis  fratrum.»  Quoniam  erant,  qui  non  sunt 
recordali  foederis  fratrum  ?  Nimirum  Tyrus  sive 
Ghananseas  et  Idumflea.  Ambo  namque  coDsilium 
ineuDtes,  unam  earndemque  voluntatemhabuerunt. 
Idumaea  aive  Bdom,  ut  contra  fratrem  de  caplivitate 
revertentem  armatusexiret;  Chanan8eu8,utldumffia 


tas  coDtra  Israel  ioimicitias  exercebat.  Tyrum  et  q  malitiam  adversus  fratrem  approbaret,  pariterque 


Sidouem,  qaamvis  et  ipsae,  Qt  Jam  dictam  est,  de 
CbaDanaeis  esBent,  Israel,  utpoHsideret,  inteDdisse, 
vel  coDtra  eas  pugnasse  doo  legitur.  Itaque,  Bup- 
preseo  uuiversali  DomiDC  Ghaoansi,  aomen  poni- 
tur  Tyri,oo  quod  Israelem  gratis  oderit  sicut  Syria 
et  Philisliim,  et  Edom,  et  filii  Ammon,  et  Moab» 
quorum  terras  Dominus  neque  promiserat,  neque 
dare  volebal  ilJi.Nunc  demum  vidcamuB  utriusque 
loci  nonnullam  in  eodem  scelere  distantiam.  Dixe- 
ratdeGaza.M  eo  quod  transtulerit  captivitatem  per- 
fectam,  ut  conoluderet  eam  in  Idumffia,  »  de  Gha- 
DaDxo,  id  est  de  Tyro,  duoc  dicit,  «  eo  quod  con- 
clusrrit  captivitalem  perfectam  io  Idumffia.  »Deni- 
que  transiulisse  intentione  concludendi  roinus  est 


accarendocuro  arrois  fraternam  odium  sibi  pla- 
cere  ostenderet.  Ita  foeduB  fraternum  foedus  natu- 
rale,alter  istorum  impugnavit,  alter  utimpugnare- 
turadjuvit.  Prffiterea^fratrea  quodam  modo  Judffio- 
rum  Tyrii  fuerunt,  eo  quod  Hiram  princeps  Tyri 
6um  Davidatque  Salomone  habuerit  amicitias  {/// 
liey,  v,6),  intantum,utet  ille  inffidificationem  tem- 
pli  atquepalatiilignacedrina  ratibus  Joppenusque 
perduceret,et  hi  frumentum  ei  oleum  Tyriis  largi- 
rentur,et  vigintiurbesin  Basan  ci  domo  daret^quas 
ill6,quia  graminibus  plens  erant,suscipere  noluit. 
Verum  quid  post  illam  societatem  anle  tempora 
propbetiffihujas  feceritTyrusconira  Israel^sifecoa- 
traJudam,etquomodo  vel  quando  concluseritcapti- 


quam  conclusisse.  8ic  in  memoratis  rebus  evenisse  n  vitatero  perfectam,  sacra  non  narrat  Uistoria.  Item, 


manifesium  est.  lllic  enim  Pbilistiim  perfectam 
captivitatem  illam  de  ^gyptoascendenlem  io  Idu- 
rosanon  conclusit,8ed  tantiimmodoconcludere  pa- 
rata  fuit^quamobrcm  et  Dominus  Israelem  circum- 
duxit  per  viam  de<<ertr,unde et  imputatur  Pbilistiim 
quodcaptivitatem  transtulerit^et  deindeldameailli 
armata  occurrit.  Porro,  de  Gbanauffio  pro  qno  in- 
telli^imusbicpositumnomenTyri^scriplumestquia 
conclusum  inlcr  se  et  Idumeam  Israel  oppugnavit. 
Tunc  namque  venerat  in  monte  Hor.  qui  est  in  fini- 
bus  terrffi  Rdom.  Prscmissoqupquamobrem  divertit 
ab  eo  lt>rael,w  cumqiie  ca^tra  moviesent  de  Gudes^ 
veaeruDt  io  moatem  Uor,  qui  est  \n  finibat  terr« 


quod  dicit  deinde  :  «  Et  imroittaro  ignem  in  rourum 
Tyri,et  devorabit  aedes  ejus,  »  sacris  litteris  aperte 
traditum  dod  iDvenitur.Gtquidem  Nabucbodooosor 
Chaldnoruro  rex  Tyrum  expugoavit  et  cepit,8ecun- 
dum  prophetiam  Ezecbielis  dicentis;  «  Gircumda- 
bit  te  munitionibus,  et  comporiabit  aggerem  ia 
JEgypio  {E%ech,xxn).n  Elrursus :«  Nabucbodonosor 
re.x  Babylonis  servire  fecil  exercitum  suum  servi- 
tute  magna  adversusTyrum^CzTA.  xxix),  »  et  cw- 
tera  ;  aed  cuncta  hec  absqae  ijenis  ccnflHgratiune 
fieri  vpI  perfici  potuprunt.  Itaque  quoquo  modo  in 
illam  T.vram  vindioatum  sil,  illud  dubiam  nonest 
quin  super  geDeratioDem illam  eepe  dictamfloelera 


273 


COMMENT.  m  XII  PROPH.  MIN, 


^OS  LtB.  }. 


274 


«jusdem  Tyrl.sicut  et  cfPleni  omnia.veneriot,  quia  A  solverur*^^  consolabalot  sc  nequiter  in  illo  fralre 

;arguiiur,illa8pirilualilcrimple-      »»»»'..^„oEdoro,p.iuluIumque  requiescebatodii  spi- 


quod  Tyrus  fecis8P 

vit  persequendo,  utsupcrius  jam  dictumest,  fidem 
Evangelii  ChrisM.  Proinde  cum  dicil,  «  Super  tri-, 
bus  sceleribus  Tyri,el8uperquatuor  non  cony^^j.^j|j^ 
eum,  «  subaw  dicndum  est,  ut  in  c«ter\^^  venicem 
Carmeli.  Ner  |ue  enim,  quod  dicit.  «  eum,  ■  reterri 
poleat  ad  T  yrum,  cum  Tyrua  sit  feminini  geDeris. 
Cur  autem  vertez  Garmeli  illam  que  Dominum-cru- 
ciGxit  gef  lerationem  significet  Jndaici  popali,8epe 
dictr  jia  '38 1,  et  in  hao  serie  lectionis  memoriter  te« 
ne' jilBni  eaUSequitur  : «  Heo  dicit  Dominus,  srper 
l*^-ibu88celecibu8  E')om,et  super  quatuor  noD  con- 
«pertam  eum,  eo  quod  perseoutus  sit  in  gladio  fra- 
(trem  8uum,et  violaveritmieericordiam  ejuB,et  te- 


re 
gnounomfp.iululumque  requiescebatodii  spi 
rftas.Bon  dubium  sibi  fore  exislimans  quod  cassa 
•emper  dcfberet  eese  bencdictio,  qua  junior  Jacob 
•eibi  priori  fuerat  priBlatus.cum  ipse  jam  regnaret, 
ille  autem  misere  ppregrinarelur.  At  ubi  magnalia 
Dei  facta  sunt  in  iGgypto  pro  illo  fratre  suo.  ;  ubi 
illum  egressumesseaudivit  in  manu  potentietbra- 
cbio  excelso,  utique  nondubium  quin  renovatus  sit 
livor,  exarserit  furor,elTerbueril  indignatio,quippe 
qai  primus  in  gladio,  perpeluae  in  edio,  frequens 
coQtra  illum  fuitinbello,donec,vincenteDavid,per*> 
eensitquol  benedictionibus  Domini  invalidior,  Ja- 
cob  inflrmior,  Israel  esset  indignior  : «  Facta  est 
namque  aniversa  Idumsea  serviens  Davld  sub  Iri- 


mcerit  ultra  furorem  «MMim,et  indignationemsaam  g  buto,et  ipse  poauit  in  Idumaeacutstodes,  siatuitque 


.-servaverit  usque  in  fiaem.Et  mittam  ignem  ioThe- 
:mam,  et  devorabit  cdea  Bosrffi.  •  Ecce  jam  lertio 
culpatur  Edom,  primo  cum  Gaza  sive  Philistiim, 
deinde,  curn  Tyro  sceleribus  hrguebatur,  nuDC  in 
Buataiitum  persona  diciturquid  (ecerit,et  quid  re- 
cif*ere  mt:rcatur,et  merito,cum  singuiaegenies  ein- 
gulis  vicibu8Coarguaatur,i8teIsrHeli8lraterimpiu8, 
terlio  in  judicium  sermunis  divini  protrahitur,«  eo 
<}ur<d  fnitremsnum  in  glailioperseciitU8  8it,etmi8e- 
ricor«iia(n,ejusviolHverit.  »Lev<>mus  oculos  nostros 
Buperius,  et  statum  illius  consideremus  temporis, 
quando  Edom  transitum,  sicut  jam  dictum  est, 
fratri  suo  Israeli  per  terram  suam  non  concedens, 
letiam  armatuscoatraillumexivit  cuminflnitamul- 


praesidium  (//  Reg,  vm).  »  Idcirco  malam  ubique 
nimisque  acerbam  passim  in  Scriplurissanctis  ba- 
bet  memoriam.Omneshomicfdie.universi  persecu- 
tores piorum,nomen  ejushsreditaverunt  ut  vocetur 
Edoin.quia  videlicet  cunctorum  ipse  fuit  exem- 
plum.Exempli  gratia  :  «  Memento,  Domine,  inquit 
P:*ahiii8laJlliorum  E'iom  in  die  Jerusalem.qui  di- 
cuntiExinanite,  exinanite,  usque  ad  fundamenlum 
in  ea  (PsaL  cxxxvi).  »  Idem  enim  est  ac  si  dicat  : 
omoescives  regni  Dei,  exsultantes  super  flumina 
Batiylonis,id  est  super  decursum  confusioDisbujus 
8eculi.Memento,Domine,tribulationum,  quas  sus- 
tinemuB  illatas  a  filiis  Edom,idest,ab  imitatoribus 
Esau,  qui  propter  Bffivitiss  magnitudine  r  dictusest 


titudine  et  maou  forti,  ettunc  inielligimusquanta  p  Edom,quod  interpretatur/^rrfyfui  9\ye  sanguilonen- 


mihericordiffi  violatiolueritflsrael  decaptivitatede- 
missuBegredipbaturJpReautem  Edom  in  suo  monte 
babitabat  dives  et  robuslus.  Gumque  esBet  illiaB 
frater  uterinus,  exeodem  patre,et  uno,  ut  Aposto- 
lus  aii,concubitu  parit^r  generatuB,  sic  universoB 
germanitatis  naturales  occluiios  tenuit  atTeciuB,  ut 
crudelior  contra  illam  nulla  esset  excunctisgenti- 
iMis.et  ceterarum  gentium  roboraret  manuB,per8e- 
eutioniBel  odii  primus  auctor  et  prffiviuB.Nec  vero 
eontra  bominem  tratrem,  eed  contra  Deum  erat 
odium  eju8.  -Quam  enim  ob  causam  tali  vel  tanto 
eontra  Israelem  odio  ft)rebatur  ?  Nimirum  propter 
beaedictioDem,  qua  sibi  frater  ita  Domino  dispo- 
aeote  fuerat  prffilatus.  Idcirco  cum  dixisset  pro- 
ipbeta,  u  eo  quod  persecutus  ait  in  gladio  fratrem 
:«uam,  et  violaveril  misericordiam  ejus,  »  addi-  ^ 
dit,  «  tenuerit  ultra  furorem  Buum,  et  iodi* 
gnationem  Buam  servaverit  usque  in  (iuem.  » 
Furorem  et  indignationem  illam  dicit,  quia  fu« 
reoB  119  et  indignansEdom^id  eat,  Eeau  scmper 
odio  babeoB  Jacob,  dixit  in  corde  suo  :  •  Venient 
dies  luctuB  patris  mei,  ut  occidam  Jacob  fratrem 
meoro  {Gen,  xvii).  »  Hoc  propositum  odii  pateroi, 
fioBteritaB  de  qua  ounc  aermo  est,  usque  in  finem 
Bervavit,  agf^ndo  pro  posse  quidquid  furor  etiotii- 
gnaiio  BUggeBBit.  Ei  quidem  quandiu  (ilii  larael  io 
jBgypto  servierunt,  ettam  durffi  servitulis  pensum 
Pbaraoniet  iC^P^its  illudentibus  in  luto  et  latere 


tus,  quia  ipsi  cupiunt  exinanire  Jerusalem  usque 
ad  fundamentum,ut  totum fundituBdestruatur fldei 
et  veritatis  ffidiflcium.Cunctorum  talium  homiciJa- 
rum  maximi   et  notiBsimi   carnales  Judffii  sunt, 
Abrahae  sive  Urael  filii  sunt.  Illi  etiam  aecundum 
exemplum  prioriB  EBau,  primogenita  suaperdide- 
runt,  scilicet,  adoptionem  filiorum   et  g'orian),  et 
teBtamenium,  et  legislalionem,  et  promissa,  que 
illorum,ut  ApoBtolus  ait  {Rom.ix),  esse  debuerunt, 
gentes  autem,Becundumexemplum  junioriB  Jacob, 
eadem  hereditaverunt.  Et  sicut  ille  ascendenti  ex 
iGgypto  Israeli,  quanto   per  carnem   propioquior, 
tanto  per  0(iiu:n  fuit  cffiteris  gentibus  nequior,  sic 
Judffii,  quanto  per  carnem  Christo  propinquioreB, 
tanto  per  invidiumChristiano  populu.ex  quo  coepit 
prffidicari  fides  evangelica,  fuerunt  perniciosiores, 
primiqueante  omnes  ^eotes,  et  maximi  inter  omnes 
gentea  inimici  ho  persecutores.Itaiiueetquod  nuno 
dicit:  <c  Super  tribus  Bceleribus  Edom,  et  auper 
quatuor  dod  convertam  eum,  »  ad  atrumque  qui 
dem  eat  referendum,  maxinrie  autem  ad  illum  qui- 
DOD  carDe,Bed  Bpiritu  est  Edom,  Bcilicet  Judaicum 
populum,qui  per  verticem  Carmeli  sepedictum,  et 
adhuc  dicendum  e8i,8ignificatur. 

HujuB  Edom  pcena  ignis  est,  de  quo  jam  sepe 
diximuB,  quiilli  generationi,  queSaivatorem  cru- 
ciflxit,taliter  immissus  est,  ut  succensus  a  Roma- 
nis,  in  furorj  Domini  ardeat  usque  ad  inlerui  do- 


275 


RUPERTI  ABHATIS  TUITIENSIS. 


176 


viBsimBi  (Deut,  xxxii),  sicut  ipse  inMoyse  prasdixit :  A  A^i^Qig^n®  cum  habitantibus  Tyrum.Etenim  Assur 


«  Mittam  ergo  igDem  in  Themam,»  quse  Idamieo- 
rum  re^io  e8t,nominiB  autem  interpretatione  verti- 
tur  in  auUrum,  et  iuminosam  quondam  civitatis 
Jeroeolym»  templi  «ignincat  gloriam.Quodquedi- 
cititt  Devorabit  sdes  Bosrae,  >:  non  alteram  civita- 
tem,Bed  ipsam  IdumeeamBecundumlitteram  signi- 
ficat.secundum  sensumvero  myBticum  eamdem  si- 
gnificat  JeroBoIymam,  Dei  quondam  etangelorum 
prsBidio  munitam.Bosranamque  interprelaturmu- 
nila,  unde  et  in  Isaia  vox  admirantium  illa  eat : 
u  Quis  e8t  iste  qui  venit  de  Edom,  tinctiB  veatibuB 
de  Boara  ?  Iste  formosus  in  Btola  sua,  gradiene  in 
multitudine  fortitudinis  8Ufle(l5a.LXiii).»  Admiratio 
namqueest,  quod  de  IdumsiB,  id  est  de  Judsis  et 


venitoum  ini8(P5a/.LXXxii),  »  subjunxit  atque  ail  : 
<c  Facti  Bunt  in  adjutoriumfiliis  Lot.*  Jam  intercae- 
lerae  gentes  nominaverat  filios  Lot,  dicendo  Moab 
et  Agareni,  Gebal  etAmmon,  sed  non  dixeratquas- 
nam  gentes  in  illa  coospiraiione  magiB  fuiesentve- 

hementes.  Ut  ergo  illud  quoque  non  lateret  noa, 
«  facti  8unt,inquil,in  adjutorium  fililaLot.»  Notan- 
dum  quippe,  quod  non  dixerit,  cffiteris  factos  esse 
in  adjutorium  filios  Lot,  sed  cffiteroe  in  adjutorium 
filiis  Loi.Non  ergo  tam  cffiteri  filios  Lol,  quam  filii 
Lot  csteros  ad  inimicitias  perirahebaot  contra 
Israel  exercendas.  Recte  igitur  sceleris  arguitur 
Ammon  in  boc  faoto,  «  eo  quod  diBsecuerit  prs- 
gnantes  Galaad  ad  dilatandum  terminum  suum.  » 


de  civitale  JeroBoIyma  quam  suo  presidio  munie-  R  Non  dicit  ad  vindicandum  injuriam  suam,  sive  ad 


rat,  talia  passus,  et  buo  eanguine  aBpersuB  veniat. 
Sequitur  :  «  Hec  dicit  DominuB:8upertribu8  ece- 
leribuB  filiorum  Ammon,et  Buper  quatuor  non  con- 
vertameum,  eo  quod  disBecuerit  prffignantea  6a- 
laad,addilatandum  terminum  Buum.Et  Buccendam 
ignem  in  muro  Rabba,  et  devorabit  «des  ejuB  in 
olulatu,  in  die  belli,  et  in  tarbine,  in  die  belli  com- 
motioniB,  et  ibit  Melchon  in  captivitatem,  ipae  et 
princepB  ejuB  Bimul,  dicit  Dominus.  »  Ammon  iste 
et  Moab,  oujus  scelera  protinuB  dicturuB  eBt,  ex 
propinquitate  Abrahae  foerunt,  scilicet  filii  Lot,  qui 
filiuB  fuit  fratris  Abrahffi.  Debuerant  ergo  et  ipei 
filiiB  IsraelclementioreBceteriBgenlibus  e8se,prffi- 
■ertimcum  illinihil  eoe  J8eBiB8ent,neque  terras eo- 


recuperandum  incommodum  Buum,  sed  «ad  dila- 
tandum  terminum  8uum,»quod  oupiditatis  est  in- 
dicium,injuri8e  IMintemperamentum,  crudelita- 
tia  argumentum.Quid  eoim  cupidius,  quid  injurio- 
BiuB,quidcrudeIiuB,quam  pro  BolaejuBmodi  inten- 
tione  pregnanleB  disBecuiBBe  ?  Propterea  non  cru- 
delitatiB  David  arguendus.Bed  de  juatitia  ac  fortitu- 
dine  est  collaudandus  in  eo,  quod  ipse  similia  vel 
majora  fecit  eis,  sicut  Bcriptum  est  :  «  Congregavit 
itaque  David  omnem  populum,  etprofectua  estad- 
versus  Rabbath.  Gumque  dimicasset,  cepit  eam  ; 
populum  quoque  ejus  adducens  serravit,et  circum- 
egit  supereos  carpenta  ferrata,  divisitque  cultris, 
et  transduxitin  typum  lalerum  {II  Reg,  xii).  »  Sic 


rum  queBissent.   Nam   isti  sunt  quorum    terras  p  fecit  universis  civitatibus  filiorum   Ammon.  Non 


Israeii  DominuB  nominatim  interdixit,  jam  dictus 
Edom  et  hic  Ammon,  et  sequens  Moab.  Sic  enim 
lloyses  in  Deuteronomio  commemorat:  u  Dixit  Do- 
minuB  ad  me^Transibitis  per  lerminos  fratrum  ve- 
Btrorum  filiorum  Esau.  Videte  ergo  diligenler,  ne 
moveamini  contra  eos.  Neque  enimdabovobis  de 
terraeornm,  quantu  potest  unius  pedis  calsare 
ve8tigium,quia  inpoBseBsionem  Esaudedi  montem 
6eir. »  Et  rursum:  «  VeLimus,  inquit,  ad  iter  quud 
ducit  in  desertum  Moab,dixitque  Dominus  ad  me  : 
Non  pugnes  contra  Moabitas,  nec  ineas  adversus 
eosprelium.Non  enim  dabo  tibiquidquam  deterra 
eorum,  quia  filiis  Lot  tradidi  eam  in  possessio- 
nem.  »  Ac  deinceps  :  «  Locutus  eet,  ait,  bominuB 


inquam,  crudele  hoc,  sed  justum  fuit,  quia  sicut 
fecerunt,ita  reddidit  eis.  Porro  filii  Arnmon  hocfe- 
cisee  videntur,  regnante  Saul,  quandc  ascendit 
Naas  Ammonites  et  pugnare  ccepitadversum  Jabes 
Galaad,8upplicantibu8qu6  ac  diceotibus  :  «  Habeto 
no8  fcederatos  et  serviemus  tibi :  In  hoc,inquii,  fe- 
riam  vobiscum  fcedus,  ut  eruam  omnium  vestrum 
oculos  dexteros  (/  Reg»  xi).  »  At  illos  percussit 
8aul  et  dispersi  sunt;  ita  ut  non  relinquerentur  ex 
eis  duo  pariter,  et  nihil  lale  tunc  fecisse  leguntur 
filii  Ammon,quod  tanta  propbeiici  spiritus  conque- 
Btione  sit  dignum.Arbitramur  ergo  propbelam  su- 
periorem  magis  respexis^^e  historiam,  scilieet  ad 
tempora  judicum,  quando  Jephte  expetitus  eet,  ut 


ad  me,  dicens  :  Tu  traoBibis  bodielerminos  Moab,  ..  filioslsrael  judicarct,eoquod«virforti8simus  atque 


urbem  nomineAr,  et  accedes  in  vicinam  filiorum 
Arnmon.  Cave  ne  pugnes  contra  eos,  neo  movearis 
ad  prelium.  Non  enim  dabo  tibi  de  terra  filiorum 
Ammon,  quia  filiis  L^t  dedi  eam  in  possessionem 
(D^ttt.  ii).  »  Gum  ergo  propinqui  essent  Israeli  filii 
Ammon  et  Moab,ul  jamdictum  est^etnibilablsrael 
sive  a  Deolsrael  lesi  fuissent,  clementiorem  erga 
illum  ceteris  gentibus  gerere  afiectum  debuissent. 
Al  illissicut  Edom,inclementiore8econtra  elimpie- 
tatis  principesexstiterunt,  testante  Psalmista,  qui 
cum  dixi88et:«  Simul  adversus  testamentum  tuum 
disposuerunt  tabernacula  Idumeorum  et  Ismae- 
litffi,Moab  et  Agareni,Gebal  et  Ammonet  Amaiecb, 


pugnatore88et,natu8  deGalaad(7u(itc.x]).»Tunc  ei- 
quidemiratu8Dominu8ContrafiliosIsrael,tradiderat 
eos  in  manus  Philistiim  et  filiorum  Ammon,  afCi- 
ctique  sunt  et  vehementer  oppressi  per  annosocto- 
decim.  •  Pugnabant,inquit  Scriptura,  filii  Ammon 
contra  Israel  (ibid,)^  »  aifiictusque  est  Israelnimis. 
•  QuibuB  acriter  instantibus,  perrexerunt  majores 
natu  de  Galaad,  ut  tollerent  in  auxilium  Jephte 
{ibid,),  »  Cetera  legentibus,  et  disceptationem 
Jephtecontra  filiosAmmon  vehementem  perspicien- 
tibus  claret  quod  affiictionem  illam  fecerint  filii 
Ammon,  maxime  in  Qalaad,  et  inter  cetera  pre- 
gnantesquoque  disBeoaerunt,  licet  hoc  ipsum  ver- 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


978 


bum  non  ibi  scriptum  sit,  et  qood  ita  fecerint «  ad  A  gnumillam  fuitinoendium.niagnalioidinisflamma, 


dilatandum  terminum  suum.  •  Mandati  namque 
Jephte  regi  fiiiorum  Ammon,  ac  dicenti  :  «  Quid 
mihi  et  tibl  est,  quiavenisti  contra  me?  »  illa  re- 
apondil,  et  falsum  locutus  est,  «  quia  tulit  Israel 
terram  meam,  quando  ascendit  de  iEgypto  a  fini- 
baa  Arnon  usque  ad  Jaboc  atque  Jordanem,  »  pro- 
ptereacomminaturOominus  sucoensurum  aeignem 
in  muroa  Rabba,  quoB  fuit  metropolis  Ammonita- 
ram,at  devorentur«  edes  illius  in  clamore  et  ala- 
lato  vincentis  exercitu8,in  die  commotionia  el  lur- 
binia,»  quando  captivi  ejus  Nabuchodonosor  vin- 
centedacentur,et  idolum  Ammonitarum,  quodvo- 
catur  Melchon,  id  est,  rex  eorum  feretur  in  Aesy- 
rios,  et  principes  ejus  pariter  abducentur.  Eodem 


qu8Q  concremavit  populum.Ec  quid  illi  homines  sive 
illffi  filiffiMoab.  nisi  regis  lduma?«  ossa  fuerunt  ? 
Quis  enim  est  rex  Idumfleae^nisi  spiritus  superbiae, 
qoi  dioantur  super  omnes  terrenos,id  esl  deditos 
cupiditati  terrens,  secundum  nomen  Idumse  ? 
Nam  quod  per  spiritumsuperbiepervenerint  ad  il- 
lud  incendiumcarnis  suiB,unu8  proexemplo  est,  de 
quo  Soriptura  refert :  «  Et  eoce  unus  de  filiis  Israel 
intravit  ooram  fratribus  suis  ad  scortum  Madiani- 
tem,  vidente  Moyse  et  omni  turba  filiorum  Israel, 
qui  flebant  ante  fores  tabernaouli  (ibid.), »  Magna 
nimirum  erat  prooacitatis  et  superbise,tali  in  tem- 
pore,  cum  Jatndixiseet  Dominns  ad  Moysen  :  «  Tolle 
cunctos  principes  populi,et  suspendeeos  contraso- 


modo  quo  cstera  super  generationem  illam  sspe-  «v  lem  in   patibulum,  »  itemque  Moyses  ad  Judioea 


dictam,ista  quoque  venire  habebant  que  feoerant 
filii  Ammon,etidcirco  quod  ait  Dominus  :  «  Super 
tribas  soeleribus  filiorum  Ammon,etsuper  quatuor 
non  oonvertam  eum, »  referendum  est  ad  verticem 
Carmeli,  de  quo  Jam  dictum  est,  et  propter  fasti- 
diom  vitandum.uon  toties  oporteret  replicari,  nisi 
memori»  videretur  expedire  legentis  Sequitur: 

Cap.II. —  «  Hffic  dicil  Domious :  Super  tribus  sce- 
leribue  Moab,et  super  quatuor  nonconvertameum, 
eo  quod  incenderit  ossaregisldumffi»  usque  ad  ci- 
nerem.Et  mittam  ignemin  Moab«etdevorabit  edes 
Gariotb,  et  morietur  in  sonitu  Moab,  et  ciangore 
tabffi.et  disperdam  Judicem  de  medio  ejus,  et  om- 
nes  prlncipes  ejus  cum  eo,  dicit  Dominus.  »  De 
Moabet  Ammon,  maxiroequede  Edom  Jam  diotum 


Israel :  «  Occidebat  unusqoisque  proximos  suos, 
qui  initiali  sunt  Beelphegor  {ibid.), »  et  ob  istam 
causam  flerent  filii  Israel  ante  fores  tabernacali, 
magnffi,  inquam,  erat  procacitatis,  et  intolerabilis 
8uperbiffi,virum  adscortum  ingrediincontemptum 
irffi  ciBle8tis,videntibu8  ounctis. 

Quo  ergo  melius  nominedignitas  prophetioi  spi- 
ritus  fornioatores  ejusmodi  nuncuparet,quam  ossa 
regis  Idumffiffi.  Nuoquid  filios  Israel  debuit  nuncu- 
pare?Et  qnidem  ambobus,scilicetBaIaam  et  Balac 
commune  oonsilium^et  una  fuit  intentio,in€endere 
filios  l8rael,sicut  in  Apocalypsi  commemoratur,di- 
oendo,  «  quia  babes  illic  tenentes  doctrinam  Ba- 
Iaam,qui  docebat  Balac  mittere  scandalum  coram 
fiiiis  Israel,  edere  et  fornicari  {Apoc,  u)  ^  »  sed  non 


est,  quanti  recte  arguantur  sceleris,  pro  eo  quod  ^  ita  scandalizare  ipsos  potuilfiliosIsrael,8icut8can- 


conlra  Israel  de  iEgypto  ascendentem  inimicitias 
exercuerunt,  oum  essentcarne  propinqui.  De  isto 
qoserentibusquid  sitdictumeo  quod  incenderitossa 
regis  Idumaeffi  Jam  sepulti  [qui  cum  Joram  rege 
Israel  et  Josaphat  rege  Juda  ascenderat  adversum 
Moab  {IV  Reg.  iii)  ]  in  ultionem  doloris  a  |Moabiti8 
postea  fuisse  convulsa  atquesuccensa.UfficHebrso- 
rom  traditio  est:  ob  hano  ergo,  inquiunt,  |causam 
Deus  miseurum  dicit  se  ignem  in  Moab,  quo  nomine 
vel  metropolis  Muabitarum,  vel  universa  significa- 
tor  provincia,  ut  devoret  ffides  Garioth,  quod  no- 
men  est  civitatis.Verum  boc  parum  videtur  adma* 
gnitodinem  propheticffi  dignitatis,ut  quod  Spiritus 
Banctns   loquitur   in  eis,   ex  opinione  tantum  ju- 


dalum  mitlere  coram  filiis  Israel.Aliud  namque  est 
scandalum  videre  coram  se,  aliud  scandalizari,  et 
ardentis  scandalo  libidinis  inflammari.  Unde  sicut 
hi  qui  ejusmodi  scandalo  non  utuntur,recte  mem- 
bra  dicuntur  et  sunt  Cbristi  regis  gloriffi,  sic 
econtra  iili  qui  taliter  scandalizati  vel  succensi 
Bunt,membradicuntur  etsuutprincipis  bujusmun- 
di,  regis  Idumffiffi.  Gonvenientius  autem  hic  di- 
cuntur  ossa  quam  membra,  licet  et  membra  sint 
vel  habeant  ossa.quia  videlicet  ignis  genuinus  08- 
sibus  ac  medulHs  insitus  est,  qui  tunc  adhibita  foris 
palea,  scilicet  filiabus  Moab  et  Madian,  illieito 
flammavit  incendio.Tale  mirum  fecisse  incendium 
191  scelus  est,ea  prffisertim  intentioneut  efTensus 


daica,  et  non  ex  sanotis  comprobetur  Scripturis.  D  recederet  Deus  ab  Israel,  et  pro  hoc  recte  redargui* 


Aliud  ergo  querimus  icoendium  quod  fecit  Moab, 
sacra  referenteScriptura;legimu8  in  libroNumeri, 
qoia  Balac  filiusSephor  rex  Moab  misit  et  aocersi- 
Yit  Balaam  filium  Beor  ariolum,  ut  veniret  et  ma- 
lediceret  Israel.  Quod  oum  ille,  Deo  prohibente,fa- 
cere  non  posset.tandem  dixit :  t  Verumtamen  per- 
geoB  adpopulummeum  dribooonsilium.quidpopu- 
luB  tuus  hoio  populo  faoiet  (iVam.  xxiv).  »  Postmo* 
dumsoriptum  eat:«  Et  fornicatus  estpopuluscum 
filiabuB  Moab.quffi  vocaverunteosadsacrificia  sua. 
At  illi  comederont  et  adoraverunt  deos  earum  ini- 
lutosqae  e»t  Israei  Beelphegor  (/Yum.xxv).  •  Ma- 


tur,  ut  sceleratus  Moab.  At  vero  ut,  Juxta  supra- 
dictam  Hebrffiorumopinionem^ossamortui  hominis 
igne  materiali  usque  ad  cinerem  incenderet,  nescio 
otrum  pro  magno  haberi  potuerit  scelere,  cum  fere 
apud  omnes  gentes  solemne  fuerit,corpora  mortoo- 
rum  usque  ad  cinerem  comburere,  cineresque  ipsos 
sepelire.  Hinc  et  sepulcra  dicuntur  busta,videiicet 
a  combustione,  ut  combustorum  cadaverom  cooti- 
nerent  reliquias.  Rursus  ad  illam  generationem, 
quffi  Dominum  crucifixit,  propter  quod  et  omnia 
mala  prsteritarum  generationumyeniredebuerunt 
Buper  eam,  istudquoque  sceluB  incendii  pertinere 


t70 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


S80 


Don  dubium  est.Tpsi  enim  et  Moabet  Idumtti  recte  A  generationem  illam  a  sanguineAbel  ju8ti,8icutjam 


dicuntur  etsunt.  Moabquippe  interpretatur  ex  pa- 
tre,  quo  autem  ipsi  ex  patre  sint  vel  ruertnt,Domi- 
DU8  oatendit,  dicena  :  «  Vos  ex  patre  diabolo  estis 
(Joan.  viu).  »  Ip8i  incenderunt  ossa  regis  IdumaQSB, 
imo  et  0S8a  ipsi  regis  fuerunt  IdumeeB,  regis  om- 
oium  niiorum  terrenitatis  et8uperbi»,0B8a  inceuBa 
libidinis  igno,  testante  Isaia,  qui  generationom  il- 
lam  prospiciens  :  «  Audite,  inquit,  verbum  Do- 
mini,  principes  Sodomorum ;  percipite  legem  Dei 
mei,  populus  GomorrbaQ  (Isa,  i).  »  Idcirco  sicut 
peccati  Moab  plenitudo,  itael  poBnffi  ejusdem  super 
generationf>m  illam  venitadimpletiu.N^m  quod  di- 
cit,f  et  mittam  ignem  in  Moab,  et  devorabit  aedes 
Cariotb,  »  quod  nomen  erat  civitalis  in  Moab,  «  et 


siepe  dixiinus,quanlo  magis  ista,qn8B  hic  Juda  le- 
cisse  culpatur?  Neojpe  it«  diximus  et  dicimus  ora< 
nia  veniresuper  geoerationem  illam  quae  pasbi  sunt 
sancti,  a  sanguine  Abel  justi,quibupcunque  genti- 
bus  vel  bominis  sanguinem  justum  efTundentibus, 
ut  illum  maxime  sanguinem,quem  Juda  efTudit,!!- 
luc  redundare  non  ignuremus.  Utrumque  namque 
dixit  Dominus.  «  Vs,  inquit,  vobis  Scribae  el  Pha- 

risaBi  bypocritaB,  qui  aediflcatis  sepulcra  propheta- 
rum,et  ornatis  monumenta  ju8torum,et  dicitis  :Si 
fuissemua  in  diebus  patrum  nosirorum,  non  esse- 
mus  8ocii  eorum  in^anf^uioe  prophetarum.  Itaque 
testimonio  estis  vobismetipsi9,quiaf)liie8iiseorum 
qui  propbetas  occiderunt.  Et  vos  implete  mensu- 


morietur  in  sooilu  Moab,  et  clangore  tube,  et  dis-g  ram  patrum  vestrorum,  serpentes,  genimina  vipe- 


perdam  judicem  de  medio  eju8,ot  omnes  principes 
ejua  interficiam  cum  eo,  »  quis  nesciat  totum  Ro- 
maDO  peractum  esse  excidio?  De  tribus  sceleriblis 
et  de  qnatuor,  et  de  eo  quod  dicit  non  convertam 
eum,et  saepe  dictum  et  semper  repetere  fastidioeum 
est.  Sequitur; «  Haec  d'cit  Dominus  :  Super  tribus 
BceleribuB  Juda,  et  super  quatuor  non  converiam 
eum,  eo  quod  abjecerit  legero  Domini,  el  mandata 
eJuB  noD  custodierit.  Deceperunt  enim  eos  idola 
Bua,  post  qu«  abierunt  patres  eorum.  Et  mittam 
ignem  in  Juda,et  devorabitasdesJerusalem.  «  Ecce 
et  in  isto  nulla  est  distinctio  gentiiiset  Judaei.Sermo 
divinus,  judex  aequu>,  nulli  perpona;  parcit,  dum 
Judam  aeque  ut  Syrum,  ut  allophylum.ut  Tyrium, 
ut  Idumaeum,  ut  Ammonitem  et  Moabitem,  librata 
erit  sententia  judicii,  npc  in  poina  diejungit  quos 
oulpa  conjunxit.  Quod  si  subtilitas  quaeritur  ratio- 
Dis,  quis  dignius  debet  puniri,  quam  ille  qui  non 
tantum  naturalem,ut  caeterae  gentep,  sed  scriptam 
quoque  legem  accepit.  Unde  notandum  quod  prae- 
diotis  gentibus  non  exprobratabjectionem  legis  Dei 
et  contempfum  mandatorum  illius,  sed  vioiatio- 
nem  propriorum  viscerum,  et  quod  sine  afTectione 
absque  misericordia  cuncta  crudeliu  fecerint,  nul- 
lum  bubentes  respectum  conimunis  humunitatis, 
Dullum  saltem  attendentes  affectum  notae  propin- 
quitaiis.  Judae  autem  cxprobrat  quod  ahjecerit  le- 
gem  Domidi  etniandata  ejus  non  custodierit.  Quae 
quJa  abjecit.a'que  contempsit  ordinem  et  viam,de- 
ceperunt  eum  idoU  sua.Quamvis  enim  dicil,  «  de- 


rarum  {Matth,  xxiii).  »  ;Hoc  nimirum  generationi 
illi  dixit  de  patribus  illis  quorum  et  secundum 
carnem,  etsecundum  iniquitatem  posteri  sive  hae- 
redes  homicidae  Judaei  fuerunt,  qui  ipsum,  qui  haeo 
loquebatur,  postea  Christum  occidcrunt.  Iterum 
«  ut  veniat,inquit,8uper  vos  omnis  sanguis  Justus, 
qui  effusus  est  super  terram,aBanguine  Abel  justi 
[ibid.)  n  et  caelera. 

Prius  nin.irum  fusus  fuit  sanguis  Abel  justi 
quam  flerent  patres,  quorum  de  carne  genitos  se 
esse  gloriantur  Judaei.Ergo  et  caeterarum  gentium, 
de  qu^bus  Jam  supradictum  est,  et  Judan,  de  quo 
nunc  sermo  est,  sceleravel  mala  super  generatio- 
nem  illam  venire  debuerunl.  Igitur  super  tribus 
scelpribus  Juda,  et  super  quatuor  non  cunvertam 
eum,id  est  :  Iniquum  filiorumcoBlum,qui  per  ver- 
licem  Carmeli  df^signatur.derelir.quam  proptersce- 
lera  patrum.quorum  ipsi  mensurum  impleverunt, 
faclum  eFt,et  quod  hic  in  propheta  dicit  Dominus  : 
«  Mittamignem  in  Judam,et  devoiabit  aedps  in  Je- 
rusalem,  »  et  quoil  per  semeiipsum  ait  idem  Do- 
minos  :  •  Ecce  relinquelur  vobis  domus  vestra  de- 
eerta  (.Vci///i.  23),  i  et  fere  neiiio  est  qui  boc  ractum 
esse  nesciat.  S»'i|uitur:  a  Hsc  dicii  Duminus  :  Su- 
pcr  tribus  sceleribus  Israel,  et  super  quuluor  non 
convertam  eum,  pro  eo  quod  vendiderit  argcnto 
Ju8tum,etpHuperem  procalceamentis^qui  conierunt 
super  pulverem  terrae  capita  pauperum,et  vian)  hu- 
milem  declinaut.et  filius  ac  pater  ejus  introierunt 
ad  puellum,ut  violarent  nomcn  sanctum  meum^et 


ceperuiit  eum  iJoIa  sua,   «  nibilominus  et  illud  ^  super  vestimentis  pigneratis  accubuerunt  Juxta 

constat  quia  non  poterat  ante  ab  idulis  dccipi^nisi 

Jegem  Domini  repulis8et,ei  mandata  ejus  non  fecis- 

Bet.Uiec  sunt  idola,poBt  quae  abierunt  putres  eorum 

in  iEgj'pto,  bovis  iOgyptii  simulacra  lugientes,  et 

adorantes  Beelphegor.et  colentee  Astarolh  et  Baa- 

lim  {Judic.  iii).   Nec  vero  leviter  decepti  fuerunt, 

Bed  adeo  pro  idolis  suis  insanierunt,  ut  prophetas 

ocoi'1erent  reges  eorum,  etsanguine  innoxio  reple- 

rent  Jerusalem  usque  ad  os.  Dnde  el  coiiiminatur 

Dominus,  in  Judam  se  ignem   fore  missurum,  qui 

devor.iret  aedes  et  fundamenta  Jerus-ilem,  quod  et 

''actuni  eet.Quod  si  omnia  venire  debuerunt  super 


omnealtare,et  vlnuni  damnatorum  bibpbant  in  domo 
Dei  sui.  »  Circa  montemCarmeli  arduam  qiiasi  as- 
census  viam  terimus,totie8  eundo  el  redeundo  illuc, 
quoties  dicit  Dominus,«  non  convertam  cuii2  super 
tribus  et  qualuor  sceleribus.  »  Denique  ubicunque 
vel  quotiescunque  in  hoc  ordine  scelerum  sivesce- 
leratorum,  «  non  convertam  eum,  •  audivimus  sive 
legimus,  montem  Carmeli  qui  in  exordio  praescri- 
ptusetsubinlelligimus.  perquem  etsuperbiam  si- 
gniflcari  diximus  Judaismi  carnalis.secundum  no- 
men  ipsum  Carmpti,  quod  interpretatur  scient  a  cir* 
eumciswniSf  maximeque  illam  generationem,  qu« 


S8l 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  IN  kUOS  LIB.  I. 


288 


SalvatoretD  crucinxit.  SequcDtem  noa  lectorem  (si  A  "^otu  accidit.  Sic  etenim  quando  infelix  generatio 


quis  est,  qui  IcgeDdoeequi  vel  sequendo  bsc  legere 
velit)  fatigatum  esse  arbitramur,  dum  toties  ad 
eamdem  Carmeli  verticem  vertitur,  velut  8i  alte 
subvectumel  nubibu9iinmioeosca8trum,iQ  montis 
vertice  toties  adire  cogatur  anbelo  Bpiritu.  Verum 
quiaquis  ille  est,  equanimis  ut  sit  rogamus,  jam 
fiDis  est,  circumductione  bac  vel  recursu  non  fali- 
gabitur  ulterius.  «  Super  tribus,  inquit,  sceleribus 
larael  et  super  quatuor  non  convertam  eum.  »  Me- 
morespropositi  ]am  nos  esse  convenit,  quodinitio 
prophelffi  bujus  praBmisimustunc  dicturos  esse  nos, 

cur  terremotus  fecerit  mentionem,  199  quando 
pro  necefisitate  mystici  sensus  inveniendi  serutare» 
mur  Garmeli  verticem,  videlicet  ubi  premisso, 


tali  sese  lepra  dimnuvit,  dicendu  :  «  Smguis  ejus 
super  Dos  et  snper  filios  nostros  {Matth.  xxvn),  » 
DominopostmodumspiritutradeDle,  lerra  molaesii 
et  deinde  ad  excidium  gentisejusdem  Romanus  or- 
bis  commotus  est.  Interim  coDslat  prophelam  Sy« 
Dagogffi  unam  eamdemque  abjcctionem  propter  su- 
perbiam  paucis  in  verbis,  et  per  lepram  regiaa 
froDtis,  et  persicoitatemdenolasse  vdrticisGarmeli. 
Sunt  autem  duo  montes  qui  vocantur  boc  noruine, 
alter  in  quofuit  Nabal  Garmelus  maritus  Abygail 
(/  Reg.  xxv),  ad  aastralem  pl«gam,alterjuxla  Plo- 
lemaidem  mari  .imminens,  in  quo  Elias  propheta 
flexis  genibus  pluvias  impetravit  (/i/  Reg.  xviiij. 
Garmelum  huac  ubi  postsiccitatem  trium  aanorum 


verba  Amos,  qui  fuit  in  pastoralibus  de  Thecue,  n  et  semissis  pluvia  dataest,  hio  placetintelligi.Nec 


qus  viditsuperlsraeliadiebus  Ozis  regisJuda,  et 
Id  diebuB  Jeroboam  fllii  Joas  regis  Israel,  ■  sub- 
junxit  atque  ait,  «  anie  duos  annos  terreBmotus.  » 
Tuoc  Hebrsi  terraemotum  accidisse  memorant, 
quando  Ozias  rex  Juda  indebitum  vindicans  sibi 
Bacerdotium  iepra  in  fronte  percussus  est  (7/  Par, 
xzvi).  In  commemoratione  ergo  terrasmotus,  men- 
tioDem  quoque  fecit  leprs  illius.  Cur  hoc  ?  Idcirco 
▼idelicet  qaia  froos  Ozi»  regis.que  sublimior  atque 
erectior  est  pars  corporis,  idem  signiiicat  quod  hic 
verlex  Garmeli,  et  lepra  frontis,  id  est  quod  siccatio 
verticis  Garmeli,  scilicet  abjectionem  superbiontis, 
et  elai»  generationis,  quas  Dominum  crucifixit.Si- 
cot  in  MariasororeMoysi,quando  conlra  Moysou  su- 


enimdubitandum  estSpiritumsanctumio  propheta 
loquentem,  rem  gestam  respexisse  illius  miraculi, 
quod  ante  annos  non  valde  multos  acciderat  Qliis 
IsraeJ,  nimirum  in  figura,  sicut  etcstera  fere  om- 
nia.  Quid  eoim  fult  quod  Bliascoelum  clauait,  nisi 
quia  Ghristus  apostolorum  ora  SjDagoj$e  peccatrici 
occlusit  et  populo,  qui  ilium  rejeoit  et  recessit,re« 
lictaillis  siccttateet  fameaudiendi  sive  intelligendi 
Verbum  Dei  ?  Item  quid  est  quod  rursum  oraate 
EJia  in  verlice  GarmeJi,  facta  est  pluvia  grandis, 
Disiquodrursusrecipietlsrael  rorem  fidei  pluviam- 
que8aluti8,cum«ipleDitudogentiumveDerit?»(/{om. 
XI).  Tanta  dodo  interim  est  infidelitatis  siccitas 
quaotam  mereaiur  scelera  tria  et  quatuor  tolies  hio 


perbieodo  murmuravit,  et  ob  boo  plaga  leprs  per-  p  repetito,  qus  cum  septem  8int,illo8  arbitramur  esse 

,  mm  V  I   i  «.        •  ^\  *  A  A  M  ^^  *         *  A  J  *  L^  Wy  I   ■  r%  • • 


cussacst  tiVum.  xii).  ita  et  in  rcge  Ozia,  quisacer- 
dotium  superbiendo  usurpavit,  et  ob  hoc  lepra  ID 
froDte  percussns  est,  una  eademque  sigoificatione 
superbiffi  illiui»generationis.  DifTert  tamen  in  ei8<^ 
dem  significatio  pestis  ejusdem  :  Maria  uamque 
propter  lepraB  immuaditiamseparataseptemdiebus 
extra  castra,  et  postea  revocata,  respiciendam  no- 
vissime  significatSynagO};am  ab  infidulitaiis  lepra 
curi«tain,  cum  «  plenitudu  gentium  intraverit,i»8ic- 
Qt  Apostolus  ait  {Rom,  xi)  :  Ozias  autem  leprosus 
permanens  usque  ad  diem  mortis,  iucurabilu  signi- 
fioat  peccatum  ejusdem  Synagog»  pro  parte  illius 
Bspedictae  generatiouis  et  omuium  Judsorum,  qui 
nuDc  iaterim  vita  excedunt,  lepram  habentes  per- 
petuam,  «  nec  in  hoc  ssculo  nec  in  futuro  (MuUh. 


8piritu8,de  quibus  iaEvaogelio  Donnous,praBmis80, 
•  cum  immundus  spiritus  exierit  ab  homiDe(Jifai/A. 
zii),  »  ita  coDclusit:  «  Et  tuoo  vadit  et  assumitse- 
ptemalios  epiritus  aequioresscetiogressi  habitaat 
\bi(ibid,), » Item  pcBaa  propter  eamdem  infidelitatis 
sicoitalem  taata  est,  quaatam  intelligi  oportet  per 
septem  ignis  vindictas  in  hac  iectione  ordiaatas* 
pcsaa  uaiversalis,  poeaa  inlcminabilis,  secundom 
aignificationem  numeri  Beptenarii,numeri  insolubi- 
lis.  Quia  videlicet  sicut  scelera  omnium  gentium, 
8ic  et  vindicta  super  illam  generationem  venerunt 
omnium  gentium,  queecunque  sapguiaem  justum 
fuderuDt.Notaadum  quippequod  tantum  hic  in  oc- 
tavo  loco,  cum  dicitur,  «  super  tribus  sceJeribus 
Israel,  »  oon  repetitur  vind>cid  ignis  ut,  sicut  jdm 


XII)  9  curandam.  Et  Ozias  quidem  foriitudo  Dumini  '^  dicturnest,  tanlummodo  septeiu  sint,  quo  numero 


intfrprelatur,  sed  boc  nomea  ^eDerationi  illi  non- 
nisi  per  anliphrasim  sive  per  ironium  congruit, 
quialallituirquasi  fortiterageD8,dum  blaspbemando 
Gbristum,  Deoseseobsequium  prflB«»tare  prontetur. 
FiJius  enim  Joatban,  quod  ioterpretatur  Domini 
coniummaiio  sxwe  perleetio^  regens  domum  regis  le- 
prosi,  juniorem  significat  exgentibus  populum  con- 
summattf  et  perfects  fidei,  cui  datum  est  regnum 
Dei,  sicut  prsdixerat  Dominus  :  «  Auteretur  a  vobis 
regDum  Dei,  et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus 
{Malth,  xxi).  »NecilJud  amysterio  Vttcat,quod  illa 
pkgttl^ra  in  iummitate  regies  frontis  cum  twrm* 


solet  universitas  si^^nificari.  Simulque  eciendum 
septem  tantummodo  gentes  hic  esse  nomiaatas, 
quiavidelicetJudaetlbrael  geo8uaae8tnatura,Bed 
scbismate  divisa,  ex  quo  scidit  Jeroboam  decem 
tribus  a  domo  DaviiJ,  et  a  regia  tribu  Juda.  Ad  il- 
lam  majorem  scissionis  panem,  id  est  ad  decem 
tribus  que  vocantur  Israel,  hic  prophela  remissus 
eratf  et  idcircc  ultimum  posuit  Israel,  quia  de  illo 
vel  contra  illum  plura  ducturus  est.  beptem  igitur 
gentes  septem  gentlumscc*lt^ra,^eptemque  scelerum 
vindictas  igneas  hactenus  pro  podse  transegimus, 
DUDC  taadem  oaaeas  Israi;!  in  judioio  IX^OiiBi  au- 


S83 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIENSIS. 


284 


diamus.  PraBmisso,  ut  in  csteris,  <c  super  tribus  A 
Bceloribus  Israel,  et  super  quatuor  dod  coDvertam 
eum,  »  protiDus  ait:  «  Pro  eo  quod  Yeudiderit  pro 
argeoto  juslum,  et  pauperem  pro  calceameDti8,qui 
contrivit  super  pulverem  terrae  capita  geotium,  et 
viam  humiiium  declinant,  et  filius  ac  pater  ejusiu- 
troieruot  ad  pueliam,  ut  violareDtnomen  sanctum 
meum,  et  super  vestimentia  pignoratis  acoubue- 
runt  juxta  omne  altare,  etvinum  damnatorum  bi- 
bebant  in  domo  Dei  sui.  »  Mirum  fortasse  cuivis 
videatur,  quod  in  exordio  scelerum  Israel,  aliud 
ponere  maluit  quam  illum,  quo  sordebat  tunc  tem- 
poris  Israel,  idololatris  cultum,  prasertim,  cum 
preter  cetera  nimisgrave  atque  irremediabileesset 
acandaium  in  vitulis,  quos  iecit  Jeroboam,  a  quo 
peccato  postillum  nullus  recessit  regnum  Israei.At  g 
vero  pulchrum  et  valde  ordinatum  est  boc  primum 
poni  quod  vendiderit  argento  Ju8tum,quia  videlicet 
primum  in  illa  domo  peocatum  boc  admissum  est, 
quod  filii  Jacob,  qui  etlsrael,  vendiderunt  Joseph 
fratrem  suum  (Gen,  xxxvii).  Tuno  utique  vendide- 
runt  <c  argento  justum.  •  Et  in  illa  nimirum  vendi- 
tione  duplex  fuit  culpa,  quia  et  fraler  eorum,  et 
Ju8tu8  erat.  Vendiderunt  autemeum  viginti  argen- 
teis,  quaotum  erat  hoc  tot  iratribus  pro  pretio  fra- 
tris  justi?  Gum  euim  decemessenl  ipsi  venditores 
undecimi  (Benjamin  quippe  duodecimu8,idemque 
parvulus,  non  erat  iliic)  nonnisi  duo  argentei  po- 
taerunt  obtingeresingulis.  Bene  ergo,  cum  dixis- 
set,  quia  vendiderunt  «  justum  argento,  ■  addidit 
«  et  pauperem  pro  caiceamentis,  »  quia  videlicet  p 
vix  calceos  qui  valerent  comparare  sibi  potuerunt 
ainguli  de  pretio  tanta  venditionis.  Hocsoelus  aic 
incQBptum  in  illa  gente,  in  tantum  processit,  ut 
Cbristum  aumuie  justum  et  Sanctum  sanctorum 
Judffii  et  venumdari  persuaderent,  et  ipsi  eme- 
renttriginta  argenteis,  quo  videlicet  pretio  cum 
referente  Juda  recepissent  eos,  non  potuisset 
aoltem  Gaipbas,  pontifex  illius  anni,  satis  insi- 
^niter  calceari.  At  vero  poiuerunt  omnes  exinde 
1 M  discalceari,  perdeudo  locum  et  gentem  et  glo- 
riam  Templi,  qua  incedebant  nimis  superbe  cai- 
ceati.  Prosequens  propheta :  «  Qui  conterunt.  ait, 
super  pnlverem  terre  capita  pauperum,  et  viam 
humilium  declinant.  »  Uoc  facere  nimirum  super- 
borum  est,  presertim  cum  manifeste  prohibeailex, 
pauperem  opprimi ;  lex,inquam,  priraum  data  ilii8,D 
qui  maxime  pauperes  fueraut,  etper  misericordiam 
DeideiEgyplopaupertatiscaminoexierant  (Exod,  i). 
Hoc  fecerant  ipsis  ^gypti,  subigendo  eo8  operibus 
duris  luti  et  lateris,etcontriverant  oapita  ipsorum 
super  pulverem  terras,  id  est  plus  quam  pulverem 
terrae.  Itlurum  videlicet  i£gyptiorum  fuerat  viam 
humilium  declinare,  quod  pulchreetbreviter  Scri* 
pturat  iuQuit,  dicente  Joseph  : «  Gum,inquit,voca- 
verit  V08  Pharao,  et  dixerit,Quod  est  opus  vestrum  7 
respondebitis :  Viri  pastores  sumue,  servi  tui,  ab 
infantia  nostra  u«ique  ad  prssens,  et  noset  Patres 
Bostri.  H»c  autem  dioetis^  ut  habitare  possitis  in 


terraGe8sen,quiadetestantur^gyptiiomne9pasto- 
res  ovium  (Gen.  xlvi).  •  Nonne  ergo  ipsi  in  ^gy- 
ptios  conversi  sunt,  conterendo  capila  pauperum, 
etdeclinando  viamhamilium?Nempeetilludscelu8 
apudeos  in  tantum  processit^ut  Ghristi  pauperis,  et 
Bingulariter  bumilis,  caput  et  frontem  lingua  inju- 
riosissima^nimis  contumeliosa,  verberarent  et  con- 
tererent.  Exempli  gratia,  oum  dicerent  :  «  IJDde 
huic  sapieotia  h»c,  et  virtutes  ?  Nonne  hic  est  fabri 
fllius  ?  Nonne  mater  ejus  dicitur  Maria,  et  fratres 
ejuB  Jacobus  et  Joseph,  et  Simon  et  Judas  ?  et  soro - 
108  ejuB  apud  nos  sunt  ?  •  et  bis  similia.  (Maith, 
XIII.)  «  Et  fllius,  inquit,  ac  pater  ejus  introierunt 
ad  puellam,  ut  violarent  nomen  sanctum  meum,  » 
et  hoc  nimirumscelus  est^etabominatio  detestabi- 
lis,  damnata  per  justam  sententiam  iegis,  dicentis: 
«  Qui  dormierit  oum  noverca  sua,  et  revelaverit 
ignominiam  patris  sui,morte  morianturambo,san- 
guis  eorum  sit  super  eos  (LevU,  xx).  »  Hoc  primus 
in  illa  gente  fecisse  legitur  Ruben.qui  abiit,et  dor- 
mivit  cum  Bala  concubina  patris  sui  (Gen,  xxxv). 
Verum  hoc  patri  quoque  imputari  non  potest^cum 
dicatur,  «  et  filius  ao  pater  ejus  introierunt  ad 
puellam,utviolarent  nomen  sanclummeum, »  quia 
solus  filius  hoc  sceius  perpeiravit,  pater  autem  in- 
Juriam  passus  est,  et  ipse  vindicavit.  c  Effusus 
08,  inquit,  sicut  aqua,  non  orescas,  quia  ascen- 
disti  cubile  patris  tui,  et  maculasti  stratum  ejus 
(Gen.  xux).  »  Porro,  scelus  boc  ipsum  in  posteris 
non  dubium  eet  excrevis^e,  cum  prsvidenB  Isaias 
dixerit  illos  principes  Sodomorum  et  populum  Go- 
morrh».  Nempe  nibil  eorum  qua  fecerant  Ghana- 
ncsi,  preterierunt  Judei  :  alioquin  non  eos  evo- 
muisBet  terra  ilia,  aicut  et  GhanansoB  evomuerat. 
Deo  judice,qui,  ubi  hoc  scelus  ul  caetera,intdrdixit, 
tandem  ait :  «  Custodite  leges  meas  alque  judicia, 
et  facite  ea,  ne  vas  evomat  terra,  ad  quam  intra- 
turi  eetis  et  habitaturi.  Nolite  ambulare  in  legiiimis 
nationum,  quas  ego  expuleuruB  Bum  ante  vob. 
Omnia  enim  bec  fecerunt,  et  abomatus  sum  eas 
{Levit,  xvni).  »  In  hoc  bcelere  violationem  asserit 
esse  sancti  nominis  sui,  quia  videlicet  fcsdare  pa- 
trum  fGsditateejusmodi,8icut  Absa^on  quoque  foa- 
davit  patrem  suum  Oavid  (//  Reg.  xvii,  vioiare  est 
nomen  sanctum  ejus,  exquo  «  omnis  paternitas  in 
cobIo  et  in  terra  nomiuAiur  (Ephes,  iii).  »  Et «  super 
vestimeutis,  inquit,  pignoratis  accubuerunt  juxta 
omne  altare.  »  Nimirum  pignus  pauperis  Baltem  re- 
tioere,  contra  legcm  est.  Nam  in  lege  Oominus 
dicit : «  Sin  autem  pauperest,  non  pernoctabit  apud 
le  pignos,  sed  statim  reddea  ei  ante  soliB  occasum, 
ut  dormieuB  in  vestimento  buo  benedicat  tibi,  et 
babeas  justitiam  coram  Oomino  Deo  tuo  (Deut, 
xiiv).  »  Quanto  magia  Bcelus  «  super  vestimentis 
pignoratiB  accubare,»  ethoc  «Juxtaomnealtare?» 
Duplex  naroque  crimen  in  hoc  denotatur,  scilicet 
lurpitudo  libidini8,et  Bervitus  idololatri«,intelligi- 
tur.namquequodpassimbabentes  altaria,  flogeotes 
vituiorum  Bimulaorai  et  adorantea  Beelphegor,  et 


285 


COMMENT.  IN  XII  PKOPH.  MIN,  —  IN  AMOS  LIB.  I. 


286 


oolentes  ABtaroth  et  Balim,  csteraque  deorum  et 
dearum  portenta,  funibus  tenderent  vestimenta 
pignorata  juxta  omnium  ilinrum  altaria,et  facerent 
parapetasmata,  idest  velaroina,  quo  fornicantes  in 
templo  nulluB  poseet  a8picere,et  inebriati  aciibidini 
Bervientes,  etiam  ipsum  vioum  quod  bibebant,non 
de  proprio  labore,  sed  de  calumniis  emerent.Unde 
et  protinus  ait,  «  et  vinum  damnatorum  bibebant 
in  domo  Dei  sui.  »  Hoc  faciebant  in  fano  dei  sui, 
Qt  quo8  putabant  deos,  turpitudine  ac  stupris  pol- 
laerunt.  Hujus  quoque  sceleris  mensuram  in  vesti- 
mentis  pauperum  detinendis  Judsei  sicimpleverunt, 
ot  Salvatorem  tradente8,8cripturam  pariter  imple- 
renty  dicentem  :  «  Diviserunt  sibi  vestimenta  mea, 
et  super  vestem  meam  miserunt  8ortem(Psai.xxi).  § 
TuDO  vinum  quoque  damnatioQis  ejuB  biberunt, 
jaxta  qood  ipse  in  p8almoconqueritur,dioens  :  «Et 
in  me  psallebant  qui  bibebantvinum  (Pioi.  lxviii).  » 
Neque  enim  dubium  est  seniores  illoset  pontifices 
ebrio808,maximeque  illa  nocte  pascbali  ebrios,  cum 
Dominum  Dostrum  cepissent,  quasi  pro  victoria 
l«t08,  fecandiores  sibi  invicem  propinaese  calices, 
et  60  cuique  alacrius  vinum  porrexisse,  quos  visos 
iaiseet  properantior  alque  promptior  minister  illo- 
ram,  pro  sacrilega  illorum  voluntate,  ad  compre- 
hendeDdum  illum,  ad  tenendum,  ad  cobortandum 

eoeioe,  ut  caute  ducerent  illum,  ad  insultandum 
illiy  ad  congratulandum  principibus  super  hoc, 
qaasi  victoribus  magnis.  Sequitur  :  «  Bgo  autem 
exterminavi  Amorrhieum  a  facie  eorum,cuju8  alti- 
tudo  eedrorum  altitudo  ejus,  et  fortis  ipee  quasi 
qaercu8,et  contrivi  fructum  ejus  desuper»  et  radiees 
eju8  subter.  Ego  sum  qui  ascendere  vos  feci  deterra 
iEgypti,  et  eduxi  vos  in  desertum  quadraginta  an- 
nis,  ut  popsideretis  terram  Amorrbei,  et  suscitavi 
defiliis  vestrisinprophetas,  el  de  juvenibus  vestris 
Nazaraeos.Nunquid  non  ita  est,  filii  l8rael,dicit  Do- 
miau8?£t  propinabitis  Nazareis  vinum,  et  pro- 
phetis  mandabitis,  dioentes,  Ne  propbetetis.  »  Mira 
et  terribilisopposiiio.Quorsumeuim  tendit  bflec  per 
oppositionem  facta  exterminationis  Amorrhaei,  et 
altitudinis  ejus  commemoratio,  nisi  ut  ostendat 
Deu8  sese  ex  adverso  stare,  et  repugnantem  esse 
declinantibus  viam  humilium,  et  per  superbiam 
conterentibus  capita  pauperum,  quo  pro  scelere 
arguit  Israelem  factumdepauperesuperbum  ?  «Ego 
aotfem,  inqidt,  extermioavi  Amorrheum.  •  Utique 
poterat  dicere  :  Egoautem  propter  superbiam  de 
ccbIo  dejeci  diabolum.  Amorrbsus  nam  amaricans 
interpretatur,  etdiabolQmsignihcat,  qui  totusfelle 
odii,  et  omnis  nequitiesemper  et  incurabiliter  est 
amarusomnique  dulcedini  difinitatis  omninooon- 
trarius.  Huno  talem  Amorrhsum  nimirum  Deus 
exterminavit,  determinis  suisejecit^et  extermina- 
tionis  eju8  immutabilem  tenet  sententiam,  dioens 
io  Psalmo  :  «  Non  habitabit  in  medio  domus  me», 
oai  facit  superbiam  {Psal.  c).  »  Nam  na  dubites, 
quem  dicat  Amorrhfleum  illum,  inquit,cuju8aliitu« 
do  oedroram  altitudo  lyus,  profecto  illum  esse  dia- 


A  bolum  alius  propheta  testatur,  dicens  Pharaoni  in 
sermone  Domini  :  «  Cui  similis  factus  esin  magni- 
tudine  tua  ?  Ecce  Assur  quasi  cedrus  in  Libano  pul- 
oher  ramis  et  frondibus  nernorosus,  excelsusque 
altitudine,  et  iuter  condensas  frondes  elevatum  est 
oatumen  ejus.  Etsubinde  cedri  non  fueruntaltiores 
illo  in  paradiso  Dei,  abietes  non  adaequarunt  sum- 
mitatem  ejus,  et  platani  non  fuerunt  sequales  fron- 
dibus  iilius.  Omne  lignum  paradisi  non  estassimi- 
latum  illi  {ETkech.  xxxi).  »  Ergo  bic  194  Amor- 
rhfleusdiabolus  est^cujus  erat  typus  ille  Amorrbaeus 
quem  occidit  Israel  vivente  adhuc  Moyse,  cujus  et 
Psalmista  meminity  dicendo  :  «  Et  occidit  reges 
fortes,8eon  regem  Amorrhaeum,  et  Og  regem  Basaa 
{Psal.  cxxxiv).  »  Istiduoreges  fuerunt  Amorrhfleo- 

g  rum,quorum  Moyses  in  Deuteronomioreminisceas: 
c  Solus,  inquit,  Og  rex  Basan  restiterat  de  stirpe 
gigantum.  Monstratur  lectus  eju8ferreu8,qui  estia 
Rabatb  filiorum  Ammon,  novem  cubitos  habeas 
longitudinis,  et  quatuor  latitudinis  ad  mensuram 
oubiti  virilis  maaus  (Deut,  iii).  »  Utrorumque  remi- 
nisci  convenit  bio  in  uno  Amorrhei  nomine,  scili- 
cet  et  hominis  regi8superbi,et  diaboli  omnium  re- 
gis  ac  principis,  cujus  nimirum  altitudo  quasi  ce- 
drorum  fuit,  imo  et  cedrus  omnibus  in  paradiso 

Dei,  id  est,  cunctis  angelicis  potestatibus  altiorem 
se  esse  voluit,  et  fortis  ipse  quasi  quercus,  quia 
vid^licet  sub  Deo  flecti^  et  Greatori  suo  contempsit 
esse  subditus.  Mira  igitur,  nt  jam  dictum  est,  et 
terribilis  oppositio,  cum  praemisso  peccato  super- 
^  biflB  Israel  declinantis  viam  humilium. :  «  Ego,in- 
quit,  exterminavi  Amorrhoeum,  »  eto.  Per  hooenim 
terribiliter,  innuitquod  elati  in  superbiam  infelicee 
Judflei,  in  judicium  inciderent  diaboli,8icut  et  Amor- 
rhaeus  homo  qui,  ut  Jam  dictum  est,  typus  erat  dia- 
boli,  quod  scilicet  aoferretur  illis  regnum  Dei,  de 
quo  Amorrhfleus  diabolus  excidit,  et  tolleretur  eis 
locus  sive  terra,  unde  Amorrhseus  homo,  Deo 
exterminante,  disperiit.  Cum  itaque  dicit  :  «  Ergo 
exterminavi  AmorrbsBum,»  subinielligendumest: 
Et  mutabilis  non  sum,  et  ea  quee  destruxi,  non 
reflsdificabo,  ita  ut  qui  superbos  extermioare  con- 
Buevi,  vobia  auperbientibus,  et  viam  bumiliQm  de- 
clinantibns,  nunc  favere  incipiam,  pro  eoquod  se- 
cundum  carnem  filii  Abrahfle  estis.  Non  erit  ita,sed 
sicut  Amorrhfleo,  id  est,  amaricante  diabolo^propter 
superbiam  dejecto,  «  multas  mansiones  in  domo 
Patris  mei  »  suscitandisde  terra  humilibus  reser- 
vavi,et  sicut  percusso  homine  Amorrhfleo  et  gigante 
Buperbo,  pAtribus  veetris,  cum  essent  pauperes  et 
humiies,  terram  eis  dedi,  ita  vobis,  quoniam  viam 
humiiium  declinatis,  «  regnum  Dei  auferetur,  et 
dabitar  genti  humili  facienti  fructus  ejus,  et  locus 
quoque  vester  terreiius,  et  gens  simul  aufereiur 
{Matih.  XXI).  »  Nomen  quoque  Amorrhflei,id  est  ama- 
ricantis,  nonne  Judao  congruit,  qui  totus  in  felle 
positus  amaritudinis,  eicut  ipse  Christus  ait,  et 
Christum  cujus  opera  vidit  et  audivit,  et  Deum  pa- 
trem  ejus  odit  ?  (/oaii.  xv.)  Utramque  viadiotam 


D 


287 


RDPBRTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


i88 


tinde  Jam  prefati  8umu8,brevibu8  verbis  per  simi- 
litudinem  altitudiniFcedri^Bivequercusse^einten- 
tare  sigmncat,  cum  subjunxit :  «  Et  contrivi  rrn- 
ctus  eju8  desuper,et  radiceBeJus  subter.  »  Fructus 
enim  Judaici  populi  desuper,  coDlestia  Tuere  dona 
Dei,  et  rndicee  ejuBsubter,  terrena  fuere  bona,qui- 
buBcordiB  radirem  lixit,  quod  facere  noD  debuit, 
et  bunc  ulrumque  fructum  Dominos  coDtrivit,quia, 
ficut  Jam  dictum  eBt,  utraque  bona  perdidit  in  iilo 
AmorrbflBO,  cojus  terram  ad  tempu8po88edit,itaet 
fructuB  contritus  est  pariter,  et  radix,  ut  non  solum 
terra  ejus  tolleretur,  sed  ipae  ferroBUcrideretur,  et 

omDis  posteriias  ejua  deleri  Jnsfa  est.  Porro,  et 
Amorrba?!  diaboIi^ODC  fructus  desopercontrituBeBt, 
qoaodo  de  cgbIo  in  hoDC  aerem  dejectoa  est,  tuoo 
Autem  radices  ejns  coDtereotur  subter,  quando  de 
istoqooque  aeresive  mundo,  ubi  mane  froctificat, 
in  perfidorom  cordilios  peoitus  eveiletur,  et  io  in- 
fernom  prscipitabitur.  Utraque  booa,  quae  Israeli 
conlolerai,  qu»  propter  Buperbiam  ablaturuB  erat, 
boc  modo  ingratis  commemorat :  t  Ego  sum,  in- 
quit,  qoi  aeceodere  vo8  feoi  de  terra  ^.'ypti,  el 
€duxi  in  desertum  qoadragiota  aDDiB,ot  pussidere- 
tis  terram  Amorrhei.  »  Hoc  oamque  beneficium 
terreoum  est  :  «  £t  Buscitavi  de  fiiiiB  vesiris  pro- 
pbetaB,  et  de  juvenibus  vestriB  Nazarenoe.  d  Hoc 
beneficium  coBlesle  est :  Nazarsos,  id  e»i  Banctoset 
prophetae  de  illagenteDominuBquammultoBBusci- 
iavit,  qui  fecerunt  fructuiii  regni.  Dei,  quiBboc  ne« 
gare  possit  ?  Utique  nemo.  Idcirco  fideoter  inlerro- 
gat  :  «  Nunquid  non  ita  eat,  filii  IsnieJ,  dicitDumi- 
DUB  ?  »  ScienB  quod  illi  respondere  oon  poBSunt 
aliud,  nisi  quia  ita  est.  Utruinque,  sicui  supra  Jam 
dietum  est,  perdiderunt,  sciJicet  et  coBleste  Dei  re- 
gnom,  de  quo  cst  multiplicitiis  propbetarum  etNa- 
zaraeorum,  idestsanctoruin^eteum  qui  fuit  Amor- 
rhaei,  locuro  terrenum.  Verum  illa  dona  regni  Dei^ 
aicut  nemo  invitos,  nemo  nisi  volens  amittit»  ita 
nec  illi,  Vo'ente8namqoeamiBeruot,volenteBrepo- 
leront.  Hoc  est  quod  continuo  sequitur,  «  et  pro- 
pioabatisNazarieis  vinum,et  propbetis  mandabatis, 
dicentes,  No  prophetetis.»  NazareiBnamqoehaben- 
tibusBuperBe  continentia  vctum.propinareviDum, 
et  vuti  reos  facere,  eatis  pro  argumeoto  est  nullum 
velie  habere  sanctum,  et  propbellB  mandare  ut  dod 
propbetarent,  huc  nimirum  erat,  non  solum  loqui, 
sed  etiain  agere  contraSpiritum  BaQCtum,quiloque- 
batur  per  os  prophetarum.  Gnm  autem  ita  aperne- 
reot  cceleste  Dei  regnum»  nihilominus  tameo  aem- 
per  possidere  voluissent  locum  Amorrhsi  terre- 
Dom.  Profecto  Buperoe  juetitiw  non  sio  erat  eom- 
placitum.  8ed  quid  ?  Ck>ntinuo  aequitur  :  «  Ecceego 
Btridebo euper  vos, sicnt  stridei  plauBtrum  onoBtom 
feoo,  et  peribit  fuga  a  veloce,  et  fortis  dod  obtine- 
bit  virtutem  Buam.etrobustusnonsalvabitanimam 
8uam,  et  tenens  arcum  noo  8tabit,et  velux  pedibus 
Buis  non  salvabitur,  et  ascensurequi  noo  salvabit 
animam  suam«et  robustuecordeinler  sortes  nudus 
logiei  Id  die  iiia,  dicit  Domious,  »  Breviter  oum 


A  <)ioit  ;  «  Ecce  ego  stridebo  super  vos,  Bicat  stridet 
plaustrum  onustum  feno,»  illud  innuit  quod  relinere 
nonqueant  illum  jam  sifpedictumAmorrhicilocum, 
sed  transmigrare  debeant  ad  alium,  quoniam  coa- 
tempserunt  illud  quod  melius  estDei  regnum,sicut 
fenum  succisum,  plaostroque  impositum  ad  com- 
bureodom,  eo  qood  sit  aridum,  et  oullum  eum  rore 
ccelijam  poBBit  coocipere  vel  reddere  florem  aut 
fructum.  Porro,  plausirum  Btrideos,  eo  ipso  quod 
Btridety  et  looge  exululat,  seroetipBum  ooere  pre- 
gravatum  esse  indicat.  Illud  ergo  per  hanc  simili- 
tudioem  significare  videtur  quod  quandocunque 
Israel  succidatur,  et  de  terra  sua  transferatur,tali* 
ter  fiat,  ut  sciant  gentes  longe  per  circuitum  quia 
sic  ejus  promeruit  iniquitas.  Unde  ad  Salumonem 

g  de  huJuBmodi  loquens  DominuB  :  «  OmolB,  ioquit, 
qui  traoBierit,  Btupebit,  et  8ibilabit,et  dicet :  Quare 
sic  fecit  DominuB  lerr»  buic,  et  domui  huic!  Et 
respondebunt :  Quia  dereiiqueruntDominum  Deum 
Buum,  qui  eduxit  patreseorum  de  terra  iEgypti  et 
secuti  sunt  deoa  aiienos,  ei  adoraverunt  eoset  co- 
luerunt,  idcirco  indnxitsuper  eos  Dominus  omne 
malum  boo  (//  Par,  vii).  •  Nimirum  buc  eatDomi- 
nom,  quaei  plauBtrum  onustum  feno,  Btridere,  et 
causas  ezcidii  vel  captivitaiis  illorum  latere  non 
sinere.  Et  quia  p^austrum  tardiuB  procedit  atque 
idcirco  citiosab  inseqoentibos  potestcomprebendi, 
fenumque  comprebensum  facile  est  dispergi,  aut 
etiam  igne  succendi,  «  peribit,ait,  fuga  a  veloce,et 
fortis  nonobtineliitvirtutem  Buam.  »  Haeoet  cetera, 

p  si  ad  decem  tribuuni,  que  innc  imminebat,captivi- 
tatem  respicimuB  singula  desingulis  taliter  intel- 
ligeodatraduDtor :  •  Peribit  fuga  a  veloce,  »  quem 
HebrsiJeroboamfiliumNabothintelligunt,quiprios 
io  iEgvptum  fugerat.  Hic  autem  oon  ipsos  prin. 
cipes,  t%S  sed  dumos  eorum  elBobolem  accipia- 
mus.  «  Et  fortis  noo  obtinet>it  virtutem  soam.  » 
Foriem  Btasa  interpretatur,  qui  luit  ad  bella  prom- 
pti88imus,«etrobustuBnonBalvabitanimam  suam,» 
hunc  Amri  sentiunt.  «  Et  tenene  arcum,  non  sta- 
bit,  de  Jehu  filio  Namsi,  qoi  Joram  regem  Israel 
Bagitta  percoBBil,  dictom  poiaDt.«  Etvelox  pedibos 
Bois  DOD  salvabitor,  »MaoaheD  iDtelligunt,qui  fro- 
Btra  festinaos  regi  Assyriorom  dona  direxit.  •  Et 
ascensor  equi  non  salvabit  animam  suam.  »  Huno 
Phaceas  filium  RimelitP  interpretantur,  qui  Juncto 

^  sibi  fc^yro,  sub  rege  Acbaz  Judae,  multa  vastavit  {!V 
Reg.  xvii).  «  Et  robustus  corde  inler  fortes  nudus 
fugiet  in  illa  die  dicii  DominuB,  »  solus  Osee,  qui 
uitimuB  rex  decem  tribuum  fuit,  et  errantempopu- 
lum  ad  Dei  culium  revocare  conatus  est.quasi  nu- 
du8  egredieturde  incendio.  Nudum  autem  vocat, 
quia  sub  ipso  deoem  tribus  capta  Bunt.Hoc  llebraBi 
autumanty  ait  beatua  UieronymuB.  Gsterum  bi  ista 
quoque  referre  cupimusad  tempus  illud,quDd  pro- 
pheta  prospiciens  in  ioitio  dixit:«DominusdeSioQ 
rugiet  et  de  Jerusalem  dabit  vocem  suam  {Ose, 
i),  »  scilicet  ad  tempos  evangelic»  praedicationis, 
qood  extrema  Bubsdcuta  eat  captivitaa  iilius  popu- 


COMMENT.  IN  Xll  t>ftOM.  MIN.  —  IN  AM08  LIB.  11. 


MO 


]i,c(Btu8  illePharisaicus  siveJudaicusrectecunctis  A 
denotttur  nominibus  istis.  IUenamqueveraciter  et 
pro  verasimilitudine,  peccatisexigentibus  mereiur 
fcnum  dici,  Falso  autem  el  pro  vana  suimetsstima- 
tione  «  velox,  fortis,  robustus,  tenensarcum.veloz 
pedibus  suis,  ascensor  equi,et  robustus  corde,»ad 
tempus  potuii  videri.  Unde  notandum  et  conside- 
raliooe  dignum  est,  qoia  quoties  bic  malum  eis  ia- 
tentat  per  enuntiativa  verba  bec, «  stridebu  subter 
vos,  peribit  fuga,  nonubtinebitfortis  virtotem.non 
salvabit  robustus,  non  stabit  tenens  arcum,  non 
salvabitur  velox,  non  salvabitor  ascensor  equi,  Tu- 
giet  robustos  corde,»  totidem  vicibus,id  estocties : 
V9  generationiilli^inclamatDominusnosteriM  Vs, 
inquit,  v<}bis,  Scribae  et  Pbarissi  hypocritap,  qui 
clauditis  regnum  ccslorum  ante  bomines.  Ve  vo-  n 
bis,  Scrib»  et  Pharismi  hrpocrite,  qui  comeditis 
domos  viduarum,  oratione  longa  orantes.Vs  vobis, 
Scrib»  et  Pbarisaei  bypocritffi  qui  circoilis  mare  et 
aridam,  at  faciatis  unum  proselytum.  V»  vobis, 
duces  ceci,  qui  dicilis :  Quicunque  juraverit  per 
lemplum,  nihil  est;  qui  autem  juraverit  in  auro 
templi  debet.  Ve  vobis,  Scribffi  et  Pbaris»i  bypocri- 
te,  qui  mundatis  quod  de  foris  e^t  calicis  et  paro- 
psidi^,  intas  autem  pleni  esiis  rapina  et  immundi- 
tia.  Ve  vobis,  Scribe  et  PbarisHPi  hypocrite,  qui 
similes  estis  sepulcris  dealbatis,  qu»  a  foris  appa- 
rent  hominibus  speciosa,  intus  vero  plena  sunt  os- 


sibus  mortuorum,  el  omni  spurcitia.Ve  vobis,Scri- 
bffi  ct  Pharissi  hypocritffi,  qui  sedificatis  sepuicra 
prophetarum,  et  ornaiis  monumenla  justorum 
(Matth.  xxiii).  »  Econira  respiciendum,  qnia  toti- 
dem  jd  est  octovicibus  sanclossuosbcatincatidem 
Dominus.  «  Bi*aii,  inquit,  pauperes  spirltu.  Beati 
mites.  Boati  qui  lugent.  Beati  qui  esuriunt  et  si- 
tiunt  justitiam.  Beati  mi»ericordes.  Beati  mundo 
corde.  Beati  pacifici.  Beati  qui  pcrsecutionem  pa- 
tiuniur  propter  jusiitiam  {Matlh,  v).  »  Iiem,  dam* 
naiionis  infelicium  quot  verba  suni  superius  diges- 
ta,  «  stridebo  subter  vos, »  et  cstera  iotidem,  \d 
estocto beatitudinis  sanciorum  praedicationes  sunt, 
«  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccslorum,  quoniam 
ipsi  possidebunt  terram,quoniam  ipsi  consolabun* 
tur,  quoniam  ipsi  saturabuntur,  quoniam  ipsi  mi- 
sericordiam  con8equentur,quoniam  ipsi  Deuinvide- 
bunt,quoniam  filii  Dei  vocabuntur,quoniam  ipsorum 
esl  regnum  coBlorum  {ibid,) »  Nec  frustraet  hio  nume- 
rusoctonariusinremuneraiionepiorumetillicindam- 
nitione  consideratur  ipsorum  [F,  impiorum],  quia 
videlicet  utraquepars  octava  roundiaetaieconsom- 
mabitur.ettunc  manifesie  scietur,quia  «  judicia  Do- 
mini  justa  et  vera  (Psal,  xvm)  •  sunt.  Necex  parto, 
ut  nunc.sed  integre  cogno8cetur,quam  vero  judicio 
fiat,  vel  factum  sit  iIlud,quod  haclenus  itidem  octo 
vicibus  ait :  t*  Non  convertam  eum,  »  qQs  summa 
trium  et  quatuor  scelerum  vindiciaest. 


LIBER  SEGUNDUS. 

IM  Magna  valde,  et  nihilominos  jusla  judicia  C  demus.Qu»  profecto  deoracolosanctiSpiritusoum 

admiranda  subtilitate  taliter  proterantur. 

Cap.III.  — fc  Audite  verbum  quod  locutusest  Do- 
minus  super  vos,  Ulii  Israel,  super  omnem  cojrna- 
tionem,  quam  eduxi  de  terraiCgypii,  dicens  :  Tan- 
tummodo  vos  cognovi  ex  omnibus  cognationibus 
terrn,  idcirco  visitabo  super  vos  omnesiniquitates 
vesiras.  Nunquid  ambulabunt  duo  pariier,nisi  con- 
veoerit  eis  ?  Nunquid  rugiet  leo  in  8altu,nisi  habue- 
rit  preedam  ?  Nunquid  dabit  catulus  leonis  vocem 
Buam  de  cubili  suo,  nisi  aliquid  apprehenderit. 
Nunquid  cadet  avis  in  laqueum  terne  absque  aucu- 
pe?  Nunquid  aureretur  laqueus  do  terra,  antequam 
quid  ceperit?Si  clangei tubainciviiaie.et populus 
non  expavescet?  Si  erit  matum  in  civiiale.quod  Do« 


Domini  maximam  circa  gentem  Israeliticam  admi- 
randa  sunt,  quia  videlicet  gens  illa,  sicut  pro  parte 
electorum  cunctis  insignior,  ita  pro  parte  reprobo- 
rum,  cunctis  coram  Deo  et  coram  hominibus  facta 
est  vilior,  damnaia  tam  in  praesenti  quam  in  Tuturo 
sfficuIo,ethscjudiciaBuntquidemdi*,<neadmiranda, 
sed  non  nimis  importune  scruianda.  Scriptum  est 
enim  :  Et  qui  nimius  scruiator  est  majestatis,  op- 
primetur  ab  ea  {Prov,  xxv),  »  quis  porro  nimius 
scrulator  majestatis  est  Judicandue,  nisi  qui  extra 
quam  debet  majesiatem  scrutaturY  Gertus  quippe 
e^t  I0CU8,  in  quo  tantummodo  illam  scrutari  nobis 
coQceditur,  qui  videlicei  locus  sancta  Scripiuraest. 
In  illa  et  per  illam  tantummodo  licere  nobis  judicia 


Domini  scruiari,  Psalmista  testatur,  cum  dicit  ^«Iq  rv  minas  nr*n  fecit?  Quia  non  faciet  Dominus  Deus 

labiismeispronuntiaviomniajudiciaoristui  {PsaL      verbum,  nisi  revelaverit  Dominus  secretum  suum 

cviii):  »  addendo  namque  oris  /ut,  contenium  sa 

esse  indicat  auctoritaie  vel  testimonio  Si;ripturs  sa- 

crs,  quam  uiique  locutum  est  os  Domini,  et  quis 

extra  illam  Judicin  Domini  scrutatur,  nisi  qui  pro- 

prii  cordis  sufipicionero  testatur  YTalisutiquescru- 

tator  majeetatis  nimius  est,  unde  et  oppresHUs  ab 

ea,  diversas  otconirarias  incurrii  bsreses.Goutenti 

igitur  competenti  loco,  mentero  benevolam  aurem- 

que  attentam  divinffi  auctoritatis  vocitius  acoommo- 


ad  servos  suos  propheias.  Leo  rugiet,  quis  non  ti- 
mebit?  Dominus  Deus  Iocutuse3t,qui8  non  prophe- 

tabitf  n  Dicta  hapc  vere  clarissima  et  valde  eplen- 
dida  sunt,  sed  splendoret  clarttas  eorum  propter- 
ea  minue  lucet,quia  nostram  caliginem  patimur,et 
a  nimia  claritate  lippientes  oculi  reverberantur. 
Quod  si  sensum  eorum,  ipso  aspirante,  cujusdicta 
8unt,  aliquatenus  consequi  meruimus,  profecto  Ju« 
dicia  Domino  non  solum  bumiliter,  verum  etiam 


291 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


292 


Bcienter  laudare  poterimus.  «  Audite,  iuquit,  ver-  j^  vestras   »  instaote  judicio,   remota  misericordia, 


bum  quod  locutusest  Domiuus  super  vos,  illii  Is- 
rael,  »  Magna  dicturus  iste,  paulo  ante  Thecuites 
pastor,  et  statim  coelestis  rhetor,  competenter  at- 
tentum  postulat  auditorem,  et  boc  agit  cum  com- 
memoratione  magni  et  noti  beneflcii,dum  prffimis- 
80,  «  audite  verbum,  quod  locutus  est  Dominus,  » 
subjungit  i(  superomnemcognationem  quameduxi 
de  terra  iEgypti.  »  Sit  namque,  quia  maxime  com- 
memorando  beneflcium  hocdebet  efQci,ut  auditores 
qui  jam  poterant  esse  attenti,  sinl  etiam  benevoli. 
«Locutus  eslautem  Dominus,dicen8  :Tantummodo 
V08  cognovi  ex  omnibus  cognationibus  terr»  ;  id- 
circo  visitabo  supervosomnesiniquitatesvestras.» 
Jam  ad  istam  Domini  locutionem  Israel  imposni- 


tantacum  severitate,  ut  ne  saltem  commonitorium 
vobiscum  sermonem  conferre  libnat.  Quod  si  adbuc 
quseritis,  ecce  boc  ipsum  quam  rationabile  sit,  per 
hoc  simile  intimo  cuilibet  auri  audienti.  «  Nunquid 
ambulabunt  duo  pariter,nisi  convenerit  eis  ?  »  Uti- 
que  dicetis  mihi ;  Non.  Ad  bsc,  inquam  :Nos  duo 
sumus,  ego  qui  arguo  vel  corripio  Deus,  et  Israel 
qui  corripilur :  Nimirum  non  convenit  nobis,  quia 
me  corripientem  Deum  correptus  Israel  non  audit« 
In  hoo  nobis  nimium  disconvenit,  quia  ego  arguo, 
ille  se  defendit.  Ecce  tot  anni  sunt,  et  tot  reges  fue- 
runt,  exquoJeroboam  vitulos  aureo8feoil,misi  pro- 
phetas,  et  nullus  consensit,  nullus  enim  regnum  a 
peccatis  Jeroboam  reoessit.Itemetper  memetipsum 


tens,  non  tamen  impunitus  eese  in  sua  pcena  erigil,  ^  veni  arguens  et  corrripiens  Deus  homo  fMCtus.Vos 
et  de  ipsa  poena,  quam  dissimulare  vel  abscondere      autem  justificatis  vos  coram  hominibus,et  onm  sitis 


non  potest,culpam  adhuc  defendit,etgloriabundus 
dicit:  Idcirco  nos  tantum  pr»  csteris  gentibus  a 
Deo  corripimur,  ducii  in  omnes  gentes  captivi,quia 
nos  prffl  csteris  gentibus  diligit,  sicut  ipsein  pro- 
pheta  dicit :  «  Tantummodo  vos  cognovi  ex  omni- 
bu8  oognationibus  terre :  Idoirco  visitabo  super 
V08  omnes  iniquitates  vestras.  »  Non  enim  sicutin 
aliis  nationibus  Dominus  patienter  exspectat,  ut 
eas,  cum  judicii  dies  venerit,  in  plenitudine  pecca- 
torum  puniat,  ita  et  in  nobis  statuit,ut  peccalis  no- 
stria  in  finem  devolutis,  tuncdcmumnos  vindicet. 
Hoc  modo  ssmetipsos  corpore  et  anima  captivi  con- 
Bolantur  adhuc,  sed  verefrustra/quandiuimpoeni- 
tentes  sunt,  neque  peccato  abrenuntiant,  pro  quo 
puniuntur.  Quo  enim  corripiendo  Deus,  quo  visi- 
tanJo  iniquitates  tendit  Dominus,  n:si  ut  flagellis 
commonilus  peccator,  peccatum  agnoscat  veniam- 
que  precelur  ad  meliora  conversus?  lllic  omnino 
intendity  ut  peccator,  in  quo  displicuit  Deo,di8pli- 
ceat  etiam  sibi.  Quod  si  adeo  rebellis  est  et  dur» 
oervicis,  ut  flagellando  id  efflci  non  possit,  tuno  de- 
mum  non  jam  ut  pater  pius,  sed  ut  judex  iratus 
contumacem  foras  mittit  et  abjicit,  nuUo  modocon- 
venientem  velconsentientem  sibi.Hanc  intentionem 
8uam  Deus  notam  esse  volpns,po8t  aliqua  in  eodem 
propheta  dicil; «  Unde  et  ego  dedi  vobis  stuporem 
dentium  in  ounctis  urbibus  vestris,  etindigenliam 
panum  in  omnibuslocis  vestri8,et  non  estis  reversi 
ad  me  {Amos, iw,  et  cetera).  » Igiturtantisoppressus 


inflrmiydicitis  medico  :Nonestu  nobisnecessarius. 
Igitur  non  pariter  ambulabimus,  sed  et  Israel  in 
Assyrios,  et  Juda  in  omnes  gentes  ductus  capiivus, 
nulla  per  prophelas  aut  predicatores  aliquos  mei 
confabulationedigou8Judicabitur,quia8criptume8t: 
«  Ne  effundas  sermonem  ubi  non  est  auditus  (Eccl. 
zxxii.)  »  Quod  si  et  adhuc  simile  vei  exemplum 
quffiritur  ecce  aliud  :  •  Nunquidrugiet  leoinsaltu, 
nisi  babuerit  praedam?»  Leonis  quippe  naturaest 
quandiu  praedam  non  invenerit  silere,  inventa  au- 
tem  prsda,  rugire,  ut  quodcunque  illud  sit  animal, 
rugitu  tremefactum  et  attonitum  concidat,  et  in 
praedam  fortiori  non  tani  patienter  quam  impatien- 
ler  cedat.  Porro,  leo  per  similitudinem  Deus  for- 
tissimuB  esl.cujus  iraB  resistere  ncmo  potest.  Prae- 
da  vero  ejus  est  omnis  electus,  qui  ubicunque  sit, 
quoniam  ad  vitam  est  prsdestinatus,  ab  ipso  Deo 
requiritur,ut  ad  vocem  ejus,  sive  per  Angelum^sive 
per  propbetam,  sive  per  Scripturas,  auditam  ille 
contremiscat,  diemque  judicii  vel  poenam  geben- 
nalem  pavescens,  totus  bumiliter  succumbat,poeni- 
tentiam  apprebendat,  sicque  in  partem  ejus  cedat, 
et  unus  cum  eo  spiritus  flat,  benedevoratus,  juxta 
illud  :  tf  Macta  et  manduca  {Acl.  x).  »  Igitur  quod 
ait :  •  Nunquid  rugiet  Leo  in  saltu  nisi  hahuerit  pre- 
dam  ?  »  Idem  est  ac  si  dicat :  Nuoquid  dignum  Deo 
est,  illic  verba  facere,  vel  illuc  prophetam  mittere, 
ubi  Boit  non  esse  queroquam  dignum  vits®terns? 
Ad  quod  cum  ratione  exigente  respooderis:  Non. 


^ ' '       o «^«^ n        ^ — ^ — f -.w~. 

malis  est  populus,  non  est  undeseconsoletur^dum  "  Gonsequenter^ut  justum  est,  concedas  esae  Dei  ju- 


de  poena  nequaquam  ad  correctionem  eruditur.  El 
quia  sibimet  in  bocblauditur,  quod  dicit  Dominus, 
«  tantummodo  vos  cognoviex  omnibus  cogoationi- 
bus,  n  severiori  sensu  boc  idem  in  ipsum  taliter  re- 
torquendum  est.  Ita«vo8  cognovi,  aitDominu8,ex 
omnibus  cognationibus,  »  ut  cognitionem  mei  vos 
habere  facerem,  dando  vobis  legem  8criptam,quam 
cffiteris  non  dederam  nationibus.  Est  autem  di- 
gnum,  ut  servus  sciens  voluniatem  domini  sui, 
et  non  faciens  digne  plagis  vapulet  multiSy  ne- 
1117  sciens  autem,  plagis  vapulet  paucis  {Luc, 
xii).  Igitur  «  visitabo  super  vos  omnes  iniquitates 


dicium,  in  eo  quod  clausit  Israeli  ora  prophetarum, 
nullumque  super  eum  bus  predicationis  emittit  ru- 
gitum.  Hoc  ipsum  et  in  suo  adventu  attendit  Dei 
Filius.  Unde  et  sequitur  :  «  Nunquid  dabit  catulus 
leonis  vocero  de  cubili  8uo,nisi  aliquid  apprehende- 
rit?  •  Gatulus  leonis  Christus  est  Filius  fortissimus 
Dei  fortissimi,  seoundum  illud  patriarchffi  Jacob  : 
(c  Gatulus  leonis,  Juda,  ad  prffidam,  flli  mi,  ascendi- 
sti.  »  Gubile  ejus  sepulcrum  ejus  exstitit,  de  quo 
idemcootinuo8ubjungit:«Requiescensaccubui8tiut 
leo,etquasileena.Qui88U8citabiteum.^>(d^.xLxix.) 
Vox  qoam  dedit  iste  oatulos  leonia  de  illo  cubili, 


393 


OOMMENT.  IN  Xll  PROPH.  M!N.  —  IN  AM08  LIB.  II. 


294 


EvaDgelii  pr«dicatioe8t,quam  canctisgeQtibasaa-  A  ^^^^  magna  vigilantia  reqalsisset  eoa  Deas,  vel  Fi- 


ditam  fecit,po8tquam  de  illo  cubili,id  esldeeepul- 
cro  exsiiivit,  reaurgendo  ez  mortais.  Ait  ergo  : 
«  Nunquiddabit  oatulus  leonie  vocem  dccubilieuo, 
Disi  aliquid  apprebenderil?»  Ac  sidicat:  Nunquid 
Eyaagelium  euuro  in  illie  gentibuevel  in  locisprs- 
dicabit,  aat  predicari  jubebit,ubi  nuUumeciateese 
qui  ad  se  pertiDeat,et8a8oipere  debeat  gratiam  prie* 
dicationis  ?  Non  utique,imo  tacebit,et  predicalores 
suoa  illic  vocemdareprobibebit.Hincenim  de  ipsis 
prcdicatoribue  scriptumeet  :«  Traneeuntes autem 
Phrjrgiam  et  Galatie  regionem,vetiti  sunt  a  Spiritu 
saooto  loqui  verbum  in  Asia.Gum  veniesent  autem 
Mysiam,  tentabant  ire  Bitbyniam,  et  non  permisit 
eoa  Spiritua  Je8a  {Aci,  xvi).  a  Ibi  ergovel  eo  tem- 


liu8  Dei,  tanquam  famelicue  leo,  vel  u(  eeuriens 
catulus  leonie.  Igitur  tribus  bid  vereiculie  :  «  Nun- 
quid  ambulabunt  duo  pariter,  niei  convenerit  eie? 
Nunquid  rugiet  leo  in  8altu,nisi  babuerit  prsdam? 
Nunquid  dabit  catulue  leonie  vocem  decubili  suo, 
nisialiquid  apprehenderit?  >»  tribue,  inquam,  ietis 
versiculie,  ei  recte  intelliguntur,  eatie  excusatum 
arbitramur  Deam,quod  dod  aineprsjudiciodixerit 
toties  8uperiuB,c  oon  convertameum,»  et  quodper- 
ditionie  aliquorum  hominum  cauea  non  eitejusei- 
lentium.  Non  enim  propterea  quia  siiuit  ipee,  ali- 
qui  perierunt,  eed  proptereaquia  converti  non  po- 
toraat,  continuit  ab  iliia  vocem  suam,  «  non  igno- 
rane,  ut  ait  Sapientia,  quoniam  iniqua  est  natio 


poro  vocem  dat  iate  catulus  leonis,  ubi  vel  quando  n  eorum,  et  naturalia  malitia  ipeorum,   et  quooiam 


novit  inveniendum  eeee  quod  apprebendat,  id  est 
aliqaem  qui  credendo  aalvus  fiat.  Undo  iterumibi- 
deai  aoriptum  e8l:«  Cumautem  pertransiasentMy- 
■iam,  ascenderunt  Troadem,  et  fieio  per  noctem 
Paulo  ostensa  est.  Vir  Macedo  quidam  erat  stans, 
et  deprecans  eum  dicens  :Tran8ien8  in  Macedoniam 
adjuva  nos.  Ut  autem  visum  vidit,  atatim  quttsivi- 
mu8  prolicisci  in  Macedoniam,ceriifactiquiavoca8- 
set  D08  Deua  Evangeiisare  eia  {ibid.).  n  Interea  no- 
tandam  eet  quod  precedeati  versiculo  cum  dicit : 
«r  Nunquid  rugiet  Leo,»  8igDanteraddit,tin8altu,» 
ettuno  demum  Bubjungit,«  nisi  babuerit  prsdam.» 
Quod  itidem  Bubaudiendum  est,  in  boc  eequenti 
veraiculo  cam  dicit:  «  Nunquid  dabit  catulua  leo- 


Don  poterat  mutaricogiiatioillorum  in  perpetuum  : 
semen  enim  erat  maledictum  ab  initio  (Sap.  xii).  >» 
Sed  forte  dicet  aliqolB :  Iste  idem  catulus  leonis 
eao  ore  dixit :  «  V«  tibi,  Gorozaim,  v»  tibi,Betb- 
eaida,  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  facte  fuiaaent  vir- 
tutea  quae  facts  sunt  in  vobis,  olim  in  cilicio  etci- 
nere  pcBoitentiam  egiBsent  {MaUh,  xi).>  Item,«quia 
Bi  in  Sodomis  factsfuissentvirtuleB  qus  fact»  eunt 
in  te,  forte  mansiBsent  usque  ad  hancdiem  {ihid.)» 
Cur  ergo  saltem  1 M  illic  leo  non  rugiit,  quando 
quidem  erat  ibi^quod  apprehendere  potuit?Verum 
de  hoc  jam  alibi  diximus.  Et  idcirco  nou  diu  im- 
morandum  e8t,breviter  lamen  repetimuB  quiaDeuB 
de  tali  illorum   pcBnitentia  non  oaravit  aut  curare 


D18 


vocem  luam  »  videlicet  in  saliu?Quid  enimper  ^  debuit,  qu«  non  ageretur  proaUerna  salute  futuri 


Baltom  intelligi  oportet,nisima]tiplicitatemgeneri8 
hnmani,  queBuper  numerum  crevit,  cujus  abun- 
dantia  totaBiivestriB  et  steriliB  eal  ?  Leo  quippe  bIvo 
catulus  leonia  non  ealtum,  eed  in  ealtu  aliquid 
apprehendore  qusrit,  id  est  DeuB  eive  ChriBtUB 
Dei  FiliuB  non  illos,  quorum  ut  naecerentur 
eausa  peccatum  fuit,  eed  tantum  filioB  bene- 
dictioniB  per  legem  eive  per  Evaogelium  euum 
requisivit,  et  requirit,  et  ubi  vel  quando  requi- 
rere  debeat,  vel  quinam  ilii  sint,  ipse  novit.  Quob 
aulem  dioimue  filios  benedictioniB^NimirumilloB, 
quo8  creatis  priniie  hominibuB  benedicendo  jussit 
naeci»  sicut  scriptum  eat :  «  Bt  creavit  Deua  homi- 
nem  ad  imaginem  suam,  ad  imaginem  Dei  creavit 
illum,  maaculum  et  feminam  creavit  eoe.  fiene- 


8«culi,  eed  pro  viianda  adveraitate  pro  retinenda 
prosperitate  vitae  preBenlie.  Ut  ergo  verba  prophe- 
tica  prosequamur.Bciendum  prius  eat  qnia  eicutad 
Bpiritum  propheticum  pertinuit  juetificare  Deum, 
et  excueare  de  his  qui  pereuot,  ita  nihilominoead 
eumdem  pertinuit  gratiam  Dei  commendare  in  his 
qui  ealvi  fiunt.  Huc  animadvereo,  videamue  quid 
eequitur  :«  Nunquid  cadet  avis  in  laqueum  terre 
abequeaucupe?  »  0  quam  vilium  similitudineB  re« 
rum,  quam  pretioaum  prsdicant  eacramentum  1 
Propheta  hic  de  paBtoralibus  asBumptus,  qualiavi- 
dere  vel  agere  eolitus  eral  in  paecuiB,  talibuecon- 
tentuBeBtadcommendandaperaliquaBsimilitudineB 
divina  myeteria  eic  incipiendo  :  «  £t  luxerunt  spe- 
ciosa  paetorum  {Amos,i)^  •  et  deinde  dicendo,uDo- 


dixitque  illiB  Deua,  et  ait :  GreBcite  et  multiplica-  D  minue  de  Sion  rugiel  {ibid,)\n  et :«  Nunquid  rugiet 


mini  et  replete  terram,  et  Bubjioite  eam  {Gen,  i).  » 
Soloe  nimirum  electoa  buob  tunc  juBsit  nasci,  et 
nisi  peocatum  iDcidiBset,  soli  oati  fuiBBODt  vei  oa»- 
cerentur  eleoti.  Quicuuque  DaacuDtur  Buper  du- 
merum  electorum,ut  DaBcaatur,  proptor  peccatom 
fit^et  peccatum  oausa  eet  muitiplicitatlB  eorum,sive 
muititudinie,  quia  videlicet  propler  peccatum  mu- 
heri  DominoB  dixit:  «  Muitiplicnbo  serumnaBtuaB, 
etcooceptuHtuoB  (6en.iii).>»l8ta  mulliplicitaB  coram 
leone  isto,  iivo  catulo  leonie  qoidem  saltue  eit,  in 
quo  devolnti  Bonty  et  diBperei  erraverunt  omnea 
eleeti  Del,  ut  non  potuisBent  inveniri  vel  disoemi, 


leo  in  saltu,  et  nunquid  cadet  avle  in  laqueum?»  et 
caetera  bis  8imilia,qu«cnncta  fere  paeloraliaeunt. 
Sulliciunt  cceleeti  magisterioresBive  inalrumentum 
non  solum  piacatorum,  vernm  etiam  paetorum,  ut 
per  eorum  eimilitudincB  docti  sintet  doceaut  oon- 
venienter  gloriam  rerum  cceleBtium.  «  Nunquid  ca- 
det,  ait,  avie  in  laqueum  terre  absque  aucupe?  • 
Videlicet  respondebitiBlNon.  Niei  enim  aucepsarte 
8ua  laqueum  diligenter  tendat,  et  omni  eatagat  in- 
du8tria,quatenu8  avem  capiat,avi8  fugitiva  eemper 
et  vaga  priue  fauccB  incurrit  accipitri8,8ivecolumba 
sive  turtur  illa  eit,  aut  certe  turdus  pingui8,priu8y 


MS 


ROPERTI  ABBATIS  TUITIENSI8. 


f96 


inquam,accipiiri  cedet  in  pr«dam  quam  suasponle  A  tia  convertitup,  ut  resipigcat  et  effag:at  iram  Dei,et 


ad  regis  inclyti  devolet  mensam  ;  quam  ergo  gra- 
tiam  providus  auceps  habeat  illi  cum  suo  illam  la- 
queoceperit?  Uiique  nulium,  sed  eju^dem  potius 
industriae  res  omni^  attribuenda  e&t.  Sic  prorecto 
dum  animam  errantem.et  pcr  vanitateaet  insaDias 
falsas  volitantem,  veritaa  Dei  suo  laqueo  compre- 
henderit,  itaut  consentiat  veritati,  bene  illaqoeata 
verbosalutiSfCuicontradicere  non  posait,  etidcirco 
nec  etiam  velit  totum  grati»  Dei  attribuenduro  est, 
qui  boni  verbi  sui  laqueum  tendit,ut  avicula  vaga, 
scilicet  anima,  prius  deveniat  in  manum  Domini 
Dei,  quam  lauces  incurrat  diat)oli.  Ergo  per  hanc 
similitudinem  vcrsiculus  iste  Deigratiam,  sequena 
autem  Dei  potentis  erflcaciam,  efQcacem  Dei  com- 


propterhoc  neque  in  h03  8.'eculo,  neque  iii  futuro, 
malum  deesl  illi,  faciente  judicio  Dei.  Sequitur  er- 
go  :  «  Si  erit  malum  iii  civitate  quod  Duininus  non 
fecit  ?  »  Etquidem  in  civitate  ilta,  id  esl  in  boc 
mundo,  «quiin  maligna  positus  est  (ioan.  v),  » 
malum  esse  non  potest  negari,  sed  quod  Dominus 
malum  ipsum  faciat,  negare  contendunt  cives  ejus- 
dem  civitatis,  Deo  rebelles  et  increduU.  Exerapli 
gratia:  malum  venitin  civitatem  Samariv  propter 
vituloa  aureos  quos  fecit  Jeroboam,  cujusa  pec- 
oatis  nullus  regum  Israel  receaait,  illud  videlicet 
malum  quod  Israel  ab  Assyriis  captivus  ductusest. 
Malum  itidem  venit  in  civitate  Jeruaalem,  ut  pri-> 
mum  a  Babylonii8,6t  deindeexscinderetur  a  Eoma- 


mendat  potentiam.Ail  enim  ;  «  Nunquid  aufereturg  nis,  Nonne  hujusmodimalum  Dominus  fecit  ?  Ete- 


laqueus  de  terra,  antequam  quid  ceperil?»  Noc 
enim  idem  esl,  ac  si  dicat:  Deus  intendens  opus 
bonum,  opus  perfectum.  Nunquid  verbum  meum 
redibit  ad  mevacuum?Non  utique;  nam  etiam  in 
alio  propheta  dicit  ipse :  «  Gt  quomodo  descendit 
imber  et  nix  de  ccelo,  et  illucultra  non  revertitur, 
aed  inebriat  terrhm,  etinfundit  eam,  et  germinare 
eam  facit,  etdat  semen  serenti,  et  panem  come- 
denti,  sic  eritverbum  meum,  quod  egredietur  de 
ore  meo.  Non  revertetur  ad  me  vacuum,  sedfaciet 
quipcunque  volui,  et  prosperabitur  in  bis  ad  quae 
mi^i  illud  (/ia.  lv).  •  Secundum  sensum  eumdem 
dictum  tioc  accipiamus,  ac  si  dicat  propheta:  8io 
laqueus  non  auferetur  de  terra  antequam  quid  ca- 
piat,  sicverbum  meum  in  vacuum  non  ibit, sed  in 


nim  malum  quidem,  quod  eat  iniquitas,  Dominus 
Don  fecit,  sed  malum.quod  eat  afTectio  propterini- 
quitatem,DomiDU8induxit.  Unde  boc  comprobari 

poterit?Ait,  c  quia  non  facict  Dominus  Deusver- 
bum,ni8i  revelaritDominus  secretumsuum  adser- 
V08  SU08  prophetas.»  Nimirumad  comprobandum, 
quod  Dominus  feoeritejusmodi  malum^magnom  et 
evidens  est  argumentum,  quod  priusquam  faciat 
illud,  priusquam  veniat  ipsum  malum,  dum  adbuc 
in  dispositioneDomini  latet  8ecretum,revelat  illud 
serviseuis  propheti8,at  illi  pronuntient  fulurum,ut 
audientes  aliqui  metuant,  sibique  oaveant,  et  fu* 
gianljuxta  illud:  «Dedisti  metuentibus  te  signiO- 
cationem,  ut  Tugiant  a  facie  arcus  (P«a/.  uxj.  8ic 
Don  (ecit  Dominus  Deus   diluvium  {Gen,  vi),  nisi 


^- — ,  —    -  ,  -  _     _     ,  -     » 

eo  pro8perabitur,utomnem  electorum  numerumad  ^  prius  revelaret   secrotum    suum   ad  Noe   servum 


mereducat.  8od  nunquid  in  collectione  electorum, 
qu»  per  laquei  captionem  recte  intelligitur,  sicut 
et  per  laxationem  retium  piscantium  sotaoperata 
est,  vel  op^ratur  sapientiffi  ratio,  et  non  etiam  for- 
tissimus  judicii  terror  auditus  in  omni  mundo.  Se- 
quitur  ergo :  c  Si  clanget  tuba  in  civilale,  etpo- 
pulusnon  expave8cet?»>TubanamquebelIi  signum, 
revelationem  ir<e  Dei  signiHcat  venturs  superom- 
nem  in^pium,qus  tunc  temporisquidem  nuntiaba- 
tur  vocibus  legis  et  prophelarum,  tanddui  autem 
revelatur  perChristi  Evangelium.  «  Justitia  enim 
Dei,  inquit  Apostolus,  in  eo  revelatur  {nom.  i).  » 
Item  :  «  Revelatur  enini  ira  Dei  de  coelo  auper  om- 
nem  in  pietatem  etinjustitiamhominum  eorumqui 


8uum.  8ic  non  pluit  ignem  et  sulpburem  superSo- 
domam  et  Gomorrham  (G^.  xvin)  nisi  priua  reve- 
laretsecretum  euum  ad  Abrahamamicum  suum.Sic 
Donpercu8ditifigyptum,neque8ubmersitPharaonem 
in  mari  Riibro,  totumque  ejua  exercitum  {Exod. 
xxxiv),ni8i  priua  revelaretsecretum  suum  ad  Moysen 
servumsuum.Sicetdecsterisomnibusscntiendum, 
qufficunque  acta  vel  agenda  sunt  usque  ad  novipsimam 
tubam,  qua  personante.ultimum  celebrabitur  judi. 
cium,quid  nihil  actumvelagendumestita  utnon  sit 
ante  rcvelatum.  Itaqne  non  erit  malum  incivitate 
quod  Dominus  non  fecit,  quod  exinde  comprobari 
potest,quianon  facietquidquam  Dominu8Deus,nisi 
prius  a'.1  servos  suosprophetaasecrelum  auum  reve- 


veritatem  in  injustitia  delinent  (ibid.).n  Er^oquod  D  laverit.  Ilfficisto  dicente  quipastor  fuit.subaudicn- 


ait  :  «  Si  clanget  tuba  in  civitate,  et  populua,  dod 
expavescet,  •  idem  ease  videtur,ac  si  dicat :  Quam- 
vis  verbum  vel  sapientiam  Dei  comprehendentem 
aimplicesin  simplicitateeorum^etsapientes  inastu- 
tia  eorum.persimilitudinem  laquei  significaverunt, 
nequaquamtamenexistimesquod  sempersuppresse 
resonare.vol  in  anguiisausurrare,  et  de  humo  au- 
diri  debeat  verbum  Dei.Siconim  terribiliterintoto 
audietur  orbe,sicut  tuba  clangens  in  civitate  quam 
cum  populus  audierit,  aine  dubioext>ave8Cct.Porro 
civitaa  diaboli  contraria  civituti  Dei,neque  peraub- 
tilitatem  laquei,neque  per  terrorem  tube  clangen- 


dum  est,  ac  si  dicat,  quia  malum  in  Israe)  faciet 
Doriiinus,  et  antequam  hoc  faciat,  ad  meservum 
et  prophetain  suumsecretum  Buum  revelavit.Item 
et  illud  memoriter  tenendum  est,  quia  rebellis 
et  contemptor  Israel  cum  regibna  suis,  silentium 
indicebat  prophetis,  sicut  auperius  in  persona  sua 
Itm  Dnminus  dixit :  •  Et  propinabatis  NHZ.irsis 
vinum,  et  propbetia  mandabatis,  dicentcs,  Ne  pro- 
phetetis.  »  Et  cui  cx  omnibus  prophesia  proter- 
vius  mandaret,  <fuam  iati  qui  pastor  fuit.  Itaquei 
pecorum  quidempastor,8ed  regnum  imperatorforti 
auctoritate  seae  accingit,  et  dicit :  «   Leo  rugiot. 


M7 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


29B 


qais  D0Qtimebit?»Quain8imilitudineinat  quidar- A 
ripuerit,  scquenti  protinus  percunctatione  aperit, 
cum  dicit :  c  Dominus  Deus  locutos  est,  quis  non 
prophetabit  ?  »  Est  enim  hio  sensus  :  Vos  reges  et 
principes,  et  superbi  divites,  assueti  estis  mandare 
prophetis,  et  dicere :«  Ne  prophetetis.»  Quisesthic? 
E^o  autem  dico  vobis,  quialoquente  Domino  etdi- 
cente,  Vade  et  propheta,  ego  ita  quasi  ad  rugitum 
leonis  timeo,  et  tacere  non  audeo,  et  prophetandi 
necessitatem  habeo,  quamvis  vos  reges,  et  ego 
sum  pastor.  Etquid  vultis?  Si  justum  est  in  con- 
spectu  Dei  vos  potius  audire  quam  Deum,  Judicate. 
Sed  nunquid  spectandum  erat  illiad  arbitriumsive 
judicium  illorum,  quibus  consuetudo  eratmandare 
et  dicere  prophelis :  <c  Ne  prophetetis  ?  »  Nonne  se- 
oundum  velle  illorum,non  Deo  potius  quam  homi-  n 
nibus,sed  hominibus  potius  quam  Deo  putaretesse  • 
obediendum  ?  (Act.  v.)  Nempe  Deum  praeferre  ho- 
mini  regi,  rebellionem  esse  censerenl.  Hinc  enim 
longe  inferius  scriptumest,etmislt  Amasias  sacer- 
dotes  Beihelad  Jeroboam  regem  Israeldicens  ^«Re- 
bollavit  contra  te  Amos  in  medio  domus  Israel, 
non  poterit  terra  sustinere  univcrsos  sermonesejus 
{Amos  vii).  »  Recte  igilur  non  oxspectata  respon- 
sione,  cnm  dixisset:  «  Leo  rugiet,  quis  non  time- 
bit  ?  »  Dominus  Deus  locutus  e8t,quis  non  prophe- 
tabit,  confeslim  ipsum  Domini  rugitum,  ipsam  Do- 
mini  Dei  locutionem  constanter  adjecit ;  t  Auditum 
facitein  «dibus  Azoti,  etin  aedibus  terre  iEgypli, 
et  dicito  :Congregaminisuperomnem  monlemSa- 
mariflp,  ct  videte  insanias  multas  in  medio  ejus, 
et  calumniam  palientes  in  penetralibus  ejus,  et  ^ 
nescierunt  facere  rectum,dicit  Dominus,  thesauri- 
zantes  iniquitatem,et  rapinas  in  aedibus  suis.Prop. 
terea  bco  dicit  Dominus  Deus:  Tribulabitur  et  cir- 
cuietur  terra,  et  detrahetur  ex  te  fortitudo  tua,  et 
diripienturaedes  tuffi.  »  Hic  est  rugitus  leonis,  h«c 
est  locutio  Domini  ierreuiis  prophetam,  ne  tacere 
audeat,  prophetare  no  diilerat,  jubetur  ut  aonun- 
tiet  Azoto  et  lerrae  ^gypti  qu»  sequuntur  :  Dicite, 
inquit,  ut  congregentur  qus  in  vicinio  sunt,  et  vi- 
deant  scelera  Israel,  ne  iniquum  putent  esse  judi- 
cium.  Ac  si  dicat :  Prius  videte  quae  faciuniyettnno 
meam  sententiam  comprobate.  Propter  hujusmodi 
BollicitudinemMoysesscse  habere  ostendebat,quan- 
do  irato  Domino  propler  vitulum  quem  fecit  Aaron, 
et  dicente  :  «  Dimitte  me,  ut  irascatur  furor  meus  " 
contra  eos,  et  deleam  eos,  f  aciamque  te  in  gentem 
magnam  {Bxod.  xxzii),  »  stans  in  confractione,  id 
est  in  nimia  cordis humililate  in  conspectu  ejusora- 
bat,  dicens :  «  Ne  quseso  dicant  iEgyptii :  Caliide 
eduxit  eos  ut  interficeret  in  montibus  et  deleret  e 
terra,  quiescat  ira  tua,  et  eslo  placabilis  super  ne- 
quitia  populi  tui  {ibid.).  »  Igitur  quoniam  tunc,  ut 
videbatur  amico  meo  Moysi,  non  expediebat  honori 
meo  delere  illos,ne  talequiddicerent  iEgyptii,quia 
nondum  innotuerant  illis  cause  propter  quas  justo 
deberem  contra  populum  meum  irasci,  nunc  insa- 
niae,  qaas  faoiant^innotescant  et  iEgyptiis  et  Azoto, 

Patrol.  OJAVIII. 


id  est,Philistiim,qui  Israelis  inimici  sunt  perpetui» 
et  videant  magnitudinem  insaniae,  imo  multas  in- 
sanias  in  medio  Samariffi,ut  pro  Deo  adorent  vitu- 
los,et  immolent  fllios  suos,  et  praeterea  calumniam 
faciantin  penetralibus  suis,  ita  calumniosi,  itain- 
jusli,  ut  rectum  facere  nesciant,  id  est,  nullo  modo 
approbent  rectitudinem  sive  justitiam.Decique  boc 
nescire  contemnere  est.  Secundum  hunc  modum 
Pharao  non  inlelligens  :  u  Nescio,  inquit,  Deum, 
et  Israel  non  dimittam  {Exod.  v).  »  Judaei  quoque 
videnies  Dominum  etopera  ejus,qualianemoaliuB 
fecit :  «  Nos  scimus,  aiunt,  quia  Moysi  locutus  est 
Dominus,hunc  autem  ne8cimusundesit(Joan.ix).)» 
Porro  nescire  istorom  praesenti  loco  maxime  cupidi- 
tas,  quae  excaecat  oculos  etiam  sapientium,  fecisse 
innuitur,cum  protinus  subditur :  «  Thesaurizantes 
iniquitatem,  et  rapinas  in  aedibus  suis.  »  Quantae 
hoc  damnationis  sit,  videlicet  thesauros  congerere 
deiniquitate  et  de  rapinis^praesertim in  illopopulo, 
qui  pauper  in  iEgypto  fuit  {Exod.  xxiii),  quem  mi- 
sericordia  liberatoris  Dei  de  illo  camino  paupertatis 
eduxit,  non  satis  digne  potest  edici.  Superbiahaeo 
maxime  detestabiiis  est  in  servis  illis  de  paupertate 
etservitioredemptis.Idcirco  pulchre«  congregamini, 
inquit,  super  omnem  montem  Samariae,et  videte,» 
montium  nomine  magnitudinem  volens  intelligi su- 
perbi».  Nam  provincia  quidem  Samariae  in  mon- 
tuosis  sita  est,8ed  ad  cognoscendam  die  judicii  Dei 
Justitiam,  plus  valet  considerare  altitudinem  Sama- 
ritanaesuperbiae,quam  terrenos  sivelocales  montes 
Samariae.c  Propterea  tribulabitur,ait,  et  circuietur 
terra,  et  detrahetur  ex  te  fortitudo  Judai,  et  diri- 
pientur  sdes  tuae.»  Parum  esset  dixisse,  « tribu- 
labitur  et  circuietur  terra,»nisi  addidissel^ccet  de- 
trabetur  ex  te  fortitudo  tua.»  Deniqueet  ante  tem- 
pora  illa  tribulata  fuerat  terra,tunc  videlicet,quan- 
do,  sicut  in  libro  Judicum  iegimus,  «  tradidit  Do- 
minus  Israel  in  manu  Ghusan  Rasathaim  regis 
Mesopotamiae,  servieruntque  ei  octo  annis  {Judic. 
iii),  a  et  tunc  quando  confortavit  adversus  eos 
Eglon  regem  Moab,  servieruntque  ei  octodecim  an- 
nis,  et  tunc  quando  tradidit  illos  in  manus  Jabin 
regis  Chanaan,  et  per  viginti  annos  vehementer  op- 
pressit  eos,  et  tunc  quando  iradidit  eos  in  manus 
Madian  septem  annis,et  oppressi  sunt  valde  ab  eis, 
et  tunc  quando  tradidit  eos  in  manus  Philistiim  et 
filiorum  Ammon,  affliclique  sunt  ot  vehementer 
oppressi  per  annos  octodecim.  Tot  siquidem  vici- 
bu8,  idest  quinquies,  tribulata  fuerat  terra,  sed 
nondum  ex  te,  o  Israel,  detracta  fuerat  fortitudo 
iua,nondum  enim  captivus  migraverasdeterratua. 
Nunc  «  detrahetur  ex  te  fortitudotua,etdiripientur 
aedes  tuae,  »  quia  captivus  migrabis  omni  tua  su- 
pellectili  captivantibus  Assyriis  inpraedam  cedente. 
Nam  ac  si  quaerat  aliquis :  Ergone  nullae  supere* 
runt  reliquiae,continuo8ubjungit :«  HaecdicitDomi- 
nus:Quomodo  sieruat  pastor  deoreleonisduocrura, 
aut  extremum  auriculaB,sic  eruentur  filii  Israel,qui 
habilant  in  Samaria  in  plaga  Iccluli  et  in  grabato 

10 


£99 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


300 


Damasci.  »  ReliquiflB  istae,  videlicet  duo  crura  et 
extremum  auriculo)  cujuscunque  pecoris  parY» 
8unt,  sed  hoo  prosunt  erutae  de  ore  leonis,  quod 
ex  eis  potest  agnosciquaie  fueritpecusquodleode- 
voravit,  utrum  ovis  an  vitnlus,  utrum  asellus  an 
pullus  equinus.  Quamvis  quatuor  sint  cruratrans- 
euntium  sub  virga  pastoris,  duo  taroen  orura  pro 
judiciosufflciunt,  alterum  de  anterioribus,  alterum 
de  posterioribus.  «  Sic,  ioquit,eruentur  filii  Israel,» 
id  esl,  magnae  deforationi,  muliisque  mortibussu- 
pererunt  aliqui^quorum  calamitas  memorarifaciet 
quid  olim  fuerint,qualem  gratiam  pro  peccatissuia 
amiserint.Recordamur  nuno  illius  in  psalmoversi- 
culi  :  «  Deus  ostendit  mihi  superinimicos  mco8,n6 
occidas  eos,ne  quando  obliviscantur  populimei,di- 
aperge  illos  in  vi^tute  tua  (Psal.Lvuij.n  Nequeenim 
dictumilludarbitramurtantummododeilladispersio- 

ne  Judsorum  qus  facta  est  imperio  Vespasiani  et 
Titi,verum  etiam  de  illa  captivitate  decem  tribuum, 
quaetuncinstabatetfactaestcaptivantibusAssyriis. 
SpiritasprophetiflBcaptivltatem  utramque  prsvidit, 
quffi  idcirco  faota,  ut  non  tantum  uno  in  loco,  sed 
inlSO  omni  terra  Gdem  gentium  confirmaret,  et 
idcirco  parseorum  tanquam  «  duocrura  autexlre- 
mum  auriculffi  de  ore  leonis,  »id  est,  de  caedeva- 
stantium  eruta  est^et  vivere  permissisunt^ut  etiam 
eorum  testimonio^sive  monimento  Dei  justiliapro- 
pa^tetur,  et  Scripturarum  verilas  ubique  sit,  illis 
circumferentibus,ei  quibus  Ghristus  Dei  Filius  te- 
stimoDium  habens,  ex  lege  et  prophetis  cognosci- 
tur.Miser»  ergo  reliquiie,quffi  sic  erutae  sunt,  qu»* 
que  aliis  et  non  sibi  utiles  sunt.  Gausam  tante  de- 
vorationis  continuo  subjungitdicendo  :«  Quihabi- 
tantin  Samaria,  in  pliga  lectull,  et  in  grabatoDa- 
masci.  »  Gausa  magna  est,  et  magni  reatus  crimi- 
nis,  quamsignificatverbis  hujuscemodi.lllo  nam- 
que  tempore,  quo  prophetante  isto  decemtribuum 
captivitas  imminebat,fcBderati  erantfllius  Romelie 
rex  Israel,  et  Rasin  rex  Syriae,  et  pariter  ascende- 
runt  ad  praeliandum  in  Jerusalem.  Gumqueobside- 
rent  Achaz,  non  valuerunt  superare  eum  [IV  Rtg. 
xvi).Arguunturergo  filii  Israel  sive  habitatoresSa- 
mariffi,  qucd  requiescereni  in  plaga  lectuli,  et  in 
grabato  Damasci,  id  est,  quod  fiderent  in  homine, 
derelicto  auxilio  Dei,  cum  scriptum  sit :  «  Maledi- 
ctus  qui  confldit  in  homine,  et  ponit  carnem  bra- 
ohium  suum,ut  a  Domino  recedat  cor  ejus  (Jerem. 
xvii; :  »  Rt  quis  vim  sensuum  verbis  valeat  digne 
oonsequi,  dum  dicitur,«  in  plagalectuli,etiu  gra- 
bato  Damasci  ?»  Damascum  vult  esseingrabatum, 
imo  in  grabato  jacentem  sgrotum,  ut  vere  erat, 
cum  esset  rex  ejus  homomortalis  et  obnoxiuspec- 
cato  alque  corruplioni,  quod  mirabililer  signiflca- 
tur  per  plagam  lectuli.  Hominis  nomquesine  Deo 
qu®  videlur  esse  firmilas  tanta  est  inflrmitas,  ut 
plaga  lectuli,  id  est,  sicut  phiga  vehementissima 
propter  quam  plagalus  in  lectulo  necessario  de- 
cumbit,  et  neque  sibi  subvenire  potest  neque  alii. 
Nam  si  nullum  in  corpore  vulnus  recepiBset  Da- 


^  mascua,  id  est,  Damasci  rexRasin,  tamen  nihilo- 
minus  ad  inorepandamstultitiam  IsraeUqui  posue- 
rat  caroem  brachium  suum,  ut  a  Domino  recede- 
rct  cor  eju8,pulchreet  veraciter  auxilium  illud  dici 
poterat  grabatus,  qui  est  lectulus  egroti.  Poterat, 
inquam,  dici  plaga  lectuli,  dve  lectulus  plagati.  At 
vero  Rasio  etiamcorporaliter  plagatus  fuit.Mitten- 
te  namque  Achaz  nuntios  ad  regem  Assyriorum^et 
dicente :  •  Ascende  et  salvum  me  fac  de  manu  re- 
gis  Syris,  et  de  manu  regis  Israel  qui  consurrexe- 
runt  adversum  me,  ascendit  rex  Assyriorum  in  Da- 
masoum,  et  vastavit  eam,  et  transtulil  habitatores 
ejus  Cyrenen,Rasin  autem  interfecit  {IV  Reg,  xvi).» 
Itaque  per  plagam  lectuli  pIagatum,imoet  interfe- 
ctum  inlelligimus  Rasin.  Per  grabatum  autem  Da- 

|.  masci  vastationem  atque  translationem  habitato- 
rum  ejusdem  Damasci,  qus  nimirum  magna  fuit 
ffigritudo,  velut  in  grabato  decumbentis.  Stultili» 
igitur  Israel  redarguitur,  qui  in  tali  et  tantainfir- 
mitate  fiduciam  habuit,  qua,  ut  dignum  erat,fru- 
8tratus,ipse  quoque  postmodumcaptivus  discessit, 
tanquam  in  devoralionem  leonis,  ita  utquidquid 
extunc  de  illo  euperfuit,  totum  pro  duobuscruri- 
bus  et  pro  extremo  auriculs  reputetur,  ad  compa- 
ralioncm  prisc»  integritatis.  Sequitur;  «  Audite  et 
contestammi  in  domo  Jacob,  dicit  Dominus  Deus 
exercituum,quia  in  dte  cum  visitare  ccepero  praeva- 
ricationes  Israel,  supereum  visilabo  et  superalta- 
ria  Bethel,  et  amputabuntur  cornua  altaris,  et  ca- 
dent  ]nterram,el  percutiamdomum  hiemalemcum 
domo  ssliva,  et  peribunt  domus  eburnes,et  dissi- 

^  pabuntur  eedes  multffi,  dicit  Dominus. »  Mira  et  jtis- 
taverba  Domini  etSpiritussancti  auctoritas,  quo- 
modo  de  ore  pastoris  non  niinus  quam  de  ore  im- 
peratoris  pertonat.  Supra  dixerat :  «  auditum  fa- 
cite  in  sdibus  Azoti,  et  in  sdibus  lerra  iEgypti,» 
nunc  «  audite,  inquit,  et  contestamini  ia  domo  Ja- 
cob,  dicii  Dominus  Deus  exercituum  ;  »  et  deinde 
tertio  dicturus  est  :  «  Audite  hoo  verbum,  vacc» 
pingues,  quae  estis  in  monte  Samaris.  »  Si  de  pa- 
store  jam  in  regem  fuissel  assumptus,  ut  David, 
quid  vellemus  addi  ad  tantam  majestatem  elocutio- 
nis  ?  Et  fide  quam  pulchre,  quam  congrue  nunc 
interponitfdicit  Dominus  Deus  exercituum,dum vi- 
sitationem  prffinuntiat  superaltaria  Bethel,videlicet 
ubi  colebat  Israel  similitudinem   vituli  comedentis 

D  fenum.  Nonne  opportuna  commemoratione  suum 
declamat  palronum  Dominum  Deum  exercituum, 
contra  illum  tunc  temporis  patronum  Israelis,  non 
Dominum  autDeum  exercituum,  sed  vilulum  cor- 
nutum,  non  solum  brutum,verum  etiam  sensuca- 
rentem,  nec  solum  sensu  carentem,  verum  etiam 
inanimatum?«  Audite  »  ergo,inquit,«  et  contesta- 
mini  in  domo  Jacob,  «  ne  quis  de  ignorantia  se 
excnset,  el  hoc,  non  quiadico  ego  pastor  armenta- 
rius,  vel  pastor  vitulorum,  sed  quia  hoc  «  dicit  Do- 
minusDeus  exercituum,  »contra  vestrum  deum, 
non  saltem  vitulumsacco  vei  8angaineplenam,8ed 
inane  vituli  simolacram.  Et  qaid  dioit :  «  Quia  in 


301 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


302 


die,  cum  visitare  coepero  prffivaricationes  l8rael?»iD  A  peotinas  bomiDes  extremi  divitias  exoipereat. Ecce 


die,  inqaam,id  est,  in  manifesto,  ita  utcausffi  visi- 
tatioDis,  sciiicet  praevaricationes  Israel,  luce  vel  die 
clariores  sint,  etiam  in  sdibus  Azoti,  et  in  cdibis 
terr»  JE^ypii^  ut  non  &it  opusdicere  quare  sic  fecit 
Dominus  terre  huio  el  populo  huic,  tunc  «  vislta- 
bo  •  etiam  «  super  altaria  Bethel,  »  utvidelicetme- 
moria  vitulorum  pereat,  quorum  unus  est  in  Be- 
tbeJ,  quffi  debuit  esse  domus  Dei,  eecundum  boc 
ipsum  nomen,  quod  dicitur  Betbel.  Et  vide  quam 
magniflce  talem  Deum,quam  eleganter  vitulum  cor- 
nutum  percutit,  dicendo  :  «  Et  amputabuntur  cor- 
nua  altaris,  »  videlicet  propter  cornutam,  qnam  co- 
lebat  Urael,  formam  vituli^fenum  comedentis.Am- 
putata  ergo  cornua  altaris,  id  est,  desolati  cultores 


vaccffi  pingues  recte  dicunturejusmodisacerdotes. 
Poterant  autem  dici  vituli  pingueSfSatis  congruum 
boc  illis  esset  ut  vituli  dicerentur  vitulorum  culto* 
re8,etin  vitulorum  simulacris  confldentes,alque  ez 
eorum  commercio  pingues.  Quare  ergo  cum  essent 
sexu  virili,  vaccas  feminas  quam  vitalos  masculog 
eos  dicere  maluit?Videlicet  ob  augmentum  confu- 
8ionis,quiavitulis  erantsubacti  miro  genere  forni- 

cationis,  vaccaB  debueruntdici,quiasicut  visibiiiter 
adorando  substernebant  se  talibus  vitulis,  ita  et  in- 
visibiliter  animaeillorum  erant  prostitut»  tauris,id 
est  spiritibus  malignls.  Itaque  dod  parvi  poDderia 
babet,  quod  dicit :  <  Audite  hoc  verbum,vacctt  pin- 
gues.»  Simul  Damque  tria  hsc  vehemeuter  aslruit. 


simulacri  cornuti,  «  cadent,  inquit,   in  terram,  »  3  et  similitudinem,  de  qua  Psalmista :  «  Similes,  in- 


8ubauditur,non  suam,quiacaptivi  ducentur  in  ter- 
ram  alienam.Quod  deinde  subjuDgit,«  el  percutiam 
demum  hiemalem  cum  domo  estiva, »  simpliciter 
juxta  litteram  accipere  possumus^tantarum  videlicet 
eos  fuisse  opum,  ut  duplices  baberent  domos,  hie- 
males  et  ffistivales,  quarum  aliffi  verse  essent  ad 
aquilonem,  aliae  ad  austrum,  ut  pro  varietate  tem- 
porum  frigoris  et  caloris,  CGslique  temperiem  pro- 
viderent.  Itidem  quod  ait  «  et  peribunt  domus 
eburnee,  juxU  historiam  stare  potest.  Legimus 
enim  Acbab  regem  Israel  tantis  fluxisse  deliciis,  ut 
domum  eburneam  sibi  fecerit  (  /i/  Reg.xxu).  Me- 
rito  contra  tales  ccelestis  ire  severitas,  quibus  oum 
idcirco  dedisset  Dominus  regiones  gentium  et  labo- 


quit,  illis  flant,  qui  faciunt  ea  et  omnes  qui  confi- 
dunt  in  eis  (Psal.  cxxxiv),  n  et  fornicationem,  qua, 
deserto  Creatore,  forcicabantur  uum  vitulorum  si- 
mulacris,  et  turpem  ventris  impensionem,  quam  in 
otio  fovebaDt,afflueDtibus  de  cuDcto  popuio  divitiis, 
veraciter  iDcrassati,  impiDguati,  dilatati,  etexiudo 
recalcitraDtes,  utpote  piDgues  vaccae,  dod  tantum 
piDgues,  verum  etiam  corDupete.  Nam  et  superbia 
pinguium  desigaalur  iu  eo  quodait, «  que  estisin 
moDte  Samariffi,  et  cornupetarum  feritas  vacca- 
rum  in  eoquodprotinu88ubjungit:«Quicalumniam 
facitis  egenis,  et  contringitis  pauperes.  »  Deinde 
quod  ait,  «  quffi  dicitis  dominis  vestris:  Afl^erte  et 
bibemus, »  quis  satis  digne  admiretur?Quis  alius, 


res  populorum  in  possessionem,  ut  oastodirenlju-  q  nisi  Spirilus  sanctus  taliter  per  os  pastorie  loquere- 
stiflcationes  ejus,  et  legem  ejus  requirerent,  econ-      tur  ?  Vacc»  pingues  et  nimium  delicate  longius  a 

prffisepibus,  saltem  ad  adaquandum,non  patiuntur 
educi,  eed  ad  ipsa  presepia  jubent  sibi  limpidas  de 
puro  fonte  aquas  deportari.  Et  quibus  hoc  jubent? 


trario  oontra  justiflcationes  ejus,  et  legem  ejus  mo* 
dis  omnibus  incedentes,  vitulis  qaoque  aureis  ne- 
fariocultu  applaudebant,  juxta  iliud  : «  Incrassatus 
est  dilectus,  et  recaicitravit,  incrassatus,  impingua- 
tus,  dilatatus,  dereiiquit  Deum  faclorem  suum 
{Deut.  xxxii).  »  Propter  ejusmodi  crassitudinem, 
sive  incrdssationem,  impinguationem,  dilatatio- 
nem,  atque  recalcitrationem  tam  pulchre,  quam 
veraciter,  tam  juste  quam  fortiter,  inveotione 
mirabili  consurgens  sermo  divinus  clamatetdicit: 
Gaf.  IV.  —  «  Audite  boc  verbum,  vacce  pingues, 
que  estis  in  monte  Samariae,  qua$  calumniam  faci- 
tis  egenis,  et  confringitis  pauperes,qus  dicitis  do- 
minis  vestris,  AfTerte  et  bibemus.  »  Uoc  ipsum  et 
quod  dicit,AuditeJam  tertio  fragore  infelicium  auri- 
bu8  illidit.  Primonamquedixerat,«  Auditum  facite 
in  aedibus  Azoti.  •  Deinde  quasi  propius  accedens, 
aadite,inquil,ctconte8tamini  in  domo  1S1  Jacob, 
nunc  velut  ad  summum  perveniens,  id  est  ad  ipsos 
sacerdotes,  «  Audite,inquit,hoo  verbum,vaccepin- 
gues. »  Nempe  aorius  atque  animosius  dignumerat 
percuti  tales  dffimonum  8acerdotes,rerum  et  anima- 
rum  hominum  voratores,qui  assumpti  de  extremii 
popali,veritatem  in  mendacio  detinebant,  tanquam 
In  hoc  ipsom  pretio  conducti.Fecit  enim  Jeroi>oam 
lacerdoteB  de  extremis  populi,  callide  nimirum 
agenB,  et  Bciens  quam  libenter  cum  suo  favore  re- 


D 


dominis  euis,  Quibus  verbis  vel  qua  similitudine 

magniflcentius  indignitas  rei  potuit  explicari?  8a- 

cerdoles  illi  de  extremis  populi,  ut  jam  dictum  est, 

asBumpti,  et  per  illam  assumptionem  supremi  ac 

divites  efi^ecti,  atque  velut  vaccae  piugues  otioso 

ventre  dilatati,accumbebant,plenis  epularum  men- 

sis,  satibque  agebantpro  imperio  dicentesdominiB 

suis,  regibus  suis  :  Afferte  ut  bibamu8,et  de  cetero 

securos  vos  faciemas.  Etenim  dummodo  sumptuB 

nobis  et  poculanon  desint  statutajugiter  regalibuB 

edictis,  nostri  studii.  nostre  erit  providentie,  pre- 

occupatos  tenere  animos  bujus  populi,ne  velit  ascen- 

dere  ut  faciat  sacriflcia  in  domo  Domini  in  Jerusa- 

lem,  quod  si  fieret,  interflcerent  regem  suum,  et 

reverteretur  regnum  ad  domum  David.  De  hoc  pe- 

riculo  securos  vos  faciemus,  tantummodo  videte  ne 

desit  quod  bibamus.  Pocula  disertos  facient  nos, 

ut,  subornatis  vitulis  aureolis,  pulchreeteleganter 

dicamue  in  auribus  populi :  «  Ecce  dii  tui,  0  Israel, 

qui  eduxerunt  te  de  terra  iGgypti,  »  et  non  erit 

qui  nobis  assertoribus  aliud  scire  possit.  «  Audite» 

igitur,  inquit;  «  Juravit  Dominus  Debs  in  sancto 

800,  quia  ecce  dies  venient  super  vos,  et  levabunt 

vos  in  contis,  et  reliquias  vestras  in  ollis  ferventi- 


803 


RCPERTI  ARBATIS  TDITIENSIS. 


304 


bu8,  et  per  aperturas  exibitis  altera  contra  alteram, 
et  projiciemini  iu  Armon,  dicit  Dominus.  »  Quis  est 
iBte  sanctus,  in  quo  juravit  Dominus  Deus  ?  Utiqoe 
Don  debet  esse  minor  aut  inferior,quam  ipseDomi- 
DU8  Deu8.  «  Homines  enim,  inquit  Apoatolua,  per 
majorem  sui  jurant,  et  omnis  controversife  eorum 
finis  ad  confirmationem  est  juramentum  {Hebr.yi):» 
Abrahs  promittens  Deus  quoniam  neminem  habuit 
perquem  jararet  majorero  Juravit  per  semetipsum. 
Ergo  hic  sanctus  suus,  in  quo  jurat  Deus,  suus  est 
Filius,  quem  utique  Sanclum  Dei  etiam  malignus 
quoque  spiritus  cum  suo  tormento,  evangelista  te- 
stanle,  conntetur :  «  Erat,inquit,  in  synagoga  homo 
babens  dsmonium  imroundum,  et  exulamavit  voce 
magna  dicens :  Sine,  quid  nobis  et  tibi,  Jesu  Na- 
zarene  ?  Yenisti  perdere  nos  ?  Scio  te  quis  sis  San- 
ctu8  Dei  (Lue.  iv).  »  Igitur  in  sancto  suo,  non  in 
minore  aut  in  majore,  sed  in  coaequali  suo  juravit 
Dominus  Deus?  Quo  autem  pertinuit,  ut  tali  pro 
causa  Juraret  Dominus  in  illo  sancto  suo?  Videli- 
cel  quia  oertamen  erat  Domino  Deo  contra  Israel 
pro  illo  sancto  suo  a  domo  David,  ad  quem  sanctl 
ilHus  facta  fuerat  repromissio,et  illius  promissionis 
veritatem  detinere  valebant  ills  pingues  vacc»  in 
iilo  quod  colebant  mendacio,  nec  erat  pars  illis  in 
eadem  promissione  Dei  dicentiam  :  «  Non  est  nobis 
pars  in  David,  neque  hereditas  in  Olio  Isai  (///  Reg. 
xii).  1  Quid  Juravil  Dominus  Deus  in  illo  Bancto 
sao?  «  Quia  ecce  dies,  inquit,  venient  8upervos,et 
levabunt  vos  in  contis,  et  reliquias  vestras  in  ollis 
ferventibus,  et  per  aperturas  exibitis  altera  contra 
alteram,  et  projiciemini  in  Armon.  »  Sensus  est : 
Adventura  est  non  longe  et  post  multa  sscula,  sed 
jam  imminens  dies  captivitatis  et  angustis,  in  quo 
capiemini  prslio,  et  portabimini  atque  auferemini 
jure  victori®,  Jamque  viae  captivitalis  vobis  apertas 
Bunt,  et  exibitis  alter  contra  alterum  ut  Yestram 
vicissim  et  mutuis  vultibus  conspiciatis  miseriam, 
el  projiciemini  in  locis  Armeniae,  que  vocatur  Ar- 
mon,etin  civitatibus  Medorum.liirari  autem  magis 
possumus  quam  eloqui  quantum  plus  habeatdeco- 
ris,  in  eo  quod  metaphoram  vaccarum  cceptam  ser- 
vavit,  ut  quas  pingues  dixerat  esse  vaccas,  earum 
carnea  dicat  in  contis  et  in  ferventibus  ollis  esse 
portandas.  Hoc  ipsi  nonnunquam  fieri  vidimus,  ul 
prfficoctis  carnibus  fervens  et  fumans  cacabus  in 
contis  levaretur,  et  de  loco  ad  locum,  id  est  de  cu- 
)ina  longius  deferretur  ad  domum  convivantium. 
Hoc  ergo  mirabiliter  declamat  sermo  propheticus, 
quo  ferventi  captivitatis  angustia  decucti  transferan- 
tur  illuc,  ubi  sub  dominis  bominibus  captivi,  a 
malignis  quoque  spiritibus,quoniam  sunt  impoBni- 
(entes,  devorentur.  Sequitur :  «  Venile  ad  Bethel, 
et  impie  agite  Rd  Galgala,  et  maltiplicate  prsvari- 
cationem,  etafferte  victimas  vestras,  tribus  diebus 
decimas  vestras,  et  sacrincate  de  fermentato  lau- 
dem,et  vocate  voluntarias  oblationes,etannuntiate. 
Sic  enim  voluietis,  fiiii  Israel.»  Gravissimus  est  hic 
moduB  locutionis,  quo  nunc  dicit :  Veniie  et  facite 


A  sio  et  sic,  et  eadem  illorum  facta  ipse  oderit  qui 
hsd  dicit :  «  Non  est  volentis,  sed  relinquentis  : 
non  invitanlis,  sed  expellentis  :  non  adhortanti8,sed 
indigoantis  {Judie.  iii).  »  Idcirco  recte  subjunxit  et 
8ubjungeredebait:«8icenim  voluistis,  filii  Israel.» 
Ac  si  dicat:  Propterea  dioo,  venite  ad  Bethel  ubi 
est  Deus  vester^vitulus  vester  quia  «  sic  voluistis,  » 
et  bactenus  venistis,  propterea  dico,  impie  agite, 
quia  impie  agitis,  et  impie  agere  vultis,  dico,  «  Ve- 
nite  ad  Galgala,  >  ubi  etiam  longe  ante  vitulos  Je- 
roboam  erant  idola  (///  Reg,  xii),  qaia  veniti8  et 
venire  vultis,  dico  multiplicate  prffivaricatiunem, 
quia  multiplicatis  et  multiplicare  vultis,  dico,«  Af- 
ferte  mane  victimas  vestras  tribus  diebus  decimas 
vestras,  »  quia  ofifertis  et  ofiTerre  vultis  eis  quibus 

|v  non  debetis.  Trium  n&mque  dierum  solemnitates 
adulterastis,  de  quibus  lex  dicit,  imo  de  quibus  ego 
in  lege  dixi :  «  Tribus  vicibus  per  singulos  annos 
mihi  festa  m  celebrabitis,  scilicet  azymoram, 
solemnitatem  mensis  primitivorum,  et  solemnita- 
tem  in  exitu  anni  {Exod,  xxiii).  »  Solemnitates  istas 
ita  vos  adulterastis  ut  non  mihi  sed  vestris  eas  vi- 
tulis  celebraretis,  ne  quid  vulgo  deesse  videretur 
divinffi  Jucunditatis.  Siquidem  et  in  mense  octavo, 
quintadecima  die  mensis,  constituit  rex  vester  Je- 
roboam  diem  solemnem  phanis  suis  et  vituiis  in  ex- 
celsisyin  similitudinem  solemnitatis  que  celebraba- 
tur  in  Juda  (///  Reg.  xii).  Item  dico  ;  «  Sacrifioate 
de  fermento  laudem,  »  quia  sic  facitis  el  facere  vul- 
tis  fermentati  «  fermento  veteri,  fermento  malitie 
et  nequitis,  »  contra  omnem  sanctffi  et  spiritualis 

C  legis  auctoritatem,  que  fermentatum  quid  in  sacri- 
ficio  prohibet  ofiferre.  Diis  vestris  ita  placet,ul  sitis 
fermentati,et  sine  «  azymissinceritatisetveritatis.» 
Illis  ergo  «  de  fermentato  sacrificatelaudem,»quia 
mihi  speciosam  de  ore  vestro,cum  sitis  peccatores, 
noD  potestis  sacrificare  laudationem.  Haec  omnia 
facientes,  «  vocatevoluntarias  oblationes  etannun- 
liate ;  »  quia  sic  facitis,  et  sic  facere  vuUis  ut  sa* 
crificia  quffi  vestris  oflertis  vituiis,  eisdem  nomini- 
bus  honoretis,  quibus  ea  quffi  mihi  ofleruntur^nun- 
cupat  auctoritas  legis.  «  Hoiocaustum  et  pro  pec- 
cato  {Psal.  xxxix),  »  et  pacifica  ;  et  hsc  annuntiate 
«  in  sono  tubffi,  citharffi,  in  tympano  et  choro,  in 
ohordis  et  organo,  et  cymbaiis  clare  sonantibus,in 
cymbalis  Jubilationis  {Psal.  cl),  »  ila  ut  fortius  et 

D  altius  cantasse  Judicemini,  quam  tribus  Juda  vel 
domus  DaviJ  in  templo  Domini,  quia  plures  estis. 
Hffic  omnia,  sicut  jam  dictum  est,  non  intentione 
volentis,sed  indignatione  iHcta  sunt  derelinquentis, 
sicut  et  alia  multa  qu»  reperiuntur.  Exempli  gra- 
tia,  utillud,  quod  traditori  suo  dixitidemDominus: 
«  Quod  facis,  fac  citius  {Joan.  xiii).  »  Item  :  «  Ami- 
ce,ad  quid  venisti  ?(/tfa///i.  xxvi.)»)  Et  in  Apocalypsi 
legimus :  «  Et  qui  nocet,  noceat  adbuc,  et  qui 
in  sordibus  est,  sordescat  adbuc  {Apoc.  x(i).  » 
Denique  bsec  et  cetera  bujasmodi  non  sunt  dicta 
Jubentis  sive  voluntarie  oonoedentis,  sed  permitten. 
tis  et  derelinquentis,  eo  quod  non  ignoret,  sicat  Sa- 


305 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


306 


pientia  dicit,  «  quoniam  iniqua  est  natio  eorum,  et 
naturalis  malitia  ipsorum,  et  quoniam  non  potest 
immutari  cogitatio  illorum  in  perpetuum  (Sap.xii).» 
Quid  longiuB  petitia  Dei  ju8titiam,excu8are  oportet 
responsis  ?  Semetipsum  prffisenti  ioco  cautius  excu* 
Bat  ipse  subjunctis.  Ait  eoim  :  t  Unde  et  ego  dedi 
vobis  stuporem  denlium  in  cunctis  urbibus  vestris, 
et  indigentiam  panum  in  omnibus  locis  vestris,  et 
non  estis  reversi  ad  me,  dicit  Dominus. »  Nimirum 
oum  dicit,  «  et  non  estis  reversi  ad  me, »  convincit 
eos  incorrigibiles  fuisse,  seipsum  autem  curam 
competentem  utcorrigerenturper  flagellum  famis, 
adhibuisse.  Magnitudinem  fl&gelli,  magnitudinem 
famis,  qua  illos  corripuit,  mirabiliter  exprimit,  di- 
cendo  :  «  Et  ego  dedi  vobis  stuporem  dentium  in 
cunctis  urbibus  vestris,»  subjungendo,  u  et  indi- 
gentiam  panum  in  omnibus  locis  vestris.  >»  Idem 
eoim  est,  ac  si  dicat :  Quia  fames  non  iam  diutina, 
cibus  tam  rarus  exstitit,  ut  quidpiam  reperi- 
retnr  qualiscunque  cibi,dente8  obslupescerent  vel- 
nt  re  insolita  ofTensi.  Legimus  quippe,  regnante  Jo- 
ram  fiiio  Acbab  super  Israel,  famem  tam  magnam 
factam  esse  in  Samaria,  ut «  venderetur  caput  asini 
octoginta  argenteis,  quarta  pars  cadi  stercoris  co- 
Inmbarum  quioque  argenieis  (IV.Reg.wi).  >■  Subse- 
cuta  est  evestigio  fames  annorum  septem,  quam  et 
Elissus  prsdixit,  loquens  ad  mulierem,  cujus  vi- 
vere  fecerat  filium,  dicens :  «  Surge  et  vade  tu,  et 
domus  tua,  et  'peregrinare  ubicunque  repereris. 
Vocabit  enix  Dominus  famem,  et  veniet  super 
terram  septem  annis  (IV  Reg.  viii).  »  Gum  tanla 
esset  severitas  disciplinae  corripientis,  mirum  quod 
noUus  regum  Israei  recessit  a  peccatis  Jeroboam, 
id  ett  ab  aureis  vitulis,qaod  Israel  tam  pertinaciter 
rebellis  tamque  dure  cervicis  exstitit,  utad  Domi- 
Dom  Deum  suum  nequaquam  reverterelur.  Unde  et 
digne  improbaos,  c  et  non  estis  reversi  ad  me,di- 
cit  Dominus.  »  Scquitur :  «  £go  quoque  probibui  a 
vobis  imbrem,cum  adhuc  tres  menses  superessent 
ad  messem,  et  plui  super  unam  civilatem,et  super 
eivitatem  alteram  non  plui.  Pars  una  compluta  est, 
it  paresuperquam  non  plui,aruil,  et  veneruntdu» 
ot  tres  civitates  ad  unam  civilatem,  ut  biberent 
aqiiam,et  non  sunt  satiaUe,  et  non  redistis  ad  me, 
dicit  Dominus.  »  Non  solum  «  stuporem  dedi  den- 
tium  in  cunolis  urbibus  vestris,  et  indigentiam  pa* 
num  in  omnibus  locis  vestris,  »  sed  et  prohibui  a 
vobis  imbrem  cum  adbuc  superessent  tres  menses 
nsque  ad  messem,  quie  appellatur  pluvia  serolina, 
ot  agrie  Palsstine  arvisque  Bitientibus,vel  maxime 
neoesaaria  est,  atquando  berba  targebat  in  messem, 
et  triticum  parturiebat,nimia  siccitate  marcesoeret, 
et  ita  pereunte  frumento  et  fame  urgente  sitis  quo- 
que  ardorem  et  bibendi  penuriam  sustinerent.  In 
ilHs  namque  loois,  prffiter  parvos  fontes  omnes  ci- 
Bternarum  aque  sunt.  Etsi  imbres  divina  ira  sus- 
penderit,  m^juB  sitisquam  famis  periculum  est. 
Etne  forsitan  putarent  hoc  lege.naturas  etastrorum 
enrsa  ac  varietate  temporum  urbibus  ac  populis 


A  accidisse,  super  unam  urbem  et  [super  agros  ejua 
pluere  se  dicit,  et  ab  altera  imbrem  suspendere,ut 
duffi  et  tres  civitates  pergant  ad  aliam  civitatem,et 
tamennonsatienlur  aquarum  potibus.  Talis  dispen- 
satio  imbrium  satis  pro  argumento  esse  poterat  ad 
comprobandum  quod  non  casu,  sed  ccelestis  judicii 
ratione  illa  siccitas  evenissef.  Habebant  autem  fir- 
miorem  propbeticum  sermonem  qui  non  attende- 
runt.  Propter  quod  et  magis  inexcusabiles  sunt. 
Denique  et  famem  illam,*sivecBtuporemdentium,» 
de  quo  supradictum  est,  Elisffius  prophetaprffidixit, 
loqaens  ad  mulierem,  cujus  viverefeceratfilium,et 
dicens :  «  Surge,  et  vade  tu  et  domus  tua  et  pere- 
grinare  ubicunque  repereris.  Vocabit  enim  Domi- 
nus  famem,et  veniet  super  terram  septem  anniB.» 

n  Et  siccilatem  sive  prohibitionem  imbrium  Elias 
prsdixit,  et  quodammodo  fecit,.dicens  ad  Achab : 
«  Vivit  DominusDeusIsrael,in  cujus  conspectu  sto, 
Bi  erit  annis  his  ros  et  pluvia,  nisi  juxta  oris  mei 
verba  (///  Reg.  i).  »  Gui  vacabat  interea  saltem  bu- 
spicari,  quod  casu  mala  illa  contingerent,vel  dubi- 
tare,  an  ccelesti  judicio  provenirent.  Adde  quod 
iidem  prophets  tanti  nominis,  tantarumque  virtu- 
tum,  simul  cum  sermone  prophetico  ccelestia  signa 

dederunt,  per  qus  miserabilis  Israel,  nisi  rationem 
omnino  perdidisset,  instrui  poterat,quod  nequevi- 
tuli  Jeroboam,  neque  Baal,  neque  portenta  qus  pro 
diis  colebant,  quidquam  essent  aut  valerent,sed  so- 
lus  esset  Deus  qui  eduxerat  illos  de  ^Egypto  per 
Mosen  et  Aaron.  Siquidem  Elias,  qui  oratione  ora- 

p  vit  ut  non  plueret,si  numeres,  octo  prsclara  signa 
fecit,  Blissus  vero  sedecim,  duplavidelicetquaoti- 
tate,  secundum  posiulationem  qua  postulavit,  di- 
eente  Elia  :  «  Postula  quod  vis  ut  faciam  tibi  ante- 
quam  tollar  a  te,  etdixit :  Obsecro  ut  fiat  duplez 
spiritus  tuus  in  me  [!V  Reg.  ii).  »  Quonam  intende- 
bat  Ellssus  hoc  postulans,  nisi  illo,ut  per  miracu- 
lorum  efficaciam  erranti  populo  veri  Dei  declararet 
gloriam  ?  «  Et  tamen  non  redistis  ad  me,  dicit  Do- 
minus,  •  quia  videlicet  per  hsdc  omnia  non  potuit 
effici,  ut  illorum  vitalorum  miserabilis  cultus  sal- 
tem  unius  regis  tempore,  relinqueretur.  Sequi- 
tur  :  «  Percussi  vos  ia  vento  urente,  et  auru- 
gine  multitudinem  hortorum  vestrorum,  et  vinea- 
rum  vestrarum,  oliveta  vestra,  et  ficeta  vostra 
comedit  eruca,  et  non  redistis  ad   me,  dicit  Do- 

D  minus.  »  Intemperantis  erat  luxuris  hortos  mul- 
tiplicare,  1'SS  maxime  cum  peccato  sive  ex  ini- 
quitate,  sicut  fecit  Achab,  qui  locutus  est  Naboth, 
et  dixit :  •  Da  mihi  vineam  tuam,  ut  faciam  mihi 
hortum  olerum,  et  quia  ille  dare  noluit,  occidit, 
et  possedit  (lU.Reg.xxi),»  Bene  igitur  in  talibus  per- 
cussit  eos,  «  vento  urente,  et  aurugine  et  eruca 
comedente,  »  quia  non  sine  magoo  dolore  perire 
viderent  quaecunque  tsli  vel  tanta  sibi  justitia  mui- 
tiplicaverant,  sed  non  profuit  eis  adhibitacorreptio: 
«  Non  enim  redistis  ad  me,  dicit  Dominus.  » 
«  Misi  in  vos  mortem  in  yia  ^Egypti,  percussi  in 
gladio  juveues  vestros  usque  ad  captivitatem  equo- 


307 


RDPBRTl  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


308 


rum  vestrorum,  et  asoendere  feci  putredinem  ca-  A  *  subverti  vos  sicut  subvertit  Deus  Sodomam  et 


strorum  vestrorum  in  naree  ve8tra8,et  non  redietia 
ad  me,  dicit  Dominus.  «  Per  omnia  ilagella  et  tor- 
menta  eruditur  Inrael.  Uode  et  eo  tempore  quo  ab 
JBgyptiisauxilia  postulabant  mittitur  in  eos  mors, 
et  percutiuntur  gladio  juvenes  eorum,  et  equos 
quos  sibi  contra  praeceptum  Dei  multiplicaverant, 
captivitas  seva  condudit,  ut  putredo  castrorum 
viventiam  nares  impleat.  Verumtaroen  haec  via 
iEgypti  potest  et  aliius  intelligi,  videlicet  que  non 
ait  excursus  corporis,  sed  mentisjuxta  quod  etin 
alio  propheta  Domlnus  dicit :  «  Et  nunc  quid  tibi 
vis  in  via  iEgypti,  ut  bibas  aquam  turbidam?  »  (Jer, 
ii.)  Ejusmodi  viam  iEgypli,  qus  videlicet,  ut  jam 
dictum  est,  non  corporis  est,  sed  mentis  Dominus 


Gomorrham,  »  simul  et  decem  tribuum  captivita- 
tem  et  Judieorum  prsBnuntiat  subversionem,  qusB 
nimirummagisquamdecemtribuumcaptivitas  sub- 
versioni  Sodoms  et  Gomorrhae  similis  exstitit^quia 
incendio  civitas  Jerusalem  tam  a  Babyloniis  quam 
a  Romanis  conflagrata  est.  Btquoniamsubjungit : 
«  Et  facti  eslis  quasi  torris  raptus  de  incendio^  et 
non  rediistis  ad  me,  »  magis  de  uitima  quam  fe- 
oerunt  Romani,  quam  de  prima  per  Babylonios 
facla  placet  intelligi  subversione.  Nam  iila  Baby- 
lonica  subversione  non  adeo  cordis  duri  fuerunt, 
sed  redierunt  mente  ad  Dominum,  ita  ul  per  an- 
nos  septuaginta  corpore  mererentur  redire  io  lo- 
cum  suum  ;  post  istam  vero  qo»  a  Romanis  facta 


perMoysen  interdixit  his  verbis  :  c  Non  poteris  d  est  in  increduiitate  et  duritia  cordis  persislunt 


alterius  genlis  hominem  regem  faeere,  qui  non  sit 
frater  tuus.  Gumque  fuerit  conslilutus,  non  mul- 
tiplicabit  sibi  equos,  ne  |ue  reducet  popuium  in 
^gyptum  equitatu^  numero  sublevatus,  prffisertim 
cum  Dominus  prsceperit  fobis  ut  nequaquam  am- 
plius  per  eamdem  viam  revertamini  (DetU.  xvii).  • 
Nimirum  statim  ut  constituerunt  super  se  regem 
Jeroboam  filium  |Naboth,  ille  equitatur  numero 
sublevatus  (super  plures  enim  quam  domus  David, 
id  est  super  decem  tribus  regnavit)populum  reduxit 
in  ifigyptum,  sed  non  pedibuseundoin  iEgyptum, 
faciendovitulosaureossecundummoremifigyptium. 
Igitur  et  ubi  dixit  primo,  «  ego  dedi  vobis  slu« 
porem  dentium,  •  et  deinde  ubi  dixit,  u  ego  quo- 


Bt  quis  non  miretur,  quam  congrua  similitudine 
devorati  sunt.  «  Facti  estis,  inquit,  quasi  torris 
raptos  de  incendio.  ■  Etenim  sicut  torris  de  in- 
cendio  raptus  manifesto  signo  demonstrat  id  quod 
est,  scilicct  de  incendio  se  esse  raplum,  neque 
dubitari  aut  dissimulari  polest  quin  arserit,  ita 
Judffii  in  omnes  gentes  captivi  non  sinit  eos 
oblivisci  qualiter  vel  quam  ob  causam  Deus  illos 
Bubverterit,  nec  mirum  aut  injustum  quod  sicut 
Sodoma  et  Gomorrha  sunt  subversiy  quia  videli- 
cet  iniquitas  eorum  peccato  Sodomae  et  Gomor- 
rhffi  major  exstititit,  testante  Jeremia,  cum  dicil : 
«  Et  major  effecta  est  iniquitas  filiffi  populi  mei 
peccato   Sodomorum  quffi    subversa  [est  in  mo- 


que  prohibui   a  vobis   imbrem,  •  et  cum  dicit,  p  mento  (Thren.   iv).  »  Nam  quod  vere  major  ef 


«  percussi  vos  in  vento  urente,  »  non  incongrue 
Bubauditur,  «  in  via  iEgypti,  »  quam  hio  tandem 
expressit,  dioendo,  «  misi  in  vos  mortem  in  via 
^fSYP^K  *>  id  est  propter  viam  ^gypti,  propter 
peccala  Jeroboam,  qui  peccare  fecit  Israel,  ut  eum 
similem  faceret  iEgyptiis  in  colendis  vitulis,  sicut 
jam  dictum,  secundum  morem  iEgypti.  Etenim 
propter  causam  illam  mala  omnia  vencrunt  super 
eos,  ;quffi  bic  se  .fecisse  Dominus  commemorat, 
intentiono  corrigendi.  «  Et  non  redistis,  inquit, 
ad  me,  »  cunquam  enim  vitulos  eosdem  relique- 
runt,  ctguslibet  mali  sive  afflictionis  oppressi 
magnitudine.  Soquitur :  «  Subverti  vos  sicut  sub-' 
vertit  Deus  Sodomam  et  Oomorrham,  et  facti  estis 
quasi  torris  raptus  de  incendio,  et  non  redistis  ad 


fecta  sit  iniquitas  Judsorum  quam  Sodome  pec- 
catum,  probat  subjungendo,  «  et  non  cceperunt 
tn  ea  manus  (ibid.).  »  Quid  enim  est  quod  dicil, 
«  et  non  ceperunt  in  ea  manus?  »  Legimus  quod 
in  ea,  dum  apud  Lotb  justum  hospitaretur  Do- 
minus,  «  vallaverunt  domum  a  puero  usque  ad 
senem  omnis  populus  simul,  et  dixerunt :  Educ 
huc  viros,  ut  cognoscamus  eos  (Gen.  xix).  » 
Magna  iniquitas,  sed  «  non  ceperunt  in  ea  ma- 
nus,  » id  est  non  usque  ad  efTectum  operis  pro- 
gressum  est.  Iniquitas  autem  Judffiorum  quous- 
que  progressa  est?  Gum  hospitaretur  in  Jeru- 
salem,  et  pascha  celebrasset  Dominus,  vallave- 
runt  eum  exeuntes  cum  gladiis  et  fuslibus,  et 
ceperunt  in   eo   manuSy  videlicet  eum   quem  iu 


me,  dicit  Dominus.  Quapropter  boc  tibi  faciam,  D  Sodoma   non   coeperunt  manus  :   .ceperunt,    in- 


Israel.  »  Ante  illa  prophetffi  hujus  tempora  nihii 
tale  illi  populo  evenerat,  ^quare  fuit  illud  quod 
c  Sodomam  et  Gomorrham  subvertit  Deus.  »  Ergo 
quamvis  prieterito  tempore  dicat,  «  subverti  vos,  • 
de  futuro  intelligendum  est  ao  si  dicat,  subvertam 
V08.  Hocenim  prophetis  noninusitatum  est  ut  prs- 
teriti  tcmporis  verba  annuntient  venturas  res.  Neo 
vero  dubiom  quin  decem  tribuum  prffividens  capti- 
vitatem,  Judffi  quoque  sive  Jerosolymffi  prffividerit 
Bubversionem,  praesertim  cum  postmodum  dicat 
ipse :  «  Vffi  qui  opulenti  estis  in  Sion,  et  conflditiB 
in  monte  Samariffi  (Ose.  vi).  »  Cum   ergo  dicat, 


quam,  comprebenderunt,  illuserunt,  flagellave- 
runt,  occiderunt.  Igitur  jure  sicut  et  Sodoma 
submersi  sunt,  nisi  quod  pars  eorum,  «  quasi 
torris  raptus  de  incendio,  »  superfuit,  quod  in 
eo  valet  ut  celebrior  per  totum  orbem  sit  me- 
moria  Christi,  maxime  ex  monumento  combu* 
stionis  ejusmodi,  cunctis  commendata  popuiis, 
juxtaillum  jam  superius  memoratum  versiculum 
psalmi :  «  Deos  ostendit  mihi  super  inimicos 
meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
populi  mei.  Disperge  illos  in  virtute  tua  (Psal. 
Lviii).  »  Quod  deinde  aubjnngit,  «  qoapropter  hoc 


309 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


310 


faoiam  tibi,  Israel,  »  ejusdem  taat»  subvejsioDie 
arbitramur  esse  comroinatioDem,  et  idcirco  atro- 
que  iilam  tempore  videlicet  praeterito  et  faturo 
deouDtiari,  quia  Dimirum  jam  Iudc  quidem  fa- 
ctum  vel  flxum  erat  iu  proposito  Oei,  ia  re  autem 
noDdom  factum,  sed  louge  post  erat  futurum,  eo 
quod  perseverareat  ia  malis,  sicut  toties  jam 
improperavit,  scilicet  per  vices  quiaqae  diceado, 
«  et  Doo  redistis  ad  me.  >  Sequitur :  «  Postquam 
autem  baec  fecero  tibi,  praeparare  io  occursum 
Dei  tui  Israel ;  quia  ecce  formaos  mooles,  et 
creaos  veotum,  et  anauDtiaDS  homioi  eloquium 
suum,  faoieos  matutiuam  oebnlam,  et  gradieos 
super  excelsa  terree,  Domious  Deus  exeroituum 
nomeo  ejus.  »  NoiaDdum  io  primis  et  vigilaoter 
intueDdum  quod  cum  hacteDUS  ad  pluralem  du- 
merum  sermo  factus  sit,  dicendo :  «  Et  ego  dedi 
vobis  stuporem  dentium,  et  dod  estis  reversi  ad 
me;  egu  quoi^ue  prohibui  a  vobis  imbrem,  et  ooo 
redistis  ad  me ;  misi  io  vos  mortem  io  via  iEt^ypti, 
etnon  redistisad  me  ;  subverti  vos  sicut  subvertit 
DeusSodomam  et  1S4I  Gomorrham,  et  dod  re- 
distis  ad  me;  »  dudc  nbi  magns  gratis  magnam 
ooDsolalioaem  promittit,  vocem  suam  quodam- 
modo  mutat,  ita  ut  omisso  plurali  Dumero,  ad 
■iDgularem  sermo  flat,  diceodo  :  «  Quapropter 
bec  faciam  tibi,  postquam  hsc  feccro  tibi,  pre- 
parare  io  occursum  Dei  tui,Israel.  •  OstiumDobiB 
aperieote  illo,«  qui  babet  clavem  David  {Apoc.iu),» 
primum  iliud  seotimus  quod  prsBseoti  loco per  sio- 
golarem  oumerum  Israel,  ab  illis  piuraiis  oumeri 
filiis  suis  toties  percussis,  et  taliter  subversis  et 
non  reversis  ad  Domioum  taotum  diiTert  quaotum 
boDS  olivffi  radix  a  ramis  suis,  ramis  reprobis, 
ramis  per  iocredulitatem  fractis,  sicut  Apostolus 
dicit  (Rom.  xi) :  Oporlebat  autem  fractis  oatu- 
ralibns  ramis,  ramus  oleastri  saoctn  el  booffi 
radici  ejusdem  olivs  iDseri^  usque  ad  pleoitudi- 
nem  oumeri  electorum,  id  est  eorum  qui  ad  vitam 
BODt  praeordioati,  quod  et  factam  est  et  fit.  Uode 
idem  Apostolus  uoicuique  oostrum  qui  ex  geoti- 
litate  veoimoB,  dicit :  «  Quod  si  aliqui  ex  ramis 
fracti  Buot,  tu  aulem  cum  oleaster  esses,  ioser- 
toB  es  in  ilHs,  et  socius  radicis,  et  pinguediuis 
olivffi  factus  es,  noli  gloriari  adversns  ramos. 
Qood  81  gloriaris,  non  tu  radicem  portas,  sed 
radiz  te  (tM.),  >  etc.  Igitur  quod  ait,  t  quaprop- 
ter  hec  faciam  tibi,  Israel,  »  severitatis  est  Dei 
predicentis,  quod  ramos  naturales  propter  in- 
creduiitatem  fraogere  debeat ;  quod  vero  subJuD- 
git:  «  Postquam  autem  bec  fecero  tibi,  prepa- 
rare  io  occursum  Dei  tui,  Israel,»  booitatis  est 
ejasdem  Dei  promitteotis  illi  boDs  oliv®,  scilicet 
iBraeli,  qoi  per  fidem  meruit  ut  esset  hffires  muo- 
di,  quod  oleastrnm  iaserere  debeat  ejus  radici, 
tanto  boooram  proveotu  ramorum  qui  ioserootar, 
ut  oallum  sentiat  damnum  de  oaturalibas  ramis 
•uifl,  qai  fractt  suot.  «  Prsparare  ■  ergo,  io- 
qoit,  «  in  oooursnm  Dei  tui,  n  id  est  in  tua  fide 


A  Buscipe  adventum  Ghristi  Filii  Dei,  Dei  tui,  Sal* 
vatoris  tui.  £t  quasi  qusreret  Israel,  ad  quid 
Bibi  dictum  sit,  «  in  occursum  Dei  tui,  »  sub- 
jungit,  et  dicit  :  «  Quia  ecce,  formaos  mootes,  et 
creaoB  veotum,  et  aDouDtiaos  homioi  eloquium 
Buum,  facieos  malutioam  oebulam,  et  gradieos 
super  excelsa  terrs,  Domious  Deus  exercituum 
Domeo  ejus.  »  Idcirco  dixi,  «  praeparare  io  oo- 
cursum  Dei  tui,  »  quia  ecce  subauditur,  veoit, 
quia  io  proximo  est  talis  ac  taotus,  qualem  ao 
quaotum  istadescriptioniirabilis  postulat  iotelligi, 
quem  cum  susceperis  praeparatus  io  paucis,  oc- 
curreos  io  apostolis  radicem  tuam  aperiet  ferro 
vel  sarculo  verbi  Evaogelici,  de  qua,  quia  fracti 
Buot  tot   oaturales   rami,  et  damoa  tua  restituet 

B  secuodum  admiraadam  elocutiooem  ejus,  quaeez 
verbis  prffiseotibus  iotelligeoda  esl  propheticas  ve- 
ritatis.  Primo  illud  clare  videodum,  et  cum  amore 
BuscipieDdum  firmilerque  teoeadum  est,  quiacum 
persoDa  altera  de  altera  loquitur,  et  ipse  'qui  lo- 
quitur  est  DomiDus,  et  iilum  de  quo  loquilur, 
commeodans  dicit,  a  Domious  exercituum  Dooieo 
ejus.  »  Quid  aiiud  optareoius,  oisi  ut  Dei  Fiiium 
Jesum  Ghristum  sque  ut  Patrem  ejus  Deum  eBse 
Domioum  Deum  exercituum,  Spiritus  Baoctusper 
os  Prophetarum  testificarelur.  Ees  oimirum  que 
prffidicaolur  congruunt  taoto  oomioi  ejus,  oeo 
eoim  aiiuB  potest  eas  facere,  oisi  qui  sit  DomiouB 
Deus.  «  FormaDS,  ioquit,  mootes.  »  Poterat  di- 
cere  formaos  lucem  et  exteodeos  coelos,  sive  fuo- 

p  daoB  terram  et  efruodeos  maria  ;Dam  de  Filioprae- 
dicari  hffic  sque  ut  de  Patre,  verum  est,  sed  ma- 
gis  ad  rem  praeBeatem  pertiouit  ut  diceret,  «  ior- 
maos  mootes.  »  Quare?  Videlicet  quia  de  8odoma 
aermo  coeptus  est,  diceodo,  «  subverti  vos  sicut 
Bubvertit  Deus  Sodomam  et  Gomorrham.  »Legi- 
mus  autem,  ubi  Sodoma  subversa  est,  dixisse 
Domioum  ad  Lotb :  «  Salva  aoimam  tuam  ;  Doli 
respicere  post  tergum,  oe  stes  io  omoi  circa  re- 
gioDe,  sed  io  moote  salvum  te  fac,  oe  et  tu  simol 
pereas.  Dixit  quoque  Loth  :  Quaeso,  Domine  mi, 
quia  loveDit  servus  tuus  gratiam  coram  te,  et 
magnificasti  misericordiam  tuam,  quam  fecisti 
mecum  ut  Balvares  aoimam  meam,  oec  posBom 
io  moote  sahari,  oe  appreheodat  me  malum  et 
moriar.  Est  civitas  baec  juxta,  ad  quam  possum 

*^  fugere,  parva,  et  salvabor  io  ea.  (Gen,  xix.)  » 
Igitur  ad  illam  Scripturaro  dob  roitti  arbitramur, 
dum  io  ista  postquam  dictum  est,  «  Bubverti  vos 
eiout  subvertit  Deus  Sodomam  et  Gomorrbam,  » 
flubjuogitur :  «  Preparare  io  ocoursum  Dei  toi, 
Israel,  quia  ecce  formaos  mootes.  »  Nimirum  qui 
illic  dixit,  «  io  moote  salvom  te  fac,  »  ipse  hic 
dicitur  •  tormaoB  meoles,  »  cum  dicit  de  illo 
Pater :  «  Ecce  formaos  moDtes.  »  SubverteoB 
oamque  geotem  illam  Judaicam  «  sicut  subvertit 
Deus  Sodomam  et  Gomorrham,  »  formavit  evao- 
gelicn  perfectioois  mootes,  et  dixit  Loth,  id  est 
homini  deoiinanti  a  malo  (Loth  enim  interpre* 


311 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


312 


tatur  declinatio)    et  dixity  inquam,  homiDi  voleuti 
declinarea  malo  Sodome  etGomorrbffi,  «in  mon- 
tem  salvum  te  fac,    »  id   est,  fruere  perfectione 
Evaagelica,  ita  ot   ne   saltem  uxorem   quaeras.  Et 
ille  quidem  in  illorum   persona  qui  inGrmi  sont, 
mystica  nobis  verba   formavit  dicens,  «  nec  pos- 
Bum  in  monte  salvari,  »  quod  est  a  nobis   dici, 
non  possumus  evangelica  perfectione  frui,  ne  forte 
Qtamur,  «  et  melius  est  nubere  quam  uri  (/  Cor. 
vii).  »  Verumtamen  multi;  ascenderunt  in  montes 
illos  quos  iste  Dominus  formavit,   id   est  appre- 
henderunt  propositum   evangelicffi  et  apostolicffi 
perfectionis,  videlicet  neque  nubentes  neque  usti, 
sed  in  proposito  virginali,    ita  viventes  sicut  an- 
geli  Dei.  Mons  primus  et  maximus  omnium  mon- 
tium  quos  in  adventu  suo  formavit  iste  Dominus 
Deus  exercituum,  beata  est  Virgo  Maria,  de  cujus 
carne  carnem  assumpsitChrisius  DeiPilius  absque 
opere  conjugali,  secundum  visionem  propheticam 
qua  visum  est, «   quod  abscissus  esset  lapis  de 
monte  sine  manibus,etcomminueretomneregnum 
mundi  {Dan.  ii).  »  Bt  quidem   mirabile  est,  quod 
formaverit  montero,   de   quo   ipse  tanquam  iapis 
abscinderetur.sed  nihilominus  mirandum  est  quod 
de  illa  sancta  civitaie  Sion  ca^lesti   alia  Scriptura 
dioit  :  «  Et  homo   nalus  est  in   ea,  et  ipse  funda- 
vit  eam   Altissimus  (PsaL    lxxxvi).  »    Post  istum 
montem,  et  alios  montes  in  adventu  suo  formavit 
idem  Dominus  Deus  exercituum,  scilieet  apostolos 
8U08,   quorum   ad  perfectionem  quicunque  effica- 
citer  tendit,   subfersionis,   qvt^    illam  8odomam, 
idest  perfldiam  Judaicam  subversam  esse  constat, 
periculum    magnifice   evadit,  simulque  et  secu- 
rus  est  a   tribulatione  carnis,   magnum    habens 
refrigerium,    quod     prffisenli      loco  signiGcaiur, 
dum   prffimisso,  «   ecce  formans  montes,  »  sub- 
jungilur,  «  et  creans  ventum.    wQuid   enim    per 
venlum  loeo  prffiseoti  deleclabilius  placet  intclligi 
quam  bonam   lemperiero  carnis  conlinentis,  velut 
auram  dulciter  spirantem  inillis  monlibus  sanctis? 
Hffiretici  ex  hoc  loco   creaiuram   esse   argumen- 
Irtti  sunt  Spiritura  sanctum,   videlicet   propterea 
quia     verbum   Hebraicum    Latine    interpreiatur 
spirilus.   At  vero  et    ventus   et   spiritus    eodem 
verbo  appellatur,  ait   beatus   Hieronymus.    Cum 
ergo  essent   pervers®    intcntionis,    neque    ven- 
tum,  neque  saltem  spiritum   hominis,  sed  Spi- 
ritum    sanctum    voluerunt  inlelligi,    tam  parfo 
tamque  fragili  instrumenio  tam   magnam   robo- 
rare  volentes    impietatem,     quod  Spiritus    san- 
ctus  creatura  sit.   Quapropler   placet  magis  ca- 
Btffl  Gdei  talis  ;translatio   verbi  prffldicti,  et  oreans 
verbum,  quam   ei   creans  spiritum  :  licet  legen- 
do  spiritum  possemus   et  doberemus   nequaquam 
Spiritum  sanctum,   sed  spiritum   intelligore   vel 
hominis,  vel   quorumlibet  animantium,   aut  ccr- 
te  nihiiominusj  ventum,  juxta    illud  :    u   Ignis, 
1S5  grando,^:nix,  glacies,   spiritus   procellarum 
{Psal.  cxLviii).  »  Pulchre  igitur  posl  Sodomorum 


A  Bubver8ionematqueincendiQm,quod  evadere  cupit, 
dicitur  illi,«  in  monte  salvum  te  fac.i— «Bt  creans 
ventum,»  id  est  inBtroenssummos  evangelicffi  prs- 
dicationis  viros,  et  casto  illorum  proposito  duice 
prffistans  refrigerium,ut  ne  saltem  molesteincales- 
cant  aliquando  carnis  ardore  usque  ad  tentationis 
impalientiam.  Montes  isti  nimirum  sancti  et  pul- 
chri  sunt,  et  possunl  auis  meriiis  bis  qui  teniantur 
auxiliari.  Quapropter  ei  Psalmista  dicit :  «  Levavi 
oculos  meosin  montes,  unde  veniet  auxilium  mihi 
{Psal.  Gxv).  »  Et  quia  possehaec  non  a  semetipsis 
habent,  sed  a  Domino^coniinuosubjunxil :  «Auxi- 
lium  meum  a  Domino  (ibid.).  »  Monlibus  istis,  id 
est  sanctis  apostolis  et  cuilibet  homini,  qui  secun- 
dum  illorum  exemplum  tendens  ad  perfectionem. 

-n  Dignum  est,  accipere  c  ventum  roris  flantem  [Dan, 
iii),  »  sive  contra  Babjrlonicim  fornacem,sive  con- 
tra  ardentem  Sodomiticum  sulphurem,  familiarius 
reveUri  solet  illudquod  esl  insanctis  Scripturisoc- 
cultum,8icut  de  illis  evangelista  narrat,qoia  «iunc 
aperuit  illis  sensum,  ut  intelligerent  Scripturas 
{Luc.  XXI v).  » 

Bene  ergo  cum  dixisset,  «  formans  montes,  et 
creans  ventos, »  subjunxit :  «  Et  annuntians  homi- 
ni  eloquium  suum.  »  Idem  enim  esi  ac  si  dicat : 
«  Et  ipse  esi  sanctus  ei  verus,  qui  habet  clavem 
David,  qui  aperit  et  ncmo  claudit,  claudii  et  nemo 
aperis  {Apoc.  iii),  et  cui  vult  aperit  sensum  ul  in- 
telligal  arcana  Scripturarum.  »  Cui  autem  angelo- 
rum  vel  hominum,  cui,  inquam,  prffiter  solum  et 
verum  Deum  prffidicatio  ista  convenit,  annuniians 

^  homini  eIoquium8uum?Deniqueet  angelussanctus 
et  homo  sanctus  eloquiuro  saepe  annuntiavit,  nun- 
quam  autem  eloquium  8uum,sedtantumeloquium 
Dei  annuntiavit  aut  annuntiare  debuit.  Nam  om- 
ne8quotqootvenerunt,annuntiandoeIoquiumsuun:, 
fures  suni  etlalrones.  Et  idcirco  non  audierunt  eos 
oves  {Joan.  x),  neque  audire  debuerunt,  utpole  a 
semetipsis  loquentesetcordibus  suispropbetantes. 
nium  qui  ejusmodi  est  contemni,  et  non  timeri, 
imo  et  interGci  sacra  lexjubet.  «  Propheta,  inquit, 
qui  arrogantia  depravalu8,voIueritIoqui  in  nomine 
meo,  quffi  ego  non  prscepi  illiutdiceret,aut  inno- 
mine  deorum  alienorum,  interGcietur  (D^urxviii).» 
Item,  «  quod  in  nomine  Domini  propheta  ille  prs- 
dixerit,  ei  non  evenerit,  hffic  Dominus  non  locutus 

D  est^sed  per  tumorem  animi  sui  propheta  conGnvit, 
et  idcirco  non  timebis  eum  (t6td.).  >  De  tali  modo 
Buum  eloquium  annuniiandi,  vel  sermonem  suum 
faciendi,  DominoSy  ipse  apud  calumniatores  suos 
excusat  8e,cura  dicit :«  Mea  doctrina  nonest  mea, 
sed  ejus  qui  misit  me  (Joan.  fii).  »  Quid  est  enim 
«  mea  doctrina  non  est  mea,  t  nisi  ac  si  diceret  : 
Non  est  sicut  vos  existimare  vultis  a  meipso  con- 
Gcla,  et  nulla  rerum  veritate  subnixa  ?  Subjungit 
enim,  et  dicit :  «  Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus 
facere,  cognoscet  de  docirina,  utrum  ex  Deo  sit, 
an  ego  ameip8oloquar(i6t6f.).»Iiemdi8cipuIi8ejus 
dicil :  K  EtS6rmonem,quem  audistis  non  eet  meus. 


313 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


314 


sed  ejus  qui  misit  me  Patris  (Joan.  xiv).  »  Igitur  A 
cum  dizit :  «  Et  annuntians  bomini  eloquium 
snum,  »  magnam  paucis  syilabis  aucloritatem  divi- 
nitatis  ejus  astruit,  quia  solus  est  Deus  qui  soum 
eloquium  annuntiando  verax  sit.Gum  autem  annun* 
tiaturus  est,  magnam  plerumque  prseire  sinit  igno- 
rantiam»  ut  postquam  annuntiaverit,  sciat  quicun- 
que  iile  cui  annuntiavit,  quia  nibil  babet  quod  non 
acceperit.  Unde  cum  dixisset:  «  Bt  annuntians  bo- 
mini  eloquium  suum,»  pulcbre  subjunxit,  «faciens 
matutinam  nebuiam.  »  Exempli  gralia :  Huic  Amos 
priusquam  annuntiaret  eloquium  8uum,matutinam 
fecerat  nebulam,  id  est  prius  pastorem  rusticum 
quam  iliuslrem  fecil  prophetam.  Item,  et  apostolos 
prius  permisit  obcfflcatum  cor  babere,  ita  ut  diceret 
illis  :  «  Adbuc  et  vos  sine  inteliectu  estis,  quomo-  B 
do  nondum  intelligitis  ?  »  [Matth.  xv)  quem  [/prius* 
quamjsensumaperireteisutinteliigerentScripturas. 
IIoc  vere  magnum  est,  etin  laudem  sapientis  ejus, 
hic  decuit  commemorari,  quod  illis,quibusannun- 
tiando  eloquium  suum,  proposuit  ostendere  darum 
scientie  solero,  prius  obducit  vel  obduci  permittit 
hebetudinem  cordis  vel  ignorantiam  quasi  matutinam 
nebulam,  ut  cum  depulsa  nebula  solem  viderint, 
non  glorientur  quasi  non  i^cceperint.  Quod  deinde 
sabjungit :  •  Et  gradiens  super  excelsa  terrs,  »  11- 
cet  in  bonam  partem  possit  intelligiy  quod  scilicet 
ista  excelsa  sint  montes,  quos  ipse,  sicut  jam  di- 
ctum  est,  formavit,  tamen  quia  non  dixit :  Et  babi- 
tans  in  excelsi8,sed  «  gradiens  super  excelsa  terne,» 
et  excelsa  ssBpius  in  malo  intelliguntur  (solus  enim  p 
Deus  vere  dicitur,  etest  excelsus),po8sumu8bicin' 
telligere  iram,  qus  consecuta  est  Hierusalem  terre- 
nam  generationera  excelsam,  pro  eo  quod  annun- 
tiatum  Bibi  jam  dictum  Domini  non  recepit,  sed 
repulit  eloquium.  Denique  et  alius  propbeta  dicit, 
«  quod  scelus  Jacob  ?  Nonne  Samaria  ?  Et  quae  ex- 
celsa  JudaB?  Nonne  Jerusalem?  »  (Mich*  i.)  Super 
bac  excelsa  gradiens  dicitur  Dominus,  sive  ascen- 
dens,scilicet  ad  delendun  ea,sicut  dixit  ad  Moysen: 
«  Loquere  filiis  Israel :  Populus  durs  cervicis  es,se- 
mel  ascendam  in  medio  tui,  et  delebo  te  {Exod. 
zxxjii).  »  Hoc  denique  tunc  factum  est,  quando  ve- 
nit  desolatio  ejusdem  populi  circumvallentibus  Ro- 
manis,  quam  et  ipsi  Domiuus  previdens :  «  Erit 
enim,  inquit,  pressura  magna  super  terram,  et  ira 
populo  buic  {Luc.  xxi).  »  Unde  cum  dixisset,  «  et 
gradiens  snper  exceisa  terrae, »  miro  modo  subjun- 
xii»  «  Dominus  Deus  exercituum  nomen  ejus.»  Nam 
vero  iste  est  Dominus  Deus  exerciluum,cui  nonso- 
lum  in  ccelo  scientes  famulantur  legiones  angelo- 
mm,  sed  etiam  in  terra  nescientes  ei  servierunt 
exercitus  Romanorum,  et  vindicaverunt  sanguinem 
ipsiuB,  sanguinem  propbetarum  ejus,  omnemque 
sanguinem  justum  qui  eifusus  est  super  terram,  a 
Banguine  Abei  justi,  sicut  predixerat  ipse  Dominus 
^{Luc.  XI).  Sequitur : 

Gap.  V.  —  «  Audite  verbum  istud  quod  ego  levo 
eoper  vos  planetum  domus  Israel.  Gecidit,  non  ad- 


D 


jiciet  ut  resurgat ;  virgo  Israel  projecta  est  in  terra 
8ua,  non  est  qui  suscitet  eam.  »  Miro  modo,  ubi 
prffimiserat,  «  et  gradiens  super  excelsa  terrs,  Do- 
minus  Deus  exercitum  nomen  ejus,  »  verba  ipsius 
annuntiantis  bomini  eloquium  suum,  cum  grandi 
exclamalione  pronuutiat :  «  Audite,  inquiens,  ver- 
bumilludquod  levo  egosupervosplanctum  domus 
Israel.»  Nonne  sic  babemus  io  EvangeIio,quod  iste 
Dominus  annuntians  eloquium  suum,  ei  nonaudi- 
tus,  levavit  planctum,  prsdicendo  futurum,  ut  ad 
subversionem  illorum  mitteret  Romanum  exercilum, 
levavil,  inquam,  planctum  Hierusalem.  «  Hierusa- 
lem,  inquiens,quffi  occidis  propbetas,etlapida8eo8 
qui  ad  te  sunt  missi  (MaUh.  xxiii),  •  subjungens  : 
«  Ecce  relinquetur  domus  vestra  deserta  (ibid,).  » 
Nonne  planctus  erat  super  eos  in  altum  elevatus, 
cum  toties  diceret  ibidem :  Vas  vobis,  Scriba  et 
Pbarisffii  bypocritffi,  qui  clauditis  regrium  coslorum 
ante  bomines ;  ve  vobis,  qui  comeditis  domos  vi- 
duarum  ;  vs  vobis,  qui  circuilis  mare  et  aridam^ut 
facialis  unum  proselylum,  et  cum  fuerit  factus,  fa- 
citis  eum  filium  gebennffi  duplo  quam  vos  ;  v»  vo- 
bis,  quis  dicitis:  Quicunque  jaraverit  pertemplum 
nibil  est ;  qui  autem  juraverit  in  auro  templi,  debet; 
Yffi  vobis^quidecimatismentbam  et  anetbumetcy- 
minum ,  vae  vobis,  qui  mundatis  quod  do  foris  est 
calicis  et  paropsidis ;  fffi  vobis,  qui  similes  eetis  se- 
puicris  dealbatis  ;  v»  vobis,  qui  ffidiOcatis  sepulcra 
propbetarum,et  ornatis  monumenta  justorum  (ibid.) 
Vere  planctus  est  magnus,  et  quod  ISGmsyusest, 
non  sine  lacrymis.  Nam  sicut  alius  evangelista  nar- 
rat:  «  Videns  cifitalem  Uevit  super  illam,  dicens  : 
Quia  si  cognovisses  et  tu  (Luc.  xix).  »  Igitur  quod 
nunc  dicit :  «  Audite  verbum  istud,  quod  ego  levo 
super  vos  planclum  domus  Israel, »  verba  esse  Do- 
mini  recte  intelligimus  formantis  «  montes,  »  ut  su- 
pra  dictum  est,  et  creantis  «  ventum,  »  et  annun- 
tiantis  «  bomini  eloquium  suum,  »  facientis  »  ma- 
tutinam  nebulam,  »  et  gradientis  «  super  excelsa 
terrffi,  »  quia  causam  cur  levet  planctum  super  do- 
mum  Israel,  plangendo  ipse  in  Evangelio  decla- 
mat  :  «  Ecce,  inquiens,  relinquetur  vobis  domus 
veslra  deserta  (Mailh.  xxui).  Etenim  quod  ait: 
«  Gecidit,  non  adjiciet  ut  resurgat  virgo  Israel.Pro- 
jecta  estin  terram  suam,non  est  qui  suscifeteam,» 
denaturalibus  ramis  olivffi  intelligendum  est,  qui 
ut  supra  meminimus  ex  Apostolo,  propter  incredu- 
iitatem  fracti  sunt  (Luc.  xi),  neo  inseri  possunt : 
Nec  enim  est  qui  projeclos  in  terram  suscitare  pos- 
sit,  sicut  apostoli  experti  sunt,  bic  jam  subaudien- 
dum  est  illud,  quod  radici  bonffi  dictum  esse  supra 
tractavimus.Tu  tamen  «  prffiparare  inoccursum  De^ 
tui,  Israel,utsecundum  sensum  continuetur  littera, 
quffi  protinus  sequitur.  «  Quia  bsc  dicit  Dominus 
Deus  :  Urbs  de  qua  egrediebantur  mille,r6linquen- 
tur  io  ea  centum,  et  de  quu  egrediebantur  centum, 
relinquentur  in  ea  decem  in  domo  Israel.  »  Magna 
ista  consolatio  est  fideli  bonffi  radici,  qu»  in  fra- 
ctura  vcl  excisione  ramorum  naturalium  grande 


315 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


316 


damnum  pertulit,  ne  propter  hasc  tristitia  magna,  A  ^^^^^  Isais,  lectione  comprobantur.  Cum  enim  di- 


et  continuus  dolor  sit  cordi  ejus,  quia  inferentur 
alii,  Domino  dicente:  «  Sic  urbs  de  qua  egredie- 
bantur  mille,  relinquentur  in  ea  centum,  et  dequa 
egrediebantur  ceatum,  relinquentur  in  ea  decem  in 
domo  Israel.  »  Quod  ut  pnssit  utiliterintelligi,me- 
minisse  uportet,quod  supra  dixit :  •  Subverti  yos  sic- 
ut  subvertit  Deus  Sodomam  etGomorrham,»  etsci- 
re  quia  siout  carnalis  domus  Israel  similis  Bodom» 
in  damnatione  facta  est,  sic  e  contrario  plenitudo 
gentium^(quaB  Sodoma  erat)  spiritualiter  domus  Is- 
rael  effecta  est.  Simulque  raemoriter  recolendum, 
quiainSodomis  non  sunt  relioti  saltem  decem  justi, 
propter  quos  dimisisset  Dominus  omniloco,etnon 
delevisset  eos.  Sic  enim  Abraham  loquens  ad  Do- 


xisset :  (f  Excffica  cor  populi  hujus,  et  aures  ejus  ag- 
grava,  et  ocuios  ejus  claude,ne  forte  videat  oculis 
auis,  et  auribus  suis  audiat,  et  corde  suo  inteiligat 
et  convertatur,  et  sanem  eum  ;  usquequo,Domine? 
doneo  desolentur  civitates  absque  babilatore,et  do- 
mus  sine  homine,  el  terra  derelinquetur  deserta 
{ha.  vi).  »  Quibus  utique  verbis  frangendos  esse 
ramos  naturales,  de  quibus  jam  diximus,  signiflca- 
bal,  continuo  subjunxit :  «  Et  multiplicabitur  qua3 
derelicta  fuerat  in  medio  terrap,  et  adhuc  erit  in  ea 
decimatio,  et  convertetur,  et  erit  in  ostenslonem 
sicut  lerebinthus  et  sicul  quercus,  qus  extendit 
ramos  suos.  Semen  sanctum  erit  id  quod  steteritin 
ea  {ibid.).  »Nimirum  eadem  in  islo  et  in  illojusto- 


minum,  et  incipiens  a  quinquaginta,  numerumque  R  rum  sanctificatio  sive  multiplicatio  sub  sacramento 


paulatim  decerpens  atque  diminuens,  tandem  fini- 
vit :  (c  Obsecro,  inquit,  ne  irascaris,  Domine,  ei  lo< 
quar  adhuc  semel.  Quid  si  invent:  fuerint  decem  ? 
Ait :  Non  delebo  proptor  decem  (Gen.  xviii).  »  Hoo 
animadverso,  jam  nunc  dixit,  «  subverti  vos,  sicut 
subvertit  Deus  Sodomam  et  Gomorrbam,  »  simul 
illum  intendisse  non  dubitemus,  ut  diceret  illam 
quae  Sodoma  fuerat,  scilicet  Ecclesiam  de  gentibus, 
non  Bubvertam,  quam  ob  causam  ?  Yidelicet  pro- 
pter  antiquam  sententiam.  Debeo  enim  fldelis  esse 
amico  meo  fideli  Abrahae^ut  ubicunque  invenero  de- 
cem  justos,  non  deleam  civitatem  propter  eos.Ecce 
autem  non  solum  decem  in  Ecclesia  gentium  justos 
inveniam,  verum  etiam  centum,  unde  prius  egre- 


decimationis  (que  pars  Domini  sive  altaris  ejus  le- 
gitiroa  est)  recte  intelligitur.Et  pulchre  Israeli  bons 
radiciinserendorum  multiplicitas  ramorum  decun- 
ctis  gentibus,  tanquam  ex  oleastro,  sub  nomine  de- 
cimationis  repromittitur,  quia  videlicel  ille  primus 
decimas  rerum  suarum  Deo  vovisse  legitur.  «  Si 
fuerit  Dominus  mecum,  ait,  etcustodierit  meinvia 
per  quam  ambulo,  et  dederit  mihi  panem  ad  ve- 
scendum,  et  vestiraentum  ad  induendum,  reversus- 
que  fuero  prospere  in  domumpatris  mei,  eritmihi 
Dominus  in  Deum,  et  lapis  iste  quem  erexi  in  titu- 
lum,  vocabitur  domus  Dei,  cunctorumque,  qus  de- 
deris  mibi,  decimas  ofleram  tibi  {Gen.  xxviii).  » 
Pulcbra  vicissitudo,  pulchra  recompensatio.  Israel 


diebantur  mille,  id  est  unde  nullus  ante  relinque-  «  jn  domoDeidecimasgentiumse  relicturum  promit- 


batur,  sed  abibant  omnes  in  vias  suas,  sine  Deo, 
alieni  a  salute,qui  videlicet  omnes  intelliguntur  per 
mille.  Millenario  namque  numero  universitas  signi- 
ficari  solet,  ut  illic  :  «  Memor  fuit  in  seculum  testa- 
menti  sui,  verbi  quod  mandavitin  mille  generatio- 
nes  {PsaL  civ).  »  Porro  centenario  et  denario  nu- 
mero  perfectio  significari  solet,  ul  illic :  «  Centu- 
plum  accipiet  {Matth.  xix).  »Et  in  libroMachabffiO- 
rum  legimus:  «  Judas  autem  Machabeus,  qui  de- 
cimus  fuerat,  secesserat  in  desertum  locum  (/ 
Mach.  v).  »  Decimus  namque,  id  est  in  paternade- 
cem  prfficeptorum  lege  perfectus.Tales  utique,  soi- 
licet  centesimi  et  decimi,  id  est  perfecti,in  urbe  vel 
Ecclesia  gentium  relinquentur,  unde  prius  milie 
egrediebantur,  id  est  universi  condemnabantur,  et 
propter  eos  qui  perfecti  erunt,  cffiteri  peocatores 
quidem,  sed  pcenitenteB  in  die  judicii  servabuntur 
et  relinquentur  in  domo  Israel,  velut  oleastri  in  bo- 
nam  olivam  inserti  pro  naturalibus  rami8,qui  fracti 
6unt  (Lue.  xi).  Quantitate  quidem  plus  est  centum 
de  mille,  quam  in  decem  relinquendis  de  centum, 
eed  ratioae  aequalitas  in  utroqueest,  quia  videlicet 
sicut  centenus  milleni,  ita  decenus  centeoi,  decima 
pars  est.Bene  autem  per  decimam  sanctificatioju- 
Btitiffi  sive  justorum  intelligitur,  quia  nirairum  ex 
decreto  legis,  rerum  omnium  decimatio,  pars  Do- 
mini  est  {Levit.  xxvii).  Eadem  quffi  praesenti  loco 
dicimus  sive  intelligimu8,ex  alterius  prophetffii  sei- 


tit.  Cum  enim  dixisset,»  urbs  de  qua  egrediebantur 
mille,  relinquentur  in  ea  decem,  »  addidit, «  in  do- 
mo  Israel.  i  Profecto  qui  tantas  illi  salutis  sivesal- 
vandorum  copias  destinabat,  non  vane  sio  prffimisit 
et  sic  preiocutus  est,  «  preparare  in  occursum  Dei 
tui,  Israel.  »  Sequitur  :  «  Quia  haec  dicit  Dominus 
domui  Israel,  quffirite  me,  etvivetis,  etnolitequs- 
rere  Bethel,  et  in  Galgala  nolite  intrare,  et  in  Ber- 
sabee  non  transibitis,  quia  Galgala  captiva  ducetur, 
et  Betfael  erit  inutiiis.  Qaerite  Dominum  et  vivite, 
ne  forte  comburatur  ut  ignis  domus  Joseph,  etde- 
vorabil,  et  non  erit  qui  exstinguat  Betbel.  »  Locus 
iste  per  conjunctionem,  qua  sic  incipit,  «  quia  bsc 
dicit  DominuB  domui  Israel,  »  ad  superiora  nos  re- 
mittit,  ubi  sic  dictum  est  persona  Domini :  Ve- 
nite  ad  Bethel  et  impie  agite  ad  Galgala,et  multipli- 
oate  prffivaricationem  {Ose.  iv),  »  etc,  quffi  ita  fini- 
vit,  sicenim  voluistis,  filii  Israel.  »  Et  est  sensus : 
Dixi  vobis  superius,  quasi  verbo  adhortantis  :  «Ve- 
nite  ad  Bethel,  et  impie  agite,»8ed  non  est  hoc  ad- 
hortantis  sive  volenti8,imo  indignantisetodientis, 
quia  si  voluotas  quffiritur  Domini,  hsc  potius  vult, 
et  hffic  pro  voluntate  sua  dicit :  c  Noiite  querere 
in  Bethel,  et  in  Galgala  nolite  inlrare.  »  Ibi  que- 
rentes  non  utique  vivetis,  sed  potius  moriemini, 
quia  videlicet  non  ibi  Bum  ego  Deus  vivus  et  vi- 
vificaae,  sed  ibi  est  aureuB  vitulus  ;  non  dico  mor- 
tuuBy  neo  eaim  aliqaando  fuit  vivus,  Bive   ani- 


317 


GOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


318 


matuB ;  1S7  sed  dico,ubi  est  vitulus  vester,  Deue 
vester,  neque  mortuus,  neque  vivus,  sed  tamea 
mortificans,  quia  qui  quaerunt  illum,  moriuntur? 
«  Nolite  ergo  quffirere  in  Betbel,  etin  Galgala  nolite 
intrare,  »  qui  est  locus  idololatris,  »  el  in  Bersa- 
bee  non  transibitis,»ubipertinaci  erroreidola  ado- 
rare  consuevislis.  Nolandum  deinde,quod  cum  di- 
cit,  «  quia  Galgala  captiva  ducelur,  et  Bethel  erit 
inutilis,  »  de  Bersabee  tacet ;  quia  videlicet  v iclis 
decem  tribubus  urbs  nomineBersabee  qus  erat  in 
tribu  Juda,ilIo  tcmpore  neque  oaptaneque  destru- 
cta  est.Hec  Oomino  dicente,  statim  suam  propheta 
per  propriam  personam,  pro  bona  volantate  adhor- 
iationem  8ubjungit,«  quffirite,  inquiens,  Dominum 
et  vivite,ne  forte  succendantur  ut  ignis  domus  Jo- 
sepb,  »   quam    propter  Jeroboam,   qui    de  tribu 
Ephraim,  et  de  domo  fuit  Joseph,  decem   tribus 
sentire  debemus,  quae  appellabantur  Israel,  et  ex 
majore  populi  partenoroen  pristinumpossidebant. 
Duffi  autem  tribus,quffi  regebantur  a  stirpe  DjLvid, 
qoi  de  tribu  Juda  fuit,  vocatffi  sunt  Judas,et  posBi- 
debant  Jerusalem,  in  quo  erat  templum  Dei.Cum- 
que  succensa  fuerit  domus  Joseph,devorabit,atque 
consumet  Bethel,  et  non  erit  qui  exstinguat,  cum 
a  regibus  suis  fuerit  succensa.Hffic  omnia  sic  dicta 
Bunt,  utcumin  superficie  litterffivel  vocis  prophe- 
tics,  temporis  tunc  instantis  caplivitatem  denun- 
tient,  qu&  decem  Iribus  in  Assyrios  postmodum 
traosferendffi  erant,nihilominussubtiliter  inspecta 
Judaeorum  captivitate,  qus  nuno  usque  dispsrsa 
maoettConveniant.  Quod  ut  intellectui  planius  Gat, 
prius  dicendum  quia  Betbel  (2omti«De2,tialgalava/tf- 
iabrum^  Bersabee  puteus  juramenti  interpretatur. 
Quisautem  illam  nesciat  quondam  domum  Dei,de 
qua  vane  gloriabantur  Judffii  confidentes  verbis 
mendacii  et  dicentes  :  «  Templum  Domini,templum 
Domini,  templum  Domini  est  {Jer,  vii).  •  Porro  vo- 
lotabrum  illorum   Cffiremonix  carnales  erant,  imo 
8unt,ex  quo  Christum  cruciflxerunt ;  volutabrum, 
inquam,  ita  ut  Apostolus  pro  detrimento  illos  ha- 
beat,  «  et  arbitretur  ut  slercora  {Philip.  iii),  »  non 
Bine  auotoritate  prophetica.    Nam  in  Malachia  : 

a  Ecce  ego,  inquit  Dominus,  projiciam  vobis  bra- 
ohium,  et  dispergam  super  voltum  vestrumstercus 
Bolemnitatom  vestrarum  {Malach,  ii).  »  Puteus  au- 
tem  juramenti  erat  illis  profunda  cupiditas  auriet 
argenti,et  in  tantum  puteus  juramenti,et  juramen- 
tom  in  aoro  nimis  prffiferrent  juramento  quod  ju- 
ratum  esse,  in  altari,  sive  in  templo,  unde  Domi* 
nos  :  «  Vffi  vobis,  inqoit,  duces  caeci  qui  dicitis  : 
Quiconque  joraverit  per  teniplom,  nihil  est,  qui 
autem  juraverilin  domo  quod  est  super  illud,  de- 
bel  ('Val/A.  xxiii).»  Igitur  «  quaerite  me  et  vivetis,  » 
ait  Gbristus  qui  vere  vitaest,  «  et  nolite  quffirere  in 
Bethel,»  id  est  in  iiia  domo  Dei,  quffi  cum  debuis- 
flet  6886  «  domu8orationis,faota  esl  spelunca  lalro- 
nam  {Mallh,  xxi),  »  quia  sicut  per  prophetam  pre- 
dixeram  :  m  Reliqui  domam  roeam^dimisi  hceredi- 
tatem  m6am,facta  est  mihi  hffireditatio  mea  quasi 


A  spelunca  byffinffi  {Jer.  xii).  »  Nolite  me  quffirere 
ilHc,  quia  sumibi  ex  quo  volentibus  illis  me  lapi- 
dare,  abscondi  me  et  exivi  detemplo  {Joun,  vm). 
<c  El  in  Galgala  nolite  intrare,  »  id  est  volutabrum 
veterum  caeremoniarum  contemnite,  et  babelejam 
pro  stercore.ut  ne  saltem  circumcidamini  illa  car- 
nis  circumcisione,  qua  Josue  populum  oircumcidit 
in  Galgali8,«  quia  si  circumcidamini,  Christus  vo- 
bis  nibil  prodest (Ga/a^v). »  — «  Et  in  Bersabeenon 
transibitis,  t>  id  est  avaritiffi  Pharisaicffi  profundi' 
tatem,  quam  perjuria  consequuntur,  non  sectabi- 
mini.  Talia  prffidicantibus  apostolis  Ghristi  post 
passionem  ejus,  quem  illi  audire  noluerunt,  futo- 
rum  erat  quod  sequitur :  « Quia  Galgala  captiva 
ducetur,  et  Bethel  erit  inutilis,  »simulque  et  quod 

n  subjungitnr, «  qusrite  Dominum  et  vivite,ne  forte 
comburatur,  ut  ignis  domus  Joseph,  et  devorabit, 
et  non  erit  qui  exstinguat  Bethel.  »  Ula  namque 
Bethel,quffi  debuit  esse  domus  Dei8iveGhristi,co- 
jos  typom  tenoit  Joseph,  non  solum  inutilis  faota, 
verum  etiam  propter  inutilitatem  igni  combuBta 
est,  et  devoravit  eam  ignis,  et  non  fuit  qui  exstin- 
gueret,quin  etiam  invisibiliter  quoque  nunc  «  ardet 
usque  ad  inferni  novissima,  ignis  qui  in  furore  Do- 
mini  succensus  est  {Deut.  xxxii),  »  et  illa  jam  non 
vere  Judffia,sed  Galgala  supradicto  modo  dicenda, 
in  omnes  gentes  captiva  ducta  CHt.  Sequitur :  «Qui 
convertitis  in  absinthium  Judicium,  et  justitiam 
relinquilis  in  terra,et  facientem  ArcturumetOrio- 
nem,  et  convertentero  in  mane  tenobras,  et  diem 
nocte  mutantem,qui  vocataquas  maris,  et  effundit 
eas  super  faciem  terrffi^  Dominus  nomen  est  ejus. 
Qui  sobridet  vastitatem  super  robustum,et  vastita* 
tem  super  potentem  affert.  »  Hic  subaudiendum 
est,  vobis  dico,  loquor,  «  qui  convertitis  in  absin- 
tbiurojudicium.i  Grandiseulpa,  magna  damnatio* 
nis  causa,  convertere  dulcedinem  judicii  in  absin* 
thium  sive  amaritudinem  iniquitatis,  et  pulchrito- 
dinem  sive  soavitatem  justitiffi  in  borrorem  clamo- 
ris.  Hoc  ipsum  apud  Isaiam  verbis  aliis  'per  figu- 
ram  vineffi  conqueritur  dicens :  «  Et  exspectavi  ut 
faceret  uvas,  et  fecit  labruscas  (Isa.  v),  »  et  expo- 
nens  quid  diceret :  «  Et  exspectavi,  inquit,  ot  face- 
ret  judicinm,  et  ecce  iniquita8,et  justitiam,et  eoce 
clamor(t6t(i.).  »  Vereinfelices,  qui  tam  longum  ini- 
quitatiset  clamuris  traxerunt  Joniculum,  ut  usque 

*^  ad  ipsum  pervenirent  Christum,  iniquo  judicio  cl 
clamore  condemnandum,  clamando  :  «  Reus  est 
mortis  ;  •  clamando  :  «  Cruciflge,  cruciOge  ;  »  cla- 
mando  :  «  Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios 
nostros.  »  Debemus  enim  sic  illa,  quffi  prffiscntia 
vel  instantia  tunc  erant  tompora  respicere,  ut  non 
dubitemus  spiritum  propheticum  potius  futurum 
tempus  prospexisse,  quo  filii  pessimi  occidendo 
Christum.impleturi  erant  mensuraui  palrum  suo- 
rum.  Nam  et  si  illa  potissima  prophetiffi  pars  in 
isto  et  in  cffiteris  prophetis,  abscondita  sive  operta 
esi,  propterea  nimirum  operta  est,  quia  crudeles 
atque  rebeiles  illi  palre8,non  solummodo  prophe* 


319 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


320 


laDtes  aut  BcribeDies,  oocideruDt,  quod  feceruDt, 
verumetiam  Scriplurae  iDcenderent  et  perderent, 
si  tale  sacramentum  iu  obscura  littera  dod  fuisset 
abscondituni.  Proiude  quod  sequitur:  •  El  facieu- 
tejQ  ArclurumetOrioDem,  etconvertentem  iD  maDe 
teDe.bras,  etdiem  ooctemutaDtem,  qui  vocataquas 
maris,  et  effuudit  eas  super  faciem  terree,  DomiDus 
esl  DomeD  ejus. »  OpporluDum  de  eodem  Cbristo 
testimonium  esse  dod  dubilemus,quia  videlicetper- 
BODa  bsc  magis  quam  persoDa  Patris,opus  babebat 
propter  dos  defoDdi  Scripturarun:  testimoDiis,  quod 
sit  factor  siderum  Doctisqueetdiei,imo  et  omaium 
qus  facta  suDt,  quia  «  siue  ipso  factum  est  aibil 
{Joan,  i).  »  Quare  autem  cum  omuium  factor  sit, 
prsseDli  loco  tanlummodo  dicilur  factor  Arclus  et 
OrioDis,diei  el  Doctis,  et  pluviaB  super  terram  effuD- 
deDd2e,videlicet  utcum  poteutia  Creatoris,  gratiam 
quoque  mystice  commeDdet  ejusdem  Salvatoris. 
Aroturus  uamque  qui  iu  coeli  axe  constitotus,  se- 
ptem  sleliarum  radiis  fulget,  semper  versatur,  et 
nuDquammergitur  ;imo  et  dumversatur,  erigitur. 
Orion  autem  ipso  poudere  temporisbiemaii8,oritur, 
Buoque  ortu  tempestates  ezcitat,  et  maria  terrasqae 
perturbat.UDde  apud  beatum  Job,ubi  dicit :  «  Qui 
facit  Arcturum  et  Oriona  et  Hyadas  et  iuteriora  au- 
stri  {Job.  iv).  »  Per  Arcturum  qui,  ut  jam  dictum 
estysemper  versatur,  et  nuuquam  mergitur,  expo- 
neDte  beato  Gregorio,  sanctam  iDtelligimus  Eccie- 
8iam,qu8B  sepiiformi  spiritu  stabilita.persecutioDes 
iniquorum  siue  cessatioDO  tolerat,sed  tamoD  usque 
ad  1S8  muDdi  termiDum  siDe  .defeclu  perdurat. 
Per  Oriouem  vero  saDcios  martyres,  qui  poudus 
persequcDtium  molestiamque  passuriad  cgbU  faciem 
quasi  \n  bieme  vcDerunt.  At  vero  quoniam  anti- 
quam  novi  bominis  Cbristi  divioitatem  istis  vel  bis 
similibus  testimooiis  coDfirmare  et  coDfirmatam 
esse  cupimus,dulcius  et  delectabilius  esse  arbitra- 
mur,si  iDtrauDiversitaiemejusdemsaDCtaeEcciesis 
persoDas  iilas  quasi  digito  demoDstremu8,quarum 
proptersimilitudioem  competenter  bic  Arcturumet 
Orionem  fecisse  dicantur,  qui  persouis  illisposte- 

rior  est  bomo  oatus.  Itaque  per  Arcturum,qui,  ut 
Jam  dictura  est,8eptem  Btellisfulget^pristiDOsintei- 
ligamus  patres,  ex  quibusCbristussecundum  car- 
uem,  scilicet  Abrabam,  Isaac  et  Jacob,  eorumque 
coDjuges  Saram  et  Rebeccam,  Racbel  et  Liam.Ists 
namque  septem  persoD»,  veluii  Arcturus  septem 
atellis  fulgidus,  semper  versabuutur  et  Duuquam 
mergebaDtur,id  est  peromuem  vitam  suam  propter 
fidem  Dei  peregriuaDdo  de  loco  ad  locum  proficisce- 
bantur,aeque  diffideutes  ioquam  iu  terram  pristi- 
ns  nativitatis  suee  revertabantur.  Nuuquam  Abra- 
ham  iu  Cbaldaea  reversusest,  cum  tol  iu  locis  et  io- 
terdum  fame  urgeute  peregriDaretur,quin  etiamad 
servum  suum  :  «  Gave,  iuquit,  do  quaudo  filium 
meum  reducas  iiluc(Gen.  xxiv), »  cum  de  Mesopo- 
tamia  loqueretur,  ubi  babitabat  coguatio  ejus,  ex 
quo  tempore  Tbare  pater  ejus  de  CbaldoBa  fuerat 
egressus.  Quaoto  magis  haiz  vetuissetine  in  Chal- 


A  daeam  filiussuus  reduceretur?Igiturcumdicit,«  fa- 
cientem  Arcturum,  »  perpulcbrum  est  intelligi  de 
Deo  et  bomine  Cbristo,quod  aulequam  Dascerelur 
et  iu  cgdIo  factorstellarum,  et  iu  terra  factor  exsti- 
tit  patrum  et  matrum  suarum»  velut  septem  stel- 
larum  fulgeutium  Abrabam  et  Sars,  Isaac  et  Re- 
beccs,Jacob  et  Racbelis  atque  Liae.  Per  Oriouem  ve- 
ro  MoscD  iDtelligimus^  qui  Dimirum  sicut  Oriou  in 
ortu  tuo,  ut  jam  dictum  est,  tempestates  excitat, 
et  maria  terrasque  perturbat,ila  ut  in  advcDtu  suo 
decem  plagarum  tempestalibus  ^Egyptum  quassavit 
maria  divisit^et  Pbaraouem  cum  curribus  et  equi- 
tibus  ejus  submersit.HocveromuItum  ad  commeu- 
dsDdam  majestatem  divioilatis  bomiois  JesuChri- 
8ti,  quod   taiem  Oriouem  fecerit,  quem  tautopere 

n  adversarii  ejus  praeferebaDt  ei,  diccDtes  :  «  Nos 
scimus,  quia  Mosi  ioculus  est  Deus,  buDC  autem 
nescimus  unde  sit  (Joan,  ix).»  Hoc  ipsum  quod  vi- 
delicet  illum  Oriooem  fecerit,  pulcbre  et  sapienter 
ipse  iuDuit  quaudo  illis  diceutibus,  iu  lege  autem 
Moses  maudavit  Dobis  bujusmodi  lapidari,«  iDcli- 
nans  se  deorsum  digito  scribebat  iu  terra  {Joan, 
viii),  »  sigDificaDS  seipsum  esse,  cujus  digito  scri- 
pt8B  fuisseut  tabulaB  quas  Moses  accepit,  cujus  sibi 
iDsidioseobjiciebatur  aucloritas.Post  illum  Arctu- 

rum  et  OrioDom  fecit  et  illud  quod  mirabiliter  sigui- 
ficatur,  diceudo,  >  et  coDverleDtem  iD  maDe  tCDe- 
bra8,et  diem  oocte  mutautem.»  Etenira  quaudo  fe- 
cit  talem  Arcturum  et  talem  OrioDcm,  id  est  quaDdo 
ooDdidit  patres  supradictos,  et  Mosi  dedit  legem, 

p  geutes  teDebrffi  fueruut,  quia  Dei  Dotitiam  dod  ba- 
bueruDt ;  sed  quaudo  factusesl  bomo,teDebras  illas 
in  mane  coDvertit,quia  gcDtes  evaDgelica  praedica- 
tioDe  iliumiDavit.  EcoDtra,  diem  Docte  mutavit, 
quia  Judaeam  iu  qua  prius  Dotus  erat  Deus,  cujus 
notitia  Deus  est,  propterperfidiam  in  cscitate  reli- 
quit.  Post  baec  etiam  et  iilud  mirabile  fecit,  quod 
doctores  ex  geDtiiitate  a8Sumpsit,quorum  doclrlDa 
mundum  omnem  replevit.  Hoo  sigDiGcat  subJuD- 
geodo,  u  qui  vocataquas  maris  eteCTuDdit  eas  super 
faciem  terrae.  »  Secuudum  litteram  istud  ferequo- 
tidie  est.  Aquas  euim  maris  amarissimas,  aelbereo 
calore  suspeDsas  excoiat  et  eliquat  \n  dulcem  piu- 
viarum  saporem,iDstar  mediciDalis  cucurbitee,  qu2e 
caloris  superioris  gyribumorem  etsaDguiuemsur- 
8um  Irabit.  Ex  quo  discimus  uude  siut  pluviae.Ni- 

D  mirum  Juxta  bauc  similitudiDem  quam  multos  de 
profuDditate  sfficuli,  de  falsis  et  amaris  gurgitibus 
geutilitatis  litteralibusetpbiiosopbicisreduDdaDtee 
studiis,  superna  gratia  vocavit,  eorumque  aquati- 
oam  scientiam  in  dulcedinem  coelestis  sapientis 
convertit,eisque  et  ore  loquentibus  etcalamo  scri- 
bentibus,  faciem  terre,  fidem  Ecclesiffi,  plurimis 
libris,tractatibus  copioeis,  quasi  compiuendosuffi- 
scieuter  iDebriavit.HincPsalmista  dicit:  «  Visitasli 
terram  et  iDebriasti  eam  (Psal,  lxiv).  »  Item  : 
«  PluviamvoiuDtariam8egregabis,Deu8,  bffireditati 
tuffi  (PsaL  Lxvi/j.  »  Quod  dicit  voluntariam,  boc 
est  volunlarienuliisqueprfficedentibus  meritisdatai 


321 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  —  IN  AMOS  LIB.  II. 


822 


«  DomiDUS,  inquit,  nomen  est  ejus.  »  Gonstanter,  A 
vere  et  fiducialiter  conQtendum  est  coram  homini- 
bns,  ooram  regibuset  coram  ducibus  sivejudici^^ 
bns,  coram  ounctis  gentibus  et  oontra  JudaBOs  ini* 
micos  ejuo,  quia  talis  et  tantue,  talia  et  tanta  fa- 
deoe  cc  Dominus  »  est,  et  hoc  •  est  nomen  ejus, » 
quamvis  adtempus  fuerit  despectus,  quamvie  ad 
hormm  fuerit  crucifizus,  et  in  sepulcro  jacuerit 
mortuus.  8ed  perseveraverunt  negareillum  inimicl 
ejuB,  dicentes:»  Nolumus  huncDominumes8e,no- 
lumushuno  regnaresuper  nos  (Luc.  xix).  »  Quid 
ergo  sequitur  ?  t  Qui  subridet  vastitatem  super  ro< 
bustum  et  depopulationem  super  potentem  afTert.» 
Qnis  vastitatem  et  depopulationem  non  audivit illius 
popali  robusti  et  potentis  ?  Robustus  namque  et  po- 
tens  presenti  loco  mirabiliter  dicilur,  videlicet  pro  g 
eo  quod  cum  robusto  superbia,  cum  potenle  au- 
dacia  contra  istum,  oujus,  ut  jam  dictum  est, 
nomen  est  Dominus,  populus  infelix  consurre- 
xit,  non  ut  vere  fortiscontra  infirmum,8ed  ut  vere 
phreneticus  contra  medicum,et  male  rebustus  eje- 
cit,  male  polens  occidit ;  male  robustus  et  male 
potens  post  resurreclionem  ejus  apostolos  ejus 
persecutus  est,etejecit  et  repulitipsum  quod  vole- 
banl  illis  loqoi  verbum  Dei.  Idoirco  «  vastitatem 
sapertalem  robustum,  et  depopulationem  super 
talem  potentem  •  attulit,  hoc  ipsum  servientibus 
Romanis^multo  plusquam  fecerat  famulantibusA»- 
syriis,  obsequenlibus  Judicio  ejus  Babyloniis,  ut  et 
decemtribus  in  Assyrios  irrevocabiliter,At  Juda,et 
Babyloniam  tempore  statuto  revocandus  transmi-  p 
gpraret.  Hoc  maxime,quod  quasi  per  Romaoospas- 
sas  est,  ille  robustus  et  potens  fecit,  bic  Dominus 
non  parcendo  aut  compatiendo,  sed  quasi  subri- 
dendo  propter  illnd  quod  dixerant  tanquam  cauti 
et  providi,  t  ne  furte  veniant  Komani  et  toUantno- 
atrum  et  locum  et  gentem  (Joan.  xi),>  subridendo, 
inquam,Juxtaquod  in  persona  ejus  sapienliadicit: 
c  Ego  quoque  in  interitu  vestro  ridebo,  et  subsan- 
nabo  cumvobis  quodtimebatis  advenerit^Prov.i).» 
Proprie  subrisionem  possumus  appellare,  quando 
qais  ira8citur,el  apertis  paululum  labiis  ridere  se 
simalat,  utiraB  magnitudinem  ostendat.  Talibus 
verbis  circa  Dominum,  qui  nullos  motus  patitur, 
idcirco  Scriptura  utitur,ut  satisquantum  potestaf- 
firmet  quod  Dominu8,quamvi8  natura  sit  clemens, 
nollatenus  tamen  robusto  et  potenti,  id  est  in  pec-  D 
calo  superbienti  misereatur.  Sed  sicut  item  dicit 
Scriptara  :  c  Potentes  potenter  tormenta  patientur, 
exigaoautem  concedelur  misericord*a  {Sap,  vi).  » 
Enm  qui  talis  et  tantus  est,  qui  talia  et  tanta  po- 
test,  «  convertitis,  ait,  in  absinthium,»  utcumsit 
natura  duicissimus^cunctam  suas  naturas  contineat 
dulcedinem,  etlotins  irs  quasi  subridendo  su- 
per  V08  effundat  amaritudinem.Nunc  quasi  qusre- 
ret  aliquis,  quomodo  vel  quid  agendo  tam  dulcem 
in  absinthium  sibi  convertere  potuerint,  conver- 
titar  ad  interrogantem  et  dicit  :  «  Oderunt  cor- 
ripientem  in  porta^  et  loquentem   perfecte  abomi- 


minati1S9  8unt.»Vigilanterhicanimadvertendum 
est,  ut  non  in  incertum  vel  per  conjecturam  diffi- 
niamus  robustum  illum  et  potentem,  cujus  vasti- 
tatem  sive  depopulationem  juste  subrideat  dulcis 
Dominus,  conversusin  absinthium.  Non  dicit  peo- 
caverunl,  siveadmiserunt  quidpiam  quod  in  porta, 
id  est  in  judiciis,  quaB  in  porta  civitatis  agi  sole- 
bant,  esset  corripiendum  ;  neque  dixit  imperfecte 
locuti  sunt,  sed  «  corripientem,  inquit,  oderunt, 
loquentem  perfecte  abominati  sunt.  •  Hoc  est  irre- 
missibile  peccatum,  hoc  robustiorum  est  atque 
potentum,  non  per  ignorantiam,  sive  per  infir- 
mitatem  peccare,  sed  peccatum  superbiae  defen- 
dendo,  corde  impoenitenti  corripientem  quoque 
odisse,  et  abominari  illum,  qui  audeat  loqui  per- 
fecte,  id  est  non  sibi  placentia,  sed  malis  actibns 
repugnantia.Quis  autem  in  portacorripuil,velqui8 
perfecte  locutus  est  ?  Gorripuit  quidem  eos  David,et 
pleraque  perfecte  locutua  est.atque  idcirco  oderunt 
illum  et  abominati  sunt,  dicentes  :  c  Qus  nobit 
pars  in  David,  vel  qus  hsreditas  in  filio  Isai 
(///  Reg,  xii),  »  et  istum  quoque,  qui  hsc  ipsa  lo- 
quitur,  et  cseteros  prophetas  oderunt  et  abominati 
sunt.  Verumtamen  sicut  caetera^ita  et  istud  inuno 
Ghristo  Juste  oorripiente,et  perfecte  loquenle  vera- 
citer  et  indubitanter  est  adimpletum.Ipseenim  lo- 
quitur  in  p8almo:«  Adversum  me  loquebanturqui 
sedebant  in  porta  {PsaL  cxviii).  »  Item:  «  Gumbis 
qoi  oderunt  pacem,  eram  pacificus;  cumloquebar 
iliis  impugnabant  me  gratis  {PsaL  cxix).  »  Unde 
memor  ipse  cum  abominarentur  eum,  et  propter 
hffic  diceret :  «  qui  me  oderunt  et  Patrem  meum 
oderunt  (Joan.  xv),  »  et  deinde  :  c  Nuno  autem  et 
viderunt  et  oderunt  et  me  et  Patrem  meum,»  con- 
tinuosubjunxit:  «  Sed  ut  adimpleatur  sermo  qai 
in  iege  eorum  scriptus  est,  quia  odio  babueront  me 
gratis  {ibid.).  »  Gbristum  ergo  prs  omnibus  eliam 
hic  intelligimus,  quem  «  oderunt  corripientem  in 
porta,  »  id  est  in  aperto  sive  in  publico,  quemad- 
modum  ipse  dixit :«  Ego  palam  locutus  sum  mundo 
el  in  occulto  locutus  sum  nihil  {Joan.  xviii).  »  Et 
recte  taiiler  « in  porta,»  id  est  non  in  occuito  oor- 
ripiebat,quisemetip8um  portam  sive  ostium  dice- 
bat,  et  eos  qui  claves  portarum  scienti»  tuierant, 

de  injustitia  redarguebat.Ipsum  solum  perfecte  lo- 
quentem  veraoiter  dicamus,  '<  qui  peccatum  non 
fecit,  nec  inventus  est  dolus  in  ore  ejus  {Isa,  uii).» 
Et  pro  ista  quidem  parte,  pro  isto  modo  perfectio- 
nis,  quia  «  non  est  inventus  dolus  in  ore  ejus,  » 
perfeote  loquens  recte  dicalur,  sed  nihilominus  in 
sapientiasivedoctrinasolus  hicest  perfectelocutus, 
perfecte,  inquam,  et  tam  mirabiliter,  ut  diceront 
ministri  principum  etPharisffiorum^qui  missi  tue- 
rant  ut  apprehenderunl  :  «  Nunquam  sic  locutus 
est  homo  sicut  hic  homo  {Joan.  vii).  »  Sequitur: 
u  Idcirco  pro  eoquoddiripiebatispauperem  etprae* 
dam  electam  toUebatis  ab  eo,  domos  quadrolapide 
8Bdificabiti8,et  non  habitabitis  in  eis.Vineas  aman- 
tissimas  plantabitis  et  non  bibetis  vinum  earam, 


323 


ROPERTI  ABBATIS  TUHIENSIS. 


324 


qui  cogQOvi  multa  scelera  vestra,  et  fortis  peccata 
vestra.  Hostes  justi  uccipieDtesmunus,  et  pauperes 
deprimeotes  in  porta.  Ideo  prudens  in  temporeiiio 
tacebil,  quia  tempus  malum  est.»  Hic  manifestius 
indicat,  quod  quamvis  verbis  prsteriti  temporis 
utatur,  dicendo  :  «  odio  babuerunt  in  porta,corri- 
pientem  et  loquentem  perfecte  abominatisunt,  di- 
ripiebatis  pauperem,et prsdam  eleotam  tollebatis ab 
eo,'>  defuturo  tamen  prophetiam  texit,etin  verum 
pauperemGhri8tumtendit,dumsubjuDxit,cpruden8 
in  tempore  illo  tacebit.»  At  ilie  pauper  nihil  inhoc 
mundo  possedit.  Quomodo  ergo  iilum  diripuerunt, 
vel  quam  praodam  electaro  ab  eo  tuleruDt?Nimirum 
quandocruciflxerun(eum,«diviserunt8ibivestimen- 

taejus^et  super  vestem  ejusmiserunt  soTiem{PsaU 
xxi),»et  hffic  quidem  preda  magna  fuit  pro  quantitate 
sacrilegii,  non  pro  quantitate  supellectilis.  Sed  al- 
tiu8  inluentibus  prsda  illa  occurrit,quam  per  para- 
bolam  eTangelicamipsesignificavityinqua  agricols 
videntes  filium  patrisfamilias  dixerunt  intra  se  : 
fc  Hic  est  hffires,  venite.  occidamu8eum,et  habebi- 
mus  haereditatem  ejus  (Matth,  xxi).  »  Pauperem 
ergo  illum,  dequo  in  psalmo  legitur  :«  Beatus  qul 
intelligit  super  egenum  et  pauperem  (PsaL  xl).  » 
Itemque  :  «  Et  persecutus  est  hominem  inopemet 
mendioum  el  compunctum  cordemortificare^P^a/. 
Gviii).  •  —  •  Pauperem,  »  inquam,  id  est  humilem 
Ghristum  diripuerunt,  «  et  prsdam  electam  abeo» 
tuierunt,quando  plebem  ab  ilio  averterunt,implente8 
mensuram  patrum  suorum  regum  Israel,quos  imi- 
tati  snnt.  Sicut  enim  iili  decem  tribus  sciderunt  a 
domo  David,  et  a  templo  Domini,  et  fecerunt  ad- 
orare  simulacra  vituli,  quod  jam  factum  fuerat, 
quando  texebatur  hsc  prophetia,  sic  isti  plebem 
averterunt  a  filio  David,  Filio  Dei,  et  fecerunt  eos 
oredere  suis  mendaciis  magis  quam  veritati  Dei, 
«  ldcirco,inquit,domos  quadro  lapide  ffidiGcalntis, 
et  non  habitabitis  ineiSjVineasamantissimaspian- 
tabitis,  et  non  bibetis  vinum  earum.»  Vides  quale 
experimentum  hic  jam  ponil  supradictffi  conver- 
8toni8,de  qua  dixit,«  qui  convertitis  in  absinthium 
Judicium?»  Nam  in  iegecIemensDominus^exeunti- 
bus  ad  bellum  audiente  exercitu  taliter  proclaman- 
dum  esse  judicavit:  «  Quisesthomo  qui  ffidificavit 
domum  novam,et  non  dedicavit  eam?  Vadatetre- 
vertatur  in  domumsuam,ne  fortemoriaturinbello, 
et  alius  dedicet  eam.  Quis  est  homo  qui  plantavit 
vineam,  et  necdum  eam  fecit  esse  communem, 
et  de  qua  vesci  oronibus  iiceat?Vadat  et  rever- 
tatur  in  domum  suam,  ne  forte  moriatur  in  bello, 
et  alius  ejus  fungalur  offlcio  (DeuL  xx).  •  Uoc 
nimirum  pro  sua  dulcedine  tunc  Judicavit,  nunc 
autem  converso  in  absinthium  judicio  contraria 
discernit.  •  Domos.inquiens,  quadro  lapide  sdiG- 
oabitis,  et  non  habitabitis  in  eis  :  >  neque  enim 
captivatortale  quidindulgebat,sed  etdomosdiruens 
atque  succendens,  et  vineas  8uccidens,ffidiGoatore8 
atqueplanlatores  quosgladionon  occidet.in  captivi- 
tatem  properarecompeilet,atque  ita  noque  domos  de- 


f^  dicabiiis,quaspulchraafacietis,neque  bibetisvinum 
de  vineis  amantissimis,  quas  ordine  consitas  dili- 
gentercoIuistis.Quare  ?Quia  «oognovi,inquit,multa 
Bcelera  vestra,»  non  solum  multa,verum  etiam  quod 
pejus  est  et  venia  indignum,  «  fortia  cognovi  peo- 
cata  vestra.»  Nampeccata  vestra  nondeinGrmitate 
8we  de  ignorantia,  sed  de  superba  fortitudine,  de 
forti  prodeant  superbia,  juxta  illud  in  psalmo  : 
« Ideo  tenuit  eos  superbia,  operti  sunt  iniquitate 
et  impietate  sua :  prodiit  quasi  ex  adipe  iniquitas 
eorum  (P^al.LXxii).  »  Illam  veslram  iniquitatem  in 
proximum,  impietatem  in  Deum,quaB  non  ex  inGr- 
mitate  sed  ex  adipe  prodiit ;  o  male  fortes  in  pec- 
oatis,  ecce  breviter  depromo  vobis.  c  Hostes  Justi, 
accipientes  munus,  et  pauperes  in  porta  deprimen- 

T%  tes.  »  Nam  cum  hostis  ab  obsistendo  dicatur,  sub- 
jungf  ndo  «  hoetes  Justi,  accipientes  munu3,et  pau- 
peres  in  porta  deprimentes,»  non  incongruas  red- 
didit  causas  cur  dixerit,«  et  fortia  cognovi  peccata 
veslra.»  Vere  «  hostes  justi,»  maxime  illi,qui  men- 
saram  patrum  suorumin  eo  impleveruut,  ut  non 
solum  muDus  acciperent  adversus  pauperes  in 
porta,  id  est  in  Judicio  deprimendo8,quod  Bspefe- 
cerunt  tam  ipsi  quam  patres  eorum,  verum  etiam 
ut  sibi  traderetur  Justus,munu8,  id  est  trigintaar- 
genteis  spoponderunt  et  dederunt.Ideo,iDquit,quia 
taliter  fortes  suDt  «  ethostes  Justi,  prudensintem- 
pore  illo  tacebit,  quia  tempus  malum  est.  »  Revera 
et  in  isto  sermone  vaide  veracem  istum  prophetam 
suumjustus  ac  prudens  140  ille  fecit,  quando 
coram  Judicibus  iniquis,  quiatempus  malum  erat, 

^  tacuit,  sicut  evangelica  narrat  historia.  Cum  enim 
dixissel  evangelieta,  quia  surgens  princeps  aacer- 
dotum  aitilli :  «  Nihil  respondes  ad  ea  qus  isti 
adversum  te  testiGcantur.  Jesus  autem,  inquit,  ta- 
cebat  {Matih,  xxvi) ;  »  et  vere  tanquam  prudensta- 
cebat,  sciens,  quia  quidquid  responderet  insidian- 
tibus,  in  calumniam  sibi  verteretur.Unde  et  secun- 
dum  alium  evangelistam  dixit  :  «  8i  vobis  dixero, 
non  oredeiis  mihi.  Si  autem  et  interrogavero,  non 
respondebitis  mihi,  neque  dimittetis  (Lti^;.  xxii).  • 
Porroilla  taciturnitas  aliam  utiquesigniGcabat^qua 
nunc  tacet  illi8,«  mandando  nubibussuisnepluant 
Buper  vineam  illam  imbrem  {Isai,  v),  »  id  est  pro- 
hibendo  suos  ut  abillis  contineaat  Evangeliiprffidi- 
cationem,quia  tempus  malum  Juxta  quod  sapientia 

D  loquitur  :  «  Ne  effundas  8ermonem,ubi  non  estau- 
diiuB  {Eccli,  xxxu).  »  Nam  inde  malum  est  ibitem- 
pas,  quia  dod  est  ibi  auditus  his  dictis  de  certa 
coDdemDatione  hostium  Justi,  quia  possunt  esse 
inter  eos  aiiqui,licet  paucissimi,  qui  errore  peccant 
et  non  odio  justi,  convertitur  ad  eos  sermo  propbe- 
ticus  et  dicit  :«  Quffirite  bonum  et  nonmalumutvi- 
vatis,  et  eritDominusDeus  exercituum  vobiscum, 
sicut  dixistis:  Odite  malum  et  diligite  bonum,  et 
constituite  in  porta  judicium,  si  forte  misereator 
Dominus  Deus  reliquiis  Joseph.  » 

Hujas  nimirum  adhortationis  fructasonminoper- 
iit|  quia  videlicet  et  tunc  temporis  aliqui  bonum 


325 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB. 


326 


quffisieraoiy  ita  ut  diceret  Dominus  ad  Heliam  : 
«  Eeliqui  mihi  septemmillia  virorum,  qui  aoacur- 
vaveruot  geuua  coram  Baal  (III  Reg.  xix),  »et  in 
tempore  evangelics  gratis  simiiiter  factum  est^sio 
eoim,  ioquit  Apostoius ; «  Bt  in  hoc  tempore  reiiquis 
secuodum  electiooem  gratiae  salvae  fact»  8unt(Aof?i. 
xi).  >  Pulchre  nimirum  nunc  meminit  Joseph,  di- 
oendo :  c  Si  forte  misereatur  Dominus  Deus  reli- 
qaiis  Joseph.  »  Jeroboam  namque  qui  peocare  feoit 
Israel,  de  tribufuit  Ephraim,  qui  filius  fuitJoseph, 
cajus  vita,  sicutin  semetipsa  laudabiiisexstititySio 
in  hisqusgessit  vel  pertulit.typum  Domininostri  Jesa 
Christi  prstulit,  in  quo  reliquis  salvao  facts  sunt. 
Veram  istaparsquamdicit,  •  et  constituileinporta 
jadicium,»nonhabuitefrectum.Nunquam  enimvel 
(unc  ex  quo  vitulos  fecitJeroboam,  publicum  cele- 
braverant  judicium  ut  vitulos  desererent,  et  ut  re* 
direntad  Davidregem8uum,nunquamhoctempore 
quoChri8tumcruci6xerunt,itaconstitueruntinporta 
judicium  ut  paterentur  sibi  publica  prsdicatione 
demonstrarideScripturis  quodiibet  verilatisChristi 
testimonium.  Sequitur:  »  Propterea  hsc  dicitDo- 
minus  Deus  exercituum  dominator  :  In  omnibus 
plateis  pianctus,  et  incunctis  quaB  foris  sunt,  dice« 
tur:  Vffi,  vs;  et  vocabunt  agricolam  adluctum,et 
ad  planctum  eosquisciunt  plangere,  et  in  omnibus 
viis  erit  pianctus,  quia  perlransibo  in  medio  tui, 
dicit  Dominus.  »  Hoc  exposilione  non  indiget,  quia 
res  nota  et  manifesta  est.  Nam  ut  de  captivitate 
decem  tribuum  in  Assyrios^de  transmigratione  Juda 
taceamus  in  Babylonios,quibu8in  plateis  planclus, 
quibus  in  viis  non  fuitluctus,  etinquibus  nonfuit 
dictum:  f<  Vs,  vs,  »  quando  illi  c  hostes  justi,  > 
scilicet  Christi,  Romana  circumdati  sunl  obsi- 
dione?  Mirum  et  illud  fuit,  et  boc  ioco  non  praeter- 
eundum  videtur,  quod  priusquam  pro  re  ab  omnibus 
diceretur  :  c  Vas,  vs :  »  mirabili  prodigio  quidam, 
ut  refert  Josephus  {De  bello  Judaico),  in  cunctis 
plateis,  et  in  omnibue  viis  clamavit:  •  Vs,  vs.  » 
Jesos,  inquit,  filius  Anai,  plebeiuset  rustlcus,qua- 
driennium  priusquam  bellum  gereretur,  in  summa 
civitatis  pace  atque  opulentia,  cum  ad  feslum  diem 
venisset,  repenle  exclamare  c(Dpit:«Vox  ab  0- 
riente,  vox  ab  Occidenle,  vox  a  quatuor  ventis,  vox 
in  Hierusalem  et  templum,  vox  in  maritos^  novas- 
que  nuptaSy  voxin  omnem  populum.»  Atquehso 
interdiu  noctuqueper  omnes  civitatis  vicosclami- 
taos  oircuibat.  Propter  hoc  plagis  ad  ossa  usque 
laceratus,  ad  singulos  ictus  respondebat :  Vs,  va 
Jerosolymis.  Interroganti  prsfectotuno  temporis 
Albino,  quis  essetvel  undeortus,  aul  cur  ista  dice- 
rt  nibii  aliud  retulit,  sed  velut  orationem  quam- 
dam  meditatus,  Vffi,vffi  Hierosolymis  querebatur.Id 
per  annosseptem  et  quinque  mensescontinuefecit, 
doneo  obsidionis  tempore  paluium  requiescens,  et 


j^  deiode  supra  murumcircuiens^iterum :  Vs,  vasci- 
vitati,  mairna  voce  olamaTit.  Cum  autem  ad  extre- 
mum  addidisset :«  Vsetiam  mihi,  »  lapis  tormento 
emissus  statim  peremii.Quod  tandem  subjungitur, 
«  quia  pertransibo  in  medio  tui  dicit  Dominus,  » 
iram  sonat  magnam  et  desertionem  iliam,  quamin 
Evangelio  significalam  esse  animadvertimus,  ubi 
oum  duxissent  iJium  usque  ad  superciiium  montis, 
supra  quemcivitas  illorum  sdificata,  ut  prscipita- 
rent  eum,  «  ipse  autem,  ioquit  evangelista,  tran- 
iens  per  medium  illorum  ibat  (Luc.  iv). »  Sicnam- 
que  transeundo  et  eundo  significabat  facto,  illud 
sine  dubio  futurum,  quod  paulo  ante  in  mysterio 
oomminatus  fuerat  illis  dicendo :  t  In  veritate  dico 
vobis,  mults  viduaeeraut  in  diebus  Heliae  in  Israel, 
quandociausumestCGBlum  annistribusetmensibus 

^  sex,  oum  facta  esset  fames  magnain  omni  terraet 
ad  nullamillarum  missusestHelias,  nisi  in  Sarepta 
Sydoniae  ad  mulierem  viduam.  Et  multi  leprosi 
erant  in  Israel  sub  Helisso  propheta»  etnemo  eorum 
mundatus  est,  nisi  Naaman  Syrus  (ibid.).  »  Terri- 
biliternamque  quasieuminterpositionejuramenti, 
in  veritate  innuebatillis,  quodnimiam  famem  verbi 
Dei  forent  pas8uri,quampertranseundorelinqoeret 
eis,  hydria  farin»  et  lecytho  olei,  quod  est  evange- 
iica  doctrina  etgratia  Spiritus  sancti,  apud  gentiii- 
tatem  quamdam  viduam  non  deficiente,  Helia,  id 
est  Deo  Domino,  scilicet  Jesu  Cbristo  praesente,  et 
quod  in  lepra  peccati  sui  mortui  essent,  curato 
Syro  Naaman,  id  est  gentili  populo  per  HelisaBi,  id 
est  Jesu  Christi  lavacrum.  Helissus  namque  Dei 

G  mei  salus  interpretatur,  que  videlicet  salus  nobis 
est  DominusJesusChristus.  Illudtandem  nonpras- 
tereundum  quod  io  tali  pertransitione  Domini  di- 
cuntur  vocare  agricolam  ad  luctum.  Arbitramur 
namque  hoc  mira  cum  reprebensione  esse  dictum. 
Quid  enim?Nunquid  agricols  veraciter  sicutopor- 
tet,  scinnt  lugere?Autquem  aeslimaredebemusesse 
agricolam,ni8i  illumqui  itarusticus  est,  utlugendi 
nonhabeatscientiam.Verenamquescientialugentes 
fdcit.  El  idcirco  sicut  in  ordine  spiritum,  aspiritu 
timoris  Domini  (Isa,  xijsursum  tertius  estspiritus 
scieotiaB,  in  ordine  beatitudinum,  tertio  looo  beati- 
tudinem  lugentium  ponit  Dominus:  «  Beati  quila- 
gent,  quoniam  ipsi  consolabuntur  (Matth.  v).  » 
Stulti  igiturqui,  pertranseunte  Domino,  agricolam 

r\  vocant  ad  luctum,  et  non  potius  urbanum  sive  ec- 
clesiasticum  insanctascientia  bene  exercitatum,id 
est  qui  temporalium  tantummodo  et  non  spiritua- 
lium  damnobonorum,  qui  corporumtantummodOy 
et  non  potius  morluorum  funera  lugent  animarum. 
Deniquequodcumdixisset,  «  etvocabuntagricolam 
ad  luctum,  »  subjunxit,  «  et  ad  planctum  eos  qui 
sciuntplangere, »  non  pro  suojudicio,  sedprovana 
iliorum  dixit  aestimatione. 


327 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


32S 


LIBER    TERTIUS. 

141  «Totapulcbrae8,amicainea(Caii^.  iv),»dicit  A  iDclaixiante8,'»DOQDobi8,  Domine,non  nobis,  •  aed 


sponsusiDGanticis  :etnotum  est,  quod  sponsus  ille 
Cbristu8,etamicaeju8  sanctapropbetica  atqueapo- 
stolicaEcclesiasit.  Qu»  auteroillius  amicsB  pulcbri- 
tudo  migor  esse  potej?t,  quam  sensos  veritatis  et 
scientiaeDei,  qusinsacris  litteris  iatet^Sioutenim 

ex  coUocutione  Dei  splendida  facta  est  exteriorfa- 
cies  Mosi  (Exod,  xxiiv),  sic  etMosi  et  propbetarum 
et  apostolorum  fldeies  animaB  interiori  facies  sancto 
scientis  spiritu  illustrats  splenduerunt,  pulcbrum 
et  fuigidum  babentes  sensum  veritatis.  Item  sicut 
oportuit  Mosen  velare  faciemsuam,  quandoloque- 
batur  ad  populum,vidente8  enim  Aaron  etfiliiejus 
claritatem  vultus  ejus,  timuerunt  prope  accedere, 
sic  et  Mosenet  propbetas  oportuitgrossiori  subte- 


verbo  tuo,  sapientis  tuc,  Scripturis  veritatis  tuas, 
prepara  coronam,  coeptum  peragamus  studii  cur- 
snm.  Postquam  toties  dixitpropbeta,  sive  in  pro- 
pbeta  Dominus  :  «  Quserite  me  et  vivetis,  quaBrite 
Dominum  et  vivite,  quABrite  bonum  et  non  malum, 
u(  vivatis,etc.,  •  repente  terribiliter  indamat  et  di- 
cit:  <c  VaBdesiderantibusdiem  Domini.Adquideam 
vobis?  DiesDomini  ista  tenebrae  et  lux.  Quomodo  si 
fngiat  vir  a  facie  leonis,et  ursus  occurratei,  ingre- 
diaturdomum  et  innitaturmanusuper  parietem,et 
mordeat  eum  coluber.  Nunquid  non  tenebrcB  dies 
Domini,  et  non  lux,  et  caligo,  et  nonsplendor  in 
ea?»  Magna  exclamatio,  mira  invectio  dicentis  : 
«  V8B  desidorantibus  diem  Domini.  »Nonadeomi- 


gere  sensus  intimi  claritatem,  quia  videlicetillius  B  rum  videretur,  siita  diceretur :  VaB  noatimenlibus 


temporis  bomines  Judaei  sive  filii  Israei  nullatenus 
sustinerent  si  sacramenta  Cbrisli  et  Ecclesise,  quae 
noverant,plani8etapert)s  vocibusprffidicarent.Quo- 
modo  enim  tunc  sustinerent,  quomodo  Scripturas 
salvas  esse  felient  rebelles  et  increduli,  cum  nunc 
quoque  ad  videndumvel  audiendum  quidpiam  spi- 
ritnalenimisimpatientessint?  Hfficidcirco  dicimus, 
ne  nobis  mirum  videatur,  quod  bic  Amos  et  pro- 
pbetffi  cffiteri  tam  obscure  locuti  sunt,  Juxta  iliud 
psalmi :  «  Tenebrosa  aqua  in  nubibus  aeris  {Psal, 
xvn),  •  id  estoccultascientiain  propbetis.  Namboc 
ipsum  quodquasi  tenebroselocuti  sunt,oculofece- 
runtsimplici,etnullambabentepartemtenebrarum, 
id  est  non  propter  invidentiam,  sed  propter  caute 


diemDomini.Nam  nontimere,e8tomninomalorum 
sive  impioram  hominum  (Prov.  xx),  desiderareau- 
tem  potest  essebonorum,adeo  ut  Apostolus  dicat : 
«-Gupio  dissolvi  et  cum  Cbrieto  esse  (Philipp,  i).  » 
Deniquetaliumquoquedesideriumnonsinequodam 
timore  est.  Quisenimgloriabitur  castum  sebabere 
cor?  Verum  timor  ilie  non  servilis,  sed  filialis  est, 
non  poBuam  babet,  quia  magnailii  in  spe  consolatio 
est.  Gum  ergo  dicit : «  Vae  desirantibus  diem  Do- 
miniy  »  quid  nisl  audaciam  illorum  percutit,qui  in 
8econfidunttanquamju8ti?Nondubium,quinvalde 
fatigatus  iiloruminsania.quierant  ejusmodi,  taliter 
inolamaverit.  Quid  enim  propbetis  resiatendo  et 
oontradicendo  dicere  soliti  fuerint,qualiter  subsan- 


Ur«  ^r.^  ;««;^««^«  i«««««iu      •  *  ir      i-  j  n  ^**^®  ^^  irridere,  suamque  confidentiam  ostenlare 

lam,  non  invidendo  legentibus  inlelligentiam,  sed  G  •41..,..         «    .  ,         1     • 

°  consueverint,  ex  alus  coiligimus  Scripturffi  locis. 

Exempli  gratia,  cum  dixisset  Isaias  :  «  Vaequi  tra* 


prfficavendo  legentium  malitiam,quibus  non  omnia 
credenda  sunt,  sicut  margaritae  ante  porcum  mit- 
tendae  non  sunt  (Matt.  vii).  Igitur  cum  audivimus 
dilectum  dicentem  :  «  Tota  pulcbra  es,  amica  mea, 
etmaculanon  estinte,  »et  deinde,  c  surge,  propera, 
amica  mea,  veni  deLibano,  venicoronaberis  (Cant. 
iv),  »  arbiiremur  Christum  desiderare  ut  appareat 
pulcbritudo  sanct»  Scripturae^pulcbritudoveritatis 
propbeticae,  pulchritudo  columbse,  cujus,  ul  Psal- 
mista  dlcit,  «  pensae  deargentatffi,  et  posterlo- 
ra  dorsi  ejus  in  pallore  auri  (PsaL  lxvii).  »  Et 
quia  non  decet,adducatur  sive  vcniat  illa  per  alios, 
nisi  per  illos  quidiliguntmunditiamcordis,«Veni, 
inquit,  de  Libano,  veni  »  quod  idem  est  ac  dicat : 


bitis  iniquilatem  in  iuniculis  vanitatis,  et  quasi  vin- 
oulum  piaustri  peccatum,  »  subjunxit  atque  ait : 
«  Qui  dicitis,  Festinet,  cito  veniat  opus  ejus,  ut 
videamus  et  appropiet  et  veniat  consilium  sancti 
Israel,  et  sciemus  iilud.  »  Nimirum  bffic  dicere  est 
male  et  proterve  desiderantium^male  etstulte  au- 
dientium.  Et  quisbabitum  male  confidenti8,et  au- 
dacis  animi  satis  in  talibus  mirari  possit^qualium 
unusSedecias,  percussit  Micheam  in  maxillam,et 
dixit :  «  Mene  ergo  dimisit  spiritus  Domini,et  locu- 
tus  est  tibi  (///  Reg.  ult.).  »  Sed  et  illud  meminisse 
nunc  ad  rem  pertinet,  quod  propbetis  insultabant, 
juxta  illud,quod  oantantes  et  ludentes  dicunt  apud 


Illi  te  lractent,qui  secundum  nomen  Libani,quod  D  isaiam:  «  Manda  remanda,  manda  remanda.  ex- 


mterpretatur  candt(/atto,  idest  mundiessent.  Hu- 

jusoelaboris,sidigDefiat,primumbreviterexprimit, 
dicendo,  coronaberis.  Uoc  satis  debet  esse  amatori 
8apientiae,quae  pulcb  ritudo  est  saLctae  EcclesiaB,quod 
ipsa  videlicet  insapientia  coronetur.lnquoenimsa- 
pientia,  nisi  in  sapiente  coronabitur?Proinde  sicut 
in  psalmo  Dominus:  «  Non  nobis,Domine,non  nobis 
sed  nomini  tuo  da  gloriam  (Psal.  cxiii), » ita  et  nunc 


specta  reexspecta,  exspecta  reexspecta,  modicum 
ibi,  modicum  ibi  (Isa.  xxvni).  »  Sic  namque  can- 
tabant  quasi  desiderantes,  et  velutmore  impatien- 
te8,tanquam  non  coccedentes  veracem  deberepro- 
pbetam  videri,eoquod  non  citiores  consequerentur 
143  verba  propbetantis,  sive  Domini  mandati8,et 
postverbanimium  exspectantis.Sentire  ergo  pos- 
8omu8,qualiter  vel  a  qualibus  defatigata8,8ive  exa- 


S29 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  III. 


330 


speratus  iste  sio  ezclamaverit :  VflB  desideraatibue  \ 
diem  Domioi.  Ad  quid  eam  vobis?  Dies  Domiui  ista 
teuebraB  et  non  lux  »  Laborat  clamans,  clamat  la- 
borans,  utitlius  diei  Domini,  antequam  veniat  sen- 
tire  et  efTugere  possimus  angustiaja.  Nani  ibi  an- 
gustis  peccatoribus  erunt  undique,  «  quomodo  si 
fugiat  inquit,  vir  a  facie  leonis,  et  ursus  oocurrai 
ei,  ingredialur  domum  et  innitatur  manu  super  pa« 
rietem,  et  mordeat  eum  ooluber.  •  Multa  sunt  quao 
ex  istis  simiiitudinibus  conjici  possunt.  Nam  juxta 
historiam,  et  seoundum  Judsorum  opinionem  iste 
sensus  videtur:  Fugientibusa  facie  Nabucbodonosor 
leoais.occarret  Assuerus,  sub  quo  Estber  narratur 
historia,  sive  destruoto  Assyriorum  et  Ghaldieorum 
imperio,  Medi  Persiqae  consurgent.  Gumque  re- 
gnanie  Gyro  fueritis  reversi,et  praecipiente  Dario  coe-  n 
periiis  0>diGcaredomumDomini,etomnem  (iduciam 
habueritis  in  templo,  ita  ut  requiescatis  in  eo,  et 
lassas  manus  euper  parietes  incJinetis,  tuoc  veniet 
Alexander  rex  Macedonum,  sive  Antiochus  oogno- 
mento  Bpiphanes,  qui  moretur  in  templo,  et  vos 
instar  oolubri  mordeat,  nequaquam  foris  in  Baby- 
lone  et  inSusis,  sed  intra  terminos  terra}  sancto. 
H«c  Hebrsorum  opinio  nimis  angusta  est  et  tenuis, 
Dec  altitodinem  attingit  diei  Domini,  sed  neque  ad 
tempora  Romani  pertingit  imperii,  sub  quo  multo 
magis  vas  illis  fuilquam  sub  Assyriorum,  sive  Ghal- 
dsorom,  Persarum  et  Medorum  atque  Macedonum 
regois.  Referamus  ergo  cunctahsc  ad  diemDomini, 
ad  advenlum  Domini.  Nam  terror  majestalis  ejus 
leooieturso  non  incongrue  potestas8imilari,prsser- 
lim  cum  Jeremias  in  Laroentationibus  prsmittens:  ^ 
«  Sed  et  comclamavero  et  rogavero,  exclusit  oratio- 
nem  meam,  conclusit  vias  meas  lapidibus  quadris, 
semitam  meam  subvertit;  u  continuosubjunxerat: 
t  Ursos  iosidians  factus  est  mibi,leoinabsconditis 
{T^ren.  iii).  »  Itaquecum  dioit,((  quomodosi  fugiat 
vir  a  facie  leoois,  et  ursus  occurrat  ei,  »  in  utraque 
8imilitudinediemintoUigimusDomini,primumet8e- 
cuodum  adventum  Domini.  Nam  in  primo  adveutu 
8U0  tanquam  leo  «uper  illos  venit.  Denique  occisus 
qoidem  est  velul  agnus  «  et  non  aperuit  os  suum 
{Isa.  uii). »  sed  tanquam  leo  resurrexit,etin  omnem 
terram  rugitum  dedit,  unde  et  in  exordio  hic  idem 
propheta  dixit :  «  Dominus  de  Sion  rugiet,  et  de 
Jerusatem  dabit  vocem  suam. »  A  facieleonis  hujus 
loDC  quidem  fugerunt,  sed  non  e(rugerunt,nam  fu-  D 
gere  voleatibus  occurrit,  sive  ocuurret  ursus,  id 
est  inevitabilis  terror  secundi  adventus,  et  merito 
talis  arsos  illis  occurrit,  quoniam  fugerunt  a  facie 
leoois.  Deboerant  namque  potius  ceram  illo  leone 
proaterni,  id  est  agere  poBnitentiam  ad  prsdlcatio- 
nem  Evangelii  Christi.Sicut  eoim  leo  prostrato  par- 
cere  dicitur  homini,  sic  parcit  Ghristus  pecoatori 
poBoiteotiam  a(centi.  Fugerunt  ab  eo  tanquam  re- 
belles et  increduli,et  fugiendo  exierunt  de  domo  Do- 
mioiy  de  Bcclesia  aanctorum  Dei  illo  in8equente,et 
vindiclamexigenteeJusquieiTusus  estsuper  terram, 
omiiia  Mngo.ia  jQsti  {MaUh.  xxiii)»  siout  signitioavit 

PAHoi..  GUyUI. 


eisy  qoando  facto  flagello  de  funiculis,  vendentes  et 
einenles  nmnes  detemplo  ejecit  (Luc,  xu).  ita  fu- 
gientes  ille  leo  insecutus  est  et  ursus  occurrit,  dum 
etsicutprsnuntiaveratdicens:  «  Erit  enim  pressura 
magna  super  terram,  et  ira  populo  huic  {Luc.  xxi),» 
venientibus  Romanis  occiderunt  in  ore  gladii  {hai, 
VIII ;  Zach.  xii),  et  in  omnes  gentes  ducti  sunt  ca- 
ptivi, etquodfuturum  est,«  videbuntinquemtrans- 
Oxerunt  {Joan.  xix),  »  et  de  angustia  avolare  non 
potuerunt.  Intereadumitain  leonemetursum,idest 
interiramprimietiramsecundicoarctanturadventuB, 
sive  diei Domini.ingrediuntur  domum  et innituntur 
manu  super  parietem,  confldendo  in  csremoniis 
carnalibus,et  patronum  se  putantes  habere  Moysen. 
Nam  super  illum,qua8i  super  parietem  manu  inni* 

tuntur,dumcircumcidendoetsabbatizandoinMoyse 
gloriantur,  sicut  auribus  nostris  eos  jactitantes  fre« 
quenteraudimus.«Hoc  sciens  Dominus  ,e8tquiac- 
cuset  vos,ait,Moyse8,in  quo  vos  sperati8(/oan.  v),  t 
Nimirum  spes  illa  non  vera  spes,  sed  diaboli  dece- 
ptioest;  idcircocum  dixisset,  « ingrediatur  domum 
et  innitatur  manu  super  parietem,  addidit,  c  et 
mordeateumcoluber.  Dllanamqueprssumentes  et 
AnticbriBtus  hoc  ssculo  seducet,  in  fuluro  diabo- 
lus  cruciare  non  desinet.  Hic  dictis  protinus  incla- 
mandopercunctatur  et  dicit:  c  Nunquid  non  tene- 
brflB  dies  Domini  et  non  lux  etcRligo,et  nonsplendor 
in  ea?  »  Acriier  interrogat,  districte  percunclatur 
sciens  quia  negari  non  potest  quod  prsdixerat,die8 
Domini  ista  tenebre  et  non  lux.  Sciens,  inquam^ 
confusionem  esse  tenebrosam,  caliginemque  confu- 
sam,  nullamquesplendoreconsiiii  lucem,  ubi  dum 
leo  fugitur,ursu8  occurrit,  el  dum  uterque  declina- 
tur,  adest  mordens  coluber.  Et  bene  percunctationis 
acrimoniam  vimque  geminavit  verbis  paululum  di- 
versiSydioendo  :  «  Tenebrs  et  non  lux,caligo  et  non 
splendor.  »  nunc,  sicut  jam  ante  diximus,  dies  Do~ 
mini  noo  unus.sed  duo,sive  adventus  Domini,non 
unus  lantum  sunt,  sed  duo  :  alter  quo  jam  venit, 
alter  sine  dubio  quo  venturus  est.  Uterque  Judsis 
incredulisprovenitinjudiciumdamnationis,indam. 
nationem  cscitatis.  Nam  de  primo,  «  in  judiciumf 
inquit,  ego  veni  in  hunc  mundum,  ut  qui  non  vi- 
dent,  videant,  et  qui  vident,  csci  fiant  Joan,  ix).  • 
El  Apostolus  :  «cGscitaSyait^contigitin  l8rael,et  de- 
dit  illis  spiritum  compunctionis,  oculos  ut  non  vi- 
deant,  et  aures  ut  non  audiant  {Rom.  xi).  »  Et  in 
Isaia:  «  Excsca  cor  populi  hujus,et  auresejusag- 
grava,et  ooulos  ejus  claude  (lia.vi). » Item:  «  Miscuit 
vobis  Dominus  spiritum  saporis,  etclaudet  oculos 
vestros,  prophetas  ac  principes  vestros,  qui  vident 
visiones  operiet  {ha.  xxix).  »  Et  mullahis  similia. 
Porro  de  secundo  adventu  post  multa  dicit :  «  Et 
suscipietsursum,  et  ad  terram  intuebitur,  et  ecce 
tribulatioet  tenebrs  dissolutio,  angustis  et  caligo 
persequens,  et  non  poterit  avolare  de  angustia  sua 
{ha.  viii).  »  Recte  igitur  non  conlentus  fuit  semel 
dixisse:  «Nunquidnon  tenebrsdiesDomini  et  non 
luZ| »  sed  repetivityC  etcaligo  etnon  splendorinea,» 

11 


331 


RUPERTI  ABBXTIS  TUITIBNSIS 


332 


quia  virlelicet  in  utroquedie,  eiveadveDtu  Domini,  A  ieritisniihi  holocaustomativestraet  inunera  vestra, 


Gum  exteriori  angustia  tnbulationis,  intua  babent 
tenebras  confuaiuniB,  et  in  utroque  obncurantur 
oculi  eorum  ne  videant,  in  utroque  sit  via  illorum 
tenebras  el  lubricum.  Sequitur:  «  Odi  et  projeci 
festivilatee  veetras,  et  nonc>ipiam  odorem  cGBluum 
vestrorum.  Quod  si  attuleritis  holocaustomata  et 
munera  vestra,  non  suscipiam,  et  vota  pinguium 
vestrorumnonrespiciam.  AuFera  me  tumultumcar- 
minum  tuorum,ot  cantica  lyras  tuas  non  audiam.  Et 
revelabitur  quasi  aqua  judicium  et  justitia  quasi 
lorrens  fortis.  »  Secundum  sensum  quem  a  pariete 
paulo  ante  habuimus.  (Jui  dixit,  quod  innitentem 
manu  mordeat  eum  coluber,  ista  satis  congrue 
subjunguntur.  Nam,8icuti11icdiximu8,paries  cui  in- 


Don  8UBcipiam.  »  Mihi  dizit:  t  Non  fituJis,  quibus 
8acrificabant  in  Bothel  et  in  lian.  »  Hoc  adversus 
Ju  laicam  dici^nusderensionem.quoniam  ilii  diount, 
idcir^o  sic  Doum  loqui  et  dic^re,  «  odi  et  projeci 
festivitates  vestras.  »  et  cslera,  qnia  tunc  tempoHs 
sacrificabant  vitulis  quos  tecerat  Jeroboam.  Et 
pulchre  dicit:  «  AuFer  a  me  tumultum  carminum 
tuorum,  et  cantica  lyraB  tu£  non  audiam,«  videlicet 
cantica  Levitarum,quibu8  laudabantDominum,tu- 
multum  vocan8,$ooitumque  contusum^quianon  esl 
pulchra  laudatio  in  ore  pecoatoris. 

Hisdicti8,quibu8 reprobationem  manirestedenun. 
tiat  illius  populi  sive  carnalis  Judaismi,  non  ab  re 
continuosubjungit.revelabiturquasiaquajudicium, 


nituntur,  camales  caeremonis  sunt.  Quomodo  au*  n  et  justitia  quasi  torrens  forlis  {i.ccli.  xv)  Veraciter 


tem  starei,  sive  innitentem  super  se  porttret  pa- 
ries  feetivitatum,  quas  Deus  odisset?  «  Odi »  enim, 
inquit,  et  non  solum  odi,  verum  etiam  «  pro- 
Jeci  festivitates  vestras.  »  Recte  ergo  non  sine 
magno  mysterio  Paulus,  cum  staret  in  concilio 
14IS  Judsorum  pro  se  ratiunem  redduns,  et  prin- 
ceps  sacerdotum  Ananias  praeciperet  astantibus  sibi, 
percutere  os  ejus,  tunc  dixit  ad  eum  :  «  Percutiet  te 
Deus,  paries  dealbate  (AcL  xxiii).  »  Cumque  qui 
astabantdicerent,  «  summum  sacerdotem  Uei  niale- 
dicis?  Nesciebara,  inquit»  fratres,  «juia  princeps  sa- 
cerdotum  est.  »  Vere  enixa  nesciebat,  neque  scire 
volebat  aut  debebat,  quod  princeps  illo  sacerdotum 
esset,  cujus   sacerdctium  eecundum  prophetiani 


namque  revelati^ne  indiizet.  neo  ab  alio  intp|lig[ 
potest  proFunditas  hujus  judicii,MUo  sic  judicatum 
et  sic  factum  est,  ut  fractis,  sicut  jam  eupra  dixi- 
mu8,naluralibuB  ramis,  insererentur  alii  bonae  ra- 
dici,  non,  inquam,  ab  alio  polest  inteliigi,  nisi  ab 
illo  cui  Deus  perspiritum  suum  revolare  dignalus 
sit.  Unde  Apostolu9,cum  de  hac  re  diu  dieputasset^ 
tandem  sic  exclamavit:  t  0  altitudodivitiarum  sa- 
pientiaB  et  scientis  Dei,  quam  incompreheukiiljilia 
8unt  judicia  ejus,  et  invcstigabiles  v\m  ejus  1  {Hotn. 
XI.)  Non  ab  re  ergo,utjam  dictum  est.  Etrevelabi- 
tur,  inquit,  quasi  aqua  judicium,  et  Justitia  quasi 
torrena  fortis,  »  quia  videlicet  sicut  aqua  latentem 
quidem  habet  originem,  sed  cursum  inamfeistum  et 


hanc  odisset  et  projeciseet,  eo  quod  esset  paries,  ^  conspicabilem,  slc  profunditas  judiciorom  Dei  in 


super  quem  qui  inniteretur  manu,  morderet  eum 
coluber.  Necdum  vero  percussus  erat,  stabatque 
adhuo  paries  illius  sacerdotii  dealhaius,  utpote 
stHinte  templo  pulcherrimo,8olitaque  religioneiur- 
bis  locum  frequentibus  atque  concelebrantibus, 
sed  po8tmodum  futurum  erat,  ut  per  arma  Roma- 
norum  percuteret  atque  deleret  eum  Deus.  Ita  paries 
ille  percu88U8  extunc  nequedealbatu8,neque  super- 
inductusest^ut  gloriam  pristinam  recuperaret.Unde 
postmodum  hic  idem  propheta  dicit:  «  Hflecostendit 
mihi,  et  ecce  Dominus  stabat  super  murum  litum, 
et  Inmanuejus  trullacementarii.  EtdixitDomious 
ad  me  :  Quid  tu  vides,  Amos?  Et  dixi,  truUam  coe- 
mentarii.  Et  dixit  Dominus  ad  me :  Ecce  punam 
trullam  in  medio  popuii  mei  Israel,  non  adjiciam 


comprehensibilis  quidem  esi,  sed  ex  multis  rebus 
apparentibuscognoscitur,quia  Judicium  ejus  omne 
justum  est.Et  bene  cumdixissel»»  revelabitur  quasi 
aqud  Judicium,  addidit,  «  et  Juslitia  quasi  torrens 
fortis,  »  hffic  videlicet  innuens,  quod  justitiae,  sive 
Justo  judicio  Dei  nuMus  resislere,  nullus  saltem 
respondere  possit,  quemadmodum  idem  Apostolus 
de  h«c  ipsa  re  concertans.cum  praemisisset:  Dicitis 
«  itaque  mihi,  quidergo  adhuc  qusritur,  vuluntati 
enim  ejus  quis  resistit?  »  iiepente  Justa  cum  indi- 
gnatione  inclamavit.  «  0  homo,  tu  quis  es,  qui 
respoodeas  Deo?NuDquid  dlcil  figmentum  ei  qui  se 
finxit,quid  nie  fecisti  sic?  An  non  habet  potestatem 
figulus  luti,  ex  eddem  massa  facere  aliud  quidem 
vas  in  bonorem,aliud  vero  in  contumeliam?»(/<om. 


oltra  superinducere  eum  {Amos.  vii).  »  Cunctahffic  *^  ix.)  Recte  igitur  utrumque  dixit :  <«  Et  revelabitur 


qos  nunc  reprobat  dicens  :  c  Odi  et  projeci  festivi- 
tates  vestras,  et  non  capiam  odorem  ccBtuum  ve* 
atrorum,  holocaustomata  et  munera  vestra  non  su- 
8cipia(n,etvotapinguiura  vestrorum  non  respiciam, 
aufer  a  me  tumultum  carminum  tuorum,etcantica 
Jyrs  tu(e  non  audiam;  »  cuncta,  inquam,  hffiCfdum 
adbuo8tarentetc6lebrarentur,parie8  8uperioductu8 
erat  et  dealbatiis,  nunc  autem  palam  est,qu{a  pro* 
jfcit  ea  Deu9.  Odisse  autem,  et  projicere,  et  non 
odoran,  humana  dicitur  similitudine,  ut  non  effe- 
ctum  Dei  nostris  sermonibus  cog.ioscamus. 
Notandum  interea  qualiterdixit,  «  quod  si  obtu- 


qua8iaquajudicium,ei  Justitia  quasi  torrens  fortis,» 
quiavideiioctsanctffi  Scriptur®  auctoriiaH,quaeubi- 
que  Justitiam  Dei  defendit,  et  procacem  iniquieito- 
rem  proterva  respondentem  fortitur  repellit,et  bu- 
miiem  auditorem  aliquantula  revelatiune  suaviter 
in8truit,quemadmodumidemApo8tolu8,ubi  repulit 
hominem  protervum,  dicendo:  «  O  homo,  tu  quia 
es  qui  respondeas  Deo  ?  »  conversus  ad  humilem 
auditorem,  blandius  loquitur  illi  dicens:  «  Quod  si 
volens  Deus  ostendere  iram,et  notam  facere  polen- 
tiam  suam,  sustinuit  in  multa  patientia  vasa  ine 
apta  in  interitum,  »  eto.  Nimirum  ad  eamdem  ju* 


333 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMO?.  LIB.  III. 


334 


dicii  vel  JastitiaB  revelationem  pertinet  id  quod  se-  j^ 
quitar  io  isto  propheia,  cum  Deue  ipse perounctator 
et  dicit  : «  Nunquid  hostiaset  sacriQoiumobtulistis 
mihi  in  deeerto  quadragiata  anoi8,domu8  Israel  ?  • 
8latimque  subjungit  :  «  Et  portastis  tabernuculum 
Moloch  vestro,  et  imaginem  idolorum  vestrorum, 
siduB  Dei  vestri,  qu«  fecistis  vobis.  Btmigrarevos 
fdciam  trans  Damascum,dixitDominu8  Deusezer- 
cituumnomen  ejus.  »  Hoc,inquam,ad  revelationem 
periinet  jodicii  vel  justitiaB  Uei.  Per  hasc  Damqoe 
maltnm  ezcusaturDeu8,quod  noninjustopopulum 
illum  projecerit  {Exod.  iz),  vei  quod  non  motabi- 
litate  animi  usus  sit,  et  novo  consilio  in  eo  qaod 
taliter  gentem  reliquerit,  quam  olim  bonis  ezigen- 
tibus  meritis  sibi  peculiarem  elegerit.  Nunquam 
enim  cor  illorum  cum  eo  rectum  fuit,  ait  pealmus 
{PsaL  Lzzvii),  nec  fldeles  habiti  sunt  in  testamento  B 
ejus.  Inde  iilos  oonvicil  sub  interrogationedicendo: 
•  Nunquidhostias  et  sacrifioium  obtulistis  mihi  in 
deserto  quadrtigiotaannis,  >  etc.Ergo  nobis  quoque 
judicium  et  justitiam  Dei  in  hac  severitate,  qua 
naturalibus,  at  superius  jam  dictum  e8t,rami8  oon 
pepercity  recurramusapertisoculisad  iilatempora, 
ad  qu«  no8  per  prcaentia  dicta  remittit.Egressi  de 
terra  iEgypti,  transito  mari  Rubro,  stattm  fecernnt 
capat  vituii  coDfl.ttilis,  etei  prius  allare  feoerunt, 
quam  Deo  ;  prius  holocaustaet  hostiaBpacificasilli 
obtalerunt,  quam  Domino.  Adbuc  enim  Moyses  in 
monte  cum  Deo  loquens,  de  tabernaculi  oonstru- 
cliooe,et  coostituendo  sacriflciorum  rituinstrueba- 
tur»  et  inter  moras  iiias  fecerunt  hoc  soelus,  et 
tuoc  quidein  Moyses  quasi  vindictam  aliquam  fecit,  C 
dieeodo,  ponat  vir  gladium  in  femur  suum  {Exod, 
zzzi),  cecideruntque  in  die  illa  quasi  viginti  tria 
roiliia  hominum,  sed  illa  non  fuit  vindicta  vel  sen- 
tentia  Domini,  neque  enim  Dominus  ha90  fierijus- 
sit,  eed  Moyses.  Bono  zelo  districte  pios,  piedistri- 
cto^,  iram  Dei  praevenire  acceleravit,viDdictam  Dei 
peniius  avertere  oonatus  est.  At  iiie  sciens,  quod 
non  cessarent  ab  hujusmodi  peccatis,  illa  quam 
feeii  Moyses  viodicta  contentus  esse  nolait,  sed 
dizit  :  «(  Ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  et  boo 
peccatam  eorum.  •  Item  :  «  Populusdurscervicis 
es,  semel  ascendam  in  medio  tui,  et  delebo  te 
[Exod,  zzziii).  »  Cum  ergo  praBmisso,  «  et  revela- 
bitur  quasi  aqua  judicium,  et  justitia  144  quasi 
torreoft  fortis,  n  subjungit  :  «  Nunquid  hostias  et  D 
sacriticium  obtulistis  mihi  in  daserto  quadraginta 
ancia  ?  »  Satis  ezcusatum  se  esse  vult,  quod  non 
oovis  pro  causis  mutato  animo  novam  sententiam 
quasierit  vel  dederit  in  rejectione  illias  populi.  Et 
ut  competeoter  sermo  sequens  conjungatur  cum 
dieit:«NuDquidho8tia8etsacriflciaobtaii8tismihi,i» 
sabaadiendumest,  non,  sed  vitulo  quem  fecisti8,ao 
forte  iegendum  :  •  Bed  portastis  tabernacalum  Mo- 
loeh  ▼e8tro,etimaginemidolorum  vestroram,8ida8 
Dei  vestriy  qoem  feoistis  vobis.  »  Bt  est  senBus : 
Moses  quidem  arripieos  vitulum  quem  fecistis, 
oamboisit  et  eontriviiy  osqne  ad  polverem ;  sed  vos 


in  cultu  idoIolatri-B  perseverastis,  et  illas  vobis 
flguras  proposuistis,  quas  confringere,  vel  cobIc- 
Bies  esse  negare  non  posset,  id  est,  sidera  cqbII. 
Hoc  respiciens  Stephanus  protomariyr,  cum  dizis- 
set :  <c  Et  vitulum  fecerunt  in  iliis  diebu8,et  obto- 
lerunt  hostiam  simulacro,  et  Iffitabantur  in  operi- 
busmanuumsuarum,»  co3tinuo8ubjungit:«Gon-> 
vertit  autem  Deus,  et  tradidit  eos  servire  militis 
CGBliySicut  scriptum  est  in  libro  prophetarum.Nun- 
quid  victimas  et  bostias  obtulistis  mihi  {Act.yii)^» 
et  caetera.  Qualis  autem  illa  conversio  fuit»  qua 
Deus  illos  ita  convertit  ?  Nunquid  hso  tota  fuit 
iotentio  Dei  vel  Moysi  vitulum  confringentis,  ut  non 
furmam  vituii,  sed  potius  militiam  adorarent  vel 
sidera  ccbU  ?  Nam  cum  dizisset  hic,  «  et  portastis 
tabernacuium  Moloch  vestro,etimaginem  idolorum 
vestrorum,  •  qus  sit  ipsi  imago  vel  idolum,  se- 
quenti  sermone  demonstravit,  dicendo,  «  sidus  Dei 
vestri,  »  id  est  Luciferi,  qoam  huc  usque  veneran* 
tur  Saraceni.Qualis  ergo  illa  conversio  fuit?  Nimi- 
rum  dolenda  et  longe  diversa  ab  eo,  quod  Deos  in- 
tendebat.  Idem  enim  est^aosi  dicat  :  Deusquidem 
vel  Moyses,  confringendo  vitulum,  hoo  intendit,ut 
potius  converierentur  ad  adorandum  sidera  ca>liy 
ad  portandum  non  iabernaculuro  Dei,  quodMoyses 
fecitez  prsceptoDei.sed  «  tabernaculum  Moloch,» 
id  est,  regis  sui,  scilicet  Laciferi,quem  honorabant 
ut  Deum,  nunoupantes  eum  regem  suum.  Ez  eo 
iempore  omnia  qus  fecerunt,  non  Deo,  sed  idolis 
fecisse  monstratur.  Nam  quod  postquam  vitulum 
feoerunt,  qusdam  Domino  iegimus  eos  obtulisse, 
non  voluDtate,  sed  pGenarum  metu  fecerunt,  ei 
eorum  interfectione,  qui  propteridola  corruerunt. 
Revelatum  estergo  judicium,videlicet  illis,  qui  at- 
tendunt  in  Scripturis  merita  rerum  prscedentium, 
et  idcirco  «  migrare,  inquit,  vos  faciam  trans 
Damascum, »  id  est,  in  Babylonem  ducemini,  qus 
utique  vobis  secundum  situm  terrs  est  trans  Da- 
mascum.  Hoc  dicit  Dominus,  hscfacere  proposuit 
ac  prsflnivit  Dominus.  Quis  vel  qualis  Dominus  ? 
Yultie  scire  nomen  ejus?  «Deus  ezercituum  nomen 
ejus.  »  Etquam  ob  causam  prssenti  ioco  tali  no- 
mine illum  nuncupari decuit  ?  Videlicetquia  multos 
judicio  vel  justitis  sus  famulantes  babet  ezercitusy 
ui  8UU8  contra  vos  sermo  compleatur.  Habet  ezer- 
citus  Assyriorum  alque  Ghaldsorum,  habet  ezer- 
citus  Medorum  atque  Persarum,  babebit  ezercitus 
Macedonum  et  Grscorum,  babebit  ezercitus  Homa- 
norum,  perquos  utique  manifestum  omni  mundo 
de  vobis  ageturjudicium,  et  tuno  vobis  vs.  Seqoi- 
iur  enim  : 

Cap.  VI.  —  «  Vs  vobi8,qui  opulenti  estisin  Sion, 
et  conflditis  in  monie  Samaris,  optimates  capita 
populorum,  ingredientesporopatice  domum  Israel. 
Transite  in  Chalane  et  videte,et  ite  inde  in  Emaih 
magnam,et  descendite  inGeth  Palsstinorum.etad 
optima  qusque  regna  horum,  si  Utior  terminus 
eorum  termino  vestro  est.  Qui  separaii  estis  in 
diem  malom,  ei  appropioqaatiB  solio  iniquiiatis. 


335 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


336 


Qui   dormitis  in  lectis  eburneis.  et   lascivitis  in  A  f"™*  «*  ^d  optima  qu«que  regna  hopum,  si  latior 


Btratia  feslris  ;  qui  comeditie  agoum  de  grege,  et 
vitulos  de  niedio  armenti  ;  qui  canitis  ad  vocem 
psaiierii,  sicut  David,  putaverunt  se  babere  vasa 
cantici,  bibentes  in  phialis  vinum,  et  optimo  un- 
guento  delibuti,  et  nihii  patiebantur  super  contri- 
ioneJoeeph.»  Manifesteistud  vaBCoiitrasacerdotes 
impios  declamalur.  lilud  auiem  vas  superius:  «  Vs 
de-9ideraotibu9diemt)omini,>icommuniteromnibu8 
contemptoribus  judicii  Deldeclamatum  esl,  cujus- 
cunque  onlinis  sint.  Non  praeterire  libet  hoc  loco 
magnom  esse  miraculum  eloquentiaB  praBpollenlis 
in  Scripturis  sunctis,  qiiia  videlicet  cum  iniellectu 
internomagnasitmajectas  mysteriorumcGDlestiom, 
Dihilominus  in  superficie  pulcherrimum  nitet  elo- 


terminus  eorum  teriiiino  vestro  est.  »  Simnl  etiam 
cum  ista  diountur,  locorum  nominibus  lanquam  lu- 
minibus  oroatur  eloquium,  quae  sunt  Sion,banjR- 
ri«,  Chalane,  Emath  magna,etGeth  Palsestinorum. 
Deinde  verba,  quie  his  adjunguntur  loci8,decentis- 
sime  variantur.  «  Opulenti  esti8,contiditis,tran8ite, 
ite,  descendite.  »  Conseijuenter  denuntiatur  futura 
Bub  iniquo  rege  appropin<{uare  eaptivitas,cum  ad- 
jungiturt  «  qd  separati  estis  in  diem  malum,  et 
appropioquatissolioiniquitatis  »Tuncttabjiciuntur 
merita  luxuridt : «  Qui  dormitis  in  leciis  eburnei8,et 
lascivitis  in  stratis  vestris  ;  qui  comeditis  agnum 
de  grege,  et  vitulus  de  medio  armenti.  •  l8ta 
145  septemmembra  tres  bimembrescircuitusedi- 


quium,  tanquam  si  pretiosam  invenia8thecam,qufle  n  derunt.  Non  enim  ait :  Qai  separati  estis  in  diem 


extrinsecus  argentea,  pretiosum  intus  aurumreti- 
neaUjuxta  illud  psalini  :  «  Pennse  columbs  dear- 
geotaiae,  el  postenora  dorsi  ejus  in  pallore  auri 
{PtaL  Lxvii).  »  Quoi  idem  est,  ao  si  dicat :  SanctiB 
bcripture  littera  pulchra  extrinsecusest  et  lucida, 
iDtrinsecus  aatem  multo  pulcbriora,  multo  pretio- 
siora  contioetspiritualis  inlelligeniiaB  mysteria.Sed 
nunquid  ista  res  assertione  nostra  indiget?  Asan- 
ctis  Patribus  magniOce  porspectum  aique  animad* 
versum  est,  quod  neo  in  isto  propheta,  qui  de  pa- 
store  assumptuf  eat,  deruerit  aat  desit  illa,  qua 
88BCulare8  multum  tument,  eloqueniia,  sapientias 
CGBlestis  comes,  BeatusPater  hugUBiinu^  {De  doctr, 
Christ.f  lib.  iv,  cap.  7),  divini  sermonis  ponderator 
fldissimus,  inter  caBtera  locum  huno  pro  exemplo 


inalum,qui  appropinquatis  solio  iniquitatis,qui  dor- 
mitis  in  lectis  eburneis,  qui  lascivitis  in  stratisve- 
stris,  qui  oomeditis  agnum  de  grege,  et  vitulosde 
medio  armenti.  Quod  si  ita  diceretur,  esse  quidem 
et  hoc  pulchrum  ut  ab  uno  pronomine  repetito  om- 
nia  sex  membra  decurrerent,  et  pronontiantis  voce 
singula  finirentur  ;  sod  puluhrius  factum  est  utei- 
dem  pronomini  essent  bina  subnexa,  quaB  tres  sen- 
tentias  explicarent  :  unam,ad  captivitatis  praBnun- 
tiationem,  «  qui  separati  estis  in  diem  malum  et 
appropinquatie  solio  iniquitatis :  •  a]teram,ad  libi- 
dinem,  «  qui  dormitis  in  lectis eburneiB  et  lascivitis 
in  stratis  vestris ;  »  ad  voracitutem  vero  tertiam 
pertinentem,  «  qui  oomeditis  agnum  degregeetvi- 
tulos  de  medio  armenti,  »  ut  in  potesiate  sit  pro- 


tractandum  sascipieQS  :  t  Dicendum,  inqoit,  mihi      nantiantis  utrumsingula  finiat  et  membra  sint  sex, 


aliqaid  esse  video  et  deeloqaentia  propbetarum, 
abi  per  topologiam  malta  obteguntar,  qas  quanto 
magis  translatis  verbis  videntur  operiri,tanto  ma- 
gis,  cam  fuerint  aperta,  dulcescunt.  »  Et  ex  iliius 
prophetaB  libro  potissimam  hoc  faoiam,  qui  pasto- 
rem  vei  armantarium  fuisse  dicit,  atque  inde  divi- 
nitus  abiatum,mi88umque  ut  Dei  populo  propheta* 
ret,  oum  igitur  arguereiimpios  8uperbo8,luxurio- 
808,  et  ideo  fraterns  intelligentissimos  charitatis, 
rusticus  vel  ex  rustico  ipse  prophcla  exclamavit 
dicens  :  «  V«  qui  opulenti  eslis  in  Sion  et  confidi- 
lis  in  monie  Samaris,  »  et  csiern.  NunquilnRm 
istl,  qui  prophetas  nostros,  tanquam  ifieruditosot 
locutionis  ignaros,  velut  docti  diseriique  contem 


an  primum  ettertium  et  quintum  vooe  suspendat, 
et  secandum  primo.quartumtertio,  eextum  quinto 
connectendOjtresbimembrescircuitusdecentissime 
faciat  :  unum  quo  calamitas  imminens  ;  alterum 
quo  iectus  impurus  ;  tertium  quo  prodiga  mensa 
monstretur.  Deinde  luxuriosam  remordet  aurium 
voluptaiem,  ubi  cum  dixissel,  «  qui  canitisad  vo- 
cem  psalterii  »  (quontam  potest  exercerisapienter  a 
sapientibus  rrusica)  mirabili  decore  dicendijnve- 
ctionis  impeiu  rflaxato,  et  non  ad  illos,  sed  de  illis 
loquens,  iit  nos  musicam  sapientis  a  musica  luxu- 
riantis  distiiiguere  coinm<in»*ret.  non  Hil  :  Quicani- 
tis  ad  vocem  psallerii,  et  sicut  David  pulatis  vos 
haberevasacantici ;  sed.cum  ad  illos  dixisset  illud 


Dunt,  si  ahr^uid  eis  lale  vel  in  tales  dicendum  fuis-  "  quod  luxuriosi  audire  debereut,  «  Qui  canitis  ad  vo- 


8et,aliter  se  voluiesent  dicere.qui  lamen  eorum  in- 
sanire  noluissent?Quidenim  ept,  quod  iKtoeloquio 
aures  sobris  plus  dcsiderentl  Primo  ipsa  invectio 
quasi  sopitis  auribus  ut  evigilarent,  qno  fremilu 
illisa  est  ?  «  Vie  vobis,  qui  opulenti  estis  in  Siun, 
et  oonliditis  in  moute  Samaris,  optimates  capita 
populoruni,ingprediente8pompatice  domum  Israel.» 
Deinde  ut  beneficiis  Dei,quieis  amfila  spatia  regni 
dedit,  ostenderot  ingratos,  quuniam  confidebant  in 
monte  Samaris,  ubique  utique  idola  celebantur. 
«  Transite,  inquit,  in  Ghalane  et  videte,  et  ite  in 
Emath  magnam,  et  descendito  in  Getb  Palsstino- 


cem  psHlterii,  oimperitiam  eorum  aliisquoqupquo- 
dammodo  indicavit,  adjungenii,  «  sicut  David  puta- 
veruni  se  habere  vasa  cantici,  bibentes  in  phialis 
viniim,etoptimoungucntodelibuti.»Triahscmelius 
pronuntiatur,  si.su^pensis  duobus  prioribus  mem* 
bris  circuitu8,tertio  finiatur.jHm  vero.quod  hicom- 
cibusa4jicitur: «  Ei  nihil  patiebantursuperrontritio- 
DeJoseph,ttiuirodecor6dictume8t.Nondixit,nibilpa- 
tiebantursupercontritionefratris.sed  positusestpro 
fratreJosephjUiquicaoqaelralerpmpriosignificare- 
tureJusDomine^cuJusexrratribusfamaprscldraest, 
vei  in  malisqutt  pendityVeiin  bonia  qasrependit.» 


337 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MlN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


338 


Hsc  dd  pulchritudine  litterae  praesentilocG  dicta 
8ini,cum  opportuna  commpmoratione  tanti  ftoctoris 
qiii,  eancts  Scriptur«  venu»t.ilern  cognoscens  et 
cogmtam  esse  volenH,rapitulumboc  proximoexem- 
ploa89iimpsit,et  quodammodo  dif^itis  sui»  lippien- 
tes  iculos  tersit.ut  clarpvidenniusquam  splendida 
coriiitentur  eloquia  sapientiam  Doi  loquentem  in  pro- 
phetis,  non  intenta  in  eloquientiam  sapienti^,8ed  a 
sapieatia  non  recedente  eioquentia.  Nunc  ad  sen- 
8uum  mysteria  recurramus.  «  Vs,  inquit,  qui  opu- 
lcQli  estis  in  Sion,ctconfiililis  in  roonte  Saroaris.» 
Utrumque  excidium  siveutramquecaptivitatemde- 
Duntiat,  id  est  etduarum  tribuum  quarum  regiacr 
vitas  erai  Sion,  et  decem  quHrum  roetropolis  erai 
Samaria.Cum  autem  dicit:  «  Vs  qui  opulenti  estit 
in  Sion,  »  non  illam  arbilremur  soiummododeDun- 
tiari  captivitatem,qua  traosmigraveruntduaetribus 
ID  Babylooem^  rediturs  post  septuagintaannos.sed 
multo  magis  illam,  qua  nunc  dispersi  sunt  io  toto 
muodo  destructa  civitabe  ct  tempio,  qno  stante  sa* 
cerdotes  impii  oimis  opuleoti  eraot  in  Sion,  qui  et 
de  opolentia  superbientes  pauperem  Ghristumcra- 
cinxerunt  propier  hoc  solum,  quia  disputabat  con- 
tra  opuleotamavariti.tm  iilorum.Illiusnamquetem- 
poris  M  optimates  et  capita  populorum,  »  AoDas  et 
Caipbas,  csterique  priocipes  et  8eoiore8,revera  se- 
parati  fueruol  «  io  diem  malum,  •  et  appropioqua- 
veruot  M  solio  iniquitatis,  »  qui  malo  tempore  mali 
oati  (melius  enim  illis  eratsi  doo  tuiaseotoati^Ad- 
Judicaverunt  morti  Pii*um  Dei,  quod  veraciter  fuit 
appropioquassese  solio  ioiquitatis.De  illo  ioiquita- 
tis  solio  furor  prscipitem  dedit  pontincem,quaDdo 

dicenti :  cAdjuro  te  per  Deum  vivum,ut  dicas  oo- 
bis  8i  tu  es  FiliusDei  ;re8pondit  Jesus :  Tu  dixisti ; 
etillA  scidit  vestimeota  saa.diceos  :  Biasphemavit 
(JfatrA.xxvi),f  jamque  extunc  nec  solium  illud  ini- 
quitatis  subsistere,  nec  puotifex  io  eo  sedere  po- 
tuit.Nuo  dubitamus  quioillijam  pra^sAotes  fueriot 
prophetico  8piritu,ita  ut  videret  eos  miro  modo  ap- 
propioquaotes,  ime  irrueotes  et  impetum  ciamoris 
ioordioati  facieotcs,solioiniquitati8,quandosedente 
Pilatopro  tribunali,  et  dicente:  «  Ecce  rex  vester. 
Tolle,  tulie ;  clamabaot,  crucifige  eum ;  non  habe- 
mus  regem  iiisi  Cssarem  ;  si  hunc  dimiiti8,ooo  es 
amicus  Cssaris  {Joan.  xvi^.  »  Illius  ergo  temporia 
optimatea  revera,  ut  jam  dictum  est,  separati  fue- 
raot  t  io  diem  malum,  »  et  appropioquaveruot 
•  solio  iniquitatis,  »  et  illis  nihilominus  srquentia 
liquet  ascribi,  «  qui  dormitis  in  leciis  eburneis  et 
lascivitia  in  stratis  vestris,qui  comediiis  agnum  de 
grt*ge  et  vitulos  de  medio  armenti.  »  Nam  et  Jaco- 
busapostolus  secundum  bunc  ipsum  8en8um,cum 
prsmisisset :  «  Agite  nuoc,  divites  ;  plorate,  ulu- 
laoles  io  miseriis  que  adveoieot  vobis  (Jac,  v),  » 
postmodum  suhjunxit :  «  EpuUti  estis  super  ter- 
ram,  et  io  luxuriis  eoutristis  corda  vestra.  lo  die 
occisioois  adduxistis,  occidistis  ju8tum,etnoo  re- 
stitit  vobis  (ibid.),  »  Gstera  quae  8equuotur,'f  qui 
eaaitisad  vocem  psaiterii,  sicut  David  potaveruot 


Aso  habere  vasa  caotici,  bibeotes  io  phialia  vioum 
et  optimo  unguento  delibuti,  et  nihil  patiebaotur 
supercontritiooe  Joseph,»  tamgraviterquam  vera- 
citer  eisdem  congruit,  quippe  de  quibus,  ut  ipse 
Dominus  testatus  est  (^atth.  xv),  bene  propheta- 
vit  Isaias:  «  Pupulus  hic  iabiis  me  boourat,  cor 
autem  eorum  luoge  est  a  me  (Isa.  xxix).  »  Et  id» 
circo  falso  putaveruot  se  habere  vasa  cantici,8icut 
babuit  David  quamlibet  clare  vel  alte  caoerent  ad 
vocem  psalierii  labiie  suis.Etquis  illos  dubitetiiia 
Docte  qua  Domioum  comprebeoderaotf  bibisae  vi- 
Dum  usque  ad  vomitam,cam  esset  pascbaJiBvespera 
illorum  ?  Idcirco  recto  el  bicredarguuatar  diceodo, 

•  bibeotea  io  phialis  vioam.  »  Et  io  psalmo,  cam 
ex  persooa  ipeiua  Propheta  loqueos:  «  AdverBum 

Q  me,  ioqait,  loquebaotur  qui  sedebaot  io  portaiet  in 
me  psallebaot  qui  bibebaot  vioam  (Psal.  liviii).  » 
Quam  maximeaulemetillud  veramestquod  taadem 
iofert,  •  et  oibil  patiebaotur  super  contritione  Jp- 
seph,»  siquidemrite  perpeodas  quod  ipsepulcher- 
rime  ceoseatur  oomioe  Joaeph»  cujus  typam  pre- 
tolit,  «  io  Bervum  veouodatua  est  Jo8epb,et  humi- 

liatus  io  compedibus  et  a(llictu8,ita  ut  ferrum  per. 
traosiret  aoimam  ejus  (Psal.  civ).i>  Et  deiadeprio- 
cepsiBgypti  factus.  Eteoim  dumcootritus  io  crace 
penderet  Domious,  oihil  patiebaotar  super  contri- 
tiooe  ejus.  Deoique  ot  tacearo,quod  pendcDtem  ir- 
ridebaot,  quod  prffitereuoies  blaspheroabant  euro, 
iosultaotes  et  roovenies    capiia  Fi<a,  et  direotes  : 

•  Vah,  qui  destruis  teroplum  hei,  etin  triduo  iltud 
p  resdificas,  salva  temetipsum    (Maiih.  xxvn).  »  (Jt, 

inquam,  haec  taceam,i]lud  Fatie  indicat  quam  vere 
oihil  patereotur  super  cootritiooe  eju8«  qund  eum 
diccret :  x  Sitio,  spoogiam  pleoam  aceto,  hysaopo 
circumpooentes,  ohtulerunt  uri  ejus  {Joan.  xix).  » 
Quis  enim  noo  miretur  quaro  longe  a  compassione 
ejus  fceriut,  qui  tali  io  bura,  taat&io  anguaiia,tali 
in  siti,  dicentero:«  Sitio.  »  potaveruot  aceto? 
Magna  igitur  et  subtili  statera  ponderandum  est 
quod  dicit,  t  etoibil  patiebaotur  super  cootritiooe 
Joseph.  »  Dicat  itaijue  istis  impiis  dormieotibus 

146  et  lascivieotibuSfComedentibus  et  bibeotibua, 
comedendoet  bibendo  caoeotibus,  et  oibil  8aper 
cootritione  Josepb  patientibus  :  •  Transite  in  Gba- 
lane  et  videte,  et  ite  m  Emath  roagnam,  et  deaceo* 
dite  in  Geth  Palaestinorum,  et  ad  optima  qosque 
D  regna  horum,8i  latior  terminus  eorum  terminova- 
stro  est.  »  Kt  quidem  saiis  scitis,  quod  regoorum 
umoium  uoiversitas  termioo  vestro,id  est  terrare- 
promis8ioni8,latior  eit ;  sed  aiiter  scire  habetis,8ed 
oculis  vestris  videbitis  invitiei  longa  ad  videodam 
captivitate  detenti.  Haec  irrisio  talis  est,  ac  si  cum 
quis  projicitur  in  camioam  iicois,  dicaturei  :  Vade 
et  vide  utrum  caieat.  Aut  si  illi  qui  io  roare  proji- 
ciendusest,  dicatur:  Vade  et  videuirum  profua- 
dum  sit.  «  Chalane,  »  civitatem  Persidis;  «  et 
Emath  magnaro,»  qu«  ouoo  Autiocbia  oooiioatar, 
roagoam  videlicetad  distiootiooemminoris  Emath, 
quc  a|»pellaturEpipbania;«  etGeth  PalcstiDoram» 


339 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


340 


et  opttma  quffique  regoa  horum,  ■  eatiseftt  dixisse  A  eynagogis  euie  flageliareetde  civitateiD  civitatem 


pro  cunctis  gentibus  ad  quas  ducendi  erantcaptivi, 
de  quavidelicet  captivitate  et  protinus  subjungit: 
«  Quapropter  nuno  migrabunt  in  capite  transmi- 
granlium,  et  auteretur  factio  lascivientium.  »  Quid 
enim  est  dicere,  «  in  capite  transmigrantium  nunc 
transmigrabunt,  »  nisi  acsi  diceret,mirabiiius  imo 
miserabilius,  et  majori  cum  spectaculo  totiusorbis 
migrabunt,  quam  migraverunt  unquam  homines 
alii  sive  populi,  quicunque  transmigraverunt  sive 
transmigraturi  sunt?  Siquidem  multi  victi,  aliis 
vincentibu3,de  suis  sedibus  migraverunt,et  captivi 
ducli  Bunt;sed  isti  itacaput  fuere  et  sunt  omnium 
transmigrantium,ut  nuliius  unquamtransmigratio- 
nis  tale  fuerit  vel  esse  potuerit  miraculum.  Quod 


persequi  auderent  (Malih,  zxiii).  At  vero  post  an- 
nosquadragintaduos  migraverunt,sicutjamdictiim 
est,  «  in  capite  transmigrantium,  »  ex  lunc  sic 
eorum  ablata  est  factio,  ut  jam  fremere,  sive  ad- 
versus  Dominum  et  adversusChristum  ejus  palam 
assistere  non  audeant,  videntes  publice  contra  se  et 
circa  se  adorari  Cbrisium,  etesse  Dominum,  juxta 
illud  :  t  Dominare  in  medio  inimicorum  tuorum 
{Psal.  Gix).  »  Sequiiur  :  «  Juravit  Dominus  Deus  in 
anima  sua,  dicitDominus  Deus  exercituum.  Dete- 
stor  egosuperbiam  Jacob,  etdomum  ejus,  odi  et 
tradam  oivitatem  cum  habitatoribus  Huis.  >  Mirum 
dictu  est  quod  «  juravit  Dominus, »  et  hnc  «  in 
animasua  »  non  quod  Deus  animam   habeat,  eed 


ipse  Josephus  perpendens,  cum  excidium  iilorum  q  quod  bumanis  loquiturafifectibusquod  «juravitDo- 


miserabile  meritasqueillorum  miseriasdescriberet, 
aigillatim  quidem,  alt,  iniquitates  eorum  narrare 
Don  potero,  ut  autem  breviter  dicam,  neque  aliam 
civitatem  unquam  talia  perpessam  esse  puto,neque 
ullam  nationem  post  memoriam  hominum  malitis 
ferociorem  fuisse.  Itaque,inquit,  «  in  capite  trans- 
migrantium  nunc  migrabunt,»  id  est  pro  qualitate 
et  quantitate  transmigrationis,  omnium  transmi- 
grantiumsive  captivorum  eminentissimi  et  notissi- 
mi  erunt.  Et  quidem,  quoniam  dicit^»  nunc  migra- 
buDt,  »  de  captiviiate  qu»  tuDc  iostabat  decem  tri- 
buum  recte  intelligitur  diotum,  sed  DihiiomiDUS, 
imo  multo  amplius  de  ista  postrema  captivitate  est 
8entiendum,qua  Judsi  ducentibus  Romanis  capti- 


minus  Deus  inanimasua?»  Videlicetquttddetestor 
8uperbiamJacob,et  domumejusodiohabeat,8icutet 
in  Isaia  i1icit:«  Neomeniaset  Sabbata  vestra^etdies 
festos  odivit  anima  mea  ilsa.  i),»— «  et  quod  tradat 
civitatem  cum  habitatoribus  suis.  »  Quod  dixerat, 
«detestoreg08uperb!amJacob,»repetivit,etqu8efu6- 

rit  superbia  Jacob  exposuitdicendo,«  et  domum  ejus 
odi,  ••^«  domum  ejus,  »  id  est  templum  quod  sin- 
gulare  tunc  erat,  superbiam  ejus  fuisse  dicit.  Hoo 
ita  esse  ex  aliis  ejusdem  Domini  Dei  verbis  apud 
Ezecbielem  comprobatur.  «  Ecce  ego,  inquii,  pol- 
luam  sanctuariummeum,  superbiam  imperii  vestri 
(ETbech.  xxiv).  B  Nimirum  hoc  vei  illud  non  diceret 
Dominus  Deu8,nisi  Buperbiam  intolerabilem  depre- 


vati  etdispersi  sunt.  Neque  enim  ista  latebat  spi-  p  bendissetilloshaliereproptertemplumiliud.Gloria- 


ritum  propheticum,com  totasinedubio  prophetice 
specuialionis  intenlio  maxime  epectaret  in  Christi 
adventum.  «  £t  auferetur,ait,  factio  lascivientium.» 
«  Factio,  »  conjuratio  vel  consensus  est  malorum. 
GoDJurasse  autem  vel  coDseDsisse  illos  in  Cbrist- 
Deoem  Dotum  e8t,agentibu8  pontificibus  et  seniorii 
bus,  qui  turbis  persuaserunt,  et  boc  cum  uimiani- 
misque  crudeli  lascivia  sivelasciva  crudelitate,qua 
illum  Docte  illailluseruDt,  colaphizaDie8,alapi8  cae- 
dentes,  conspuentes,  genas  illius  vellentes,  spinis 
coronantes  et  ad  ultimum  crucifigeDtes.  Ergo  quod 
ait,  «  auferetur  factio  lascivieDtium,»  magoam  de- 
nuDtiat  futuram  imbecillitatemillorumqui  feceruDt 
ea  qus  jam  dicta  sunt:  videlicet  in  eo  quod,  sicut 
Dunc  videmus,  factiosi  esse  nequeant,  conspirare 


banlur  enim  in  templo  Dei  gloriatione  perversa, 
dum  non  qusrerent  aut  curarent  ut  in  templo  suo 
gloriOcaretur  Deu8,  et  in  despectum  omniumgen- 
tium  spiritus  illorum  erigebatur  propter  templum 
illud,  propler  norr,en  illud,  quod  apud  illos  Deus 
verus  nominaretur,  licet  non  honoraretur.  Hano 
superbiam  detestari  se  et  odisse  «  juravit  Dominus 
Dfvus  in  auima  8ua,»  id  est  insemetipso,»  quoniam 
neminem,Dt  ait  Apo8tolus,habuit  per  quem  juraret, 
majorem.  Hominesenim  per  majorem  sejurant,  et 
omnes  controversie  eorum  finisadconflrmationem 
est  juramentum  (Hehr.  vi).  »  Poterat  autem  credi 
verbo  ejus,  etiamsi  non  jurasset.  «  AtipeeabuD- 
daDtiusvoluit  osteDdere  immutabilitatem  consilii 
8ui,et  idcirco  iolerposuit  jusjuraDdum,ut  per  duas 


sive  conjurare  non  vnleant,  ut  quemquam  illorum  D  rcs  immobiles,  quibus  impossibile  eet  mentiri, 


qui  invocant  Christum  interflciat.  Et  quidem  tem- 
pore  quo  Christum  ioterfecerunt,  Jam  itadiminuti 
onpitiserantut  desemetipsis  Judices  nonhaberent. 
Unde  et  Pilato  dicente  :  «  Accipite  eum  vos,  et  se- 
cundum  legem  vestram  judicate.  Responderunt: 
Nobis  noD  licet  interflcere  quemquam  (Joan. 
xviii).  »  Yerumiamen  adhuc  ita  factiosi  erant  et 
esse  poterant,  ut  concilium  colligerent,  et  coram 
Romans  potestatis  praesidepetendoillum  crucifigii 
tumultnm  facere  auderent,  et  deinde  quosdam  ex 
illis  sapientibus  et  prupbeti8,quo8  post  resurrectio- 
nem  suarn  misit  ad  illos,  occidere,  cruoifigere,  in 


Deuro,  fortissimum  solatiom  habeamus  (ibid.).  » 
Firmissimam  igitur  fldem  teneamus  de  reproba^ 
tione,  ui  ait  Apostolu8,pr6ecedendis  mandati  (Hehr. 
vii),  sive  sacerdotii  veltempli  veteris,  etde  intro- 
ductionemeIiori8  8pei,quodvidelicet  illud  Deuscuac 
odio  reprobaverit,  fidem  autem  evangelicam  cum 
dilectione  approbarit.  Sub  eodem  juramento  con- 
lirmatur  id  quod  subjungit,  •  et  tradam  civitalem 
cum  habitatoribus  suis.»  Nec  utiquelevis  autparva 
debuit  esse  traditio,  quam  itacomminatuB  est  noa 
Bine  inlerpositione  JurameDti.  Bed  et  cstera  qus 
Beqauntur,  8ub  eodem  Juramento  deauatiaatur: 


341 


COMMENT.  m  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


842 


«  Quod  8i  reliqai  fuerintdecem  viri  in  doniouQa.et  A 
ipsi  morientur.  fittollet  eum  propinquas  suus,  et 
eomburet  eum,  ut  ederat  ossa  de  domo,  et  dicet  ei 
qui  in  penetraiibus  dumus  est.  Nunquid  adbuc  est 
apud  te  ?  Et  respondebit  :  Finis  est.  Et  dicet  ei  : 
Tace,  etnon  recorderis  nominis  Domini.  Quiaeote 
Duminua  mandavit,  et  perculiet  domum  majorem 
ruini8,el  domum  minorem  scissionibus. »  Memori* 
ter  tenendum  est  quod  supradixit,  «  subverti  voi 
141  sicut  subverlit  Deus  Sodomam  et  Gormor- 
rham,  et  non  redistis  ad  me  (Amos  iv).  »  Ecce  bio 
in  subversione  aliquid  est  severilatis  plusquam  il- 
lic.  Ubi  enim  de  facienda  subversione  bodumorum 
sermoerat,  cum  ad  ultimum  dixisset  Abraham  : 
•  Quid  siinventi  fuerint  decem  Justi-?  Non  delebo, 
ait  Dominus,  propter  decem  (Gen.  xviu).  »  Nudc  n 
autem  hic  dicitjnquiasi  reliqui  fiierintdecem  viri 
in  domo  una,  et  ipsi  morientur.  «  Reliquos  bio  in- 
teliigimus  justos,  sicut  et  superius  ubi  dictum  est, 
M  urbs  de  qua  egrediebantur   mille,  reiinquentur 

in  eacentum,  et  dequaegrediebantur  centum,  re« 
linqiientur  in  ea  deoem(i4m(7<  v).  »  Nimirum  verbis 
istis,  cum  dicit,  cc  si  reiiqui  fuerint  docem  viri  ia 
domo  una,  et  ipsi  morientur,»hocdenunliatquod 
nullam  justorum  etinjuslorum  dis>oreUonem  in  ira 
Boa  foret  habiturus,  sed  justos  pariter  et  injustos 
Judcus    una    mortis  sententia  damnaturus.  tioo 
ipsum  in  Ezecbiele  verbis  manifestioribus  compro- 
bator,  ubi  dicit  Dominus  Deus  :  t<  Ecce  ego  ad  te, 
etejiciaiu  gladium  meum    de  vagina  sua,  etocci- 
dam  in   te  justum  et  iropium  (Exech.  xxi).  »  Quid  p 
igitur  ?  Num    suae  Deus  oblitus  est  Justitifle,  cujus 
illummemorem  esse  volens  Abrahara,  steiitcoram 
Domino  et  appropinquans  :  «  Nunquid,  ait,  perdes 
justQmcum  impio  iGe/i.xviii.)  ?  >  Itemque  ait:  «  Si 
fuerintquinquaginta  Justi  in  civitale,  peribunt  si- 
mul,  et  non  parces  loco  illi  propter  quinquaginta 
justos  si   fuerint  in  eo  ?  Absit    a  te,    ut  rem  hano 
faciasetoocidas  juaiurn  cum  impio,  fiatque  justua 
sicut  impius.  Non  est  hoc  tuum,  qui  judicas  om- 
nem  terram.  Annuii  Dominus,  et  dimitlam  inquit, 
omni  loeo    propter    quinquaginta,   non  delebo  si 
invpnero  ibi  quadraginta  quinq')e,  non  percutiam 
propter  quadraii^mta,    non  taciam  si  invenero  ibi 
triginta,  non  interHciam  propter  viginti,non  delebo 
propter  decem  (ibid,).  »  Num,  inquam,  tants  su» 
propiiiationis  oblitusest,  cum  dicit,  «  quod  si  re-  ^ 
liqui  fuerint  decem  viri,  et  ipsi   morientur,  •  non 
in  civitate,  sed  «  in  domo  una  ?  »  Non  utique,  sed 
jusii  iili  nimium  sunt  injusti.  Eteliqui  iilius  Juste 
sunt  relicti,  quia  taliter  justi  sunt,  ut  suam  justi- 
tiam  statuere  vulentesjustitiae  Dei  non  sint  subje- 
cti,  sicut  Apostolud  dicit  :  «  Testimonium  enim 
perhibeo  illis,  quud  smulationem  Dei  habent,  sed 
non  secundumscientiam.  Ignorantes  enim  Dei  Ju- 
alitiam  et  suam  quffirenles   statoere,  justiti»  Dei 
noQ  sunt  subjecti  (Aom.  x).   >  Qutenam  sit  illaju- 
■titia  Dei  uiaailestans,  continuo  subjunxit  :  m  Fi- 
Dis  eniro  legis  GhriBtua  ad  juatitiam  omni  oredenti 


{ibid.),  »  Justitiam  hanc  quam  rebelli,  qaamque 
pertinaci  odio  forent  concepturi,Bcilicet  GhriBtum, 
cajus  ex  flde  juBtificati  BuutomneB  Bancti  etjusti, 
miro  modo  insinuat,  com  dicit  :  «  Et  toliet  eum 
propinquus  suus  et  comburet  eum,  ut  eCTerat  ossa 
de  domo,  et  dicet  ei,  qui  in  penetralibus  domuB 
est :  Nunquid  adhuc  estapud  te  ?  Et  respondebit  : 
Finis  est.  Et  dicet  ei  :  Tace,  et  non  recorderia  no- 
minis  Domini.  » 

Legat  qui  vult  Histortam  Josephi,  ubi  excidium 
Jerosolymorum  describit,  el  sciet  quam  veraciter 
pro  re  prsdictum  fuerit  malum  illud  sermonibuB 
hujuscemodi.  f  Tollet  eom  propinquus  buus,  et 
comburet,  et  dicet  :  Nunquid  Hdhuc  est  apud  te  ? 
Et  responitebit  :  Pinis  est.  »  Neque  enim  moduB 
aut  numerus  erat  inius  morientium  et  fame  per- 
euntium,  necsufOcere  poterant  vivi  mortuis  effe- 
rendis.  Cum  autem  scire  possint  nec  dissimulare 
valeant,  hoc  illisaccidisse  propter  sanguinem  JaBU 
Ghristi,  mirum  valde  estquod  indomabiii  corde  et 
tunc  dixcrunt,  et  nunc  usque  diount  singuli  ad  al- 
terum  :  «  Tace  et  non  recorderis  nominis  Domini,» 
nominis  ejusdem  Jesu  Gtiristi,  quem  Deam  et 
Dominum  esse  publica  confessione  confitentur 
Christiani.  Maiunt  damnati  esBO  et  damnatio- 
nem  sternam  exspectare,  quam  confiteri  vel 
audire  nomen  hujus  Dominiy  Buffusi  mirabiliter 
felleamariludinis,  odiumque  spiraoteB  implaca- 
bile  contra  nomen  Domiui  nostri  Jesu  CbriBlii 
genliun>que  invidentes  saluti.  Attamen  justi  sibi 
esse  videntur  nonnulii  ex  eis,  observaudo  justi- 
tias  carnis  et  profltendo  prscepta  decalogt,  quaa 
sunt  :  Non  habere  deos  alienos,  non  facere 
Bculptile,  non  asaumere  nomen  Domini  in  va- 
num,  Sabbata  custodire,  patrem  et  matrem  ho- 
norare,  non  occidere,  non  mcBcbari,  non  furtum 
facere,  non  loqui  falsum  testimonium,  non  con- 
cupiscere  (Deut.  v)  Si*d  qualis  est  h«o  Justitia 
iiiorum,  cum  ilium  oderini,  per  quem  unum  et 
Bolum  justiflcantur  omnes  quicunque  veraciter 
Justi  sunt  ?  Illum  unum  qusrit  Deus  ubi  sit, 
vei  apud  quos  commoretur  ut  parcat  iliis,  et 
quia  non  esl  apud  illos,  idcircu  super  eos  indi- 
gnationem  Buam  effudil,  quemadmodum  apud 
Ezecbielem  ipse  dicit  :  «  h.t  quaesivi  de  eia  vi- 
rum  qui  interponeret  sepem,  et  staret  opposituB 
contra  me,  propterea  ne  dissiparem  eos,  et  non 
inveni  ;  ei  effudi  super  eosiodignationem  meam, 
et  in  igne  irs  mes  consumpsi  eos  (Ei^ch,  xxu).  » 
Idtur  «  morientur,  »  ait,  etiam  Justi,  sive,  ut 
apudeumdem  Ezecbielem,  c  et  occidam,  inquit, 
in  te  Jusium  et  impium  (E%ech.  xxi),  »  etiamsi 
«  in  domo  una  reiiqui  fuerint  viri  decem.  «  — «Mo- 
rientur,>inquam,  u  quiaecce  Dominus  mandavil,  » 
id  est  per  propheias  locuius  est,  et  sermonem 
Buum  complenB,  «  percutiet  domum  migurem  roi- 
nis  et  doinum  minorem  BcissionibuB.  •  —  «c  MjJo- 
rem  domum  »  decem  tribus,  quas  appellabantur 
tribus  Israel  ;   «  domum  minorem  »  duas  tribua 


343 


RDPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


844 


B 


dicit,  qu8B  regebantur  a  stirpe  David.   Et  boo  in  A  ^^  salvatorem 
percussione  domus  utriusque  notandum  quod  ma-      «  nobis   pars 
Jorem  ruinis,  minorem  vero  scissionibus   percu- 
tieodam  fore  dicit.  Nam  fsrael,  quia  majora  pec- 
caverat,  feritur   ruinis  ;  domus  autem  Juda,   in 
qua  erat  templum  et   quae    minora  peccaverat, 
Don  ruinis  percutitur,  sed  soissionibus  dum  sep* 
tuaginta  annorum  captivitate  retinetur.  Sed  ecou- 
tra  potest  dici,  quia  domue   Juda  majora  pecca- 
vit.  Nam   et   apud  Ezechielem  cum   praemisisset 
Dominus  :  «   Fili  hominis,   notas  fac  Jerusalem 
abominationes   suas  {Ezech,  xvi),   »  deinde  inter 
Cffitera  dicit  :  «  Et  Samaria  dimidium  peccatorum 
tuorum  non    peccavit,  sed   vicisti  eam  sceleribus 
tuis,  et  justificasti  sorores  tuas,  •  Sodomam  vi- 
delicet  et  Samariam,  «  in  omnibus  abominatio- 
nibus  tuis,   quas  operata  es    (Ibid.),   »   Ergo  et 
scissiones  domus  Juda  msjores   intelligi  convenit 
ruinis  domus    Israel.  Quod   ut   liquido  clarescat, 
non  illam  tantum  captivitatem  septuaginla  anno- 
rum,  sed  illam  potius  atlendamus,  qua  nuno  in 
omnes  gentes  Judaei  Romano  excidio  dispersi  sunt. 
Tunc  namque  domus   Juda  nec  scissionibus  tan- 
tum,  neo  soiummodo   ruinis   sed   et  scissionibus 
et  ruinis  percussa  est ;  quia  civitas  Jerasaiem  ut 
ueret,  primum  in  semetipsa  scissionibus  percussa 
est.  Tito  namque,  ut   refert  Josephus,  adhuc  apud 
Alexandriam  imperium  dispooente,  contigil  etiam 
seditionem  quae    apud  Jerosolymam   erat  auctam 
trifariam    dividi,    ducibus    Eleazaro,   Joaone  et 
Simone   ;   quorum   Eleazarus    superiora,  Simon 
autem  inferiora   civitatis  loca,  Joannes  vero  me- 
dia   tenebat.  His   ducibus  a  seditione  nunquam 
quiescentibus,    quam  miserabilibus   domus  Juda 
scissionibus  percussa    fuerit   qui    plenius  nosse 
cupit,  narrationem  jam  dicti  legat  historiographi. 
Porro  justitiam   quoque  JuJicii  Dei  quas  domum 
illam  tantis  scissiooibus  peroussit,   soire  deside- 
ranti  prius  animadvertendum  est,  in   quo  domus 
hasc  minor,   id  est    domus  Juda,   domum  majo- 

rem,  scilicet  doroum  Israel,  peccando  superavit, 
sicut  supra  diximus,  cum  teutimonio  propbeio 
dicentis  ad  Jerusalem  :  a  Et  Samaria  dimidium 
pecratorum  tuorum  non  peccavit,  sed  vicisti  eam 
sceleribus  tuis.  »  Peccata,  148  sive  scelera 
utriu8que  conliteoda    et    comparaoda    sunt,    ut 


» 


noD   solummodo  dixerunt,  non  est 

>   in   isto    Fiiio    Dei»   niio  David, 

sive   «  non    babemus   regem     nisi    Ceparem,  » 

verum  etiam  pro   illo   dimitti   sibi  petierunt  Ba- 

rabbam   seditionis   auctorem   [Matih,   xxvii).  Isia 

si  rite  consideruntur,  revera  «  dimidium  Samaria 

non  peccavit,  »  quia  videlicet  quanto   iste  Deus 

et  homo  fllius  David   major  eodem   patre  Duvid, 

tanlo  peccatum  quod  in  eum  admissum  est  majus 

debet  sstimari,   presertim  cum  Jerusaiem    non 

solummodo  negaveril  hunc,  sicut  Samaria  negavit, 

verum  etiam  occiderunt  et  pro  eo  Barabbam,  sicut 

Jam  dictum  est,   seditionis  auctorem  dimitti   sibi 

petierit.  Idcirco  quoniam   taliter    se  scidit  regno 

Jesu  Christi  filii  David,  nimirum  valde  justo  Ju- 

dicio  scissionibus  percussa  est,  ita  ut  in  malum 

suum  sese  a  regno  RomaoorQm  scindendo  victores 

orbis  terrarum  contrase  conoitaret,  etquod  valde 

mirum  fuit,     foris  obsessa,   iotus  trifariam,   ut 

Jam  dictum  est,  scissa  magis  seditionibus   quam 

obsidione  deperiret.  Sequitur  :  «  Nunquid  currere 

queunt  in  petris  equi,  aul  arari  potest  in  bubaiis. 

Quoniam  oonvertistis  in  amaritudiDem  Judiciumy 

et  fructum  Justitia   in  absintbium.   Qui  letamini 

in  nihili,  qui  dicitis  :  Nunquid  non  in  fortiludine 

nostra  assumpsimus   nobis  cornua  ?  »  Ad  quid 

istas    similitudines  equorum   et   bubalorum  in- 

duxerit,  ipse   pene  exposuit,  diceodo  :  «  Qui  Is- 

tamini  in  nihili,  qui  dioitis  :  Nunquid  non  io  for« 

titudine  nostra  assumpsimus  nobis  cornua  ?   • 

Vanitatem  atqoe  superbiam   miro  hic  modo  per- 

^cutiy    interrogando    de  equis   et   bubalis.  Irridet 

608  sapientia  Dei,   qui  contidunt  in  curribus  et  in 

equis,   sicut  tempore  coukiderabat   Ephraim,   et 

qui  superbis   cornibus   arrectis   steieruot  contra 

fortitudinem   coeli,  sicut  in    psalmo  testatur  tsie 

Cbristus  per  os  Prophet»  :  «  Circunidederunt  me 

vituii  multi,   tauri  pingues    obsederunt  me  (Ps. 

xu).  »  Irrisio  gravissima   sonat   in  verbis  bujus- 

cemodi.  Idem  enim  est  ac  si  dicat  sapientia  spi- 

ritus  prophetici :  Vos  quidem  prsdicente  me,quod 

major  domus  ruinis,  et   minor  scissionibus  per 

cutienda  sit,   nihilominus  equitando  coutenditis 

esse  similes  iEgyptiis  atque   Assyriis  ;  sed  vos 

bene  scitis  quod  equi  non  currere  possuntin  petris. 

Hoc  dixisse  satis  est ;   subaudiri   eniin   potest  id 


app'ireat  quam  veraciter  dictum  sit  :  «  Et  Sa-  D  quod  longe  superius   dixit  quia   «   tuga  a  veloce 


niaria  dimidium  peccalorum  tuorum  non  pecca- 
vit.  »  Niniirum  peccata  Samari»  fuerunt,  quod 
decem  tribus,  quorum  Samaria  metropolis  exsiitit, 
sciderunt  sese  adomo  David.  et  negaverunt  eum, 
dicentes  :  «  Qus  pars  nobis  in  David,  vel  qus 
bsreditasin  filio  Isai  [tll  Reg.  xii);  »  et  sicutDavid 
negaverunt,  ita  Deum  quoque  relinquentes,  vi- 
tulos  aureos  pro  Deo  coiueruot.  At  vero  peccata 
Jerusalem  ista  luerunt,  quod  Christum  Filium 
Dei  verum  Duvid,  et  secundum  carnem  filium 
David,  et  secundum  divinitalem  dominum  David, 
Ghrisium,  inquami    Deum  et  hominem,    regem 


peribit  (Amos  ii),  »  et  non  poleritis  efTugere, 
multis  adversitatum  prspedili,  oCTendiculii!!,  sicut 
equi  vestri  non  queunt  currere  in  petris.  Ha- 
beique  talis  dictio  mistum  cum  severittttejocum, 
oum  dicitur  :  Lstantibus  in  equis,  vos  revera 
«  Islamini  in  nihiii,  »  quia  veetri  equi  non  qucunt 
«  currere  in  petris,  »  id  est  fallaces  ad  saluiem 
erunt  vobis  in  tempure  angustis,  quando  rui- 
nis  et  scissiunibus  feriemini.  liem  quod  dicit, 
«  aot  nunquid  arari  potest  in  bubalis,  »  si 
respicias  quod  subsequitur,  qui  dicitis  :  «  Nun- 
quid  DOD  iD   fortitadiDe  nottra  assumpt imas  do* 


S4S 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


dM 


biscorDua^DnihilomiDusjocuminverbishabetama- A  6t  istud  non  erit,  dixit  Dominus  Deu^.  Uttc  osten- 


rum,etiidillumpertinentemrisum,dGquo8apientia: 
«  Ef^o  quoque,inquit,in  interilu  vestro  ridebn  (Prov. 
i],»  idem  est  ac  si  dicat :  Quonium  estis  Buperbi,qua« 
propter,Bicut8upradictum  est.juravi  inanima  mea, 
dicens  :  «  Detes>tor  e^'0  superbiam  Jacob,et  domum 
eju8odi,»quoniam,inquam,in  tortitudinevestracor- 
Duavo8a88umpsissedicitis,eritis,ergomihi8ioutbu- 
bali  qui  tam  indomiti  8unt,ut  jugum  cervicibus  non 
recipiant,  et  cum  piivestres  boves  sint,  nohnt  pro- 
pter  feritatem  vomere  scindere  terram.  Ila  vos 
mihi  eritis  utique  inutiles  operi  vel  regno  Oei,  vo- 
bisque  evagantibus  atque  dispersis,  adhibebo  mihi 
boves  alios,  boves  domitns,  dicamque  illis  :  t  Tol- 
lite  jugum  meum  super  vos  (Maith,  xi),  »  et  regno 


dit  mihi  Dominus  Deue,  et  ecce  vocabat  judicium 
ad  ignem  Dominus  Deu8,pt  devoravit  aby^^sum  mul- 
tam,  et  comedit  sicut  partem,  et  dixi :  Domine 
Deus,  quiesce,  obsecro.  Quis  suscitabit  Jacob,  quia 
parvulus  est  ?  Misertus  est  Dominus  euper  noo  ;  sed 
et  iBtud  non  erit,  dixit  Dominus  Deus.  Usc  oaten- 
dit  mihi ;  ecce  Dominus  stans  super  rourum  11- 
tum,  et  in  manu  ejus  trnlla  caementarii,  et  dixit 
Dominus  ad  me :  Quid  tu  vides,  Amos?  Bt  dixi  : 
Truilam  csmentarii.  Et  dixit  Domious  ad  me  : 
Ecce  ego  ponam  trullam  in  medio  populi  mei 
Israel ;  non  adjiciam  ultra  saperinitucere  eum, 
et  demolientur  ezcelsa  idoli,  et  sanctiticationes 
Israel  desolttbuntur. »  Tres  istae  ostensiones  sive  ▼!• 


Dei  fructum    operabuntur.  Juxta  illud  :    •  Amen  n  sionesagno8CdDd»sunt,el  idcircototumprirsensca- 


dico  vobis,  quia  auferetur  a  vobi:»  reiuum  Dei,  et 
dabitur  genti  facienti  fructus  ejus  (MaUh,  xxi).  » 
Revera  dicuul  isti  bubali :  «  Nunquid  non  in  forti- 
tudioe  nostra  assumpsimus  nobis  cornua,  »  dum 
a  quasrentes  suam  statuere  Justitiam,  justitie  Dei 
non  8unt  subjecti  {Rom,  x),  »  et  pro  hao  feritate 
convertunt  sibi  « in  amaritudinem  Judicium,et  fru- 
ctnm  justitis  in  absinthium,  »  qus  herba  amaris- 
sima  est.  Nam  quia  suam,  ut  jam  dictum  est, 
statupre  volentes  justitiam,proJiciunt  a  semetipsis 
Christi  jugum  meriio  amarum,  id  est  sme  miseri- 
cordia  ferunt  judcium.etquia  dulcedinem  justitie 
Dei  Qon  qusruntjustiti»  sus  metuunt  {«bsinlhium, 
ut  nec  saltem  in  isto  ssculo  requipm  habeant,  vel 
in  terra  sua  commanere  valeant.  Unde  etsequitur: 
a  Ecce  ego  suscitabo  super  vos,  domus  Israel,  dicit 
Dumious  Deus  exerciiuum,  gentem  :  et  conteret 
V08  ab  iotroitu  Emath  usque  ad  torrentem  deserti.» 
Hsc  est  amnritudo  Judicii  quam  biberunt,  quod  in 
isto  quoque  ssculo  contrili  atque  subversi  sunt, 
a  principio  usque  ad  Gnem,  a  capite  usque  ad  cau- 
dam,  a  terminis  terrs  su9,  qui  solem  respiciunt, 
Qsque  ad  torrentem  d»*8erti,  quod  occidentem  re- 
Bpieit,  id  est  ab  Emath  (qus  et  Epiphania  dici- 
tor  ab  Antiocho  cogoomentum  Epiphanes  nomen 
sortita  est)  usque  ad  Rinocruram,  inter  quam  et 
Pelusium  rivus  Nili  sive  torrens  de  eremo  veniens 
mare  ingreditur.  Sicut  diclum,  ita  et  lactum  est, 
quia  de  cunctis  terminis  suis  contritus  atque  sub- 
yiTsuB  est  Israel.  Primum  decem  tribus  ab  Assyriis. 


pitulumposuimuSyUtprssentiorsitintellectusrerum 
qus  futurs  prsmonstrabantur,  id  e^t  trium  incre- 
roenlorum  149  mali,  sive  contritionis  atque  sub- 
versionis  j>im  dicts,  quae  de  sacris  historiis  nota 
habentur.  Illa  nunc  incrementa  prius  commemo- 
randa  sont,  et  tuno  demum  prssentis  litters  ca1« 
canda  vestigia.  Primum  tuit,  quod  ascendit  rex  As* 
syriorum,  et  transtulit  Israel  in  Assyrios  {Jer,  ui), 
nec  multo  interjecio  temporeaMcenditad  universas 
civitales  Judamunitas,etU8qneJeru8alempervenit, 
sed  non  pisvaluit,  dicenle  Domino  ad  Isaiam  : 
it  Ponam  circulum  in  naribus  tuis,  et  bamum  in 
labiis  tuis,  et  reducam  te  in  viam  per  quam  venisti. 
Venit  eniro  angelus  Domini  in  nocte  illa  et  percussit 
castra  Aspyriorum  glxxxv  millia  (/«a.  xxxvii).  » 
Secundum  fuit,  quando  tenit  Nabucbodonosor  rez 
Babylonis  ipse,  et  omnis  exercitus  ejus  in  Jerusa- 
lem  et  cepit  eam,  et  succendit  Nabuzardan  princeps 
exercitus  domum  Domioi,  et  domum  regis,  et  mu- 
rum  in  circitu  destruxit  omnis  exercitus  Cb&ldso- 
rum.  Tertium  fuit,  cum  venerunt  Etomani,  et  tule- 
runt  iocum  et  gentem  {Joan.  XLViii),  templum  ei 
civitatem,ila  ut  non  relinqueretur  lapis  super  lapi- 
dem  (Luc.  xix).  Horum  futurorum  mirs   imagines 

huic  prophets  tribus  isie  o^tensionibus  prsmon- 
strats  suDt.  Gum  eoim  dicit :  «  Uso  ostendit  mihi 
Dominus  Deus.  Et  ecce  Gcior  locustae,  »  venturum 
iDteiligit  et  iDtelligivult  exorcitam  Assyriorum  pro 
niultitudioe  simul  ei  vaoitate  brevis  et  traDsilieDtis 
vits  iocustis  comparabile'^,  nihilominus  et  pro  de- 


Deiode  Judam  et  Benjamin  a  Chaldsis  atque  Ru-  D  populatione  ounctorum  nascentium  quam  facturi 


roanis.  Illa  cornutorum  sivc  jugum  ferre  recusan- 
tium  bubaiorum  cootritio  sive  subversiu,  qualiter 
futura.qualihus  vel  quaotis  iDcrementis  ad  consum* 
mationem  perventura  foret,  sequentia  prophets 
dicta  prsoignant.  Ait  enim  : 

Cap.  Vll.  —  «  llso  ostendit  mihi  Dominus  Deus. 
Et  ecce  fictor  locusts  in  principio  germinantium 
serotici  imbris,  et  ecce  serotinus  post  lonsionem 
gregis.  Et  factum  e6t,cum  consummasset  comedere 
berbam  terrs,  et  dixi :  Domine  Deus,  propitius 
esto,  obsecro.  Quissuscitabit  Jacob,  quia  parvuius 
aai ?  Misertas  est  autem  Dominus  duper  hoc  ;  ted 


erantinmoremlocustarum.HusJusnimirumlocusis 
fictor  est  Dominus, «  fictor,  »inquam,ide8t  creator 
est  idem  qui  magoorum,  id  est  sanctorum  sive  ele- 
ctorum  homioum  conditor  et  Deus.Nec  vero  indigne 
fictor  proBsenti  ioco  dicilur,  quia  videlicet  talium 
exiguitas  huminum,  qui  sternam  gloriam  n«n  qus- 
rentes  vaoitMtem  hujus  sasculi  brevi  saltu  pertraDs- 
ieruut,  talium,  ioquam,  parvitas  sive  exilitas  boo 
meretur,  ut  eorum  non  cooditor,  sed  Ucior  dicatur 
Deus.  Ilincapud  Isaiam  legimus:  «Qui  sedetsuper 
gyrum  terrs,et  habitatores  ejus  sunt  quasi  lucusts 
(Ua,  zl).  >  £t  cur  vel  quam  reote  hoo  dixerit,  poat 


SI7 


RUPERTI  ABBATIS  TU1TIENSI3 


S4S 


aliqua  breviter  aperit  dicens  IsrAeli,  cui  prffilooutue  A  etenim  ita  scripturo  est :  «  Quam  ob  rem  bec  dicit 


fuerat :«  Bttu,  Israel.servenneusJacob  quem  elegi, 
semen  Abraham  amici  tnei,in  quo  apprebendi  te  ab 
ezlremie  terrie.  Ventilabis  eos,  et  ventus  tollet,  et 
turbo  disperget  eos  {ha.  xu),  •  Nam  qui  levi 
eventu  et  in  brevi  multitudo  bominuro  vanitatem 
sequf^ntium  toliitur,  et  perit  memoriaeorQm,  sicut 
nonnunquam  fl  tnte  vento  locustam  arreptam,  et  in 
roare,  jubente  Domino,  projectam  legimus,  recteet 
Aseyrii  et  qiiilibet  pjusmodi  homines  locustarum 
Domine  designantur.  Quod  autem  cum  dizisset, 
M  ecce  tictor  iocu8tap,in  principiogerminantiumse- 
rotioi  imbris,  »  tempus  indicat  quo  illa  locusta  ve- 
nerit,  id  est  quando  cnncta  virentet  parturitomnis 
ager,  et  diversarum  arboruro  flores  in  sui  generis 


Dominus  de  rege  Aspyriorum ;  Non  ingredietur  ur- 
bem  banc,nec  mittet  in  ea m  sagittam  nec  occupabit 
eam  clypeus,  nec  circumdabit  eam  munitio.  Per 
viam  qua  veoit,  revertetur,  et  civitatem  hanc  non 
ingredietur,  dicit  Dominus,  protegamque  urbem 
hano  et  salvabo  eara  propter  me,  et  propter  David 
servum  meum  (ha.  zzzvu).  »  Itaque  cum  dicit, 
«  sed  et  istud  non  erit,»  seosus  hic  est :  Erit  quidem 
Qt  cffiteras  civitates  Juda  capiat,  et  cuocta  in  cir- 
ouitu  Jerusalem  devastet  ille  ton»or,  sive  toosura* 
gregis,  id  est  ezercitu8  6enn8cbeiib,«ped  dod  istud 
etiam  erit,  ut  urbem  hanc  ingrediHtur.  »  Porro, 
qu3i  cam  dizissat  propheta,  «  DomineDeus,  pro- 
pitius  esto,  obsecro,  »  subjunzit  atque  ait :  «  Quis 


poma  rumpuntur,  cunctarumqueabundtintiam  re-  p  suscitabit  Jacobquia  parvulusest?»  quis  dignepos- 
rum  flores  arborum  atque  herb«  segelum  polioen-      BitezprimerequalidisoussioneDominuroezcitetat- 


tur.  Nimirum  ilto  tempore  devhstari  quasi  tonderi 
est,  ut ablata pulcbritudme  reruro,nuda ioopia  velut 
roaniPesturo  in  fronte  pareat  calviiiuro.  Idcirco  quia 
posteamdem  depopulatiooem  sufllciensubertasred- 
dita  est,  sive  tunc  temporis  Dominus  Ezeohis  per 
Isaiam  loquens :  «  Tibi  aulem,  inquit,  erit  hoc  si- 
gnum  ;  oomede  hoo  anno,  qu«  sponte  nascuntur^et 
in  anao  secundo  pomis  vescere  ,  in  anao  autem  ter- 
tio  seminate,  et  metite.  et  plantate  vineas,etoome- 
dite  fructum  eorum  [Isa,  zzzvii).  »  Idcirco,  in- 
quam,  cum  dizisset,  t  in  principio  gerroinantium 
serotini  irobris,  »  sulijuuzit :  ■  Ei  ecce  serotinus 
post  lonsorem  gregis,  »  subauditur  Sennacberih. 
Naro  quod  dictum  est,  «  in  anno  autero  tertio  semi- 
nate  et  metite,*  supplementum  quidem.sfdseroti- 
Dum  fuit,  et  hoc  post  tonsuram  gregis,  id  est  post 
devastatiunem  Sennacherib.  Uunc  tonsorem  sive 
tonsuram  Isaias  acutam  novaculam  vocat,  qus 
pilos  omnes  et  o<ipillo  Israelitici  oorporis  raserit. 
«  In  die  iiia,  inquit,  radet  Dominus  in  novacula 
oonducta,  in  his  qui  trans  numen  8unt,etreges  As- 
syriorum  caput,  et  pilos  pedum,et  barbam  univer- 
8am  (Isa.  vii).  •  Jam  cuncta  vaj«taverat,  Jnm  uni- 
versas  civitates  Juda  munilascGeperat,etJeruealem 
qus  sola  erat  residua  tonsor  ille  obsidebat,  ut  post 
topsuram  sive  rasuram  caput  quoque  prssideret, 
oura,  sicut  Scriptura  refert,  oraverunt  Ezechias  rex 
etlijaiasfllius  Amosprophcta  adversusblaspbemias 
ejus,aovocilerati8unl  u»queadcoBlum  (IV  Reg.xix). 


que  percellat,  ut  meroor  sit  misericordis  sus  t  Gum 
enim  dicit,  «  quis  suscitabit,  »  quodammodo  con- 
surgeret  videtur  atque  percellere  Deum,  percun- 
ctandoipsum  quisnam  ille  fueritquitoties  Jacob  de 
angustiis  et  de  capde  vaslantium  liberavit,et  utrum 
ipse  a  semetipso  demutatus  sit,  oblitusque  naturae 
Bum,  oui  propriuro  fuerat  miseren.Subjungit  etiam 
oausam,  propter  quam  toties  Jaoob  suscitasset,  et 
adhuo  suscitare  de  pericuio  deberet,  diceDdo,«quia 
parvulus  est.»  —  «Parvulus,»  ioquam,  id  est  humi- 
lis.  Quod  81  humilitas  et  contritio  cordis  OHUsaez- 
stitit,  propter  quam  Deus  toties  illuro  suscitavit, 
niroiruro  et  tuDO  suscitare  illum  dignum  tuit.  quia 
semetipsum  et  suos  Ezecbias  rez  coram  Domino 
bumitiavit,  sicut  ecrlptum  est :  «  Et  ractum  est  cum 
audisset  Ezechias  verba  Rubsacis^sciditvestimenta 
sua,  et  obvolutus  est  sacco,  et  intravit  in  domum 
Domini,  et  misit  Heliachim  quieratsuper  doaiuro, 
et  Sennim  eoribHm,  et  seniores  de  saoerdotibus 
opertos  saccis  ad  Isaiam  {ibid,).  »  Nec  vero  solum- 
modo  habitu  tunc  Jacob  parvulum  sese  08tendit,ve* 
rum  etiam  verbis  testatusest,secunduro  bsc  verba 
regis  ejusdem  dicentid  a<1  Isaiam  :  t  Levaergoora- 
tionem  pro  reliquiisqus  reperts  sunt  {ibid.)  »  Jam 
enim  decem  tribus  in  Assyrios  translals  ruerttnt,et 
idcirco  parvulus  Jacob  non  tam  geotem,quam  reli« 
quias  gentis  se  esse  memoravit.  Gum  deinde  dicit: 
«  Hsc  ostendit  mihi  Dominus  Deus  :  150  Et  ecce 
vocabat  judicium  ad  ignem  Domious  Deus,et  devo- 


Hoc  est  quod  protinu8  ait :  «  Bt  factum  est  cum  *^  ravit  abyflsum  multam.et  coraedit  simul  parlem,» 

cooaummasset  comedere  berbaro  terrs,  et  dizit: 

Doroine  Deus,  propitius  esto,  obsecro.  ■  Juzta  me- 

taphoram  locusts d  izit,  t  cum  consu mmasset  oome- 

dere  herbam  terrae,  »  id  est  cum  jam  omnia  deva- 

•tasset,  et  terram  operiens  ezercitus  multitudine. 

Quod  se  dizisse  narrat  :  «  Domine  Deus,  propitius 

esto,  obseoro.  »  Futururo  erat  ut  diceret  Ezecbias 

rez  et  Isaias  fllius  propheta,orantes,utjam  dictum 

est,  et  vociferantes  usquead  ccelum.  Ile-n^quod  bio 

ait:  «  Mieertus  est  Domious  super  hoc,sedetistud 

Don  ent,dizit  DomiDus,»fulurum  eratut  fleret,sci- 

licet  ut  miaarereturyOt  8ic  loquereturDoaunQ8.ilIio 


iDtelligit  vel  intelligi  vultquod  Nubuchodono9or  re- 
gem  Babylonis  vocaturus  foret  Dominus,  ut  veniret 
contra  Juda-Ti,  et  Jerudalem,  templuroque  et  Jeru- 
salem  igne  euccenderei,  quod  erai  vocare  « judicium 
ad  ignem,  »  id  est  judicare  usque  ad  ignem.  Non 
enim  sic  dicendum  erat  de  /^abucbodonosor,  sicut 
dictaro  fueratde  Sennacherib, «  et  urbem  hanc  non 
ingredietur.  •  Justo  naroque  judioio  tradendaerat 
civitas  in  maDus  regis  Babylonis  et  servorum  ejus 
utigoi  succenderetur.  Multaabyssua,  id  est  univer- 
sitas  Judsssiveipsacivitaa  quspropter  profundam 
avaritiamyabyaauB  multodioitmerebatur^in  taotum 


349 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  IN  —  AM03.  LIB.  III. 


350 


ot  domum  quoque  Domini  speluncamlatronum  fe- 
cid9ent,  sicut  in  Jereiisia  cunqut^stus  est  Dominus 
Deus  (Jer,  vii).  Cumque  eubjunjfit  :  «  t.t  pomedit 
simul  pariem,  ■  eubaudiendum  est  Dei^quia  vide- 
iicet  templuiii  ii«tum  pars  Dei  esse  debuerat,  quod 
propter  profundilatem  avaritiae  abyssus  multa,  sive 
speluDcalatronumessepoterat.  Quod  deindesequi- 
tur  :  «  Et  dixi,  Domine  Deus,  quiesce,ob8ecro,qui8 
Buscitabit  Jacob,  quia  parvulusest,  »  futurum  erat 
ut  dicerent  haniel  et  socii  ejus  post  illud  judicium 
ignisio  Babylonecaptivi.  Bxempli  gratia:«  Inanno 
primo  Darii  Olii  Assueri,  ego  Daniel,  inquit,  inlel- 
leii  in  libris  numerum  annorum  de  quo  factu^  est 
sermo  Domini  ad  Jereiniam  propbetam,  ut  com- 
plerentur  desolationis  Jerusalem  septuaginta  anni, 
et  posui  faciem  meam  ad  Dominum  Ueum  meum, 
ro»rare  el  deprecari  in  jejuniis,  sacco,  et  cinere 
(Dan,  ix},  »  etc.  Orare  namque  ut  solveretur  captivi- 
tas  post  prsnuntiatos  septuaginta  annop,  boc  erat 
dicere:  «  Domine  Deui>,  quiesce,  obsecro.  >•  Non  bic 
ita  dictum  ett,  ut  sopra,  «  Domine  Deus,  propitius 
esto,  n  sed  diclum  est, «  Domine  Deus,  qutesce,  ob- 
secro.  »  Futurum  namque  erat,  non  ul  propitio 
Dumino  repellereturNabuchodono8or,8icul  repulsus 
fuerat  Sennacberib,  sed  ut  saitem  posl  vindictam 
quiesceret  CGelestis  irs  commotio.  De  eo  quod  ite- 
ruoi  ait :  Quis  suscitabit  Jacob  qui  parvulus  est,  » 
itidem  sentiendum,  utsupra  diximus,  quia  videlicet 
qui  praecipitare,  et  de  angusliis  liberaro  consueverat 
Jacob  propter  bumilitatem  ejus,  quadiciturparvu- 
lus,  ipse  consequenter  de  Babylonica  captivitate  11- 
lom  8U8citaredebuit,quoniamcaptivi  humiliterde- 
precabantur,ezcmp]i  gratia,cum  in  oratione  supra 
meiDorata  diceret  Danieli  :  «  Prupter  peccata  enim 
no8tra,et  iniquilates  palrum  noelrorum  Jerusalcm, 
et  populus  tuus  in  opprobrium  sunt  omnibus  per 
circuitum  nostrum  {ibid),  »  Item  :  Quia  immu- 
niti  sumus  plusquam  omnes  gentes,  sumusque  hu- 
miles  in  universa  terra  hodie  propter  peccata  no- 
etra,  et  noo  est  in  tempore  hoc  princeps,  et  pro- 
pheta,  et  dux,  neque  holocaostum,  neque  sacrifl- 
cium,  neque  oblalio,  neque  incensum,  ueque 
locoe  primitiarum  coram  te,  ut  possimus  ia« 
veoire  misericordiam,  sed  in  animo  contrito, 
et  spiritu  bomiiitaiis  suscipiamur  [Dan,  iii)).  »  Sic 
parvulus  Jacob  sspe  suscitatus,  adhuo  auscitandus 
erat,  et  idcirconunc  dicit  :  «  Quis  suscitabit  Jacob 
pro  eo  quia  est  parvulus,  »ut  respondente  Domino, 
«  ego  8um  qui  illum  sspe  suscitavi  [ha.  xlv;,  » 
pro  caosahujusmodi  quodammodo  concludantura 
dicente  .*  Ergo  tu  idem  de  Bubylonica  capiivitate 
nunc  illum  suscita,  «  quia  parvulus  est,  •  adhuc  id 
eet  bumilis.  Quandiu  parvulus  et  non  poeniteos  fue- 
rit,  tandin  illum  suscitarc  debebis.Cum  deinde  di- 
tit :  «  haec  oateodit  mihi,  et  ecce  Domious  super 
moram  lituro,  etio  maou  ejus  truUacsmenlarii,  » 
valde  Dotendom  eet  quia  percunctatiooem  Domioi 
8Qbiofert,  diceotia :  «  Quid  tu  vides,  Amoa  ?  »  Boc 
in  pramiaais  OBteoBiooibus  dictum  vel  factum  non 


A  est.  Nam  ubi  dixit,  «  hsec  osteodit  mihi  Domioue 
Deus:  Et  ecce  Hctor  iocust»,  »  non  dictumest : «  Et 
dixii  Domiuus  nd  me,  quid  tu  vides,  Amos?»  Item, 
ubi  dixit  :  «  Ha?c  ostendit  mihi  Domious  Deus,  et 
ecce  vocabit  Judicinm  ad  ignem,  »  non  dictum  est, 
•  et  dixii  Dominusad  me  :Quid  tu  vides,  Amo^?>i 
Gravissima  res  denuntiatur  per  trullam  cffimentarii 
ponendam  in  medio  populi.  Et  idcirco  ut  attendua 
sit  inspector  prupbeta,  dicitur  ei :  t  Quid  tu  vides, 
Amos?»  Item,et  illud  vigilanter  animadvertendum 
quia  cum  dixisset  Dominus  :  «  Ecce  ponam  trullam 
in  medio  populi  mei  Israel,non  adJiciaiL  superindu- 
cere  eum,  et  demolientur  excelsa  idoli,  etaanciifl- 
cationes  Israel  desolabuntur,  »non  fuit  ultraspiri- 
tus  in  propheta  ut  diceret  vel  sicut  primo  dixeral, 

g  «  Domioe  Deus,  propitius  esto,obsecro, »  vel  sicut 
secuodo  dixerat,  «  Domioe  Dens,quiesce,ob8eoro.» 
Hcc,inquam,  valdenutandum  etdiligenteranimad« 
vertendum  est  quia  nimirum  nosabs  re  taliterde- 
monstratum,  ettaliter  depositum  est.Extremanam- 
queetirrecuperahilis  destructio  hacoffenBionetertia 
prophets  ostensa  est,quffi  accidit  ad  ultionem  sao* 
guinis  Jesu  Christi,  qu«  per  manus  Romanorum 
facta  est.  Quo  ex  tempore  Jam  noo  est  propbeta, 
qui  pro  geote  illa  intercedat,  quatenua  propitius  sit 
et  quipscat,quemadmudum  Isaias  deplorans:  «  Non 
est,  ait,  qui  invocet  nomen  tuum,qui  consurgat  et 
teneat  te  {Ua,  lxiv).  »  Siquidem  et  quando  Senna- 
cberib  "ez  Assyriurum  usque  ad  Jerusalem  venit, 
tuiic  et  Bzechiaa  rex    et  Isaias   propbeta   dixerat, 

p  «  Domine  Deus,propitiu8esto,obsecro. »  Et  quando 
io  Babylooiam  trausmigraverant  fllii  Juda,  Daniel 
et  socii  eju8  dixeruot  :  «  Domine  Deus,quie8ce,<>b- 
Bccro.  »  Nunc  autem  pro  templo  illo  ut  restituatur, 
sive  pro  sacriflciis  illis  ut  iterum  celebrentur,  non 
est  qui  intercedatautintercederedebeat.Hac  igitur 
observuta  diversitate  tam  litteraB  quam  inlelligentiae, 
nunc  demum  ccepta  Scripture  vestigia  diligentius 
percurramus. «  Et  ecce,  inquit,Dominu8  supermu- 
rum  litum,  et  in  manu  ejus  trulla  caBmentarii.  n 
«  Murum  litum  »  ita  dixi,  ao  si  diceret  parietem 
dealbatum.Quid  autem  parie8dealbatus,bivemuru8 
litus  siKoiflcare  ezisiimandus  8it,PauIu8  apostolua 
mirabiliter  ioouit,  dum  stans  m  coocilio,  priocipe 
sacerdotom  Aoania  prscipiente  astantibus  sibi  per- 
cutere  os  ejus,  dixit  :  «  Percutiet  te  Deus,  paries 

D  dealbate(/ld.xxiii.)  »  Igitur  inurus  sive  paries  deal- 
batus  sacerdotium  illud  ex8titit,quem  videlicetmu- 
rumsiveparientemtandiuDominusinduxitsivedeal- 
bavit,  habens  in  maou  truUam  Cffimentari*,quandia 
caroalem  Judaismum  permisit  gluriosum  videri, 
stante  templo  et  florente  religione  in  caroahbus 
csremoniis.  Sed  «  ecce  pooam,  inquit,  trullam  in 
medio  populi  mei  Israel,  oonadjiciam  ulira  super- 
inducere  eum.  Nudus  erat  Israel,  oudus  et  inde- 
coru8atqueinflrmus,qui8oIebata  me  superinduciet 
solidari,  sicut  superinducitor  etconflrmatur  paries 
cum  trulla  caementarii,  etnoneolum  pulchritudine» 
Bedetcontra  injuriam  imbrium  et  creberrimaB  tem- 


351 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


852 


peetates  fortiturlinemaccppit.Etquidemsemetipsos  A  aequerer  gregero,et  dixit  ad  me  Dominus:  Vade  et 


arbitraniur  eeee  caempntarios,  euumque  pariftem 
proprio  auperindurere  gesliunt  ir.gpoio;  aed  npque 
auperinduclio  pulchraesl,  quae  ex  Deo  non  est^ne- 
que  paries  stare  poiebt.  Uode  et  apud  Ezecbielem, 
cum  de  hac  ipsa  re  luqueretur,  aitidem  Dominus: 
«c  Dic  ad  eos  qui  liniunt  parietem  absque  tempe- 
ratura,  quod  casurus  Ht.  Brit  enim  imber  inun- 
dans,  et  dabo  lapides  praegrandes  desuper  irruen- 
tes,  et  Yeotum  procells  dissipaniem.Hiquidem  ecce 
cecidlt  panes.  Nunquid  non  diceiur  vobis,  ubi 
est  liiura  quam  livistis  {Ezech  iiii],  »  etc.  Vereut 
ait  illic  :  «  Ecce  cecidit  paries  (tbid.),  »  nec  adji- 
cietDominu8«superinducerceum.  »Quod  illicdicit, 
151  V  eccececidit  paries,  »  hoc  idem  in  isto  loqui- 


propheta  ad  populum  meum  Israel.  Et  nunc  audi 
Verbuin  Domiui.  Ta  dicis:  Nun  prophetabi»  super 
lerael,  et  non  stillabis  super  dnmum  idoh,propter 
hoc  hsc  dicit  Dominus:  Uxor  tua  in  civilaie  fnrni- 
cabiiur,  et  filii  tui  et  iilis  tuae  in  gladio  cadeot,  et 
humustua  funiculo  metietur.  Et  in  terra  polluta 
morieris,  et  Israelcapiivus  migrabii  de  terra  sua.  » 
Bicui  Jam  dicium  est,  regis  illiue  temporis.qui  erat 
Jeroboam,  et  sacerdotis  Amasis  mala  propritt  va- 
ticinaiur  hcc  propheiis  pare.  Ethooad  iaudem  ju- 
dicii  Dei  considerandum  est,  quia  quisquis  eorum 
tantomajor  io  crimine,  ianto  amplius  percutitur 
districiionevindicissententis.MConsurgamJnquit, 
super  domum  Jeroboam  in  gladio.  »  Zacharias  Q- 


tur  :  t  Rt  demolientur  excelsa  idoli,et  santiflcaiio-  g  Hus  Jeroboam  filii  Joas,  illii  Joham,  filii  Jehu  gla- 


nei  Israel  desolabuntur.  »  Et  quidem  cumin  Eze- 
chiele  loquereiur,  jam  nonsolumindecemtribubus 
ceciderai  paries,  verum  eiiam  Judu  parlem  in  Baby- 
loniam  transmigraverat,  et  ipse  Ezechiel  unus  de 
captivis  erai,  sed  adhuc  fuiurum  erat,ut  iterum  in 
Juda  caderet  paries  irrecuperabiliier»  quod  post 
passionem  Domini  racium  esl.  Idcirco  cum  prste- 
rito  tempore  dixisset  illic  «  siquiilem  ecce  cecidit 
paries,  »  subinde  ruturitemporisverbis  subjunxit: 
«  Proptereaerumperefaciam  spiritumtempeaiaium 
et  in  indiKnatione  mea,etimberinundansinfurore 
meo  erit,  et  lapides  grandes  irae  in  consummatio- 
nem,  et  destruam  parietem  quem  levistis  abFque 
temperamenio,  ei  adsquabo  eum  terrs  et  revelabi- 
turfunddmeniumejus.  »  Ruinam  hancsivedestru- 
ciioneiii  parietis,  et  desolationem  sanctificationam 
Judaicarum,  Danieli  loquens  angelus  Gabriel,  luce 
clarius  exprimit  his  vertns  :  «  Et  post  bebdomadas 
sexaginta  duas,  occideiur  Christu8,etnon  eritejus 
populus.qui  eum  negaiurusest,etcivitaiem  etsan- 
ctuarium  dissipabit  populus  cum  duce  venluro,  et 
flnis  ejus  vastitas,  et  posi  finem  belli  statuiadeso- 
iatio.  Et  doflciet  hosiia,  ei  sacrificium,  etin  templo 
erit  desolationis  abominaiio,  et  usquo  ad  consum- 
mationem  etflnem  perseverabitdesolatio^/Xifi.Lx).» 
His  dictis,  quibus  uiiquo  coromunia  toiius  geniis 
roala  prsnuniiaia  sunt^confestimpropriaquarum- 
dampersonarum  malaterribiliter  subjunxii,scilicet 
Jeroboam  regis,  et  Amasiae  sacerdoiis  illius  tem- 
poris.   8equiiur  :    Et  con^urgam   super  domum 


dio  percutiendus  addilur,  quod  et  factum  est.Con- 
Juravit  enim  contra  i1lum,videlicet  Zachari>iro,  Sel- 
lum  flliusJabeSfpercussitqueeum  palam  et  iuterte- 
cit,  regnavitque  pro  eo  juxia  verbum  quod  locuius 
fuerat  Dominus  ad  Jehu  :  Quia  studioaefecisti  om- 
nia,qu8e  erant  in  corde  meo  coniradomum  Achab, 
filii  tui  usque  ad  quartam  uenerationem  sedebunt 
auper  tbronum  Israel  (IV  Reg.  x).  »  Unde  notandum 
quod  non  dixerit,  consurgam  super  Jeroboam,8ed 
«  super  domum  Jeroboam  in  gladio.  »  Porro,Ama- 
siusdum  prophets  rebellionis  crimen  impinisere  ni- 
titur,  accusando  illuro,  doluit  purum  ejus  reterre 
lermonero,  sed  auxit  de  suo  quidpiaro  adjiciens,  in 
quomajus  videreiur  criroen.Videlicetparumillivi- 
debatur  ad  excitandum  regis  furorem,quod  dixerat 
ex  ore  Domini,  i  et  consurgam  super  domumJero- 
boam  in  gladio.  .»  Posset  enim  hoc  iDtelligi,  quod 
con  diceret  Jeroboam  esse  feriendum  gladio,  sed 
post  moriero  ejus  posterop,  quod  et  factum  est,  et 
idcirco  depravavit  dictum  testie  mendax  et  falsus 
accusator,  dicendo,  «  robeliavit  contra  ie  Amos.  t 
Hsc  cum  dicit,  »  in  gladio  morietur  Jeroboam.  » 
Iloc  agendo  satis  indicat  quam  nequissima  inten- 
tione  ori  ejus  eatenusinsidiatusfucrit,  utinveniret 
unde  accusaret  eum  sacerdos  aurei  vituli,et  exinde 
dives,  imo  vacca  pinguis,  sicut  superius  bic  idem 
propbetadixit:«  Audiie  hoc  verl»um«vaccspingue8, 
qus  estis  in  monie  Samaris  {Amos  iv).  ■  Sacerdo- 
tes  intelligi  volunt,  quorum  unusvel  maximuserat 
iste.Tandeminvenitunde  a.cusareteum  ubiregem 


Jeroboam  in   gladio    Et  misit  Amasias   sacerdos  D  nominavii  et,  sicut  jam  dicium  est,  ne  parvum  vi- 


Beihel  ad  Jeroboam  regem  Israel,  dicens  :  Rebel- 
lavit  contra  te  Amos  in  ro^^dio  domus  Israel,  non 
poteritsuslinere  terrauniversos  sermoneseJus.Eisc 
enim  dicit  Amos.  In  gladio  morielur  Jeroboam,  et 
Israel  captivus  migrabit  de  ierra  sua.Et  dixitAma- 
siaa  ad  Amos  :  Qui  vides,  gradere,  fuge  in  terraro 
Juda,  et  comede  ibi  panem,eiibi  prophetabis,et  in 
Bethel  non  adjicies  ultra  ut  prophetes,quiasanctifi- 
catio  regis  et  domus  regni  eit.  Et  respondit  Amos, 
et  dixit  ad  Amasiam  :  Non  sum  propheta,  et  non 
sum  fllius  prophets,  sed  armentariusegosum,vei- 
Ucaas  sycomoros.  Et  tulit  me  Dominua  Deua,  cum 


deretur  crimen,quoddH  domo  regis  propheia  dixe- 
rat,  in  ipsam  regis  personam  deiorsit,  corrumpens 
puritatem  sermonis.  Idcirco  mirandaretribuiiose- 
veritaiis  vel  Justitis  Dei,  dum  fornicario  sacerdoti 
cum  viiulis  aureis  fornicanti,  et  in  eadem  fornica- 
tione  populum  drttinenti  dicitur,  propter  divini  vel 
prophetici  sermonis  corrupiionem,  «  uxor  tua  in  ci- 
vitate  fornicabiiur,  et  filii  tui,  et  Qlis  tus  in  gladio 
cadent,et  humus  tuafuniculo  metieiur,eitu  interra 
polluta  morieris.  »  Nimiruro  quia  re^e  ipso  major 
erat  in  scelere,  major  etiaro  esse  debuit  in  ultione, 
ut  videlicet  rex  Jeroboam  non  in  seipsOi  ted  in 


353 


COMMENT.  IN  XU  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


854 


domo  viDdictam  corporalem  reciperetjd  estin  suo-  A 
cedeale  (ilio,  quatenus  percuteretur  gladio.Hic  au- 
tem  et  in  semetipBO  mortem,  et  in  uxore  proprla 
fornicatioDia  cladem,et  in  filiis  ac  niiabus  suiagla- 
dii  reciperet  ullionem.  Habc  de  prope  ventura  cito- 
quecomplenda  erant,utimprae8entiarum  completa, 
fidem  ccieris  facerent,  qus  longius  erant  difTeren- 
da,ut  propheta,quem  iili  falsum  etficere  nitebatur, 
fidelis  etverax  habereturexipsis  adversuriisuima- 
lis  quoB  propbetasaet  cito  comprobatus,  quod  non 
ex  corde  proprio,  sed  ex  ore  Domini  cuncta  esaet 
locutus.  Quomodo  autem  dicit,  vel  dicere  audet; 
«  Qui  vides,gradere,ruge  in  terram  Juda,etcomede 
ibi  panem,et  ibi  prophetabis^et  in  Belbel  non  ariji. 
cies  ultra  ut  propbete8,quia8anctificatio  regisestet 
domas  regni  ?  ■  Non  enim  parce  loqui(ur,non  leni-  Q 
terse  adversus  Deum  erigit  curnutus  bubalu?,  vi- 
braoseuperbi»  cornu,nec  recipiens  jugum  Domini, 
juzta  veritatem  ejusdem  supra  dicentis :  «  Nunquid 
trari  potest  in  bubalis  ?  »  Videntem,id  est  propbe- 
tam  illum  appeilat  dicendo, «  qui  vides,»  et  tamen 
8epotiusetregem  suum  audiri  imperatquam  Deum, 
cuJQS  voluntvttem  videt,  et  a  quoju>«8U8  estut  pro- 
pbetaret.  Quid  bic  econtra?  «  Non  8um,inquit,pro- 
pheta,  uec  iiiius  prophetsB,  sed  armentarius  ego 
Buuin,vellican8  sycomoros^et  tuiitmeDorainusDeus, 
cum  sequerer  gregero,et  dixit  ad  me :  Vade  et  pro- 
pbeta  populo  meo  Israel.nOuid  aliud  isteloquitur? 
Ni^i  iilud  idem  quod  apostoli  dicente8:<f  Obedire 
opurtet  Deo  magis  quam  horoinibus  (/Id.v).»  Quan- 
tum  putas  in  corde  suo  severitatem  geretiat  juste  p 
indigoatuB  bomo  prophetic®  auctoritatis.ct  sancto 
nobilitatuB  8piritu,dum  ccelotonante  etimperanle 
ut  prophetaret,  ranam  econtra  in  Hmo  coaxantem 
audiret,et  dicentem,«  non  adjicies  ultra  utprophe- 
tes?»  Dignam  igitur  viiissimi  hominis  superbis 
posoam  de  oraculo  pectoris  hujus  Spiritiis  sanctus 
protulit,  159  dicendoilli:  «  Et  lunc  audi  verbum 
Domini.  Tu  dicis :  Non  prophetabis  super  lsrael,et 
DOQ  stillabis  super  domum  idoli,  »  ego  autem  non 
•olummodo  Don  desinam  prophetare  super  lsrae],et 
Blillare  8uperdomumidoli,verum  etiam  propbetabo 
tibi.  Propriam  propbetim  tuam  partem  nunc  audi. 
«  Dxor  tua  in  civitate  fornicabitur,  »  et  castera  ut 
•upra.  Quod  vero  baec  dicturusin  spiritu  fortitudi- 
ni«  pramittit,  dicen^  :  «  Non  sum  propheta,  et  non 
8um  filius  prophet«,sed  armentariusego  8um;vel*  D 
licans  sycomoros,  et  tulit  nie  Dominus  Deus  cum 
sequerer  gregem.»  El  dixit  ad  me  :Vade  e*  propheta 
populo  meo  Israel.»  Magnum  est  testimooium  san- 
ct8  humilitatis  et  benecomposit®  mentis^quud  vi- 
delicet  non  turbaio  animo  vet  cum  rancore  talia 
prolaturus  eil,  «  uxortuain  civitate  rornicabitur,et 
filii  tui  et  nii»  tu«  in  gladio  cadent,»  etc.Pr»mit- 
tit  humiliterquid  fueriteiquid  ractus  8itgratia,Don 
meriti8,quod  videlicetnon  hffireditHnojiire  prophe- 
tieum  ministerium  assumpserit  vel  decorde  proprio 
prophetare  coBperit,  sed  necessititem  habens  obe- 
diendi,  gntiam  aspirtntlB,  imperiumqne  mittentii 


Domini  ezsecutus  sit.  Revera  qui  benevolis  hunc 
csterosque  prophetas  aspicit  oculis,intelligit  quam 
sine  prees*omptione,  quaiito  in  timore  propbetave- 
rint,  sicut  dicit  unus  ex  illis  :«  8i  occideiur  in  san* 
ctuario  Domini  propheta  et  sacerdos  {Tliren,  ii),» — 
«formidoet  laqueus  facta  est  nobis  vaticinalio  et 
contritio  {Thren.  iii).  »  Quod  idem  est  ac  si  dicat: 
Pro  eo  quod  occiduntur  prophetaeetsacerJotescor- 
ripienles  peccata  populi,  nec  saltem  in  sanctiiario 
Doniini  queunl  esse  tuti,nonab8qiierormidinevati- 
cinamus  sive  prophetamus,  sed  ipsam  formidiaem 
mortis  sive  contritionispuperatterror^et  imperium 
Domini,  et  angusti»  nubis  undique  sunt»  quia  si 
propbetaverimus,  occidimur;  si  non  prophetaveri- 
mus,  vas  nobis  esl,  quia  dispensatio  nobis  a  Deo 
creditaesl.Gum  igiturdicenii  sibi  idololatr»  sacer- 
dotiyK  non  adjicies  ultrautprophetesin  Bethel,quia 
sanctificaiio  regis  est,  etdomus  regni,  respondet: 
Et  nunc  audi  Vcrbum  Dumini.propier  hoc  uxortua 
in  civitate  fornioabitur,  et  lilii  tui  et  fili»  tus  io 
gladio  cadent,et  humus  tualuniculo  metietur,ettu 
in  terrapolluta  morieris.et  Israel  captivus  migrabit 
de  terra  8ua,i  concedendum  veritaii  et  compatien- 
dum  est  necessitati,  quia  videlicet  non  impatientis 
motus  animi,  sed  judicantis  est  Verbum  Domini, 
cujus  auctoritas  necessitatem  prophetffi  facit,  licet 
voluntas  non  desit  obsequendi.  Et  in  hac  severitate 
quauta  justitia  8it,ut  rite  perpendas.consideraquis 
prior  ista  dixeril,  «  et  Israel  captivus  migrabit  de 
terra  sua.f  Si  superiora  cuncta  reppicias,  nusquam 
istud  propb(*tam  dixinse  reperies  ad  verbuiu,  licet 
verba  ejus  eumdem  h<ibeant  sensum.  Galuroniator 
ejus  iste  sacerdos^utcontraillumaugeretinvidiam, 
proripendio  detulit  accusationem  tota  inlentioneli- 
bratam.  ■  Hsc,  inquiens,  dicit  Amos :  In  gladio 
morietur  Jeroboam,  et  Israel  captivus  migrabit  de 
terra  sua.»  De  prims  partis  falsitate  qua  dixit,c(  in 
gladio  roorietur  Jerobuam,  »jam  superius  dixinius. 
Porro  de  bac  parte,<c  et  Israel  captivus  migrabil  de 
terra  sua,»  dicendum  est  ;quia  verumquidemerat, 
licet  non  eadem  verba  dixisset  propheta:  nam  de 
verbis  ejus  animadverti  poterat.sedin  eodem  verbo 
valde  notabilis  est  atquedamnabilisaccusatoris  ca- 
lumnia.Quid  enim  ?  Niinquid  non  et  illud  de  verbis 
ejiis  aiiimadvertere  potuisset,  quud  eamdem  capti- 
vitatem  contolens  prvdicerel.  prasdicendocondole- 
ret  ?Nonne  depruximo  et  illudprophetamtlicentem 
audierat:«  Et  factum  ept.cumconsummassetcome- 
dereherbam  terre,dixi:DomineDeus,propitiusesto, 
obsecro.  »  [temque:  «  Domine  Deus.quiesce,  obse- 
cro.»  Vere  eri^ocalumniopus  acrusatoret  testis.qui 
tantum  illa^de  quibua  poteratinvidiaconfldri,detu- 
lit  et  amaris  vocibus  expret*sit,  qne  autero  digne 
p.)Bsent  mereri  gratiam,omnino  reticuit.Proindeet 
in  sententiacon-lemnati  sacerdotislaudabilisestjufi. 
titia  Dei,  et  in  propheta  prsdicanda  est  fortitudu 
veritati8,qui  loquente  inseDeo  ronfortatut<>,etquod 
senserat  coafessus  e8t,el  Don  negavit,et  quodnon- 
dam  dixerat  Buperadjeciti  meritam  diotando  irtm 


155 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


85« 


itnpio  sacerdoli.In  qaem  qaandovel  quoroodopraB-  A  et  locutosest  tibi  ?  Gonfestiro  respondittVisoraseB 


script»  sententi»  complets  sint,  Scriptura  non  re- 
feri,  sed  in  congprie  malorum  latet.  Non  enimsan- 
ct«Scriptur«vocavitcunctadenarrare,qne8inguli8 
ac<-iderunt  personis  vilioribus  et  obscuris.Sicet  il- 
lud  quod  Micbeas  Sedechiie  percutieniisein  maxil- 
ltm,et  dicenti:«  Mene  ergodimi>it  spirituaDomini 


in  die  illa,quando  ingredieri8cubiculum,intracabi- 
culum  Dt  abficondaria  (i//  Rfg  xxii),  •  singulari 
relatione  dignum  non  fuit  referrequaliter  comple- 
tum  sit,  quia,  sicut  jam  dictum  e8i,non  ilasede- 
prio^it  sanclw  Scripiur»  majestaSfUt  cunctadenar- 
ret,  vilibus  abs  re  immonindo  personis. 


LIBER    QUARTUS. 


159  Memoriter  tenendum  est  quas  vel  quales 
sibi  factas  oslensiones  propheta  jaro  narraverit. 
Prinia  ert  h«c :  «  Osiendit  mihi  Dominus  Deas,  et 
ecce  flctor  locusts  in  principio  germinantiumsero- 
tini  imbris,  et  ecre  eerotinus  post  tonsuram  gre- 
.  gi8,»et  cietera,  per  quem  intelligimus  AssyrioB  qui 
translatis  decem  tribubus  usqueHierusaleroadver* 
sus  Judsm  eraiit  venturi,et  cuncta  vastaturiinmo- 
dum  toosoris,  sive  novaculs  caput  et  pilos  pedum 
barbamque  universam  radentis,  sicut  Isaias  quo- 
qae  prsdixit  (/la.  vii).  Secunda  est  hec  :  «  O^ten- 
dit  mihi  Domious,  et  ecce  vocabat  judioium  ad 
Ignem  Doroinus  Deus,  »  et  caetera  per  qu«  intelli- 
gimus  Babylunios,  qui  erant  venturi,  et  civitatem 
Hierusalem  pariterque  domum  Domini  igniconfla- 
graturi.  Tertia  hsc:  i  Oslendit  mibi  Dominus, 
etecce  Dominus  stans  super  murum  litum,  et  in 
manu  ejus  trulla  ccmentarii,  »  et  catera  per  qua 
intelligimus  desolationem  ultimam  quam  fecerunt 
Romani,  qu»  nunquam  recuperanda  sii  secundum 
verba  dicentis  Domini  :  t  Ecceego  ponam  trullam 
inmedio  populi  mei  Israel,  non  adjiciam  altra  su- 
perinducere  eum.»  Post  istasmulorumostensiones 
principalem  quoque  malurum  eorumdem  causam 
ostendi  dignum  erat  osteosione  sive  imaf^ine  pro- 
pria.  H«c  autem  causa  avarilia  est,  radix  omnium 
malorum,qua  infecti  maxime  Jud»i  adomnescelus 
proventus  tandem  adboc  pervenerunt,atDoroinum 
gloria  crucifigerent,  ob  istam  maxime  causam,qai 
diBputabat  contra  avariiism  ipsorum,  comprobans 
illias  irooeratioois  esse  boinine8,qui  domum  Pairis, 
qu»  debuerat  esse  domus  orationis,  fecissent  spe- 
luncam  latronum,  Juxta  Jeremia  vaticinium  {Jer 
vii).  Sequitur  ergo: 

81  Uasc  ostendit  mihi  Dominus,  et  ecce  oncinus 
pomoram.  Et  dixit:Quid  tu  vides.Amos?  Etdixi: 
Uocinam  pomorum.Et  dixit  Dominus  ad  me:Venit 
flnis  saper  populummeum  l8rael,non  adjiciam  ul- 
tra,  at  pertranseam  eum.  El  stridebunt  cardines 
iempli  io  die  illa,  dicil  Dominus  Deus  ;  multi  mo- 
rienturfOmni  loco  projicietur  8ilentium.»Nimirum 
dum  ostenso  uncino  pomorum  dioit  Dominus,«ve- 
nitflnissuperpopulummeua:l8rael,»8ubdudiendum 

est,  propter  uncinum  i8taffl,8ivepropterilludquod 
iigoiflcat  «  uncinas  iste  pomorum  » ilano  aatam 


B  0880  avaritiam,  sicat  Jam  dictam  est,  seqaentia 
declarant.  Sequitur  enim  :  «  Auditehoc  qui  conte- 
ritis  pauperes,  et  deficere  facitis  egenosterra,  di- 
centes,  qnando  transibit  messis,  et  venundabimas 
merces  et  Sabbatum.  et  aperieinus  frumentum,  ut 
imminnamus  roensuram,  et  augeamus  Riclum,et 
supponamus  stateras  dolosas,  ut  possideamus  in 
arflrenio  egenos,  et  pauperes  pru  calceamentis,  et 
quisquilias  frumenti  venundemusf  »  Itemque  post 
sliqua :  a  Vidi,  inquit,  Dominum  sianiem  euper 
aliare,  et  dlxit:  Percutecardinem,  et  commovean- 
tur  superliminaria.Avaritia  enimin  capileomnium 
{AmoM.  ix).  »  Igitur  dum  causam  malorum  quttven- 
tura  erant  esse  asserit  avariti»  crimen,  mira  et 
mirabiliter  congrua  siroilitudine  illam    denotat, 

p  prsustendens «  uncinum  pomorum.  »  Uucinum, 
quo  arboris  rami  attrabi  solentad  carpenda  poma, 
qu»  manu  attingi  non  possunt.  Unca  profecto  est 
avaritia  roanus,  nec  nnquaro  nisi  ad  accipiendum 
extenditur.  Porrohomines  aliquid  habentes,  veluti 
rami  sunt,  poma  candida  sive  rubicunda  visuque 
pulchra  et  ad  vescendum  deleclabiliagerentes.Tuli- 
bus  avaritit  callide  insidiatur,  cujuslibet  artis  un- 
cinuro  innectsnscrt^broque  convolvenssilenterdum 
timet  audiri,  ut  et  daronum  fietpomo  detraclo,  et 
tamen  possessor  non  percipiat,  doneojameaturato 
fure,daronum  Buuro  tarde  reperiens  geniat.Veraet 
conveniens  in  haco8ten8ionei>imilitudo,dumetavA- 
riti»  dolus  uncino,  et  bona  temporalia  circa  qus 
laborat  avaritia  pomis  RSsimilantur.Pumum  quippe 
res  levisest,  maximeque  pueros  mulcet;  viiisau- 

*^  lem,  et  maxime  sanis  pro  minimo  est.Sic  niniirum 
bona  prsseniis  ssculi  levia  8unt,et  eo8  quidem  qui 
sensu  parvuli  8unt,nimi8oblectant;  sapientibusau- 
tem,  qui  coBlestia  sapiunt,  contemptihilia  eunl. 
Quoties  autem  ecclesiastici  viri  aniinom,  terreni 
bomines  attentaverint  ut  sibi  conformem  faciani, 
recte  conqaerendo,de  te  illodicaB  Davidicum  :  «Po- 
suerunt  Hiernsalem  in  pomorom  custodiam  {PsaL 
Lxxviii).»  £t  alibi  sanctus  vir  respiciens  etenume- 
ransvacuos  roenees  suos  :  «  Dies  roei,  inquit,  ve- 
lociores  fuerunt  cur>ore,  fugerunt,  et  non  viderunt 
bonuro,  pertransierunt  quasi  navespoma  portantes 
(/o6.  ix).  »  Ad  summum  utperpendas  bonaomnia 
iemportdia,  qas  sibi  ancas  avaritis  sitienter  attra» 


357 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS.  LIB.  III. 


358 


bit,  recieob  atilitatem  nomine  pomorum  denotari,  X  inoreduIietmalumoperantiAiarcJudaiquamGrflBci, 


Buieiidumest^quia  primus bomo cupiditatis crimen, 
perquod  periit,Qon  peraurucu  neque  per  argentum 
e^^d  per  exiKuum  poraum  admisit  (Gen.  in).  Nuno 
CGBptam  persHquHmur  iitleram.  t  Qiiid,iQquit,tu  vi- 
des,  Amos  ?  IJQcinum  pomoruni. »  Parvam  utique 
reiii  8ed  mafsoi  vides  maii  sigiium.  Si^niHcat  uam- 
que,  ut  jam  dictum  est,  avaritiae  malum,  propter 
quod  venturus  eratfiois  superillum  populuai.Hoc 
enim  prolinus  ait :  «  Veoit  finis  super  populum 
meuin  Israel.  »Qui8  vel  qualis  flnis  ?  Profectoma* 
lus  fiais,  et  quam  malus  vel  quali  nominesit  cen- 
sendus,  apud  Danielem  reperimus  bis  verbis  :  «  Et 
postbebdomadaseexagintaduasoccideturCbristus, 
et  QOQ  erit  ejus  populus,  qui  eutu  negaturusest.  Et 
civttatem  et  sanctuarium  dissipabil  populus  cum 


imo  priua  et  durius  Judffii  quam  Grffici  {nom,  ii). 
Hffic  intolligeus  pro^beta  in  iilo  quom  viderat  uu- 
cioo  pcuorum,  et  in  bis  audierat  verbis  dicentis, 
«  venit  finis  super  pppulum  meum,  »  annuntiat  pro* 
tinus  et  dicit .  «  Audite  bac,  qui  conteritis  paupe- 
rem,  et  deticere  facitis  egeno&i  terre,  dicentes  : 
Quando  transibit  mossis,  et  venundabimus  merces 
et  Srtbbatum,  etaperiemus  frumenium,  ut  immi- 
nuamus  mensuram,  ei  augeamussiclum  etsuppo- 
namus  stateras  dolosas,  ut  posMdeamus  in  argento 
egenos,  etpauperes  pro  calceamentis,  et  quisqui- 
lias  frumenti  vendamus  ?  »  Hoc,ioquit,auditequod 
]ocutus  esl  Dominus  ad  me,  Ohtendens  mibi  unci- 
num  pomorum.  De  vobis  enim  sermo  est  qui  estis 
&vari,qui  bsc  talia  facitis.  qui  pauperesdiripitis  ia 


^ ^^^ ,^ T--  r — r 1- 

duce  venturo,  et  flnis  ejus  vastitas,  et  posl  finem  "  dolo,  siobt  uncinus  ob  carpenda  poma  ranr.usculos 


belli  statuta  desolatio,  et  deflciet  bostia  et  sacrifi- 
cium,  et  io  templo  erit  abominatio  desolatioois,  et 
usqae  ad  consummationem  et  finem  perseverabit 
desolai io  (Dan.  ix).  »^Recte  ergo  154  cum  dixis- 
set,  «  veoit  fines  super  populum  meum  Isrdel,non 
adjiciam  ultra  ut  pertranseam  eum,  »  continuo 
Bubjunxit ;  «  Et  stridebunt  cardines  templi  in  die 
illa,  dicit  Dominus  Deus.  »  Quis  enim  non  audivit 
stridorem  cardmum  illius  templi,  idest  subversio- 
Deiu  oivitatis  et  sanctuarii  factam  vinceotibus  Ro- 
manis?  Porro  quod  pro  illoauditu  sive  tama  tanti 
excidiistndorem  posuit  cardinum  templi,quid  de- 
coris,  quantum  babet  gravitatis  ?  Quod  vero  addit, 
«  multi  morientur,  »  quam  verum  sittestis  est  Jose* 


attrabii.  Dum  enim  inbianter  desideratis,ut  trana- 
eun*e,  id  est  consumpla  messe,  quee  pauperibut 
parvula  est,  possitis  merces  charius  vendere,  dum 
desideratis  Sabbaium  adesse,  id  estseptimuro  an- 
num,  quo  secundum  legem  sabbatizat,  neclicetse- 
minare  aut  metere  ut  tunc  demum  repositum  ape« 
r!entes  frumenium  pro  Iibitu  vestro  vendatis,  mi- 
nuentesmensurametaugente8siclum,idestpretium, 
oompulso  paupere  per  inopiam,  ut  ipsas  quoque 
frumenti  vestriemat  quisquilias,  et  in  mercimonio 
tam  infelici  stat^sras  quoque  supponatis  dolosasi 
duni,inquam,taliter  efficitis  ut  in  argento  possidea- 
tis  egenos  fratres  vestros,  venduut  enim  sese  vobis 
necessitate  compulsi,  et  pauperes  factos  possidetia 


pbus.qui  tragosdiam  illam  describens,  mortuorum  C  pro  calceamentis,  id  est  pro  pretio  modioo  et  levi^ 


multitudinem  refert  pene  incredibilem.  Deinde  quod 
ait,  « in  omni  loco  projicietur  sileniium,  » idem  est 
ao  si  dicat  :  Rt  qui  superfuerint  ex  eis,ducli  in  om« 
nea  gentes  captivi,  abjecti  et  silentes  erunt,  aucto- 
ritatem  loquendi  non  babebunt.  Gbristum  quem 
confi*eri  noluQt,paIam  blaspbemare  non  audebunt. 
At  vero  quod  interposuit,  «  non  adjiciam  ultra  ut 
per  ranseam  eum,  ■  videlicetpopulum  meum,  bre- 
viler  satis  innuit,  nibil  jam  prodesse  illis  ritum  pa^ 
schfls  sive  immolationem  pascbalis  agoi,  cujua 
sangaine  postes  suos  signare  consueverant.  Olim 
bic  idem  Dominus  ita  dixit  :  «  Erit  autem  sanguis 
vobiB  ia  signum  in  jedibus,  in  quibus  eritis,  et  vi- 
detxi  sanguinem,  ac  transibo  vos,  nec  eritin  vobie 


quanto  vix  calceamenta  pu88intcomparari,nimirum 
uncino  doloso  poma  carpitis,  et  idcircovenit  super 
V08  finis,  qui  dicitur  va8lila8,sicul  Daniel  ait :  Heo 
enim  agendo,  non  cessabitis  donec  Gbristum  occi- 
datis  propter  avaritiam  veslram,  quia  cootraillam 
ipse  dispulabit,  el  extuno  erit  super  vos  finis,  ex- 
tunc,  inquam,  usque  ad  consummationem  et  finem 
desolatio  perseverabit  {Dan  ix).  Vos  inqaam,  qui 
tales  estie  et  talia  faciiis  audite  bso  :  Quid  audie- 
mus  ?  Nimirum  et  illud  quud  jam  dixi, «  quia  mihi 
uncinum  pomorum  Domious  ostendit,  »  in  quo  ser- 
roo  est  de  vobis,  et  boc  quud  prolinus  dicturus 
sum.Quid  est  illud  ?  «  Juravit  Domious  in  superbit 
Jacob.  8i  obiitus  fuero  usque  in  flnem  omnia  opera 


plaga  disperdens,  quando  percussero  terramiGgy-  D  eorum.Nunquid  superisto  con  commovebiturterra 


pti  (Exod.  xii).  »  Nuac  autem  d  cit  super  eumdem 
populum,  «  non  adjiciam  ut  pertranseam  eum.  » 
Etenim  ex  quo  fusus  est  ab  eis  sanguis  Agni  Dei, 
sanguis  Gbristi  Filii  Dei,  jam  non  recipitur  apud 
Dtsum  sanguis  agni  illorumbruti  pecoris,  sed  quas 
Biguattt  suDt  eigno  sanguinis  Gbristi,  8i}{DacuIo 
crucia  Filii  Dei,  ills  sunt  domus  Israel.  lUe  autem 
populus  qui  prius  dicebatur  Israel  inter  iEgyptios 
reputatur,  quia  non  babet  signum,  el  propter- 
ea  «  Don  adjiciam,  inquit,  ut  perlraiiseam  eum,  » 
et  subaudieadum  est,sed  percutiam  sicul  olim  ter- 
ram  iCgyptif  ita  et  nano  omnem  animam  hominii 


et  lugebit  omnis  babitatorejus  ?  V^l  ascendetquasi 
fluvius  universus,et  ejicietur,  et  defluet  qua^i  rivua 
i^gypfi.  El  erit  in  die  illa  di:it  Dominus  ;  occidet 
8oI  in  meridie,et  teoebrescere  faciam  terram  in  die 
luminiSyCt  convertam  festivitates  veslraain  luctum, 
et  omnia  cantica  vestra  in  planctum,  et  inducam 
super  umne  dorsum  vestrum  8accum,et8uper  omne 
caput  calvitium,  et  ponam  eam  quasi  luctum  uni« 
geniti,  et  novissima  ejus  quasi  diem  amarum.faicce 
dies  veniunt,  dicit  Dominus  el  emitiam  famem  in 
terram,  non  famen  panis  neque  sitim  aiju»,  sed 
audiendiverbum  Domini.Et  commovebunturamari 


35t 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


360 


usque  ad  mare,  et  ab  aquilone  nsque  ad  orieniem 

oircuibunt,  quflerentes  verburo  Domini.el  non  inve- 

nient.  »  Uoc  totumaudite  voe  avari  et  rapacee.non 

in  nttraotione  pomorum,  de  qualibus  jam  dictum 

eetfVobiemetl psis com placente?, « j n ravii  Domi n us. » 

Huc  jam  tertio  dixi,  quia  «  juravit  Dominue.   c 

Primo  dixi,  quia  «  juravit  Dorainiis  Deue  in  SHncto 

8uo.  »  Secundo  dixi,  quia  «  juravit  Dominus  Deus 

in  anima  8ua.  »  Et  ecce  nunc  terlio  'lico,  quia  •  ju- 

ravil  Dominus  in  superbiaJacob.  »  Trinajuramenli 

repetitio,vaIida  Testrae  condemnationis  est  confir- 

roatio.  Quale  autem  est  boo  juramentum,  <c  jurare 

Dominum  in  auperbia  Jacob?  »  Siquidem  «juravit 

Dominus  in  Sancto  suo, »  idero  eel  ac  si  dicat  ;«ju- 

ravit  per  animam  suam,  »  id  est   per  semetipsum. 

Porro,quod  nunc  ait,  «  juravit  Dominus  in  snperbia 

Jacob,  »  non  recte  sic  intelligitur.ac  si  dicat, « Jura- 

vit  per  superbiam  Jacob.  »  Quale  est  enim  jurare 

Deum  per  cujusquam  superbiam  ?  Denique  nec  bo- 

roinem  jurare  decet,imo  nec  licet,  per  causam  sive 

rem  indignaro.etsanctitati  contrariam.Est  ergo  sic 

intelligendum,  «  juravit  Dominus  in   superbia  Ja- 

cob,  •  ac  si  diceret,  «  juravit  propler  superbiam 

Jacob.  »  Sic  et  in  psalmo  cum  dicit :  c  Quadraginta 

annis  ofPensus  fui  generationi  illi,  et  dixi,  seroper 

hi  errant  corde,  et  isti  nonco^noverunt  vias  meas, 

quibus  juravi  in  ira  mea  (PsaL  xciv).  »  Imelligen- 

dom  est  ac  si  diceret,  juravi  propter  iram  roearo, 

propterea  qufa  me  provooaverunt  ad  iracundiam, 

(c  non  intrabunt  in  requiem  roeam.  »  Sic,  inquaro, 

prssenti  loco  curodicit,  «  juravit  Doroinu»  in  su- 

perbia  Jacob,  »  si  oblitus  fuero  usquein  finero  oro- 

nia  opera  eorum,  intelligendnm  est  ao   si  dicat, 

«c  juravit  Dominus  propter  superbiam  Jacob,  »  non 

obliviscar  ueque  in  finem  omnia  opera  eorum.  Re- 

vera  namque  euperbiacausaestcurDominusjuret, 

ouraeotentiam  super  peccatorem  juramento  firmet, 

cujus  Bimplez  sermo  veritae  est.   Ezacerbat  enim 

Buperbienlo  peccator  Dominum  ut  juret,  juxta  il- 

lud  in  p^alroo  :  •  Exacerbavit  Dominum  peccator, 

seoundum  multitudinem  ir«  susnon  queret  (P<(i/. 

ix).  »  Quandiu  per  ignorantiam  quis  peccat,quan- 

diu  per  Juventutem  sive  per  infirmitatem  quis  de- 

linquit,  ingemiscons  eo  quod   «  videat  aliam  le- 

gem  in  membri9  8uis,repugnantem  legi  mentissuae, 

et  captivum  se  duceniem  in  le^e  peccati,qos  est  in 

membris  suis  {Rom,  vii).  •  nondum  Dominum  exa- 

oerbavil,  155  nondumDominus  senlentiam  super 

illum  juramento  firmavit.  Idcirco  Psalmista  spem 

babens,  dioit :  «  Delicta  juvpntutis  roe»,  et  igno- 

ranliaf  meas  ne  memineris,  Domine  (PsaL  xxiv). » 

6ola  superbia  est,  cujus  delicta  Dominus  non  vult 

oblivi:»ci,  propter  quam   exacerbatus  non  qusrit 

«  secundum  multitudinem  iras  sus,  •  id  est  «  non 

requiret  (Psal,  x)»  peccatorem,  quia  multum  ira- 

tuspstilli.  Notandum  vero  qualiter  dicat,  Juravit 

Dominus  in  superbia  Jacob.  Scimus  naroque  quia 

Jacob  ille  patriarcha,cuju8  secundum  carnemerant 

velsuQt  isti  filii>magQo  fuit  humiliutis,  superbiam 


4  vero  non  h»huit.Alioquin,  quomodo  putamos  illum 
potuisse  cum  Deo  luctari,  et  invaluiese  cum  angelo 
(Gen,  XXXII  ;  Osf,  xii),  nisi  per  magnffi  humilitatis 
virtutem,  qus  vera  est  fortitudo  ?  Moyses  quoque 
quomodo  Deuro  tenere  potuisset,  dicentem  :  «  Di- 
mitte  me  (Exod.  xxxii),  •  nisi,  quia  virtute  humili- 
tatis  confortabatur,  stans.sicut  Psalmistadicit, «  in 
confractione,  » id  est,  in  nimia  mentis  bumilitate, 
«  in  con^pectu  ejus  ?  »  (Psal,  cv  )  Jacob  ergo  non 
snperbus,  sed  humilis  fuit,  et  inde  cum  Deo  valde 
luctari  potuit.  Notandueigitur,  ut  jam  dictum  eet, 
modus  dictionis,  dum  non  dicit  :  Juravit  Dominus 
in  superbia  populi,  de  quo  dixerat  :  «  Venit  iinis 
super  populum  meum,  »  eed  «  Juravit  Duminus, 
inquitjn  superbia  Jacob.  »  brpviiernamqueinnuit, 
valde  es?e  incongruam,  magnaqueanimadversione 

u  dignam  superbia:::  in  filiis  hominis  pauperiB,  qui 
t)ta  vita  sua  fuit  humilis  qui  suo  Iratri  Esau  longe 
di8:*imilis,  cum  ille  foris  veneratur,  simplex  domi 

habitavit,  qui  ad  iroperium  palris,  et  roatris,  ut 
uxorem  acciperet,  peregre  profectus  in  baculo  uo 
Jordanem  transivit,  qui  non  in  lecto  ehurneo,  sed 
nuda  bumodecubans,  lapidemque  habeos  6upi»o8i- 
lum  capiti,  visionem  magnam,  scilicet  pcalam  cos- 
los  tangenfem,  et  Dominum  scaln  innixum  vidit, 
qui  prouzore  semel  et  iterumservivit  annissepte- 
Qis,  et  pro  roercede  de  ovibus  sumenda,  sez  annis 
Boceri  gregem  pavit,  quique  deinde  cum  duabus 
turmis  regrediens,  civilatemque  hic  manent  non 
babens,  sed  futuram  inquirens,  peregrinus  et  ad- 
venasuper  terram  de  loco  in  locum   ivit,  fixis  ac 

C  refixis  tentoriis,tandemquein  iE^^yptum  cum  omni 
domo  sua  deveniens.  stansquein  conspectu  Pha- 
raonis,  peregrinationem  euarri  coQfiteri  non  eru* 
buit,  «  dies,  inquiens,  peregrinationis  vits  me» 
centum  tringinta  annorum  sunt  parvi  et  mali,  et 
pastores  ovium  sumus  servi  tui,  et  nos  et  patres 
nostri  (Gen.  zlvii).  »  In  filiis,  inquam,  pairisejus- 
modi,qui  tam  humiliter  vizit,  superbia  est  valde 
reprebensibilis.imo  etexspcrabilis.  Etidcircosatis 
oongrue,  «  Juravit  Dominus.inquit,  in  superbiaJa- 
cob,  »  breviter  innuens  quam  graviter  Doroinus  tu- 
lerit,  quod  a  patre  taro  humili  tam  longe  super- 
biendo  degenerassent  filii.  Et  quid  Juravit  ?  «  Si 
oblitus  fuero,inquit,  »  id  estnullo  modoobliviscar, 
«  omnia  operaeorum,  »  subauditur^quaecunquefe- 

D  cerunt  ex  quo  egresdi  ex  iEgypto  vitulum  formave- 
runt,  etadoraverunt  Nam  licei  tuncMoyses  tenuerit 
Dominum.  et  placatus  fueril,  ne  faceret  malum, 
quod  locutus  tuerat  adversuB  populum  suum,  ta- 
men  postmodum  dixit  :  «  Ego  autem  in  die  ultionis 
visiiabo  et  hoc  peccatum  eorum  (Exod.  zxxii).  • 
Ex  tunc  omnia  quaecunque  fecerunt  non  obliviscar 
opera  eorum,  imo  et  a  eanguine  Abel  justi,  omnia 
venient  super  impiam  generationem  eorum  iMatth, 
xxiii).  Ita  juramento  prsmisso,  quasi  quereres 
qualiteroperum  illorum  memorerisqus  Jurasti  te 
Qon  debere  oblivi8ci,adhuc  in  ipso  fervorequo  ju- 
ravitiintirrogtt,  et  dicit ; «  Nunquid  super  iato  qoq 


361 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  IV. 


m 


commovebitur  terra,  el  lugebil  omnis   habitator  A 
ejuB?»  Ac  si  dicat :  Nunquid  operum  illoram  re- 
cordatio  legis  est  adhibenda?  Nunquid  huic  populo 
taliafacienti  parva  debetur  ira?  Nonne  merito  reve* 
labuntcoeli  iniquitatemeju8,etterra  adversus  eum 
consurget?  Utiquesicfletyquiasic  fieri  justum  est* 
Juravi,  et  immutabilis  est  eententia,  ut  super  isto, 
vel  pro  causa  ista,  quodsuperbus  factusest  Jacob, 
commoveatur  terra,  commoveatur  caput  terraeRo- 
manum  imperium  et  adversus  eum   consargat,  et 
ita  commota  terra,    ubi    movebitur   tanti  imperii 
terrena  potestas,  «  lugebit  omnis  habitator  ejus,  • 
videlicet,  quiafinzit  sibi  timorem^quod  non  posset 
habitare  terrarum,ni8i  unushomo  moreretur.Dixe- 
runt  enim  :  «  6i  dimittimus  eum  sic,  venient  Ro- 
mani,et  tollent  nostrum  et  locum  et  gentem(Joan.  n 
xi).  »  Idcirco  «  lugebit  omnis  habitatoreju8,»8ub- 
auditur  terrffi,quod  et  factum  est  in  illaobsidione, 
ubi  confluxerant  multitudine  increduli,divino  illos 
ad  poenam  judicio  trabente.  Unde  et  oongrue  moz 
subditur  :  Et  ascendit   quasi  fluvius  universus,  et 
adjicietur  et  defluet  quasi  rivus  iflgypti.  »  Mirum 
namque  hoc  fuit,   quod  venturis  Romanis  ad  obsi- 
dendum  Hierusalem,  instante  jam  solemnitate  pa- 
Echali,  tanta  in  illam  multitudo  confluxit  fiduciam 
habens  in  magna  firmitate  ampls  civitatis^utrecte 
dioat,  «  et  ascendit  quasi  fluvius  universus,  •  sub- 
auditur,  habitator   ejus.   Abundanter  enim  quasi 
fluvius  venit,  et  muros  civitatis  confluendo  imple- 
vit.  Quia  vero  futurura  erat  ut  post  innumerabilem 
mortuorum  congeriem,  ruptis  et  patefactis  muris, 
reliqui  caperentur,  et  in  omnes  gentes  ducerentur 
eaptivi.  Recte  subjungit  :  «  Et  ejicietur  et  defluet 
quasi  rivas  iEgypti ;  »  ejecti   sunt  enim  residui, 
8icat  jam  dictum  est,  et  per  totum  orbem  defluxe- 
runt,  qui,  quasi  fluvius,  confluxerant  putantes  se 
intus  posse  tutos  contineri.  Et  quomodo  defluxe- 
ruQt?  «  Qaasi  rivus  iEgypti,  >  inquit.   Miro  modo 
dictum,  mirumque  innuitmysterium.Noluitdicore, 
quasi  Jordanis  qui  fluvius  erat  terrfls  illias  populi, 
et  obsessis  indeque  in  captivitatem  ducendis  multo 
vicinior^  quam  aliquis  rivus  terras  iEgypti.  Quare  ? 
Yidelicet  quia  ncluit  ille  populus  esse,  sicut  Jorda- 
nis,Doluit  suscipere  sacramenlum  baptismiChristi, 
qui  baptizatus  est  in  fluento  Jordanis.  Idcirco  de- 
fluxit  8icut  rivui  iEgypti,  nam  ecce  revera  Judsi  et 
apad  Deam  et  apud   homines   reputantur  et  sunt  0 
sicut  >Cgjpti,imo  et  vere  yfii^yptii^id  est  tenebrosi, 
quia  corde  sunt  excABcati.Unde  et  protinus  sabjun- 
git  :  c<  Et  erit  in  die  illa,  dicit  Dominu8,occidet  sol 
in  meridie,  et  tenebrescere  faciam  terram  in  die 
laminis.  »  Quisenim  est  iste  sol,  nisi  sol  justitin 
Ghristas,  sol  verus  et  (Bternus,  qui  in  ista  die,  io 
isto  lempore  mundum  universum   illuminavit,  et 
qaando  cospitiste  dies  luminis^nisi  quando  visita- 
vit  Dos  oriens  ex  alto   sol   iste,  quem  miro  modo 
Ifaria,  id  est  maris   stella   peperit  ?  Nox  erat  et 
Bialla  coQSurgeDs  de  spirituCreatorissui  concepit, 
cum  parTula  esset,  magnum  solem  peperit,  et  ex- 

Patrol.  CLXVill. 


inde  est  dies  Iuminis;meridie8  autem,ex  quo  idem 
8ol  exaltatus  est  Hterra^resurgensamortuis  in  ccb- 
lum  ascendit.In  isto  meridie  sive  die  iQminis,  Do- 
minus  terram,  id  est  Judaeam  tenebrescere  fecit, 
ut  jam  non  dicantur  aut  sint  Jud6ei,sed  iEgyptii,id 
est  tenebrosi  ctcdeci,quia  sol  Ghristus  iilis  occidit, 
eo  quod  non  credant  quod  mortuus  resurrexerit. 
Hujas  obscurationis  et  cfficitatis  cordiom  illorum 
signum  illud  fuit,quod  meridie,  id  est  hora  sexta, 
dum  cruciflxissent  illum,  iste  diurnus  sive  quoti- 
dianus  sol  obscuratus  est,et  tenebrs  super  terram 
factae  sunt.  Tantum  scelus  in  festivitate  sua,  quas 
dicitur  Phase,id  est  PaschajCommiserunt.Sequitur 
ergo,et  dicit  firmiter  sub  eodem  firmamenlosecuB- 
dum  justum  judicium  :  «  Et  convertam festivitates 
vestras  in  luctum,  et  omnia  156  cantica  vestra 
in  planctum,  et  inducam  superomne  dorsum  ve- 
strum  saccum,  et  super  omne  caput  calvitium.  » 
Hoc  ita  planum  et  notum  est,  ut  expositione  non 
indigeat,  quia  festivitates  illorum  in  luctum  con- 
versaesunt,  eo  quodin  pascbali  festivitatesaaGhri- 
stum  occidendo,  Christi  discipulosetmatrem  ejus, 
juxta  quod  praedixerat  Simeon  :  «  Et  tuam  ipsius 
animam  pertransibit  gladius  (Luc,  ii),  »  lugere  fe- 
cerunt.  Idcirco  imminente,  ut  jamdictum  est,  pa- 
schali  festivitatOjObsessi  lugere  coeperunt,  cunctas- 
quefe8tivitate8annuasIugubreshabuerunt,etomnia 
cantica  iliorum  in  planctum  conversa  sunt,tanta 
utique  tuncmiseria  fuitut  nunquam  meliorerccau- 
sam  habuerint  induendi  saccum  super  dorsum 
suum,  etdecalvandi  caput  8Uum,quod  facere  con- 
suetum  erat  in  luctu,  ob  magni  doloris  indicium. 
Quod  deinde  subjungit  :  •  Et  ponam  eam  quasilu- 
ctum  unigeniti,  et  novissima  ejus  quasidiemama- 
rum,  »  insanabilem  fore  denuntiat  dolorem,  irre- 
cuperabilem  desolationem.Qualisestenim  planctus 
unigeaiti?Utique  inconsolabilis^quiaconsolatio  non 
est  alterius  flliiilU  cujusunigenitus  mortuusfaerit. 
Unigenitus  autem  Ghristus  est,  non  solum  Deo  Pa- 
tri,  verum  etiam  Synagogs  cujus  de  oarne  carnem 
assumpsit.  Mortuus  est  illi  ;  ipsa  namque  mater 
crudelis  eum  occidit,  nec  vult  audire  quod  resur- 
rexerit,  imo  nec  vult  scire  quod  ille  Ghristus  sit 
unigenitusDei.  Porro  Deus  alium  UDigenitum  non 
habet,  nec  alium  mittet,  quia  ipse  unigeaitus  est. 
Idcirco  luctus  Synagogae,  que  unigenitum  occidit, 

in  sternum  inoonsolabilis  erit,  quemadmodum  in 
Zacharia  ipse  diiit :  «  Et  aspicient  ad  me  quem 
oonflxerunt,  et  plangent  eum  quasi  unigenitum,  et 
dolebunt  sicut  doleri  soleat  id  morte  primogeaiti 
[Zach.  xii).  »  Et  Dunc  quidem  super  eum  lugere 
noluDt,  sed  futurum  est  io  Dovisfiimo  ut  lugeaat. 
Idcircocum  dixisset,  «  et  ponam  quasi  luctumuni- 
geniti,  ■  continuo  subjunxit,  «  et  novissima  ejus 
quasi  diem  amarum.  »  Novissima  namque  suntea 
quflB  sequuntur  praesens  seculum.  In  illis  novis- 
simis  promittit  illis  luotum,  et  ea  forequasi  diem 
amarum,id  est  vere  diem  amarum,  quemadmodum 
econtra,  cum  dicent  sancti    :  «  Farfi  snmus  sicut 

12 


363 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSI3 


36i 


consolati  (PsaL  cxxv),  »  id  est  esse  constal  ac  bi  A  qa»runtverbum  Domini,  ut  velinl  exsurgere  sibi 


dicant  vere  consolati.  Etenim  ille  dies  in  quo,  ut 
jam  dictum  eatjvidebunt  in  quem  conGxerunt,8ive 
aspicient  ad  eum,  quem  confixerunt,  vere  illis 
amarus  erit,  aicut  alius  propheta  dicit :  «  Yox  diei 
Domini  amara,el  tribulabitur  ibi  fortis  (Soph.  i).  m 
Tunc  dissimulare  non  polerunt  iuctum  unigeniti, 
quem  nunc  dissimulant  dicentes  ad  alterulrum  in 
malis  8uis :  «  Taoe  et  non  recordoris  nominis  Do- 
mini  (Amos  vi).  »  Inlerim  miseri  sunt  ubique  ter- 
rarum,neque  ullum  merentur  reperireconsolalionis 
verbum,  sicut  olim  in  iEgypto  et  in  Babylonia,  vel 
quoties  afflicti  sunt.consoiationeminveniebantcla- 
mantes  ad  Dominum.Hoc  est  quod  conlinuo  dicit: 
«  Bcce  dies  venientdicitDominus.Elmittamfamem 


aliquem  propbetam,  dolentes  quod  non  aliquam 
babeant  in  bomine  gloriam,  qui  signa  faciat,  et 
ventura  praedicet,  ad  satisfaciendum  cupiditati  ip- 
sorum,  ut  iterum  congregentur,  et  in  illam  lerre« 
nam  Hierusalem  redeant  non  jam  lapideam,  sed 
aureolamatquegemmataai,8ecundumvanamnimi8- 
que  avaram  spem  suam.  Taliter  esurientes  nun- 
quam  comedent,  taiiter  8itiente8,nunquam  bibent, 
taliler  quairentes  verbum  Domini  .nunquam  inve- 
nient,  sed  pro  verbo  Domini  spiritum  recipiunt 
erroris,  pro  Gbristo  Anlichristum  sunt  reoepturi. 
Sequitur :  «  In  die  illa  deficient  virgines  pulcbrs  et 
adolescentes  in  siti,  qui  jurantin  deliclo  Samaris, 
et  dicunt :  Vivit  Deus  tuus  Daa,  et  vivit  via  Ber- 


in  terram,non  famem  pani8,neque  sitim  aqu8B,8ed  ^  sabee,  et  cadenl,  et  non  surgent  ultra.  »  Quamvis 


audiendi  verbum  Domini.  Et  commovehuntur  a 
mari  usque  ad  mare,elab  aquilone  usque  ad  orien- 
tem  circuibunt,  quaBrenles  verbam  Domini,  et  non 
invenient.  »  Hoc  mirum  est,  et  miserabile,  quod 
ipsi,  quorum  de  terra  panem  Scripturarum,no8ad- 
venae  messuimus  et  comedimus,  famem  patiuntur 
et  siti  pereunt,e8uriunt  et  non  comedunt8iliunt,et 
nonbibunt.  Etenim  quod  amplius  mirandum  est, 
ipsi  panem  buno  nobia  deferunt,etcircumferunt,et 
tamen  non  inveniunt,  sicut  in  Evangelio  mystice 
significatum  cst,  ubi  maxima  multitudine  veniente 
ad  Dominum,  cum  vellet  illis  dare  ad  manducan- 
dum,  «  erat  ibi  puer  unu8,  habens  quinque  panes 
bordeaceos,  et  duos  pisces  (Joan.  vi).  •  Habebat  el 


paulo  ante  priemisso,  «  et  emittam  famem  in  ter- 
ram,  »  statim  eubjunxerit,  «  non  famem  panis, 
neque  sitim  aquae,  sed  audiendi  verbum  Domini;» 
tamen  cum  dicit,  «  in  illa  die  deficient  virgines 
pulchrffi  et  adoiescentes  in  siti,  »  recte  ulrumque 
intelligitur,  scilicettam  fames  panis  et  sitis  aque 
quamfames  et  siti  audiendi  verbum  Domini.Nam, 
etsi  nunc  Judsi,  quamvi8captivi,panem  habentet 
aquam,  tunc  utique  non  habuerunt,  quando,  sicut 
jam  supra  dictum  e8t,ab  hostibus  circumdati  8unt 
in  vindictam  sanguinis  Ghristi.  Tunc,  inquam,cor- 
poraliter  quoque  defecerunt  virgines  adolescentes 
in  8iti,tanta  lamque  mira  defectione,  ut  mirum  sit 
si  quisquam  calamitatem  illamabsque  horroreani- 


non  manducabat,portabat  et  non  esuriebat,8ed  ac-  p  mi  perlegerepossii.  Verum,  quia  fames  et  sitiscor- 


cepit  ab  illo  Jesuset  fregit,deditqueillis  quos  refi- 
cere  volebat  (ifrtd  ).  Sic  denique  Judsi,  quoniam 
8unt  sensu  pueriii,  nescientes  quid  ferant,  panem 
ferunt  verbum  Dei,menle  jejuni,et  secundum  ani- 
mam  aridi,  quia  Dominus  immisit  eis  famem  au- 
diendi  verbum  Domini.  Hoc,  inquam,  mirum  et 
mi8erumest,quodonu8tiverboDominicircumeunta 
mariAtlanteo  usque  ad  mare  Britannicum,id  est  a 
meridie  ad  occidentem,  et  ab  aquiJone  usque  ad 
orientem,  qus  orbis  terrarum  quatuor  plags  sunt^ 
«  qusrentes  verbum  Domini  et  non  inveniunt. » 
Videlicet  quia  csci  8unt,idcirco  idipsumquod  por- 
tant  videre  non  possunt.Excscavit  enim  illosmali- 
tia  ipsorum.  Quomodo  autem  contingit  eis  ut  quse- 


poralis  comparatione  famis  etsitisaudiendiverbum 
Domini,  qus  fames  vel  sitis  anims  est,  pro  levi 
reputari  debet,  idcirco  cum  dixisset:  «  Et  emittam 
famem  in  terram,  »  ne  putaretur  hanc  parvam 
vindictam  famis  corpore/e  rependere  illorum  ava* 
ritiae,  «  non  famem,  inquit,  panis,  neque  sitim 
aquffi,  sed  audiendi  verbum  Domini,  «  ul  sit  sen- 
8U8  :  Non  primum  famem  panis  et  sitim  aquae 
immitto  illis,  sed  prima  erit  vindicta  fames  au- 
diendi  verburo  Doroini,  fames  autem  panis  et 
sitis  aquffi  superadjicietur  eis.  Narrat  auteoi 
vetus  historia,  tam  Latina  quam  Grsca,  et  om- 
nium  gentium  barbarum  nibil  fame  durius, 
157  qussepecompeHitobscssosbumanisvescicar- 


rant  et  non  inv6niant,cum  Dominus  dicat :  <  Quse-      nibu8,et  in  suum  ssvire  naturam,ita  ut  nec  paren- 
rite  et  invenietis(^/i/(/i.  vii)»;itemque  et:«Qui  quae-  ^  les  parcant  parvulis  liboris,  sicul  nec   illa  infelix 


rit,invenit  ?  »  (ibid,)  Quoinodo  istud  convenit,  nisi 
quianonqusrunt  sicutest  quffirendum,quia  nonin 
illo  quaerunt  in  quo  est  qusrendum.In  Christoqui 
quaerit,  invenil  quod  comcdat  ul  non  esuriat,inve- 
nitquod  bibat  ut  non  sitiat.  Ideo  dicit:  «  Qui  venit 
ad  me,  non  esuriet,  et  qui  credit  in  me,  non  sitiet 
unquam  (Joan,  vi).  »  Item  :  «  Si  quis  sitit,  veniat 
ad  me  et  bibat(7oan.  vii}.  »  At  illi  Gbristum  ode- 
runt,  consortium  nullum  cum  Christo  habere  vo- 
lunt.  Quomodo  ergo  invenirent,  qui  miro  roodo 
sine  verbo  Dei,  quod  Ghristus  est,  verbum  Dei 
querunt   ?  Mira  qusrentium  dementia,  dum  ita 


Maria  pepercit,quds  in  illaobsidione  parvulum suum 
coxitet  comedit.Quid  igitur  de  fame  dicendum  est 
animarum,qua8po8t  vitam  prssentem  procul  dubio 
sentitur,  si  hoc  facit  fames  corporum?Utraquetunc 
oppressit  populum  Judsorum,et  nunc  usque  oppri- 
mit  illa,  qu»  deterior  est  fames  et  sitis  verbi  Do- 
mini.  Qus  vel  quales  sunt  virgines,  et  qui  adole- 
scentes  ita  dcficientes?  Ait  :  «  Qui  jurantindelicto 
Samaris,  et  dicunt :  Vivit  deus  tuus  Dan,  et  vivit 
via  Bersabee.  »  In  ilio  tempore,  quando  h»c  pro- 
pbetabantur,  vitulus  aureus  colebatur  in  Dan,  qui 
terminus  est  terras  Jadaic»,et  ibant  iliuc  per  viam 


365 


COMMENT.  IN  XTl  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  IV. 


366 


Borsabee,longo  vidclicetitincre  propter  regesJudse,  A.  cumsingula  reperissent,  adea  cum  clamore  curro- 


declinantes  eos,  quin  et  idcirco  vitulos  illos  fecerat 
llieroboam,  ne  ascenderent  decem  tribus  ad  oran- 
dum  inHierusalera  (III  Reg,  xii),reputan8  ne  con- 
verlerentur  cor  populi  ad  doninum  suum  regem  Juda. 
In  tantam  autem  venerationem  venerat  illis  talis 
factura,scilicet  facies  vitulinu,  ut  quomodo  soliluni 
fuerat  jurari,  t<  vivit  Dominus  Deus,  verbi  gratia, 
vcluticum  Jonatbas  dixit:  «  Vivit  Dominu8,et  vivit 
anima  tua^  rex,  si  Dovi  (I  Heg.  xvii).  »  Sive  Elias: 
«  Vivit  Dominus  Deus  in  cujus  conspectu  sto  (III 
Reg.  xvii),  »  ita  vulgo  jurantes  jam  dicerent:  «  Vi- 
vit  dominuB  deus  Dan,  et  vivit  via  Bersabce,  »  per 
quam  itur  in  Dan.  Aureus  erat  illo  vitulus,  et  inde 
facile  persuaderi  poterat  populo  quod  esset  deus. 


bant  {Job.  xxx).  »  Nimirum  herbiset  ardoribus  et 
radici  juniperorum  comparari  possimus  fabulas  et 
genealogias  eorum.  Quoties  cum  illis  sermonem 
conferimus,  si  qua  de  fabulis  ac  genealogiis  occasio 
incidit,  ibi  clamosi  atque  deserti  sunt,  et  veluti 
quidpiam  herbarum  sive  corticum  aut  radicum  ju- 
niperi  de  convallibus  rapientes,  ad  singula  cum  cla- 
morecurrunt,dumaliquid  nugarum  retexentes  de* 
clamant,  euoque  arbitratu  magistri  sunt.  Porro  ad 
enucleandumScripturffisensum^ita  egestate  etfame 
steriles,  ita  squalentes  et  miseri  sunt,  et  non  solum 
dolere,verum  etiam  admirari  possimusimbecillita- 
tem  puerilis  sensus  eorum.  Sequitur : 
Cap.  IX.  —  «  Vidi  Dominum  slantem  super  alta- 


Quare?nimirum  quiamenteseorum  obtinueratava-  g  tare,  et  dixit :  Percute  cardinem  et  commoveantur 


riti^  8piritus,et  idcirco  apud  cogitationes  eorum  non 
parva  res  erat  aurum,mu)toque  plus  placebal  aspe- 
ctibus  eorum  tale  metallum  quam  meDtibus  Deus 
eorum.  Ergo  deus  illorum  erat  aurum,deu8illorum 
erat  Mammon.  Nunquid  a  tali  scelere  queunt  im- 
munes  existimari  ScribaBetPharissitemporisillius, 
quo  passusest  Dominus  D08ler,in  quem  sanctorum 
prophetarum  tota  intentio  tendit?  Nonne  illorum 
mcnte8maximeobtinueratMammon,et  pereumdem 
deum  jurabant,  per  quem  et  illi,  dicentes  :  «  Vivit 
DenstuusDan?»  —  «  Vffivobis,aitipseDomiDU8,du- 
ees  c«ci,  qui  dicitis:  Quicunque  juraverit  per  tem- 
plum,DihiI  est;  qui  autem  juraveritin  auro  templi, 
debet  (Malih.  xxiii).  »  Nonne  isti  Deo  prsferebant 


superliminaria.  Avaritiaenim  in  capite  omnium,et 
Dovissimum  eorum  in  gladio  interflciam.  Non  erit 
fuga  ejus.  Fugiet  et  non  salvabitur  ex  eis  quifuge- 
rit.  »  Adhuc  depromitur,  et  magis  ac  magis  decla- 
ratur  sententia  vindex  contra  supradictara  euper- 
biam  Jacob,  cum  dicit :  «  Avaritia  enim  in  capite 
omnium.  »  Nam,  cum  avaritia  de  superbia  quoque 
tractari  testis  esl  sapiens  vir,  qui  cum  dixisset : 
«  Avaro  nihil  est  scelcstius  [Eccli.  x),  »  continuo 
subjunxit;  i  Quid  superbis,  terra  et  cinis?  »  {Ibid.) 
Divitiarum  namquecomessuperbiaest.  Idcirco  Apo- 
stoius:  «Divitibu8,inquit  hujns  mundi  prsBcipenon 
Buperbe  sapere  (I  7tm.  ti).  •  Sed  jam  admiranda; 
hujus  visionis  sacramentum    ingredientes,  litterce 


aurum?  «  Qui  enim  jurat  in  templo,  inquit,   jurat  ^  ordinem  prusequamur.  »  Vidi,  inquit,  Dominum 


io  illo  et  in  eo  qui  habitat  in  ipso  {ibid.),  »  Ergo 
sicut  templo,  ita  et  illi  qui  habitat  in  templo,pr8B- 
ferebant  aurum,dicendo:  «  Quicunque  juraverit  per 
templum  nibilest;  quiautem  juraveritin  aurotem- 
pH,  debet.  »  Igitur  oum  dioit,  «  qui  jurant  iu  de- 
licto  Samariffi,  et  dicunt :  Vivit  deus  tuus  Dan,  • 
noD  omittamus  illos  qui  in  auro  jurare  docebant, 
quia  videlicet  multo  cupidius  isti  aurum  colueruut 
quam  illi  patres  eorum.  IUi  Damque  idcirco  cole- 
baDt  aurum,De  asceDdeDdo  adorare  in  Hierusalem 
discereDt  reverti  ad  David  regem  suum.Isti  autem, 
ut  licentius  possiderent  aurum,  per  quod  docebant 
esse  jurandum  magis  quam  per  Deum  vel  per  Dei 
templum,  occiderunt  verum  David  Oliumque  Da- 
vid,  Fiiium  Dei  regem  suum.  Talis  eorum  deus  est 


Btantem  super  altare.  »  Magna  vere  vi8io,et  magne 
rei  signiflcatio  ezatitit.  Prophetico  deiDde  spiritu 
vidit,et  revera  futurum  erat,quod  illi  talis  visio  prn- 
ostendit.  Quierimus  ergo,ubi  vel  quandofactum  sit 
tale  quid,  cujus  in  signum  stans  Doroinus  super  al« 
tare  videri  debuerit.  Quffirentibus  autem  in  toto 
Ghri8ti'Evangelio,  vel  in  omni  evangelicae  gratiie 
sacramento,  nihil  tam  magnum,  nihil  tam  evidens 
secundum  hujus  visionis  proprietatem  Dobis  occur- 
rit  quam  sobema  vel  habitus  DomiDi  Dostri  Jeeu 
Gbristi  cruciflxi.  Crucifixus  uamque  et  sacriflcium 
pro  Dobis  factuB,  Buper  altare  cruois  8tetit,8tationd 
difficilifStationelaborioBasibi.DiligenteraDimadver- 
toDdum,  oec  uDquaro  oculis  meutis  Dostrie  debet 
abesBe  BlalioDlB  illiuB  epectaculum.  PeDdebatet  eta- 


deu8  Dan,  quod  interpretatur  judiciumy  traxit  enim  "  bat  manibus  ad  crucie  comua  conflxiB,  pedibus 


illos  ad  judicium  seterDum.  Item  talis  illorum  via 
est  Bersabee,  quod  iuterpretatur  puteut  juramenti 
Bive  puieus  satietatiSt  quia  Jurabant  in  auro  quo 
volebant  quidem,8ed  non  poterant  eatiari.  Proinde 
•  cadent,  inquit,  et  non  surgent  ultra,  »  consumpti 
fame  supradicta,  fame  audiendi  verbum  Dei,  sicut 
comperimua  ex  his  qui  supersunt  ex  illis.  Denique 
maximebisconvenit,  quod  sanctus  Job  dicil:«Ege- 
state  et  fame  sterilis,  qui  rodebant  in  solitudine 
squalentescalamitate  et  miseria^et  mandebant  her- 
bas  et  arborum  cortices,et  radix  juniperorum  erat 
cibus  aorum.  Qui  de  convallibus   ista   rapientes, 


iigno  auppedaneo  per  olavorum  flxuram  cobsren- 
tibus  in  modum  stanlis.  Taliter  stans  ipse  hoslia, 
crux  vero  allare  erat.Propter  talem  ejus  stationem 
fulurumeratut  destrueretur  illud  JudaicflBsuperbin 
templum,  juate  profecto,  quia  taliter  etanti  crude- 
les  insullantes  dicebant:  «  Vah,  qui  destruistero- 
plum,  etin  triduo  illud  resdificas  {Matifi,  xxvii).  » 
Dixit  ergo  ita  atans  :  «  Percute  cardinem  et  commo- 
veantur  superliminaria.  •  Guicunque  dixerit,  sive 
videnti  h(BC  propbetaB,  sive  angelo,  nimirum  illa  in 
viaione  percusaio  cardiniset  commotiosuperlimina- 
rium  certissime  adfuturum  signifioabat  templi  exter- 


367 


RDPERTI  ABBATIS  TCITIENSIS 


368 


miniuratanta  percusaione,  tanla  commotione  ut  ho-  A  etc.  Ista  quinque  dixil,quorum  Iria  quidem  impos- 


dieque  admireturorbis  terrarum.  Quam  obcausam? 
«  Avaritia  enim,  inquil,in  capite  omnium,»  cui  vi* 
delicet  avaritiae  crudelissim»  fructus  fuit  avaris  et 
impiis  scelus  istud,  quod  taliter  Dominum  super 
altare  crucis  stare  fecerunt.  Nam,  cum  qaotidie 
disputaret  conlra  avaritiam  illorum,  iliud  maxime 
concitaverat  eos,  quod  diutius  non  ferens  pertina- 
ciamavaritiae^propterquam  domum  Patrisdomum 
orationis,8peluncam  fecerunt  latronum  {MaUh.[xxi)f 
Scripturam  implevit  dicentem  :  «  Zelus  domus  tu« 
1 58comeditme(P«a/.  Lzviii),  »  mensas  nummula- 
riorum  cathedrasque  vendentium  columbas  con- 
vertens,  factoque  de  restioulis  quasi  fiagello  oun- 
ctos  ejiciens  (Matth,  zxi).  Avaritia  ergo  in  capite. 


sibilia  erant  fleri,  unum  impossibile  non  fieri,  item- 
que  unum  possibile  fleri.  Etenim  ut  angustiam  fu- 
giens  homo  vivens,  ad  infernum  descendat,  ibique 
vivat  vita  incolumi^  impossibile  est.  Attamen  dicit: 
«cSide8cenderintusqueadinfernum,indemanusmea 
educet  eos.  »  Item,impossibiIe  est  ut  bomopennas 
volucres  assumat,  et  in  CGslum  volet;  attamen  di- 
eit :  «  Et  si  ascenderint  usque  ad  cGslum,  inde  de- 
traham  eos.  »  Iiem»  impossibile  est  ut  homoin  pi- 
8cem  mutetur,et  profundum  maris  subintret;  alta- 
men  dicit ;  «  Bt  si  celaverint  se  oculis  meis  in  pro- 
fundo  maris,  ibi  mandabo  serperti,  et  mordebit 
eos.  »  Quid  igitur  per  ista  qu(B  impossibilia  sunt 
contendit,nisi  quod  manus  suas  homo  nusquam  ef- 


id  eBt,in  summa  intentione  omnium,et  idcirco  per-  n  fugere  possit,  cum  inde  quoque  detrahere,vel  illuc 


cusso  cardine  et  motis  superliminaribus^idest.de- 
Btruoto  summo  sacerdotio,8ummis  Scribarum  Pha- 
rissorumque  ordinibus,  novissimum  [quoque  eo- 
rum,  id  est  plebeium,  in  gladio  interOciam.  «  Non 
erit  fuga  eis.  »  Gircumdati  namque  erunt  et  co- 
angustati  undiqne.  Quod  etsi  fugeril,  i  non  sal- 
vabitur  qui  fugietez  eis.  •  Si  descenderint  usque  ad 
infernum,inde  manus  mea  educet  eos:  et  si  ascen- 
derint  usquead  coBlum,  inde  detraham  eos:  et  si 
absconditi  fuerintinvertice  Carmeli,  indescrutans 
auferam  eos :  et  si  celaverint  se  ab  oculis  meis  in 
profundo  maris,  ibi  mandabo  serpenti,et  mordebit 
eo8.  Et  si  abierint  in  captivitatem  coram  inimicis 
Buis,  ibi  mandabo  gladio,  et  occidet  eos,et  ponam 


usque  persequi  po8set,quo  nuilus  vivens  profugere 
potest?  Unum  eorum  quaB  dizit,po88ibiie  est,ut  jam 
dizimuB^  fieri,  scilicet  ascendere  in  verticem  Gar- 
meli  ^  Sed  vide  quanta  cum  irrisione  dicat  «  si 
absconditi  fuerint  in  vertice  Garmeli.  »  Vallesenim 
et  defossa  terrarum  potius  quam  vertices  montium 
onptare  solet,  qui  cupit  abscondi^civitas  autem  vel 
aliud  quid  in  monte  positum  non  potest  abscondi 

{Matth.  v).  Est  tamen  modus  quidam  in  infernum 
descendendi,  quo  possit  homo  descendere,  in  fuga 
vultus  Domini,  scilicet  cum  desperans^  a  Deo,  dia- 
bolo  sese  maligno  fcBdere  tradit.  Nonnullos  fuisse 
ejusmodiinpopulo  Isaias  insinuat,cumdicit:«Dizi- 
stis  enim:  Percussimus  fcedus  cum  morte,  et  cum 


ocuIoB  meoB  super  eos  in  malum.  t  Mirabiliter  Do*      inferno  feoimus  pactum.  Flagelium  inundanB,cum 


minuB,  qui  super  altare  crucis  stare  habebat,  ut 
jam  dictum  est,  simul  oum  prsoBtensione  stationiB 
illiuB  omnipotentiam  euam  depromit,  mira  decla- 
matione  asserit  quod  manus  suaB  nullus  inimico- 
rum  ejuB  eCfugere  pobeit.  Nunc  ut  verba  hec  melius 
perpendere  queamua  siroul  recordemur  iJIud  quod 
idem  homo  factus  jamque  passuruB,sive  super  aram 
crucis  staturus  dizit :  «  Et  ego  si  ezaltatus  fuero  a 
terra,  omnia  traham  ad  me  (Joan.  |zii).  »  Hoc  illia 
dizit  qui  jam  illum  in  ^crucem  ievare  cogitaverant. 
Et  quidem  ai  soliuB  gratis  attractionem  cogites, 
cum  dicit :  «  Omnia  trahamad  me,  »  subaudiendum 
est  utique  electa.  Si  autem  hoc  attendaB,quod  per 
illam  in  cruce  ezaitationem  Fiiii  hominis  judicia- 
riam  super  vivos  et  mortuos   acoepit   poteetatem, 


transierit,  non  veniet  super  nos,  quia  posuimus 
mendacium  spem  nostram,  et  mendacio  pertracti 
sumus  {I$a,  zzviii).  •  Item,  modo  quodam  quasi  in 
CGslum  ascenditur^cum  quis  superbis  pennis  ultra 
semetipBum  elevatur.  Et  modo  quodam  in  profun- 
dum  marie  intratur,videlicet  sectando  curiosa,  ni- 
miasque  subeundo  curas  sseculi  hujus.  Quocunque 
modo  sive  ilium  ad  inferna  descensum,  sive  iilum 
ascenBum  ad  ccBlum,  sive  demersionem  illam  in 
profundum  marie  intelligas,  illud  Davidicura  sem- 
per  decantandum  est  :  «  Quo  ibo  a  spiritu  tuo,  et 
quoa  facie  tua  (ugiam?  8i  ascendero  in  ccBlum,  tu 
illice8,8ide8cenderoad  infernum,ade8.  Sisumpsero 
pennae  meaBdiluculo.ethabitaveroineztremisma- 
ris,  et0nim  illic  manus  tua  deducet  me,  et  tenebit 


accepit  enim  secundura  bumanitatem,  cui   nihil  ^  medezteratua(P«a/.  czzzviii).  »  Est  etiamquidam 

deerat  secundum  divinitatem,  cum  dicat :  «  Omnia 

traham  ad  me,  »  subintelligendum  est  actione  po- 

lentiffi,  ut  manuB  meaa  nuUuB  vestrum  possit  effu- 

gere.  Habens  enim  potestatcm  judicium  facere,  se- 

debo  super  sedem  majestalis  me«,   atque  omnes 

gentescongregabuntur  ante  me,et  omnia  elecia  sta- 

tuam  ad  deztram,  reproba  vero  ad  sinistram  meam. 

Nimirum  quod  illic  idipsum  intelligendum  eei,  et 

hic,videlicetquod  nuIiuBefTugere  possitmanushu- 

juB  Domini,  qui  super  aitare  crucie  taliter  tamque 

dolendo  habitu,  pendendo  etetit,  Btando  pependit. 

«  8i  descenderint,   inquit,  aaque  ad  infernum.  » 


abscondendi  modus  in  verticeGarmeli,  videlicetse' 
cundum  nomen  ipsum  Carmeli,quod  interpretatur 
sdentia  circumcisionis,  Gnm  enim  inimici  Ghristi 
quusiscionterdisputant  etcontendunt  decircumci- 
sione  carnis,  ut  videantur  rationabiliter  repellere  a 

80  fidem  Evangelii,  ecce  ubsconditi  sunt  in  verti  e 
Garmeli,  sed  inde  scrutans  aufert  eos  Christu8,dum 
Bcrutundo  ScripturaB  nosGhriBtiani  faisos  illos  esse 
convincimus.  Ultimum  eorum  quse  dictasunt:  «  Et 

81  abierint  in  captivitate  coram  inimicia  suis,  »  im- 
poBBibile  erat  non  fierinecenim  ipei  dimittere  po- 
terant,  quin  abieriDt  ducti  in  omnea  genteB  captivi 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -*  IN  AMOft  UB.  lY. 


370 


«  Ibiy  inquit,  mandabo  gIa(iio,et  occidet  eos.  »  Hoc  j^  taDgit  terram  et  tabescit,  •  in   otramqoe  partem, 


saepe  factum  est  ut  ex  bis  qui  dispersi  aunt  JudaBis 
csdes  plurima  fleret,  Domino  utique  mandanle  gla- 
dio,  cojus  in  arbitrio  gladius  omnis  est,  quia  <.  non 
est  potestas,  oisi  a  Deo  (Rom,  xiii).  »  Quod  deinde 
subjungit,«  et  ponam  oculos  meos  supcr  eos  in  ma- 
lum,  et  Don  in  bonum,  »  modis  duobus  jam  dictis 
perticit,  dum  mandat  serpenti,  et  mordet  eos  invisi- 
biliter  morsu  malo,  qui  aeterna  mors  animae  est, 
dum  mandat  gladio,  et  occidit  eos  occisione  visi- 
bili,  quae  corporalis  mors  est.  Utram  boc  intelligi- 
mus,  et  in  psalmo,  cum  dicit,«Tradentur  in  manus 
gladii  »  Romanorum,  el  secundum  animam  partes 
vulpium,id  est  malignorum  spirituum,  sunt  (Psal. 
Lxii).  Et  secundum  animam  quidem  omnes,  quo- 
niam  impmnitentes  sunt,mor8u  serpentis  moriun- 
tur,  et  partes  vulpium  sunt,  secundum  corpus  vero 
noQ  in  omnibus  gladio  mandatum  est,  ut  oocidal 
eos,  quia  praeter  boc  quod  reliquiae  salvandae  sunt 

{Hom.  zi),  etiam  memoriae  et  bonori  Gbristi  pro- 
dest  vita  et  dispersio  illorum,quemadmodum  ipse 
dicit  in  psaimo  :  «  Deus  ostendit  mibi  super  inimi- 
003  meos,  ne  occidas  eos,  ne  quando  obliviscantur 
populi  mei.  Disperge  illos  in  virtute  tua  (Psal. 
Lvm).  »  Multum  enim  Gbristum  colenMbus  confert 
boc  quod  Cbristi  inimici  Judaei  inter  eos  vivunt. 
Sesum  namque  libros  bajulant,in  quibus  inveniun- 
tur  cuDcta,  de  quibus  conHrmamus  fidem  Gbristia- 
Dam,necdicere  potest  quis,  quod  nova  doctrina  sit, 
dam  antiquam  proferimus  auctoritatem  ex  libris  quos 
habentilli.Sequitur:«EtDominusDeu8exercituum 


fi 


scilicet  in  bonam   et   in   malam   intelligi  potest, 
quia  postquam  a  terra  exaltatus  est,  alii  tangentes 
iUum  salvi  faoti    sunt,   alii   perierant.   Siquidem 
tangentes  illi  pauci   ex  Judaeis,   multi  ex  genti- 
bus  tabescentes  et  compuncti  corde   pcenitentiam 
egerint,  itemque  multi  tam  Judaei   quam  gentilea 
male  tabescentes,  et  invidentes,  Evangelio  Ghristi 
tangente,  id  est  percutiente  illo,   tam   in   anima 
quam  in  corpore   perierunt   et  pereunt.   Etenim 
tabesoere  tam  in   bona  quam  in   mala  signiGca- 
tione  poni   non   est  dubium.    In   bona   ut  illic, 
M  tabescere  me  fecit  zelus  meus,  quia  obliti  sunt 
verba  tua  inimici   mei  (Psal.   cxviii).  »   In   mala 
ut  alibi :  «  Peccator  videbit  et  irascetur,  dentibus 
6uis  fremet  et  tabescet  (Psal.  cxi).  »  Item   quod 
aequiiur,  «  et  lugebunt  omnes  habitantes  in  ea,  » 
similiter  in   utramque   partem   recte  intelligitur. 
Nam  qui  oompuncti  corde  pmnitentiam   egerunt, 
bonum  luctum  babuerunt,  juxta   illud  :    «   Beati 
qai  lugent,  quoniam  ip8icon8olabuntur(.1fa//A.v).» 
Qui  vero  poenitentiam  non  egerunt,  maxime  Judaei, 
malum  luctum  habuerunt,  videlicet  de  quo  supe- 
rius  dictum  est :  «  Et  convertam   festivitates   ve- 
atras  in  luctum,  et  omnia  cantica  vestra  [in  plan- 
ctum  {Amos  viii).  >    Item  quod   sequitur  :    «   Et 
a^cendet  sicut  rivus  omnib,  et  defluet  sicut  fluvias 
iGgypti,  »  in   utramque  partem   dividendum  est. 
Nam  ascendere  bonum,   defluere  malum  est.   In 
his   qui   pcBnitentiam    egerunt,   fldes    Evangelii, 
gratia  Spiritus  aancti  de  fonte  Gbristoproourrens, 


qui  tangit  terram,  et  tabescit,  et  lugebunt  omnea  ^  sicut  rivus  ascendit  in  his  qui  impoenitentes  fue- 


habitantes  in  ea.  Et  ascendet  sicut  rivus  omnis, 
et  defluet  siout  fluviuSiCgypti.  Qui  aediflcatin  coelo 
ascensionem  suam,  el  fasciculum  suum  super 
terram  fundavit.  Qui  vocat  aquas  maris,  et  eifun- 
dit  eas  super  faciem  terrae,  Dominus  nomen  ejus.» 
Quia  dixerat  ibi,  «  mandabo  gladio,et  ocoidet  eos», 
valde  159  convenienter  de  illo  propheta  subjun- 
xit,  «  et  Dominus  Deus  exerciluum,  »  subauditur, 
ipsc  est,  qui  boc  se  faclurum  dicit,  quia  profecto 
mandare  potest  gladio,  qui  Dominus  exercituum 
est,  qai  non  unum  tantum  sed  multos  oxercitus 
habet,  quia  videlicet  Assyriorum  atque  Cbaldfleo- 
rum,  praesertim  et  Medorum,  Graecorum  atque 
Romanoram,  et  omnium  gentium  exercitus   ser- 


rant  vel  sant,  maxime  in  JudaBis,  cuncta  car- 
nalium  cnremoniarum  vanitas  et  inutilitas  defluit, 
et  est  ubique  contemptibilis,  nullusque  Jam  verus 
Dei  cultor  illas  suscipit.  «  Defluit,  inquam,  sicut 
fluvius  JBgypti,  »  quia  videlicet  non  utcunque 
contemnantur  caeremoniae  carnalis  Judaismi,  sed 
ita  ut,  quicunque  illas  exercent,  reputentur  et 
sint  velut  iEgyptii,  id  eat  tenebrosi  et  omnino 
Rubri  maria,  qaod  est  baptisma  Gbristi,  transitu 
indigni.  In  his  quoque  qui  ex  gentibus  credide- 
runt  isle  prophetis  versiculus  sic  impletur,  ut 
quod  valde  timendum  est,  «  multi  vocati  pauci 
vero  sint  electi  {MaUfi.  xxii).  »  Nam  quia  pauci 
electi  sunt  recte  dicitur,  «  et  asoendet  sicut  rivaa 


vierunt  et  serviunt  ei,   quamvis   nescientes,   ut  D  omnis,   »   qui  videlicet    rivus   minor  est  quam 


videlicet  regnum  aliud  alio  superveniente  destrua- 
tor,  justo  ejus  Judicio,  sicut  postmodum  dioturus 
est,  «  ecce  oculi  Domini  Dei  super  regnum  pec- 
cansy   et  oonteram  illud  a  facie    terrae.  »    Gum 

ergo  dicit,  t  et  Dominus  Deus  exercituum,  » 
subauditur,  ipse  est,  mirari  te  non  vult  quod 
dixerit  se  gladio  mandare,  qui  quando  stetit,  ut 
jam  dictum  est,  super  altare,  id  est  patibulum 
crucis,  gladium  nullum  ostendit,  nec  saltem  Pa- 
trem  rogare  voluit,  ut  quod  facere  poterat,  plus 
quam  duodecim  legiones  angelorum  exhiberet  sibi 
{Mallh.  xxvi).    Quod   protinus    subjungit,   «  qui 


fluvius  ;  et  quia  malti  sant  vooati  qui  non  pertin- 
gunt  ad  eleotionis  ascensum  recte  Babjungitur, 
«et  defluet  sicut  fluvius  iGgypti.  »  Ex  ipsis  qui 
ascendunt  sicut  rivus,  ut  Jam  dictum  est,  com- 
pletum  propositum  Dei  in  aediflcationem  Eccleaiae 
Gbristi, «  quod  est  oorpus  ejas,  plenitudo  ejus 
{Ephes.  i),  »  cujus  «  ipse  caput  est,  »  siout 
Apostolus  dicit  (Coloss.  i).  •  Recte  ergo  subjan- 
gitur,  «  qai  aedifloant  in  ccelo  asceosionem  soam.t 
Ascensio  namque  rivi  omnis,  id  est  electi  omnis, 
spirilualem  ex  ipso  gratiam  habentis,  ascensio 
ipsiuB  est.  «  Quod  enim  illio  ascenderunt  tribua 


871 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIBNSIS 


372 


tribu8Domini(P^a/.GXzi),  »  nonasceDdentium  facul-  A.  ^^^^  ^^"^^  Domini  Dei  super  regnum   peocans,  et 


taSy  sed  gratia  vocantis  agit.  «  Et  nemo  ascendit  in 

CGBlum,  nisi  qui   descendit   de   coqIo,  Filius   ho- 

minis  qui  est  in  coelis  {Joan,  iii).   »  Et  ApoBtoius 

cum  dixisset :   « Qui  descendit   ipse   esti  et   qui 

ascendit  super  omnes  ccelos,   ut  impleret  omnia, 

et  ipse  dedit  quidem  quosdam  apostolos,  quosdam 

autem   prophetas,   alias  vero  evangelistas,  alios 

autem  pastores  et  doctores,  ita   sententiam  com- 

plevit  ad   consummationem  sanctorum   in   opus 

ministerii,     in     sediflcationem    corporis     Ghristi 

(Ephes,  iv).   »   Pulchre   ergo   dictum   est,   «   qui 

eediflcat  ascensionem  suam  in  ooolo,  »   quia   vide- 

licet  ascensus  sanctorum,  corporis  Ghristi   ffidifl- 

catio  est,  et  quod  membra  sequuntur  ascendeado, 


conteram  illud  a  facie  lerrs.  »  Ac  si  dicat :  Quid 
gloriamini  vos,  JudoBi.  de  proprietate  Dci,  et  gen- 
tibus  derogatis?  «  An  Judsorum  Deus  tantnm  ? 
nonne  et  gentium  ?  imo  et  gentium  (Rom.  iii),  » 
sicut  ^thiopes,  ita  et  vos  mihi  estis  nec  magis 
aut  roinus  propinqui,  quia  sicut  Judaeos,  ita  et 
^thiopes  ego  creavi.  Quod  si  in  hoc  gloriamini, 
et  propter  hoc  vos  potius  quam  alias  gentes  ad 
me  pertinere  Jactatis,  quia  feci  vos  ascendere  de 
terra  ^gypti.  Nanquid  propter  hoc  alterius  na- 
turs  sive  conditionis,  quam  csteri  homines  estis  ? 
Nempe  et  Palsstinos  de  Gappadocia,  et  Syros  as- 
oendere  feci  de  Cyrene.  Non  ergo  erigamini  in  su- 
perbiam,  quod  160  vos  de  iCgypto  eduxerim,  et 


gratia  capitis  est  prseuntis^  quod  solum   propria  n  quasi  pecuiiarem  populummeum,Pharaoni8ervire 


virtute  ascendit.  «  Et  fasciculum  suum,  inquit, 
super  terram  fundavit.  »  Nimirum  quando  Ghri- 
stus  in  coelum  ascendit,  parvum  apostolorum 
numerum  in  terra  reliquit,  et  eosdem  misso 
sancto  dilectionis  Spiritu,  quasi  in  fasciculum 
ligavit  vinculo  charitati&  et  unitate  fldei,  et  ejus- 
modi  «  fasciculum  fundavit,  »  id  est  in  funda- 
mento  posuit,  et  super  illum  Eoclesiam  suam 
ediGcavit.  Deinde  el  de  gentibus  nounullos  tanta 
implevit  ubertate  ccelestis  gratis  et  verbo  do- 
ctriae,  ut  secundum  apostolorum  imitationem 
poseent  Ecclesiam  Ghristi  instruere.  Hinc  protinus 
subjungit.  c  Qui  vocat  aquas  maris,  et  efTunditeas 
super  faciem  terrs.  »  Maris  namque  nomine  in- 
terdum  gentilitas  significatur,  ut  illic  :  «  Propter- 


non  passus  sim,  neque  arbitremini  quod  propter 
hoc  soliB  vobis  debeatnr  regnum  Dei,  quia  vide- 
licet  et  in  hoc  esculo  .^thiopes  Palsstinos,  Syros 
atque  Judeos  distantes  locisatquecorporibus  mor- 
talitatis  lege  sociavi,  et  pro  arbitrio  meo  servos 
meos  huc  illucque  committo,  et  in  universas  pro- 
vincias  transfero,  et  in  illa  coelesti  Sion,  cujus 
fundameuta  Bunt  in  montibus  sanctis,  simililer 
omnes  sive  ex  omnibus  gentibusquoscunque  fides 
commendaverit,  congruis  mansionibus  collocet, 
sicut  per  Psalmistam  dicit :  «  Memor  ero  Raab  et 
BabyioniSy   scientium    me.    Ecce   alienigene,    et 

Tyrus,  et  populus  iEtiopum,  hi  fuerunt  illic 
{PsaL  Lxxxvi).  »  Econtra,  sicut  squali  conditione 
omnes  eunt  facli,ita  quicunque  peccaverint  squali 


—  o  o ' — ^        n '       ^ ^      «^ ^ 

ea  non   timebimus,   dum    turbabitur  terra,    et  ^  judicii  mei  sententia  punientur,  et  omnia  absque 


transferentur  montes  in  cor  maris  {Psal,  xlv).  » 
Hoc  enim  hunc  habet  sensum :  Non  timebimus 
tribulationes  futuras  qus  tunc  erunt,  quando  tur- 
batis  et  repellentibus  Verbum  Domini  Judffiis, 
quibus  primum  oporlebat  praedicari  Evangelium, 
transferentur  apostoli  in  medium  gentium.  Ita- 
que  «  qui  vocat  aquas  maris,  et  efTuodit  eas  su- 
per  faciem  terre,  »   idem  est  ac  si   dicat :   Qui 

homines  gentiles  falsas  et  insipidas  habentes  aquas 
secuiaris  scientiffi,  sursum  vocat  et  cceleBtia  facit 
sapere,  constituitque  dootores  ut  tam  loquendo 
quam  scribendo  compluant  terrair  Ecolesis.  Quis 
hec  tanta  et  talia  facit  ?  «  Dominus,  inquit,  no- 
men  eju8,t  quia  revera  non  posset  talia  facere.non 


discretione  personarum  impia  regna  subvertam. 
Nam  t  ecce,  inquit,  oculi  Domini  super  regnum 
peccans,  et  conteram  illud  a  facie  terrs.  »  Quod 
autem  vel  cujus  gentis  regnum  tanium  peccavit 
quam  illlus  que  prophetas  occidit,  et  ipsum  pro- 
phetarum  Dominum  cruciflxit  ?  Ne  ergo  in  super- 
biam  erecti,  peccatores  ex  gentibus  ad  fldem  ve- 
nientes,  repellendos  esse  censeatis,  quia  Judsi  non 
minus  quam  Grsci,  imo  primum,  sive  magis 
quam  Grsci,  iram  et  indignationem,  tribulatio- 
nem  et  aagustiam  sunt  recepturi,  quicuuque  non 
acquiescunt  veritati  {Rom,  ii),  ita  ut  regnum  quo- 
que  illorum  temporale  destruatur,  etenim  a  facie 
lerrs  conteram   illud.  «  Verumtamen  conterens 


pOBset  de  mortuis  resurgens  in  ccelo  asoensionem  D  non  conteram  domum  Jacob,  dicit  Dominus  :  ecce 


suam  8edifioare,nisi  esset  Dominus.Idcirco  et  David 
cum  dixisset :  «  Iter  facite  ei,  qui  ascendit  super  oc- 
casum  (Pia/.LXvii),»  continuo  subjunxit,«  Dominus 
nomen  illi  {ibid,).  •  Hoc  Jud»i  multum  graviter 
tuierunt  quod  genliles  vocati  et  recepti  sunt, 
invidentes  saluti  illorum.  Biempli  gratia,  ita  ut 
Petro  dicerent :  «  Quare  inlroisti  ad  viros  prspu- 
tiumhabentes  ?  »  {AcL  xi.)  Et  multa  his  similia. 
Recte  ergo  sequitur  :  «  Nunquid  noo  ut  filii 
iCthiopum  vos  estis  mihi  filii  Israel,  ait  Dominus? 
Nunquid  non  Israel  aecendere  feci  de  terra  iCgypti, 
et  PalestinoB  io  Gappadocia,  et  Syros  de  Gyrene  ? 


enim  mandabo,  et  coocutiam  in  omnibus  gentibus 
domum  Israel,  sicut  concutiuntur  in  cribro,  et 
non  cadet  lapillus  super  terram.  In  giadio  mo- 
rientur  omnes  peccatores  populi  mei,  dicunt  : 
Non  appropinquabit,  et  non  veniet  super  nos  ma- 
lum.  »  Gertam,  et  qus  faili  non  possit  suam 
Deus  commendat  providentiam,  dum  prsmisso, 
«ecce  oculi  Domini  Dei  snper  regnum  peccans, 
et  conteram  iilud  a  facie  terre,  »  subjungit,  «  ve- 
rum  conterens  non  conteram  domum  Jacob.  » 
Idem  enim  est  ac  si  dicat :  Gonteram  quidem  do- 
muQL  Jacob  io  reprobis,  sed  non  conteram  in  ele- 


373 


COMMENT.  IN  Xll  PROPH.  MIN.  —  IN  AMOS  LIB.  IV. 


374 


ctis.Impossibile  namqueesl,dumconteritur  regnum  A  ourvaverunt  genua  ante  Baal.  8ic  ergo,  inquit,  et 


Judaicum  contritioue  RomansB  virtutis,  dum  occi- 
duntur,  dum  dispergunt  in  omnes  gentes  captivi, 
perire  Deo  quemquam  ex  illis  quos  prsescivit  et 
praBdestinavit  [Rom.  viii).  »  Non  enim  regnum  vel 
gentem  iiiam  sic  contrivit,ut  nullum  ex  illasalvuin 
esse  velit.  Hinc  Apostolus  dicil:«  Nunquid  repulit 
Deus  populum  suum  ?  Absit.  Nam  et  ego  Israelita 
suro  ex  semine  AbrabsB  de  tribu  BenJamin.Non  re- 
pulit  Deus  piebemsuam  quam  praescivit  {Rom.xi),» 
eto.  Palchra  valde  similitudine  ipsum  mysterium 
innuit,  de  quo  Apostolus :  «  Nolo  enim,  inquit, 
vos  ignorare,  fratres,  mysterlum  hoc,  nt  non  sitis 
vobis  ipsis  sapientes,  quia  caecitas  ex  parte  conti- 
gil  in  Israol,   donec  plenitudo   genlium   intraret 


inhoctemporereliquiaesecundumelectionemgraliaB 
salvffi  factae  sunt  {Rom.  xi).  »  Porro,  peccatores 
ejusdem  populi  omnes  in  eosuntpeccatore8,«quod 
dicunt :  «  Non  appropinquabit,  et  non  veniet  super 
no8  malumyCt  idcirco  in  gladio  morienlur,»  inquit. 
Ergo  non  parvi  criminis  estdicere  «  non  appropin- 
quabit,et  non  venietsuper  nos  malum,»  cum  Deus 
vel  Spirilus  sanctus  dicatperos  prophetarum,«ap- 
propinquabit  et  veniet  super  vos  maluro.  »  Vera- 
citer  crimen  hoc  esse  magnum  antiquo  et  nimis 
dolendo  exemploestcomprobatum.Nam  Deusdixit: 
«  In  quocunque  diecomederisex  eo,mortemorieriB 
{Qen.  iii).  »  Econtra  serpens  :«  Nequaquam,  inquit, 
morte  moriemini  {ihid.).n  Itaque  qui  per  serpentem 


{ibid.).  »  Pulchra,  inquam,   similitudine  idipsum  n  dixit,  «  nequaquam  moriemini,  »  cum  Deus  dixis* 

«.-  «•  ••  •  Y^  •  j      i_  ^^  X  •      •       •  •  J  •     •  A  I*.—, _  _ 


prophetatur  hic  dicendo :  Ecce  enim  mandabo, 
et  concutiam  in  omnibus  gentibus  domum  Israel, 
sicut  concutitur  in  cribro,  et  non  cadet  lapillus 
saperterram.  »  Cuncta  tribulatio  sive  angustia, 
qua  coangustati  et  contribulati  Judaei,  in  omnea 
gentes  sanl  eventilat  ac  dispersi,  veiul  concussio 
cribri  exstitit,  quomodo  si  pulverulenta  collapsi 
muri  cribro  congesta  concutiantur,  ut  pulvere  in 
terram  cadente  soli  remaneant  lapilli,  in  opus 
restaarationis  conferendi.  Unde  prsBmisso,  «  in 
gladio  morientur  omnpts  pecoatores  populi  mei, 
qui  dicunt :  Non  appropinquabit,  et  non  veniet 
super  eos  malum,  continuo  subjungit :  «  In  die 
illo  sascitabo  tabernaculum  David  quod  cecidit, 
et  reaedificabo  aperturas  murorum  ejus,  et  ea  quae 
corraerant  instaurabo,  et  reaedificabo  eum  sicut 
in  diebus  antiquis,  ut  possideant  reliquias  Idu- 
mmm  et  omnes  nationes,  eo  quod  invocatum 
sil  super  eos  nomen  meum,  dioil  Dominus,  fa- 
ciens  haec.  »  Quem  enim  sensum  hsec  habeant 
apostoli  probant,  ubi  quaestione  suscitata,  cur 
homines  ex  gentibus  Paulus  ac  Barnabas  abs- 
que  circumcisione  et  observantia  Sabbati  suscepis- 
sent.  Petrus  respondit  ut  debuit.  Gujus  sententiam 
probans  Jacobus  baec  locutus  est :  «  Viri  fratres, 
auditeme.»Simonnarravit,quemadmodum  primum 
Deus  visilabitsumere  exgentibuspopuium  nomine 
8U0,  et  huicconcordant  verba  prophetarum,  sicut 
scriptum  est:  Post  haec  revertar,  et  resdidcabo 
tabernaculum  David,  quod  cecidil ;  et  diruta  ejus 


set,  «  moriemini,  »  idem  spiritus  malignus  per  os 
pseudopropbetarum  dieebat,  a  non  appropinquabit 
et  non  veniet,»cum  Spiritus  sanctus  per  prophetas 
8U0S  diceret,  «  appropinquabit  et  veniet  super  voa 
malum.»  Proinde  ipsiquidempseudoprophetaBser- 
penti  8imiles,et  maledictione  dignisunt^peccatores 
autem,  qui  magis  credunt  pseudoprophetis  quam 
prophetis  Domini,  tam  juste  in  gladio  moriuntur, 
quam  juste  Adam,  sive  mulier  ejus,  pro  eo  quod 
serpenti  magis  quam  Deo  credidit,  sententiam  ex- 
cepit,  ut  de  paradiso  expelieretur.  Oladium  autem 
hic  non  solum  Romanorum  intelligimu8,quia  vide- 
licet  eo  non  omnes  peccatores  illius  populi  mortui 
sunt,  sed  potius  gladium  invisibilem,  qui  percutit 
interiora  omnis  impenitentis  animae,  quem  Psal- 
mista  metuens  :  i  De  gladin,  inquit,  maligno  erue 
me  {Psai.  cxliii).  ■  Ecce]in  die  isto,  qui  «  dies  sa- 
lutis  est,  et  tempus  acceptabile  (Ji  Cor.  vi),  •  sus- 
citatur  illud  tabernaculum  Jacob  quod  cecidit, 
quia  pro  Judseis  incredulis  ponuntur  gentiles  cre- 
duli  tanquam  lapides  vivi  super  fundamentum  vi- 
vorum  apostolorum  et  propbetarum  {Ephes.  ii), 
et  hoc  modo  reffidiflcatur  verus  David,  lapis  an* 
gularis,  sicut  in  diebus  antiquis,  id  est  non  ex 
operibus  legis,  sive  caBremoniis  carnis,  sed  ex  fide, 
per  quam  Abraham  Justificatus  est  per  quam 
Noe  complacuit,  per  quam  Abel  plurimam  Deo 
bostiam  obtulit  {Hebr,  xi),  et  possident  nunc 
posteri  bujus  David  reliquias  IdumaeaB  et  om* 
nes  161    nationes,  sine   acceptione  personarum, 


re«difioabo,et  erigam  illud,ut  requirant  caeteriho-  D  eo  quod  invocetur  nomen  Domini  super  eos  :  ubi 


minum  Dominum,  et  omnes  gentes  superquas  in- 
vocatum  est  nomen  meum,  dicit  Dominus,  facieos 
haeo.  «  Nolum  a  saeculo  est  Domino  opus  suum{Aci. 
xiii).i»  Igitur  domus  Israel  quse  concutiturin  cribro 
rninosadomusetcollapsuui  tabernaculum  est,quia 
Dominus  stans  super  altare,id  est  in  ara  crucisap- 
pensus  ab  illis,  sicut  jam  superius  dictum  e8t,per- 
cuti  jussit  cardinem,ut  commoverentur  superlimi- 
naria,et  lapillire8idui,quorum  nuUus  ceciditsuper 
terram,  reliquiaB  sunt,  de  quibus  Apostolua  cum 
praemisisset,  sed  qnid  dicit  EiisB  responsum  divi- 
nam  ?  «  Reliqui mihi  septem  millia  virorum,qui non 


cnim  invocatio  nominis  Domini,nulla  esidistinctio 
Judaei  et  Graeci.  Ct  ut  scias,  quia  quidquid  audisti 
stabile  et  ratum  est,nec  infectum  remauere  potest, 
non  aliu8,  sed  ipse,  «  dicit  Dominus,  facienshaec» 
Quae  sunt  hffic  ?  Quaenam  nobis  ostendia,  dicendo  ' 
«  faciens  baec  ?   Nimirum    «tans   super  altare,  et 

percutiens  cardinem,et8uperliminariaoommovens, 
in  gladio  interficiens  omnes  quorum  in  capite  ava- 
ritia  est,  tangens  terram  ut  tabescat,  et  lugere  fa- 
ciens  omnes  babitantes  in  ea,  aedificans  in  cobIo 
ascensionem  suam^  et  fasciculum  suum  super  ter- 
ram  fundans,  vocans  aquas  maris,  et  eCTundens  eaa 


175 


RUPERTI  ABUATIS  TUITENSIS 


376 


Buper  faciem  terrSyOt  coDterensregnum  peccans^et  A 
coDCUliens  in  omnibus  gentibus  domum  l8rael,8U- 
Bcitana  tabernaculum  DavidyidestyEcclesiam  suam, 
ipse  est  enim  verus  David,  et  reliquias  Idumaeie 
possidens,  id  estyde  terreni8,et  terrene  sapientibue 
hominibuscoelestea  facienSjCujusdizisse  fecisseest. 
Sequitur :  «  Ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus,  et 
coraprehendet  arator  me88orem,et  calcator  avae  mil- 
tentem  semen.  Et  stillabunl  montes  dulcedinem,et 
omnes  coiles  culti  erunt.Bt  convertam  captivitatem 
populi  mei  l8rael,et  aBdiflcabunt  civitates  desertas, 
et  habitabunl  in  eis,  et  plantabuntvineas  et  bibent 
vinum  earum.  Et  facient  horlos,  et  comedent  fru- 
ctus  eorum.Et  plantabo  eos  super  humum  8uam,et 
non  evellam  eos  ultra  de  terra  sua,  quam  dedi  eis, 
dicit  Dominus  Deus  tuus.  »  Ecce  finis  lloquendi  in  «^ 
hoc  prophelavide  qualis  sit.  Si  solum  respicias  lit- 
ters  corticem,  viie  est  et  exiguum,quod  a  glorioso 
et  magno  Deo  promittitur,quiabonis  et  maliscom- 
mune  est,  et  bonis  quidem  non  magnopere  curan- 
dum,  non  magna  sollicitudine  quaerendum,  malis 
autem  concupiscibile,  quorum  Deus  venler  est,  de 
qualibus  Apostolus.  «  Esca,  inquit,ventri,et  venter 
escae,  Deus  autem  et  bunc  et  illam  destruet  (/  Cor, 
vi).  »  Si  autem  corticem  discutias,  quemadmodum 
hic  idem  propheta  sycomoros  vellicabaty  et  sub  uti- 
litate  litterflB  pretiosum,  id  estyspiritualem  sensum 
requiras,  gloriosum  est  et  praeclarum,  quod  Deus 
gloriflB  promittit  ia  hac  sermonis  consummalione 
sperantibus  in8e,«  quodoculusnon  Tidit,quodauris 
non  audivit^quod  in  cor  hominis  non  ascend it  (/5a. 
LXiv;  /  Cor,  ii).m  Dicit  aliquisiQus  fuit  necessitas,  ^ 
ut  maxime  in  calco  sermonis  talis  promeretur  lit- 
tera,qu8B  maxime  carnales  mulceat?  Videlicet  quia 
sic  expediebat,  ut  pueros  ilios  apud  quos  servanda 
erat  sancta  Scriptura  seduceret  seductione  bona, 
propter  eosquibus  proficerehabebant  mysteriaquae 
continentur  inpropbetis  suo  tempore  revelanda.Est 
enim  seductio  bona^  qua  non  solum  reprobus,  ve- 
rum  etiam  probus  aliquis^nesciens  divinis  consiliis 
obsequium  prestat,  in  tantum,  ut  Jeremias  dicas: 
«  Seduxisti  me,Domine,  et  seductussum^fortiorme 
fuistiy  et  invaluisti  {Jerem,  xx).  »  Idem  enim  est  ac 
si  dicat :  Proposueram  ego  tacere  de  huJu8modi,tu 
autem,  ut  tacere  non  possem,  motum  quasi  impa- 
tientis  animi,  id  estzelum  bunum  et  fortemimpe- 
gisti.  Sequitur  namque  postmodum  et  dicit:  «  Bt  D 
dixi :  Non  recordabor  ejua.neque  loquar  in  nomine 
illius.  £1  factus  est  in  corde  meo  quasi  ignis  ex(B- 
8tuan8,clausu8que  in  ossibus  meis,  et  defeci,  lerre 
non  Bustinens  (t6td.).»  Econtra  puerisetcarDalibus 
istis  dicemus,  qui  Scripturassanctasnunquam  cu- 
Btodissent,  si  vim  illarum  intellixissent :  Seduxit 
vos  Dominus  et  seductiestis  fortiorvobisfuitetiD- 
valuit ;  si  enim  ita  locutus  fuisset  in  prophetis,  ut 
nibil  boni  sonare  videretur  littera  vobis  pessimis, 
irasceremini  oontra  spiritumpropbeticum,quemad- 
modum  iratusestrexvesterAchab  contraMichaBam 
prophetam,diceD8  ad  Josaphat  regem  Juda :«  Nun- 


quid  non  dixi  tibi^  quia  nonprophetat  mihibonum, 
sed  semper  malum?  »  [111  Reg,  ulL)  Ita  irati  san- 
ctam  Scripturam  succenderetis,  sicut  fecit  rex  Se- 
dechias,  qui,  cum  legerentur  sibi  verba  Hieremifle 
{Jerem.  xxxvi),  lectisjam  tribus  pagellis  aut  qua- 
tuor,  scidit  volumen  scalpello  scribae^et  projecit  in 
ignem  qui  eratsuper  aruiam,  donec  consumeretur 
omnevolumen  igniqui  erat  in  arula.  Benum  ergo 
fuit  voB  seduci  tanquam  pueros,  et  sic  repromitti 
spiritualibus  spiritualia,  ut  putaretis  vobis  carnali- 
bus  promitti  carnalia,  qualia  sunt  haec,  ut  arator 
messorem,  et  calcator  uvae  mittentem  semen  com- 
prehendat,  eicut  per  bonam  temperiem  fleri  solet, 
dum  statim  post  mossem  impletis  horreis  ad  suffl- 
cientiam  praesentis  anni,  subsequens  arator  semen 
jaciat  in  spem  futuri,  nec  mora  ulla  intercedente 
vindemiffitempus  8it,quam  non  cinituvarummatu- 
ritas  ultradifTerri.Haec  enim  carualiter  intelligen- 
tes,  vobismetipsis  blandimini,  dicentes  vobisipsis 
post  adversa  rursus  prospera  promitti,cum  imprB- 
nitentes  sitis.Et  per  hanc  quidemoccasionemScri- 
ptura  sancta  penes  vos  bactenus  servata  est^et  ser- 
vatur.  Yos  aulem  intereacaptivi  et  dispersi  estis.et 
in  peccato  vestro  moriemini.Nunc  tandem  litteram 
hanc  discutientes  sensum  quaeramus  qui  intrinsecus 
latet.  u  Ecce,inquit,dies  veniunt,  dicit  Dominus,et 
comprehendet  arator  messorem,  et  calcator  uvae 
mittentem  semen.»  Isti  diesjam  venerunt,sicutte- 
status  est  ipse  Doininusaddiscipulossuos  loquens 
et  dicens :  «  Ecce  dico  vobis,  levate  oculos  vestros, 
et  videte  regiones,  quiaalbae  sunt  jam  ad  messem': 
qui  metit  mercedera  accipit,etcongregat  fructumin 
vitam  aeternam  :ul  etqui  eeminat  simul  gaudeatet 
qui  metit.In  boc  enim  est  verbumverum,quiaalius 
est  qui  seminat,et  alius  qui  metil.  Ego  misi  vos  me- 
tere  quod  non  seminastis.  Alii  laboraverunt,  et  vos 
in  labores  eorum  introistis  (Joan,  iv).  »  Breviterdi- 
cendum  quia  qui  laboraverunt  et  seminavcrunt 
patriarchae  et  prophetaB,  qui  aulem  in  labores  illo- 
rum  introierunt,apo8toIi  8unt.  Patriarcbfle  namque 
laborandOy  id  est  peregrinando,  et  «  de  gente  in 
gentem,et  deregnoad  populum  alterum  »pertran8- 
iend 0  (P5a/.  uv),  seminaverunt,  id  est,  promissio- 
nes  beati  semiDis  futuri,quod  est  Ghristus,  accipere 
merueruot,  ipsum  autero  oculis  suis  non  viderunt, 
tantummodo  spe  inhiantes,  etper  hoc  servientes  in 
modum  arantium  etseminanlium.  Apostoli  autem 
praesentem  Ghristum  eumdembeatisoculis  viderunt, 
et  receperunt  eum  in  modum  metentium.Propterea 
dixit  illis  :  «  Beati  oculi  qui  vident  quae  vos  vide- 
tis.  Dico  enim  vobis,  quod  multi  prophetaeet  regcs 
voluerunt  videre  quae  vos  videti8,et  non  viderunt,et 
audire  quae  vos  audi8tis,et  non  audierunt  (Ltic.x).» 
Igitur  quod  nunc  ait,«  et  comprehendet  arator  mes- 
sorem,  »  idem  est  ac  si  dicat :  Patriarchae  simuiet- 
apostoli  gaudebuntiD  semiDe  Abrahae  quod est  Ghri- 
stus,  iD  quo  promissam  pariter  acoipiaDt  beoedi  - 
ctionem,  «  ut,  quemadmodum  dicit,  ct  qui  semi- 
nat  simul  gaudeat  et  qui  metit.  »  Neque  cnim  sic 


377                  COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  ABDUM  LIBBR  DNDS.  378 

apoBtoli  ia  laboreaeorum  introieruDt,  uteosezclu-  A  vinum  earum,  »  expositiODe  Jam  non  iodiget,  cum 

derentsed  ecce  simul  gaudent,  et  alii  qui  ante  ad-  videamusubiqueterrarumperdesertumgentiiitatis, 

ventum  ejus  seminaverunt,  et  isti  qui  in  adventu  qu»  prius  a  Deo  deserta  fuerat,  surrexisse  Christi 

ejus  messuerunt.  Porro,  calcator  uvae  qui  compre-  Ecclesias,  qu»  et  oivitates  propter  fldei  firmitaiem, 

bendit  mittentem  semen,idem  est  qui  et  messor^et  et  vineaB  proptor  spei,  quse  non  confundit  [Rom, 

mittens  semen  idem  est  qui  et  arator.  Nam,  sicut  v),  hilaritatem,  et  horti  propter  charitatis  delicias 

dictum  est,  anteriores  Patres  sancti,  et  arantes  et  recte  dicuntur,  in  quibus  habitant  qui  verbo  illas 

mittentes  semen  fuerunt,  apostoli  vero  et  messores  sdiflcaverunt,  unde  bibunt  vinum  laetitiffi^  qui  prse* 

et  calcatores   uvab   sunt,   messores  quia  praesens  ceptis  illasinformaverunt,  undecomedunt  fructus, 

Cbristus  maturum  fuit  iiiis  frumentum,  caloatores  qui  consiliis  provexerunt,  quia,  sicut  qui  metit,  ita 

169  uvae,  quia  mustum  sancti  Spiritus  deillosum-  et  qui  ffidiflcal  hujusmodi  civitates,  et  qui  plantat 

pserunt,vel  quia  passionis  ejus  prflBsentialiter  com-  hujusmodi  vinea8,et  qui  facit  ejusmodi  hortos,mer- 

municantes,  calicem  ejus  liberunt.  «  Bt  stiilabnnt,  cedem  accipit,  et  congregat  fructum  in  vitam  aeter* 

inquit,  montes  dulcedinem,  et  omnes  colies  culti  nam.  Unde  et  sequitur : «  Et  plantabo  eossuperhu- 

eront.  »  Monles  iidem  apostoli  sunt,propter  excel-  mum  suam,  et  non  evellam  eos  ultra  de  terrasua, 
tentiam  meritorum,  qui  per  totum  mundum  dulce-  n  quamdedi  eis. »  Humus  namque  quamdedit  sanctis 

dinempHci8,etremis8ionispeccatorumstiIIaTerunt,  suis  paradisusdeliciarumest,  inquoprimum  homi- 

prsdicando  in  nomine  Jesu  Ghristi  pcBnitentiam  et  nem  posuit.  Quiaergo  in  Adam  omnes  humum  sive 

remissionem  peccatorum.  Isti  autem  audientes,  et  terram  illam  perdiderunt,et  exsortes  facti  sunt  regni 

audiendojustificati,  tanquam  colles  bene  culti,fru-  coelorum,  per  adventum  auiem  Ghristi  ita  recupe* 

ctum  bonum  reddiderunt.  «  Et  convertam,  ait,  ca-  raverunt,  ut  amplius  non  perdant, recte  cum  dixis- 

ptivitatem  populi  meilsrael,  »  idest.solvam  vincula  set  :  «  Et  plantabo  eos  super  humum  suam,  »pro- 

peccatorum,  et  diruam  erroris  et  ignorantie  caroe*  tinus  addidit,  «  Non  evellam  eos  ultra  de  terrasua 

rem,  quaeveracaptivitas  erat,  in  quee  detinebamur  quam  dedi  eis,  »  vertitque  se  ad  aurem  cujuslibet 

nos,  quinuncdicimuretsumuslsrael.  Quoddeinde  nostrum  gratulabundus  dicendo,  «  Dicit  Dominus 

subjungit  :  «  Et  aediOcabunt  civitates  desertas,  et  Deus  tuus. 
habitabunt  in  eis,  et  planlabunt  vineas,  et  bibent 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  ABDIAM  PROPHETAM. 

163  Qaartus  in  ordine  duodecim  prophetaram  Abdias  est.  Hicille  esse  perbibetur  qui  in  libro 
Regam  loquitur  ad  Eliam  :  «  Et  nunc  dicis  mihi :  Yade,  dic  domino  tuo  :  Adest  Elias.  Gumqae 
recessero  a  te,  spiritus  Domini  asportabit  te  in  iocum  quem  ignoro,  et  ingressas  nuntiabo  Acbab, 
et  noD  inveniens  te,  interficiet  me.  Servus  autem  tuus  timet  Dominum  ab  infantia  sua.  Nunquid 
noD  indicatum  est  tibi  domino  meo,  qaid  fecerim  cum  interficeret  Jezabel  prophetas  Domini, 
quod  absconderim  de  propht^tis  Domini  centum  viros,  quinquagenos  et  quinquagenos  in  speiun- 
cia,  et  paverim  eos  pane  et  aqua?  o  (ill  Reg.  xviii.)  Dicitur  etiam  hic  fuisse  tertius  ille  princeps 
quinquagenarias,  cai  pepercit  Elias  dicenti :  «  Homo  Dei,  Doli  despicere  animam  meam,  et  ani- 
mam  servorum  tuorum,  qui  mecum  sunt.  Ecce  descendit  ignis  de  cobIo,  et  devoravit  duos  princi- 
pes  quinquagenarios  primos,  et  quinquagenos  qui  cum  eis  erant :  sed  nunc  obsecro,  ut  miserearis 
animse  meae  (lY  Heg.  i).  »  Postmodum  relicto  Ochoziae  regis  ministerio,  factus  Eliae  discipalus 
prophetavity  qui  etiam  morte  propria  obiit,  sepaltas  cum  patribus  suis  in  Sebaste  civitate,  ubi  et 
Elisaeus  propheta,  et  Joannes  Baptista  venerabiiiter  requiescunt.  Igitur  quia  ceDtuin  prophetas 
aluerat,  accepit  gratiam  prophetalem,  et  de  dace  exercitus  dux  Ecclesiae  factus  est.  Uade  et  recte 
et  probabiliter  io  Evangelio  suo  ioquitur  Dominas  noster :  «  Et  qui  recipit  prophetam  in  nomine 
prophet»,  mercedem  prophetse  accipiet  (Matth.  x).  «  Etenim  qoam  vere  dicat,  praecedens  in  isto 
exemplam  probat,  qui  pro  eo  quod  parvulum  prophetarum  gregem  tunc  paverat  in  Samaria» 
factus  et  ipse  propheta  nunc  in  toto  orbe  Ghristi  pascit  Ecclesias.  Et  hoc  notandum,  quod  sicut 
ia  Actibus  apostoiorum,  qui  primus  martyrio  coronandus  erat,  divino  quodam  praesagio  vocatus 
est  Stephanus,  quod  interpretatur  coronatus^  ita  iste,  qui  taliter  Domioo  servire  talemque  servi- 
tatis  mercedem  recipere  habebat,  vocatus  est  Abdias,  quod  interpretatur  servus  Domini.  Acceda- 
mus  ad  hunc  servum  Domini,  et  audiamus  quid  per  eum  dicat  ipse  qui  per  sanctos  prophetaa 
locatus  est  spiritus  Domiui,  non  dubitantes  quod,  quamvis  versuum  supputatione  parvuius  pro- 
pheta  sit,  sensibus  tamen  sit  magnus,  id  est  totus  spiritualis. 

IN  ABDIAM  PROPH^TAM 

GOMMENTARIORUM      LIBER     UNUS. 

164  Vitio  Abdix.  Qu£  visio  dicitur  AbdiflB,  vi-  C  nes{E%ech,  i).  Proptereaqui  nunoprophetaBdicun- 
aio  est  Dei,  id  est  quam  Deus  Abdiae  ostendit.  Unde  tur  olim  dioebantur  videntes,  eo  quod  viderunt  Dei 
at  BMohiel,  Aperti  sutUf  inquit,  cali,  ei  vidi  viito-     viaiones.  Nam  in  libro  Regum  ita  legimai :  Olim  ln 


k^ 


879 


RUPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS 


380 


Israel  sic  loquebatur  unusquiique  vadens  cow5tt/ertf  A  Bunl?E«domqaippe,  quod  interprelalur  rti/u^,  sive 


Deum  :  Venite  et  eamus  ad  videntem.Qui  enim  pro- 
pheta  dicitur  hodie^vocahatur  olimvidens  (/  Heg,  ix). 
Visionesautem  hsc  difrerunt^quod  aiibi,mon8tranle 
Deo,9igniflcativae  videnlurimagines,quale8  maxime 
viderunt  Jam  dictue  Ezechiel  et  Daniel,  alibi  eine 
imaginibus  divinae  suo  modo  videntur  etpercipiun- 
tur  locutiones,  quemadmodum  bic  de  semetipso 
dicit :  Visio  Abdise,  et  tamen  nullam  se  simiiitudi- 
nemsive  imaginem  narrat  vidisse.  Et  de  ista  qui- 
dem  visionis  qualitatenon  dubium  est  sanctos  pro- 
phetascertum  habuisse  vi8amsiveiDtellectam,Spi- 
ritusancto  in  ipsis  loquente.  Deilla  vero  qualitate 
videndiquapraemonstrabanturimaginesilludscien- 
dura,  quianonstatim  intellectus  aequebalur  visum. 


sanguinolentus,  non  solus  iste  homo  fuit  Isaac  et 
Rebeccffi  AliuSySed  omnisquicuDquevitium  ejusimi- 
tatur,sectando  gulam,  etfratemum  gerendoodium, 
sicut  ille  fecisae  non  ignoratur.  Si  hoc  ita  non  es- 
set,  ApoBtolus  nequaquam  diceret  bis  qui  utique 
secundum  oarnem,  qui  ex  Esau,  qui  ez  Edom,  sed 
ex  Jacob  geniti  fuerant :  Contemplantes,  ne  guisdesit 
gratix  Dei^  ne  qua  radix  amaritudinis  rursum  gtr- 
minans  impediat  et  per  illam  inquinentur  mulli,  ne 
quis  fornieator,  aut  profanus  ut  Esau,  qui  propter 
unam  escam  vendidit  primogenita  sua  [Hebr.  xii). 
Itaque  si  verba  visionis  rite  perpendas,  qu»  nulla 
testatur  historia  digne,  el  sicut  propheticam  con- 
decet  tubam,  completa  esee  in  ilio  Edom,  itemque 


sicutde  semetipsotestaturDaniel.  Gumenim  vidis-  o  recolasqualisfaeritrerum  statusin  lsrael,quotem- 


sel  quatuor  bestias  grandes  de  mari  ascendentes, 
Accessif  inquit«  ad  unum  de  assistenlibus  et  verita- 
tem  quserebam  ab  eo  de  omnibus  his  (Dan.  vii). 
Item,  cum  vidisset  arietem  coruibus  ventilantem 
contra  occidentem,  et  contra  aquilonem,  et  contra 
meridiem,  et  adversum  currentem  hircum,qui  ha- 
bebal  cornu  insigne  interoculos  suos,  postmodum 
subjunxit :  Cum  vxderem  ego  Danielvisionemet  qum- 
rerem  intelligentiamy  ecce  stetit  in  conspectu  meo 
quasi  species  viri,  et  audivi  vocem  viri  inter  Utai  et 
clamavit,  et  ait :  Gabriet,  fac  intelligere  istam  visio- 
nem  (Dan,  vni).  Exc  dicit  Dominus  Deusad  Edom  : 
Auditum  audivimus  a  Domino,  et  legatum  ad  gentes 
misit  :  Surgite  et  comurgamus  adversus  eum  in  prx- 
lium,  Edom  ipse  est  Esau,  qui  et  alio  nomine  dici- 
tur  Seyr.  Gur  autem  vocatus  est  Edom  historia 
prodit  dicens  :  Coxit  autem  Jaeob  pulmentum,  Ad 
quem  cum  venisset  Bsau  de  agro  laAsus,  ait :  Da  mihi 
de  coctione  hac  rufa,  quam  ob  causam  vocatum  est 
nomen  ejus  Edom  (Cen.  xxv).  Edora  quippe  inter- 
pretatur  rufus,  el  est  nomen  hoc  gulaa  ejus  moni- 
mentum^  eoquod  pro  coctione  rufa  vendiderit  pri- 
mogenita  eua.  Attamen  idem  colore  quoque  rufus 
erat,  sicut  scriplum  est  :  Qui  primas  egressus  est, 
rufuserat,  et  totus  in  morem  pellis  hispidus  (ihid.). 
Unde  notandum  quod  non  natur»  accidens  color 
reprehensibilis  judicatusest,  ut  propter  hoc  tali  vo- 
cabulo  denotaretur,  et  diceretur  Edom  praBsertim 
cum  et  sanctus  David  rufus  fuerit  (/  Reg.  xvi),  sed 


pore  prophetavit  hic  AbdiaB,dubitare  non  debesquin 
Bnh  nomine  Edom  visio  sit  contra  carnalem  Israel. 
TuncenimregnanteAchabetimpiaJezabelcGBperunt 
occidi  prophet®  Domini,  ita  ut  diceret  Elias  :  Do- 
mine^  dereliquerunt  pactum  tuumfitii  Israel,  Altaria 
165  tua  destruxerunt,  el  prophetas  tuos  occiderunt 
gladio,  et  relictus  sum  ego  solus,  et  qu3erunt  animam 
meam  (///  Reg.  xtx).  Nimirum  qui  oocidebantur,  et 
ipse  Elias  qui  fugiebat,  caaterique  de  quibus  ait 
Dominus  :  Reliqui  mihi  septem  miltia  i;t>onim,  quo- 
rum  genua  non  sunt  curvata  anfe  Baat  {ibid.),  ipsi 
Bunt  Jacob  et  IsraelitsB,  qui  autem  occidebant  eos, 
ipsi  erant  Edom,  utpote  opere  perpetrantes  odium 
quod  mente  conceperat  ille,  cujuspropterimitatio- 
nem  Olii  sunt,  dicens  in  corde  suo  :  Venient  dies 
tuctus  patris  meif  ut  occidam  Jacob  fratrem  meum 
(Gen.  xxvii).  Alioquin  quomodo  stabit  illud  quod  in 
hoc  propheta,  cum  prsBmissum  esset :  Ut  intereatvir 
demonteEsaUf  subjectum  est;  Propterinterfedionemj 
et  propter  iniquitatem  in  frairem  tuum  Jacob  ?  Nam 
ille  Esau  sive  Edom,  quem  Rebecca  peperit,  oderat 
quidem  semper  Jacob  pro  benedictione  qua  bene- 
dixerat  ei  Pater,  sed  non  interfecit  eum.  Hi  autem 
qui  ex  Jacobsecundum  carnemgenitiodium  imitati 
sunt  Esau,fratres  8UOBinterfeoerunt,nec  destiierunt 
inlerQciendo,  donec  ipsum  interflcerent  Christum. 
Quod  si  qusras,  qu«  fuerit  necessitas  ut  signiflca- 
rentur  nomine  Edom  cum  poesent  manifestius  ex- 
primi  nominibus  aliis,  qu»  propria  viderentur  Ju- 


animi  vitium  et  immoderatus  ruf»  coctionis  appe-  ^  daic«  sive  Israelitic»  gentis,  nos  ad  haec  dicimus 

titusmeruit,  utnominis  cjusmodihaBreditatemsor-  ^  quianimisincauti  etindiscretifuissethominisnudo 

tirctur.  Quid  autem  genus  illius  Edom  tunc  tempo- 

ris  agebat,  vel  in  quo  merebatur,  ul  contra  illum 

visiotam  duraprophetae,sive  sermo  Dominidemon- 

straretur  ?  Valde  namque  dura  esl,  sicut  ex  totase- 

rie  lectionis  hujus  manifestum  est.  Si  temporum  il- 

lorum  gesla   revolvimus,  constat  quia  foederatus 

erat  Israeli  Edom,  in  tantum  ut  cum  Joram  filio 

Aobab,  sub  quo  iste  Abdias  paverat  prophetias  Do- 

mini,  pergeret  ad  praelium  contra  Moab  (///  Reg. 

xxii).  Quid  igitur  superhocanimadvertendum,  nisi 

quiaverba  visionis  hujus,  cum  non  hominis,  sed 

Spiritus  sancti  verba  sint,  spiritualiter  pensanda 


sermone  propriisque  vocabulis  declamare  perditio- 
nem  gentis  apud  quam  solam  oportebat  interim  pro- 
pbeticas  visiones  et  omnes  sanctas  Scripturas  con- 
servari,  donec  gloriflcato  Jesu,  et  dato  Spiritu,  per 
lotum  mundum  diffunderentur  per  linguas  omnium 
gentium,et  clarescerent  aperto  credentium  sensu  ad 
intelligendum.  Nunc  jam  textum  visionis  hujus  in- 
grediamur.  Prsmisso,  Hxcdicil  Dominus  ad  Edom, 
statim  subjungit  :  Auditum  audivimus  a  Domino,  et 
legatum  ad  gentes  misit.  H«o  ex  sua  csterorumque 
propbetarum  personainterloquitur,  priusquam  nar- 
rare  incipiat  qusnam  aint  ea  quao  dicit  Dominus  ad 


381 


COMMENT.  IN  XII  faOPH.  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  DNDS. 


381 


Edom.  Sic  Lucas,  in  Actibus  apoBtolorum,  prsmis-  A 
Bn^Exsurgens  Pelrus  in  medio  fratrum  dixit  (Aet.  i), 
priusquam  ea  narrareiDcipiatqua  Petrus  dixityipse 
ex  sua  persona  interposuit.  Erat  autem  turba  homi- 
num  simul  ferecentum  vlginti,  itaquequasi  quaere- 
ret,  quis  tu,  quomodo  vel  inde  &cis  quid  dicat  Do- 
minus  ad  Edom  ?/4  Domino,  inquit,  audivimus  audi* 
tum  nos  prophet»,  qui  fere  omnes  loquimur  contra 
Edom.  Et  ipse  misit,  id  est  certissime  missurus  est 
legatum  ad  gentes,  qui  dicat :  Surgiley  ei  consurga^ 
mus  adversut  «um  tnprap/tum.  LegatusisteChristus 
est,  missus  ad  genlesetdesideratusgenlibus,  sicut 
in  AggfiBO  scriptum  est  :  Movebo  omnes  gentes  etve* 
niet  desideratus  cunctis  geniibus  {Agg.  ii).  Legatus 
iste  non  sic  ad  gentcs  missus  dicitur,  ut  per  suam 
ipse  personam  ad  gentes  venerit,  aut  venire  debue-  B 
rit,  quippe  quia  in  Judsea  consummatus  est,et  per- 
agendumad  gentes,'sudBlegationis  officium  suisapo- 
stoiis  imposuit,  sicut  unus  ez  eis  Paulusdicit :  P**0 
Chrisio  ergo  legatione  fungimurjanquam  Deo  exhor' 
tants  per  nos,  Obsecramus  pro  Christo,  reconcilia' 
mini  Deo  {II  Cor,  v).  Legati  hujus  verba  sunt  haec  : 
0  voB  gentes,  surgiteel  consurgamus  adventu  Edom 
in  pra?/tttm.Nimirum  hoc  etcorporaliterfactumest, 
quando  ex  Romano  imperio  consurrexerunt  gentes 
ad  exidium  Jud(Borum,,ex  nunc  usque  rit,dumcre- 
dentes  ex  gentibus  contraillosverbo  veritatis  dimi- 
cant,telasumente8  ex  armarioScripturarumsancta- 
rum.  Hunc  auditum  nos  a  Domino  audivimus,  qui 
legatum  illum  exspectamus  et  recipimus.Edom  au- 
tem,  qui  iilum  non  recipit,  imo  qui  illum  occidit,  C 
sicutante  etpost  illumprophetasetsapientesetscri- 
bas  interfecit,  quos  ille  misit,  audiat  alia  quae  Do- 
minns  ad  eum  dicit :  Qus  sunt  illa  ?  Ecce  parvulum 
dedi  te  in  gentibus,  contemptibilis  tu  es  valde,  Qualo 
mitium  eorum  qui  dicunt  ad  istum  Edom  :  Parvu- 
tum^  inquit,  dedile  in  gentibus.  Potest  quidem  par- 
vulus  in  bono  interdum  accipi,  sed  non  hic.  Sequi- 
tur  enim :  Contemplibitis  tu  es  valde, Ergo  parvulum 
dedi  te,id  est  invidum  esse  ostendi  te,de  quo  recte 
dixerit  alia  Scriptura,  parvulum  occidit  invidia 
(Job.  v).Invides  enim  gentibus,  quia  videlicet  com- 
paratione  tui  magnae  efTects  sunt  gentes  Ghristum 
suBcipientes,  et  ob  hoc  in  Hde  patris  Abrah»  recte 
gloriantes.Hinc  est  iilud  :  Ego  ad  aemulationem  vos 
adducam  in  non  gentem,  in  g&ntem  insipientem^  in  tv 
iram  vos  mittam  (Rom.  x).  ^Emularis  enim  et  invi- 
des  gentibus,videns  implelum  csse  in  eisillud  pro- 
pheticum  :  Invetitus  sum  a  non  quxrentibus  me,  pa^ 
lam  apparui  his  qui  me  non  interrogabant  {ibid,),Qkum 
ita  sis  parvulus,  consequenter  et  recte  comtemptibilis 
tu  es  vaUUj  subauditur,  propter  interfectionem  et 
proptcr  iniquifatem  et  fratrem  tuum  Jacob,  quam 
postmodum  dicturus  sum  quia  videlicet  invidisti 
ut  parvulus,  occidisti  ut  invidus.  Idcirco  namque 
ita  contemptibilis  es.ut  sis  veluti  Gain  vagus  et  pro- 
fuguB  superterram  (Gen. iv),ejectus  a  facie  Domini, 
quiasicutillefratremsuum  Abel,  sic  et  tu  Ghristum 
et  prophetaB  ejus  perinvidiam  occidi8ti.Idoirco,in- 


quam,/u  contemptibilis  es  valde,iion  solum  Deo,ve- 
rum  etiam  hominibus,  inter  quos  captivus,  et  di- 
spersus.teneris,  notamhabenstuisceleris  ipsamca- 
ptivitatem  ac  dispersionem,  qus  tuaminiquitatem 
laterenonsinit.Nimirumutilacontemptibilisfieres, 
praecedens  culpa  superbiecausa  exstitit.Dico  ergo: 
Superbia  cordis  tui  extulit  te^  habitantem  in  scissuris 
petraSy  'exaltantem  solium  iuum,  qni  dids  in  corde 
tuo,  quis  detrahet  me  in  terram.  Si  exaltatus  fueris  ui 
aguila,  et  si  inter  sidera  posueris  nidum  tuum,  inde 
tedetraham^dicit  Dominus.Ei  quidem  ille  alter  Edom , 
cujus  odium  tu  imitarls,  qui  seoundum  carnem  di* 
ceris  Jacob,  ita  ut  littpra  sonal,  in  petris  habitat. 
Nam  omnis  australis  regio  IdumffiorumdeEIeuthe- 
ropoli  usqueadpetramet  Zailam,  haecestenimpos- 
8essioEsau,inspecubushabitat,8edtuquioniniaqus 
de  Esau  dicuntur,  inpejusimitaris,inillapetragIo- 
riari8,in  alterius  petrse  habitas  scissuris.Qus  esl  illa 
petra?Tuussecundumcarnem  pater  Abraham.Hinc 
namque  Isaias  :  Attendite,  inquit,  ad  petram  unde 
cxcisi  estis,et  ad  cavemam  laci  de  qua  pnedsi  estis 
(Isa,  Li),  Abraham  et  Safam  volens  intelligi.  6ub- 
jungit  enim  Tproimaa  et  dicii :  Attendite  adAbraham 
patrem  vestrumjCt  ad  Saram^  quae  peperit  vos  [ibid), 
In  scissurisillius  petrffi  tu  habitas,  etindesuperbia 
te  extulit.  Verbi  gratia  dum  dicis,  Semen  ^brahm 
sumus,  pater  noster  Abraham  est  (Joan.  viii).  Hsc  et 
hujusmodi,  superbia  te  extollente,  dicis,scilicet  su- 
perbiendo  contra  petram  illam,  quiein  fundamento 
posita  et  Abraham  et  csteros  omnes  sanctos,  qui 
petrae  si?e  lapidesvivi  propter  Hdem  dici  merentur, 
portat.  Nec  vero  dixi,  aut  dico,  te  in  petra,  sed  trt 
scissuris  petrx  habitantem  extolli,  Scidisti  namque 
petram  illam,  id  est  carnem  Abrahs  scissuris  irre- 
parabilibus,ettunc  quando  decem  tribus  scindente 
Hieroboam,  scissffi  sunt  a  domoDavid,qui  posside- 
bat  hsreditatem  benedictionis,  quo  post  Abraham 
et  Isaac  simplex  Jacob  benedici  meruit,  ut  de  se- 
mine  ejus  Gbristus  nasceretur  (Gen.  xxv),  et  hinc 
quando  negasti  fllium  David  Filium  Dei  dicens:2\roff 
hnbemus  regem  nisiCxsarem  (Joan,  xix).  Sic  habitans 
in  soissuris  petrae  exaltastisolium  tuum,magiseli- 
gensnominarisuperteregnumRomanumlOO^sive 
nomen  Gssareum,  quam  regnum  sive  nomen  pau> 
peris  Ghristi,  cujus  regnum  non  de  hoc  mundo,sed 
de  cgbIo  est.  Nimirum  frustra  decipieris,  dicens  in 
corde  tuo,  quis  detrahet  me  in  terram.  Denique,  si 
exaltatus  fueris  ut  aquila^  et  si  inter  sidera  posueris 
nidum  tuum,  inde  te  detraham  dicit  Dominus.  Exal- 
tare  nunc  ut  aquila,  et  inter  sidera  pone  nidum 
tuum.  Verbi  gratia,  dicendo  :  Nos  ex  fornicatione 
non  sumus  nati;  unum  Patremhabemus Deum  (Joan. 
viii),  qui  volatus  animi  superbientis  nimis  est  altus; 
ego  verotW^  detraham  Jalsum  comprobandoetcon- 
vincendo,  quod  non  Deus  pater  tuus  sit,sed  expa« 
tre  diabolo  tu  sis,  cujus  desideria  facere  voluisti. 
Sequitur  :  Silures  introissent  ad  te,si  latrones  per 
noctem^  quomodo  conticuisses  ?  Nonne  furati  essent 
iulficientia  hiii  V  Si  vindemiatons  introissent  ad  te 


S83 


RVPERTI  ABBATIS  TOITIBNSIS 


384 


'^ 


nunquid  non  saltem  raeemos  reliquisseni  tibi  ?  Quo*  A 
modo  scrutali  sunt  BsaUf  investigaverunt  abscondita 
ejus  ?  Gravissima  irrisio,  dicere  iili,  cujus  omQia 
fures  scrutaii  8UDt,et  absconditaquoque  investiga- 
verunt,  si  fures  inlroissent  ad  te,  quomodo  oonticuis- 
ses  ?  Quisnam  ita  debet  irrideri  nisi  is  qui  valde  est 
contemptibilis,  itavanus,utcumafaribu8  dormiens 
omnino  spoliatus  eit,  boc  ipsum  adbuo  nesciens 
quia  dormivit Jaotitet  quod  providus  sit^et  furis  ad- 
ventum  toto  prius  mense  olfacere  poBsit  ?  Ut  mani- 
festiorsit  bujusce  irrisionis  modus,  ezemplum  un- 
decunque  sumanus.  Etbicus  in  fabula  Terentiana, 
dum  contra  fratrem  slomacbatur  eo  quod  Alium 
perdat,  sinendo  illum  amoribus  vacare,  taliter  a 
servo  irridelur  (Adelph.,  act.  III,  8C.  iv,  31)  : 

ftt  quantus  quantus,  nihil  nisi  sapientia  es  :  g 

llle  futilis  omnium  :  sineres  vero  illum  tu  tuum 

Facere  hsec  ? 
Ille  respondens  ait  : 

Sinerem  illum  ?  An  non  sex  totis  mensibus 

Prius  ollecissem  quum  ille  quidquam  inciperet  ? 
Et  servus  pertinaciter  deiudens  inquit : 

Vigilantiam  tuam  tu  mifii  narras  ? 

Tanquam  diceret :  Non  opus  eat  ut  mibi  narres : 
novi  enim  quia  filius  a  te  vigilanter  custoditus  est 
baotenus  ne  amaret.  Atiile  videlicetniius,quem  pa- 
ter  vanus  tantopere  se  custodisse  jactilabat,amori 
cujusdam  psaltri®  totus  deditus  erat^sed  amoris  fa- 
mamaliusin  se  transtulerat.  Sed  omissis  Jam  nuga- 
cibus  exempli8,veniamu8  ad  remacdemonstremus 
qui  furesquivelatronesadistumEdomintroierunt.  p 
In  psalmo  gentes  omnes  Jusssb  prandere  manibus^ei 
jubilareDeo  in  voce  exsuttationiStelegit  nobis,  aiunt, 
hsereditatem  suam,  speciem  Jacob  quem  dilexit  {Psat. 
Lxvi).  Haec  dicendo  Spiritus  sanctus  ad  bistoriam 
mittil  nos.Siculenim  EsausiveEdom^qui  priorna- 
ius  erat,  a  Deo  reprobatus  estet  Jacob  dilectus,  sic 
Israeliticus  populu8,quipriu8  quadam  familiaritate 
Deo  acceptus  erat,  postmodum  rejeclus  est ;  gentes 
vero  quffi  nullam  ejus  cognitionem  prius  babue- 
rant  ejus  benedictionem  receperunt.  Nimirum  il- 
lio  Jacob,  et  bic  genles  recte  fures  dicuntur, 
non  pro  suo  vitio,  sed  pro  illius  sive  illorum 
improperio,quibu8inmortiferdnegligeutiadonLiea- 
tibus  primitiva  sublata  sunt.  Quis  enim,utinierim 
secundum  bistoriam  dicamus  :  Eebecoam  etJacob 
fures  in  illo  facto  dicere  dabitetyprssertim  cum  di-  ^ 
cat  ipse  Isaac  pater:  Venit  germanus  tuus  fraudu' 
lenter^  et  accepit  benedictionem  tuam  (Gen.  zxvii)  ? 
Eadem  ratione  Jacob  dicatur  fur,qua  dicitur  frau- 
dulentus.  Ampliusdicimus,quia  Dominus  ipse  furi 
sese  assimilat,  dicendo  :  Si  ergo  nonvigilaveris,ve» 
niam  ad  te  cito  tanquam  fur,  et  nescies  qua  hora  ve- 
niam  ad  te  (Apoc.  iii).  Notum  utique  est,  quia  [sio 
dicitur,  non  in  reprebensionem  venientis,  sed  in 
subsannationem  dormientis.Itaqueet  quando,8icut 
jam  dictumest,  venit  germanus  fraudulenter^etacce- 
pit  benediclionem^  conscia  et  cooperante  matre  Re- 
bccca,  tunc  fures  introierunt  ad  Edom,  et  quando 


contingente  in  Israel  caBcitate,subintran8  plenitudo 
gentium(/?om.xi)tulitnegleotamaJud8Bi8benediotio- 
nem,  id  est  Ghri8tum,nibilominu8,imoperampliu8 
introieruntyimointroirenondesinuntad  Edom.Dixi- 
ma8defuribus;delatronibusquiddicemu8?Siquidem 
utmmque  dixil,<t  fures  introissent^  adte,  et  si  iatro^ 
nejp^rizoctem.NomenlatronisnusquaminScripturis 
recolimussimiiitudinem  gerere  alicuJusboni.Nam 
fariquidem,utjam  dictum  est^Dominusseseassimi- 
lavit,latroni autem  nunquam  vel  ipsevelplusaliquis 
assimilari  debuit,  cumsit  nomen  crudelitatis.Ergo 
gente8inGhri9tumcredente8,etcredendoinoredulum 
et  crudelem  Bdom,  scilicet  Judaicum  populum  sup- 
plantes,  fures  fuerunt,  sicut  Jacob  qui,  ut  benedi- 
ctione(nacciperet,fraudulentervenit;latrone8autem 
Scribffi  et  Pbarissei,  qui  latrocinandosuamexercen- 
tes  avaritiam,anima8  trucidaveruntejusdem  populi. 
Nam  revera  si  latrones  non  fuissent,  nequaquam 
Dominuspraemisso,  quia  scriptum  est :  Domus  mea, 
domus  orationis  vocabitur,  dioeret  in  eosjvos  autem 
fecistis  eam  speluncam  tatronum  (Matth.  xii).  Nonne 
illic  pro  latrocinando  in  templo  et  agendo  prsdam 
de  populo,  ad  boc  pervenerunt  ut  animas  illorum 
trucidarent,  saadendo  ut  Gbristum  interiicerent  ? 
Nonnehoc  suadendo,  introierunt  latrones,  per  no- 
ctem  ?  Obduxerunt  enim  miserisnimiam  deceptio- 
nis  caliginem,ita  utcum  essentlatroneSyViderentur 
esse  consultores.  Dixerunt  etenim  :  Si  dimittimus 
eum  sic,  omnes  credent  in  eum  ;  et  venient  Romani, 
et  lollent  noslrum  locum  et  gentem.  Ad  hac  unus  ex 
ipsis  CaiphaSj  pontifex  illius  anni  :  Vos,  inquii, 
nescitis  quidquam,  nec  cogitatis^  quia  cvpedit  vobis 
ut  unus  moriattir  homo,  etnontota  genspereat  (Joan. 
xi).  0  suavissimamconsultorem^crudelissimumla- 
tronem  !  Ad  baeo  conticuit  ille  Edom,idest  acquie- 
vitsequenscrudeleconsilium.  Nama^  illo  die  cogi' 
taverunt  ut  interficerent  Dominum  Jesum  (ibid.).Keeie 
igitur  cum  irrisione  et  joco  amarissimo  dicetur  in 
eam:St  fures  introissent  ad  te,  si  lalrones  pernoctem. 
quomodo  conticuisses  7  Hoc  enim  amarius  dicitur  et 
acerbius  sonat,  quam  si  diceretur  admirando,dum 
fures  introireat  ad  te,  dum  latrones  per  noctem, 
quomodo  conticuisti  .^ltem  quod  sequitur,nonntf/tt- 
ratiessenl  sufficientia  nM,multo  vebementiuseum- 
dem  Edom  peroutit,quam  si  ita  diceretur/ttrait  sunt 
su f ficientia  sibi.  Eoede  gentibus  supradictisJudsBOs 
supplantantibuB  8ecjndumtypum,quiinJacob  prn- 
cessit.  Recte  dicat  spiritus  propbeticu8,quia/ttraa* 
Bunt  sufficientia  sibi,  id  estea  tantum  tulerunt  Ju- 
dseis  quaad  salutem  sufficiant  sibi.Nequeenimbo- 
Iocau8tomataarietum,etadipempinguium,et8angui- 
nem  vitulorum  et  agnorum  et  hircorum  (Hebr.  ix), 
neque  neomeniam  et  Sabbatum,*et  festivitatesalias, 
et  KalendbSyCsterasque  carnales  caeremonias  fures 
isti  furari  dignati  sunt,imo  respuerunt  et  arbitrati 
Bunt  ut  8tercora,8ufficere8ibi  credentes  tidem  et ju- 
8titiam,8ecandum  quod  sancti  apostolisoripserunt 
eis  :  Visum  est  enim  Spiritui  sancto  el  nobis  nihilul' 
tra  imponere  vobis  oneris,  quam  kxc  necetsaria^  ut 


386 


COMMENT.  IN  XII  PROPH,  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  DNDS. 


ZS6 


ab  immolatii  simuiacrorum,  et  sanguine,el  suflocaio^ 
et  fomicatione,et  ea  qux  vobis  fleri  non  vuHis^alii  ne 
feceritis.  A  quibus  eustodientes  vos  bene  agetis  (Act, 
XV).  Nimirum  tale  hoc  est,  quale  est  vineam  in- 
troire,  et  racemos  diligenter  colligeQdo,  sola  fo- 
lia  relinquere.  Idcirco  conveDienter  adhuo  pro- 
loquens,  si  vindemiatores,  iaqmi  introissent  adte^ 
nunquid  non  saltem  racemum  reliquissent  tibi  f  De- 
nique  vineam  Domini  fuisse  Israeliticam  gentem. 
167  passim  Scripturaconcinitexempligratiailiud 
in  Isaia  :  Cantabo  ditecto  meo  canticum  patruelis  mei 
vinex  sux,  Vinea  facta  est  dilecto  in  comu^  /ilio  olei^ 
et  sepiviteam,  et  lapides  elegit  ex  ea,et  plantavit  eam 
electam,  et  cstera  usque,m;2^am'm  Domini  exerci- 
tuum  domus  Jsrael  est  {Isa.  v).  Nunquam  sio  a 
vindemiatoribus  demessa  fuit  alicujus  hominis  vi- 
nea  insensibilis  quomodo  ista  Domini  vinea  vivens 
etsensibilis  despoliata  est  ac  furibus  istis.  Vinde- 
miatores  quippe,  quamvis  diligentes  8int,nonnun- 
quam  saltem  racemum  inter  folia  latentem  relin- 
quunt.  At  ?ero  fures  isti  ssepedicti,  scilicet  gentiles 
ad  fldem  vocati,  et  vineam  legis  et  prophetarum 
ingressi,  totum  rapuerunt,  nihilque  praster  folia 
litterflB  occidentis  requirunt  illi  tacenti  et dormienti 
Edom.  Nullum  omnino  jam  habent  reliquum  vivi- 
flcantis  Spiritus  racemum.Inde  admirando  percun- 
ctans,  et  percunctando  admirans  dicit :  Quomodo 
perscrutatisunt  Esau,investigaverunt  asbcondita  ejus^ 
subauditur  ,furesi8ti,qui  ad  eumintroierunt?Quffi 
autem  erant  abscondita  illiu8,videlicet  Judaici  po« 
puli,qui,  ut  sspe  jam  dictum  est,  nomine  el  operi- 
bus  praetlguratus  est  Edom  sive  Bsau?  Quffi,inquam, 
erant  illius  ab8condita,ni8i  spiritualia  legis  et  pro- 
phetarum  sacrameQta,qualia  congrue  signiflcari  po- 
tverant  festibus  liSsaa  valde  bonis,  quas  apad  se 
Rebeoca  domihabebat?  Multum  sorutati  BUot,miro 
modo  abscondita  Esau  fures  isti  investigaverunt, 
quando  legem  et  prophetas  spiritualiter  intelligen- 
tee.pelliculis  quoqoe  hndorum  manus  et  oolli  nuda 
portexemnt,  id  est  priorum  operum  veterisque  su- 
perbiad  manifestam  confessionem  facientes,  pcBQi- 
tentiam  egerunt.  Ista  sunt  abscondita  Esau,  ista 
Buntvaldebonavestimentaejusqu»  Apostoluscom- 
memorans,  quomm^  inquit,  adoptatio  est  filiorum^et 
gloria^  et  testamentum,  et  legislatio,  et  obsequium,et 
promissa,  quomm  patres  ex  quibus  Christus  secun- 
dum  oamem^  qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in 
eaecula  (Rom.  ix).  H«o  omnia  scrutati  8unt|  et  in- 
vestigaverunt,  et  ad  semetipsos  transtulerunt.  8e- 
quitur  :  Vsque  ad  terminum  emisemnt  te  omnes  viri 
fsederis  tui^  itluserunt  tibi ;  invatuerunt  adversum  le 
viri  pacis  tum  ;  ^«t  comedunt  tecum,  ponent  insidias 
super  ie,  Grandis  reatus  exstitit  buic  Edom,  quod 
multoa  foederatos  habuit,  grandis  oiTensio  carnali 
Israeli,  quod  toties  cum  profanis  gentibus  foBduB 
pepigity  probibente  Domino  in  lege,  ac  dicente : 
HoH  inibis  fesdus  cum  ei$  {Exod,  xxiu),  neque  socia* 
bis  cum  eis  conjugia  {Deut,\n),  quia  seducentfilium 
toam  ne  tequatur  me,  et  at  magis  serviat  diis 


A  alienis,  irasceturque  furor  meus,  et  delebit  te  cito 
{Exod.  xxxiii),  ita  factum  est.  Commisti  sunt  iater 
gentes,  et  didtcemnt  opera  eorum,  et  serviemnt  scul- 
ptiiibus  eomm,et  factumesi  illisin  scandalum  (Psal, 
cf).  Uoc  faciendo  et  perseverando,  ad  hoc  usque 
pervenerunt,  ut  Romaus  gentis  imperio  nimis  ul- 
trooei  se  iogerentes  atque  dicentes  :  Non  habemus 
regem,  nisi  Cxsarem  {Joan.  xix),  Ghristum  Dei  Fi- 
lium  regem  suum  cruciflgerent.  Multi  per  diversa 
temporum  curricula  taliter  fcsderati  fuerunt  hujus 
Edom,  quibus  dum  similis  esse  contendit,propbe- 
tas  et  ipsumDominum  prophetarum  occidit.Porro 
illusores  veraciter,falso  autem  viri  pacisydequibus 
nunc  ait,  itlusemnt  titi,  invaluerunt  adversum  te 
viri  pacis  tuae ;  qui  comedunt  tecum  ponent  insidius 

H  super  te^  sacerdotes  fuerunt,  maximeque  Annas  et 
Gaiphas,  qui  multo  perniciosius  illi  populo  illuse- 
runt,  suadendo  ut  peterent  dimitti  sibl  Barabbam, 
et  crucifigi  Christum,  quam  olim  illuserant  iliero- 
boam  et  sacerdotes  ejus,  faciendo  vitulos  aureos  ut 
illos  coIerent,et  regem  suumDavid  derelinquerent, 
ostendentesvitulorum  pulchrasefiigie8,acdicentes : 
isii  sunt  dii  iui,  Jsrael  {III  Reg.  xii).  Coinedebant 
enim  cum  illo  infelici  Edom,  et  suam  de  illoexple- 
bant  avaritiam,et  utliceret  eis  comedere  predam- 
que  de  populo  facere,  idcirco  sic  illuseruQt,idcirco 
insidias  supereum  posuerunt.  IUusorum  maximus 
jam  dictus  existit  illusor  Caiphas,^/7edtt,inquicn8, 
vobis  ut  unus  moriatur  homo  pro  populo,  et  non  tola 
gens  pereat  {Joan.  xi).  Notanda  interim  diligenter 
dictionis  bujusce  qualitas,  quia  non  dixit,  ineidias 

^  ponent  sub  te  vel  contra  te,  sed  insidias,  inquit, 
ponent  super  te.  Nimirum  satis  edioi  non  potest^ 
quam  nequissima  sit  illusio,  quam  pertinaces  in 
illudendo  insidiflB,  quandoisqui  suadet  utdecipia- 
tur,cum  calliditatesuasionis  magnitudioemquoque 
habet  pote8tatis,sicut  habuit  idem  Gaiphas  et  prin- 
cipes  alii  qui  suaserunt  turbis.  Superbia  etenim 
plebe  superiores,  scelerato  populo  erant  soeleratio- 
res,  ad  suadendum  callidi,  et  ad  provocandum  fa- 
ctiosi.  Idcirco  oonira  illos  spiritus  propheticus  per 
Isaiam  dicit  :Propterhoc  audite  verbum  Domini^  viri 
iltusores,  qui  dominamini  super  poputum  meum,  qui 
esi  Hiemsalem.Dixistis  enim  :  Percussimus  fatdus  cum 
morte,ef  cuminfemo  fecimuspactum{lsa.  xxviii),  etc. 
Hujusmodi  fcBderati  sive  viri  pacis  usque  ad  termi- 

D  num  emiserunt  te.  Cujus  usque  ad  rei  terminum 
illum  emiserunt  ?  Nimirum  usque  ad  terminum  be- 
nedictionis,  extra  terminos  promissionis,  qus  ad 
Abrabam  facta  est  secundum  hsc  verba  :  In  semine 
tuo  benedicentur  omnes  gentes,  et  Isaac  vocabitur 
tibi  semen  {Gen,  xxviii).  Extra  terminos  iliius  tant» 
hsereditatis  viri  fcederati^viri  illusores  illam  emise- 
runt,  quia  videlicet  iniqua  confoBderatio  illorum 
causa  exstltit,ut  emitteretur  extra  tantum  videlicet 
bonum,  neo  reputaretur  in  8emine,quia  noneratex 
flde.  Nonne  illum  priorem  Bdom,  sive  Bsau  tali 
oausa  emisit  usque  adterminum,ut  non  sequeretur 
benediotionem,  ut  non  remaneret  intra  terminoB 


387 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


388 


haeredilas,  quam  ilii  lanqaam  primogenito  pater 
Isaac  prscecribere  deliberat  ?  Num,  quia  foaderatus 
habere  voluithomineB  StBculi,  idcirco  exterminatus 
est  ezlra  Gnes  supernffi  benedictionis.  Sio  enim 
Bcriptum  eat ;  Esau  vero  quadragenarius  duxit  uxo- 
res,  Judith  filiam  Beheri  JStkei,  et  Besamath  filiam 
Edom  ejusdem  loci :  quse  ambse  oi]enderant  animum 
Bebeccgc  {Gen,  xxvi).  Nonne  offensus  animus  Re- 
beccffi  mdignum  judicavit  fiiium  benedictioue,  qui 
sicut  priuB  primogenita  eua  propter  escam  vendide- 
raty  sic  et  poslmodum  uxores  ducens  alienigenas 
concupisoentiffi  servivit,  quia  benedictionem  semi- 
nis  Abrahffi  oontempsit  ?  Nominatus  quippeesse  et 
in  terra  roborari  appeten8,peccatorum  se  affinilati- 
bus  immersit,  super  quibus  prscavens  Abraham, 
servum  fidelem  astrinxerat  juramento  xxinon  acci- 
pias^  inquiens,  uxorem  filio  meo  de  Hliabus  Chana- 
nxorum  (Gen,  xxvin),  inter  quos  bubito.  Sed  nec 
illud  prffitereundum  quod  videns  idem  Esau,  quod 
pater  suus  benedixisset  Jacob,  probans  qu^que  quod 
non  libenter  aspiceret  fitias  Chanaan  pater  suus,fugit 

ad  hmaelem  et  duxit  uxorem  absque  his  quas  prius 
habebat  Matalehet  fitiam  Ismael  filii  Abraham  so- 
rorem  Nabioth  (ibid.).  Nimirum  hoo  erat  illi  magis 
ao  magis  usque  ad  terminum  emitti  et  foras  ejici, 
quod  electu  Ismaeli  taliter  seconsooiavit.Sic  enim 
Sara  locuta  faerat :  Ejice  ancillam  et  filium  ejus. 
tfon  enim  erit  haeresfilius  ancillascum  filiomeolsaac 
{Gen.  xxi).  et  sic  faotum  fuerat.  Secundum  hano 
similitudinem,  ut  jam  diximus,  propter  fcBderatoB 
suos  accidisse  carnali  Israeli  Apostolus  testis  est, 
qui  ad  Galatas  scribens  :  Sed  quomodo,  inquit,  (unu 
f>,  qui  secundum  camem  natus  fuerai^  persequebatur 
eum  qui  secundam  spirUumy  ita  et  nunc.  Sed  quid 
dicit  Scriptura  ?  Ejice  ancillam  et  filium  ejus  :  non 
enim  erit  haires  ancillae  cum  filio  liberae  (Gatat. 
iv).  16S  Nimirumet  IsmaeletEsau  qui,8ecundum 
carnem  nati,  persecutisuntlsaao  et  Jacob  qui  nati 
sunt  seoundum  spiritum,  typum  praetulerunt  car- 
nalium  Judffiorum,  qui  spiritualem  Ismaelem  per- 
sequi  et  occidere  non  destiterunt,  doneo  ipsiemit- 

terentur,  ut  jam  dictum  est,  usque  ad  terminum. 
Sequitur  :  Non  est  prudentia  in  eo.  Nunquid  non  in 
die  t7/a,  dicit  DominuSy  perdam  sapientes  ex  Jdumaea 
et  prudentiam  de  monte  Esau  ?  Et   timebunt  fortes 

tui  a  meridie,  ut  intereat  vir  de  monte  Esau  propter 
interfectionem,  et  propter  iniquitatem  in  fralrem 
tuumJacob  operiet  te  eonfusio,et  peribisin  «temum. 
Gum  adipsum  Edom  fleretsermo  propheticus  usque 
ad  hunc  Iocum,9iit  comedunt  tecum,ponent  insidias 
super  tCf  auditorem  quoque  attentum  esse  et  in  ad- 
mirationem  excitari  volens  super  his  quae  diceban- 
tur,  repente  oonversus  dioit  de  eodem  Edom  :  Non 
est  prudentia  in  eo.  Vere  non  est  in  eo  prudentia 
qai  jam  dictas  super  se  positas  non  cavit  insidias: 
sed  favit  insidiantibuB  sicut  imprudens,  siout  im- 
providus,  bona  ergo  non  est  in  eo  prudentia.  Gffi- 
terum  jam  dicti  insidiatores  ejus  maie  prudentOB 
fuerant,  eicQt  in  eoidem  per  alium  propheiam  di« 


A  ctum  est :  Vss  qui  sapientes  estis  in  oculis  veslris^  et 
coram  vobismetipsis  prudenies  {Isai,  v).  Item  :  Sa- 
pientes  ut  faciant  mo/a,  bene  autem  facere  nesciunt 
(Jer.  vi).  Com  igitur  dixisset,  non  esl  prudentia  m 
eOy  quoniam  est  prudentia  sive  sapientia  quffidam 
non  bona,  qus  rectius  dicitur  malitia,  continuo 
subjunxit  :  Nunquid  non  in  die  illay  dicit  Dominust 
perdam  sapientes  ex  Idumsea  de  monte  Esau  ?  Deni- 
que  sapientia  siveprudentia,  quae  merito  perdenda 
judicatur,  malitia  sive  stuilitia  est.  Scriptum  est 
enim  :  Perdam  sapientiam  sapientiumyel  prudentiam 
prudentium  reprobabo  (Isai.  xxix).Hoc  apud  beatum 
Job  scriptum  est, cujus  scripturfficum  meminisset 
Apostolus,  continuo  dixit :  Nonne  stuliam  fecit  Deus 
sapientiam  hujus  mundi  (/  Cor.  i)  ?  Et  in  alio  loco 

g  dicit :  Nam  prudentia  carnis  mors  (Rom.  viii).Item  : 
Quoniam  sapientia  carnis  inimica  est  Deo  (ibid.).Ufec 
idcircodicta  8int,quoniamaIiam  prudenliaestquam 
conqueritur  non  esse  in  illo  Edom,  scilicet  bona, 
et  alia  quam  se  proditurum  esse  dicit  de  monte,id 
est  de  superbia  ejus,  scilicet  mala,  que  vero  no- 
mine  dicitur  malitia.  Simul  notandum  quod  cum 
dicit,  nunquid  non  in  illa  die  perdam  sapientes  ex 
Idumxa,  de  futuro  tempore  sese  vatioinari  satis  in* 
dicat,  quamvis  hactenus  verbis  prffileriti  temporis 
UBUs  fuerit.  Eoce  videmus,  ecce  mirantes  legimus, 
legentes  miramur  in  historiis  plus  quam  Iragicis, 
quam  terribiliter  semetipsos  judicioDomini  perdi- 
derunt  sapientes  et  prudentes  iili,  id  est  maJitiosi 
qui  secundum  exemplum  Esau  fratrem  suum  sim- 
plicem  Jdcob  odientes  ilIo8,qui  vere  sapientes  erant 

^  et  prophetffi,  perseouti  suntet  occideruat,tandem- 
que  ipsum  Dominum  fratrem  suum  secundum  car- 
nem  eCTectum,  diu  tentantes^  ut  eum  caperent  in 
sermone  (Uaiih.  xxii),  ad  ultimum  tale  oonsilium 
sapientiffi  suae  repererunt,  ut  eum  suspenderent  in 
ligno,  maledictum  illum  esse  volentes  propterhoc. 
Sciebant  enim  prave  sapientes.et  perverse  pruden- 
tes,  scriptum  esse  in  lege,  ^uta  maledictus  a  Deo 
est  qui  pendet  in  ligno  (Gaiat.  iii).  Verumtamen 
ubi  scriptum  hoc  est,  si  vere  saperent,  si  vere  pru- 
denles  essent,  illud  quoque  sapuissent,quia  male- 
dictum  non  fecit  pcena,  sed  culpa.  Proinde  ipsam 
legis  sententiam  ponere  nonpigeat:  Quandopecca- 
verit  homo,  quod  morte  plectendum  est,  et  adjudica- 
tus  moHi  appensus  fuerit  in  palibulo^  mn  permane^ 

D  bii  cadaver  ejus  in  ligno,  sed  in  eadem  die  sei)eiielw\ 
quia  maledictus  a  Deo  est  qui  pendet  in  tignOy  et  ne^ 
quaquam  contaminabis  terram,  quam  Dominus  Deus 
tuus  dederii  tibi  in  possessionem  (Deut.  xxi).  Non 
tantum  dixit,  quando  appensus  fueris  homo  inpali- 
buio^  quod  poena  est ;  sed  etiam  prsmisit  culpam, 
quando  peccaverit  homo  quod  morte  ptectendum 
est.  Boc  ilii  sapientes  et  prudentes  non  viderunl 
aut  videre  voluerunt,  quia  nimirum  non  erat 
illorum  sapientia  que  iliuminat,  sed  malitia  qu» 
excaecat,  sicut  soriptam  eat  :  Haec  cogitaveruni  et 
erraverunt  :  excaecavit  emm  iilos  malilia  eorum,  et 
nescierunt  sacramenta  Dei  (Sap.ii).  Perdam  s^t/ur, 
inquiti  in  illa  duf  sapientes  et  prHdentiam  de  monte 


380 


COMMENT.  IN  XII  PROPII.  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  UNUS. 


390 


BsaUf  id  est  Judaeos  terrena  sapienle8,et  secundum  A  id  osl  qui  semetipsos  inviccm  cohortantes  atquein< 


similitudinem  Esau  superbientes  condemnabo  sicut 
Esau,  ut  comprobentur  insipientes,  non  utcunque, 
sed  ita  ut  ferre  non  possint  lumen  sapientias.  Nam 
boc  esty  quod  rursus  ad  ipsum  conversus  sermo 
propheticus  et  timebunt  fortes  tui  a  meridie  ut  inle- 
reat  vir  de  monte  Esau.  Meridies  hoc  tempus  gratia 
est,ex  quo  sol  justiliae  Gbristus  in  altnm  ascendit, 
susque  divinitatis  radios,  id  est  Spiritus  sancti 
dona  diCTundens  mundum  illuminavit  et  calefecit. 
Uade  Psalmisla :  In  sole,  inquit,  posuit  tabemacU' 
lum  suum^  et  ipse  tanquam  spansus  procedens  de 
thatamosuo.  Exsultavit  utgigas  ad  currendam  viam, 
a  summo  cmto  egressio  ejus.  Et  occursus  ejus  usque 
ad  summum  ejus^  nec  est  qui  se  abscondat  a  calore 


flammanlesin  odium  eorum,quiac<Blestia  sapiunt, 
160  dicunt :  Evacuate  etauferte  illa  que  sunt  no- 
bis  vel  moribuH  nostris  contraria,  et  hoc  usque  ad 
fundamentum,  id  est  usque  ad  finem,  utomnos  ce- 
dant  in  moremnostrum.Hoc  est  quodilli  imprope- 
rat  sermo  prffisens,  cum  protinus  subditur:  In  die 
cum  stares  adversum  eum,  quando  capiebant  alieni 
exercitum  ejuSyCt  extranei  ingrediebanturporlas  ejuSj 
etsuper  Hierusalem  mittebant  sortem,  tn  quoqueeras 
quasi  unus  ex  eis.  Regnantibus  Achabin  SamariHet 
Josaphatin  Hierusalem,  quo  tempore  hic  Abtiias 
absconditus  prophetas  Domini  paverat,  lale  quid 
fecisselegimus hunc  Edom.Congregati  namque  sunt 
filii  Edom  cum  fiiiis  Moab,  et  filiis  Ammon,ut  pu- 


ejut  {Psal.  xviii).  Ab  isto  meridie  sic  timet  fortes  g  gnarent  contra  Josapbat.  Verumlamen  tuoc  neque 


hujuB  EsaUyUt  praefiguratum  est,  quando  splendida 
facta  facie  Moysi  ex  consortio  sermonis  Dei,  videntes 
Aaron  et  fitit  ejusy  timuerunt  prope  accedere  (Exod. 
xxxiv).  Sic,  inquam,    liment  isti  fortes,  id  est  lu- 
minis  rebelles,de  qualibus  in  psalmo  scriptum  est: 
Et  irruerunt  in  me  fortes  {Psat.  lviii).  Timor  eorum 
malignus  est,  utpote   qui  ex  invidentia  procedit. 
Invidentenim  claritati  solis  hujus  nterni,  et  quid- 
quid  de  gloriaeju8audivit,contra  se  pntantdictum, 
qui  talem  exstinguere  voluerunt.Inde  ilt  ut,intereat 
vir  de  monte  hujus  EsaUf  qui  dum  lumen  refugiunt, 
euDt  in  interitumviri  in  suisviribns  confidentes.in 
monte  saperbias  caputattollentes  ;nec  jani  dici  me- 
rentur  viri»   sed  potius   mulieres,  juxta   quod  in 
Eaaia  dicit  idem  DominuB, populummeum  exactores 
sui   spoliaveruntf  et  mulieres  dominatx  sunt  ejus 
{Isa.  iiij.  Peccatum  bujus  Esau  manifestius  sermo 
propheticus  exprimit,  cum  protinus  dicit,  propter 
interfectionem  et  iniquitatem  in  fratrem  suum  Jacob^ 
etperibis  in  xternum.^x  ad  illas  tantummodo  duas 
respioimus  personas,  quse  propriis  nominibus  istis 
priores  nuncupat»  eunt  Jacob  et  Esau,  iiltera  non 
stabit,  quia  videlicet  Esau  fratremsuum  Jacobodio 
quidem  habuil,   sed  non  etiam  interfecit.  At  vero 
de  carnalibus  filiis  Israel  sive  JudsisDotum  nimis 
esl,  quia  fratres  suos  prophetas  Domini,  et  ipsum 
Dominum  secunduro  carnem  fratrem  suum  interle- 
ceraDt,  et  propter  hoc  confusio  operuiteos,et  per- 
emitin  «ternum.  Non  tantum  quia  interfecerunl, 
sed  quia  insurgentem   credere  noluerunt.  Valde 


ceperunt  exercitumejus  utvoluerunt,nequeiDgressi 
sunt  portas  Hierusalem.  Numque  orante  Josaphat 
ac  dicente  :  Nunc  igitur,  Domine,  ecce  filii  Ammonet 
IUoab,  et  mons  Scyr  nituntur  ejicere  nos  de  possessio- 
ne,  quam  tradidisti  nobis  (It  Par.  xx),  factoque 
sermone  Domini  super  Ihazihel  filium  ZachariaBle- 
vitam  dicentem :  O  Juda  et  Hierusalern,  noltte  ti» 
mere,  cras  egrediemini,  et  Dominus  erit  vobiscum 
(ibid.)^  filii  Ammon  et  Moab  consurrexerunt  adver- 
sum  habilatores  mortisSeyr  ut  interficerent  el  de- 
lerent  eos.  Gumque  hoo  opere  perpelrassent  etiam 
in  semetipsos  versi,  mutuis  concidere  vulneribus. 
Itaque  veraciter  quidem,  quando  capiebant  alieni 
exercitum  Hierusalem  sive  caperevolebani,  alieni, 
inquam,  ot  extranei,  scilicet  iilii  Moab  et  Ammon. 
Edom  qui  et  Seyr  erat,  quasi  unus  ex  ei8,sed,8icut 
jam  dictum  est,  neque  ceperunt,  neque  ingressi 
sunt  portas  Hierusalem. 

Proinde  totam  visionem  banc  propheticam  quo- 
niam  spiritualis  est,  spiritualiter,  ut  ocBptum  est, 
persequamur,  quia,8icut  s«pe  jam  diotum  est^car' 
nalis  Israei  spiritualem  persequens  fratrem  suum 
Israelem,  el  prophetas  Domini  occidene,  ipse  est 
Edom.Bt  revera  quandocunque  ceperunt  alieni 
exercitum  eorum,  qui  veraciter  Israelitae  fuerunt 
vel  sunt,  quandocunque  extranei  ingressi  portam 
super  Hierusalemmittebant  sortem^ipselsraol  car- 
nalis  erat  quasi  unas  ex  eis,  imo  pejor  atque  in- 
festior  quam  unusquilibet  exeis.Primum  circaipsa 
tempora,  quibus  iste  prophetavit,  alieni,id  est8yri 


quippe  Dotandum  est  quod  non  dixit  hoc  solum  D  praeliabantur  adversus  larael,  regibus  Benadab  et 


propter  interfecttonem,  sed  addidit,  et  propter  tm- 
quitatem  in  fratrem  tuum.  NuUi  denique  nocuisset 
scelus  ioterfectionisysinon  perseverasset  et  iniqui- 
tas  increduiitatis.  Igitur,  ut  sflepe  dictum  est,  hoc 
nomeD  Esau  sive  Edom  cunctos  significat  imitato- 
res  illios  primi,  et  nomen  Jacob  cunctos  illiusse- 
qnaces,  qoem  ille  odio  habuit.Cuncta  quas  in  istum 
crudeiem  Bdom  h«o  prophetia  declamat  ventura, 
concedit  Psalmista  ut  fiant,  qua  justum  est  dum 
voce  imprecantis  dicit:  Memor  esto,  Domine^  fitiO' 
rum  Edom  in  die  Hierusatem,gui  dicunt :  Exinanite^ 
exinanite  usgue  ad  fundamentum  inea  (Pja(.cxxxvi). 


Azabel,  sed  multo  sceleratius  agebant  intra  ipsum 
Urael  ipsi  quispiritualilerdici  merenturfiliiEdom: 
Domine^  inquit  Helias,  prophetas  tuos  occideruntt  et 
altaria  tua  destruxeruni,  et  relictus  sum  ego  soluSf 
et  quxrunt  animam  meam  (lll  Reg.  xix).  Deinde 
usque  adevangelica  tempora,  quotiescunque  alieni 
sive  extranei  ceperunt,  sive  ingressi  sunt  portas 
Hierusalem,  videlicet  quando  venerunt  Babyloniict 
post  illos  AntioohuB,  et  portas  ejus  non  solum  in- 
gressi  sunt,  verum  etiam  propter  testamentum  Dei 
perseverantes  multos  occideruDt,viri  ioiqui  exipso 
Itraei  exstiterunt  qui  amplius  quam  geDtiies  per*- 


391 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


392 


niciosi    rratribus   fuerunt.  Teetis    est     tribulaiio  A  <iit  locum  etgentem  :  quem  si  non  perdidisset, de- 


Hieremis  {Jer.  zxxviii),  quem  Babylonii  servave- 
runt,  et  sus  gentis  homines  tribulaverunt  (/  Mach, 
▼ii;  II  Mach,  xiv)  ;i6stis  Macbab^eorum  afflictio,qui« 
bus  viri  iniqui  ex  lBrael,maximeque  impius  Alchi- 
mus,  amplius  quam  Graecorum  aliquis  nocuerunt. 
Post  haeo  iam  sacra  Evangelia,  quam  apostolorum 
ActuB  testantur,  quam  veriseimedictum  sitcontra 
istum  Edom,  id  est  carnalem  Judaeum,  tu  quoque 
eras  quasi  unu8ex6is,Bci)icet  alienis  sive  extraneis 
gentibus,  quibus  et  Ghristum  iradidit  adilluden- 
dumj  et  flageliandum^  et  crucifigendum  (Matth. 
xx),  et  Ghristi  discipulos  ubique  odiosos,  facere 
contendit,  seditiones  ooncitando,  et  turbas  in- 
flammando  quocunque  ibant  prsdicantes  Gfaristi 


spicere,  et  os  suum  magnlQcare,  imo  et  interflcere 
non  desisteret,  sed  utique  captivus  est.  Nunc  dili- 
genter  animadvertendum  quol  vel  quantis  nomini- 
bus,  cum  dixisset  in  die  fratrig  tuif  diem  eumdem 
descripsit  et  illustravit.Seplem  quippe  dies  unidiei 
subordinavii,  dum  prsmisso,  non  despicies  in  die 
fratris  tuiy  subjuogit,  indie  peregrinalionis  ejuSy  in 
die  perdiUonis^  in  die  angusti^^  in  die  ruinx^  in  die 
vastitatiSf  itemque  in  die  vastitatis,  in  die  tribula» 
iionis.  Nimirum  septenario  numero  muititudinem 
cunctarum  significat  miseriHrum  sive  tribulationum , 
quas  sustinol  frater  illesimplex  et  lenis,  sive  mitis 
et  humilis  corde,  quicunque  vivit  secundum  exem- 
plum  Ghristi,quicunque  vivil  in  hoc  die  vel  tempore 


Evangelium.     Fecerunt  etenim   hoc  Judsei    tan-  g  peregrinus  in  prsesenti  sfficulo,quod  septem  diebus 


diu  quandiu  licuit  eis,  quandiu  gens  et  locus 
eorum  stelit.  At  vero  divinitas  provida,  sicut 
alibi  scriptumeBt,prffioavensin  fnturum,deIeviteos, 
et  exterminavit  per  excidium  Romanorum,etde60- 
lat»  sunt  civitales  eorum  absque  habitatore,  et  do- 

mus  sine  homine,  et  terra  derelicta  est  deserta  ut 
auferretur  eis  vocandi  et  ssviendi  facultas,  quibus 
esset  pertinax  el  insatiabilis  voluntas.  Hoc  certissi- 
mum  habens  in  isto  propheta  spiritus  veritatis, 
protinus  constantissime  dicit:  Et  nan  despicies  in 
die  frairis  («t,  in  die  peregrinaiionis  ejus.  Et  non 
lastaberis  superfilios  Juda^  in  die  perditionis  eorumf 
et  non  magnificabis  os  tuum^  in  die  angustiss,  neque 
ingredieris  porlam  popuii  mei  in   die  ruinx  eorum, 


volvitur.  Hunc  eumdem  numerum  tribulationum 
apud  beatum  Job  legimus :  Insex^  inquit,  tribula- 
tionibus,  liberabit  le^  et  in  septima  tanget  le  malum 
[Job.  v).  Septenario  quippe,  ut  jam  dictum  est,  nu- 
mero,  tribulationum  significatur  universitas,  quas 
in  hoo  ssculo  sancti  patiuntur,  quaram  8eptima,id 
est  eum,  ultima  cujusque  electi  tribulatio  cerlam 
consolationem  habet,9icut  io  conditione  sas  culi  septi. 
rous  dies  vesperam  non  habet.  Diem  igitur  fratris 
quem  Edom  persequitur,  septiformiter  distinctum 
legentes,  non  frustra  faotum  arbitremur,  qui  civita- 
tem  hic  manentem  non  habens  [Hebr.  xiii),  peregri. 
natur  \qui  animam  suam  perdidit  propter  Deum  sive 
propter  Ghristum  ut   inveniat  eam  {Job.  xiii)  ;  qui 


neque  despicies,  ettu  in  matis  ejus  in  die  vastitatis  p  angusiiatur  epem  habensllOquiastabitm  magn 


iiiius^  et  non  emiUeris  adversum  exereitum  ejus  in 
die  vastitatis  iiliuSy  neque  stubis  in  exitibus  ut  inter» 
ficias  eos  qui  fugerint,  et  non  ciaudes  reliquos  ejus 
in  die  tribuiatiotiis.  Ad  illud  quod  paulo  ante  dixe- 
rat,  propter  interfeciionem,  ei  propter  iniquiiaiem  in 
fratremtuum  Jacob;  operiel  te  eonfusiOy  elperibisin 
(Tternum,  conjungitur,  et  non  despicies  in  die  frairis 
iui,  Miro  autem  modo  haec  omnia,  qus  oequissima 
Bunt,  iste  Edom  fecisse  afGrmatur,  cum  facturus 
esse  negatur.  Quid  enim  nequius,  peregrinum  non 
qualemcunque,sed  peregrinumfratrem  suumdespi* 
cere  in  dieperegrinationiseJus.Lfletari  inperditione 
ejus,  magniQcare  omnes  in  angustia  ejus,  ingredi 
portas  ejus  subsiliendo  in  ruinas  ejus,  despicere 
eum  in  malis  eju6,stare  in  exstitibus  ut  fugientem 


constaniia  aduersus  eos,  qui  se  angustiaverunt  [Sap. 
v);  qui  ruinam  patiens  prssentium  bonorum,  pa- 
tienter  sustiiiBt  propterspem  futurorum  ;  qui  despi- 
oabilis  videtur,  in  vastitate  sua,  errando  m  soliiu- 
dinibuSf  in  montibus  et  in  speiuncis,  et  in  cavemis 
terrXt  ut  teslimonio  fidei  probatus  inveniatur  ;  qui 
item  vastitate  quadam  desertus  videtur,  dum  occi- 
ditur,  et  respioiensad  dextram  sive  ad  sinistram, 
etnon  invenit  a  quodefendatur;qui  fugit  etnonin- 
venitqui  oocurrat,  vel  apud  quem  possit  latere  se- 
curus.  Poterat  dicere,  sed  et  talis  dies  fratris  tui, 
dies  peregrinationis  ejus,  dies  perditionis,qu«e  vera 
tibi  videtur  perditio,  dum  perdit  animam  suam^  ut 
inveniai  eam^  non  diu  permanebis.  Hoc,inquam,di- 
cere  poterat,et  quamvis  non  dixerit,  tamen  subau- 


interficiat,  sive  claudat  reliquos  ejus.  Gum  Sapien-  ^  diendum  est.Sequitur  enim :  Quoniam  jtuUa  esi  dies 


lis  sit  edictum,8uper  inimicis  sine  odientis  ruina  non 
esse  gaudendum  (Prov.  xxiv),quis  non  videatquam 
veraciter  supra  sit  dictum,  non  est  prudentia  in  eo, 
qui  talem  conlrafratremgeritanimum^Igiturversa 
vice  insultet  ilii  is  qui  in  prophetis  loquitur  Spiri- 
tus  sanctus,  irrideat  eum,et  subsannet  qui  habitat 
in  ccelis  Dominus,  dicens  :  Ei  non  despicieSf  non 
IsetaberiSj  non  magnificabis  os  («um,  etc.Quem  enim 
despicere  potest  hic  Edom,  id  est  terrenus,  scilicet 
Judffius,  qui  taro  despicabilis  est  in  toto  orbe,  sicut 
eidem  suprBLdicium  esi.ecce parvulum  tededi  ingen- 
ibus,  oontempiibiliB  taes  vaide(j0r.  xcix).  Perdi- 


Domini  super  omnes  gentes.  Hic  quoque  cum  dicit 
supe*'  omnes  genies,  subaudiendum  est,  et  primum 
Buperte.  Nam  protinus  sequitur:  Sicut  fecistisic 
fiei  tibi,  retributionem  tuam  convertit  in  caput  tuum. 
Ac  Bi  dicat  :Interim  antequam  finiatur  dies  percgri- 
nationis  fratris  tui,  antequam  veniat  super  omnes 
gentes  ille  magnus  dies  Domini,  scilicei  diesjudi- 
cii,  tu  hic  in  isto  saeculo  vindictam  recipies  publi- 
cam,  audieniibus,  videntibus  atque  admirantibus 
gentibus  cuneiis,  ut  despicere  jam  non  possis.imo 
despicabilis  sis,  et  omni  populo  Cbristiano  pere- 
grinanlfe  et  anguatiam  paiiente,   licet  claudatur  et 


S93 


COMMENT.  m  XII  PROPH.  MIN,—  IN  ABDIAM.  LIBER  UNDS 


394 


interOciatur,  valde  contemplibilior  sia.  Post  hanc  A  ^"^^^^^^  i''^^^^'^^    quxrentium    Dominum    (PsaL 


pmatam  atque  propriam  portionem  tuam  commu- 
nem  sortieris  vindictam  cum  gentibus  cieteris  in 
illa^qufle  juxta  estfdie  Domini,die  judicii,die  amara, 
die  Iribulalionis  ei  angustix,  die  calamitatis  et  mt- 
seritV,  die  tenebrarum  et  caliginiSydie  nebulx  et  tur^ 
binis,  die  tubx  et  dangoris,  sicut  propheta  Sopho- 
nias  dicit(Sop/i.i).  Quibus  ex  enuntiationibus  il/ius 
dici  tam  terriflcis  praecedentom  conjungas,  qua  di- 
cit  vox  diei  Domini  amara,  (ribulabitur  ibi  fortis, 
ecce  totidem  vicibu8,id  est  septies  declamatam  ha- 
bes  diem  vindicis  Domini  in  consolationem  hujus 
fratriSfCujus  diem  in  quo  tribulalur,septies  illede* 
clamavit.Quapropter  quoniam  iste  de  quoloquimur 
Edom  et   primum  singularem,  sive  privatam  per- 


xxiii),  quomodo»  inquam,  bibisti,  permiltenteDeo 
affligi,  sic  bibent  omnes  gentes  persecutrices, 
squam,  imo  duplam  computalionis  vicissitudinem 
recipientes,sicut  in  Apocalypsi  prflenuntiatur  contra 
Babylonem,  quae  istarum  gentium  universitas  est: 
Reddite  illij  sicut  ipse  reddidit  vobis,  et  duplicate 
duplicia  secundum  opera  ejus  ;  in  poculo  quo  miscuU 
vobis,  miscete  illi  duptum  (Apoc.  xfin).  Beneergo 
cum  dixisset  hio,  quomodo  bibistis  super  montem 
sanctummeum,\deiii  persecutionem  passi  estispro- 
pter  nomen  meum,  bibeniomnes  genfeSf  Rddidii  /u- 
giter,q\iih  videlicet  non  tam  deretributionetempo- 
rali,  quam  de  asterna  sermo  est;et  boc  ipsum  repe« 
tituratqueamplificatur,  dicendo,  bibent  et  absorbe- 


pes8uruseratuItionemagentibusRomanis,etdeinde  n  ^«w/,  ei  erunl  quasinon  sini,  Duplumenim,  ut  jam 

? 1 * !_ «•! »  i?  .  «...         ^'/linfM  m    Ool     mt  a/»AKlf  11  m    ■1l«n        nn.A    ■.i^/«1!<«^»    J..  _...^     «A 


unifersalem  cum  csteris  gentibus  in  die  judicii, 
pulchre  sic  dictum  est  sicut  fecisti,  sic  fiel  tibi,  et 
deinde  repetituin,  tribulationem  tuam  convertet  in 
caput  tuum,  Quid  enim  est  dicere,  sicut  fecisti,  sic 
fiet  tibiy  nisi  secundum  merita  tua  retribueturtibi? 
Attamen  Rddidii yretributionem  luam  convertet  in  ea- 
put  tuum,  quia  videlicet  hujus  Bdom  terreniet  san- 
guinolenti,quod  Ghrislumet  Ghristi  prophctas  oc- 
cidit,  duplex  est  retributio,  duplex  contritio,secun- 
dum  et  alium  prophetam,  qui  cumdixisset  :  Induc 
super  eos  formidinem  [Jer.  xvii),  subauditur,  qua 
forniidaverunt  dicentes,  ne  forte  veniant  Romaniy  et 
iollani  nostrum  ei  locum  ct  gentem  {Joan.  xi),  ut  fiut 
eis  nicut  formidaverunt,non  contentus  hac  sola  re- 
(ributione,  et  ffiternam  adhuc  intendens  eisdem 


dictum  est,miscebitur  illis,  quia  videlicet  durum  et 
amarum  sanctis  poculum  miscuerunt,  verumtamen 
tantum  corpusocciderunt.  Ipsis  autem  miscebitur, 
utet  corpus  et  anima  mittantur  in  gebennam.  Ita 
non  quomodocunque  bibeQl,sed  totum  damnationis 
judiciumrquod  est  in  oalice  irae  Doroini)  ore  palulo 
et  grandi  absorbebunt  usqae  ad  fundum.  Cum  hoo 
evenerit,  tunc  eruntquast  non  sint.  Erunt  enim  per 
substantiam  quidem,  sed  non  erunt  per  ullam  pos- 
sibilitatem.  Nam  persequi  ultra  non  poternnt,  re« 
gno  Dei  nuilum  facient  scandalum.  Econtra,  san- 
ctorum  vera  et  felix  erit  essentia.  Unde  protinas 
sequitur :  Et  in  monie  Sion  erii  salvalio,  eierii  san" 
clus.  MonsSion  iljagloriosa  est  civilas  Hierusalem 
coBleslis,  de  qua  David   :  Fundamenia  ejuSy  inquit 


incrcdulis  atque  impoenitentibus^c/  duplici,  inquit,  ^  «^  montibus  sanctis,  gtoriosa  dicta  suni  de  te  civitat 


contritione  conteve  eos,  Domine  Deus  meus{Jer.  xvii). 
Hoc  dicto  ad  istum  Edom,  convertitur  ad  eos  de 
quibus  et  propterquos  loquebatur,  qui  primum  ab 
isto  et  deiQdeacflBterisgentibustribuIantur,etdicit 
eis,conflrmandoquoddixeratinconsolationeeorum, 
quoniamjuxta  esi  dies  Domini  super  omnes  gentes, 
Quomodo  enim  bibisti  super  montem  sanctum  meum, 
bibcnt  omnes  gentes  jugiter,  et  bibent,  et  absor^ 
bebunty  ei  eruni  quasi  non  sint.  Hsc  si  adhuc  ad 
ipsum  Edom  dicuntur,  hunc  sensum  habent  : 
Sicut  enim  super  montem  sanctum  meum  Sion  bi- 
bisti,  atque  in  perditione  sive  ruina  filiorum  Juda 
IstiituB  e8,8ic  omnes  gentesversae  contrate  bibent, 
et  de  malis  tuis  8atiabun(ur.Si  autem  ad  ipsos,  qui 


Dei  {Psal.  lxxxvi).  In  illa  Sion  erit  saloatio,  el  erii 
sanctus,  ipse  videlicet  Ghristus,  quia  est  salus  et 
Salvator  ejus.  Quomodo  eril  in  ea  iste  Sanctus?Mul- 
tum  bene,multum  feliciter^quiapermanebitin  sem- 
piternum  particeps  naturaeejus,quiestcoQditor8ive 
fundator  ejus,  sicut  in  psalmo  memorato  scriptum 
est :  Ei  homo  natus  est  in  ea.  Et  ipse  fundavii  eam 
Altissimus  {ibid.).  Illud  est  Salvatoris  Sion,  ejus 
commutabilitas  erit,quia  videlicetet  deipsa  civitate 
Sion,sive  Hierusalem  alibi  scriptum  esiiCujus  par^ 
ticipatio  ejus  in  idipsum(Psal.  cxxi),  et  ipse  Sanotus 
dicit  :  Ego  sum  qui  sum  (Exod.  iii).  Adversa  Dimi- 
rum  haec  est  oppositio,  quia  gentes  sio  erunt  quasi 
non  sint.Sanctus  autemerit,et  salvatio  civitas  ejus 


ut  snpra  dictumest,  tribulantur  ab  impiis   in  hoc  D  erit,   tali  essentia  quae   nullis  casus   subjacebit, 


seculo,  in  consolationem  ipsorum  dicta  intelligere 
malomuB,  sensui  nostro  succurrit  illud  ex  Isaia  : 
Elevare,  inquit,  elevare,  consurge,  Hierusalen,  quse 
bibisit  de  manu  Dominx  calicem  irm  ejus,  et  usque 
ad  fundum  calicem  soporis  bibisti,  et  poiasti  usque 
adfeces  (Isai,  li).  Et  subinde  :  Ecce  tuH  de  manu 
tua  ealicem  soporis,  fundum  calicis  indignationis 
mese,  Non  aijicieSy  ui  bibas  illum  ullra,  ei  non  pO' 
nam  iltum  in  manu  eorum^  qui  te  kumiliaverunl 
{ibid.)An\{iiT  quomodo  bibistis  vos  omncs,  quorum 
de  perditione  ioimici  laetati  sunt^sive  tu  frater  qui 
deepiceris,  qui  et  diceris  Hierusalem  :  Hsec  est 
Patboi.  OLXVIII. 


nullum  flnem  habebit  :  Ei  possidebii  domus  Ja» 
cob  eos,  qui  se  possederani.  Et  erit  domus  Ja- 
cob  ignis,  et  domus  Joseph  flamma,  ei  domus  Esau 
stipula,  et  suecendentur  in  eis,  et  devorabunt  eos^ 
et  non  eruni  reliquix  domus  EsaUj  quia  Domi' 
nu$  locutus  est.  Mira  invectione  sermo  prophe- 
ticus  nomen  Esau,  qui  et  Edom,  persequitur. 
Prius  oontra  illum  loquebatur,  et  paulisper  caete- 
rarnm  quoque  pronuntiata  damnutione  gentium, 
171  rursuB  nunc  in  illam  invehitur.  Mal/o  nimis 
memoriffi,et  in  Scripturis  sanctis  hoc  nomen  Edom, 
plus  quam  alicujus  caeterarum  gentium.  Exempii 

13 


395 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


396 


gratia,  in  psalmo  oam  dicit  Davi  :  Super  flumina  A  oris  eorum  ignis  perpetuo  tradantur.  Hoc  esl  enim 


Babylonis  illic  sedimus  et  flevimus  {Psal.  cuxvi), 
per  Babylonem  gentes  omnes  volensintelligi,  qua- 
rum  in  medio  omnes  sancti  cives  regni  Dei,dum  in 
oorpore  vivunt,  tenentur  eaptivi,  quid  tibi  acerbius 
sonare  videtur,  ulrum  illud  quod  universaliter  de 
Babylone,  an  id  quod  singuiariter  de  Edom  con- 
queruntur?Denique  de  Babylone,  sive  ad  ipsam  Ba- 
bylonem  mitior  sermo  est: Super  flumina  Babylonis 
illic  sedimus  et  fl^vimus,  Itemque  :  Ft7ta  Babylonis 
misera,  beatus  qui  relribuet  tibi  retrxbutionem  tuam 
quam  retribuisti  nobis  {ibid,),  At  vero  de  isto  Edom 
non  ita  parce  aut  suaviter  oonquestio  deprompta 
est.Saucius  animus  dolorem  suum  acerrimum  non 
fereos,  spiritum  de  profundo   suscltat,  vocemque 


quod  ait :  Et  erit  domus  Jacob  ignis^et  domus  Joseph 
flammajet  domus  Esau  stipula,  quae  nimirum  valde 
congrua  confirmatio  esl.  Nam  quia  ignis  flammam 
generat,  Jacob  qui  generavit  ignis,et  Joseph  qui  ab 
illo  generatusest,  flamma  dicitur;ip8e  autem  Esau, 
qui  in  terra  radicatus  est,  seoundum  inflmam  par- 
tem  benediotionis,  dicente  patre,  in  pinguedine  ler- 
rae,etinrore  cceli  desuper  eritbenedictiotuafGen. 
zxvii),  slipulffi  comparatur,  cujus  viror  omnis  per- 
transiit,  etspecies  emarcuit,  et  ad  nihil  ulilis  est 
nisi  ut  tradatur  igni:  Sicut  omnes  sanoti  veteris 
testamenti  recte  dicantur  ignis,  et  omnes  sancti 
novi  testamenti,ex  quovenitChristus  cujus  flguram 
Joseph  tenuit,  recto  vocentur  flamma  :  nam  perse- 


altiusin  ccelum  sublevatad  eam  qui  solus  laborem  n  cutores  eorum,similes  Esau  erunt  stipula,^^  sucen- 
etdolorem  considerat.  Memor  esto^  inquiens,  Do-      dentur  in  eis,et devorabunt  eoSyCt  non  erunt  retiquix 


mine^filiorum  Edom  in  die  Hierusalem  {ibid,),  Acer- 
bius  namque  fertur  vulnus,  quod  a  fratre  (unde 
oonsolatio  contra  csteros  sperari  debueral)  infligi- 
tur.  Sio  Jacob,  quando  illum  in  persona  sua  per- 
sequebalur  germanus  suus  Rdom  {Gen,  xxvii)  ;  sio 
Joseph,  quando  afratribus  suisvenditus  est  (Gen. 
xxxvii)  ;  sio  sancti  prophets  et  apostoli,  quando 
a  contribulibus  suis  Judaeis  persecutionem  pa8si,et 
occisi  sunt;sic  Ghristiani  catholici,  quando  ab  hae- 
reticis,  falsis  utique  fratribus,  tribulantur  amarius 
atque  acerbius  patiuntur,quam  cum  ab  exterisgen- 
tibus  cum  quibus  nullam  generis  aut  professionis 
habent  communionem,  infeslantur.  Hinc  estiliud  : 
Quoniam  si  inimicus  maledixisset  mtVit,  sustinuissem 


domus  EsaUy  quitt  Dominus  locutus  est,  Ob  magnum 
sententiffi  flrmamentum  ita  conclusit,  quiaDominus 
locuius  estf  ut  subaudias,  cujus  locutio  vel  sermo 
verilas  est,  elquod  ioquitur  infectum  esse  non 
potesl,  quemadmodum  ait  ipse,  futurum  prsnun- 
tians  judicium  :  Carlum  et  terra  transibunt^  verba 
autem  mea  non  transibunt  (Matth.  xxiv).  Sequitur 
Ei  hxreditabunt  hi,  qui  ad  austrum  montem  Esauy  et 
qtii  tn  campestribus  Philistiim,  et  possidebunt  regxo- 
nem  Ephraim,et  regionem  Samarix^et  Benjamin  pos- 
sidebit  Galaad;et  iransmigralio  exerciius  hujus  filio- 
rum  Israel  omnia  Chananxorum  usque  ad  Sare- 
ptham;et  transmigratio  exercitus  hujus  Hierusalemj 
qux  in  Bosphoro  est,  et  posMebit  civitates  Austri, 


ulique.Bt  si  is  qui  oderal  me,  super  me  magna  locu-  ^  Et  ascendent   salvatores  in   montem   Sion^  judicare 

montem  EsaUf  et  erit  Domino  regnum.  Guncta  haec 
juxta  litteram  adimpieta  esse,  nulla  (estatur  histo- 
ria,videlicet  quod  carnalislsrael,  siveJudaeus  post 
hanc  prophetiam  possederit  montem  Esau;  scd  nec 
vei  istud  vel  ostera  quae  sequuntur  tanta  esse  po- 
tuerunt  (si  tamen  unquam  acciderunt)ut  dignatus 
fueritSpiritus  sanctus  ea  praenuntiando,  propheti- 
cam  implere  tubam  toto  orbe  audiendam.  Maxime 
de  eo  quod  ait,«/  transmigratio  exercitus  hujus  filio^ 
rum  Israel  possidebit  omnia  Chananxorum  usque 
Sarephtamy  si  simplicem  sequamur  litteram  stare 
non  potest,quiavidelicet  certumestquodnunquam 
acciderit  neque  accideredebuerit,  ut  captivitasde- 
cem  tribuum  quae  lunc  imminebat,qu«B  in  Assyrios 


tus  fuissetf  dbscondissem  me  forsitan  ab  eo.  Tu  ve- 
ro  homo  unanimis  {Psal.  liv),  etc.  Nunc  ordinem 
persequamur.  Bt  possidebit,  inquit,  domus  Jacob 
eoSf  qui  se  possederant.  Itapossessio  non  in  bonum 
intelligitur  eorum  qui  possidentur.Sequitur  enim  : 
Et  erit  domus  Jacob  ignis,  et  domus  Joseph  flamma, 
et  domus  Esau  stipula,et  succendentur  in  eis,  et  de- 
vorabit  eos.  Malo  ergo  suo  possidebuntur,  videiicet 
quomodo  slipulam  possident  ignis  et  flamma.  Talis 
possidentium  eminentia  potestas  judiciaria  est.De- 
nique  in  judicio  persecutores  suob  fratres  lalsos 
consumment  sancti  omnes,  quorum  exemplaria 
primafueruntpatriarchaJacob,etflliu8  ejusJosepb, 
io  eo  quodalter  eorum  persecutionem  passusestab 


ipso  fratre,  qui  nomine  et  re  fuit  Esaa  ;  alter  vero  D  transmigraverunt,  revocaretur,  et  omniaGhananae- 


a  fratribuB  suis,  qui  non  est  quidem  nomine,  sed 
et  reimitatione  fueruntEsau.  Quomodo  isti  pos- 
sederunt  Jacob,id  est  Dei  servos,  isti,  inquam,  sci- 
licet  persecutores,  falsi  fratres,  quorum  prima,  ut 
Jam  dictum  est,  exemplaria  fuerunt,  ille  RebeccaB 
primogenituB  Esau  et  illi  fratres  Joseph  ?  Videlicet 
crudeli  invasione  possederunt  eos,suo  lempore  Ju- 
daei,  et  suo  tempore  haeretici.  Habendo  potestatem 
occidendi,  etde  civitate  in  civitatera  persequendi 
eos.  Possidebit  ergo  eos  domus  Jacob^  id  est  servo- 
rum  Dei  uoiversitas,  possessione  condigna,  non  ut 
eis  utantur^sed  ut  illi  confundanturet  adjudicium 


rum  poBsideret.  Neque  enim  contrarius  sibi  esse 
poterat  Spirilus  propheticus,ul  in  isto  promitteret 
quod  in  alio  denegasset,  scilicet  in  Osee  dicendo  : 
Voca  nomen  ejus  absque  misericordia^  quia  non  ad- 
damultra  misereri  domui  Israel^  sed  oblivione  obli- 
viscar  eorum,  et  domui  Juda  miserebor  {Ose.  i),  id 
est  fiiiosJuda  de  Babylonica  captivitate  postannos 
septuaginta  revocabo.  Sed  nec  transmigratiooem 
Rierusalem  in  Bosphoro  onquam  fuisse  legimus^ 
quae  regio  est  marisseptentrionalis^utBecundum  lit<- 
teram,ei  transmigratio  Hierusalem,qux  in  Bosphoro 
est,possidebU  civitates  Austri.Cunzih  ergo,quia  spi- 


397 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ABDIAM  LIBER  UNUS 


398 


ritaalia  sunt,  spirilualiter  examinantes^  promissio-  A  diem,  per  quemsapicntiffi  claraluxintetligitur.  Se* 


num  istarum  primo  numorum  consideremus,  quia 
septem  sunt.  Prima  est,  et  haereditabunt  hi  qui  ad 
austrum  montem  Esau ;  secunda  et  qui  in  campe^ 
stribus  PMlistiim;  tertia,  et  possidebunt  regionem 
Epfiraim^  et  regionem  SamartJSy  tertia,  et  Ben- 
jamin  possidebit  Galaad;  quinta,  et  transmigratio 
exercitus  hujus  filiorum  Israet  omnia  Chananxorum 
usque  ad  Sareplham;  sexta,  et  transmigratio  Ilieru- 
salem^  qux  in  Bosphoro  est^  possidebit  civitates 
Austri;  seplima,  et  ascendent  salvatores  in  montem 
Sion^  judicare  montem  Esau,  Istas  seplem  salutares 
atque  consolatoris  promissiones  laudem  Domini 
complent,  dicendo  :  Eterit  Domino  regnum.  Erant 
autem  superius  totidem,  id  est  septem  dies  mise- 


quitur  :  Et  qui  in  campestribus  Philistiimy  subau* 
ditur  hxrcditabunt,  Ipsi  qui  in  nomineEsau  deno- 
tantur,  ut  in  monte  supcrbis  sunt,  volendoytis/tVtam 
suam  statuere  (Rom.  x),  sicutjam  diximus,  recteet 
Philistiim  dicunturpro  co  quoda  gratiaexciderunt, 
dum  ex  operibus  iegis  et  sine  fide  Chrisli  sese  justi- 
ficariarbitrantur.Philistiim  namquepo/iowtf  caJen/ci 
inlerpretantur.  Dominus  enim  miscuit  illiSy  videli- 

cetJudaBis,5pjn7u//ii;tfr/ijfiww(i5at.xix),dandoilIis, 
ut  Apostolus  meminit,  spiritum  compunctioniSf  ocu- 
los  ut  non  videant  et  aures  ut  non  audLmt  {liom.  xi), 
et  facta  est  mensa  eorum  coram  ipsis  in  taqueumy  et 
in  retributionem  et  in  scandalum  (Psal  lxviii). 
Porro  in  campestribus  habitantes  hi  sunt  bumi- 


riarum,coQScriptaB  adversus  hunc  saepedictum  per-  p  ies,  quibus  pro  humilitatis  gratia  datus  est  intelle- 


secatorem  fratris  Edom,  ubi  prsBmisso,  et  non  de^ 
spicies  xndie  fratris  /ut,  subjuncta  est  septiformis 
descriptio  diei  ejus,  dicendo  :  In  dieperegrinationis 
ejuSf  in  die  perditionxsy  in  die  angustise,  in  die  ruiniBy 
in  die  vastitatis,  in  die  tribulationis  ejus,  quia  vide- 

licet  descriptio  diei  taliter  completa  est,  quoniam 
juxta  est  dies  Domini.  Igitur  quemadmodum  illic 
1 7S  in  septenaria  repet-tione  diei,  id  esttemporis 
quo  sancti  in  hoc  mundo  peregrinantur,  universi- 
tatem  intelligimus  malorum  qu«  patiuotur,  ita  et 
bic  in  septem  istis  promissionibus  universitatem 
perpendimus  consolationum,  quibus  aDominointer 
omneB  vel  post  omnes  pressnras  consolantur.  Et 
ist»  promtBsiones  suntttdversuseumdem  Edom,id 
est  Jadaicum  populum,  interfectorem  fratris,  sci- 
licet  Domiui  etsanctorumprophetarum.  Illenamque 
propter  causas  multiplices  quamvis  consimiles,  di- 
citur  hic,  et  Esau  et  Philistiim,  et  Ephraim^  sive 
Samaria,  et  Galaad,  et  Chanaan .  Ipsi  autem  sancti 
eimiliter,  propter  causas  multiplices,  id  est  gratia- 
rum  divisiones,  et  habitare  ad  austrum  dicuQtur,et 
esae  in  campestribuB,  et  nominantur  Benjamin,  et 
exercituB  flliorum  Israei,  et  Hierusalem  cujustranB- 
migratio  sit  Bosphoro,  el  salvatores,  quibus  pro  re 
nomen  suum  communioetJesusChristus,  summus 
et  unicus  Salvator.  Dioamus  ergo^  et  haereditabit, 
inquit,  qui  ad  austrum  montem  Esau  verus  Jacob, 
id  est  eappiantator  Judaici  populi,  quidiciturEdom 
sive  Esau,  ad  austrum^quemsanctiSpiritusgratiam 
intelligimus,  habitat.  Ille  autem  in  monte  se  sub- 


ctus  ut  intelligant  Scrlpturas,  et  spiritualiter  intel- 
ligendo  non  de  sua,  sed  de  Dei  confidant  justitia. 
Isti  ex  tide  justiGcati  obtinent  Philistiim  secundum 
mysticam  victoriam  David,  qui  Pbilistseum  percus- 
sit,  mittendo  unum  de  quinque  lapidibusin  (rontem 
ejus  (l  Reg.  xvii),  per  quem  videlicet  unum  lapi- 
dem  una  fldes  Jesu  Gbristi  flguratur,  in  qua  sola 
justiQcamur,  qus  et  in  quinque  libris  Moysi  mystice 
et  flgurative  praedicatur.  Et  possidebunt,  ait,  regio- 
nem  Ephraimet  regionem  Samarix  Ephraim,  ex  qua 
tribu  Hieroboam  scidit  Israol  a  domo  David,  et  vi- 
tulos  aureos  pro  Deo  colendos  instituit.  Hoc  etiam 
loco  Scribarum  et  Pbarisaeorum  ccBtus  recte  inteili- 
gatur,qui  populumadversumverum  DavidChristum 
Fiiium  Dei  concitaverunt,  et  mendacium  suumcon- 
tra  veritatem  evangelics  fidei  excogitare  non  desti- 
terunt.  Similiter  Samaria^  quoniam,  abeodem  Hie- 
roboam,inpeccalum  illudseductaregnumhabuitdi. 
visum,  contraregnumDavidicum,divisumsignincat 
a  Ghristo  populum  Judaioum,  sic  a  senioribus  et 
principibus8acerdotum8eductum,quomodoseduxit 
Samariam  ille  de  tribu  Ephraim  rex  Hieroboam. 
Regionem  igitur  Ephraim  et  regionem  Samaris 
possidebunt,  id  est,  malitiam  tam  principum  quam 
populi  superabunt  habentes  sanctum  consilii  Spi- 
ritum,  ad  destruendaconsiliaquae  contraDominum 
cogitaverunt,  et  eosdem  in  die  Judicii  condemna- 
bunt.  Et  Benjamin  possidebit  Galaad.  Galaad^  mons 
ad  quem  septimo  die  profectionis  e  Gharis  Jacob 
profugus  venit,  a  quo  monte  et  civitas  in  ea  condita 


rigit,  dum  justitiam  suam  volens  statuere  justititB  Dei  ^  vocabulum  sortita  est.  In  illa  maxime  idololstria 


non  est  subjectus  {Rom.  x),  secundum  similitudinem 
germanorum  iilorum,  quorum  alter,videlicetJacob, 
domi  cum  Rebecca  matre  habitabat,  quse  sanctl 
SpirituB  gratiam  significat;  altervero^scilicetEsau^ 
in  montibuset  saltibus  se  exeroebat,  virgnarusve* 
nandiy  et  homo  agricola  {Gen.  xxv).  Quomodo  ille 
cum  matre  habitans,  benedictionem  haereditavit  et 
primogenita  fratris,  ita  Christi  discipuli  sancti  Spi- 
ritussecurigratiamyhaereditaveruntablatumJudffiis 
regnum  Dei,  ut  facerent  fructus  eju9  (Matth.  xxi), 
siuut  in  Bvaogelio  prfledixit  eis  ipse  Dominus.  Pro- 
inde  ad  austrum  habitare  dicuntur,  id  estad  meri- 


regnabat.Unde  et  in  Osee  scriptum  est :  Galaadcivi- 
tas  operantium  idolum  supplantata  sanguine,et  quasi 
fauces  virorum  tatronum  (Ose.  vi).  Porro  Benjamin 
interprclatur/i/iu*d^a;/ra?.  Igitur  Bew/amtn  possidebit 
Galaady  id  est  habentes  spiritum  fortitudinis  non 
selum  Judaicum  perfidiam^sedetcuntosidololatras 
juste  judicabunt,  contra  quos  fortiter  usque  ad 
mortem  certaverunt.  Ettransmigratioexercitushujus 
filiorum  Israel  omnia  Chananxorum  luque  ad  Sare- 
ptham.  Filii  Israei  filii  promissionis,  omncs  electi 
sunt  iilius  prioris  populi^  quorumlsraelpatriarcha, 
qui  et  Jacob  secundum  carnem  pater  exstitit,  quo- 


399 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


400 


rum  npostoli  fueruQtoptimi.  GhaDaQsei  vero  secua. 
dum  hoc  ipsum  nomen,  quod  e8tChaDaam,etiQter- 
pretatur  motus  eorum^  bi  suDt  qui  moto  pede  per 
superbiam  ceoideruDt,  etiamsi  ex  eadem  carne  orti 
BUQty  testante  Domino  cum  dioit  in  propbeta :  Pater 
iuu»  Amorrhxus  el  mater  tua  Cethxa  (Ezech.  xvi). 
Amorrhaeus  namque  et  GetbaBUs  fllii  GhauaaD  fue- 
ruDt,  Judaei  autem  secundum  carnem  fllii  Israel 
8unt,ettameQJud8eoperpropbetamilIudimpropera- 
tur.  Porro  Sareptha  oppidum  est  Sidoniorum,qui  et 
ipsi  GbaDansi  sunt  in  via  publica  8itum,ubi  quondam 
vidua  pavit  Eliam.  Cujus  videlicet  viduae  mysterium 
in  scboia  Eccleeiae  Ghristi  notum  est,  in  eo  quodait: 
En  cotligo  duo  lignay  ut  ingrediar  et  faciam  panem 
mthi  et  filio  meo  (III  Reg,  xvii).  Itaque  transmigratio, 
inquit,  exercitus  hujus  filiorum  Israet^  id  est  spostoli 
Ghristi  veraciterflliil8rael,populum  suumpopulum 
Judaicum  se  repelleutem  reliDqueates  ct  ad  gentes 
transmigraDtes,  GbaDanaeos  qui  se  dicuDt  Judffios 
condemDabuDt,  et  eorum  judices  eruut;  geDtibus 
autem  salutem  admiaistrabuDt,  ita  ut  impleatur per 
eos  illud  quod  in  illa  vidua  Sarepthana  fuit  praefl- 
guratum,  siout  et  Dominus  terribiliteriDDuen8,ore 
proprio  locutus  esl  :  /n  veritate  dico  vobis  multsevi^ 
dusB  erant  in  diebus  Elias  in  Israelj  quando  clausum 
esi  caslum  annis  tribus  et  mensibus  sex,  et  ad  nullam 
illarum  missus  est  Etias  nisi  in  Sareptham  Sido^ 
nix  ad  mulierem  viduam  {Luc.iv),  Ecce  et  nunc  et 
usque  ad  flnem  saeculi  Elias,  quod  interpretatur 
Deus  meus,  scilicet  Dominus  Jesus  Gbristus,  apud 
istam  viduam  pascitur  et  pascit  bydriam  farinae 
ejus,  idestmodicum  scientiaequod  pernaturam  ha- 
bere  poterat  gentilitas,  multiplicando  per  spiritum 
scientiaa  spiritualis,  et  coquendo  per  mysterium 
crucis  CQJus  Bacramentum  meditatur,  profecto  duo 
ligQa  colligit,  et  vitalem  de  Scripturis  pauemfacit. 
Ei  iraiumigratio  Hierusalem  qux  in  Bosphoro  est^ 
potsidebit  civilaies  austri.  Hierusalem  in  Scripturis 
DOQ  igQotum  est  siguiflcare  Ecclesiam,  quae  est 


A  civitas  coolestis.  liujus  nimirum  maxima  portio  fuit 
a  vero  sole  remota  in  errore  gentilitatis  ante  ad- 
ventum  Salvatoris,  et  idcirco  recte  iotelligilur  per 
transmigralionem  quae  in  Bospboro  est.  Bospho- 
rus  enim,  sicut  jam  superius  dictum  est,  regio  est 
maris  septeQtrioaalis,  quo  tranBmigrationem  ter- 
renae  Hierusalem  fuisse  abduciam  nulla  Scriptura 
meminit.  Possidebii  ergo  civitates  Austri^  id  est 
17S  meridiei,  quod  nunc  videmus  fleri,  dumpleni- 
tudinem  veriluminis  et  caloris  po8sident,qui  prius 
erant  absque  notitia  Dei,  obscuri  et  frigidi;  quod 
tale  est  ac  si  de  septentrione  tranferantur  homines 
ad  meridiem,  civitates  lucidas  habitaturi,  propitio 
Deo,  qui  sola  gratia  et  pietate  sua  gentes  visitavit. 
Et  ascendenl  salvaioies  in  montem  Sion,  judicare 

D  moniem  Esau.  Salvatores  recte  dicuntur  hi,  per 
quorum  ministerium  conversi  peccatoressalvautur, 
juxta  quod  apostoius  Jacobus  dicit  :  Quoniam  qui 
converti  fecerit  peccatorem  ab  efrore  viae  suie  salva- 
bit  animam  ejus  a  morte  (Jac.  v).  Hoc  maxime  post 
Ghristum  apostoli  fecerunt,  per  quorum  praedica- 
tionem  gentes  ab  errore  viae  suae  conversae  sunt. 
Salvatores  igitur  sunt,  et  ipsi  ascendent  in  raon- 
tem  Sion,  judicare  montem  Esau,  id  est,  sedebunt 
super  sedes  duodecim  Judicantes  duodeeim  tribuSt 
Israel  (Matth.  xxii),  qui  videlicet  carnalis  Israel, 
ut  saepe  dixirous,  propter  boc  ipsum  quod  iQfldelis 
et  persecutor  est  fralris,  dioitur  et  eet  Esau.  IUo- 
rum  moQS,  Iq  quem  asccQdeQt,  SioQ  dicitur,  et 
emiQCQtia  virtutum  est.  Hujus  autem  Esau  mous 
superbiae  tumor  est.  Illius  exspectatio  judicii  plena 

^  timoris  est.  Et  erit  Domino  regnum;  Domino,  in- 
quam,  cujus  haec  omnia  dona  sunt,  quod  sancti  sic 
haereditabunt,  sic  possidebunt,  sic  judicabunt,  et 
post  judicabunt,  et  postjudicium  ia'  regQo  aeteraae 
meosae  ejus  participes  eruoi  Juxta  illud  fldeie  ejus 
promissum  :  Et  ego  dispono  vobis,  sicut  disposuii 
mihi  Pater  meus,  ui  edaiis  et  bibatis  super  mensam 
meam  in  regnu  meo  (Luc.  xxii). 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  JONAM  PROPHETAM. 

194  Anima  quse  Ghristum  quaerit,  intentionem  suam  cur  illum  quaerat  bac  voce  depromit: 
c  Quis  mihi  det  te  fratrem  meum,  sugentem  ubera  matris  me8B,ut  inveniam  te  foris,  et  deosculer, 
et  jam  me  nemo  despiciat?  »  (Gant.  viii.)  Magnae  enim  despectionis  sibi  conscia,  suoque  judicio 
multum  despicabilis,  ac  despecta  per  hunc  soium  se  nobilem,  et  inclytam  Oeri  confidit,  si  talem 
dilectum  invenire,  apprehendcre,  et  deosculari  meruerit,  non  tantum  intus  in  secreto  conscien- 
tiee  cubiculo,  verum  etiam  foris,  id  est  ita  ut  ad  amicos  quoque  dilecti  illius  perveniat,  quod 
illum  viderit,  quod  agnoverit,  quod  in  eum  crediderit,  quod  eum  dilexerit.  Denique  jam  tunc 
despicabilis  esse  non  potest  in  oculis  Dei  Patris,  in  conspectu  amicorum,  videiicet  angelorum  et 
hominum  sanctorum.  Ubi  autem  yel  iila  quserit,  aut  quserere  debet,  ubi  ille  invenitur  aut  inve- 
niri  potest,  nisiin  Scriptura,  maximeque  prophetica,  quae  utique  verbum  Domini  esl?  Ibi  quaeri- 
tur  et  invenitur,  quia  profecto,  qualis  sit  ille  diieclus,  prophetsB  testantur.  Et  in  aliis  quidem 
citius,  in  aliis  difficilius  invenitur.  In  Jona  vero,  quem  uunc  ingrcdi  cupimus;  maiiifestissime 
claret  quod  miraculum  in  illo  ceiebratum  fuerit  prseconium  ejus.  Ipse  enim  ore  proprio  dixit,  et 
totus  orbis  audivit :  «  Sicut  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  noctibus,  sic  erit 
Filius  hominis  in  corde  terrae  tribus  diebus  et  tribus  noctibus  (Matth.  xii).  »  Igitur  et  hunc  pro- 
phetam  tanto  alacrius  ingrediamur,  quanto  clarius  atque  pulchrius  in  eo  Gbristi  testimonium 
novimus,  quem  in  Scripturis  legis  et  prophetarum  quserere  propositum  habemus,  obsr^crantes 
ut,  qui  typus  est  Salvaloris,  et  tribus  diebus  et  noclibus  in  ventre  ceti  moratus,  praefiguravit 
Domini  resurrectiouem,  nobis  quoque  fervorcm  obtineat,  sanctiqoe  Spiritus  gratiam  secundum 
hocipsum  nomen  saum,  quod  est  Jonas,  interpretatur  enim  columba.  Etquis  nesciat  ssepe  in 


401 


COMMENT.  IN  XII  PllOPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  I. 


m 


Scripiuris  per  coluaibam  sancti  Spiritus  gratiam  significari?  Maxime  quia  super  Dominum  nos- 
Irum  idem  Spiritus  sanclus  iu  specie  columbse  apparuit  (Luc.  iu).  Caeterum  totum  hunc  prophe- 
tam  ad  intelligentiam  referre  Salvatoris,  quod  fugerit,  quod  navim  ascendens  naulum  dederit, 
quod  dormierit,  laboriosum,  et  ut  ante  nos  dictum  est,  sudoris  est  maximi.  Verumtamen  quanto 
difOcilius,  tanto  et  pulchrius  fieri  posse  speramus,  cooperante  secundum  benepiacitum  suura 
digito  Dei.  Labor  attentus  splcndida  de  obscuris  mysleria  Christi  proferre  tentabit. 


IN  JONAM  PROPH^TAM 

COMMENTARIORUM    LIBER    PRIMUS. 


175  Caput  I.  —  Et  factum  ett  verbum  Domini 
ad  Jonam  fitium  Amatkij  dicens  :  Surge  et  vade  in 
Niniven  civitatem  magnam,  et  prxdica  in  ea,  guia 
ascendit  clamor  maliti3S  ejus  coram  me,  Mirentur 
fortasse  grammatioi  quod  per  conjunctionem  sic 
incipit  et  factum  est  verbum  Dominif  cum  de  lit- 
tera  nihil  praeeesserit.Nos  autem,  si  causam  atten- 
ditDQS  cur  Jonas  ad  gentes  missas  sit  prffidicare 
illis,  Don  miramur.  Nam  non  solum  bene,  verum 
etiam  mirabiliter  et  gravissime  sonat  auribus  no- 
stris  initium  hujusmodi.  Quae  enim  causa  exstilit? 
Illa  nimirumyquia  filii  Israei  prophetas  Domini  non 
audierant.  Tot  prophetaa  missi  sont,  tot  mirabilia 
facta  8unt,  toties  praBDuntiata  est  illis  caplivitas 
propter  multitudinem  peccatorum,  nec  unquam 
poBnitentiam  egerunt.  Neque  enim  saitem  unius 
regis  tempore  vitulos  aureos  colere  «essaverunt,  et 
ne  unus  quidem  ex  omnibus  regibus  decem  tri- 
buum  recessit  a  peccatis  Hieroboam,  qui  peccare 
fecit  Israel  (///  Reg,  zii).  Ut  de  caeteris  taceam, 
Biias  missus  in  sermone,  et  spirituDomini  mira 
multa  fecit,  el  nequaquam  effecit,  ut  reiinqueren- 
tur  vituli  illi,  licet  propter  signa  tandem  hoc  obti- 
nuerit,  ut  sciret  populus  quod  Baal  non  essetDeus 
elamaretque  :  Dominus  ipse  est  Deus,  Dominus 
ip^e  est  Deus  (///  Reg.  xvm).  8uccessit  illi  disci- 
palus  Elissus  ;  qui  et  pro  hac  intenlione  ut  popu- 
lum  revocaret,  plura  quam  ille  fecerat  volens  signa 
facere  :  Obsecro,  inquil,  ut  fiat  spiritus  tuus  duplex 
in  me  {IV  Reg,  ii),  factumque  est  quod  petivit.Nam 
si  rite  numeres,  Biias  quidem  octo,  Elisaeus  vero 
sedecim  signa  fecit,  et  hoc  duplum  fuit.  Post  bffic 
moriuus  est  ;  et  sicui  ante  mortem,  ita  et  poatmor- 
tem  ejus  vitulorum  cultus  in  Israel  perseveravit. 
Mirabatur  autem  Dominus,  et  tssdebat  eum  super 
Israel,  sciens  quod  si  ad  genles  mitteret,  multo 
faciliores  ad  credendum  eas  inveniret.  Uode  ad 
quemdam  illorum  taliter  locutus  est :  Fili  hominis^ 
vade  ad  damum  IsraeU  ^t  loqueris  verba  mea  ad 
eos.  Non  enim  ad  populum  profundi  sermonis  et 
difficiUs  lingux  tu  miileris  ad  domum  Israel,  neque 
ad  populos  multos,  et  profundi  sermonis,  et  ignotas 
lingux^  quorum  non  possis  audire  sermones,  et  si  ad 
illos  miiterem  te,  ipsi  audirent  te.  Domus  autem 
hrael  nolunt  audire  te,  quia  nolunt  audire  me 
{Ezeeh.  iii).ExperimeDto  illud  comprobari  decebat, 
quod  taiiter  Dominus  in  vituperationem  Israelis 


A  gentes  de  facilitate  audiendi  et  oredendi  prasferebat. 
Ad  hujus  experimenti  ministerium  electus  est  hio 
Jonas,  cujus  post  mortem  Elisaei,  taliter  Scriptura 
libroRegum  mentionem  fecit.  Ipse  videlicetHiero- 
boam  filius  Joas  OJii  Jehu  regis  Israel  restituit  ter- 
minos  Israel  ab  introitu  Hemath  usque  ad  mare 
soiitudinis,  juxta  sermonem  Domini  Dei  Israel, 
quem  locutus  est  per  servum  suum  Jonam  lilium 
Amathi  prophetam.  Igitur  dum  per  coDJUDCtioDem 
incipil  dicoDdo  :  Et  factum  est  verbum  Domini  ad 
Jonam,  ad  ea  dos  mittit  quie  jam  diximus,  ut  sit 
seosus  :  Pilii  Israel  DODaudieruut  quae  praeceperat 
Domiuus,  mitteus  ad  eos  iDmaDU  servorum  suoruo: 
prophetarum,  sed  iuduraveruDt  cervicem  8uam,et 
tradideruDt  se  ut  facereut  malum  coram  Domiuo, 

S  et  irritaveruDt  eum,  eiidcircofactumestverbumDO' 
mini  ad  Jonam  :  Surge,  iuquiens,  et  vade  in  iVint- 
ven  civitatem  magnam,  et  prasdica  in  ea,  quatenns 
iu  comparatioDegentiurodamnabilis  Israel  ampliua 
ostenderetur.  Etidcircojudiciam  Domiui  tradentis 
vel  tradituri  illos  in  captivitatem  irrepreben&ibile 
comprobarelur,  Ninivitis  poeniteDtiam  ageDtibus, 
Aliis  autem  Israel  iu  impGBDiteotia  persisteDtibus. 
Hic  JcDas  dicitur  filius  Amathi,  id  est  veritatis. 
TraduDteDimHebrsi  buDcesse  61ium  viduae  Sare- 
ptiDs,  quem  Elias  propheta  mortuum  suscitavit; 
roatre  poslea  diceute  ad  eum  :  fiunc  cognovi,  quo- 
niam  vtr  Dei  es  tu,  et  verbum  Domini  in  ore  tuo 
verum  est  {III  Reg.  xvii).  Et  ob  hauc  causam  etiam 
ipsum  puerumsio  vocatura  fllium  Amatbi.  Aroathi 

p  enim  iu  Dostra  lingua  veritatem  soDst.  Et  ex  eo 
quod  verum  Elias  locutus  est,  ille  qui  suscitatus 
esl,  filius  esse  dicitur  veritatis.  Porro,  quod  ait 
Dominus  :  Quiaascendit  clamor  malitxx  ejuseoram 
me,  hoc  ipsum  est  quod  in  Genesi  dicitar  :  Clamor 
SodonuB  et  Gomorrkx  muttiplicatus  est  {Gen.  xviii). 
Et  ad  GaiD  :  Vox  sanguinis  fratris  tui  olamat  ad  me 
de  terra  {Gen.  iv). 

176  NuDC  jam,  quouiam  Jodss  iste  missus  ad 
Niuiven  typus  est  Salvatoris  mittendi  ad  gentes, 
dicendum  est,  quando,  ubi  vel  quomodo  factum  sit 
ad  eum  verbum  Domini,  qui  utiqueipsesecundum 
diviuitatem  vocatur,  et  est  verbum  Domini.Si  quaS' 

D  ris  ubi,  nimirum  ad  flueDta  Jordanis  ;  si  quaeris 
quando,  videlicet  praedicante  JoaDoe  et  baptizante 
baplismum  poenitentiae;si  quaeris  quomodo,  utique 
apertis  ccelis,  et  desceudeDte  in  eum  Spirltu  saucto 


.  c 


403 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


404 


in  specie  columbffi,  simulque  personanle  voce  Pa-  A. 
Iris  :  Hic  est  Filius  meus  dileclusy  in  quo  mihi  bene 
complacui  [Luc,  iii).  Tunc,  inquam,  et  taliter  factum 
est  ad  eumverbum  Domini,  quemadmodumetipse 
ore  proprio  conOrmavit :  Veniens  quippe  Nazaretfif 
ubi  erat  nuiriiuSy  inlravii  secundum  consueiudinem 
suam  dieSabbati  in  synagogam^  et  surrexiilegereyei 
traditus  est  illi  liber  Isaix  prophetse.  Et  ut  revolvit 
librum,  invenii  locum  ubi  erai  scripium  :  Spiriius 
Domini  super  me,  prcpter  quod  unxit  me,  tvangeli- 
%are  pauperibus  misit  me^  prxdicare  captivis  remis^ 
sionemy  prsedicare  annum  Domini  aceeptumy  ei  haec 
Scripiura,  inquit,  hodie  impleia  esi  in  auribus  ve- 
stris  (Luc.  iv).  Unde  quod  Spiritus  sanctUB  super 
eum  in  specie  columbs  descendit  ;  pulchre  ipso 
quoque  nomine  figuravit  eum  Jonas.  Interpretatur  n 
enim  columbay  ut  jam  dictum  est,  interpretatur 
etiam  doiens.  Quse  nimirum  interpretatio  et  ipsa 
nibiiominus  ad  mysterium  pertinet,  quia  ipse  eat, 
quem  Isaias  virum  dolorum  prsenuntiavit,  et  scien- 
tem  infirmitatem  subjungens  :  Vere  languores  no- 
siros  ipse  iuiil,  et  doiores  nostros  ipse  poriavit  [Isa, 
Liii).  Ab  ipso  baptismo  poBnitenti»,  quem  suscepe- 
ral,  jejunium  ingrediens  (Matih,  iv;,  deinde  praedi- 
cando,et  persecutiones  sustinendo  poenitenliamcon- 
tinuans,  et  pro  nobis  dolens,  et  dolores  nostros 
usquead  patibulum  crucisportans.Nunquid  autem 
nesciebat  quibus  pauperibus  evangeiizare,  quibus 
captivis  remissionem  mitterelur  prsdicare?  Nun- 
quid  nescire  poterat  quod  ad  gentes  pertineret 
suiB  priedicationis  officium,  quod  scire  et  prsnun-  r% 
tiare  pruphetaB  potuerint  ?  Et  novissimus  ille  Si- 
meon,  qui  dizit  eum  salutare  Domini  paratum  ante 
faciem  omnium  populorum  :  Lumen  ad  revelaiionem 
gcniium  (Luc.  ii).  Altamen  ad  gentes  tunc  ire  no- 
iuit  imo  et  discipulosneirentprohibuitdicens:  In 
viam  gentium  ne  abierUis  (Matih,  x).  Et  mulieri 
GbananffiflB  clamanti  post  se  non  cito  respondil 
(Matih,  iv),  sed  tantummodo  Judaeis  prsdicavit, 
excepto  quod  in  Samaria  duos  dies  mansit  (Joan, 
iv).  Sequitur  ergo  :  Ei  surrexitJonas  ut  fugeret  in 
Tharsisa  facie  Domini.  Duroquidem  sonat,  neque 
Salvatori  convenirevidetur  quod  dicitur,  uifugerei 
Jonas  a  facie  Domini.  Sed  si  fugientis  intentionero 
consideres,  nec  in  ipso  propheta  valde  est  fuga 
reprehensibilis,  quia  non  eam  fidelitas,  sedpie- 
tas  fecit.  Gondolebat  enim  pio  affectu  sus,  id  est  ^ 
Hebraes  genti,  eo  quod  in  condemnationem  ejus 
mitterelur  ad  praedicandum  Ninivitis,  utin  compa- 
ratione  Israelis  Justificarentur  Assyrii,  et  in  com- 
paratione  Assyriorum  condemnatus  Israel  perpetus 
traderetur  captivitati.  Non  gentium  salutem  oderat, 
sed  suie  gentis  damnationem  timebat,  atqueidcirco 
fugiens  non  muitum  Deo  displicebat.  Imo  propter 
pietatis  magnitudinem  valde  complacebat.  Magis 
displicere  potuisset,si  non  doleret,sicut  Moyses  non 
displicuitdicendo  :  Aui  dimiite  eis  hanc  noxam,  aut 
st  non  facis,  dele  me  de  libro  quem  scripsisti  (Exod. 
xxxii).  Neo  Apostolus  optando  esse  anathema  a 


Ghristo  pro  fratribus  suis  (Rom.  ix),  slc  et  isle 
taliter  fugiendo  non  displicuit,  quod  maxime  rerum 
exitus  comprobavit.  Quis  enim  omnium  propheta- 
rum  tanto  gloriOcatus  est  miraculo,  lam  mirabili 
Ghristi  mortem  atque  resurrectionem  prssignavit 
exemplo  ?  Igitur  quod  illis  non  valde  vituperabili- 
ter  fecit  fugiendo  a  facie  Domini,  Ghristum  Domi- 
num  laudabiliter  feoisse,  aliquo  modo  res  manifesta 
innuit.  Nam  hic  non  quidem  per  inobedientiam 
unqoam  fugit,  sed  pietatis  afTeciu  oondemoationem 
suffi  gentis  ad  tempus  refugit.  Testes  sunt  ill®  la- 
crymae  quas  fudit,  videns  civitatem  et  flens  super 
iliam^  atque  dicens  :  Quia  si  cognovisses  ti  lu  (Luc. 
xix),  et  csetera.  Testis,  inquam,  iile  est  fletus, 
quam  veraciter  judicium  divinitatisquod  suaegenti 
imminebat,  refugere  voluisset  humanitatis  aCfectu. 
Novit  enim  et  nossedebetGhristiana  fides.quodin 
uno  eodemque  Ghristo  sicut  duae  sunt  naturae, 
altera  divinitatis,  altera  humanitatis,  ita  et  du« 
erant  voiuntates  sive  operationes.  Voluntas  divini- 
tatis  erat  relinquere  Judsam,  et  tradere  Ilierusa- 
lem  in  manushostium.  Voluntas  erathumanitatisi 
ut  liberaretur  sua  gens  vel  civitas  Uierusalem,  ct 
tam  miserabile  non  pateretur  excidium.  Illajusta, 
hsc  voluntas  eral  pia.  Porro  divinitatis  voluntatem 
prsecedere,  humanitalis  autem  subsequi  convenie- 
bat.  Obedienter  ergo  concedens,  cum  dixisset  :  Mi 
Paier,  si  fwssibile  est,  transeai  a  me  calix  iste 
(Malth.  xxvii),  nolens  gentem  suam  propter  mortis 
suffl  scelus  interire,  subjunxit  protinus  :  Verumta^ 
men  non  sicut  ego  volo,  sed  sicui  iu  (ibid.).  Et  iterum 
Pater  mi,  si  non  poiesi  hic  calix  tran^ire,  nisi  bibam 
t//um,  fiai  voluntas  tua  (ibid.).  Igitur  Jonas  jussus 
prffldicare  in  Ninive,fugit  in  Tharsis,  id  est  in  mare. 
Tarsisnamquegeneralitermare  dicitur,  utillic  :In 
spiritu  vehemenii  conieres  naves  Tharsis  (Psai.  xlvii). 
Ghristus  autem  ad  hoc  natus,  et  cum  Deus  csset 
bomo  factus,  ut  esset  ipse  exspeclatio  gentium  et 
Salvator  eorum,  Judaeorum  fluctibus  se  tradidit. 
qui  propter  crebras  seditionum  tempestates,  am- 
plius  quam  ulla  gens  mari  similes  poterant  repu- 
tari.  Neuter  eorum,  scilicet  neque  Jonas,  neque 
Christus  salutcm  gentibus  invidit,  sed  uterque 
gentis  suffi  condemnationem  imminere  condoluit. 
Ei  descendii  in  Joppen,  et  invenii  navim  euniem  in 
TharsiSy  ei  dedit  naulum  ejuSf  ei  descendit  in  eam^ 
ui  iret  eum  eis  in  Tharsis  a  facie  Domini.  Joppen 
portum  esse  Judfflffi  in  Regum  quoque  (///  Ileg.  ii), 
et  Paralipomenon  (II  Par.  ii),  libris  legimus  ad 
quem  Hjram  rex  Tyri  ligna  de  Libano  ratibus 
transferebat,  qus  Hierusalem  terrestriitinerepcr- 
veberentur.  Juxta  regionis  naturam,  de  montanis 
et  arduis  ad  Joppen  ad  campestria  veniens,  rectc 
descendisse  dicitur,  el  notanda  fugitivi  et  timidi 
festinatio.  Non  iocum  iug®  otiose  elegit,  neque 
enim  ad  certum  fugere  cupiebat  locum,  sed  pri- 
mam  arripit  occasionem  navigandi  quolibet  ire 
festinans.  Secundumhanc  simiiitudinem  Dominus 
noster  Synagogam  introienB  quondam  speciosam  : 


405 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


406 


hoo  enim  nomen  Joppe   interpratur  specma^  na-  A 
vim  sibi,  id  est  evangelics  prsedicatioDis  scbolam 
instituit.  IUius   na^icuJae  remige?  duodecim  apo- 
stoli  fuerint,  quibus  et   dedit  naulum,  id  est  dona 
gratiarum,    scilicet    virluiem   et  polesiatem  super 
omnia  d&^monia,  et  ut  languores  curarent  (Luc,  ix), 
promisitque  regnum  c(Blorum,ut  ingressi  mare, 
id  est  Inquietum  populum  Judseorura,  percivitates 
et  castella  circumeundo,  et  evangelizando  fortiter 
remigarent.Illud  quoque  ad  hocmysterium  pulchre 
alludit,  quod  plerosque  illorum,  quibus  ejusmodi 
naalum  dedit,  de   puppibus  vocavit.  Erant  enim 
piscatores,  etad  boc  vocaviteos,  utmutatoremigio 
depiscatoribuspisciumtaceretpiscatoreshominum. 
Igitur  passibilis  adhuc  et  inflrma  caro  nondum  fo- 
titer  obediebat,quia  voluntatem  divinitatisderepel-  g 
ienda  Judaeagentibusque  assumendis  exsequi  tarda- 
bat,  et  eicut  jam  dictum  est^super  civitatem  rnilu- 
ram  flebat(Lti(;.xix).  Sed  didicH^  ait  Apostolus,  ex 
his  quae  possus  est  obedientiam    [Hebr,  v).   Nam 
177  per  passionem  consummatus,  talis  efPectus 
est,  ut  fortiter  obediret,  nullumque  Jam  dolorem 
sive  compassionem  exlunc,  nisi  solis  pGenitentibus 
impendere  potest,   quippe   cum   ante  passionem 
suam  BUper  impoenitentes  fleverif,  nunc  impios  in 
inferno  ardentes  siccis  oculisvidet.Qualia  pati,  vel 
qualitcr  ex  his  qus  pateretur  obedientiam  discere 
haberet^praesens  mystice  praesignavit  historia.  Oo- 
minus  autem  misit  ventum  magnum  inmare,et  facta 
est  tempestas  magna  in  mari,  et  navis  periclifabatur 
conleri.Bt  timuerunt  naufseet  clamaverunt  ad  Deum  p 
et  miserunt  vasa  qude  erant  in  navi,  in  mare,ut  alle- 
viarelur  ab  eis.Et  Jonas  descendit  ad  interiora  navis, 
et  dormiebat  sopore  gravi.  Quantum  ad  historiam, 
et  omnipotentiam  Domini,quo  adversante  ninil  secu' 
rum  est,  et   nautarum  timiditas^  et  prophetae  ma- 
gnanimitas  describitur,  qui   non  tempestate,  non 
periculis  conturbalur,  eumdem  et  in  tranquillo  et 
imminente  naufragio  animum  gerens.  Denique  alii 
clamant   ad   deos  suos,   vasa   projiciunt,  nititur 
anusqaisque  qaod  potest  ;  iste  tam  quietus  est  et 
secaruQ  animique  tranquilli,  ut  ad  navis  interiora 
de8cendens,somno  placido  perfruatur.Verumtamen 
qnod  dormit,non  securitatis  est.sed  moeroris.  Nam 
et  apostoloB  legimus  in  passicneDominiprae  tristi- 
tiae  magnitudine  somno   fuisse   depressos  (MaUh. 
xxfi).  Porro,  juxta  cceptum  mysterium  turbatio  D 
maris,  sive  magnitudo  tempestatis,  et  periclitatio 
maris,  Judaicae  sunt  seditiones  et  persecutione8,et 
aniversae  Domini  pa88iones:Timornautarum,timor 
est  apo8toiorum,et  dormitio  Jonae^magnaest  trans- 
qailiitas  divinae  in   Ghristo  patientiae,  qua  semet- 
ipsam  continens  fortiludo  majestatis^humanitatem 
8uam  saosque  discipulos  periculiseximeredistulit. 
Quod  ut  amplias  perpendere  delectet  simuladme- 
raoriam  revocandum  est  quia  ipse  Dominus  Deus 
noster  in  sua  persona  quodam  tempore  naviculam 
aacendit,  et  secuii  sunt  eum  discipuli  ejus,  ei  motus 
magnui  faciui  esi  in  mariy  et  timuerunt  discipuli, 


ipse  vcro  dormiebat  (Matth.  viii).  Et  hic  et  illio  mo- 
tus  maris  vinr>  persecutionis,et  dormitio  taciturni- 
tatem  patientiae  ejus  8ignincavit,quam  non  ferentes 
in  nostra  tribulatione  dicimus  :  Exsurge,  quare  ob- 
dormis,  Domine  f  (Psal.  xliii.)  Alibi  quotiue,  cum 
itidem  navicula  jactaretur  fluctibus,  legimus  cum 
ad  discipulosvenisseambulando  8upramare(ilfa//A. 
xiv),quo  miraculo  8igniflcabat,quod  potenter  supe- 
raret  easdem  passiones  suas.  Nunc  rem  secundum 
ordinem  litterae  perseqoamur. 

DominuSf  inquit,mt'5t7  ventum  magnum  in  mare, 
et  facta  est  tempesfas  magna  in  mari.  Quis  ille  ven- 
tus  fuit,qui  turbas  Judseorum  quasi  mare  turbavit, 
nisi  spiritus  sednctionis,qui  illosin  odium  Domini 
nostri  concitavit?llle  intus  eos  perflavit,  ul  adver- 
sus  eum  fremerent.et  semetipsos  seditionibus  tur- 
barent.  Sed  quomodo  ejusmodi  ventum  Dominus 
misit?Justo  videlicet  judicio,  quia  suo  illos  sancto 
Spiritui  semper  restitisse  cognovit.  Nonne  propter 
eamdemcausamaddecipiendum  Achabregem  Israek^ 
misit  spiritum  mendacii?Dixit  enim  :  Quis  decipiet 
Achab  regem  Israel,  ut  ascendat  in  Ramoth  Ga^ 
laadfEt  dixit  unus  verba  ejuscemodi,  et  aliter  alius, 
Ugressus  est  igitur  spiritus,  et  stetit  coram  DominOy 
et  ait  :  Ego  decipiam  illum,  Cui  locuttts  est  Domi^ 
nus,  In  quo  f  Et  ille  ait  :  Egrediatur  et  ero  spiritus 
mendax  in  ore  omnium  prophetarum  ejus.  Bt  dixil 
Dominus  :  Decipies  et  prxvalebis.  Egredere  et  fac  ita 
(lll  Reg,  xxii).  Quomodo  tunc  misit  spiritum  men- 
daciiad  decipiendum  illum,qui  cum  uxore  suaJe- 
zabel  occiderat  prophetas  Domini,6ic  spiritum  ma- 
lum  misitquo  concitarentur Judaei,8icutmarevento 
solet  moveri,  ut  adversus  Dominum  fremerent,  et 
mensuram  Patrnm  suorum  implerent.  Dicet  ali- 
quis  :  Ergone  Judaeos  Dominustam  malosesse  fe- 
cit  aut  tam  malos  esse  voluit,  ut  occiderent  Chri- 
Btum  Filium  Dei?Non  utique  malosillos  fecit,  aut 
malos  esse  voluit,Bed  cum  mali  essent,  facultatem 
malitiae  complendae  illispermisit.SicetdePharaone 
oportet  intelligi.  Non  enim  illum  Deus  malum  esse 
fecit,  sed,  cum  malus  esset,  in  regemillum  excita- 
vit,at  in  ipso  ostenderet  fortitndinem  suam  (Exod. 
ix),id  est  utde  nota  persona  daret  exemplam,quam 
bene  posset  dejicere  hominum  superbiam.  Itaque 
sicut  quaerenti  cur  Deus  Pharaonem,cum  esset  ma- 
lus,  excitaverit  in  regem,reete  respondetur^Idcirco 
ut  in  ipso  ostenderet  fortitudinem  suam.  Ita  quffi* 
renti  cur  Judaeos,  cum  essent  mali,  permiserit  ha- 
bere  poteBtatera  occidendi  Ghristum,  recte  respon- 
detar:Ut  inillorum  Bcelere  terminaretiram  Buam, 
ulciscendo  supergenushumanumin  Ghristo,in  quo 
posuerat  iniquitates  omnium  nostrum  (Isa,  liii). 
Igitur  ventus  magnus,qaem  misit  Dominus  inillnd 
mare,idestin  illum  populumamarumetprofundae 
malitiae,ille  immundus  spiritus  e8t,de  quo  aitGhri- 
stus  eodemloco,ubi  tentantibus  et  signum  quaeren- 
tibus  respondensnonesse  signumillisdandum^nisi 
signum  hujus  Jonae,haec  inter  locotus  esiiDum  tm- 
mundus  spiritus  exierit  ab  homine,  ambulat  per  loca 


407 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


408 


inaquosa,  qussrens  requiem  elnon  inveniens  dicil  :  A  dumtam  blasphemiasillatasnominibuo.quampres- 

Buras,  quas  in  boc  mundo  babent  ejus  [discipull], 
non  ciiiu»  com^esciLBi  accessit  ad  eum  gubernaior, 
el  dixil  eiiQuid  tu  sopore  deprimeris  ?  Surge,  invoca 
Deum  /ttum,  si  forie  recogitet  Deus  de  nobis  et  non 
pereamus.  Gubernator  ut  naturale  est  unumquem- 
que  in  suo  periculo  dealio  pius  8perare,cum  debe- 
ret,  vectores  timidos  con8olari,cernen8  discriminis 
magnitudinem  excitatdormientem,et  arguitimpro- 
vidifc  securitatis,  commonetque  ut  ipse  quoque  pro 
virili  portione  deprecelur  Deum  suum.  Hic  Petri 
apostoii  typus  est.llle  enim  dicente  Domino.Qu^m 
dicunt  homines^  esse  Filium  hominis  ?  {Matih.  xvi.) 
liemqueiVos  autem  quem  me  esse  diciii82(lbid,)  Re- 
spondens  ante  cffiteros,vel  primus  inlercffiterosiTu 


Reverlar  in  domum  meam  unde  exivi(Luc.  xi).Exie- 
rat  enim  de  populo  illo,  quando  in  monle  Sinaile- 
gem  accepit(£a;od.xx),.reverBus  est  in  eum,  quando 
videns  Filium  Dei  dffimoniaejicientem  blasphema- 
y ii, dicens  :  In  Beelzebub  principe  dxmoniorum  eji- 
oit  dsemonia  {Matth,  xii).  Idcirco  tunc  dixit :  Cum 
immundus  spiritus  exierit  ab  hominCf  eic,  Illa  rever- 
sio  dicentis:  Revertar  in  domum  meam  unde  exivi, 
Talis  missio  tuit  Domini,  qualis  loco  vel  tempore 
supra  memorato,quando  spiritui  mendaciidicenti: 
Ego  decipiam  Achab  sic  (111  Reg,  xxii) ;  et  sic  ipse 
respondit  :  Decipies  et  prxvalebis.  Egredere  et  fac 
ita  (ibid,).  Eodem,  inquam,modo  dicenti  :  Revertar 
in  domum  meamunde exivi,ei  faciam  novissima  illius 


pejora  prioribus  (Matih.   xii).  Dixerit  justus  judex  |>  eSfinquiiyChristus  Fiiius  Dei  vivi  (ibid,).  Et  pro  hoc 


Dominus  :  Reverteris  et  prxvalebis^  sive  :  Rever- 
tere,  et  fac  ita.  Nam  eo  quod  veritatem  carnis  non 
receperuni  ut  salvi  fierent,  idcirco  misit  in  mare 
ilLud  ventum  ejusmodi,  idcirco  misit  et  mitlet  illis 
Deus  operationem  erroriSf  ut  Apostolus  ait,  ut  cre" 
dant  mendaciOf  et  judicentur  omnes  qui  noii  cre- 
diderunt  veritati,  sed  consenserunt  iniquiiati  (II 
Thess.  ii). 

Et  facta  esi,  inquit,  tempestas  magna  in  mart,  et 
navis  periclitabatur  conteri.  Propter  navigationem 
Jonae  facta  est  in  mari  tcmpestas  magna.  Propter 
prffidicationemCbristi  factaestin  populoJudaeorum 
commotiomagna.Hinc  estaccusatioillatumultuan- 
tium  atque  dicentium  :  Commovit  populum  docent 
per  universam  Judaeam^  incipiens  a   Galilxa  usque 


merito  sic  inter  ccBteros  apostolos  in  Ecclesia  quo- 
modo  inter  cffiteros  nautas  gubernatur,sive  proreta 
prffieminet  in  navicula.  At  iile  talis  designatus  a 
Domino  dicenle  :  Beatus  es,  Simon  Bar  Jona  (ibid.)^ 
etc.Cum  prolinus  idem  Doininus  easpisset  ostendere 
discipulis  suis  quia  oporteret  eum  ire  Hierosolymam^ 
et  mutta  pati  a  senioribus  et  Scribis,  et  principibus 
sacerdotum^  et  occidi,  et  die  tertia  resurgere,  assu- 
mens  eum  coepit  increpare  illum,  dicens  :  Absit  a  te, 
DominCy  propitius  eslo  tibi,  uon  erit  libi  hoc  (ibid.). 
Haec  nimirum  dicen8,quasi  gubernator  Jonam  cur 
dormiret,  increpabat,  quia  Dominum  patiprobibe- 
bat,  suadons  ut  suapotius  virtuletanquam  vigilans 
verteretur,  utpote  Dei  Fiilus  potens  et  fortissimus. 
Sequitur:£^  dixit  vir  ad  coilegam  suum  :  Venite,  et 


huc  (Luc.  xxiii).  Navis  periclitabalur  conteri,  et  nau^^^  mittamus  sortes,   ut  sciamus  quare  hoc  malum  ait 


tx  timuerunt.  Evangelica  doctrina  a  contradicenti- 
bus  et  blaspbemantibus  saepe  impetita  est,  et  apo- 
stoli  in  timore  fuerunt.Et  illi  quidem  Deum  verum 

adhuc  neacientes,  ad  Deum  suum  clamaverunt, 
apostoli  autem  in  ipsa  periclitatione  inter  blaspbe- 
mias  Judffiorum  Ghrislum  FiiiumDei  confessisunt. 
Et  interim  iidemnautffimittebant  vasa  quas  erantin 
navi  in  mare,  ul  alteviaretur  ab  eis,  id  est  omnia 
quae  in  hoc  saeculo  haberi  possunt  vel  concupisci- 
bilia  Bunt,  negligebant,  contemnebant,  atque  ab- 
Jiciebant,  ut  magis  essent  liberi  atque  expediti  se- 
cundum  consilium  dicentis  :  Notite  portare  saccu- 
lumf  neque  peram,  neque  calceamenta,  neque  duas 
tufiicas  habeaiis  (Luc.   x).   At  ipse  dormiebat,  quia 


nobis.Et  miserunt  sortes,et  cecidit  sors  super  Jonam. 
Noverantillinaturammans,et  tanto  tempore  navi- 
gantes,  sciebant  tempestatem  ventoremque  ratio- 
nes.  Ei  utique  si  Boiitos,  el  quos  aliquando  experli 
fuerant,  fluctus  vidissent  consurgere,  non  cum 
Borte  auctorem  naufragii  quffirerent,et  pcr  rem  in- 
certamcertum  cuperent  devitare  discrimen.  Nec 
statim  debemuBsub  bocexemploBortibus  credero, 
vel  illud  de  Aolibus  apostolorum  huic  testimonio 
copulare,  ubi  sorte  Matthias  in  apostolatum  eligi- 
tur  (Act.  i),  cum  privilegia  singulorum  non  possiat 
icgem  facere  communem.  At  vero  juxta  coeptam 
tropologiam,  quolies  adversus  Ghrisli  naviculam 
Christique  discipulos  mundanorum  consurgittom- 


cum  llSesset  omnipotens,  suam  omnipotentiam  D  pestas  fluctuum,  talis  sorset  taliter  mittenda  est. 


continebat,  neque  Judaicffi  tempestatisulciscebatur 
injurias.  Sequitur  ergo  :  El  Jonas  deseendil  ad  m- 
teriora  navis,  et  dormiebat  sopore  gravi.  Quomodo 
enim  in  tantainquietudine  quietus  dormire  potuis- 
Bet,nisi  quiain  figura  contingebat  ilii,  et  Dei  nutu 
agebatur  ut  dormiret?  Denique  futurum  erat,  u\, 
sicut  jam  dictum  est,  inter  tempestates  Judaicas 
Dominus  noster  cum  esset  fortissimus  Deus  valde 
patienter  sese  haberet,quod  dormire  quodammodo 
est.  Ille  sopor  recte  dicitur  gravis,  quia  nimirum 
grave  fuit  apostolis,  grave  est  et  nobis,  illum,  qui 
cuBtoB  iBrael  e:it  (Psal.  xii),  dormire  in  adversis, 


ut  sciat  unusquisquecujus  causa  malum  illud  sit, 
vel  quffi  sibi  causa  sit  patiendi.  Potest  enim  esse 
ut,  in  persecutione  Ghristiani  nominis,  non  tam 
ipse  GhriBtuB  quam  aliud  quid  in  intentione  vel 
conscientia  repositum  sit.  Propter  quod  patialur 
homo  quiGhristianusdicitur,etundantibuBfluctuet 
adversis.  Quod  si  ita  non  esset,  nequaquam  Paulus 
diceret:B(  si  tradidero  corpus  meum  ut  ardeat,  cha- 
ritatem  autem  non  habuero,nihit  mihi  prodesl(\  Cor. 
xiii).Pote8tetiam  evenire  ut  in  Ghristum  credens 
quis  pro  suo  male  facto  patiatur  quid  ab  inGdeli. 
Hinc  Petrus  eM\Metiu$  est  benefacientes  (si  velxt  vo- 


409 


CX)MMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


410 


lunias  Dei)  pali  quam  malefacientes  (l  Pelr,  iii).  A. 
Item  :  Nemo  vestram  paimtur  quasi  homicida,  aui 
fur,  aut  maledicus  aut  alienorum  appeiitor  (/  Pelr, 
iv).  Beatailla  condcientiay  in  qua  testimonium  ha- 
bet  quis,  quod  patiatur  ut  Ghristianus,  quod  pa- 
tiendi  vel  passionis  causa  sit  ei  Ghristus.  Tunc  re- 
vera  cadit  sors  super  Ghristum,  sicut  cecidit  super 
Jonam,  quod  ipse  ssevientiumesset  causa  fluctuum. 
Talem  conscientiam  sancti  habent  apostoli  inter 
Judaeos  procellosos.  Exempli  causa  :  Quando  dixit 
Thoiuas  ad  condiscipulcs  :  Eamus  ei  nos  moriamur 
cum  iilo  {Joan,  xi).  Ei  dixeruni  ad  eum  :  Indica  nO' 
bis,  cujus  causa  malum  isiud  nobis  sii.  Quod  est  opus 
tuumf  Qux  terra  iua?  Et  quo  vadisl  Vei  ex  quo 
popuio  es  /u  J^Notanda  brevitas,  quae  apud  insignem 
poetam  placere  solet  verbisistis.Juvenesqusecausa  n 
Bubegit  ignotas  tentare  vias  :  Quo  tenditis,  inquit. 
Qui  genus  ?  Unde  domo,  paoemne  hucfertis,  an  ar- 
ma  ?  Interrogatur  persona,  regio,  iter,  civitas,  ut  ex 
his  cognosceretur  et  causa  discriminia.  Indica^  in- 
quiunt,  nobis,  cujus  causa  malum  istud  sit^  quid 
operis  agis  ?  De  qua  terra,de  quo  populo  proficisca* 
ris,  quo  abire  festines  ?  Porro  Dominum  nostrum 
non  Bolum  sui  nautae,  id  est  aposloli  sui  secrelis 
percanctationibussciscitabantur,ut  8cirent,verum- 
etiam  publicistumultibusadversariiejuseademper- 
cunctati  sunt,  ut  viderent  quis  esset,  quid  operis 
agerel,  unde  esset,  quo  lenderet.  Gum  enim  diceret 
eis :  Sinoncredideriiis,quia  ego  ium^moriemini  inpec- 
cato  vesiro.Dicebant  ei:  Tu  guis  esl[ioan.  viii.)  Item 
cumdxoQTti:  Adhucmodicum  tempusvobiscumsum^el 
vadOf  ad  eum  qui  misii  me,  Quxretis  me  et  non  in^  ^ 
venielis^  et  ubi  sum  ego^  vos  non  polesiis  venire, 
Dixeruni  ad  semetipsos  ;  Quo  hic  iturus  esi^  quia  non 
inveniemtu  eum  ?  Nunquid  in  dispersionem  gentium 
iturus  est,  ei  docturus  gentes  f  (Joan.  viii.)  8ed  et 
genusejusproterve  quffisierunt,  cum,eo  dicente  :  et 
testimonium  perhibet  de  me  qui  misit  me  Pater, 
dixerunl  :  Ubi  esipateriuus?(Joan.  viii.)Nihilomi- 
DQs  qussierunt.  Quod  esset  opus  ejus,  cum  eo  di- 
cente  :  Hoc  esi  opus  Dei^  ul  credaiis  in  eum  quem 
misit  iiie.  Dixeruni  :  Quod  ergo  lu  facis  signum,  ui 
videamus  ei  credamus  iibi,  quid  operaris  f  (Joan.  vi.) 
Sed  et  Pilatus  audito  sermone  dicentium  :  Nos  ie^ 
gem  habemus,  et  secundum  legem  debei  mori^  quia 
Fitium  Dei  se  fecit  :  Ingressus  prseiorium,  iterum 
dixit  ad  eum :  Vnde  es  iuf  (Joan  xix.)  Attamen  ^ 
ante  interrogaverat  et  audierat  quod  de  Herodis  po- 
testate^  id  est  homo,  Gaiiiaeus  essei  (Luc.  xxiu).  Si 
ergo  illi^  quos  mystice  per  lumentes  maris  fluclus 
intelIigima3,interrogaverunt  eum  quis  esset,  quod 
opus  ejus,  quas  terra  ejus,  quo  iret,  vel  quo  iturus 
esset,  quanto  magis  haec  interrogasse  constat  apo- 
stolos  familiares  et  collaborantes  iili  in  remigiosive 
navigatione  Evangelii,  quibus,  ut  Evangelium  re- 
ferty  seorsum  loquebatur  de  regno  Dei  (Luc.  xi). 
Sequitur  ergo  :  El  dixit  ad  eos  :  Hebraeus  ego  sum, 
ei  Dominum  Deum  ego  iimeo,  qui  fecit  mare  et  art- 
dam.  Multom  quippe  ad  mysterium  pertinet,  quod 


non  dixit,  Judsus  aut  Israelita  som  ego,  quae  no- 
mina  scilicet  Judaei  et  Israelitae  discordia  diviserat, 
quse  per  Hieroboam  scindentem  decemtribus  ado- 
mo  David  acciderat  {III  Reg.  xii),  sed  dixit  :  He- 
brseus  ego  sum.  Hebrseus  non  transitor  interpretatur. 
£t  hoc  nomen  valde  Ghristo  congruit,  qui  non  venit 
in  hunc  mundum  ad  naanendum,  sive  ad  regnan- 
dum,sed  ad  pertransendum  tanquam  viator,  non 
habens  hic  manentem  civitatem  aut  regnum,  ut 
transiret,  et  transeundo  salutis.opus  ministraret, 
quemadmodum  de  semetipso  tanquam  de  aliodicit, 
ei  transiens  minislrabii  illis  (Luc.  xii).  Et  Evange- 
lista  :  ScienSf  inquit,  quia  venii  hora  ejus^  ut  trans* 
eat  ex  hoc  mundo  ad  Pairem  (Joan.  xiii).  Et  deinde 
dicit  :  £t  Dominum  Deum  cceli  179  timeo;  nihilo- 
minus  humanitati  ejus  congruil,  quia  ipse  est  de 
quo  propheia  praedixit  :  Et  replebii  eum  spiritus  ti- 
moris  Domini  (Isai.  xi).  Veretimoresancto  timora- 
tus  et  reverentissimus  exstitit,  timore  qui  et  vere 
humilitasdebetdicielaeslimari.Hujustimoris,idest 
humilitatismagisteriumproiiteturipsedicendo:!^!'- 
sciie  amefquia  mitissumethumiliscorde(Matth.  xi). 
Simul  notandum  in  propheta  quod  non  dixerit : 
Ei  Dominum  Deum  casli  ego  fugio,  sed  ego  timco, 
Licet  enim  fugerita  facie  Domini,nequaquam  tamen 
Deumfugit  aut  fugere  voluit.  Aliud  namque  est  fu- 
gere  Dominum,  aut  fugere  a  facie  Domini.  Semper 
malum  est  velle  fugere  Dominum,  et  eorum  est 
maxime  qui  illum  oderunt,  licet  effugere  non  pos- 
8int,sicut  scriptum  est :  Dexiera  iuaitiveniaiomnes 
gui  ie  oderunt  (Psal.  xx).  Fugere  autem  a  facie  Do- 
mini,  id  est  refugere  eententiam,  vel  tremendum 
propositum  Dei  potest  interdum  qui  Deum  diligil, 
quemadmodum  iste,  qui  refugiebat  administrare 
prophetale  officium  ad  condemnationem  suae  genlis. 
Quo  autempertinuit,  tali  inarticulodicere,9ui  lecii 
mare  ei  an(iaiii,praesertim  iilum  qui  a  facie  Domini 
fugiens,  ierat  in  mare,  relinquens  aridam,  ni»i  ut 
ostenderet  se  certam  secundum  rationem  de  omni- 
potentia  Creatoris  habere  fidem,    vel   scientiam, 
quamvis  secundum  carnis  aCfectum  fugitans  decli- 
nare  tentasset  impendentem  suae  genti  pro  meritis 
iram?  Sic  et  Dominus  noster  sine  dubio  rationalem 
babens  animam,secundumip8am  rationemsciebat, 
insitae  sibi  divinitatis  justam  esse  sentontiam,  quae 
salvari  gentes  etderelinqui  censebat  Jndseam,quam- 
visper  humanitatia  ailectumgentes  difTerensaemu- 
laretur  Judaeam,  ita  ut  fieret  super  eara  (Luc.  xix). 
Etille  quidemfluctibuscircumdatas,  et  illalempe- 
state  correptus,  Dominum  Deum^  inquit,  ego  timeo. 
IpseautemChristusexhis  quae  patiebatur,  discens 
obedientiam  (Hebr.  v),  sicut  maniatum  dedit  mihi 
Paf^r,  inquit,  ita  facio(Joan.  xiy),  subjungens  pro- 
tinus  :  Surgiie^  eamus  (ibid.),  quod  idem  erat  ac  si 
diceret  (utpote  coelestibus  semper  mysteriis  inten- 
tus)quoniam  sic  est  voluntas  Patris,  Judaea  relicta 
ad  gentes  transeamus.  Et  timuerunt  viriiimore  ma- 
gno,  et  dixerunt  ad  eum:Quid  hoc  fecisti  ?  Cognove* 
runtenimquod  afacieDomini  fugerei,  quia  indica» 


411 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


412 


verat  eis  Jonas,  Ilistoriae  ordo  praBposterus  esl  : 
Quia  enim  poterat  dici,  nulla  causa  tioQorisfuit,  ex 
eo  quod  eis  confeESUsest,  dicens:  Hebrosusegosum, 
et  Dominum  Deum  coeli  ego  timeo^  qui  fecit  mare  et 
aridam,  stalim  quod  idcirco  timuerunl,quia  indica- 
verat  eis.se  Domini  fugere  conspectum,  et  ejus  non 
fecisse  praecepta,  cansantur  et  dicunt  :  Quid  fioc 
feciaii,  idest,  8itime8Dominum,curfugis?8itantae 
praedicas  potentiae  quem  colis,  quomodo  putas  te 
eum  posseevadere?  Sic  et  apostoli  Christi  non  ez 
hoc  timere  habebant,  quia  dicebat  quisnam  ipse 
esset,  nisi  etiam  dixisset  eis,  quod  venisset  dare 
animam  suam  redemptionem  pro  multis  {Matth,  xx), 
quasiquifugissetafacieDomini,  quod  ipsequidem 
in  suapersona,  nunquam,  utsuperius  jamdictum 
est,  inobedienter,  fecit,  sed  fecerunt  illi,  quorum 
ipse  super  se  peccata  tulit,  propter  quos  oportebat 
eum  pati  vel  mori.  Cum  enim  audissent  Adam  et 
uxor  ejus  vocem  Domini  Dei  deambulantis  in  pari- 
diso  ad  auram  post  meridiem^  absconderunt  se  a  fa- 
cie  Domini  Dei  in  medio  ligni  paradisi  (Gen.  iii).  In 
i4rfam,inquil  Apostolu8,omnff5  peccaverunt  {Rom.  v), 

et  idcirco  recte  dicas,  quia  omnes  in  eodem  a  facie 
Dominiseabsconderunt.Christusautemnonquidem 
inanimapeccavit,aut  sese  abscondit,sed  eorum  qui 
in  illo pecoaverunt,et in  illo  sese  absconderunt  a facie 
Domini,super  se,ut  jamdictum  e8t,peccata  tuiit.Hoc 
apostolissuis  indicavit,quodoporteretipsammori'et 
animam  suam  dareredemptionem  pro  illi8,et  idcirco 
timuerunt,  tam  propter  semetipsos  quam  propter 
eum,  quia  cum  essent  adhuc  inflrmi,  non  erant  ad 
moriendum  pro  illo  parati.Sequitur  ergo  :  Btdixe- 
runt  ab  eum  :  Quid  faciemus  tibi  et  cessabii  mare  a 
nobis  ?  Quia  mare  ibat  et  intumescebat.  Bt  dixit  ad 
eos  :  Toltite  me,  et  mittite  in  mare^  et  cessabit 
mare  a  vobis,  Scio  enim  quia  propter  me  tempestas 
haec  grandis  est  super  vos,  Et  remigabant  vtriy  ut 
reverterentur  ad  aridam  et  non  valebant,  quia  mare 
ibat  et  intumescebat  super  eos,  Secundum  hanc  enim 
similitudinem  nautarum,  sictimentium  et  talia  di- 
centium,  quis  non  videat  pios  egisse  aut  dixisse 
upostolos,  quando  mare  ibat  et  intumescebat  super 
eoSj  id  est  quando  turba  implacabiliter  aeditiosa 
Dominum  quaerens  circumdabat  illos  f  Videntes 
enim,  ait  Lucasi  quod  futurum  erat  :  Domine^  in- 
quiunt,  si  percutimus  in  gtadio^lEt  percussit  unus  ex 
iltis  servum  ponti/lcus,  et  amputavit  auriculam  ejus 
dextratn  {Luc.  xxii),  videlicet  Petrus,cujus  in  nau- 
clero  similitudinem  intelligimus.Respondens  autem 
Jesus  ait :  Simite  huc  usque  (ibii,)  Et  apud  alium 
evangelistam  :  C onver tefinquiiy  gtadium  tuum  in  lo- 
cum  suum  :  An  putas  quia  non  possum  rogare  Patrem 
meum,  et  exhibebit  mihiplus  quamduodecim  legiones 
anyetorum  ?  Quomodo  ergo  implebuntur  Scripturae 
(Malth.  xxvi).  Sed  et  paulo  ante  dixeral :  Ecce  ve- 
niet  hora,  et  jam  venit,  ut  dispergamini  unusquisque 
in  propria,et  me  solum  relinquatis  (Joan,  xvi).  Ni- 
mirum  haec,  et  caetera  hujusmodi  similia  sunt  ser- 
moni,  quem  hic  Jonas  mira  magnitudine  dixit :  Tol' 


j^  lite  me,et  mittite  me  in  mare,  et  cessabit  mare  a  vo- 
bis.  At  illiremigabant,  ut  revertentur  ad  aridam; 
nam  etiam  in  gladio,  sicut  jam  dictum  est,  percu- 
tere  c(Bperant,ut  cum  ipso  Domino  simul  evaderent 
turbam  illam,  etnon  valebantf  quia  ma^e  ibat,  et  in~ 
tumescebat  super  eos.  Pancis  enim  fortiores  erant, 
qui  persequebantur  eos,  praesertim  ipso,  propter 
quem  tempestas  grandis  erat,  sponte  patientiam 
exhiben(e,quia  necees:^ria  mundo  erat  ejus  passio 
vel  mors.  Et  clamaverunt  ad  Dominum,  et  dixerunt : 
QuxsumuSjDomiue^  ne  pereamus  in  animaviri  istiuSy 
et  ne  des  super  nos  sanguinem  innocentem,  quia  tu, 
Domine,  quemadmodum  voluisti,  fecisti,  Et  tulerunt 
Jonamy  et  miseruut  in  mare,  et  stetit  mare  a  fervore 
suo.  Et  timuerunt  viri  timore  magnOj  et  immolavC' 

g  runt  hostias  Domino,  et  vota  voverunt,  Clamor  iste 
nautarum,dolor8iveluctu8  et  iletus  est  discipulo- 
rum,  quando  necessario  tulerunt  Jonam,  et  in  mare 
miserunt,  tuncclamaverunt,quia  quando  consum- 
matasunt  omnia^et  corpusejus  permissum  susci- 
pienles  sepelierunt,  doloris  sui  voces  emiserunt, 
primo  centurione,sicut  Evangelium  refert,  dicente : 
Vere  hic  homo  justus  erat,  et  vere  homo  hic  Filius 
Dei  erat  (Matth,  xxvii ;  Luc.  xxiii),  omnesque 
nauti  ejus,  qui  stabant  a  longe,  et  mulieres  quae 
secutae  oum  erant  a  Galilaea,  omnisque  tnrba 
eorum,  qui  percutientes  pectora  sua  revertebantur 
{Luc,  xxiii),  baec  quodammodo  dicebant  :  Qusesu» 
mus,  Domine,  ne  pereamusin  animaviriistius,  etc. 
Sed  et  in  eo,  quod  reticto  eo,  disciputi  omnes  fuge^ 

p  runt  (Matth.  xxvi).  Dominum  in  mare  miserunt. 
quia  dimiserunt,  quia  solum  reliquerunt.  Quod  ita 
dimiserunt  infirmitatis^quodautem  sepelierunt,fuit 
ofOcii.Utrolibei  modo  completum  intelligis,congrua 
similitudo  i8torum,videlicet  apostolorum,  in  illis 
navigantibus  prscessit,  qui  laboraverunt  quantum 
potaerunt,  remigaverunt  quantum  valuerant.  Et 
quia  nihil  proGciebant,  tandem  tristes  et  gementes, 
propbetam  in  mare  miserunt.E/ marf  quidem  stetit 
afervore  suo^  sed  viri  timuerunt  timore  180  magno 
id  estsatiati  Judaei,  sceleresuo,  cessaverunt  perse- 
quidiscipulos.Atilli  propter  magistrum  et  Domi- 
num  suum  fuerunt  in  dolore  maximo.  Et  immola- 
ve^^unt,  inquit,  hostias  Domino,  et  votum  voverunt, 
Hostias  immolaverunt  apostoli^hostias  pcenitentiae, 
etconfessionis  cum  luctu  et  lacrimis  et  ip&ihostiae 

D  sunt  facti  viventes,  praecipueque  Petrus,  qui  illum 
negaverat,deflendo  ipsam  negationem.HoBtiam  im- 
molavit  in  Evangelio^  quod  scribitur  :  Secundum 
Hebraeos  ;  Jacobus,  frater  ipsius  Domini  quando  de- 
vovisse  fertur  se  non  manducaturum  panem,  nisi 
prius  videret  eum  a  mortuis  resurgentem. 

Cap.  II.—  Et  praeparavit  Dominus  piscem  grandem, 
ut  deglutiret  Jonam,  Et  erat  Jonas  in  ventre  ceti  tri- 
bus  diebuSf  et  tribus  noctibus, PiBcis  iste  sive  venter 
piscis  hujue,  auctore  Domioo,  cor  terrae,  id  est  se- 
pulchum  signiiicat.  Dixit  enim  ;  Sicut  fuit  Jona^  in 
ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  noclibus,  ita  erii 
Filius  hominii  in  corde  terrae^  trtbus  diebuset  tribus 


413 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  --.  IN  JONAM  LIB.  I. 


414 


noclibus  (JfaffA.xii).Quamvis  ergo  dicat  ipse  Jonas 
in  oratione  eua :  De  ventre  inferi  clamavit  et  exau- 
diiti  vocem  meam,  Sic  inde  intelligimus,  et  sic  in- 
telligendum  est,quod  non  infernum  quo  animade- 
8cendil,sed  sepulcrum  quocorpus  reconditum  est, 
venter  piscis  significet.Quod  si  percor  terrae  infer- 
num  quis  intelligendum  esse  contendat,  eo  quod 
profunda,  sive  inferiora  terrae  credantur  inferius 
eese,  juxta  quod  de  Oathan  et  Abiron,  quos  terra 
sorbuit,  ibidem  scriptum  est :  Descenderumtque  viri 
in  infernum  {Num,  xvi)  operti  humo,  respondeat : 
Quomodo  anima^Domini  tribus  dicbus  et  tribusno- 
clibus  in  inferno  faisse  credenda  sit,  cumprotmus 
eadem  die,quadecorpore  emissa  est,  confractoin- 
ferno,  paradisum  introierit,juxta  quod  ipse  latroni 
confifenti  dixit  :  Amen  dico  iibi:  Hodiemecum  eris 
in  paradiso  (Luc.  xxiii).  Igilur  prseparavit  Dominui 
piscem  grandemjUt  deglutiret  Jonam^id  est  providit, 
ut  Dominicum  corpus  in  terra,  quse  grandi  ventre 
morientes  cunctos  suscipi,  homines,paratamhabe- 
ret  sepulturam.  Quoroodo  vei  quando  prseparavit  ? 
Equidem  inspirando  Joseph  juslum,quatenus  eum 
sepeliret,  hoc  prseparavit.Sed  esl  aliud  praeclarius, 
in  qno  hujusreipraeparationem  admireris,videlicel 
decretam,8ive  auctoritas  sanctee  ac  mysticae  legis. 
QuandOf  inqmi^peccaverit  homo  quod  morte  plecten- 
dum  esty  et  adjudicatus  mo)ti  appensus  fuerit  in  pa^ 
ItbulOf  non  permanebit  cadaver  ejus  in  ligno^  sed  in 
eadem  die  sepelietur,  quia  maledictus  a  Deo  est  qui 
pendet  in  ligno,  et  nequaquam  contaminabis  terram 
tuam^  quam  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi  in  pos- 
sessionem  (Deut.  xxi).  Providentiam  Dei  taliler  de- 
cernentis,  satis  digne  nonpossumus  admirari.Per 
boc  enim  legis  decretum  Scribae  et  PharissBi  miro 
modo  decepti  suntin  sua  malitia,ut  Dominumno- 
strum  vere  et  singulariter  benedictum,  putarent 
maledictum  fieri  pro  tali  genere  morlis,  et  capti 
8unt,ut,  vellent,  nollent,sepultura  non  careretipse 
quem  insatiabili  odio  sunt  persecuti.  Decepti,  in- 
quam,  sunt,  quia  lcgentes,  maiedictus  a  Deo  qui 
pendetin  ligno,  non  attenderunt  quo  prsmissum 
est,  quando  peccaverit  homo  quod  morte  plectendum 
estMoc  enim  prsemittendo  sacra  el  justalex  male- 
diotam  astruit,  non  ex  pcena  esse,  sed  ex  causa 
sive  culpa.  Ipsi  autem  a)8timari  voluerunt  quod 
ooaledictum  faceret  talis  pcena.  Quae  autem  posce- 
bat  causa  sive  utilitas,uttalitcr  Deus  Filio  suo  Jesu 
Christo  sepulturam  provideret?Illanimirum,utsic- 
ut  anima  ejos  ad  inferos  descendendo,  animas 
omnium  eleclorum  eriperet,ita  corpusejusin  terra 
8epultum,corporibusque  per  sepulturam  sociatum, 
resurreclionis  gratiam  illis  afferret,  resurgendo  in 
primis,  ut  caetera  corpora  sequerentur,  quod  futu- 

rum  est.Magno  itaque  et  venerando  consilio  de  se- 
peliendis  omnibus  crucifixis  data  est  lex,  dicendo 
haec  qnae  praedicta  sunt,ut  dum  omnes  sepelirentur, 
onus  crucifixus  sepultura  non  careret.  Sed  in  ea- 
dem,  inquit,  die  iepelietur,  Quam  ob  causam?  Quia 
malediciiUf  inquit,  a  Deo  estf   qui  pendet  m  ligno. 


A  Dure  qj  dem  sonat,  enuntiatio  maledicti,  ut  ipse 
quivenit  henedictus  innomine  Domini  (Matth.  xxi), 
maledictus  dicaturcum  praQscripto  legis.Sed  sirite 
perpendas  quod  additum  esta  Deo,magna  suavitas 
latet  in  verbo  aspero.Longe  enimaiiudest  esse  ma- 
ledictum  a  Deo,et  aliud  est  maledictum  a  suo  pec- 
cato.  Nam  quicumque  damnatione  maledicti  sunt, 
non  aDeo  maledicti  sunt,  licel  eos  Deus  ipse  ali- 
quando  maledictos  esse  praenuntiaverit,sicut  Gain, 
cui  dixit  quidem  :  Nunc  igitur  maledictus  eris  super 
terram  [Genes.  iv),  sed  non  dixit,  maiedictus  es  a 
me,  sicut  ego  maledico  te.  Talium  namque  male- 
dictio,peccatam  ipsorum  est.  Peccatum  autem  non 
est  a  Deo.Unusergo  etsolus  Dominus  noster  Jesus 
Christus  maledictus  a  Deo  fuit,  quia  maledicta,id 

D  est  peccata  omnium  nostrumsuperse  tulit,ethoc  a 
Deo.  Dominus  enimt  inquit  Isaias,  posuit  in  eo  tnl- 
quitaets  omnium  nostrum  (Isa.  xxxv).  Quare  ergo, 
inquit,  in  lectione  Apostoli  sic  habemus  ?  Christus 
nos  redemit  de  maledicto  legis,  factus  pro  nobis  ma- 
ledictum,  quia  scriptum  est  :  Maledictus  omnis  qui 
pendet  in  ligno  (Gal,  iii).  Ubi  scriptum  hoc  esse 
meminit,  non  habetur  omnis,  et  econtrario  quod 
illio  habetur  a  Deo  esiyXn  Apostolo  non  invenis.Sed 
est  sciendum  quia  nonsecundum  Hebraicam  veri- 
tatem,8ed  secundum  Vulgatamtunc  apud  Graecos 
septuagintalnterpretumtranslaiionemtestimonium 
posuit,  et  hoc  necessario,  quia  videlicet  nimis  im- 
portunum  fuissel  demonstrare,  tunc  aliquid  corri- 
gendum  esse  8cripturi8,quando  veritalem  DeiGrae- 
cis  incipiebat  commendaredeScripluris,etgratiam 

C  Christi,  qui  ut  in  gentibus  benedictionem  daret, 
maledicti  opinionem  sustinuit  apud  Judaeos,  male 
intelligenles  decreta  bonae  et  sanctas  legis.  Igitur, 
inquit,  in  eadem  die  sepelies  eum,  et  contaminabis 
terram  tuam  quam  Dominus  Deus  tuus  dederit  tibi 
in  possessionem.  Quae  est  illa  terra  quara  Dominus 
Deu8  nobis  in  possessionem  deditjuisi  caroGhristi, 
quam,  ut  jam  dictum  estsepeliri  sanclae  legis  au- 
ctor  spiritus  curavit.  Nam  terra  quam  calcamus, 
quomodo  magis  sepulto,  et  in  suo  sinu  suscepto, 
quam  in  sepulcro  crucifixi  cadavere  coniaminare- 
tur.  IUud  potius  corpus  contaminatur,  id  est  pro 
contaminationeet  immunditia  sua  subjicitur,  cui 
merito  contingit,ut  non  sepeliatur,  eicut  dequodam 
pro  parte  vindictae  dictum  eat:  Sepultura  asini  se- 

D  pelietur  (Jer,  xxii).  Haec  idcirco  prolixius  dicta 
sunt,  ut  praeparatam  legis  auctorilate  sepulturam 
Dominonostromou8lraremu8,secundumillamprae- 
paralionem  mysticam,  sive  figurativam,  de  qua  sic 
dictum  est :  Bt  prxparavit  Dominus  piscem  gran- 
demj  ut  devoraret  Jonam.  lUa  praeparatio,  id  est 
decretum  legis,viam  fecit  alteri  praeparationi,cuju8 
Joseph  vir  justus  minister  esse  meruit,  de  qua  vide- 
licet  praeparatione  sic  Evangelia  referunt.  Erat  au- 
tem  in  loco^  ubi  crucifixus  est,  hortus,  et  in  horto 
monumentum  novum^  in  quo  nondum  quisquam  posi- 
tus  fuerat  (Joan.  xix).  Et  erat  Jonas  in  ventre  piscis 
tribus  diebuSf  et  tribus  noctibui.  Hoc  quaeritur  quo- 


415 


RUPBaTI  ABBATIS  TDIT1EN8IS. 


416 


rnodo  sccundum  hunc  iypum  tres  dies  et  tres  no- 
ctcs  Dominus  in  corde  terrae  fuerit,cuai  bora  nona 
diei  Purusceves  emissospiritu  8epultus,priraaSab- 
bati  media  nocte  surrexerit.  Ad  quod  dicendum 
idem  est,  quod  a  saactis  Patribus  est  jam  Jic- 
tum,  quia  totum  &  parte  intelliglmus,  ita  ut  ex  eo 
quod  in  Parasceve  mortuus  est^  unam  diem  sup- 
putemus  181  et  noctem,  et  Sabbati  alleram,  ter- 
tiam  veronoctem,  quae  diei  DominicoQ  mancipatur, 
ad  alteriusdiei  referamQsexordium.Neo  vero  incon- 
grue  secundum  tropum  qui  dicitur  synecdoche^  ia 
tali  re  totum  a  parte  intelligimus.Dixit  enimadhuc 
morialis  vivens  cum  mortalibus.E/  jam  non  sumin 
mundOj  et  hi  in  mundosuni,  et  ego  ad  te  venio,  Cum 
estem  cum  eis^  ego  servabam  eos  in  nomine  tuo 
[Joan.  XVII.)  Quamcunque  causam  dicas,  sive  in- 
tclligas  propter  quam  veraciter  dixerii,  quiajam 
in  mundo  non  erat,propler  eamdemcausam  coase- 
quenler  intelligi8,quia  jam  in  ventre  ceti  erat.Erat 
aulem  jam  vespera,  sive  nox  illum  diem  praecedens 
qua  crucifixuSy  moriuus  et  sepulius  est.Recte  ergo 
toius  ille  dies  Parasceves  cum  preeunie  nocte  se- 
pultursdeputaiur,<]uia  videlicet  ab  illa  vesperasive 
hora  qua  factus  in  agonia,  sive  cum  morie  agoni- 
zans,  traditus  etcomprehensus  est,quidquid  deilio 
vel  circa  illum  actum  est,  quidquid  passus  est,  de- 
scendere  fuit  in  venire  ceti,  ire  in  cor  terrae,  el 
quippe  eum  seoundum  cor  suum  deilio  facerent,illi 
qui  intendebant  non  cceio  sed  terras,  non  cessaturi 
donec  occisus  traderetur  terrs.De  Sabbato  et  prae- 
eunte  ipsius  nocte^  nulia  est  quaBsiio  quin  ioio  die 
illo  quieverit  in  sepulcro.  Tertii  diei  media  nocie 
surrexit,  sed  non  fuit  creditum  quod  resurrexisset 
usque  advesperamejusdem  teriii  diei,quando  sians 
in  medio  discipulorum  suorum,  dixit  eis:  Pnx  va- 
bis  (Joan,  xx).  Proinde  et  iile  dies  connumeratur 
duobus  caeteris,  ut  tres  dies  8int,et  verumestquod 
de  semetipsa  Veritas  dixit :  Sicui  fuit  Jonas  in  ven- 
tre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  noctibm,ila  eritFiiius 
hominis  in  corde  terrx  tribus  diebus  et  tribus  nocti- 
bus  (Matth,  xii).  Hio  illud  quoque  non  praBterire  li- 
bei,quia  si  ab  hora  qua  spiriium  tradidit  computes 
usque  ad  horam  qua  surrexit,  id  esi  usque  ad  me- 
dium  noctis,  inveniesquia  tam  in  quantitatehora- 
rum  quamin  quantiiaiedierum,ternariusfulget  nu- 
merus  sacer  et  venerabilis.Nonaquippe  horas  piri- 
tum  tradidii,  et  restabant  horae  tresejusdem  diei. 
Quae  conjunctaBnoctis  etdieisequentis,horisviginti 
quaiuor  et  illius  qua  surrexit,  noctis  medio,  id  est 
horis  sex,  nimirum  faciunt  triginiatres,qui  in  nu- 
mero  ambo  sunt  ternarii,  alter  decenus,  altervero 
singularis.Iiem  in  annis  eodem  modo,idem  nume- 
rus  cousiderandus  est,quia  videlicetin  eo  quo  paa- 
8U8  est,  annus   ejus  tricesimus  feriius  erat,  anno 

aBlatissuaBirigintabaptizaiusest,annopraedicaiioni8 
8U®  tertio  passusesi.  Quid  sibi  vuit  talig,  vel  lanta 
observatio  numeri  ternarii,in  dispensaiione  sancia 
ejus  humilitatis  ?  Triginta  namque  annis,  qui  nu- 
merus,  ut  jam  diclum  est,  ternarius  decenus  est. 


A  secretus  vixit,el  tertio  BuaBpraedicaiionis  anuopas- 
sus  est ;  triginta  tribus  horis  exanimis  jacuit,  et 
tertia  die  resurrexit.  Veneramur  temporum  obser- 
valioneD,ines8e  non  dubitanies  mysicrii  •iignitatem, 
quod  etsi  iotum,utest,comprehendere  non  possu- 
mus;illud  tamen  occurritquonon  minime  delecta- 
mur,quia  videlicet  sanctae  Triniiati,  Patri,  el  Filio 
et  Spiritui  sancto,quem  ofTendit  Adam  primua,8e- 
meiipsum  ad  satisfaciendum  pr  j  nobis  ofiTerebat  iste 
Adam  secundus.  lile  namque  factus  cooperanie  si- 
muique  quodammodo  siudium  venerabiliter  adbi- 
benteomQipoieniia  loiius  Tri  nitatis  ad  gioriam  suam, 
secundum  haBC  verba  :  Eaciamus  hominem  ad  ima- 
ginem  et  simiiiiudinem  nostram  (Gen,  iii),sic  oflen- 
dit,  ut  propositam  IJei  contemneretsimilitudinemy 

n  perdendo  [ldem,amitiendo8pem,non  habendocha- 
riiatem.Fidem,  quippe  perdidit  qui  eerpenti  magis 
quam  Deo  credidit,  serpenii  dicenii  :  Nequaquam 
morte  moriemini  (ibid,),  magis  attendit  qaam  Deo 
dicenti  :  In  quocunque  die  comederitis  ex  eo  morte 
moriemini  (ifrid.^.Spemamisit  qui  peccati  conscius 
ad  latebras  confugit,  ut  abscoaderel  se  a  facie  Do- 
mini.Charitatem  nonhabuit,  qui  requirentem  8e,et 
arguentem  Deum  ase  superba  defensione  repulit. 
Sic  ille  oCfendiisanctamTriniiaiem^ei  Dei  perdidit 
simililudinem;hic  autem  adhoc  venerat,adhocho- 
mo  natus  erat  ut  suscepta  a  Deo  hamanita8,homi- 
ni  sanciam  placaret  Irinitatem,  et  hominibus  re- 
formaret  similitudinem.Delectat  ergo  quod  satisfa- 
ciens  divinitati  in  omnibus  supradiciis  ternarium 

p  numerum  observavit. 

Adde  quod  adhuc  pulcherrimum  e8t,quia  tribus 
IdemDominus  nosier  passionibusest  consummatust 
et  flagellis  caB8U8,cruci(ixus,lanceatran8flxus,inter 
duos  latrones  ipse  tertius  pro  latroneBarabbacom- 
mutatus.Meriio  ergo  placata  Trinilas  suam  confe- 
Btim  generi  humano  faciemccBpil08tendere,educti8 
omnibus  de  regione  ienebrarum,qui  venturi  hujus 
iidem  habentes  et  hac  vita  migraverant,et  praedi- 
cari  voluit  nobis  residuis  ut  baptizaremur  in  nomi- 
ne  Pairis,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Nunc  caetera 
pro8equamur.£^ora(;t7  Jorta^  de  ventre  piscis  ad  Do- 
minum  Deum  suum,  et  dixit :  Clamavi  de  tribula- 
iione  mea  ad  Dominum  et  exaudivii ^me.Quod  dixit, 
et  oravit  Jonas  ad  Dominum  Deum  suum  de  utevo 
pisciSy  et  dixit,  intelligimus  eum  poslquam  in  utero 

^  piscis  sospitem  se  esse  tenserit^non  desperasse  de 
Domini  misericordia,  et  toium  ad  obsecralionem 
esse  conversum.  Deus  enim  qui  dixeratde  justo  : 
Cum  ipso  sumin  tribulatione  (Psai,  xc),  et  cum  in- 
vocaverit  me  dicam  ad  eum  :  Adsum  (Isai.  lvih), 
adfuit  ei.  Et  dicere  potest,quia  exaudilus  esi  in  tri- 
bulatione  diiatasti  me  (Psai,  vt),et  orfli;iY,inquit,  Jo- 
nas,%\  Jonas  Domini  typus  e8i,et  ex  eoquod  iribus 
diebus  et  tribus  nociibus  in  uiero  ceti  fuit,  passio- 
nemejus  indicat,  debet  et  oraiio  illius  iypus  esse 
Dominicaeoraiionis.Proindeprimosecuudum  ipsius 
Jonse,  deinde  secundum  personam  Salvatoris  hanc 
orationem  periractemus.  C^amavi  de  tribulationemea 


417 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  JONAM  LIB.  I. 


418 


ad  Dominumt  ei  exaxidivii  me,  De  venire  inferi  cla^  A  i^rrss  vecies  concluserunt  me,  Cunctis,  inquam  istis 


mavi  et  exaudisii  vocem  meam,  Non  dixit,  cIamo,sed 
cJamavi;  nec  de  futuro  precatur,  sed  de  prffiterito 
gratias  agit,indicansquod  eo  tempore  quo  prascipi- 
tatus  in  mare  vidit  cetum,  et  tantam  corporis  mo- 
lem,  et  immaues  rictus  aperto  ore  ae  sorbere,  Do- 
mini  recordatus  sit,  et  clamaverit  vel  cedentibus 
aquis,  et  clamore  inveniente  locum  vel  loto  cordis 
afrectu,qui utiquein  auribus  Dei  clamor  est magnus, 
clamaveritei  qui  solus  novit  corda  hominum,  qui 
loqaitur  ad  Moysen :  Quid  clamas  ad  me  (Exod,  xiv), 
cum  olique  nil  ante  hanc  vocem  clamasse  Moysen 
Scriptura  commemoret.  De  bujus  mundi  clamore  et 
Apostolus,  clamanies^  inquit,  in  cordibus  vestris 
Abba  Paier  (Rom.  viii).  Ventrem  inferi,  alvum  ceti 


declamationibus  subjungendo:E^  sublevabis  de  cor- 
rupiione  viiam  meaw,competenter  altissimo  Deo  dat 
gloriam,pIeni88ime  sciens  et  fideliter  a9truens,quia 
quaBCunque  vult  ille  potens  esi  ei  facere  {Rom.  iv), 
et  quia  possibileest  apudeum,quod  apud  homines 
impossibiieerat  in  aeternum  (Luc.  xviii).  Nam  pro- 
pler  impossibilitatemhominum  cumdixissel,^/  ier- 
rae  vecies  circumdederuni  m«,addidil,  in  cetemum^Qt 
propter  impossibilitatem  Dei  subjunxit:  Ei  subleva- 
bis  de  corrupiione  vitam  meam^  pariterque  addens 
cum  blandientis  affeclu  :  Domine  Deus  mm.Gorru- 
ptionem  de  qua  sublevari  sperat  animam  suam  ute- 
rum  ceti  dicit,in  quo  naufragia  dirigebantur,  inler 
quae  potuisse  horainem  servare  magna  est  gloria  di- 


prae  magnitudine  ejus  dicit:  Ei  projecisii  me  in  pro-  n  vinae  omnipotentiaa.Quemadmodum  est  illud,  quod 


fundum,  in  cor  mariSyet  flumen  circumdedit  m^ .Gon- 
junctionis  per  quam  sic  dicit  et  projecisli  me^  hio 
est  sensus :  Me  clamante,exaudisti  Yocem  meam,et 
cum  exaudires,nibilominus  projecisti  rcein  profun- 
dum,subauditur,utadmajorem  virtutis  luae  gloriam 
eriperes  me,  quia  rursus  videbo  iemplum  sanctum 
tuum.  Projecisti  me  in  profundum,  et  non  solum  ia 
profundum,quod  potuisset  fleri  vel  esse  propelitto- 
ra  vei  non  iongeab  arida>sed  in  cor  maris,  id  est  in 
medio  maris.  Nam  cor  animalis  in  medio  ett.  Et 
idcirco  per  metaphoram  cor  maris  intelligimua  me- 
diam  maris.  Et  flumen  189  ait^  circumdedit  me^ 
id  est  inundatio  maris  fluens  ac  refluens  undique 
vallavit  me.  Hoc  ipsum  repetens  dioit :  Omnes  gur^ 
gites  tttt,  ei  flucius  iui  super  me  iramiemnt.  Tuos 


tres  pueri  missi  in  caminum  aBstuantis  incendii,in 
tantum  illaesi  fuerunt,ut  ne  vestimenta  quidem  eo- 
rum  odor  ignis  attingeret,  et  multa  a)ia  quae  supra 
naturam  a  Domino  naturae  facta  sunt  {Dan.  iii). 
Quam  dulce,qudm  salubre  est  homini,qui  post  con- 
tinentis  vitaetranquillitatemtentationum  fluctusin- 
cidit,et  fortassis  pudicitiae  naufragium  pas8U8,opu8 
peccatitanquam  ricius  vel  in  utrem  ceti  incidit,pro- 
pheticae  hujusorationis  reminisci,uleademfide,si- 
roili  cordis  conlritione,  tam  humili  pietatis  affectu 
Domino  Deo  suo  blanditur,qui  solus  aquas  conside- 
rat  circumdantes  et  usque  ad  animam  intrantes, 
^quas  passionum  carnalium  et  humani  cordis  abys- 
sum,  pelagus  concupiscentiae,  vimque  saevientis  et 
bullientis  naiurae,  etangustias  animaesive  conscien- 


antem  gurgites,et  tuos  fluctus  dico  non  solum  quia      tiae,quae  oum  infirma  sit,  per  semetipsam  non  po- 


tu  fecisti  eos  sicut  supra  dixeram,  et  Dominum 
Deum  ego  timeo,  qui  fecit  mare  et  aridam,  verum 
etiam  qui  nec  eos  movisti  propter  me,  nec  inlume- 
scere  jussisti  super  me.  Et  ego  dixi:  Abjectus  sum  a 
eompectu  oculorum  tuorum^  verumtamen  rursus  vt- 
debo  templum  sancium  tuum.  Notandum  quod  non 
tunc  primum  dicere,  sed  dixisse  se  asserit, a^jfc/us 
ium  a  conspeciu  orulorum  tuorum.verumiamen  rur- 
iusvidebo  templum  sanctum  /uum.Gonstatergoquod, 
quando  in  mare  mittebatur,  in  illa  tribulatione  se- 
cundummuItitudinemdoIoramejus,etconsolaliones 
Domini  laetificaverunt  animam  ejus,  propheticailli 
gratia  sese  infundente  abundantius  atque  clemen- 
tius  ut  sciret  quoniam  de  tam  profundaabjectione 


test  evadere  at  respiret  et  resnmat  auras  salubres 
castitatis  et  pudicitiae,cupiditatibus  vel  pravis  amo- 
ribus  conclusa,veIut  quibusdam  vectibus  terraelSe- 
quitur: Cum  angustiaretur  in  me  anima  mea^Domini 
recordaius  sumj  ui  veniat  ad  te  oraiio  mea  ad  iem- 
plum  sanctum  tvum. 

Hoc  quod  jam  supra  diximus  plane  bic  astruit, 
quia  videiicet  hora  vel  momento,  quo  mittebatur  in 
mare,  dixerit  aspiratus  gratia  spiritus  prophctici, 
abjectus  sum  ab  oculis  iuiSf  verumiamen  rursus  videbo 
templum  sancium  tuum.Boo  namque  e8t,quod  nuno 
ait,  cum  angustiareiur  in  me  animamea^  Domini  re-' 
cordaius  sumjUt  veniat  ad  te  oratio  mea^  ad  templum 
sancium  iuum.Et  considerandum  quod  novo  genere 


adhucmirabilitersublevaretur,etadhucviven8inter  '^  oratio  fiat  pro  oratione,dum  precatur  ut  oralio  sua 

conscendat  ad  templum  Dei.Et  in  hoc  magnaefidei 
flrmitasanimadverteadae8t.Gircumdatusaqul8,vaI- 
latus  abysso,  coopertus  pelago,  conclusus  vectibus 
terrae  non  dubitat  aut  interrogat  utrum  orationem 
suam  possit  Deus  audire,utrum  auris  ejus  bic  possit 
adesse,  et  de  ventre  ceti  quid  sibi  dicatur  auditu 
percipere,sed  certum  babens  apud  sequia,dam  nihil 
usquamiatere  potest,orat  fldeliter  ut  orationi  Deum 
tantis  tamque  profundis  angustiis  ad  se  erumpero 
gestienti,viam  ipse  faciat,venientem  ipso  suscipiat. 
Magna  hsc  fldes  magnum  meritum  habet,  coram 
Deo  honorabilis  estquia  doctasive  erudita  est  san- 


viveotes  veniret  ad  templum  Dominicum  hostiiset 
moneribus,  compelentes  gratias  mirabili  Deo  rela- 
turus.Quod  ia  illa  se  dixisse  asserit  confirmat  in 
ventra  ceti  his  verbis :  Circumdederuni  me  aquae 
usque  ad  animam  meam;  abyssus  vallavit  me^  pela" 
gus  cooperuii  capui  meum.  Ad  extrema  moniium  de- 
scendi,  terrx  vectes  concluserunt  me  in  aeiernum,  Et 
subievabis  de  eorrupiione  viiam  7neam,  Domine  Ueus 
meus.Cunciis  istis  decIamatioaibus,quibus  rem  ve- 
rissimam  voraciter  astruit.  Circumdederunt  me  aqu^e 
usque  ad  animam  meam;abys$us  vallavit  me^peiagus 
operuil  capui  mcnm.  Ad  extrema  moniium  descendi. 


419 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


420 


ctamque  scienliam  babet.Quid  enim^NoQne  oratio  A  tifex  vaQitatis,nul1ius  quippe  regiBsui,temporeali- 


fidelis  de  boni  verbi  radice  procedit?Ubi  autem  ver- 
bum  radicatum  sive  unde  natum  est,  nisi  de  corde 
Dei  Patris  qui,  ut  fides  catholica  Grmiter  lenet, 
Verbi  boni  genitor  est.Verbi  aeterni,quod  etipsum 
Deus  esl  ?  Ubicunque  ergo  conclusus  horoo  sive  ho- 
minis  spiritus  ubicunque  fuerit  coangustatus,  sive 
inferni,  sive  terr»  vectibus,  si  apud  se  habet  ver- 
bum  fidei,  dum  orat,  non  potest  nesciri,  quin  imo 
ipso  fidei  verbo  viscera  Dei,cor  Patris  altissimi  for- 
titer  tangit;  unde  esl  origo  Verbi  boni.Nos  ergo  ex 
eo  quod  ait,  cum  angtistiaretur  in  me  anima  mea, 
Domini  recordatus  sum,  hano  eruditionem  capiamus 
nt  noverimuseo  tempore  quodeficitanima  nostr&et 
a  corporis  compage  divcilitur,  nos  non  debere  aiio 


quc  a  peccatis  suis  recessit,  et  hoc  agendo  miseri- 
cordiam  suam  dereliquit.Ego  autemadhucillicon- 
dolens,  vanum  habuiconsilium^ut  a  facietua  fuge- 
rem  ;  sed  nunc  in  tribulatione  hac,vanitatem  iliam 
non  custodio,intentionem  hujusmodi  abjicio.Quod 
si  non  facerem,  misericordiam  meam  frustra  dere- 
linquerem  ;  frubtray  inquam  ;  quia  nullum  exinde 
fructnm  consequerer,  neque  eis,  propter  quem  fugi 
a  facie  tua,refuga  Deisui  Israel.Igilur  misericordia 
mea  consequenter  me  non  derelinquat,  quam  ego 
misericordiam  non  derelinquo^qusBnonnisiderelin- 
quentessederelinquere  con8uevit,et  nonnisi  impca- 
nitentibus  unquam  se  abscondit.  Et  dixit  Dominus 
piscit   et  evomuit  Jonam  in  aridam.  Magnum  hoc 


cogitationem  vertere^nisi  ad  e.um  qui  et  in  corpore  »  opusettestimoniumevidensbonitatisetomnipoten- 


et  juxta  corpus  noster  est  Dominu8,quia  sic  nostra 
oratio  perveniet  ad  templumsanctumejus,ad  ipsam 
altitudinem  c(eli,ci:gus  immensitasmagnadomuset 
sanctum  est  templum  ejus.Hoc  facere  po88unt,hanc 
fidem  penes  se  in  illo  mortis  articulo  illi  habere  vel 
retinere  queunt,  qui  io  corpore  viventes  veriiatem 
diiexerunt.Bcontra  qui  mendacium  diligunt  in  illa 
hora  magnitudine  horroris  praefocati,  Verbum  bo- 
num  invenire  non  possunt.Unde  et  protinus  sequi- 
tur  :  Qui  cmtodiunt  vanitatem^frustra  misericordiam 
iuam  derelinquunt,  Nondixit,qui  faciuntvanitates: 
Vanitas  quippe  vanitalumf  et  omnia  vanitas  {Eccle,  i), 
ne  damnare  videretur  universos  et  cuncto  generi 
huroano  denegare  mi8ericordiam,sed  qui  custodiunt 
vanitates  sive  mendacium,  qui  transieruntin  affectum 
cordis  (Psal,.LXXu),q\i\  vanitates  non  solum  faciunt 
sed  ita  custodiunt  quasi  diligant,et  putantse  inve- 
nisse  thesaurum.  Misericordiam,  inquit,  suam  dere- 
linquunt.  Licet  offensa  sit  misericordia,  quam  nos 
ipsum  pcssumus  intelligere  DeumiDeus  enim  meus 
misericordia  mea,  inquil  Psalmista  {PsaL  lviii),  ta- 
m3n  eos  qui  custodiunt  vanitates  non  derelinquit, 
non  detestatur ;  sed  exspectat  ut  redeant.  lUi  vero 
stantem  misericordiam,etultro  se  offerentem  spon- 
te  propria  dereiinquunt.  Ego  autem  cum  voce  taudis 
immolabo  tibi ;  quxeumque  vovi^  reddam  pro  salute 
mea  Domino.  Sensus  iste  est:  Ego  aatem  etsi  vani- 
tatem  feci,  non  oustodio  fllam,  sed  potins  votum 
voveotibi,votumcorrigendi,votum  obediendi  et  per- 
gendi  quocunque  jusseris,et  hanc  obedientiam  im- 


tiao  Dei,  qui  aurem  suam  illuc  usque  inciinavit,  et 
quid  in  ventre  celi  ageretur,  quid  fldes  loqueretur, 
quid  oratio  moliretur  audivit  et  appendit,  dixitque 
et  dicere  potuit  pisci  ut  evomeret  Jonam  ;  et  hoc 
utique  non  in  aquam,  ubi  periclitaretur,  sed  in  ari- 
dam,  ubi  servaretur.Dixit  hoc  plane  non  motis  ia- 
biis,  quae  non  habuit,  neque  voce  elementari;  sed 
illo  verbo,  per  quod  et  cetum  et  ipsum  mare  fecit. 
Illius  verbi  virtutepres8U8venterbellu8?,prophetam 
reddidit,quomodoet  ubiipsum  verbumvoIuit.Nunc 
jam  ad  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  personam  juxta 
propositum  revertentes,  hanc  ipsam  orationem  se- 
cundum  ipsum  revoIvamu8;quia,sicutjamdiximu8, 
haec  oratio  prophetse,  orationis  ejustypus  est.  C/a- 
mavi  de  tributatione  mea  ad  Dominum  et  ej^udivit 
me.  Apostolum  in  primis  loquentem  audiamu8:^i 
indiebus,  i nq  u i t,  (;arnM  suaepreces  supplicationesque 
ad  eum  qui  possit  salvum  lacere  a  morte^  clamore  va- 
lido  et  tacrymis  offerens^  exaudilus  est  pro  sua  revC" 
rentia  {Hebr.  v).  Dicat  ergo  Christus,  damovt,  quia 
revera  ciimore  valido  cum  lacrymis  clamavit.Unde 
damavit  ?  De  tribulaiione  mea,  inquit,  de  ventre  in- 
feri.  Duo  dixit,  de  tributatione  et  de  ventre  inferi, 
Tribulatio  fuit  iili  augustia  passioni8,et  dequacla- 
mavit,  ita  ut  evangelista  refert,  qaia  positis  genibus^ 
factus  in  agonin,  prolixius  oravit^  et  factus  est  sudor 
ejus  sicut  guttx  sanguinis  decurreniis  in  terram 
(Luc.  xxii),  ab  illa  hora  usque  dum  clamans  voce 
magna  spiritum  traderet,  clamore  valido  clamavit. 
Venter  inferi^descensus  ejus  ad  inferos  fuil  totaque 


molando   tibi  in  voce  laudis,  hec  vota  pro  salute  D  absconsio  sive  depressio  corporis  e]U8,qulimdia  in 

meaDomino.  Vanitas  quippe  fuit  quod,  te  prsci- 

piente  ut  irem  in   Ninivem  civitatem  magnam,  et 

188  praedicarem  in  ea,  praeoccupafi  ot  fagerem  a 

facie  tua  in  Tharsis,  metuens  ne  condemnaretur 

Israel  impcenitens,  pcBuitentiam  agente  Ninive,  et 

aflfectum  gentis  meae  prsferens  voluntati  tua  ;  sed 

hanc  ipsam  vanitatem  non  custodiam,id  est  inhac 

intentione  non  persistam^praesenti  vexatione  com- 

monitusquod  tuavoluntassequendasit  magisquam 

carnis  afTecius.Infelix  Israel  tantis  tamque  ccrebris 

mali3flagellatus,adhucvanitates  custodit  pertinaci- 

ter  oolendo  vitulos  aureos,quos  Ilieroboam  fecitar- 


sepulcro  jacuit.Bquidem  detribulatione  quidclama- 
verit^ab  hominibus  prflesentialiter  auditum  est.  Di- 
xit  enim  inter  alia  qu«e  audita  sunt  ex  ore  claman- 
tis :  Heli,  Heli^  lamazabathani^  hoc  est,  Deus  meus^ 
Deus  meuSf  ut  quid  deretiquisti  mel  {Matth.  xxvii ) 
Et  in  consummatione  tribulationis  clamans  dixit : 
Pater^in  manus  tuas  commendospiritummeum  {Luc. 
xiiii).  Porro  de  ventre  inferi  quid  clamaverit  audiri 
non  potuit  a  quoquam  mortali;  sed  antequam  ipse 
in  hunc  mundum  venirct,  Spiritus  ejus  sanctus  in 
sancta  Scriptura  prsedixit  quid  clamaturus  esset, 
sicut  et  illaqu9e,8icut  jam  diximus,  clamans  audi- 


421 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


422 


tus  68t   :   Deus  meus,  Deus  meus,  ul  quid  dereli-  A  ^Qum  ;  et  nunc  in  medio  Ecclesiae  est»  quae  et  ipsa 


quisti  me  {Psal.  lxxxyi),  et  Pater,  in  manus  tuas 
cornmendo  spritum  meum  {Psat.  xxz).  Denique  psal- 
musiile  :  Domine  Peus  salutis  mex^  in  die  clamavi 
et  nocte  eoram  te,  Intret  in  conspectu  tuo  oratio 
mea  (PsaL  xv),etc.«usquead  flnem  ejusdem  psaimi, 
verba  sunt  ciamoris  ejus  de  ventre  inferiy  postulan- 
tia  celebrem  giorlGcationem  resurrectionis,  quod 
sine  dubio  prudens  lector  adverlit.  Igitur  de  tribula» 
tione  mea,  inquil,  clamavi  ad  Dominum,  subauditur, 
pro  transgressoribusexorans  ulnon  perirent,  et  ex' 
audivit  me^  ut  videlicet  propter  passionem  meam, 
solveretur  peccatum  prsvaricationis  Ads,  et  omoia 
delerentur  peccata  credentium  in  me.  De  ventre  in- 
fericlamavi^  et  exaudisti  vocem  meam,  subauditur, 


secundarie  dicitur  ;  et  estteroplum  saoctum  tuum, 
etnuncingaudiovidetilludtemplumsanctumtuum. 
Quemadmodum  dixerat :  Iterum  autem  videbo  vost 
et  gaudebit  cor  vestrum  {Joan.  xvi).  Ubi  autem  vel 
in  quo  dixcrit,  quod  nunc  se  dixisee  memorat  bis 
verbis  :  Et  ego  dixi  :  Abjectus  sum  a  conspectii  oeulo- 
rum  tuorum,  Psaimista  jam  ante  hunc  Jonam,  in 
quo  idem  GLristus  loquitur,  praedixerat  in  persona 
ipsias  :  Ego  autem  dixi  in  excessu  mentis  mex^  pro- 
jeclus  sum  a  facie  ocutorum  tuorum  {Psat,  xxx).  Nam 
quod  ait,  ego  dixi  in  excessu  mentus  mex,  idem  estac 
si  dicut :  Ego  prsvidi  in  profunditate  intellectus, 
qui  excedit  intelligentiam  omnis  creatursB,  subjun- 
gens,  ideo  exaudisti  vocem  oratioms  184  mex,  dum 


ut  non  derelinqueres  in  infemo  animam  meam,  nec  ^  clamarem  ad  te  (ibid,),  quod  et  in  isto  praBmissum 


dares  Sanctum  tuum  videre  corruptionem  (Psal, 
Lxxxvni).  Et  projecisti  me  in  profundum  in  cor  ma- 
riSf  et  ftumen  circumdedit  me,  Omnes  gurgites  tui,  et 
ftuctus  tui  super  me  transierunt,  Sensus  iste  est  : 
Secundum  rei  veritatem  exaudisti  me,  et  secundum 
sstimationem  homioum  projecisti  me,  Juxta  psal- 

mum  prasmemoratum  :  jEstimatus  sum  cum  descen' 
dentibusin  lacum  {Psat.  lxxxvii^,  et  juxta  alterius 
psalmi  versiculum  :  7u  vero  reputisti,  et  despexisti, 
distulisti  Christum  tuum  (Psal.  lxxxxiii).  Hoc  enim 
videbatur  illis,  qui  insultantes  et  capitasua  moven- 
tes  dicebant  :  Confidit  in  Deo,  liberet  eum  nunc  si 
vult  (Matth.  xxvii).  Itaque  secundum  sstimationem 
iilorum  projecisti  me  in  profundum,  in  cor  maris  id 
est  in  cmne  quod  voluerunt  de  me  facere  seditiosi 
Judfii  simiies  mari,  et  flumen  circumdeditme,  videli- 
cet  affluens  tribuiatio  qua  non  parcentes  aiHixerunt 
me.  Illi  omnes  gurgites  tui,  ilii  omnes  fluctus  tui  quos 
passus  sum,  super  me  transierunt,  id  est  sine  dubio 
transibunt;  neque  enim  permanebunt,  sed  celerem 
Onem  habebunt.  Tui  namque  fugerunl  gurgites,  tui 
fluclus ;  quia  videlicet  non  in  ipsorum  qui  meafHi- 
xernnt,  sed  in  tua  potestate  erat,  quousque  inunda« 
rent  super  me  fluctuantes  insani»  illorum.  Et  ego 
dixi  :  Abjedus  sum  a  conspectu  oculorum  tuorum, 
verwmiamen  rursus  videbo  templum  sanctum  tuum, 
Sicut  jam  dixi,  quiik  projecisti  me  in  profundum,  ita 
nanc  repetens,  et  ego  dixi,  inquit,  abjectus  sum  a 
conspectu  oculorum  tuorum,  subauditur;  secundum 
sstimationem  illorum  vel  secundum  rei  veritatem. 


est,  de  yentre  inferi  clamavi,  et  exaudisti  vocem 
meam,  Bi\e clamavidetributatione  meaad  Dominum, 
et  exaudivit  me,  loterea  considerare  perpulchrum 
est  quomodo  item  in  aiio  dicat  ipse :  /u  die  tribula- 
tionis  mex  clamavi  ad  te,  qui  exaudisti  me  (Psat. 
Lxxxv).  Majorem  quippe  habet  vim  in  sensu  talis  di- 
ctio,  clamavi  ad  te^  quia  exaudisti  me,  quam  si  ita 
dictum  esset,  exaudisti  me,  quia  ctarmvi  ad  te.  De- 
nique  omnes  sancti  idcirco  exauditi  sunt,  quia  cla- 
maverunt.  Iste  autem  Sanctus  sanctorum  soius  est 
qui  veraciter  dicat,  clamavi  quia  exaudisti  me.  Ipse 
est  enim  electus  ex  miilibus,  qui  soius  idcirco  venit 
in  hunc  mundum  ciamare  pro  omnibus,  quia  scivit 
quod  pro  sua  reverentia  foret  exaudiendus.  Hoc  ipse 
in  psaimo  innuens,  per  os  prophets  ioquitur  :  Ho- 
locaustum  et  pro  peccato  non  postutasti,  tunc  dixi  : 
Ecce  venio  Psat.  xxxix).  Et  est  sensus  :  Gum  ergo 
inteliigerem  quod  iila  de  brutis  animantibussacrill- 
cia  noiles,  quod  nuilus  ex  omnibus  justis  de  pec- 
calo  ad  plenum  satisfaceret,  tunc  dixi :  Ecce  venio, 
sciens  sinedubiofuturumessequod  satisfacientem 
pro  omnibus  et  ciamantem  exaudires  me.  Uinc  est 
quod  clamansmagnavocead  monumentum  Lazari, 
non  orat  exaudiri  se,  sed  :  Pater,  inquit,  gratins  ago 
tibi  quoniam  exaudisti  me;  ego  auiem  sciebam,  quia 
temper  me  amasti,  me  audis  (Joan.  xi).  Breviter  aa- 
tem  conciudendum  est  quia  solus  iste  est,  qui  dicat, 
clamaviadte,  quia  exaudistime ;  sanctus  autem  qui- 
iibet  dicat,  quia  clamavi  ad  te,  exaudistime.  Sequi- 
tur  :    Circumdederunt  me  aqux  usque  ad  animam 


rursus  video  templum  sanetum   tuum,  id  esl  ego  0  meam;abyssusvaltavitme,et  pelaguscooperuitcaput 


aaima  qus  descendi  ad  inferos,  rursus  ingrediar  et 
resumam  corpus  meum,  quod  est  templuinsanctum 
taum,  juxta  iliud  :  Sotvite  temptum  hoc,  et  tribus 
diebus  exeitabo  illud.  Hoc  autem,  inquit  evangelista, 
dieebat  de  templo  corporis  sui  (Joan.  ii).  Videmus  fa- 
ctam,credimu8,propterquodetIoquimur,adimpIe- 
tum  ;  quia  gurgites  tui  Deus,  gurgites  morlalitatis^ 
etomnium  fluctusmiseriarumjquascunqueinduxi- 
8li  Buper  nos,  propter  prsvaricationis  Ads  gentium, 
super  eum  transierunt,  et  finem  habent,  et  ipse  rur» 
sus  vidit  templum  sanctum  tuumt  id  est  resumpsit 
corpas,  quod  principaliter  est  templum  sanctam 


meum :  ad  extrema  montium  detcendi ;  terrse  vectes 
coneiuserunt  me  in  seternum,  et  sublevabis  de  corru- 
ptionevitam  meam,Domine  Deusmeus.  Quoniam  in 
typo  Christi  propheta  ejus  et  passus  est  et  precem 
fudU,  perpuichrum  eet  singulas  voces  istasostende- 
re  prolatas  secundam  ordinem  passioni?  Ghristi,  si- 
cutactuum  passionisejusdem  ordo  processii.Ctrcum- 
dederunt  me,  inquit,  a^ua?  usque  ad  animam  meam. 
Nimirum  quando  collegerunt  pontiOces  etPhari- 
ssi  consilium^  dicentes  :  Quid  facimus  quia  hic 
homo  muita  signa  facit,  et  cstera,  aique  ab  illo  die 
cogitaverunt  ut  interfxcerent  eum  ibid.),  tunc  circum- 


423 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


424 


dedcrunl  eum  aque  usqueadanimatDyquiamortiB 

ejus  quasi  judiciariam  praeflnierunt   eententiam, 

Abyssus^  inquit,  vallavU  me.  Judas  enim  qui  trade- 

bat  eum,  cum  accepissetcohortem  et  a  pontincibus 

et  Pharisaeis  ministros,  venit  cum  lanternis  et  faci- 

bus  et  armis,  tunc  utique  Dominum  nostrum  abys- 

sus  vallavit,  abyssus  videlicet  iniquitatis,  tenebro- 

Bum  machinans  secretum,  secundum  quod  et  ipse 

judicans  dicit  :  Sed  hxc  est  fiora  veslra  el  potestas 

tenebrarum  (Luc.  xxii).  Et  pelagus  cooperuit  caput 

meum,  Profecto  quando  principe  sacerdotum  di- 

cente  :  Adjuro  te  per  Deum  vivum  tU  dicas  nobis,  si 

tu  es  Christus  Filius  Dei.  Bespondil  :  Tu  dizisti.  El 

propler  hoc  conclamaverunt,  dicentes :  Reus  est  mor^ 

tis :  et  expuerunt  tn  laciem  ejuSy  cl  colaphis  eum  ce^ 

ciderunt,  et  palmas  ei  in  faciem  dederuni  (Matth, 

xivi),  tunc  pelagus  caput  ejus  operuit.  Ad  exlrema 

montium  descendi ;  veraciter  quando  ad  pelitioncm 

dicentium  :  Totle,  tolley  crucifige  eum  (Joan.  xix),  et 

non  hunc  dimittas  nohis  sed  Barrabaro,etinter8cele- 

ratosreputatusest,  et  mediusduorum  ialronumcru- 

cifixusest,  tuncadextremasivenovissima  niontium 

descendit,  itaut  veraciterdeilio  propbeta  prsdixerit: 

Non  est  species  ei  neque  iecor^et  vidimus  eum,  ei  non  erat 

aspeetus,  et  desideravimus  eum  despectum  et  novissi^ 

mum  virorum  (Isa  liii).  Terrse  vecies  concluserunt 

me  in  aeternum.  Revera  quando  convenerunt  princi- 

pes  sacerdotum  et  Pharisffii  ad  Pilatum  dicentes  : 

Jube  ergo  cuslodiri  sepulcrum  tjus  u$que  ad  diem  ter^ 

tium,  ne  forte  veniant  dificipuli  ejus  et  furentur  eum  ; 

et  illo  dicente  :  Habetis  custodiam,  ite,  custodite  sie^ 

ut  scitis ;    illi  abeunies  munierunt  sepulcrum  si- 

gnantes  lapidem  cum  custodibus  (Matih.  xxvii),  tunc 

(errsB  vectes  concluserunt  in  eetemum  secund  u  m  aesti  - 

mationem  eorum,  qui  gavisi  sunt  super  eo,  non 

putantes  quod  resurgeret,bed  quod  periret  nomen 

ejus  in  aeternum.  Hoo  erat  falsum  gaudiumelvana 

spesillorum.Porrosecundum  rei  verilatem  futurum 

erat,  ut  non  videret  caro  ejus  corruptionem.   Ait 

ergo  :  Et  subtevabis  de  corruptione  vitam  meam,  Do- 

mine  Deus  meus,  id  est  conclusum  vectibus  terras, 

oppressum  signato  iapide  resurgere  facies  me  tu, 

qui  es  Dominus  et  Deus  meus,  cujus  ego  servus  et 

creatura  sum  secundum  formam  servi,  secundum 

humanilitem  cujus  exaniroe  corpus  vectibus  terr» 

concludi  potuit.  Sequitur :  Cum  angustiaretur  in  me 

auima  mea^  Domini  recordatus  sum^  ut  veniat  ad  ie 

oratio  mea  ad  temptum  sanctum  tuum.  Anguetiam 

animae  sus  verbis  patentibus  ipseindicavit  dicens  : 

Tristii  est  anima  mea  usque  ad  mortem  (Matth,  xxvi). 

Amplius  autem  sudor  ejus  angustiam  anim»  ejus 

patefecit,  qui  Juxta  alium  evangelistam,  factus  in 

agonia,  dum  prolixius  orarety  sudorem  emisit,  e//a- 

ctus  est  sudor  ejus  sicut  guttae  sanguinis  decurrentis 

in  terram  {Luc.  xxii).  Tunc,  inquit,  Dominus  recor- 

datus  sum^  in  eo  videlicet  ut  consilio  sive  proposito 

divinitatisposlponerem  sensum,  vel  effecturo  carnis 

dicendo  :  Verumtamen  non  mea  voluntas^  sed  tua 

fiat(tbid.).  Qusnam  illa  voluntaserat?  l/f  t;fnta<,in- 


A  quit,  ad  te  oratio  mea,  ad  templum  sanctum  iuum. 
floc  volcbas  tu,  ut  per  passionem  meam  gentessal- 
varem,  quemadmodum  in  persona  mea  Spiritus 
sanctus  per  os  David  praelocutus  est,  dicens  :  Domi- 
nus  dixit  ad  me  :  Filius  meus  es  /u,  ego  hodie  genui 
te.  Postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hxredilatem 
tuam^  el  possessionem  tuamterminos  terfse(Psal.  ii}. 
Hoc  erat  beneplacitum  coram  te,  uttaliter  postuia- 
rem,  imo  ego  ipse  et  sacrificium,etoratio  progrn- 
tibus  moriendo  flerem.  Judieos  autem  quamvis  co- 
gnatos,  sive  contribules  meos  pro  humanitatis  affe- 
ctu  iilis  non  prffiferrem,  imo  relinquerem.  Qunre? 
Nimirumquiagentibus  pcBnitentiamagentibus,  isti 
impcDnitentes  permanent,  ethoc  est  quod  continuo 
sequitur  :  Qui  custodiunt  vanitatet  frustra  miseri- 

j^  cordiam  suam  derelinquunt ,  Quomodo  Judaei  vani- 
tates  custodierunt  ?  Vere  multo  labore  et  mira  ob- 
stinatione,  cujus  cum  indicia  multa  sint,  haec  duo 

tanlum  protestimoniocommemorare,  ad  pro^sentem 
pertinet  locum.  Postquam  illum  occiderunt,  solli- 
citi  fuerunt  munire  sepulcrum,  signanies  tapidem 
cum  custodibus,  causam  istam  flngentes,  ne  forte 
veniant  discipuli  ejus  etfurentur  eum  (Matth.  xxvii). 
Yeraciter  autem  hoc  intendentes,  quod  etsi  post 
tres  dies  reviviscerel,  sicut  recordehantur  eum 
praedixisse,  non  posset  prodirelapide  oppressu?,  et 
sicut  bic  babemus  vectibus  terrae  conclusus.  Deinde 
cum  quidam  decustodibus  venissent  in  civitatem, 
et  nuntiassent  principibus  sacerdotiim  omnia  quaa 
facta  fueranl,  illi  congregati  cum  senioribus  consilto 
acceptOt  pecuniam  copiosam  dederunt  milifibus,  di- 

C  cenies  :  Dicite  quia  discipuli  ejus  venerunt  nocte,  et 
furati  sunt  eum  nobis  dormientibus  (Matth.  xxviii). 
Ita  laboraveruntcustodirevanitatemsuam,ut  ctiam 
pecuniam  darent  copiosam,  propter  vanitatem  custo- 
diendam,  ut  in  mendaciodetinere  possent  veritalem 
Dei.  Qu8B  vanitas  magna  est,  et  major,  quam  ut 
verbis  eam  quis  possit  consequi.  Hoc  ergo  facien- 
tes,  misericordiam  suam  reliquerunt,  id  est  185 
gratiam  remissionis  peccatorum  speraverunt.  Un- 
de  notandum  quia  non  dixit,  qui  faciunt  vanitates, 
frustra  misericordiam  suam  derelinquent.  Neque 
enimaditum  misericordiaBperdidissent,  procoquod 
occidendoChristum,  vanitatem  fecerunt,  nisi  etiam 
permanendo  in  incredulitate,  suamqueperHdiam  po- 
nendocontrafidemEvangelii  vanitates  custodissent. 

^  Proinde  multo  melius  diclum  est,  misericordiam 
8uam  dereliquerunt, quam si dicas  misericordia  sua 
iUos  dereliquit,  quia  videlicet  misericordia  nullum 
derelinquit,  sed  eam  derelinquunt  omnes  oustodes 
vanitatis,  omnes  defensores  perpetratae  iniquitatis. 
Illud  quoquenonpraetereundumquod  dicendo:  De- 
relinquent  misericordiam^  addit  suam,  quia  videlicet 
propheticus,  ut  jam  tractavimus  de  Judieis,  sermo 
est,  quorum  Ghristus  primum  misericordia  est.  £o- 
rum  enim  adjptio  est  fHiorum,  ut  ait  Apostolus,  et 
gloriaf  et  testamentum,  et  iegislatio^  ei  obfequium  et 
promixsa  ;  quorum  patres^  et  ex  quibus  Christus  se* 
cundum  camem,  qui  est  super  omnia  Deus  benedictui 


425 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MLV.  —  LN  JONAM.  LIB.  II. 


426 


in  sxcula.  Amen  (Rom,  ix).  I^'itur  Judaei  vanitates 
custodiendo,  idem  verbum  Dei  repellcndo,  el  indi* 
gno8  vitfle  aeternae  semetipsos  judicando,  muericor' 
diam  tuam  dereliquerwii ,  et  mibericordiain  non  de- 
relinquentem,  imovisitantemeos  repulerunt,  tem- 
pus  visitationis  su»  cognoscere  nolcntes  {Luc,  xix), 
non  mistTicordiam  sempiternam,  sedgloriam  tem- 
poralemqu£rentes.Sedvideadhucquiadicturue,mt- 
sericordiam  suam  derelinqueni jprdzmxsxi  fruslra,  Ne- 
que  enim  saltem  servare  potuerunt,quodoccidendo 
Cbristum,  sibimet  reservaro  putaverunl,  scilicet 
locum  et  gentem,  imoet  lucrosum  templi  vri  sacer- 
dotii  sui  privilegium,  pro  quo  contra  omnesgentes 
spiritu  Euperbis  nimis  clati  nomen  magnum  et 
grandeemolumeutumtanquam  peculiarisuniusDei 
populus,  capiebant  de  toto  orbe  terrarum.Non  est 
factum  secundum  spem  iIlorum,sed  sicut  ipsi  ver* 
bum  Dei  repellendo,  ut  jam  dictum  eet,  indignos 
vits  seternse  semetipsof>judicaverunt,ita  etiamfeli- 
citate  praesentis  vitae  indigni  judicati  sunt  utc^de- 
renl  in  ore  gladiiet  amisso  loco  captividucerentur 
in  omnes  gentes  captivi.  Ego  aufem  in  voce  laudis 
immolaho  tibi^  quxcunque  vovt  reddam  pro  salute 
mca  Domino,  \\\\Bi\^icmmisericordiam  suam  derelin- 
quunt,  scd  propter  eos  miscricordins  laus  et  gloria 
minor  non  erit.  Nam  ego  in  voce  Inudis  immolabo 
iibif  linguas  alias  pro  linguis  corum  acquiram  ut 


^  cantent  tibi,sicut  alibi  scriplumest :  Propterea  con- 
fitebor  tibi  in  populis^  et  psaimum  dicam  ibi  in  gen* 
libus  {Psat.  Lvi).  Quxcunque  vovi  reddam  pro  salute 
mea  Domino^  id  est  ita  gentes  notitia  tui  nominis 
in$truam,ita  tus  dilectionis  igne  ascendam  ut  vota 
mullo  plura,  quam  unquam  Judsi  voverunt,  pro 
salute  sua  voveant,  et  reddant.  Haec  ita  dicit  ut 
obediens,  quippe  ut  Apostolus  ait  :  Didicit  exhis, 
quae  passus  esl  obedieniiam  {Uebr.  v).  Siquidem 
passionibusetipsa  morte  eruditus  esl  ad  impassibi- 
litatem,qui  eatenuspassibilis  pro  carnis  afTectu  fle- 
verat  super  genlem  suam,  sicque  immutatus  eet 
cunctis  aCfectibus  ejusmodi  depoaitis,  ut  paratam 
voluntatem  haberet,  relinqueret  illisdomum  suam 
desertaro,  et  converti  ad  gentes.Ejus  taliter  eruditi 
vox  illa  per   Psalmistam   deprom pta  est:  Para/um 

B  cor  meum^Deus.paralumcor  meum  ;  cantabo  et  psal- 
iam  in  gloria  mea  (Psal  cvii).  Nam  quod  prolinus 
sequitur  :  Exsurge.gloria  mea^  exsurge^  psalterium  ei 
ciihara  (ibid,),  vox  est  Patris  sive  divinitatis,  car- 
nem  de  sepulcro  suscitans.Unde  et  in  hoc  propheta 
in  typum  ejus  continuo  subjunctum  cst  :  Et  dixit 
Dominus  pisci,  et  evomuit  Jonam  in  aridam.  Dixit 
enim  Dominus  terrae  et  morti,  et  huoc  Dominum 
nostrumJesum  Christum,  qui  orat  mortuu?,reddi- 
dit  ad  vitam,  solutis  inferni  doloribus,  juxta  quod 
impossibiie  erat,  teneri  ilium  ab  illo  (Act,  n). 


LIBER  SEGUNDUS. 


186  Jam  in  typum  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  Q 
qui,  ut  supra  memoravimus.secundum  Apostolum 
didicii  ex  his  qux  passus  ed  obedieniiam  (Hebr,  v), 
Jonasquoque  doctus  erat  pertribulationismagnitu- 
dinem  obediendum  esseimperio  ccelesti,  et  ad  hoc 
promptam  gerebat  voluntatem,  voto  astrictus  in 
ventre  ceti,sicut  et  ipse  indicat,dicendo  :  Quxcun» 
que  vovi^  reddampro  saluie  mea  Domino.Uoo  votum 
prospiciens  dixerai  Dominuspisci^et  evomuit  Jonam 
in  aridam,  His  enarratis,  sequitur  Scriptura  et  di- 
cit  : 

Cap.  IIL  —  Et  facium  est  verbum  Domini  ad  Jo- 
nam  secundo  dicens :  Surge  ei  vade  in  Ninicen  civita- 
icm  maguam^  ei  praedxca  in  ea  praedicalionem  quam 
ego  loquar  ad  te,  Magna  inslantia  clemens  DeusNi- 
nivitarum  quaerebat  poenitentiam  quam  utiquescie-  rv 
bat,ianquamDeusonr.niascien8,auditapraedicatioae 
noD  defuturam.  8ed  dicet  aliquis ;  Quare  Dominus 
nonsolum  Ninivitarum.sedomnium  gentiumDeui), 
magis  de  Ninivitis  quam  de  c«eleris  gentibuscura- 
vit?Polerat  enim  Geri  ut  aliae  quoque  gentes  con- 
verterentur  ad  pcenitontiam^si  praedicatores  uiisis- 
set  illis  Deus,  sicui  per   sometipsum  testaUir  ipse 
Dei  Filius  :  Vse  tibi^  inquit,  Corozaim,  vx  iibi,Beth' 
saida ,  quia  si  in  Tyro  et  Sidone  facise  essent  virlutei 
qux  facix  suni  in  vobis,  olim  in  cilicio  el  cincrc  paS' 

PATROt.  CLXVIII. 


nitentiam  egisseni  (Matlh,  xi).  Item  :  Quia  si  in  So- 
domis  laciSB  fuissent  virtutes,    qux  lactx  sunt  in 
Capharhaum,  permansissent  forsiian  usque  in  kanc 
diem  (ibid.).  Quare  ergo   Tyro  et  Sydoni,  Sodomis 
quoque  praedicatorem  autprophetam  nullum  misi', 
bicut  hunc  Jonam  tantopere  ad  Ninivitas  ire  cogit, 
cum  el  illas  gentes,8icut  et  Ninivitas  ad  pcDniten- 
tiam  converti  posse  praescierit?  Nunquidiliossalvos 
Oeri  noluit,etidcirco  nullumadeos  misit  ?  Videtur 
namque  hoc  consequi,quod  eos  salvos  esse  nolue- 
rit,quoniam  testimonium  perhibet  illis  quod  pceni- 
tentiam  fuissent  acturi,  si   praedicatores    misissct 
eis,quod  non  fecit.   Sed   econlra  dicit  Aposlolus, 
quia  vult  omnes  homines  salvos  fieri  (I  Tim.  ii).For- 
mosa  quaestio,  quae  et  nostris  quoque  temporibus 
sollicitavit  quamplurimos,  proinde  praesenti  loco 
paulisper  immorandum  esl.Primo  dicendum  quia, 
cum  dicit  Dominis  de  illis, ^tim  si  factx  fuisseni  vir- 
tutex  in  eis,   olim  in  cinere  et  cilicio  pa^nitentiam 
egisseni,  quibus  utique  non    procuravit  ut  fierent 
virtules   ejuemodi,  non  est  consequens    ut  dicas, 
quia  noluit  illossalvos  fleri.scd  hoc  tantum,quiade 
pcenitentia  illorum  non  curavit.  Ksset  quidem  con- 
8equen8,ei  omnis  poenitentia  ad  salutem  sufflcienB 
esset ;  nunc  autem  non   ista  est ;  ille  namque  so- 
lummodopccnilcntia)  lenor  adsalulcmperducit,cura 

14 


427 


llUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


428 


idcirco  quis  pGBnitentiam  agit,  quia  Judicium  uni-  A  sioQi  auteoQy  qui  neque  propter  temporalia,  neque 


versale  et  coBlorum  regnum  futurum  esee  credit,  a 
quo  excludendi  sunt^etin  gehennam  mittendi  pec- 
catoree.Cum  ergo  quis  idcirco  pcenitentiam  agit^ut 
mala  ffiterna  evadat,  et  bona  consequatur  sempi- 
terna,Od(  lis  judicatur,et  per  Odem  agendo  poBniten- 
tiam,  salvatur.  Nuili  ex  omnibus,  quos  ad  lalem 
poenitentiam  converti  posse  pr£8civit,Deus  unquam 
prffidicatores  mi  ttere  seu  notitiam  veritatis  ostendere 
neglexit.Esl  alia  pcenitentia  sive  pcBnitendi  inten- 
tio,  cum  quis  idcircu  pGenilentiam  agit;  ut  prffisen- 
tia  tantum  sive  prssentis  sfficuli  mala  efTugiat.bona 
retineat,  fidem  aut  curam  non  babens  futurorum 
alque  sternorum  bonorum  sive  malorum.Si  exem- 
pla  requiras,tali3  poBuitentia  fuit  Achab,qui  solum- 


propterffiternamala  evitandapoenitentiamegerunt, 
quales  erant  Judffii,  quibus  et  gebennam  ignis  »• 
terni,et  excidium  quod  facturi  eranl  Romani  com- 
minabatur  Dominu8,et  pro  neulro  ad  poenitentiam 
convertebantur.  Idcirco  Tyrii  atque  Sydonii,Sodo- 
milsB  quoque,veraciter  quidem  injusti,sed  compa- 
ratione  illorum  justificantur,  ita  duntaxat,  ut  non 
salventur.sed  ut  sit  eis  remissius.  Qoid  tandem  de 
istis,id  est  de  Ninivilis  dicemus,  quibushunc  pro- 
phetam  Dominus  ad  prffidicandum  tantopere  mit- 
tere  curavit  ?  Nunquid  pro  fide  regni  Dei  poeniten- 
tiamerant  acturi  ?Non  utique,sed  pro  mctu  tempo- 
ralis  excidii.  Unde  et  in  primo  tempore  ad  banc 
prffidicationem  poenitentiam  egprunt,etveniamcon- 


modo  de  sanguine  Nuboth,  quem  interfecerat  ipse  r^  secuti  sunt.Postea  vero  mala  securitate  recepta,in 
•  '      •    '  "     "  "        *         '"        pristinis  vitiis  perscverantes  Dei  in  se  provocave- 

runtsententiam,et,A8tiaxa  rege  Medorum  regnan- 
te,  apud  Judffios  Josia,  subversi  sunt.  Quod  eciens 
Tobias  ait  ad  filiura  suum  ;  Propeeril  interiiusNi 
nivas,  non  enim  excidet  verbum  Domini  (Tob,  xiv), 
quod  locutus  esl  Joiias  prophela,  Et  8ubin«ie  :  Video 
enim  quia  iniquitus  ejus  finem  dabit  ei,  (ibid.).?rO' 
inde  excepto  mysterio,quo  in  pcenitentia  Ninivita- 
rum  recle  plurimum  delectamur,  signum  quippe 
fuit  poenitentiffi  gentium  secundura  D»um,valenti8 
ad  consequendura  regnum  co)lorura.  Excepto,  in- 
quam,  hoc  mysterio  uihil  est  in  quo  cffiteris  genti- 
bus  Nini?itas  poenitenles  prffiferamus,aut  praferre 
debeamus.  Nam  Cffiterffi  quoque  gentes  similiter,id 
estprotemporalium  rerura  intentione.poBnitentiam 


et  Jezabcl  uxor  sua,  pocnitentiam  egit,  qui  pro  illo 
comminatus  fuerat  ilHDominusperHeliamdicens: 
Ecce  ego  superinducam  super  te  malumf  et  demetam 
posteriora  tua ;  tt  dabo  domum  tuam  sicut  domum 
Hieroboam  filii  Naboth  filii  Achia,  Propter  hoc  scidit 
vestem  suam,  et  operuit  cilicio  catnem  suam^  jejuna» 
vitque  el  dormivit  in  sacco^et  ambulavit  demisso  ca» 
pite  (111  Rcg.  xxi)  :  idcirco  sic  egit,  ne  regno  priva- 
retur  temporali.  Hujus  intentionis  poeuitentia  si 
mullum  studiosa  sit,adipiscimereturquodintendit, 
sicut  prffidictus  Achab,  de  quo  nunc  Dominus  ad 
neliam  dixit  :  Nonne  vidisti  Achab  humtliaium  co- 
ram  me  ?  Quia  ergo  humiliatus  est  mei  causa,  non 
inducam  malum  in  diebus  ejus^sed  in  diebus  filii  sui 
inferam  malum  domui  ejus  (ibid.).  Quod  si  segnior 


sitet  a  suramis,  ut  ita  dixerim,   labiis  proferat  :  C  agere  potuissent,  testante  Domino,  qui  de  Tyro  el 

Sydone  prffidictam  sententiam  locutus  est.Quod  si 
quffiritur  adhuccur  ejusmodi  experimentum  contra 
imp<»nitentem  l8rael,de  Ninivitis  potius  quam  de 
Cffileris  gentibus,dare  complacitum  est  Deo,  et  os- 
tendere  quod  in  comparatione  Israelis  justifioati 
essent:  quippequi  neque  pro  temporalium,  neqae 
pro  ffiternorum  metu  malorum  poenitentiam  ageret, 
vitulosque  aureos  deserere!,breviter  dicendum  est : 
Ninive  civitas  magna  metropolis  Assyriorum  erat. 
Intendebat  autem  Dei  Justitia  tradere  Israelem  ia 
manus  Assyriorum,  quod  et  factum  est  anno  nono 
Osea?.Gepit  enim  Salmanassar  rex  Assyriorum  Sa- 
mariam,  et  transtulit  Israel  in  Assyrios.  Transla- 
tusque  est  Israel,  ait  Scriptura,  de  terra  sua  in  As- 


Peccaviy  nil  proficit.quemadmodum  Saul  dixil  qui- 
dem  ad  Samuelem  :  Peccavi^  quta  praevaricatus  sum 
sermonem  Domini ;  sed  nunc  porta^  quxso,  peccatum 
meum,  et  reverlere  mecum  ut  adorem  Dominum,  sed 
non  obtinuit,  Ait  enim  Samuel :  Non  revertar  tecumt 
quia  projecisti  termonem  Domini,  el  projecit  te  Do- 
minuSf  ne  sis  rex  super  Israel  (1  Reg,  xv).  Porro 
prior  ille  et  rnelior  poenitentiffi  modus,quo  non  pro- 
pter  temporalia  bona,8ed  propter  ipsum  Deum,  et 
futuri  sfficuii  fidem  de  peccato  quis  compungitur, 
interdum  absquo  magno  opere  8ivelabore,in  prima 
confessione  suscipitur  ;  exempli  gratia,  ut  David 
gui^  cum  dixissct  ad  Nathan  :  Peccavi  Domino,  sta» 
iim  audivit  :  Dominus  quoque  transtulit  peccatum 


tuummon  morieris  (11  Reg,   xii).   Igitur   cum  de  D 'y*^*.   ««9"*  in  diem  fiane  (IV  Reg.   xvii).    Pr»- 


Tyro  et  8idone,   Sodomis  quoque  dicit  Dominus, 
quia  si  factas  fuissent  viriules  in  illis^olim  pasniten' 
tiam  egissent  in  cilicio  ei  cinere,^\yQ  permansissent 
forsitan  usque  hodie,nealiquem  suspicioperturbet, 
quod  eo8  salvari  noluerit,  et  idcirco  virtutes  in  eis 
non  fecerit,  sciendum   est  duplicem  esse  modum, 
187  sive  intentionem  poenitendi,  id  est  aliud  esse 
cum  prometu  mali  temporalis  sive  prffisenti8,aliud 
cum  pro  fide  regni  Dei  poeuitentiam  quis.agat.  Et 
injusti  quidem  sunt  vel  fuerunt,  qui  poenitentiaiq 
agissent,  nonnisi  pro  emolumento  temporali  sicut 
egis8ent,ut  ait  Dominus,  Tyrii  et  Sydonii.  Injustis- 


monstratam  ergo  erat  comparationelsraelisjustifi- 
catos  esse  Assyrio8,ne  videretur  Deus  supplantare 
Judicium,  trahendo  in  manus  eorum  Israelem,  qai 
se  profitebaturpeculiarem  esse  Dei  populum.Inju- 
stum  naraquecalumniatoribus  videtur  ut  Assyriis, 
in  terra  sua  potenter  consistentibus,  Israel  Dei  po- 
pulus  de  terra  sua  transferretur,  et  in  civitatibus 
Assyriorum  perpetua  captivitate  detineretur.Causa 
rallonabilis  data  est,  quod  scilicet  Assyrii,  saltem 
pro  amore  terrffi  ad  poenitentiam  converti  posaent, 
quod  de  Israelediu  frastra  tentatum  fuerat,ethuju8 
causae  ezperimentom,per  miniateriQm  Jonn  qus- 


429 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


430 


8itQm,  et  inventum  est.  Porro  ad  fldein  futuri  re- 
gui  Dei  suscipiendam  tam  isti  quam  illi  nimis  erant 
imparati,  et  idcirco  nequemanifestelsraoli  sive  Ju- 
dteis,  neque  ullo  modoAssyriis  caeterisve  genlibus 
tunc  illud  oportebat  praedicari.Nuncad  ordinem  pro- 
pheti83  revertamur,  sacramentum  Dominic®  resur- 
rectionis  in  sequentibus  pras  oculis  babentes,  cujus 
in  anleoedentibus  passionis  mystcrium  speclaba- 
mu8.  Et  faclum  est  verbum  Domini  ad  Jonam  ie- 
cundo,  dicens  :  Surge  el  vade  in  Niniven  civitatem 
magnam,  et  pnedica  in  eu  prxdicalionem^  quam  ego 
toquar  ad  ie,  Non  dicitur  propheta^,  quaro  non  fe- 
cistiy  quod  tibi  fuerat  imperatum,  sed  sutncit  ei 
naufragii  et  devorationis  sola  correptio,  ut  qui  im- 
perantem  non  senserat  Deum,  inteiiigeret  liberan- 
tem.  De  Domino  nostro  homine  Jesu  Ghristo,  in  quo 
cam  sit  Deus,  humanitas  laboravit,  illud  notum 
esse  debet,  quiacum  postmortis  laborem  in  sepul- 
cro  quiesceret,  secundOf  verbum  Domini  ad  eum  /o- 
ctum  esi,  utad  praedicandum  surgeret.  Primo  nam- 
qne,  ut  superius  tractavimus,  verbum  Domini  ad 
eum  factum  fuerat,  dum  baptizaretur  a  Joanne, 
quando  visus  est  super  eum  Spiritus  sanctus  in- 
specie  columbae  {Natth.  iii),  et  impletum  esl  illud 
leais  :  Spintus  Uomini  super  me,  eo  'quoi  unxerit 
me  Dominus,  ad  evangelizandum  pauperibus  misit 
me  (Isa.  lxi)»  etc.  Bt  illud  quidem  ipse  de  semet- 
ipeo  (estatus  est,  dicendo :  Quia  hodie  impleta  est 
hmc  Scriptura  in  auribus  vestris  {Luc,  iv).  Illuo  au- 
tem  qucd  ad  eum  in  sepulcroquiescentem^factum 
vel  dictum  est  verbum,  non  ipseeodem  modo  re- 
citavit,  sed  nihilominus  notum  cst  ex  psatmo  jam 
supra  memorato,  ubi  vox  Patris  taliler  dicit :  Ex" 
9urge,  gloria  niea,  exsurge,  psalterium  et  ciihara 
(Psa/.  cvii),  Bubauditur  ad  confitendum  mihi  inpo- 
polifl,  ad  pBallendum  mihi  in  nationibus.  Nam  pro- 
tinuB  persona  Filii  secundum  corpus  in  sepulcro 
jacentis  respondens,  exsurgam,  inquit,  dt/ucu/o, 
Bubjungitque,  confitebor  tibi  in  poputis,  et  pmliam 
tibi  in  nationibus  (ibid,),  quod  nimirum  est  praedi- 
care  in  Ninivecivitatemagna.Prffidicationemquam 
loqaitur  Divinitas,  antiquumhabens  consilium  de 
salvandis  populis,  sive  nationibussanctffiScripturffi 
teatantur.  Et  surrexit  Jonas,  et  abiit  ad  Niniven  d- 
vitatem  magnam  juxta  verbum  Domini.  Et  Ninive 
erat  civitas  magna^  itinere  tnum  dierum.  Et  coepit 
Jonas  introire  in  civitatem  ilinere  diei  unius,  ei  cla^ 
mavit  et  dixit :  Adhuc  quadraginta  dies^  et  Ninive 
subvertelur.  Juxta  litteram,  Ninive  civitas  magna 
eratf  et  tanti  ambitus,  ut  vix  trium  dierum  posset 
litit^ff  circumiri.  At  ille  praecepti  et  superioris  nau- 
fragii  memor,  viam  trium  diorum  unius  diei  festi- 
natione  complevit,  quam  et  ita  possit  intelligi 
quod  io  tertia  tantum  parte  urbis  priedicaverit,  et 
ad  reliquos  coafestim  praeiiicationis  sermo  pervene- 
rit.  Quod  exeo  maxime  perpendi  potest,  quod  pro- 
tinus  subjungitur  :  Et  crediderunt  viri  Nmiviiae  in 
Domino,  el  proedicaverunt  jejunium,  et  vesliii  sunt 
sacdi  a  majore  usque  ad  minorem,  et  pervenitverbum 


X^ad  regem  Ninive.  Non  dixit,  et  pervenit  Jonas,  eed 
pervenit  verbum  ad  regem  Ninive.  Et  quis  auper  hoc 
dubitet  quod  famatantae  rei  pedibus  prophetaevelo- 
cior  fuerit,  praesortim  cum  ille  toto  die  ingrediene 
clamaret,  et  clamando  uliquepaucisin  ipso  primo 
introitu  innotesceret  ?  Videlur  ergo  faciiitas  Ninivi- 
tarumad  poenitenliam  in  eo  commendari,  quod  an- 
tequam  Jonas  perveniet  ad  regem  Ninive  praeve- 
nienlofama  verbi  Domini,iIte  crediderit.  In  myste- 
rio  quoque  amplius  sensus  iste  placebit.  Ninive  quo- 
quecivitasmagna  itinere triumdierum,  mundus  iste 
estsiveorbisnovissimarumtrium  partium,  scilicet 
Asiae,  Europae,  et  Africae.  Huno  orbem  terrarura 
trifidum  Christus  Jesus  postpassionemet  resurre- 
ctionem  suam,  introivit  itinere  diei  unius,  id  est 

U  illustravit  iilustratione  Dei  unius,  ut  gentes,  quae 
multa  falsarum  portenta  deorum  sectabantur,unum 
Deum  cognoseentes,  18§  ab  errore  suo  liberaren- 
tur.  Non  quidem  in  persona  sua  ad  gentes  profectus 
est^  sed  in  apostolis  suis  in  quibus  ipse  utique  lo- 
quitur,  quos  cum  milteret,  dicens  :  Euntes,  docete 
omnes  gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Patris^  et 
Filii,  €t  Spiritus  sancti  {Matth .  atxviii),  hoc  quoque 
dixil :  Et  ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diehus  us^ 
que  ad  consummationem  saculi  {ibid.).  Igituripse 
adNiniven,  id  est  ad  gente&  venit,  quia  veraciler 
cum  illis  est,  etin  ipsis  loquitur,  quos  ipse  misit. 
AdhuCf  inquit,  quadraginta  dies  et  Ninive  subuer^ 
tetur.  Et  est  sensus  :  Adhuc  tempus  poenitentiae  vo- 
bis  gentibus  datum  est,  etboo  tempus  in  sua  pote- 

C  Btate  posuit  Deus,  quod  cum  impletum  fuerit,  con- 
summabitur  mundus,  et  per  ignem  judicabitur. 
Numerus  quippe  quadragenarius  pGBnitentiatia  est. 
Nam  et  Moses  quadraginta  diebus  in  monte  Syna 
(Exod^  XXIV,  xxxiv),  et  Helias  fugiens  Jezabel,  qua- 
draginta  diebns  jejuoavit  (IV  Reg.  xix),  et  ipse  Do- 
minus  vorusJonas,  missusad  praedicationem  mundi 

quadragintadiebusjeJunan8(A/a^/^.v),haereditalem 
nobis  jejunii  quadragenarii  reliqui,  ut  per  singuloa 
annos  sacramentum  ejus  paschale  cclebraturi,  ad 
esuro  corporis  et  potum  aanguinisejus  pertot  dies 
praeparemur.  Itaque  adhuc  quadraginta  dies  et  Ni- 
nive  subvertetur,  id  est  adhuo  tempus  poenitentiae 
breve  datum  est  gentibus^  postquod  jam  oon  erit 
tempus,  sicut  el  Apocalypsi  sua  Joannes  angelum 
Q  fortem  de  coelo  descendentem,  qui  est  Ghristus, 
ipse  Dei  Fillius,  dum  juramento  firmasse  testatur  : 
Etangelu^t  inquit,  quem  vidi  stantem  super  mare,  et 
iuper  terram^  levavit  manum  suam  ad  caelumj  et  ju- 
ravitf  per  Viventem  in  soscula  sa^culorum.  qui  tempus 
amplius  non  eril,  sed  in  diebus  vocis  septimi  angeli 
cum  cceperit  tuba  cansre,  consummabitur  mysterium 
Dei,  sicut  evangelizavit  per  servos  suos  prophetas 
{Apoc.  x).  Mysterium  Dei  consummabitur,  Ninive 

«ttfriw/e/ttr,  mundusper  ignem  judicabitur,  homines 
impiicumdiaboloetangelis  ejus  in  ignem  aeternum 
mittentur,  tempua  pcBnitenliae  non  erit  amplius. 
Talis  vel  tantae  rei  praedicatio  clamor  utiquce»t,  et 
fragor  omni  aures  babenti  terribiiiSyita  ut  nihii  sit  ter- 


43i 


RUPERTI  ABBATTS  TUITIENSIS 


432 


ribilius  hoc  auditu,  quemadmodum  et  ille  seaserat, 
qui   ita  loquitur  iRevilatur  enim  ira  Dei  de  coslo 
super  omnem  impielalemj  et  injustitiam  hominum  eo- 
rum  qui  veritatem  Dti  injustitia  detinent  (Rom.  i). 
Bene  ergo  elhocad  mysterium  pertiuet,  quod  Jonas 
ialroiens  civitatem  clamasse   dicitur  quia  ^iuive 
iubvertetur.  Et  crediderunt  viri  Ninivitx  in  DomU 
num^  etpraedicaveruntjeiunium,  et  vestiti  sunt  saccis 
amajori  usque  ad  minimum.  Et  pervenit  verbum  us* 
que  ad  regem  Ninive.  Et  surrexit  de  solio  suo,  et  ab- 
jecit  vestimentum  suum  a  se^  et  iniutus  est  sacco,  et 
sedU  in  cinere^  et  clamavit,  et  dxxit :   /n  Ninive  ex 
ore  regis  et  principum  ejus,  dicens  :  Homines^  etju- 
menla,  et  boveSj  et  pecora  non  gustent  quidquam^  nec 
pascantur,  et  aquam  non  bibant,  et  operiantur  saccis 
homines,  et  clament  ad  Dominum  in  fortiludine,  et 
convertatur  vir  a  sua  via  mala^et  ab  iniquitate,  qum 
est  in  manibus  eorum.  Quis  seit  si   convertatur,  et 
ignoscat  DeuSf  et  revertatur  a  furore  iras  suoe,  et  non 
pereamus  ?  Hes  gesta  valde  memorabilis  expositione 
non  indigety  sed  hoc  semper  memoriter  tenendum 
est,  quia  in  condemnationem  Israelishoc  provenit, 
quod  Ninivitae  pGenitentiam  tam  cito  taroquo  stu* 
diose  egerunt  pro  metu  maiorum    lemporalium, 
Israel  autem  tolies  correptus,  per  prophelas  com- 
monitus,  neque  pro  temporalium,  neque  pro  aiter- 
norum  timore  malorum  pOBnitentiam  egit,  ut  rece- 
deret  a  peccatis  Hieroboaro,  et  aureum    cultum 
desereret  vitulorum.  Porroin  mysterio  muito  dele- 
ctabilius  est,    quod  crediderunt  viri  Ninivitae  in 
Dominum,  id  est  quod  Judffiis  contradicentibus  et 
biasphemanlibus,  genles  Cbristi  receperunt  Evan- 
gelium,  et   gavisae  sunt,  et  gloriticaverunt  Deum. 
Nam  proedicaverunt  quidcm  fejunium,  et  saccis  ve- 
stitisuntf  id  estomnimoda  humiiitatiscompositione 
ad  tantam  gratiam  sese  coroparaverunt,  sed  hoc 
cumgaudiofeceruntjprieoculishabentesjucundum 
prseseniis  tristitiee  fructum,  scilicet  remissionem,  et 
aperlum  sibi  regnum  ccBlorum.  Etpervenit,  inquit, 
verbum  ad  regem  Ninive.  Si  totus  mundus  Ninive, 
quid   nisi   Ronianum  imperium  inteliigimus  per 
regemNinive?  Denique  Romanum   iroperium  sic 
terrore  et  potenlia  cunctis   regnis  praeeminebat, 
quomodo  ducibus  sive  satrapis  in  quolibet  regno 
praeeminet  regia  polestas.  Ad  hujusmodi  regem 
Niniveverbum  priusquam  ipse  Jooaspervenit,  quia 
videlicet  Roma  caput  roundi,  priusquam  videret 
apostolos  Cbristi,  Bvangelium  ejus   audivil,  et  sa- 
pienter  appendens,  fldem,  et  acceptione  dignum 
sermonem  judicavit,  magnumque  caeteris  gentibus 
fuit  exemplum  credenti.  Neque  enim  conlemnen- 
dum  putarent  quod  sapienlia  Romana  rationabile 
esse  sua  credulitatecoroprobassel.  Uude  gratulatus 
Aposlolus  :  Primum  quidem,  ait,  gratias  ago  Deo 
meo  semper  per  Jesum  Christum  pro  omnibus  vobis, 
quia  fides  vestra  annuntiatur  in  universo  mundo^  ob- 
secranSy  si  quomodo  tandem  aliqnando  prosperum 
iter  knbeam  vi  voluntatc  Dei  venicndi  ad  vos  {Rom. 
i).  Nondum  ergoad  eos  venerat,  sicut  adhuc  am- 


A  p)ius  subjungendo  manifestat:  Noloenim  vos  igno- 
rarCy  fratrcs,  quia  saepe  proposui  venire  ad  vos,  et 
prohibitus  sum  usque  adhuc,  {ibid.)y  gIg.  Prseveniente 
igiturverbo  ad  ejusmodi  regem  Ninive,  iUesurrexit 
de  sotio  suOy  etc,  ut  siipra.  Usque  adeo  profecit 
auditus  verbi,  et  paulatim  invaluit^  utdeaititudine 
gloriffi  ssecuiaris  demitteret,  et  subtus  se  curvarel 
genu  verticemque  inclinaret  tanti  imperiibaptizato 
imperatore  Gonslantino  per  beatum  Sylvestrum 
pontiflcem  apostoiicse  sedis.  Nam  in  illo  quantum 
Evangelio  Ghristi  terrena  potestas  assurrexerit,licet 
satis  notum  sit,paulisper  tamencoromemorandum 
est  ex  privilKgio  sanctae  Romanae  Ecclesie,  quod 
idem  Gonstantinus  impcrator  constituit.  In  quo  in- 
ter  cstera  sic  dicit   :  Decrevimus  quidem  el  hoc, 

^  ut  idem  venerabilis  Pater  noster  Sylvester  summus 
poniifex,  vel  ejus  successores  omne^  pontifices  diadt' 
mate,  videiicet  corona  quam  ex  capitenostro  illi  con' 
cessimus  ex  auropurissimo,  et  gemmis  pretiosis  uti 
debeanty  et  eorum  caput  ad  taudem  Dei  et  Domini 
nostri  pro  honore  beaii  Peiri  aposloli  gestare.  Ijtse 
vero  beatissimus  pnpa  super  coronam  ctericaius, 
quam  gerit  ad  gtoriam  beati  Petri  apostoli  omnino 
ipsa  ex  auro  non  est  passus  uti  corona.  Phrygium 
vero  candidi  nitoris^  splendidam  resurrectionem  Do^ 
minicam  designans,  ejus  sacratissimo  vertici  manibus 
nostris  imposuimus,  et  tenentes  frenum  equi  ipsius 
pro  reverentia  beati  Petri  apostoli,  slratoris  officium 
itli  exhibuimuSf  statuentes,eodemphrygio  omnes  suc- 
cessores  ejus  singulariter  uti  in  processionibus,  ad" 
mirationem  imperii  nostri,  Unde  ut  non  pontificatis 

C  apex  vilescatf  sed  magis  amptius  quam  lerreni  im- 
perii  dignitas  et  gloria  poteniiiJB  decorctur.  Ecce  tam 
palatium  nostrum  ut  prastatum  est,  quamquc  Homa  • 
nos  urbis  et  omnes  ItalioR  seu  occidentatium  rcgiO' 
num  provincias,  toca,  et  civitates,  proefacto  beatissimo 
pontifici  patri  nostro  Sylvestro  universali  papce  /ra- 
denles  atque  rettnquentes  ei,  et  successoribus  ipsius 
ponti/icatus,  a  guorum  potestate^  et  dilione  per  hnuc 
nostram  divaiem  et  sacram  pragmaticam  constitutiO' 
nern  decernimus  disponenda  atquejuri  sanctft  Roma- 
nas  Etclesias  concedimuspermamnda.Vndecongruum' 
prospeximus  1§9  nostrum  imperium  ei  regni  potesta' 
temorientaiibus  iransferri  actransmutari  regionibus, 
et  in  byzantii  provincia,  inoptimo  iocOy  nomini  nostro 
civitatem  osdi/icariy  et  nostrum  iliic  constitui  impe" 

D  rium,  quoniam  ubi  principatus  sacerdotum,  et  Chri- 
stianx  religionis  caput,  ab  imperatore  cceieslium 
constitutum  est,  justum  non  est^  ut  iltic  imperator 
terrenus  habeat  polestatem.  Nimirum,  cum  ha?c  jam 
dictus  Gonstantinus  dixit,  et  fecit,  nunc  rex  Ninive 
de  soiiosuo  surrexit,  tunc  Romanum  imperium  vcrbo 
Domini  assurexit,  et  abjecit  veslimentum  suum  a  se, 
idestillasquibus  involutus  fuerat,  religiones  fana- 
ticas  reliquit,  8usceptaChristianareIigionc,^/tn<<tti< 
saccum,  et  sedit  in  cinero,  ut  videlicdt  ordinate  post 
asperitatemp(Bnitenti(B,oircumdareturdelectamento 
jnstitiae,  dlcens  cum  Psalmista  :  Qonscidisti  saccum 
meum  et  circumdcdisti  me  Isetitia  (Psal.  xiix).  Re- 


433 


COMMENT.  IN  XII  PROPFI.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


434 


ligiosua  namque  mos  et  ordinata  esttradilio  profes-  A  Et  in  lege  dicit,  qui  fecerit  hoc  vel  hrc,  morte  ino- 


sionis  evangelicae,  ut  prius  de  pri&tinis  crroribus 
pcenitentia  suscepta  catechizclur  quisque  sacraraen- 
to  passionis  Domin!ca»,ctdeindeChri5toconsurgat 
ia  aacro  haptisrriate,  gaudens  de  prima  resurreclio- 
ne,  id  est  de  peccatorura  reraissione.  Hujus  sacra- 
menti,  et  omnis  Ecciesiae  reiigionis  lux  el  ordo  mul- 
timodis  jam  antedictae  RomaB  munitur  ac  roboratur 
decretis,  eoquod  beati  principisapostolorum  Petri 
sedes  facta  sit,  ejusdem  et  consorlis  ejus  Pauli,8ic* 
ut  praBdicatione  illustrata,  ita  et  martyrio  coronata, 
cunctis  Ecclesiis  caput  altius  extulerit,  latiusque 
denominetur  per  omnes  gentes  sacra  pontincum 
ejus  lingua,  quam  dominata  fuerit  Gossarum  sive 
Auguslorum  purpura.Beneergoethocmysteriocon- 


rietur.  Sed  et  in  Evangelio  cum  loquitur :  Omnes 
enim  qui  acceperinl  gladuim,  gladio  peribunt  (Maith. 
xxvi),  prudens  leclorsubaudiredebet,  nisi  conver- 
sus  fuerit,  nisi  pcenitentiam  egerit,  juxta  illud  : 
ffisi  conversi  fuerilis,  gladium  suum  vibrahil  {PsaL 
xvii),  id  est  qualis  pcena  vel  senlentia  peccatum 
consequatur  jam  praescripsit,  quam  profecta  tunc 
adimplebit,  nisi  conversi  fueritis. 

Cap.  IV.  —  Et  afflictus  estJonas  afflictione  magna, 
el  iratus  est,  el  oravit  ad  Dominum,  et  di.xit :  Obse- 
cro^  Domine^nunquid  non  hoc  est  verbum^  cum  adhuc 
essem  in  terrameal  Propter  hoc  pryoccupavi  ut  fu* 
gerem  in  Tharsis.  Scio  enim  quta  tu  Deus  meus  cle- 
mens^  et  misericorsy  patiens  et  muUse  miserationis^ 


gruit,quod  rex  Ninive  clamavit,el  dixit :  /n  Niniveex  g  ignoscens  super  malitia,   Et  nunc^   Doniine,  quxsOj 


ore  regis  et  princivumejusdicens  :  Homines,etiumen' 
ta,  et  boveset  pecora  non  gustent  quidquam^  etc.Sic- 
ot  enim  tunc  secuudum  edictum  regis  Ninive  fieri 
oportuit,  ita  sccundum  fidem  et  Iraditionem  beato- 
rum  Petri  et  Pauli,  qui  sunt  vel  esse  debent  os  et 
Hngua  Romaoae  sedis,  ordinem  ecclesiasticum  opor- 
tet  observari.  Sane  homines  et  jumenta  saccis 
operta,  et  clamantia  ad  Deum  rationabiles  et  irra- 
tiooabiles,  sive  prudentes  ac  simplices  intclligere 
debemus  ad  praedicationem  Evangelii  pGenilcntiam 
agentes,  juxta  quod  alibi  dicitur :  Homines  et  jumen- 
ta  salvos  facieSfDomine  (Psal.ixx\).D\cendo  autem  : 
Quis  scU  si  convertatur^et  ignoscat  Deus,  ambiguum 
ponituret  incertum,  ut,  dum  homines  dubii  sunt 


tolle  animom  meamjqwa  melior  est  mihi  fnors  quam 
vita.  Afflictionera  et  iram  prophetaB,  sed  et  verba 
ejus  dicentis,  et  nunc,  Domine,  iolle,  quxsOy  animam 
meam  a  me,  etc,  ut  rito  perpendaraus,  afflictionem 
quoque  Mosi  et  iram  ejus,  et  verba  ejus  pras  oculis 
habere  debemus,  quia  videlicet  et  ilie  afflictione 
magna  afflictus  est,  etiratus  fuit,  etdolenter  locu- 
tus,  quando  peccavit  populus.  Nam  afflictionem 
suam  ipse  denarrans :  Cumque  vtdmf  m.ail,  nos  pec- 
casse  Domino  Deo  nostrOt  et  fecisse  vobis  vitulum 
conflatilemf  procedi  anfe  Dominum  sicut  prius,  gua- 
draginta  diebus  et  noctibus  panem  non  comedens,  et 
aquam  non  bibens(Deui.  ix),  etc.  Iram  suara  in  ea- 
dem  causa  foris  patefacit,  dum  stans  in  porlacas- 


desalute,  non  tamen  desperenf,  imo  fortius  aganl  p  trorum,  ait  :  Si  quis  est  Domini  jungatur  mihi,  con- 

*  <  ■  *  f  *  V%  A  J  *  ^^  m    *  V  *t  Ai**r*  a* 


pcenitentiam,  et  magis  Deum  provocent  ad  mise- 
ricordiam.  Et  vidit  Deus  opera  eorum,  quia  conver^ 
si  sunt  de  via  sua  m^ila,  et  misertus  est  Deus  super 
malitia  qaam  locuius  fuerai,  ut  faceret  eiSy  et  non 
fetil.  Non  tunc  priroum  vidit,  quando  sic  operti 
sunt,  noQ,  inquam,  tunc  primum  vidit  saccos  eo- 
rum,  qoando  se  iliis  veslierunt,  sed  jamdudum  vi- 
derat  priusquam  mitteretilluc  prophetam,  quando 
propbetas  occidebat  Israel  praedicentes  instantem 
sibi  captivitatem,  et  non  incertus  praescierat  quod, 
si  longe  ad  gentes  mitteret  prophetas,  tale  quid 
nuntiando,  illi  audirent  et  pcenitentiam  agerent. 
Yidii  ergo,  id  est  videre  fecit,  per  hoo  experimen- 
tani,  quam  damnabilis  esset  Israeli  io  compara- 
tione  gentium,  ul  non  solum  prophetae,  sed  et  to- 


gregaiisque  ad  eum  omnibus  filiis  Levi^  ponat,  in- 
quit,  vir  gladium  super  femur  suum.  lie  ei  redite  de 
poria  usque  ad  portam  per  medium  castrorum,  ei  oc- 
eidai  unusquisque  frairem  et  amicum,  ei  proximum 
iuum.  Feceruntque  ita^  cecideruntque  in  illo  die  quasi 
viginti  iria  miliia  hominum  (Exod.  xxxii).  Porro 
verba  ejus  nimium  dolentis  et  afflicli  ista  suni:  Ob- 
secroautem^dimitle  eis  hanc  noxam.aut  si  nonfacis, 
dele  me  de  iibro  tuo  quem  scripsisli  (ibid.).  Itaque  et 
hujus  aiflictionem  et  iram,  et  verba  dicentis:  Tol- 
leyqu3BS0,animammeamf  eodem  sensu  ponderemus, 
quia  videlicet  inde  afflictus  est  afflictione  magna^ 
quod  Israel  judicio  divino  cadebat,  et  in  compara- 
tione  ejusjustincabatur  Ninive,As8yriorum  civitas, 
credendo  et   pocnitentiam  agendo,   nec  refragari 


tud  orbis  terrarum  audiens,  jostum  comprobaret  ^  poterat  quin  recta  esset  8entenlia,ac  Justa  incum- 

beretsuae  genti  captivitas.  Afflixit  se  Moses  pro  po- 
pulo,  ut  exaudiretur,  affliclus  est  ille  afflictione  ma- 
gna,eo  quod  non  exaudiretur.  Iratus  est  Moses  ira 
justa  et  zeio  bono  dicendo  :  Ponat  vir  giadium  super 
femur  suum,  ceciderunique  viginti  tria  millia,  iste 
autem  iralus  quidem  est^sed  non  potuit  iram  suam 
actu  adimplere,ut  averteret  iram  Domini  a  populo 
puniendo,  id  est  auctores  sive  sacerdotes  vitulorum, 
sicut  Elias  quoque  occiderat  sacerdotes  Baal,  qua- 
dricgentos  quinquaginta  viros(///  Reg.  xviii}.  Tae- 
dio  ergo  habens  vitam  suam,  non  dixit  oum  condi- 
tione,  ut  Moses.  Aut  dimitieeis  hanc  noxam,  aui,  si 


esse  judicium  in  eo  quod  genlibus  Deus  miserere- 
tar,  Israeli  non  misereretur,  eo  quod  converteren- 
tur  de  viaBuamalff,Israel  autem  perseveraret  abs- 
que  pcenitentia.  Malitiam  hic  pro  afflictione  accipi- 
mas,  id  est  pro  8ubver8ioneNinive,quamfueratlo- 
cutus,  quam  per  prophetara  fuerat  comminatus. 
Nec  vero  mutabilitatis  est,  quod  quasi  poenitens 
Oeus  8spe  dimittit,  quod  fuerat  comminatus,  imo 
maxime  stabilitatis  et  animi  est  incommutabilis, 
quia  Tidelicetilla  intentione,ut  poenitentiamagant, 
folel  comroinari  peccatoribus.  Proinde  et  hic  cum 
dxciiiAdhue  qundraginta  dies,  et Ninive  subvertetur. 


435 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


436 


non  facis,  dele  me  de  libro  tuo  quem  scripiisti,  sed  A  vercus$xl  hederam,  el  exaruit.  Et  cum  orius  fuitset 


absolute  :  Tolle,  inquit,  quaeso,  animam  meam,  quia 
melior  est  mihi  mors  quam  vita^  subauditur^  quia 
timor,  quem  timebam,  evenit  mibi,etquod  verebar, 
accidit;  hoc  liraebam,  et  boc  vercbar,gum  tu  Deus 
clemcns  et  misericorSj  patiens,  et  multx  miseralionis^ 
parares  ignoscere,  et  veniam  dare  poenitcntibus 
Ninivitis,etinillorum  pocnitenliademonstrare  quam 
damnabilis  esset  impocnitens  Israel^et  quod  190 
damnationem  ejus  non  tua  inclementia^sed  ipsius 
faceret  impoenitentia.  Propter  hoc  praeoccupavi  ut 
fugerem  in  Tbarsi8,videlicet  non  quod  veniam  Ni- 
nivitis,vel  pGenitentiaro  inviderem,  sed  quod  gentem 
meam  quondam  praecffiterisgentibu8eleclam,nunc 
caBteris  pejorem,  et  plus  durae  cervicis  inveniri  time- 


sot,  ptmcepit  Dominus  venio  calido  et  urenti^  et  per- 
cussit  sol  super  caput  JonXy  et  wstuabat,  et  petivit 
animae  sux  ut  moreretur,  et  dixit  melius  est  mihi 
mon,  9uamvtt;«re.Afflictoetirdlo  prophetae  amplius 
impenditur,  unde  magis  ac  magis  affligaturet  ira- 
8catur,quia  videlicel  perhanc  simiiitudinem  hederaey 
tam  citoexorto,ettam  cito  arefact»  propbetico  spi- 
ritu  inteliigere  poterat  antequam  fieret,  id  quod  in- 
tellig^mus  nos  quia  factum  est,  videlicet  quod  non 
solum  tunc  instanti  tempore  decem  tribus.Assyriis 
lanquam  justioribus,utpoteimp(£nitente8  et  poeni- 
tentiam  pronis,  verum  et  ipsa  Hierusalem  et  tota 
gente  relicta,  quandoque  ad  gentes  transitura  foret 
salus.  Et  secundum  bistoriam  quidem,  hsc  quas 


rem.  Porro,  cum  Jonas  typusGhristi  sit,  quomodo  o  nunc  dicuntur :  Et  egressus  est  Jonas  de  civitafej  et 


Ghristo  convenit  afflif^i  el  irasci,  postquam  resur- 
rexit  a  mortuis,  sicut  Jonascum  sic  affligeretur  et 
sic  irasceretur,  exierat  de  ventre  ceti  ?  Nam  ante 
resurrectionem  suam^  afflictus  quidem  fuisse  et 
Iratus  de  suac  genlis  perditione  legitur,  quando  vi- 
dens  civitatem,  flevitsuper  illam,  et  ingressus  tem- 
plum  vendentes  et  ementes  in  illo  terribiliter  ejecit 
{fsuc.  xix).  Sed  postquam  resurrexit  a  mortuis,sicut 
jam  non  moritur,  itaetiam  non  affligilur.Brgo  sicut 
Qon  per  suam  personam  ad  gentes  venit,  et  tamen 
recte  venisse  dicitur,  videlicet  per  apostolos  suos, 
in  quibus  ipse  loquitur,  sicnibilominus  in  eisdem 
affligi  recte  dicitur,  quia  afflicti  et  contristati  sunt, 
licet  in  sua  persona  jam  non  affligatur.  Afflictorum 
unus,  in  quosinedubio  Ghristus  loquitur,  ita  dicit 


cetera  posteriora  sunt  praecedentibus;  secundum 
mysterium  autem,  anteriora  sive  priora  sunt.Nam 
quod  egressus  esi  Jonas  de  civUate,  et  sedit  contra 
Orientem civHatiSy\\\\x6.  mystice  nobis  insinuat  quod 
Dominus  sive  verbum  Domini,  totius  mundi  gentes 
in  initio  reliquit,  ut  Apostolus  ait  :  Yias  suas  tn- 
gredi  permisit  (Acl.  xiv).  Fecitque  sibimet  umbTacu- 
lum^  scilicet  Patres  Abraham,  Isaac,  et  Jacob  as- 
sumendo,  et  genus  illorum  eligendo,quia  requiem 
sibimet  invenit  in  fide  illorum.  Uoc  est  namque 
quod  ait :  Et  sedebat  subter  illud  in  umbra  donec  vi" 
derett  quid  accideret  civifati,  Sic  enim  intra  genera- 
tionem  eorum  sesecontinuit,donec  veniret  tempus 
reconciliationis  gentium  quod  ipse  prsscivit.  Quod 
subinde  subjungitur  :  et  prseparavit  Dominus  Deus 


Paulus  apostolus  :  Veritattm  dico   in  Christo^  non  ^  hederam,  et  ascendit  supcr  caput  Jonae,  ut  esset  um» 


menlior.testimoniummifii  perhibenie  conscicntia  mea 
in  Spiritu  sancto,  quoniam  irislifia  est  mihi  magna^ 
et  continuus  dolor  cordi  meo.  Opiaham  enim  ego  ipse 
anathema  e^se  a  Chrixto  pro  Irafribus  mei^  (!\om.  ix), 
pl(*.  lit  dixif  Dnniinus  ad  J.mam  :  Pu^nsne  bene  iru' 
srerfs  lu!  Quo'\  :m1  unurij  JntMin  •licit  iJoM.iriiis.  hnc 
a-  OMiue^  •liril.  qui  j  ro  uMiitm  mjd  'h».  hoimn  bnsj 
curiiiii  >  n  .i*-ruiUJi*.lii  ipsa  naii.qiiH  ira  su  i  r«vi»- 
cauJi  suQi  iii^iH,  ut  crMJ-iiin  -iv»;  in:ouliouoiii  suMrn 
ri'..s,<iciiinl  i'l  iitijuia  di  *or»iioie  ijerpMndanl  ulruiii 
benc  irartcunlur  an  non.  Nam  si  non  hoiuinibua, 
sed  hMiiiinuin  pecc^ili»  irascunlur,  si  non  hoiuines, 
sed  hoininum  vitia  oderunt^et  persequuntur,  bene 
irascuntur,  et  bonus  est  in  eis  z^^lus.Si  autem  non 


bra  super  caput  ejus,  et  protegeret  eum  (laboraverat 
enim),  illud  mystice  intelligimus,  quod  post  suave 
umbraculum  fifiei  Pairum  legem  dedil.ct  religionem 
sacerdotalem  per  Mosen  instituit,ut  sub  illa  conte- 
gerptur  verbum  Domini,  sive  spiritus  veritatis,  ad- 
opertus  figuris,  et  utilitatc  Iitterae,quae  congrue  si- 
^niticatur  [ler  viriditatem  levis  hcderaB.i»ive,ut  qui- 
da  n  volunt,  cururbitfe.Deniquecucurbita  et  bedera 
hujus  nat uree  sunt,  ut  per  lerraui  reptent,  lata  ha- 
bcnies  foliajn  in««duin  parnpini,et  abs  jue  furcisvel 
ad(niniculi8,quiliu;5innitantur,aliioranonappetant. 
Sicnimirumlittera  Ipg  s  cunctarunique  caBreiiionia- 
rum  lata  ci>t,et  umbradeiisissima,  semetipsam  ob- 
scurat   Ct  nisi  spiritualis  intelligeutiieadminiculis 


peccatis,  sed  hominibus  irascuntur,si  non  vitia,3ed  0  sublevetur,  npquealtaoequcpretiosaest.  El  lasiatus 


bommes  odt»runt,etper8rquuiitur,male  irascuntur, 
et  malus  est  in  i(>8it*z.'lu8.  Hoc  igitur  vigilanterat- 
teiidendum  et  drcernendumest  oinnibus,  dum  uni 
dioitur  :  Putasne  bme  irasceris  tut  Et  egressm  est 
Jonas  de  civitatef  et  sedit  contra  Orienlem  civitatis, 
et  fecit  sibimet  ibi  umbriiculum,  et  sedcbat  subter 
illud  in  umbra,  donec  vHeret  quid  accideret  civitati, 
et  prxparavit  Dominus  Dcus  hederam^  et  ascendit 
super  caput  Jonx,  ut  esset  umbra  super  caput  ejus.et 
protegeret  eum,  laboraverat  enim.  Et  Isetatus  est 
Jonas  super  hedcray  tieiitia  magna.  Et  prxparavit 
Deus  vermem  ascensione  dituculi  in  crastinumf  et 


esf,  ait,  Jonas  super  hfdcram  Ixtitia  magna,  quia 
viileiicet  verbuin  Domini,quod  est  Christus.in  pro- 
pheti^  et  eanctis  hoininibus  habitans,  priusquam 
incarnaretur,  sub  illa  interim  servabatur,  et  hono- 
rabatur  eliam  ab  i^norantibus,  quibus  pro  ratione 
temporis  celabatur  et  oelari  oportebat  quod  sub  um- 
braculo  Ittterae  contineretur.  Nec  vero  incongrue 
/a'/{</(ima^/iaineju8modi/cPfa/uipostlaborem  fuisse 
dicitur,  quia  nimirum  pro  parte  illorum,  qui  inter 
illas  caeremonias  complacuerunt,Iaetabatur,qui  per 
fidem  suam  illum  laBlificaverunt,  imo  et  ipsiue  laeti- 
tia  fuit  laetitia  ipsorum  ,quando  illi  laelabanlur  in  ipso, 


437 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  LIB.  II. 


438 


exempligratia,  utDam(i,quandor6ducensaroatnDo-  A.  ^^  nocte  periii.  Et  ego  non  parcam  Ninive  civilati 


miai,  ludebat  coram  Domino  ia  omnibus  lignis  fabre» 
factiSf  et  citharis,  et  lyris^  et  tympanis,  et  sistris,  et 
cymbaliSf  et  subsiliebat,  atque  saltabai ;  et  ludam,  in- 
qa'ien3jetviliorfiamplusquamfactussumteterohumilts 
in  oculis  meis  {IH  Reg,lyi).  lo  ejudmodi  noster  JonaS| 
idestChristussiye  verbum  Domini,  necdum  incar* 
natuiu,  reveratunclaetitia  magna laetabatur^  et  re- 
quitiscebat,  taboraverat  enimt  videlicet  mores  populi 
iliius  in  deserto  sustinendo,  neo  iaetari  desiil,  donec 
inde  carnemassumeret,  et  Deus  homo  fieret.  At  vero 
ubi  Christus  passus  est,  et  resurrexit,  praedicari 
ccepit  Ninivitis,  id  estcunctis  gentibus  pcsnitentia, 
et  remissio  omnium  peccatorum  in  nomine  ejus. 
Tuncomne  illud  umbraculum  legis,  etcaeremonia- 


magnse,  in  qua  sunt  plus  quam  czx  millia  hominum, 

qui  nesciunt  quidsit  inter  deztram  et  sinistram  suamy 

et  jumenta  multa,  Manifestc  hic  tanquam  argumea- 

tum  a  majore  factum  est  ad  constringendum  pro- 

phetam  ut  con8entiat,etconsentiendumesse  censeat 

misericordi»  circa  poBnitentiam  Ninivitarum.  Nam 

sine  uila  contradictione  majus  est  homo  unus,  imo 

et  jumentum  unum  anima  et  sensu  vigens,  quam 

cxx  millia  hederarum  sive  cucurbitarum,  qusB  et  si 

aliquaqualicunquevitavivunt,  nulliustamenhabent 

sensus  oflicium.  At  iile  super  ariditate  unius  heders 

sive  cucurbit®  magisirascebatur,  quara  superever- 

sionem  doleret,  si  venisset  secundum  suam  propbe* 

tiam,cxxmilliurahominummultorumquejun:ento- 


rum  dissipatum  est,  ita  ul  etcivitts  Hierusalem,  et  d  rum,  et  qui  irascebatur  non  servari  sibi  hederam 


ipsum  templum  omnino  destrueretur,sicuttotoorbi 
notum  est.  Exaruit  crgo  hedera  a  verme  percussa 
in  ascensu  diluculi^  id  est  revelatione  resurrectionis 
Oomini  noslri,  qui  diluculo  resurrexit.  Vermis  hic 
recle  Romanum  imperium  intelligitur,  sicut  et  in 
Johel  per  crucam,  locustam,  bruchum  atque  rubi- 
ginem,  quatuor  princip  ilia  regna  intelliguntur,  quo- 
rum  ultimum  liomanum  fuit.  Nam  primum  Babylo- 
nicumfuit,  aecundum  Persicum,  tertium  Macedoni- 
cum  exstitit,  a  quibus  locus  et  gens  illa  diversis 
temporibus  lacerata,  tandem  a  Romano  imperio 
irrecuperabiliter  est  destructa,  quod  ad  hoc  ipsum 
atiqae  Dominus   praeparaverat,  jnxta  quod  hic  di- 


m  qua  ipse  non  laboraverat,  squanimiter  tulisset, 
ut  subverteret Deus  tot  homiues  totquejumenta  quse 
creaverat.  Sed  objici  potest  quia  tanquam  propheta 
spiritu  pro^sago  prasvidebat  quid  illa  praBsignaret 
cucurbitsB  ariditas.  Ninive  servala,  sciiicetquod  sua 
gensIsraeliticaincomparationegentiummultodaoQ- 
nabilior  esset  jumento,  et  ob  hoc  irascebatur,  et 
humano  ufTectu  propinquitali  suas  condoiebat.  Ad 
hoc  itaque  scienter  dicendum  quia  tota  illa  propin- 
quitas,  omnis  illa  niultitudo  Israelitica  quae  verbum 
Domini  non  recipiebat,  imo  prophetas  verbi  Domini 
praecones  occidebat,  et  ob  hoc  in  capiivilatem  du- 
cenda  erat,  juste  coram  oculis  Domini  reputabatur 
tanquam  hedera sive  cucurbita.  Nam  in  alio  propbeta 


citur,  qoia  verw.em  piiruvit  Dominus.  Itaque  sicut  per 

poBnitentiamNinivitarumconversiogentium,sicper  p  vocem  audivimus  dicenti :  Ciama.  Et   iUo  dicente^ 

aridilatem  hederss  signiticata  est  desertio  Judffio-      quid  clamabof  Omnis  caro  fenum,  et  omnis  gloria 


rom.  Quod  deinde  sequitur :  Et  cum  orius  fuisset 
lo/,  prxcepit  Dominus  vento  calido  et  urenti^  et 
percussit  sol  caput  Jonx^  et  aesluabat^  illara  si- 
gniOcat  tribulationem,  quam  in  discipulis  sttis 
Christus  pertulit,  ab  ipsis  Judaeis,  interim 
191  dum  parabatur  vermis  ad  peroutiendam  he- 
deram,  id  est  dum  differretur  Romanorum  adven- 
tu8  ad  subvertendam  Judffiam,  etiam  priusquam  ab 
hominibus  subverleretur,jara  coram  Deosubversam, 
etexquoGbristisanguinemfuditomninoarefactam. 
Inda  fuit  iila  grandis  afflictio  et  ira  Jons,  de  qua 
sapra  diclum  est,  qui  afflictione  magna  afflictus  et 
iratas  est.  Tristitia  namque  magna  fuit  apostolis, 
CflBterisque  discipulis  ex  ea  gente,  tam  ex  spiritu 


eius  quasi  flos  fni,  et  exsiccatum  est  fenum,  et  ceci- 
dit  ftoSy  verbum  autem  Domini  manef  in  ssternum 
{Isai.  xl).  Ergo  et  Israel  quonium  nou  reoipiebat 
verbum  Domini  manens  in  sternum,  fenum  erat,  et 
idcirco  congruasimilitudine  monslratum  est  Jonae, 
quanti  aesiimari  deberet  illa  carnalis  propinquitas 
saa,  pro  qua  semulabatur  contra  Ninivitas,  tanquam 
8i  diceret  illi  Dominus  :  Israel  sic  mihi  est  tanquam 
hedera  sive  fenum,  quia  non  manet  in  eo  verbum 
Domini.  Ninivita  autem  qui  audierunt  et  credide- 
runt,  horaines  sunt,  Jumenta  sunt,  id  csttantosu- 
perant  Israelemincredulum,  quantohederam  sensu 
carentem  superant  jumenta  quoB  vivunt  et  sentiunt, 
8ive  bominesquivivunl,8entiuntatque  discernunt. 


charitatis  quam  ex  affectu  consanguinilatis,  ita  ut  D  Adde  et  hoc,  quod  tot  homines   viventes  nesciunt 


ilii8  tanquam  fratribus  afflicio  corde  oondolerenl,  et 
taaqaam  ore  severo  increparent.  Bxempii  gratia,ut 
protomartyr  Stephanus  quimagna  oharitatecompa- 
tiena,  clamavii  dicens  :  Domine^  ne  itatuas  iilis  hoc 
peccatum  {Act.  vij,  et  magna  severitate  redarguens  : 
Dtira,  inquil,  cervice,  et  incircumcisi  corde  et  aurt- 
bus,  vos  semper  Spiritui  sancto  restitistis,  sicut  patrcs 
vestri  (ibid.),  etc.  Et  dixit  Dominus  ad  Jonam :  Pu- 
tasne  bene  irasceris  tu  super  hederam  f  Et  dixit : 
Bene  irascorego  usquead  mortem.  Etdixit  Dominus: 
Tu  dotes  super  hederam,  in  qua  non  taborasti,  neque 
leeisti  ui  crescnet^  quas  sub  unatwctenataest,  et  iub 


quid  sit  inter  dextram  et  sinistram  suam,  Israei 
autemhabens  legem  et  prophetas,  excusationem  ha- 
bere  de  ignorantia  non  potest.  Si  ergo  dolor  admit- 
tat  rationem  correptus  propheta  sine  dubio  fatetur, 
zelo  hominis  justiorem  esse  Dei  clementiam.  Ut  lan- 
dem  et  hoc  ipsum  ad  Christi  personam  in  mysterio 
referamus,  primum  illud  reminiscamur,  quod  ago- 
oizans  in  passione  sua  :  Trisiis  est,  inquit,  anima 
mea  usque  ad  mortem  {Matth.  xxvi).  Deinde  subjun- 
gens :  Spiritus  quidem  promptus  est,  caro  autem  in- 
firma  {ibid.)  Contristabalur  enim  pro  futura  ever- 
8ione  Hierosoiymorum  in  sanguinis  sui  vindictam, 


439                                             UUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS  410 

undeet  aQteavidenscivitatem,£leveralsuper  illam,  A  cendo  :  Non  estpars  ncbis  in  David  {III  Heg,  xii), 

et  illa  tristitia  sive  fletus  erat  ex  carne  infirma,  nam  atque  servicndo  uureis  vitulis,  et  doinde  secundu.n 

spiritus  promptus  eral,  sciens  non  esse  curandum  persuasionempontificumdenegandoGtcruciOgendo 

de  carnalitate,  sed  desolajuslitiadivina.  Dicatergo  Christum  Fiiium  Dei.  Dicat  ergo,  uljam  prcerali 

spiritus  promptus  carnis  infirmae:  Tu  doles  super  sumus,  spirilus  promptus  infirms  carni.  Tu  dolcs 

hederamin  qua  non  laborasfi,  neque  fecisii  ut  cresce'  super  hederam^  id  est  super  propinqua  tua  gento 

ret,  etc.  Deniquo  tota  pulcbritudo  civitatis,et  cultus  Judcea,  et  ego  non  parcam  Ninive  civitati  magnce, 

templi  speciosi)  quasi  hedera  pro  parvo  halieri  de-  non  providcbo  saluti  gcntium   in  loto  orbe,  quas 

buit  in  conspectu  Divinitatis,  proquautique  nostcr  ignorant,  eterrant?  Multanamquesunt  ingenlibus 

Jonas,  id  est  columba  sive  doIensChristus  non  la-  millia  hominum  qui  ad  simulacra  muta  prout  du- 

boravit.  Neque  enim  idcirco  Deushomo  factus  est,  cuntur;  eunt,  non  per  malitiam,  sed  per  ignoran* 

laboremque  subiit  passionis,  utin  lali  templo  sive  tiam,et  sinedubio  vias  suascorrigerentsi  haberent 

in  illis  gioriarelur  aut  requisceret  carnalibus  tem-  veritatis  notitiam,  si  oslensum  fuerit  illis  quid  sit 

pli  cajremoniis,  sed  idcirco  ut  salvaret  Ninive,  ut  'nter  dextram  et  sinislram  euam,  id  est  inter  Dei 

passione  sua  redimeret  mundum  sccundum  iliam  veritatem  et  hominum  mendacium.  Quod  quianon- 
DeiPatris  propheticam  vocem  :  Postuiaame^  et  dabo  n  dum  sciunt,$imiles  sunt puerulis  qui  pras imbeciili- 

tibi  gentes  hsereditatem  tuamy  et  possessioncm  tuam  tate  inFantite  ncsciunt  quid  sitinterdextram,  etsi- 

ierminos  terrae  [Psal,  ii).  Sed  nec  fecisti^  inquit,  ut  nislram  suam,  id  est  qurne  manus,  utrum  dexlra  an 

cresceret  herba,  idest  necexcgisti  ul  tibi  offerrentur  sinislra  valentior  et  usui  cuilibet  aptior  sit,  quia 

ejusmodi  victims  et  holocausta,  juxta  illud  Uiere-  nondum  sunl  cxperti,  xqualiter  enim  adhuc  pro 

miee  :  Non  sum  locutus^  ait,  cum  patribus  vestris,  el  tempore,  quianuperdevulva  prodierunt,  utrumque 

non  prxcepi  eis  in  die  qua  eduxi  eofi de  tcrra  ^gypti^  brachiolum,  utraque  manus  omnino  imbecillis  est. 

dtverbo  holocautomatum  et  victimarum  scd  hoc  prx-  Talium  plus  qiiam  cxx  millia  eranl  io  illa  Ninivc, 

cepi  eis  dicens  :  Awiite  voccm  meam,  et  ero  vobis  utpote  civitatemagna.Nam,  cumessetanipla  triura 

Deus  (Jer,  vii),  etc.  Ejusmodi  hedera  sub  nocte  una  dicrum  itinore,   non   incredibile  est  tantam  in  ca 

nataest,  etsubuna  periit,  qu»a  vidolicet  cito  Irgcm  fuissc  multitudincm,  solummodoparvulorumetla- 

dopulus  ille  recepit,  dicendo  :  Omniaquae  loculusest  ctantium,  qui,  sicutjam  diclum  est,  nullum  dextrae 

Dominus  faciemus  et  erimus  obedientes  (Exod  xxiv).  etsinistra}  bucp,  qusnam  ampliusvalcrent,  ceperant 

Cito  deseruit,  primum  sequendo  Uieroboam,et  di-  experimentum. 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  MIGH^AM  PROPHETAM. 

199  Michseas  sextus  in  ordine  duodecim  prophetarum  secundum  nomen  suum,  quod  inter- 
pretatur  humilitas,  in  oculis  suis  fuisse  liumilis  credendus  est.  Mysterium  namque  venturi  Christi 
Filii  Uei,  quod  non  superbis,  sc  i  humilibus  al)  ihitio  revelatum  tuit,  juxla  quod  ipsemet  ore-pro- 
prio  pronuntians :  «  Gonfileor,  inquit,  tibi,  Pater,  Domino  coeli  et  terioe,  quia  abscondisli  Iijbc  a 
sapientibus  el  prudenlibus,  tti  revelasti  ea  parvulis  (Malth.  xi),  »  ila  huic  revelatum  est,  ut  non 
solum  quod  venturus  vel  nasciturus  es^^et,  verum  etiam  locum  nativilatis  e^us  prsesciret  et  prae- 
dicarct :  Ait  enim  :  «  Et  tu,  Belhleem  Ephrata,  parvula  cs  in  millibus  Juda  ;  ex  te  mihi  e^Tedie- 
tur,  qui  sil  Dominator  in  IsraKl,  et  egressus  ejus  ab  initio  a  diebus  aeternilatis  (Mich.  v).  «  Hoc 
de  dominatore  ChriAto,  et  de  nativitatis  ejus  loco  dictum  es«e  per  hunc  huniilem,  nec  superbi 
dubitare  potuerunt,  qui  Herodi  sciscitanti  ab  ipsis  ubi  Christus  nasceretuf,  respondentcs,  in  De- 
thleem  Judae  debere  nasci,  teAtimonio  piiesenti  usi  sunt.  Iloc  plus  cGcteris  prophetis  hic  accepisse 
videtur,  ut  locum  quoque  dcsignaret  nativilatis  ejus,  prseLcr  sanctum  David,  qui  magna  cum 
affliclione  ct  vgiliis  atque  oratione  se  hoc  ipsum  qua^sisse  et  invenisse  cummemorat,  cum  dicit: 
«  Memento,  Domine  David,  et  omnis  mansuetudinis  ejns.  Sicut  juravit  Domino,  votum  vovit  Deo 
Jacob.  Si  introiero  in  tabernaculum  domus  meae,  si  ascendero  in  lectum  strati  mei.  Si  dedero 
somnum  ocnlis  meis  et  paipebris  meis  dormitationem.  Et  requiem  tcmporihus  meis,  donec  inve- 
niam  iocum  Domino,  tabernaculum  Deo  Jacob  (l^sal.  cxxxi).  «  His  namque  verbis  juxta  littera- 
lem  sensum  declarat  se  cum  accepisset  promissiones  Ghristi  de  semine  slo  nascituri,  locum 
quoque  scire  voluisse  ubi  nasceretur,  ct  pro  hoc  desiderio  vovissc  quod  nullum  suo  corpori  re- 
quiem  indulgeret,  nisi  prius  dtsideratse  rci  notitiam  consequeretur.  Etenim  dum  protinus  sub- 
jungit:  «  Ecce  audivimus  eam  in  Ephrata  (ibid.),  »  oranli  sibi  revelatum  esse  clara  voce  pro- 
nuntiat,  nativitatem  <  jus  futuram  in  Bethleem  civitate  sua,  quia  videlicct  Ephrata  ipsa  est 
Bethleem.  Quod  ergo  David  tanta  cum  instantia  supplicanti  revclatum  est,  non  parva  ^ratia  per- 
cepit  et  hic  secundum  nomen  suum  humilis  natus  de  Morasthi,  quod  intcrpretatur  haereditas^  et 
erat  viculus  haud  grandis.  Gujus  videlicet  vocabuli  mysterium  eidem  nihilominus  congruit,  que- 
madmodum  et  caeteris  omnibus,  quorum  ha^redilas  cst  verbum  Domini,  et  dicere  possunt  cum 
David  :  «  Haereditate  acquisivi  testimonia  tua  in  «eternum,  quia  exsultatio  cordis  mei  sunt  (Psal. 
cxviii).  »  Hic,  ut  jam  dictum  est,  sextus  sit  in  ordine  duodecim  prophetarum,  nimirum  quasi  in 
corde  voluminis  positus,  profunda  mysteria  continet,  et  in  perscrutando  difricuitas  est.  Gum 
ergo  et  difficile  sit  et  temerarium  possit  judicari,  post  magnorum  studia  patrum,  nos  extremos 
subsequentes  aliquid  in  hujusmodi  profunditatibus  scrutari,  jam  cessandum  putarcmus  ab  intcn- 
tione  scribendi,  sed  talis  interim  mentis  nostra^  debilitas  sese  aperit,  ut  ex  ipsius  consideratione 
commoniti,  illius  recordaremur  versiculi :  «  Dormitavit  anima  mea  prse  tsedio,  confirma  me  in 
verbis  tuis  (Psal.  cxxxviii).  »  Taedium  namqne  in  otio  patimur  vitsE  praesentis,  et  quasi  dormi* 
lando  viam  facimus  vanis  cogitationum  phantasiiSi  nec  est  aiiud  prseter  hujusmodi  studiQm, 


411 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM  LIB.  I. 


442 


qaod  animi  nostri  statum  confirmare  possit,  ntpote  inopisatque  inerlis  secundum  similitudinem 
servi,  qui  ncque  quinque  lalenta  neque  duo,  sed  unum  tantum  accepit  (Mallh.  xkv).  Unum  la 
lentum  est  inleileclus,  quo  noslra  pravilas  sese  sentit  esse  muneratam,  et  propterea  lugicndum 
est  sibi  exemplum  servi  nequam,  qui  fo«iiendo  in  terram  talentum  abscondit,  el  nullam  salti  m 
aiicujus  boni  sermonis  reporlavit  usuram.  Qualitercunque  aulem  alii  de  noslra  intentione  jtidi- 
cent,  hoc  intendere  nos  profitemur,  ut  meditando  atque  scribendo  praesenli^^  vilaj  revelemus  Ire- 
dium,  cousoiemur  exsilium,  et  liaereditate  acquiramus  testimonia  Christi  Filii  Dei  in  aBlernum. 
lllam  ergo  attendentes,  qui  omnibus  servis  suis  dicit :  «  Negotiamini  dum  venio  (Luc.  xix),  «  iu- 
crum  conqairamus  etiam  de  propheta  isto. 


198 


IN  MICHJIAM  PROPHETAM 

GOMMENTARIORUM  LIBER  PRIMUS. 

Gaput  I.  —  Verbum  Domini  quod  facium  est  ad  A  ^^^  odio  habetis  Dominum,  et  diUgitis  malum,  etc. 


Michxam  prophetam  Morasthiten,  in  diebus  Joa- 
than,  ^chaz,  Ezechiie,  regum  Juda,  quod  vidit  super 
Samariam  et  Hierusatem.  Verbum  Doroini  quod 
descendere  coDsuevit  ad  prophetas,  desoendit  ad 
Michvam  quoque,  quod,  ut  jam  dictum  est,  inter- 
pretatar  humilitas,  qui  de  Moritsthi  loco,  videlicet 
humili  et  vioulo  non  grandi,  ortus  erat  quod  nomen 
in  nostra  lingua  hceredem  sonat,  unde  etiam  supra- 
diclum  est.  Hujus  verbi  Domini,  verbi  prophetici, 
summa  intentio  esl,  sicul  et  in  cfeteris  prophetis 
deelamare  ruinas  imminentes  Israelilico  populo, 
quas  de  multiludine  gentium  instaurari  oporteat 
per  advenlum  Ghrisli.  Ruins  autem  ejusdem  Israei 
daplices  sunt,  dum  et  interius  a  gratiaDei,  vel  vita 


usque  ad  id  propter  hoc  causa  vestri,  Sion  guasi 
ager  arabiiur,  et  llierusalem  quasi  acervus  lapidum 
erity  et  mons  templi  excclsa  sUvurum  (Mich.  iii).  Con- 
tinuo  consolationera  jam  dictam  in  Christo  repro- 
mittens  dioit  :Et  erit  in  novissimo  dierum  priepara- 
lus  mons  domus  Domini  in  verlice  montium,  et  subti» 
mis  erit  suprr  colles,  et  ftuent  ad  eum  poputi,  et 
prophetabunt  gentes  muUx  (Mich.  iv),  etc.  Inter  quce 
locum  quoque  nativitatis  ejusdem  Christi  prs- 
nuntiat  hin  verbis  :  Et  tuBethteem  Erhrala,  parvula 
es  in  miliihus  Juda*  ex  te  mihi  egredtelur  qui  sxt  DO" 
minator  in  Isrnet  (Mich,  v).  Deinde  terlio  repelcos 
ac  dicens  :  Audlle  qux  Dominus  loquitur  :  Surge^ 
contende  juilicio  adversum  monies,  et  audiant  colles 


sterna  cadunt,  et  exterius  de  terra,  quam   Domi-  g  vocem  tuam,  etc,  usque  ad  id   quia  filius  coniume- 


nas  dederal  possidendam,  captivi  ducuntur  per  ma- 
nas  hostium.  Utraque  hsc  mala,  tam  isle  quam 
cste  ri  prophets,  prflenuntiantes  ingemiscunt,  et  in 
Christo  venturo,  quem  annuntianl,  consolationem 
recipiunt.  Libel  ergo  in  primis  prophetiam  hanc 
per  partes  suas  distinguere,  quia,  si  rite  aDimadver- 
limus,  tertio  repetita  sunt  in  hoc  propheta,  ea  que 
diximus,  sciiicet  conquestio  sive  deploratio  cadcn- 
tiam  Israelitaruro,  qui  tanquam  nalurales  rami  de 
bona  radice  producti,  per  infidelitatem  fracti  sunl, 
et  consolatio  deadvenlu  Christi,  per  cujusgratiam 
de  frentibus,  lanquam  de  oleastro  rami  non  natura- 
les  inserli  sunt  (Rom.  xi).  Primum  in  exordio,  in- 
lentione  ad  audiendum  excitata,  quod  sic  se  habet : 


liam  facit  patri^  fitia  consurgit  adversus  mairem 
iuam^  nurus  r.ontra  socrum  suam^  inimici  hommis 
domestici  ejus  (  Mich.  vi,  7),  quibus  utique  verbis 
condemnatio  Judaicffl  sive  l»raeiiticffi  gentis  propter 
incrednlitatem  declamatur,  protinus  per  os  ejusdcni 
prophetae  taliter  eleclio  gentium  scmepti^iam  in 
Christo  consolatur  :  Ego  aufem  ad  Dominum  a.spi- 
ciamy  et  exsprciabo  Deum  Salvaiorem  meum,  etc. , 
usque  in  hunc  finem ;  revertetnr  et  miserebiturnodri, 
Deponet  iniquitates  noslras,  et  projiciet  m  profun' 
dum  maris  omnia  peccala  nostra.  Dabis  veritatem 
Jacob,  miserirordiam  Abraham,  quge  jurasii  patribus 
nostris  a  diebus  antiquis  (Mich.  vii).  Hisanimadvcr- 
sis,  tenebras,  de  quibus  in  psalmo  scriptum   est  ; 


Auditej  omnes  poputi,  et  attendat  terra  el  ptenifudo  p  Tenebrosa  aqua  in  nubibui  aeris  (Psat.  xvii),  id   est 


ejus.  Rejectionem  iilius  gentis,et  causas  rejeclioniB 
sle  incipit  :  In  scelere  Jacob  omne  istud,  et  in  pec' 
entis  domus  Israel,  Quod  sceius  Jucob  ?  Nonne  Hie- 
rasalem  ?  Ita  incipiens  et  deciamans  usque  ad  id  : 
Uiinam  essemhirnonhabensspiritumy  etmendacium 
potius  loquerer  stillabo  tibi  vinum  et  ebrietaiem,  ei 
erit  super  quem  stiltatur  populus  iste  (Mich.  ii),  con- 
tinao  tidem  palrum  super  carnalium  filiorum  amis- 
sione  consolatur  in  Christo,  per  quem  damna  illo- 
rum  de  gentibus  recuperantur.  Ait  enim  :  CongrC' 
galione  eongregabo  Jacob,  toium  m  unum  conducum 
reliquias  Israel,  partem  ponam  iilum  quasi  gregem 
in  ovitif  quasi  pecus  in  medio  caularum  tumult^a' 
buniura  multiludine  hominum,  Ascendet  enim  pan- 
dens  iter  ante  eos,  dioidet^  et  transient  porlam,  ei 


occulta  scientiain  propheti8,illuminata8  cssoarbi- 
tramur,  quia  a  candelabro  isto,  quodestChristus, 
illuminatur  propheta,  dum  ruinas  seminis  Abruhse 
sive  gentis  Israelitic»,  quaj  diversistemporibus  va- 
riisque  casibus  occiderunt, et  prsedicit  etdeplorat, 
et  restaurationem  194  ex  gcntibus  per  Christum 
futuram  providens  spirituaiiter  exsultat.  Igilur  vcr- 
bum  Domini  ^cripturu  hcc,  id  cst  prophetica  cst 
teslificatto  de  advenlu  Christi,  qui  est  Verbum  \)o» 
mini.  Quod  videlicet  Vtfr6um  fnctum  est  ad  Michxam 
Moraslhiten  in  diebus  Joathan,  Achaz,  Ezechix 
regum  Juda,  eisdem  nimirum  temporibus,  vel  eub 
eisdem  regibu8,sub  qiiibus  prophetaverunt,  Osojr, 
Esaias,  excepto  uno  Ozia,  subquoiste  non  prophe- 
tavit.  Quod  vidit  super  Samariam  et   Hi<Tusalem, 


egredienturpet  eamt  et  transibit  rex  eorum  corameiSf  D  piug  hic  habet  in  titulo,  quam  aliquis  ca^terorun 
^  DonUnus  in  capite  eorum(ibid, }.  Deinde  secundo  De  nullo  namque scriptum  esl  utrumque  hoc  super 
repeteDB  ao  dioeas  :  Audite,  principes  Jacob,etduces  Samariam  et  Hierusalem^  oed  aut  super  Judam  et 
dimuilsraelf  nunquid  non  vesirum esi  scirejudiciumf     Hierusalem,  aut  super  lerael^  \d  ^^«^1  ^>y^^T  ^^^\sw 


443 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


444 


tribus,  quffi  a  diebus  Hieroboam  sciesffi  fureant  a 
domo  David,  ot  a  Juda,  cujus  metropoiis  erat  Hie- 
ru8alem.  Hic  uDusMicbffias  Morasthites,  secundum 
nomen  suum  humilis,  et  parvo  de  viculo  nalus, 
haeres  verbis  iilius,  quod  non  in  urbe  regia,neque 
in  aureo  principum  lectulo,  sed  in  parvula  Betble- 
em,et  in  praBsepio  collocandum  erat,  de  paupercula 
Virgineinoarnatum,  magnam  de  spiritu  fortitudinis 
sortitur  auctoritatem,  ut  videat  el  sententias  detonet 
super  utrumqueregnum,imo  super  atramque  unias 
regni  sive  gentis  divisionem,  id  est  super  Sama- 
riam  et  llierusalem.  Hoc  ex  subsequentibus  mani- 
festum  est  :  Bxempii  gratia,  cum  dicit :  Et  panam 
Samariam  quasi  acervum  lapidum  in  agrOy  cum 
plantatur  vinea^  etc.  Item  :  P ropter  hoc  causa  vestrif 
Sion  quasi  ager  arabilur^  et  Hierusalem  qmsi  acer- 
vus  lapidum  erit  {iHich.  iii). 

Nunc  jam  ordinem  propbetici  sermonis  ingredia- 
mur.  Audite,  populi  omnes,  et  altcndat  terra  et  pte" 
nitudo  ejus,  et  sit  Dominus  Deus  vobis  in  testem^ 
Dominus  de  lempto  sancto  suo,  quia  ecce  Dominus 
egredietur  de  toco  sancto  suo,  et  descendet  et  calcabit 
super  excetsa  terr^,  et  consumentur  montes  subter 
eu m,  et  colles  scindentur  sicut  cera  a  facie  ignis;  sicut 
aquXf  qum  decurrunt  in  prafceps.  Quid  sibi  vult  tale 
exordium  ?  Gur  omnes  popuios  exoitat  ad  audien- 
dum  ?  Gujus  rei  testem  illis  optat  esse  Dominum 
Deum  ?  Quaerimus  et  scire  desi<ieramus  prophete 
sollicitudinem,  pro  qua  re  soliicitus  sit,  unde 
maxima  cura  sil  illi.  Jam  profeclo  persentisoere  nos 
arbitramur  pro  qua  re  angatur  Gdelis,  et  pius  ac 
divini  nominis  amator  animus.  Novitdenique  levi- 
latem  populorum,  ignorantiam  Dei  babentium,  et 
boc  veretur  ne  boc  apud  illos  inopprobrium  divini 
nominis  redundet,  quod  Deum  facturum  ipse  pre- 
vidit  in  gente  Israelitica,  in  gente  cum  qua  fedus 
pepigerat,  cujus  Deus  erat,  in  qua  notus  fuerat. 
Hoc,  inquam,  veretur,  ne  quando  dicant  gentes  ubi 
est  Deus  eorum  {Psal.  cxui),  aut  certe  ubi  est  fide- 
lit&s,  sivd  potentia  Dei  eorum  ?  Hujusmodl  sollicitu- 
do  veraciter  h  jminem  Deo  fidelem  comprobat,  qua- 
lem  et  sanctum  Moseo  primum  babuisse  legimus, 
qui  in  omni  domo  ejus  Qdelis  erat.  Gum  enim  iratus 
Dominus  propter  vitulum  quem  fecerant,  diceret : 
Cerno  quod  populus  iste  durx,  cervieis  sU.  Dimitte 
mcj  ut  irascatur  furor  meus,  contra  eos  et  deteam 
eos  faciamque  te  in  gentem  magnam  {Exod.  xxxii). 
Ille  orans  Dominum  Deum  suum  :  Ne,  quaeso,  in- 
quil,  dicant  JEgyptii  :  Callide  eduxit  eos,  ut  irUerft' 
eeret  in  montibus,  et  deleret  e  terra,  Quiescat  ira 
tua,  et  esto  placabitis  super  nequiiia  populi  tui  (ibid.), 
Item  et  alibi  cum  detraxissent  terre,  quam  explo- 
ratores  inspexerant,  dicente  Domino :  Feriam  igilur 
eoSj  pestitentia  atque  consumam  (Num.  xiv).  Ille 
econtra  :  Utaudiant,  \nqn\i  ^gyptiifde quorum  me- 
dio  eduxisti  populum  isfum^  quod  occideris  tantam 
multitudinem  quasi  unum  hominem,  ei  dicant  i  Non 
potuit  introducere  populum  istum  in  terram  pro  qua 
juraverat,  idcireo  occidU  eos   in  solUudine  (ibid.). 


A  Josae  quoque  dam  protlnus  ooram  arca  Domini 
cadens  olamaret  :  Mi  Domine  Deus^  quid  dicam 
videns  Israelem  hostibus  suis  terga  verientem  (Jou  vii}> 
istud  quoque  quasi  maximum  post  cetera  sub- 
janxit :  Et  quid  facies  magno  nomini  tuo  (ibid.) 
Itaque  et  istum  bac  sollioitudine  taliter  proclamare 
sentimus,  ut  quoniam  revocari  jam  sententia  non 
potest,  neque  placari  ira  Domini,  quin  Israel  de 
terra  sua  migret,  et  in  oaptivitatem  ducatur,  sciant 
saltem  populi  causas,  et  non  blasphement  nomen 
Domini.  Quia  qnod  Israel  relinquitur,  non  mutabi- 
litatis,  sed  veritatis  Dei  est,  non  inQdelitatis,  sed 
jodicii«  non  potentie  sed  justitiffi,  et  cognosoaat 
omnes  quia,  quamvis  populum  illum  reliquerit,  cai 
vel  pro  quo  patribus  juravit,  nihilominus  tamen 

n  fidetis  Domtnus  est  in  omnibus  verbis  suis^  et  sanctus 
in  omnibus  operibus  suis  (Psal.  gkliv).  Maxime  au- 
tem  propter  Philistffios  sollicitus  erat,  qun  gens  et 
ante  omnes  inimica  exstitit  Israel,  ab  ipso  exitu  do 
terra  iGgypti,  et  plus  illi  molesta  fuit  jam  habitanti 
in  terra  promissionis.  Et  de  ipsa  gente  Pbilisthiim 
acerbiores  inimici  erant  Getbffii  propter  Goiiam, 
ceterosque  filios  Arapha  sive  Orpba,  qui  ceciderant 
in  maou  David  et  servorum  ejus,  sicui  in  libro  Re« 
gum  legimus  (/  Reg.  xvii).  Propterea  postmodum 
dicit :  In  Geth  noliie  nuntiare,  lacrymis  ne  ploretUy 
Bubauditur,  quia  sine  dubio  non  condolebunt,  sed 
insultabunt  vobis  et  subsannabunt  nomen  Domini. 
Igitur,  inquit,  audite  populi  omnes  et  altenddl  terra 
et  plenitudo  ejuSf  videlicet  ut  sciatis  Judicium  Do- 
mini,  propter  quas  causa  in  hostem  sit  conversus 

^  illis,  super  quos  invocatum  nomen  ejus  fuit,  quo- 
ram  patres  in  amicitiam  recepit,  quibus  et  juravit 
dare  terram,de  quanunc  filios  eorum  migrare  facit. 
Malorum  istorum  causas  audite,  et  sit  Dominus 
Deus  vobis  in  testem,  videlicet  pro  semetipso  testi- 
ficans  el  semeptisum  defendens,  quod  nonex  parle 
Bui,  sed  ex  parte  populi  irritum  facturo  sit  pactum, 
quod  cum  eis  pepigit.  Siquidem  malum  boc  anle- 
quam  super  eos  induceret,  ipse  per  prophetas  suos 
non  predicerel,  causasve  prescriberet,  non  mirumy 
opopuli,quod  videreturvobis  Deus  reprffihensibilis, 
nec  enim  esset  unde  apud  vos  judicium  vel  justitia 
ejus  adeo  posset  defendi.  Gumque  aliqiiando  vobis 
diceretur  :  Gonvertimini  ad  hunc  vivum  et  verum 
Deum,  qui  Deus  scribitur  Hebreorum,  et  de  quo 

D  psalmus  loquitur  :  Notus  in  Judxa  Deus^  in  Israel 
magnum  nomen  ejus  (Psal.  lxxt),  forte  esset  vobis 
suspectus  tanquam  Deus  non  fidelis,  qui  non  fuerit 
cognitus,  et  nuno  absconderet  faciem  suam,  fie- 
retque  incognitus,  relinquendo  illos  quos  aliquando 
suscepit,  sine  oausa  et  forluita  mutabilitate  animi, 
et  idciroo  non  apponeretis  cor  ad  iilum,  neque 
vosmeptisos  crederetis  illi.  Sit  ergo  vobis  in  testem 
ipse  Dominus  Deus,  Dominus  de  templo  sancto 
8U0,  scilicet  de  babitaoulo  peclorum  fidelium  pro- 
phetarum  suorum,  qui  templum  ejus  sunt,  qaos  per 
fidem  inhabitat,  et  per  os  nostrum  pro  semeptiso 
loquatur  et  de  semetipio  testifioetur  quod  non  sit 


U5 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  JONAM.  LIB.  I. 


446 


suffi  voIantati8,quod  Hierusalem  reIiDquit,quodqae 
illam  noQ  rolinquerel,nisi  ab  illo  prior  ipserelictuB 
fuisset.et  dicat  ipsequod  contra  se  populus  feoerit, 
quomodo  reoesserit,  quoinodo  revocantem  audire 
oontempserit,  ut  necessario  facere  debuerit  ipsi 
Deus  id  quod  protinus  sequitur:  Quid  est  illud  ? 
Quia  eue  Dominus  egredietur  de  loco  suOj  et  descen' 
det^  et  calcabil  super  exceUa  terrce,  et  consumentur 
montes  suhter  eum^  et  colles  scindenlur  sicut  cera 
a  facie  ignis^  sicut  aquoB  quce  decurrunt  in  prasceps, 
Sensus  iste  est  :  Quia  ecce  Dominus  recedet,  et 
omne  auxiliium  aurcret  195  a  populo  quondam 
8U0,  ubi  vel  in  quoita  notus  erat,  sicut  quilibet  in 
loco  suo;  inde  egredictur,  et  palam  flet  cz  ipso 
malorum  eventu  ac  perpetus  captivitatis,  quod 
de  illo  tali  loco  suo  veraciter  egressus  sii  et 
reoesserit. 

Quod  autem  dicitur,fr  descendet^^^a  acoipiendum 
est  ut  iilud  iClamor  Sodomnrum  et  Gomorrhx  mul- 
tus  esty  et  peccatum  eorum  aggravatum  est  nimis; 
descendam  et  videbo  utrum  ctamorem  qui  venit  adme 
opere  compteverintf  an  non  est  ita^ut  sciam  (Gen, 
xvin).  Descendet  itaque,  subauditur,  non  bono  iilo- 
rum,sed  sicut  descendil  visitare  siveulcisci  peccata 
Sodomorum,quoniam  etisti  testante  alio  propbeta: 
Peccaium  suum  sicut  Sodoma  prandicaverunt^  nec 
absconderunt  (Isa.  iii),  et  calcabit  luper  excelsa 
<err(9,propter  boc  ipsum  quod  excelsi  sunt,  id  est 
quod  superbiendo  peccant,et  peccando  superbiunt, 
et  quod  valdedamnabileesl,ffiBliraatione  sua  extol- 
luntar,  oum  conditione  {errsi  s\t\\,  Quidenimsu- 
perbit  terra  et  cinis  ?  (Eccti^x)  Catcabit  ergo  et  ood- 
culcabit  eos  propter  superbiam  ipsorum,  et  consu- 
mentur  montfs^  id  •  st  ipsi  peccaturcs  superbiapud 
9emetip80salti,quoruac  superbia  primum  in  eo  ma- 
nifestum  fuit,  quod  Hieroboam  sibi  proponentes 
contempseruntbumilemDavid  dicendo  :  Qu3S  nobis 
parx  in  David^  vel  qua  hoereditas  tn  fiiio  lsail(lU 
Reg.  XII.)  Isti  montes,  id  est  summi  principeH,  et 
eottfs^  id  est  mediucres,  consumentur  et  scindentur 
^icut  eera  a  facie  ignis  subter  eum,  cujus  ira  non 
polest  portrtri,  et  sicut  aquat  decurrunt  in  proB- 
ceps  sursum  non  rcvertuntur,sic  ipsi  per  captivita- 
tem  in  Assyrios  semel  delapsi  non  revocabuntur. 
Etenim  Juds  transmigratio  in  Babylonios  ad  lem- 
pu8  quidem  revocanda,sed  poslmodum  subHoma- 
nis  omnino  erat  dispergeDda,decem  auiem  tribuum 
captivitas  in  Assyrios  facta,  nunquam  eratvel  esl 
reducenda.  Gum  taliter  de  loco  illo  suo  Dominus 
Deus  egressus  fuerit,  nolite  existimare,  o  popuH, 
quod  mutabilitate  usus  sit,vel  quod  ineoculpasit. 
Sed  quid  ?  In  scetere  Jacob  omne  istudjet  in  peccatis 
domux Israel.O cnniB  culpa  ex  Jacob  est,omni8  causa 
ex  Israelest.  Jacob  per  omne  icelus  prffivaricatus 
est,  Israel  per  mulla  peccita  roQdus  Domioi  traas- 
gressus  esl.Deus  autem  fidelis,  ait  Moses,  et  absque 
ulla  iniquitatejustus  et  reclus  (Deut.  xxxii),  ut  Psai- 
mista  dicit :  Quoniam  rectus  Dominus  Deus  noster^ 
et  non  est  iniquUas  in  eo  (Psal.  xci).  Quod  seelus 


A  J(^ob  ?  Nonne  Samaria  ?  quas  excelsa  Judce  ?  nonne 
Hierusalem  ?  Ac  si  dicat:NoD  indiget  ostensione 
ecelus  Jacob,  id  est  dccem  tribuum,  quia  videlicet 
notum  etpublicumest.IpsaSamaria  scelus  08t,quia 
in  omni  regno.cujus  Samaria  metropolis  est,vituli 
aurei  publice  pro  Dco  coluntur,  et  Baal  csteraqae 
portenta  deorum^et  ibi  propbeto;  Domini  interfecti 
sunt,  quorum  plurimos  Jezabel  interfecit  (///  Reg. 
xvii]).SimiliterHierusalemmetropolis  Judffi,ettem- 
plum  iHud  quondam  Domini,  quoddam  excelsum 
idolum  faotu  m  est,maxime  ex  quo  Atbalia  nUa  Jezabel 
regnavitillicetidololatriffifluxumillicintroduxitvel 
SiUXiL Et  ponam  Samariamquasiaccrvum  lapidumin 
agrocum  ptantatur  vinea,etdetrahamin  vallem  tapidei 
ejtis  etfundamenta  ejus  revelabo.et  omnia  sculptitia  ejus 

Q  concident,  et  omnes  mercedes  ejus  comburentur  igni^ 
et  omnia  idola  ejus  ponam  in  perditionem,  quia  de 
mercedibus  meretricis  congregata  sunt,  et  usque  ad 
mercedemmeretricisrecertentur.Per  conjunctionem, 
et  ponam  Samariam ,  paulo  ante  scriptis  continua- 
tur,  ubi  dixerat :  E/  vattes  scindeniur  sicut  cera  a 
facie  igniSy  sicut  aqux  qu3R  accurrunt  in  prosceps. 
Congrua  valde  as&imilatioe8t,Samariam  poni  quasi 
acervum  lapidum  in.tgrocum  plantatur  vinea,qu89 
videlicot  congestio  lapidum,nimis  est  inflrmastru- 
ctura,  eo  quod  sine  cffimento  8it,et  lapis  lapidi  dod 
bsreat.  Samaria  Damque  semper  disseDsiones  ba- 
buit,  maxime  in  regibus  suis  toties  demutatis.aliis 
percassis  et  succedentibus,  imo  irruentibus  aliis, 
atque  ita   factuin  est  ut  usque  ad  diem  extremffi 

p  captivitatis  nunquam  sibi  cohaererenl^adversusse- 
metip808  8ci8si,qui  semetipsosscinderant  tamaDeo 
quam  adomoDavid.  Porro  illa,  quffi  dicitur  vinea, 
lunc  plantabatur,videlicel  tot  palmitibusquut  fue- 
runt  electi  hoiuines  gentis  illlus,  ex  quo  deiE>;y- 
pto  tran3lala,et  ejectis  gentibus  plantata  est,erant« 
que  palmites  ejns  qui  dicit :  ego  sum  vitis  (Joan. 
xv),videlicct  hubenles  fidem  ejus  adhuc  futuri,  si- 
cut  et  nos  crediMido  quia  venit,  et  manendo  in  eo 
palmitea  sumus  ejusdem  vitis.  Thntum  Samaria. 
tantumque  omnis  multitudo  carnis  Israeliticffi  scissa 
et  non  permanens  in  ea  tide  vel  promissione,  quo- 
dammodo  differebal  jam  dicia  electione,  quantum 
differt  lapidum  acervusa  vinea  quffi  plantutur,  qui 
videlicet  acervus  non  est  vinea,  quamvis  propter 
pluntatam  vineam  congregatur.Conyeniensergosi- 

D  militudo  est,  cura  dicit:  Bt  po.xam  Samariam  quasi 
acervum  tapidum  in  agro  eum  plantatur  vineaf  sub- 
junKens,  etdeiraham  m  vallem  lapides  efus,  etfun- 
damenta  ejus  revetabOy  quod  idem  estac  si  dicat  : 
Tradamdocemtribus  in  captivitatem,etcapti?itati8 
ejusdeni  causas  manifestabo.  Quod  deinceps  sub- 
jungit :  Et  omnia  sculptiiia  ejus  concidenty  et  omnes 
mercedes  ejus  comburentur  igniy  et  omnia  idola  ejui 
ponam  in  perditionem,  ad  eamdem  fundamentorum 
ejus  pertinet  revelalionem  quia  videlicet  sculptiiia 
sive  idola  penes  se  habuisse  tale  est,  ac  si  domum 
vitiosis  constat  innixam  fuissc  fundamentis,  et  id- 
circo  stare  non  potuisse.  Quia  de  mercedibus,  ait, 


447 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


448 


merelricis  congregafa  svntf  et  usque  ad  mercedein 
meretricis  revertentur.  Et  est  sensus:Quia  Samaria 
tanquam  meretrix,qu83  de  turpi  mercimoniocorpo- 
ris  sui  plurimacongerit,itaaurum  et  argentumsibi 
congregavit,  testante  Domino,cum  in  alio  propheta 
dlcil :  Quid  fomicata  est  mater  eorum,  confusa  est 
qutv  concepit  eos,  quia  dixit :  Vadam  post  amatores 
meos,qui  dnnt  panes  mihi  et  aquas  measjanam  meam 
ei  linum  meum,  oleum  meum  ei  potum  meum,  el  ne- 
seivit^  quia  ego  dedi  ei  frumentum  et  vinum  et  oleum 
et  argenium  multiplicavi  eiy  el  aurum^  qucc  feceruni 
Baat  [Osee.  ii),  et  caelera  qu»  ita  concludit.De  qui- 
bus  dizit : 

Mercedes  hse  mex  sunt,  quas  dederuni  mihi  ama^ 
tores  mei  (t6td.).Quamvisergo  Doroinus  ipse  aurum 
et  argcntummultiplicaverit  ilii,dequibus  sibiidola 
fahricata  est,tamen  quoniam  hoc  illa  nescivii,  ma* 
gisquoamatoribussuisrepuiavil  eteorum  mercedes 
esse  dixit,recte  nunc  dicii^quia  de  mercedibus  mere- 
tricis  congregata  sunty  statimque  subiungit,  «/uj^ue 
ad  mercedem  meretricis  revertentur.  Usque  ad  merce- 
dem  merelricis,  idem  est  ac  si  dicat,  usque  ad  ni- 
bilum,quiamercesmer6tricis  pro  nihilo  6eslimatur, 
testante  Scripturaqus  dicit,  quia  prelium  scortivix 
uniuspanis  est  {Prov.  vi).Et  falso  quidem  illa  mer- 
cedes  amatorum  suorum  esse  dixit,  ea  quas  Deus 
dederat  illi,  sed  revera  meretriz  fuit,quia  sicut  hi- 
storia  libri  Regum  teslatur,  roetropolis  eadem  Sa- 
maria  quasi  per  fornicationem  nata,id  est  condita 
fucra^t,et  statim  ut  condita  fuit,prostitutae8t  Baal. 
Siquidem  ita  scriptum  est :  Emitque  Amri  montem 
Samarix  a  Somer  duobus  tatentis  argenti,  et  cedifi- 
cavit  eam,et  vocavit  nomen  civitatis  quam  extruxerat 
noftiine  Somer  Domiui  montis  Samarioe  (III  Reg. 
zvi).  Quo  post  sez  annos  mortuo.rursus  196  scri- 
ptum  est :  Et  regnavit  Achab  filius  Amri  superlsrael 
in  Samaria  viginti  ei  duobus  annis.  Et  fecit  Achab 
filius  Amri  malum  in  conspectu  Domini  super  omnes 
qui  fueruni  ante  eum,  nec  suffecit  ei  ui  ambularet  in 
pecraiis  Hieroboam  filii  Naboth ;  insuper  duxit  uxo- 
rem  Jezabel  filiam  Elhbaai  regis  Sydoniorum,  ei  abiit 
et  serviuit  Baaly  et  adoravit  eum,  ei  posuit  aram  in 
tempio  Baai,  quod  cedificaverat  in  Samaria,  et  ptan- 
tavit  lucum  {ibid.). 

Profecto  enim  et  animaconditorit  Amri  meretriz 
fuit.nt  caeterorum  regum  fornicantium  cum  vitulis 
aureis,  et  Jezabel  meretrix  daemonnm  fuit,  cum 
qua  et  anima  viri  ejus  Achab,  et  universa  nov®  ci- 
vitatis  plebs  statim  ccBpit  meretricari  cum  Baal. 
Vere  ergo  Samaria  meretrix.  Hsc  omnia  sic  vatici- 
natur  propheta,  ut  doleat  verum  esse  et  imperfec- 
tum  remanere  non  posse,  quod  loquitur.  Unde 
protinus  sequitur  :  Super  hoc  plangam  ei  ulutabo, 
vadam  spoliatus  et  nudus,faciam  planctum  veiuldra-' 
eonum,  ei  luclum  quasi  struthionum,  quia  desperata 
est  plaga  ejus,  quia  venit  usque  ad  Judam,  tetigit 
porlam  populi  mei  usque  Hierusalem.  Hoc  sicut  lit- 
tera  sonatrecte  intelligilur,quodvidelicet  plangens 
et  ululanspropterinstantem  populi  sai  oaptivilatem 


A  vestimentis  quoquc  spolintus  et  nudus  incess?ril, 
internum  animi  dolorem,  habitu  quoque  corporis 
indicans,  sive  captivandorum  iniseriam,  quod  ad 
Esaiam  quoque  fecisse  lei^imus  ex  praecepto  Domini 
dicentis:  f^ade  ei  solve  saccum  de  lumbis  tuis,  ei 
calceamentum  tuum  tolte  de  pedibus  tuis  {lai.  xz), 
ac  deinceps:  Sicui  ambulavit  servus  meus  Esaias, 
nudus  et  discalceatus  trium  annorum  signum  et  por- 
tentum  erit  super  JEgyptum,  ei  super  Miiopiam^  sic 
minabit  reae  Assyriorum  captioitatem  /Egypti,et  trans- 
migrationem  /Ethiopias  (ibid.  ).  Quod  deinde  sub- 
jungit,  faciam  planctum  velut  draconum^  et  luctum 
quasi  struthionum,  valde  dolenter  pronunliat  quod 
luctus  etplanrlus  suus  pro  populo  illo  nequaquam 
sit  profuturus  sive  exaudiendus.  Quisenim  draco- 
nibus  terribili  sibilo  personantibus,  quando  vinca- 

"  tur,aliqua  miseratione  compatitur :  Quis  struthio- 
nibus  ova  suain  pulvere  derelinquentibus  miserea- 
tur,cum  ipse  sibimet  vel  naturae  suae  non  miserea- 
tur?Quod  autem  populus  ille  dignus  fueritbujus- 
modi  similitudine, alis  quoqueScripturs  testantur. 
Nam  Hieremias  in  lamentationibus  :  Filia,  inquit, 
populimei  crudelis  quasi siruthio  in  deserto  {Thren' 
iv).  Et  Joannes  Baptista.  Gnnimina  nperarum^  quis 
ostendit  vobis  fugere  a  ventura  ira  (Luc.  iii).  Igitur 
faciam  planctum  vciut  dracotium,  ei  lucium  quasi 
struthionum,  id  est  planctum  nuUa  commiseratione 
dignum,etluctum  nulla  consolatione  delinienduro. 
Nam  etsi  dolenl  dracones,  non  pium  babentgemi- 
tum  qui  compassionem  provocet,  sed  iras  ardentis 
tnmultum  et  quem  caveri  oportet.  Siroiliter  el  si 

^  mmrent  struthiones,  crudelitas  innata  permanet, 
nec  ad  naturalemcuramsive  diligentiam  posterita- 
tis  inanis  slultitia  Qecti  potest.  Quare  hoc  dicis  ? 
Quia  desperata^  ait,  plaga  ejus,  quia  venit  usque  ad 
Judam,  ietigit  portam  populi  mei  usque  ad  Eierusa- 
tem,  Idcirco  sio  loquor,  quia  spes  misericordiae  a 
Domino,  sive  solvendfle  captivitatis  decem  tribuum 
nulla,  est,  dicente  ipso  per  alium  Prophetam.  Quia 
non  addam  ultramisereri  domui  Israel  {Ose.  i).  Us- 
que  adJudamvenit,et  teiigit  portam  poputi  mei  iisque 
ad  nierusalem,quod  factum  esse  et  Regum  et  Esaias 
libri  testantur.  Assyrius  quippe  vastata  Samaria, 
venit  etiam  in  Hierusaiem,  eo  tempore  quo  Rapsa- 
ces  missus  est  insultans  {IV  Reg.  zviii  ;  Isai. 
zxzvi).   Et  tunc  quidem  non  desperata  fuit  plaga 

D  Juda  sive  Hierusalem,sicut  plaga  Israel  sive  Sama- 
riffi.  Nam  egressus  angelus  Domini  percussit  in 
castris  Sennacherib  centumoctoginta  quinque  mil- 
lia,  scd  postmodum  a  Chaldeis  et  Hierusalem  sub- 
versa,  et  populus  ejus  in  Babylonem  duclus  est 
{IV  Reg.  ziz).  Amplius  autem  posterius  in  manibus 
Romanorum  plaga  ejusdem  Hierusalem  desperata 
est,  ct  magis  plagati  sunt  Judffii,  ducti  in  omnes 
gentes  captivi,quoniam  decemtribus  tunc  Assyrius 
subduxit.  Sequitur  :  In  Geth  nolite  annuntiare,  la- 
crymis  ne  ploretis.  In  domo  pulveris  pulvere  vos  con- 
spergite.Xc  si  dicat :  Hoc  ad  cumulum  miseriarum 
vobis  accidit,  quod  patientibus  nuUus  compatitur, 


449 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JONAM.  L!B.  I. 


450 


cum  ofTeneo  Deo  cunctis  quoque  gentibus  eitis  odiosi. 
Propterea  dixi :  Faciam  planclum  guasi  draconumf 
qiiia  eicuti  quando  dracoues  sive  ab  elepbantis  sive 
ab  bominibus  vincuntur,  et  ob  boc  ingenti  sibilo 
personant,  nullus  bominum  accurrit  ad  boc  ut  de 
nece  iliorum  doleat.  Habenletenim  dracones  et  bo- 
mines  naturales  inter  se  inimicitias.  Ita,  dum  vos  ab 
hostibus  capiemini,  nuiia  ex  vicinis  gentibus  erit 
quffi  condoleat,  nulla  quin  dc  malis  vestris  gaudeat. 
Amplius  autem  gaudebit  Getb  Palestine  urbs,unde 
fuitGoliatbet  fratresejus,  qui  ceclderunt  in  mana 
David  et  servorum  ejus  (11  Reg.  xxi),  et  idciroo 
pius  csteris  in  miseria  vestra  gaudendosemetipsam 
consolabitur.  Nolite  ergo  annuntiare  in  Getb,  imo 
optate  quod  impossibile  est,  ne  audiat  illa  vestras 
ciades,  neque  iacrymis  plorelis,  quia  vester  fletus 
gaudium  et  risus  ejus  erit.  Dissimuiate  fletum,  nec 
iQ  singuilus  doior  crumpat,  ne  adversarii  gratulen- 
tur.  Nolite  foras  cxire,  scd  in  domo  pulveris  pulvere 
vos  a?pergite.  In  domo  ruente,  cinero  ruinarum 
vosmet  aspersos  tantum  vos  ipsi  conspicite.  Heo 
quidem  lamquam  consulendo  dicit,  vcrumlameD 
verba  baec  non  rationis  sunt,  sed  doloris,  qui  8<epe 
rationcm  non  adinittit.  Nam  quantumcunqtie  dissi- 
mulent,  lacrymasquo  teneant  captivi,  impossiibile 
est  ut  calamitas  eorum  adversariis  maxime  vicinis, 
ut  erant  Philistiim,  ignola  sit.  Nec  nioratur  judext 
sciiicet  Divinitas,  certam  de  pccloreetore  PropbeUe 
dare  Bententiam,quffi  boc  modo  denotat  :  JransiU 
vobis  habilalio  pulchra,  confusa  ignominia,  Habita* 
tionem  pulchram  Samariam  appeliat,  quippe  quas  in 
pulcberrimo  atque  uberrimo  Judscae  loco  sita  est. 
Dixitergo  ad  eam  :  0  tu  quo)  habitas  in  regione 
uberriniJ,  quae  confusa  es  ignominia,  transi  et  in 
captivitatem  ducerc,  judicium  portans  igncniiniffi 
tus  ;  confestimque  ad  nos  convertitur,  et  dicit :  Non 
estegreua  qux  habifai  in  exitu,  Quod  utriim  de  ea- 
dem  habitatione  puichra,  id  est  de  Samaria,  an 
certe  de  Hierusalem  dicat,  de  qua  versu  sequenti 
manifeste  loquitur,  incertum  est.  Sed  si  deSamaria 
dicitur,  hic  sensus  est :  Non  esi  egrchsa  qux  habitat 
in  exilu^  id  est  ipsis  Assyri»  captlvilatis  foriboe 
sita  est.  Et  statim  ut  mota  fuerit  de  finibus  suip, 
bostilem  terram  ingreditur ;  verum  quantumcunqae 
vicina  sity  non  satis  liquet  quomodo  ipsa  quse  trans- 
ire  jubetur  et  transit,  congrue  dicitur,  quod  non 
egressa  sit.  Si  autem  de  Hierusalem  hoc  dictum 
placet  intelligi,  sensus  iste  est  :  Vos  transite  jam 
habitatores  babitationis  pulcbr»,  scilicet  SamariaB, 
Uierusalem  autcm  hac  vice  non  egreditur,  quie  ta- 
men  habitat  inexitu,  id  estcujus  egressio  sive  trans- 
migratio  jampridem  paratur,  sed  paululum  diller- 
tur,  videiicet  Ezechia  simulque  Esaia  propheta  Deo 
sapplicantibus,  suisque  precibus  eam  retinentibua 
(IV  Reg.  xix;  Isa.  xxxvii),  dictumque  cst  hoo  se- 
candum  Bimilitudinem  alicujus  egressuri,  jamque 
iaostio  stanti8,cajus  egressiocertaquidem  est,  sed 
retardatur  aliquibus  ex  causis.  Clarum  hoc  est  re- 
spicientiy  quod  tunc  quidem   Hicrusalem   liberata 


A  'iO?  est  de  manu  Assyriorum  qui  decem  tribus 
captivaverant,  sed  postmodum  Chaldffiis  trariita,  et 
in  Babylonem  ducta  est.  De  qua  videiicel  Hicrusa- 
lem  protinussequitur  :  P/a7?c(um  vicina  dotnus  ac. 
cipiet  a  vobisqux  sietii  sibimety  quia  in/irmata  est  in 
bonum^  quas  kabitat  in  amaritudinibus,  quia  descen- 
dit  malum  a  Domino  in  poriam  Rierusaiem^  iumui^ 
tu3  quadrigse  stuporis  habitaniis  Lachis, 

Nam  illaqusinterim  sieiim  sibimei  Hierusalem 
est,  quxy  ut  jam  diximus,  innc  egressanon  est,  do^ 
mus  autem  vicina,  imo  cognata  Israel  erat,  id  cst 
decem  tribus,cujus  planctumaccepita  vobis,  o  ba- 
bitatio  pulchra,  cui  dictum  est :  Transite  vohisy  id 
est  abite  captivi.  Accepil,  inquam,  planctum,  et  ad 
suum  traxilinstrumentum  ut  infirmaretur,  id  esl 

g  coram  Deo  humiiiaretur,  et  idcirco  stetit,  quia  in- 
firmata  est  in  bonum  qus  babitat  in  amaritudini- 
bus.  Quam  infirmitatem  bono  ipsius  habitam,  et 
bas  amaritudines  ejus  scriptura  libris  Regum  sive 
Esaio!  prophetffi  manifeste  testantur.  Cum  enim 
translatis  decem  tribubus,  Sennacberib  rex  Assy- 
riorum  ascendissetsuper  omnescivitates  Juda  mu- 
nilas,  etcepisset  eas,  misissetque  Rapsacem  de  La- 
cbis  in  Hierusalem  ad  blasphemandum  Deum  vi- 
ventem,  et  exprobrandum  clamosis  vocibus  (IV  Reg. 
XVIII).  Audiens  Ezecbias  per  nuntios  ingredientes 
ad  se  Bcissis  vestibus,  scidit  et  ipse  vesiimenta  sua^ 
et  obvoiutus  est  sacco,  et  inlravit  in  domum  Domini, 
Ei  misit  Eiiachim^  qui  erat  super  domum,  et  Sobnam 
scribam,  et  seniores  de  sacerdotibus  opertos  saccis  ad 

^  EsaiamfiliumAmosprophetam,  $t  dixerunt  ad  eum : 
Hxc  dixit  Ezechias  :  Dies  tribulationis  et  correptio* 
nisetblasphemiadies  haeCyquia  venerunt  fiiii  usque 
adpariem,  etvirtusnon  est  parturienti  Isa,  xxxvii ; 
IV  Reg.  xix),  etc.  Taliter  infirmate  est  et  adeo  ha- 
bitavitin  amaritudinibus,  ut  assimiiaretur  parionti 
virtutem  in  partu  non  habenti,  proeo  quia  ascendit 
malum  a  Domino  in  portam  ipsius  llierusalem.  Et 
tumultusquadrigffi  sluporis  habitanti  Lacbis,  qu® 
civitaserat  in  tribu  Juda,  quam  et  ceperat  Senna- 
cherib,  unde  et  servos  suos  misit  ad  Ezechiam,  cu 
jus  quadrigffi  taro  multffi  erant  ut  recte  dicantur 
quadrigffi  stuporis.  Malum  illud  a  Domino  de- 
cendisso  dicit,  quia  videlicet  non  venisset  Senna- 
cherib,  nisi  judicio  vel  permissiune  Domini.  Quod 
ipse  quoque  scire  gestiens,  eademque  scienlia  ni- 

D  mium  abutens,  non  parum  de  suo  mendaciter  adje- 
ciL  Dixit  enim;  Nunguid  sine  Domini  voiuntaie 
ascendi  ad  locum  istum,  utdemoliar  eumt  Dominus 
dixitmihi:  Ascendead  terram  hanc,  et  demoiire  eam 
(Isa,  xxxvi).  Descendisse  autem  illud  malum  in 
portam  Hierusalem  congrue  dicit,  quia  nuntii  Sen- 
nacherib  per  quos  talia  mandaverat,  venientes  Hie- 
rusalem  steterunt  Juxtaaquffi  ductum  piscinn  supe- 
rioris  qus  est  in  via  agri  fuilonis,  vocaverantque 
regem.  Egressus  est  autem  ad  eos  Eliachim  fiiius 
Eichix  prxposiius  domus,  et  Sobnas  scriba,  el  Jo'9 
filius  Asaph  a  commentariis  (ibld,).  Sed  non  est 
egressa,  inquit  hic  prophcta,  qux  habitat  in   cxiiu, 


451 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


462 


Buhauditur,  quamvis  clamaret  Rapsaces  :  Haec  dieit  f^  aquilay  quoniam  eaptivi  ducti  $unt  ex  <d.   El   illio 


rex  magnuSyrex  Asayriorum.  Faciie  mecvm  quod  vobis 
est  utUe^  facile  mccum  benedictionem,  et  egredimini 
ad  me  {Isa.  xxxvi),  eto.  Habitat  quxdem  in  exiiu,  ut 
jam  dictum  est,  quia  vioiua  erat  BabyloDia  oaptivi- 
tas,  sed  tuuc  egressanon  cst,  neo  ipse  ingredi  per- 
missus  est,  dicente  Domino  per  Esaiam  :  Non  ingre- 
dietur  urbem  tianc^  nec  miltet  in  eam  sagittam^  nec 
occupabit  eam  clypeus,  non  circumdabit  eam  munitio 
(tsai.  xxxvii),  etc.  Sequitur  :  Principium  peccali  esl 
fiiix  Sion,  quia  tnventa  tunt  in  ie  seelera  Israet, 
Propterea  dabii  emissarios  super  hcereditatem  Geth, 
domum  mendacii  in  deceplionem  regibus  IsraeL  Ad- 
huc  hasredem  udducam  tibif  qutk  habitas  in  Maresa, 
usque  AdoUam  veniet  gioria  Israel.   Nomina   hso 


transite,  cum  dicil,  hoo  est  sine  dubio  transibitis ; 
et  hic  decatcare  et  tondere,  et  diiata  calviiium  /utim, 
idem  est  ac  si  dicat  :  Decalvaberis  ot  tondeberis,  et 
caivitium  tuum  dilatabis.  Verumtamen  cum  dicit, 
sicut  aqutla,  breviter  alios  pro  aliis  filiis  restituen- 
dos  sit^niflcat,  ut  vel  ipse  propheta  vel  quilibet  aliua 
spiritnalitor  inteliigens,  in  ipsa  pro  qua  dolere  po- 
terat  dccalvatione  ot  tonsione  Israelis,  oonsolatione 
non  oareat.  Quomodo  enim  vel  ad  quid  deoalvatur, 
sive  calvitium  dilatat  aquila  ?  Nimirum  certo  tem- 
pore  cam  senuerit,  veteres  pennas  amitlit  et  reroa- 
net  in  plumis;  sed  novis  renasceDtibus,  ipsa  juve- 
Descit.  Unde  et  Psalmisla  :  Renovabiturf  ait,  iicut 
aquilae  juventus  tua.  {Psal.  cii).  Ergo  spiritus  illad 


sunt   civilatum  in    tribu   Juda,  Lachis,  Maresa  el      propheticus  mystice  innuit,  quod  pro  filiis  delicia- 


Adolla.  Porro,  Geth  PalaBstinffi,  ut  jam  dictum  est, 
urbis  vocabulum  est.  Verumtamen  totus  hic  iocus 
obscurus  ost,  proplerea  quia  nihilrerum  gestarum 
ex  eis  Scriptura  refert  in  illo  adventu  Assyriorum, 
nisi  quod  cum  csteris  urbibus  commune  est,  quia 
ascendil  rex  As^yriorum  ad  universas  civilates  Juda 
munitas,  et  cepit  eas,  excepto  quod  de  Lachis  Ha- 
psacen  misisse  legiturin  Hierusalem  ad  regem  Eze- 
chiamcummanu  gravi.Ilaque  quia  nihil  suffraga- 
turdeScripturis,  quod  locum  hunc  splendidiorem 
reddere  possit,  nihil  estamplius  quod  lector  exigere 
possit  quam  ipsa  beati  Hieronymi  dicta  dubie  per- 
traclantis  (1),  et  quasi  navicula,  ut  fatetur  ipse, 
inter  saxa  et  acutissimos  scopulos  pro  posseregen- 
tis.  Venient  igiiur,  inquit,  o  Lachis  urbs,  idolis  de-- 


rum,  id  est  pro  filiis  carnaiis  Israei,  qui  et  a  fide 
exoiderunt,  et  de  terra  sua  captivi  roox  tradacendi 
eiant;  alii  non  filii  carais,  sed  filii  promissionis  et 
fidei  subrogandi  forent ;  atque  ila  rursus  juvene* 
scens  Israel  tanquam  aquila  renovata  plumis  ac 
peonis  floridis  ornata  in  ccBlum  volaret,  quodnuno 
fit  et  usque  in  finem  saeculi  fieri  non  desinii,  rena- 
scentibus  ex  omnibus  gentibus  fidelibus  tanquam 
Dovis  plumis,  et  carnalibus  filiis  tanquam  veteri- 
bus  plumis  198  in  omnes  gentes  perpetua  oapti- 
vitate  dispersis.  Sequitur  : 

Cap.  li.  —  Vx  qui  cogitatis  inutile^  et  operamini 
malum  in  cubilibus  vestris.  In  luce  matutina  faciuni 
iliud^  quoniam  contra  Dominum  est  manus  eorum, 
Ei  concupierunt  agros^  et  violsnter  tulerunt,  domos^ 


dita,  et  ad  te  quadrigx  et  equites  Assyriorum,  quia  C  g^g  rapuerunt,  et  calumniabaniur  virum  ef  domum 


et  in  te  inventa  sunt  scelera  Israel,  ei  tu  fuisli  prin^ 
cipium  idololuirirV  in  Juda  :  per  te  enim  quasi  per 
portam  impieias  decem  tribuum  migravit  Hierusaiem. 
Non  solum  autem  per  Lachis  tumultus  veniet  qua- 
drigx,  sed  et  super  Geth  metropolim  PalxstinXy 
de  qua  jupr.t  dixeram,  in  Geth  nolite  annuntiare. 
Mittet  enim  Assyrios  lairunculos  suos  quos  vocat 
emissarioSf  et  possidebit  domum  idoiolatria:  urbem- 
que  mendaciif  quse  in  suppiantationem  fuit  regibus 
Israel.  Quod  autem  sequitur :  Adhuc  hieredem  ad- 
ducam  tibi,  qufle  habitas  in  Maresa,  puichre  ailusit 
ad  nomen.  Quia  enim  Maresa  hsreditas  dtct/ur,  ad' 
ventum  in  cam  hosiium  pro  lueredibus  appellavit,  et 
usque  AdoUam  urbem  Judx  veniet   Maresa,  id  est 


ejus,  virum  et  haereditatem  ejus.  Idcirco  hxc  dicii 
Dominus  :  Ecce  ego  cogito  svper  familiam  isiam  ma- 
lumy  unde  non  auferetis  colla  vestra,  et  non  ambula- 
bitii  superbi,  quoniam  tempus  pessimum  est.  Hacte- 
Dus  dixerat  quod,  propter  scelus  Jacob  ot  proplor 
peccata  domus  Israel  tradenda  esset  Samaria,  ma- 
lumque  desceDsuruin  a  Domino  in  portam  Hierusa- 
lem,  et  omnes  populos  terramque  et  ploDiludioem 
ejus  scire  optaverat  justitiam  Domini,  sic  in  popu- 
luiii  quondam  suum  vindicantis,  sed  non  dixerit 
modum  sceieris  sive  peccatorum,  id  est  utrum  ta- 
liter  peccassent,  ut  iram  tantam  merito  sustinere 
deberent.  Utergoampliusjustitia  Dei  manifestetur, 
et  ipsi  inexcusabiles  cognoscHntur :  Fa?,  inquit,  qui 


hxreditas  quas  gloriosa  est  in  urbibus  Israet,  ut  ubi  D  cogUatU  inutiie,   et  operamini  malum  in  cubiiibus 


dicitur,  gloris  geniiivus  casus  sit  numeri  singutaris 
bujus  gloriae,  et  noii  nominativus  pturalis  hae  glorie. 
Vet  certe  ita  inteliigamus  :  Captivitas  Israel  quae 
evenit  Lachis  et  Gethj  et  Maresa^  usque  Adollam 
quoque  veniet,  expressiusque  legendum  est  gloria  Is- 
rael,  utper  antiphrasin  ignominia  vel  vasiitas  sen^ 
tiatur.  Nuno  idem  quod  pauio  ante  dixerat,  transite 
vobis^  habitatio  yuichra,  confusa  ignominia  verbis 
aliis  rursus  edicit :  Decalvare  et  iondere  super  fiiios 
deliciarum    tuarum^    ditata  calvitium  tuum  ticut 


vestris;  statimque  ad  auditores  conversus,  in  luce^ 
ait,  matutina  faciunt  iiludf  quoniam  contra  Domi^ 
num  esi  manus  eorum^  etc.  Modum  peccati  illorum 
in  eo  maxime  exprimit,  quod  ait  :  In  lucemaiutina 
faciunt  iilud^  quoniam  conlra  Dominum  est  mantu 
eorum.  Quid  enim  est  in  luce  matuiina^  nisi  ao  si 
dioat,  DOD  io  ignoraDtia  ?  Et  quid  est,  quoniam  con- 
ira  Dominum  manus  eortim,  aisi  ao  si  dicat,  dod  ex 
iDfirmitate,  sed  ex  superbia  (vel  sicut  Psalmista 
dioit)  quasi  ex  adipe  prodiit  iniquitas  eorum  (Psal. 


(1)  ComiueDt,  iD  Mich©am,  lib.  i,  cap.  1,  col.  1060-1061,  tom.  XXV. 


453 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN,  —  IN  JONAM.  LIB.  I. 


454 


Lxxu).  Hlc  namque  modus  peccati  est  deterrimos,  A  ^^  fecisseScriptura  manifeste  redarguit,dum  dicit : 


cum  qois  noD  per  igaorantiam,  non  per  inflrmita- 
tem,  sed  scienter  per  superbiam  peocare  cognosci- 
tur.Denique  si  per  ignorantiam  quis  peccat,  si  per 
infirmitatemderelinquit,adhucveniaprozimaestiIli. 
Unde  Psalmistaflrmiter  tenens  ancboram  spei :  De^ 
liciay  inquit,  juventutis  mese^  et  ignorantias  meas  ne 
memineris  {Psal.  xxiv).  Juventutem  pro  infirmitate 
pOBuit,  quia  videlicet  juventns  ipsa  magna  carnia 
infirmitas  est.  Porro,  peccator  superbus  Daminum 
eseacerbat,  et  Domi:ius^  sicut  ait  idem,  secundum 
multitudinem  irx  suse  non  quxret  (Psal.  x),  id  est 
pereuntem  non  requirei,veniam  iliinon  o(Tert,quia 
multum  iratus  est.  V£b  igitur  tibi,  o  Hieroboam,de 
oujus  peccatis  nunc  maxime  agitur,  ubi  premissum 


Dixilque  Hieroboam  in  corde  suo  (III  Reg.  xii),  eto. 
Unde  et  alius  propbeta  cum  de  vitulo  tuo  loquere- 
ivLT :  Ex  Israet,  inqQiit  ipse  est  ;  artifex  fecit  iltum 
{Ose.  viii).  Tu  es  iiie  artifex  notissimus  inter  om- 
ncs  artinces,qui  malum  operantur  vel  operati  sunt 
in  cubilibus  suis  id  est  adinvenerunt  de  cordibus 
8uis,qui  in  luce  matutina^  id  ost  cum  deliberatione, 
non  ignoranter,  sed  scienter,  ut  Jam  dictum  est, 
faciunt  iilud,  quod  ex  eo  raaxime  probatur,  quoniam 
contra  Dominum  est  manus  eorum,  id  est  quoniam 
peccatumsuum,  dum  redarguuntur,  fortiter defen- 
dunt  :  quod  fecisti  tu,  qui  redargutus  per  prophe- 
tam,extendisti  manum  tuam  contraDominum,sicut 
scriptum  est  :  Cumque  audisset  rex  sermonem  homi' 


est^  insi^elere  Jacob  omne  istud  ei  in  peccatis  domus  g  ^tj  Dei.quem  inctamaverat  contra  altare  Bethett  ex^ 


Israel  {Uich.  i).  Tn  enim  peccare  fecisti  Israel 
{III  Reg.  xxi),  et  idcirco  tu  solus  sufflcis  ut,  exem- 
pii  gratia,  venias  ad  medium  pro  omnibus,  quibus 
V6B  minatur.quiacogitant  inutile,et  operantur  ma- 
lum  in  cubilibus  suis,  in  tuce  matutina,  id  est  scien- 
ter  vel  cum  consilio  etquasi  sapienter  faciunt  illud, 
quoniam  contra  Dominum  est  manus  eorum.  De  te 
namque  sic  maniteste  Scriptura  testatur :  Dixilque 
Hieroboam  in  corde  suo  :  Nunc  revertetur  regnum  ad 
domum  David  ;  si  ascenderit  populus  iste^  ut  faciat 
sacrificia  in  domo  Domtni  in  Hierusatem^  et  conver^ 
tetur  cor  populi  hujus  wi  Dominum  suum  Roboam 
regem  Juda,  interficientque  me,  et  revertentur  ad 
eum.  Et  cxcoyitato  consitio  fecit  duos  vitutos  aureos, 
et  dixii  eis  :   Holite  ultra  ascendere  in  Hierusalem, 


tendit  manum  suam  de  altari,  dicens  :  Apprehendite 
eum,  et  exaruit  manus  ejus  quam  exienderat  contra 
eum,  nec  valuit  retrahere  eam  ad  se  {lllheg.  xiii). 
Hujnsmodi  ut  contra  Dominum,  ita  contra  fratres 
et  proximos  quibus  praevalent  impie  fortes,  et  for* 
titer  impii  sunt.  Unde  et  protinus  subjungil  :  Et 
concupierunt  agros,  et  violenter  tulerunt,  domosque 
rapuerunt,  et  calumniabanlur  virum  et  domum  ejus^ 
virum  et  hsereditutemejus,  Taiium  quoquequodfs 
illis  sit,  unus  pro  exemplo  satis  est,  videlicet  Acbab 
rex  Israel,  qui  concupivit  vineam  Nabotb,  et  quia 
noluit  eam  dare,  calnmniatus  est  cum  uxore  sua 
virum  eumdem  et  hffireditalem  ejus.  Calumnia  fuit 
ejusmodi  :  Sumile,  inquit,  duos  viros  fitios  Beliat 
contra  eum,  et  falsum  testimonium  dicant :  Benedixit 


Ecce  dii  tui,  Israet,  qui  eduxerunt  te  de  lerra  ^gypti  ^  Naboth  Deum  et  regem,  et  ducite  eum,  et  laptdate. 


{lll  Reg.  xii).  Hoc  inutite  cogitasti.  Inutite,  inquam, 
qui  non  profuit  tibi,  imo  pernoxium,  quia  pluri- 
mom  nocuit  tibi.  Nisi  enimistud  cogitasses,  melius 
etdiutiusregnarepotuisses  ;  quia  sic  perpropheiam 
dixerat  Dominus  ad  te  :  Si  igitur  audieris  ofnnia 
quae  prxcepero  tibi,  et  ambulaveris  in  viis  meis,  et 
ero  tecum,  et  xdificabo  iibi  domum  fidetem,  quam 
eedificavi  David,  et  tradam  tibi  Jsrael  {lll  Reg.  xi). 
Quia  vero  cogitasti  hoc,  non  solum  cogitando  et  fa- 
eiendo,  non  conflrmasti  regnum  tibi,  verum  etiam 
nimis  infeliciler  te  et  thronum  tuum  deturbasti,  se- 
cnndum  verba  ejusdem  Domini  per  eumdem  pro- 
phetam  dicentis  :  Quiasic  fecisti,  ego  inducam  mala 
super  domum  Hieroboam,  et  percuttam  de  Hieroboam 


sicque  moriatur  (III  Reg.  xxi),  et  ita  factum  est. 
Talia  fuerunt  scelera  Jacob,  et  talia  peccata  domus 
Israel,  cujus  inter  reges  isti  duo  Hieroboam  et 
Acbab,  cum  uxore  sua  Jezabelnotissimi  in  sceleri- 
bu8Sunt,quorumapeccatisneque  reges  neque  po- 
pulares  recesserunt,  imo  usque  adeo  tandem  in  pe- 
jus  progressi  sunt  ut  contra  ipsum  Dominum  Gbri- 
stumcogitarent  inulile  et  operarentur  malum  ita 
ut  virom  ejusmodicalumniarenturet  hffireditatem 
ejus  dicentes  cum  vidissent  eum  :  Hic  est  hxres^oe- 
cidamus  eum,  et  nostra  erit  hxreditas  {Mare.  xii), 
Vffi  igitur  illis.  Nam  idcirco  hsc  dicit  Dominus  : 
Ecce  cogilo  super  familiam  istam  matum,  unde  non 
auferetis  colla  vestra,  et  non  ambulabitis  superbi. 


mingentem  ad  parietem,  et  ctausum,  et  novissimum  "  quorum  tempta  pessimum  est.  Videmus  ita  factumi 


in  Israel ;  et  mundabo  retiquias  domus  Hieroboam, 
sicut  mundari  sotei  fimus  usque  ad  purum.  Q%U 
mortui  fuerunt  de  Hieroboam  in  civitate,  comcdent 
eos  canes  ;  qui  auiem  mortui  fuerint  in  agro  vora^ 
buni  eos  aves  cceli,  quia  Dominus  locutus  est  (III 
Reg.  xiv).  Ergo  nimis  inutiie  fuitquodcogitasti,  et 
idcirco  omnium  illorum  exemplum  merito  fleride- 
boisti,  qui  similiter  inutile  cogitant,  et  operantur 
malam  in  cubilibusguis.  Quinam  sunt  illi  ?  Nimi- 
rum  omnes  qui  ejusmodi  sunt,  ut  non  ab  aliuno 
inducantur,  sed  proprio  decorde  malum  confingnnt 
el  adinveniont  de  semetipsis,  utpote  malitio8i,qQod 


quia  videlicet  decem  tribusjugum  Assyria  potesta- 
tissubierunt,  de  quo  auferre  colla  sua,  nec  potue- 
runt  nec  possunt ;  tribus  autem  Juda  in  Babylonem 
ducta,  rursus  quidem  de  illa  captivitate  collum 
suum  abstulit,sed  rursumcaptivantibusRomaniscol* 
luml  99suum  Jam  erigere,vel  superbi  ambulare  non 
possunt ;  suntenim  contemptibiles  coram  omnibus 
hominibus  tempusquepassionum  est  illis,  maxime 
pro  civitatequa  sunt  excscati.  Sequitur :  In  dieitla 
sumetur  super  vos  parabola,  et  cantabitur  canticum 
cum  suavitate  dicentium  ;  DepopulationevastatisU" 
mtu ;  pars  poputi  mei  commulata  est.  Quomodo  rece^ 


455 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


456 


dit  a  me,  cum  revertatur^  qui  regiones  nostras  divi-  A  cerforum  hinnulumnon  cessetinsequi.Dicirousita- 


dal  ?  Propter  hoc  non  erit  libi  mitlens  funiculum  for- 
tis  in  cce'u  Domini,  Sensum  Scripturarum  sensum 
verum  quosrereet  iadagare  cupicQtes,  silvaticarum 
venatioQum  recordamur.quarum  in  usu  quinaiu  ca- 
nes  veraciter  venatici  sint,  comprobaatur.Namqui 
ejus  nalurse  vel  sagacitalis  non  sunt,  ut  venationis 
infatigabili  dilectione  trahantur,moxut8pineli8,aut 
paludibus,  aut  scopulis  vel  rupibus  oCTensi  fuerint, 
fugientem  capream  aut  hinnulumcervorum  segnes 
obliviscuntur.et  addomestica  cubicula  vacui  rever- 
tuntur.Qui  autem  caaes  ingeaui  vel  aaturaliter  sunt 
venaticijaullius  difficultalis  ofTensioae superantur ; 
sedeunt  perniciler  per  a8pera,perinvia,  quo  semel 
aspectce  venatioQiLdeleclabiliodoretrabaatur,qua8i 


que,  quia  dies  illa  sive  tempus  pessimum,  in  qnu 
parabolam  super  illos  sumendam.canlicumquecum 
suavitatecantandum  prsdixit,  lempus  pra^sensest. 
Nunc  enim  super  illo  parabolam  8umpsimus,vide- 
licet  ex  quo  Apostolus  sic  praescripsit,  ut  diceret : 
Exc  autem  omnia  in  figura  contingebant  illis  (/  Cor. 
x).  Nimirum  quod  et  corpora  illorum  in  deserto 
prostrata  sunt,  qui  Rubrum  mare  tr8n8ierant,elin 
Mose  baptizati  fuerant  in  nube  et  in  mari,  et  illuo 
quod  decem  tribus  a  domo  Oavid  sciss»  8unl,etin 
Assyrios  captivitate  abierunt,et  illud  quod  Hierusa- 
lem  civitas  sancta  Chaldaico  ignoconflagrdta  e8t,6t 
Juda  in  Babylonem  transmigravit,  parabola  magna, 
parabola  super  omnes  illos  sumpta  nobis  est.Deni- 


morituri  nisi  capiant,  miserabiliter  geaiebundi  nisi  g  que  secundum  horum  simililudinem  damna  Eccle 


apprebendaat.Si  caaes  Domiai  8umus,seasus  veri- 
tatisiasaoctarumScripturarumsilvadeasissimave- 
natio  nobis  est.  Gurrimus  ut  comprehendamus  ;  et 
tuaclaeli  sumus,  tunc  coram illo  laetari gestimus,  si 
interomnes  litters  difncultatesperseveranter  inten- 
ti,  sensum  bonum  et  uiilem,qui  lectorem  aedificet  et 
velutconvivam  obIcctet,reportamu8.Capitulum  prs- 
seas  secuadumsahuum  jam  dictam  similitudiaem 
difllcile  esl  adeo  ut  propter  difHcultatem  ejus  dicat 
B.  Hieronymus,et  studiosus  seasuum  tractator,  et 
fidelis  litteroe  interpres  (2)  :  Si  quts  autem  in  lege 
Domini  die  ac  nocte  meditatus,  majus  habuit  studium^ 
majus  ingenium^  otium,  gratiamque  et  potest  de  prcP- 
senti  capitulo  probabitius  atiquid  dicere,  non  sperno^ 


siae,  qus  de  multiludine  crcdentium  &ive  nomine  te- 
nusCbristianorum  frequenteracciderunt  mater  Ec- 
clesia  considerat,  et  ad  correctionem  fivead  conso- 
lationem  filtorum  parabolas  ejusmodi  saepiusreci- 
tat,  &ivecumfal8ifratre8quieumdemprofiterifidem 
videntur,  propter  malos  mores  slernae  promissionis 
lerra  digniaestimantur,quasi  in  deserto  prosternun- 
tur,  sivecum  manifeste  Hsretici  fidei  veritalem  ab- 
dicantes,  veraciter  sese  scindunt  a  domo  David  et 
impiorum  dogmatum  vitulos  fabricantur,  quasi  au- 
reo  fulgore  nitidi  sermonis,  ad  simpiices  dccipien- 
dos  semper  intcnti  Quid  de  Babylonicacaptivitate 
dicam?Nunquidsolummodo  parabola  nobisest,  el 
non  etiam  suave  cantieum  ?  Denique  quoties  canta- 


non  invideo,  quin  potius  cupio  ab   eo  discere  quod  q  mus  :  Super  flumina  Babylonis  itlic  sedimus  et  flevi- 


ignorOj  et  tibcnter  me  discipulum  profitebor  dummodo 
dcceatj  et  non  detrahat.  Nihit  enim  tam  facilequam 
otiosum  et  dormientem  de  aliorum  labore  et  vigitiis 
dispuiare.  Hsc  ille  pro  difficultate  dixit  pr«seatis 
capituli,  quo  sic  per  hunc  prophetam  dictum  est: 
In  die  illa  sumetur  supervos  parahola,  et  cauiabitur 
canticum  cum  suavitaie  diceniium  :  Depoputatione 
vastalisu7ftus,eic.j  utsupra.  Reddideratautem  bunc 
scnsum  :  Sicut  enim  mala  operati  suntcontra  Do- 
minum^  sic  malacaptivitatis  perpetuasustinebunt, 
et  in  taalam  venient  angustiam,  ut  omnia  eorum 
cantica  ct  psalmi  vertanturinluctum,nihilque  aliud 
noverit  lo(iui  popuIus,ni8i  hoc,depopulatione  vastati 
sumus  sivo  miseria    miseri  facti  sumus.  Terram 


mus  dum  recordaremur  tui,  Sion  (Psal.  cxxxvi),  etc. 
oanticum  cantatur,  super  illos  sumptum  et  nobis 
oongruum,  qui  revelatosin  Christo  babentesoculos 
in  illa  captivitatc,  quie  tunc  per  Nabuchodonosor 
unipopuloaccidit  universalem  intelligimus  captivi- 
tatem  humani  generis,  quae  perdiabolum  evenit  in 
Iransgressioae  primi  hominis.  Et  laliter  cantare,est 
diccre,  depopulutione  vastati  sumus  ;  quod  verum 
est,  ita  ut  etiam  veraciter  dicamus,  morte  morlui 
sumus.  Nam  in  Adam  omnes  moriuntur  (/  Cor.  xv). 
Quod  autem  subjungitur,  pars  poputi  meicommutaia 
estj  propriusad  quempiam  degente  iUa  eleclum  et 
eanctum,  verbi  gratiaad  Apostolum  pertinet,cujus 
populus  secundum  carnem  Judaicus  populus  est. 


quippe  repromissionis,  quoe  prius  duabus  el  semis  ^  Nam  illius  populi  sui  quae  pars  fuerit  exprimit  his 
tribubus  forte  divisa  fuerat  trans  Jordanem  Mosen      yerbis  :  Quorum  adoptio  est  fiiiorum  et  gloria  et  tes- 


mittente  funiculum  (Num.  xxxii),  et  postea  ab  Jesu 
Navc  tribubus  reliquis  diepevixl^ (Josue  xiii).  Haec 
gcntibusRomano  mensoredivisa  est.  Et  nemo  fuit 
qui  prohiberet,quin  potius  cum  universas  obtineant 
nationes,  nullus  est  in  Judaeis  qui  antiquum  pristina 
liberlate  possideat  8tatum.  Haec  ergo  cum  dicit,  et 
cum  plura  similia  diversis  in  locis,  biantem  alque 
latrantem  canem  auditorem  reddit,  ut  sicutin  ple- 
risque  sic  et  in  praesenli  loco  seipsum  adhuc  subesse 
sentiens  quantumvis  fugientom  velut  capreara  au^ 


tameyitum,  et  legistatio,  et  obsequium,  ei  promissa^ 
quorum  patres  et  ex  quibus  Christus  secundum  car- 
nem  qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in  sxcula. 
Amen  (Rom.  ix).  Dicat  ergo  sive  idem  apostolus, 
sive  quiiibet  alius  ex  illo  populo  sanctus  et  verus, 
pars  populimei  commutata,  id  cst  tota  dignitas  Ju- 
daeis  ablatael  gentibus  dalaest.  Quod  dum  dicitur, 
et  flt,  sumitursuper  eos  etiam  in  illa  parabola,  de 
duobus  fratribus,  Jacob  et  Esau  (Gen.  xxv),quiavi- 
deiicet  secundum  rem  illorum  corporalitergeslaroy 


(2)  Comment  in  Michaeam,  lib.  i,  cap.  2,  col.  H68,  tom.  XXV. 


457 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  L 


458 


flt  boc  spirituale  mysterium,  dum  spiritualiaprimo-  A.  loquentes^  nunquid  abbreviatus  est  Spiritus  Domini, 


geaita  Judaorum  oommutata,  id  est  supplantatori 
populo  gentium  data  sunt.  Nimirum  talis  assumptio 
parabolffl  vel  cantici,  digna  est  prfflsenti  prfficonio 
spirituB  prophetici,  quia  magna  est,  et  ad  illam  per- 
tiuet  assumptiooem,  de  qua  cumloqueretur  Aposlo- 
lus  :  Qux^  inquit,  a&sumptiOy  nisi  vita  ex  mortuisl 
(Rom.  XI.)  Dicitur  autem  hujusmodi  parabola  cum 
suavitate  dicentium,  Vere  namque  suave  esl  hujus- 
modi  canticum,  eis  duntaxal  qui  dicunt,  et  dicere 
sciunt.  Nam  econtra  illis  super  quos  dicitur,  secun- 
dum  ejusmodi  parabolam,  nimis  amarum  est  tor- 
mentam.  Ubi  autem  &\c\i\xT,commiUata  estparspo» 
puli  meif  ut  sequens  versiculus  cobfflreat,  subau- 
diendum  esl  ejuiantis  atque  dicentis  :  Quomodore* 


aut  tales  sunt  cogitationes.  Porro  qui  sensus  sit 
quotidiano  experimenlo  fere  perdoceri  possumus. 
Quoiies  oamque  iilis  loquimur  dicentes  condemnari 
omnem  bominem  in  Ghristum  noncredentem,nec 
Judfflum  pertinere  ad  salutem  Christo  iccredulum, 
juxta  illud  :  Qui  autem  incredulus  est  Fitio,  non  vi- 
debit  vitamy  sed  ira  Dei  manet  in  eo  {Joan,  iii), 
quanto  magis  quoque  de  Scripturis  antiquioribus 
istud  comprobari  nitimur.  Tanto  bellicosius  scutum 
contra  arripiunt,  scutum  cordis  sibi  faciuntmagni- 
tudinem  patrum  suorum,  dicentes  impossibile  esse 
ut  condemneturgenusillorum,  etistud  quoquedi- 
cunt.  Nunquid  meodax  est  Deus,  autmutabilis  est 
Deus  ?(Num,  xxiii.)  Nunquid  sicut  homo  diversis  vo- 


cedei  a  me^  cum  revertatur  qui  regiones  nostras  divi'  n  luntatibus  variatur,  ut  olim  circumci8ione,nuncau- 


dat  f  Sicut  enim  prffldictus  Esau,  roagno  clamore 
irrugiens  et  ejulatu  magno  flens  :  Juste^  inquit  vo- 
catum  est  nomen  ejus  Jacoby  supptantavit  enim  me  in 
300  alteravice;primogenitamea  antetulit^et  nunc 
seeundo  subripuit  benedictionem  meam  (Gen,  xxvii). 
Sic  populus  Judaicus  credentem  exgentibuspopu- 
lum  jam  altera  vice  contra  sereversum  esse,  el  non 
desislere  videns  dolet  et  torquetur,  dicitque  :  Quo- 
modo  recedet  a  me  cum  revertatur^  qui  regiones  no' 

stras  dividat  ?  Regiones  namque  Judeorum  in  eo 
revertente8dividimus,quodgu8tatadulcedineprimo- 
genitorum  quaeante  tulimus,  id  est  prffldicatione 
Evangelii  quam  suscepimus,  iterumsuccingimur,et 
omnes  Scripturas  eorum,  legem  et  prophetas  et 


tem  baptismum  subire  debeamus ;  ut  olim  flrmave- 

rit  nobiscum  pactum  et  cum  patribus  noslris,  et  nunc 

ad  inimicitia8Conversu8  8it?Nimirumsicutnunc  de 

Judicio  futuro,  ita  et  tunc  quando  prfflnuntiabant 

propbetffi  adventum  Assyriorum  sive  Chaldffiorum, 

et  in  caplivitatem  itarum  esse  propter  peccata  po- 

pulum  ilium,  tolum  quod  dicebatur  repellebant,  et 

incredibile  esse  volebant,  impossibileeBse  decerta- 

bant,  taliter  derelinqui  sanctum  popuium  et  sanctam 

progeniem  Patrum  8anctorum,locum8anctum,tem- 

plum  pulcbrum  etgloriosuni.  Dicebantergo  secun" 

dum  verba  hfflc,  nonstillabit  super  istos^  etnon  com^ 

prehendet  eos  confusio,  Nunquid  abbreviatus  esl  spu 

rittis  Domini,  aut  tales sunt cogitationes  ejusf  dice- 

banl,  inquam,  mendaces  et  blasphemos  esse  pro- 


psalmos  invadimus,ChriBto  regiones  istas  metiente      banl, 

ac  dividente,  id  est  sensum  nobis  aperiente  ut  intel-  ^  pheta8,imo   nec  propbetas  sed  audaces  dici  debere 


ligamus,  optaret  nos  Judfflus  recedere  saltem  con* 
tentoB  primogenilis,  id  est  verbo  Bvangelii,  quod 
oportebat  illum  primum  loqui,  sed  non  desietimus 
nisiomaeB,  ut  jam  dictum  est,  Scripluras  rapientes 
Bpoli.itos  illos  et  ab  omni  veritate  nudoa  esse  osten- 
damus.  Gum  igitur  seoundum  ejusmodi  parabolam 
popalus  iste  sit  Esau,  qui  ante  primogenita,  et  ae- 
caodo  aaiverBas  fflternffi  benedictionis  regiones  per- 
didit,  recte  nox  dicitur  illi  :  Propter  hoc  non  erit 
libi  mittens  funiculum  sortis  in  castu  Domini,  Et  est 
sensus  :  Quoniam  tu,  o  popule  carnalis,  qui  te  se- 
mea  Jacob  existimas,  talis  effectus  es  utreote  de  le 
taiis  parabola  sumpta  ait,  et  canticum  quo  decanta- 
ris,  quod  sis  Esau  quod  sis  multitudo  incredula. 


Bycopbantas,  qui  auderent  dicere  quod  stillare  de- 
beret  ira  de  oqbIo  super  Abrahffi  fllios,  super  genus 
Isaac  ac  super  stirpem  Jacob,  quod  gentem  sic  ma- 
gniflcatam  et  honoratam  comprebenderet  confusio, 
quod  tam  brevis  diceretur  esse  spiritus  Domini,  ut 
tam  cito  poBniteret  eum  super  bonis  qufflpromiserat 
illis,  et  quod  tales,  id  est  tam  mutabiles  diceretur 
habere  cogitationes  Deus,  qui  est  incommutabiliB. 
Siquidem  aiebant :  Homines  isti  non  quaesierunt  pa- 
cem  populi  hujus,  sed  malum.  Hffic  ergo  intuens 

propheta,  imo  per  prophetam  Dominus  :  Ne,  inquit, 
loquaminiy  loquentes  verba  hujuscemodl.  Quidenim 
Nonne  verba  mea  bona  sunt  cum  eo  gui  recte  gradi- 
tur  ?  Et  econtrario  poputus  meus  in  adversarium  con^ 


quse  quamvis  mare  transieril,  prostrata  est  in  de-  D  surrexit,  Ac  si  dicat :  Ut  quid  talia  loquimini,  et 


serto,  nec  terram  promissionis  intravit;  quod  sis 
illa  turba  que  scidit  se  a  domo  David,  etvitulosau- 
reoB  fecit ;  propter  boc,  nullus  de  tuoccBtucomputa- 
bitur  inter  eos«  qai  vocati  sunt  a  Domino  ut  promis- 
sionem  accipiant  fflternffl  bffireditatis.  Sequitur  : 
Ne  toquamini  loquentes,  non  ftitlabit  super  istos,  non 
eomprehendrt  eos  confusio,  dicit  Dominus  domus  Ja* 
cob.  Nunquid  abbreviatus  est  spiritus  Domini,  aut 
tales  sunt  cogitaiiones  ejus  ? 

Ordo  verborum  est  :  0  domus  Jacob,  Dominus 
dieit  :  Ne  toquamini  loquentes,  non  stiHabtt  super 
illosynoncamprehendeteos   confusio.  Ne  toquamini 

Patrol.  CLXVIU. 


quasi  pro  me  ffimulamini,  declamando  quod  ego 
eim  Deus  fldelis,  Deus  patiens  et  longanimis  :  quod 
non  essem,  si  stillaret  a  me  malum  super  vos,  si 
comprehendt:ret  vos  confusio  ?  Nonne  etcum  istud 
vobis  fecero,  nihilominus  verba  mea,  cum  quo  esse 
debent,  cum  eo  sunt  bona  et  prospera.  Et  quis  ille 
esl,  nisi  is  qui  recte  gradilurt  Nimirum  econtrario 
debent  esse  dura  et  adversa  cum  eo  qui  non  recte 
graditur,qui  in  contrarium  consurrexit,  quod  fecit 
populus  meus.  Consulite  ipsamquamsuscepistisle- 
gem,  et  ipsa  respondebit  vobis  quales  intermeetvos 
conditioneB  fuerint.  Exempli  gratia  :  Custodi  ergo 


459 


RUPEaTI  ABBATIS  TDITBNSIS 


460 


prwceplOj   et  cxremonias^  atque  judicia^  qux  ego  A  ous  eidem  David,  super  tunicam  pallium  quoque 


mando  tibi  hodie  ut  facias.  Si  cusiodieritis  et  (eceri" 
tis  eay  custodiet  Dominus  Deus  iibi  pactum  et  mist' 
ricordiam  quam  juravit  patribus  tuis  {Deut,  vi).  £n, 
inquit,  propono  in  conspectu  vestrotiodie  benedictio- 
nem,  et  maledidionem  :  benedictionem,  si  obedieritis 
mandatis  Domini  Dei  vestri ;  maledictionem^  si  non 
audieritis  mandata  Domini  Dei  vestri  {Deut.  xi). 
Bcce  autem  populus  meus  maadata  mea  non  custo- 
divit,  sed  in  contrarium  consurrezit.  Nunc  ergo 
exigere  potest  aut  debet,ut  cum  eoverba  mea  bona 
sint,  ut  esse  debent  cum  eo  qui  recte  graditur,  et 
non  potiue  maledictionemsubire,  sicutin  conditio- 
nalis  legis  decreto  coutinetur  i*  Ad  haec  tanquam  sic 
quaereret  populus  in  quo  mandatis  Domini  non  obe- 


addidit  (II  Reg,  v).  Et  congrue  sicut  per  Israelem 
paliium,  sic  etper  tuaicam  domus  Judaiutelligitur, 
quia  videlicet  sicut  tunica  propius  hsret  corpori 
quam  pallium,  sic  tribus  Juda  propinquior  quam 
cetern  tribus  fuit  ipsi  David  :  nam  ipse  ez  illa  tribu 
exstitit.  Igitur,  o  popule  meus,  si  quffiritiscurdixe- 
rim,  ^(  econtrario  popuius  fneus  in  adversarium  con* 
surrexii,  ecce  dico  vobis,  quia  desuper  tunicam  pal» 
iium  sustuiisiisy  id  est  vosmetipsos  semini  David 
ademistis,  vosipsao  decem  tribus  ab  ipsorecessistis, 
ut  a  me  quoque  recederetis,  sicut  et  fecistis.  Nam, 
relicto  altari  et  templo  meo,  spretis  promissionibus 
seminis,  quod  est  Gbristus,  qus  dicte suntad  David, 
vitulos  aureos  quos  fecit  Hieroboam  coluistis  et  co- 


dierit,  sed  potius  in  adversanum  consurrexit,  pro-  n  lere  non  destitistis.  Hoc  agentes  sive  agere  jamdu- 


tinus  subsequitur, et  dicit :  Desupertunicampallium 
subtulistis^  ei  eos  qui  transibant  simplidter^  con- 
vertistis  in  beilum.  Muiieres  populi  mei  ejecistis  de 
domo  deliciarum  suarum^  a  parvulis  earum  tulistis 
iaudem  meamin  perpetuum,Surgite  et  itey  quia  non 
kabetis  hic  requiem.  Propter  immundiliam  ejus  cor- 
rumpetur  putredine  pessima.  Gausas  reddidit  ex  qui- 
bus  convincitur  populus,  quod  in  adversariumcon- 
■urrexerit.  Oportebat  autemcausasesseuniversales, 
id  est  ad  universum  populum  pertinentes,  quoniam 
non  de  uno  homine,  quod  in  adversarium  consurre- 
zerit,  sed  de  universo  populo  dictum  est  per  apo- 
strophen  ad  universum  populum,  desuper  tunicam 
paliium  sustulistis,  et  ceetera  omnia  verbis  praeteriti 
tempori8,'quod  non  videretur  adeo  esseconveniens. 


dum  intendentes,  eos  qui  transibant  simplicHercon" 
vertistis  in  bellum.  Quinam  erantilli?Nimirumipse 
David  et  viri  ejus,  viri  fortes,  imo  fortissimi,  ct 
quanlum  fortes,  tantumsimplices,  id  est  boua  fide 
etsimplici  cordecum  Deo  et  hominibus  ambuiantes. 
lllosj  inquam,  convertistis  in  bellum,  constituentes 
(fuper  vos  regem  Absalon  adversus  patrem  suum 
IV  Reg,  XXIII),  et  illo  mortuo  rursus  sequentea 
Seba  filium  Bochri  (II  Reg.xx),  Jam  tunc  pene  de- 
mper  tunicam  patiium  modo  jam  dicto  sustulistU, 
quia  videlicet  buccinante  Seba  et  dicente  :  Non  est 
nobis  pars  in  David,  neque  hsereditas  in  filio  Isai 
(III  Reg,  zii);  separatus  est  omnis  Israel  a  David, 
et  ita  sine  pallio  parumper  remansit  in  sola  tunica, 
quia  soli  adhfleserunt  ei  contribules  sui  viri  Juda. 


si  tantummodo  de  quotidianis  loqueretur  injuriis  ^  Peccaverat  namque  in  Uriam,  et  idclrco  iaborabat. 


sive  rapinis.  Igitur  ubi,  quando  et  quomodo  popu- 
lus  Domini  ita  in  adversarium  consurrexerit,  utde* 
iuper  tunicam  pallium  sustuieritj  et  cstera  haec  fa- 
ceret,  de  sanct»  ScripturaBrationibus  proferendum 
est,  et  nihilominus  quis  ilie  fuerit  cujus  desupertu- 
Dicam  pallium  sustulerunt.  Hoc  facere  cupientes, 
primum  qujcrimus  quid  rationis  fuerit  quod  Achaz 
propheta  loquens  cum  Hieroboam  in  sermone  Do- 
mini  deregno,  pallio  novo  quo  indutus  erat,  rem 
901  ipsam  taliter  signiflcavit,  ut  scinderet  il- 
lud  in  duodecim  partes,  tolte,  inquit,  tibi  decem 
icissuras.  Basc  enxm  dicii  Dominus  Deus  Israel  : 
Ecce  ego  scindam  regnum  Salomonis  de  manu  ejus, 
et  dabo  tibi  decem  Iribus  (III  Reg.  xi)  Profecto   per 


subtrahente  Domini  ad  breve  tempus  pacem  ve- 
Btram,  non  tamen  auxilii  sui  gratiam,  quia  citius 
illo  propitio,  itarecepit  pallium  sicut  ettunicam,  id 
est  Israelem  sicut  et  Judam.  At  ubi  peccavit  filius 
ejus  Salomon,  non  in  unum  hominem,  sicut  ipse 
David  in  Uriam,  sed  inipsum  Deum,  colendosdeos 
alienospropter  mulierura  concupiscentiam,  tuncin- 
firmata  est  domus  David,  etvos  prsvaluislis  toliere 
illi  pallium  :  nec  enim  vobis  resistere  potuit.Quare? 
Ante  enlm,  inquit  Dominus,  factum  est  verbum 
hoc,  id  est  judicium  hoc,  vldelicet  ut  non  posset 
resistere  domus  David  exigentibus  peccatis,  ut  di- 
mitterem  vossecundum  desideriacordis  vestri.  No- 
tanda  proprietas  dictionis,  quia  sic  est  dictum,  ut 


pallium  suum  regnum  Israel  satismanifeste  signi-  D  eos  qui  transibani  simplieiter,convertistis  in  bellum. 


ficavit,  atque  idcirco  factum  illud  hic  in  prssenti 
loco  oum  diciiuTj  desupertunicampailiumsustulistiif 
no8  animadvertere  facit,  qu®  ccBlestis  gratia  puero 
auo  David,  quasi  pallium  super  tunicam  dederat 
Israel  et  Judam,  ut  super  nlrumque  regnaret.  Prius 
quasi  tunica  induerat  illum  quando  regnum  deditei 
primum  super  Judam  solum.  Septem  quippe  annis 
regnavit  in  Hebron  superdomum  Juda,  priusquam 
regnaret  super  omnem  Israel.  Quando  vero  vene- 
runt  univers»  tribus  ad  David  in Hebron  et  unxerunt 
eum  regem  super  se;  cum  jam-septem  annis,  ut 
diximus,  regnasset  super  domum  Judatunc  Domi- 


Transire  namque  sanctorum  et  electorum  est,  qui 
manentem  hic  civitatem  non  habent,  sed  futuram, 
ioquirunt  {Hebr.  xiii),  secundum  nomen  Hebrso- 
rum,  de  quibus  David  tam  fide,  quam  carne  ortus 
est.  Hebrsi  namque  Laline  dicuntur  transitores. 
Ejusmodi  fuerunt  David  et  Ezechias,  et  Josias,  et 
caetera  domus  David  fidelis,  intra  quam  et  domum 
Hieroboam,  sicut  Scriptura  refert,  semper  bellum 
fuit  (III  Reg.  zix).  Juzta  quam  similitudinem  nunc 
osque  semper  bellum  est,  et  eril  usque  in  finem  sm- 
culi,  inter  eos  qui  in  presenti  ssculo  animum  fi- 
gunt,  et  eos  qui  ad  «terna  futuri  saBcnlibonatrans- 


461 


COMMENT.  IN  XH  PROPH.  MIN.  —  IN    MICH.  LIB.  I. 


462 


ire  saiaguQt.  Igitureteo5,  inquit.^m  transibant  sim^  j^  quam  faroiliariter  ad  te  conversus  spiritus  prophe- 


pliciier  converlistis  in  bellum^eim  ilio  bello  malum 
obstinuistis  triumpbum.Quomodo?A/u/t>re5,inquit 
poputi  mei  ejecistis  de  domo  deliciarum  suarum^  ei  a 
parvulis  earum  tulistis  laudem  meam  in  perpetuum, 
Qusnam  erant  mulieres  populi  mei,  nisi  homines 
innrmiores  in  vobis,  qui  populus  meus  esse  debui- 
stistQase  autem  erat  domus  deliciarum  ejusmodi 
mulierum,  nisi  domus  mea  in  Hierusalem,  domus 
orationis  in  qua  invocabatur  nomen  meum  ?  De  illa 
domo  vosmulieresillasejeeistiSyid  esl  inflrmioreset 
paapere8,qaibusprffivaiui8ti8,8ioutaiulieribus8olent 
viri  pravalere.E/ecMfM,  inquam,videlicet  tenendo  et 
tenericegendo  illad  ediotum  Hieroboam. iVo/i^  ultra 
ascendere  in  BierusalemjSed  ite  ad  adorandum  vilulum 
usquein  Dan  (III  Reg.xu).  Ita  ejiciendo  mulieres  a 
parvuli8earum,tuli8ti8laudemmeaminperpetuum, 
idestignorantemeterrantemmullitudinemfecistisyin 
malo  perseverarCyUt  nunquara  recederent  a  peccatis 
Ilieroboam.Notandahictrinadistinctiopeccantium, 
quam  in  sanctis  Scripturis  animadvertere  solemus, 
ita  at  eorum  qui  per  ignorantiam,et  eorum  qui  per 
infirmitatem,  et  eorum  qui  per  superbiam  peccant. 
Nam  qai  per  superbiam  peccant,  ipsi  sunt  contra 
qaos  maxime  invehitur,  sic  incipiendo,  et  econtra- 
rio^  populus  meus  in  adversarium  consurrexit.  Qui 
autem  per  infirmitalem  peccatis  oonsentiunt,  ipsl 
seqaenti  loco  denotantur  dicendo :  Mulieres  populi 
mei  ejecistis  de  domo  deliciarum  suarum.  Porro  qui 
per  igDorantiam  delinquunt,ipsi  sunt  de  quibus  ait: 
A  parvulisearum  tulistis  laudem  meam  in  perpetuum 


ticus  qui  dixerat,  surgiteet  ite,  quia  non  habetis  hic 
requiem^  dicit  tibi,propter  immundiliam  Hieroboam 
corrurapetur  Israel  putredine  pessima.Quam  prop* 
ter  imraunditiam  ?Nimirum  propter  vitulorum  cul- 
tum,qui  magna  est  immunditia  ejus  qui  fecit  eos. 
Si  enim  de  uno  vitulo  quem  fecerant  in  deserto  ve- 
raciter  dictum  est :  909  Videns  ergo  Moses  popU' 
lum  quod  esset  nu(ia/u5,spoliaverat  enira  eum  Aaron 
propter  ignominiam  sordls  (Exod.  xxxii),  quanto 
magis  de  duobus  recte  dicitur  propfer  immunditiam 
ejuSy  qui  illos  fecit  ?  Igilur  propter  immundiiiam 
ejus^  propter  non  dominos,  sed  vitulos  ejus,  quia 
factus  est  immundus,Israel  corrumpetur,nonqua- 
licumque,  sed  pessima  putredine,  id  est  non  sola 
corporum  qu»  nunc  imminet  captivitate,  sed  ani- 
marum  quoque  abjectioneetirrecuperabilidamna* 
tione^  quia  pmnitentiam  nolueruntagere.His  dictis 
ex  imperio  Oomini,  statim  ex  affectu  proprio  sab- 
jungit  :  Utinam  non  cssem  vir  habens  spjritum^  et 
mendacium  poiius  loquerer.  Non  enim  absque  dolo- 
re,  sine  misericordia,  sine  compassione  circa  genus 
suum  esse  poterat  homo  Oei,  quamvis  oontra  eos 
inveheretur  in  sermone  Oomini  zelo  tam  vehemen- 
ti,  sicut  nec  Apostolus  cum  adversus  idipsum  ge- 
nus  suum  vehementerinveheretur,declamandocffi- 
citatem  ejus,  ita  praelocutus  est :  Veritatem  dico  in 
ChristOy  non  meniiory  testimonium  mihi  perhibente 
conseientia  mea  in  Spiritu  sancto,  quoniam  tristUia 
est  mihi  magna,  et  continuus  doior  cordi  meo  {Rom. 
ix).  Nam  quo  pondere  statim  ibidem  8ubjungit,op- 


Omnes  pariter  inexcusabiles  sunt,  et  illi  fortes  vi-  ^  tabam  enim  ego  ipse  anathema  esse  a  Christo  pro 


ri  simpliciam  debellatores,  qui  fortiter  despoliave- 
runty  et  ille  mulieres  que  cum  viri  esse  deberent, 
effeminatos  tali  in  periculo  animos  habuerunt,  ti- 
mendo  homines  plus  quam  Oeum,  et  illi  parvuli 
sensu  qui  soientiam  Dei  non  habuerunt.  et  omnes 
pariter  una  sententia  feriuntur,  quam  protinus  de- 
promit,  dicens :  Surgite  ei  ite,  quia  n»m  habetis  hic 
reiiuiem.Q}iod  cum  dicit,  subaudiendum  est  illud 
quod  Dotissimum  est  et  esse  debet,  propter  pecca- 
ta  Hieroboam,velqaian(m  recessistis  a  peccatis  Eie- 
roboamj  qui  peccare  fecit  Israet  (IV  Reg.  x),  ut  se- 
quena  versicalus,  propter  immunditiam  ^'ttj,neqae 
prcsens  est  nominativus  casus  quem  requirit  hoc 
tertiffi  persone  verbum  corromperetur.  Non  utique 


fratribus  meis,  qui  sunt  cognati  mei  secundum  car- 
nem  meam,  qui  sunt  Israelitae  (ibid.)  Eodem  etiste, 
tt/mam,  inquit,  non  essem  vir  habens  spirttum^  et 
mendacium  potius  loquerer.  Nempe  qui  facit  boc, 
anathema  esto  a  Deo,  utpote  pseudopropheta  lo- 
quens  de  corde  suo,  non  quod  Oeus  inspirat^  sed 
quod  mendacii  pater  diabolus  serpens  antiquus  in- 
sibilat.  Ad  haec  Dominus  respondet  :  Siillabo  iibi 
vinum  in  ebrietatem^et  erit,  super  quem  siillatur  po- 
puius  iste.  Ac  si  dicat:  Non  erit  ita,  ut  lu  nunc  op- 
tabas  ;  sed  tibi  slillabo  ut  nunc  usque  stillavi ;  non 
aquam  mendacii,8icut  pseudoprophetiSySed  vinum 
veritatis,  sicut  vatibus  sanclis ;  et  hoc  usque  in 
ebrietatero,  et  usquequo  tu  inebriaberis,  et  tacere 


accidit  boo  per  imperitiam  sive  incuriam  eloquen-  D  non  possis,  sed  loqueris  ex  abundantia  cordis,  et 


tis,  sed  per  naturam  et  severam  indignationem  pro- 
pbetici  spiritus  infame  nomen  exsecrantis  et  super- 
ilaum  esse  jadicantis,in  libro  suo  scribere  vocabu- 
lum,  quod  toties  Historia  sacra  denotavit,  dicendo 
de  singalis  regibus  Israel,  non  recessit  a  peccatis 
Eieroboam^  qui  peecare  fecit  Israei  (ibid.).  Itaque 
propter  immunditiam  ejus,  subauditur  Hieroboam, 
qoem  tu,  o  lector,  quomodo  ignorare  potes ;  ejus, 
inqaam,  ^ttt  peceare  fecit  Israei^  putredine  pessima 
corrumpetur^  ipse  qui  in  immunditiam  ejus  sus- 
cepit  Israel  ?  Vide  ergo,  ut  sanct»  Scripture  sis 
Camiliaris  ao   domesticaB,  et  tnnc  animadverlis, 


super  quem  stillalur  vere  prophetiffi  pluvia,  populus 
est  iste  pro  quo  tu  doles,  et  quantumvis  doleas  iste 
est,  isie,  inquam,  putredine  pessima,  sicut  prophe- 
tasti,  corrumpi  habet.  Hujusmodi  dolor  consola- 
tione  Oomini  dignus  est.  Sequitur  ergo,  dicitqueet 
ipsi  et  per  ipsum  cffiteris  bumilium  servorum  suo. 
rum  consolatorOominus:  Congregaiione eongregabo 
Jacob  iotum  te ;  in  unum  conducam  reliquias  Israely 
pariter  ponam  iiium  quasi  gregem  in  ovili,  quasi  pe- 
cus  in  medio  causarum  tumuituabunturamultiiudine 
hominum.  Ascendet  enim  pandens  iter  anie  eos,  di- 
videni  et  transibunt  portum,  et  egredientur  per  eam^ 


463 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


464 


et  transibit  rex eorum  coram  eis^  et  Dominus  in  ca-  A  iter  ante  eos?  C«m,  inquit,  proprias  oves  emiieritf 


pite  eorum.  Profecto  liquet  verba  consolatoria  bsc 
esse  ut  noD  doleat  Jacob  sive  Israelyid  est  quicun- 
que  de  illo  patriarcba  sancto  secundum  carnem  na- 
tu8,secundum  fldemquoqae  Glius  ejus,qaemadmo- 
dum  iste  propbeta  dolens  dixerat,  utinam  menda- 
cium  loquererfid  est  utlnam  nequaquam  secundum 
propbetiam  meam  tanta  Israeliticae  multitudinis 
amissio  fierel.Utinam  cscitas  in  Israel  non  contin- 
geret.  In  eodem  istum  spiritus  consoiatur  in  quo 
et  Apostolus,quidumlocosupramemorato  dixisscl, 
quia  cxcitas  ex  parte  contigit  in  Israel  {Rom.  xi), 
subjuDxit,  donec  plenitudo  gentium  intraret,  et  sie 
omnis  hraetsalvus  fieret  {ibid.),  lila  plenitudo  gen- 
tium  bic  dicitur  Jacob,id  est  supplantator,dicendo, 


ante  eas  vadit^et  oves  ittum  sequuntur,  quia  seiunt 
vocem  ejus  {ibid.).  Quomodoante  eas,  nisi  patiendo 
pro  illis,  relinquensexemplum  patiendi.etaperiens 
aditumparadisi  ?  Ascendet  ergo,inquit,  subaudilar 
10  crucem  et  exaltabitur  a  terra  bonus  pastor  po- 
nendo  animam  suam  pro  ovibus  suis.ascendet  su- 
per  occa8um,id  estsuper  morlem^resurgendo  mor- 
teni  qnippe  oalcabit,  et  asceodet  superccelos  ccelo- 
rum,etsedebit  addexteram  Patris  pandens  iterante 
«05,  videlicet  ut  eo  perveoiat  bumilitas  gregis^  quo 
praBcessit  celsitudo  pastoris.  Sic  illo  pandente  iter 
extunc  divident  et  transibunt  portam,  et  egredUntur 
per  eamy  illam  videlicet  portam,  de  quo  Psalmista: 
HaeCf  inquit,  porta  Dominiy  jusli  intrabunt  per  eam 


cangregatione  conyregabo  Jacob^  totum  est :  Nam  re-  n  {Psal.  cxvii).  Quaenam  b6BC  est  porta,  nisi  ipsa  ea- 

'       '  '        **  ^  dem  passio  Cbristi,  extra  quam  nulla  est  porta, 

Dulla  est  via,   qua  in    vitam  quis  possit  ingredi  ? 
Portam  iliam  quam  fecit  in  latere  crucitixi  lancea 
militis  inuQdationem  illam  sanguinis  et  aquAB^quffi 
inde  profluxil,  divideni,  ait,  et  Iransibunt  el  egre- 
dienturpeream,n\mirum  secundum  divisionem  ma- 
ris  Rubri,  per  quam  transierunt  filii  Israel,  merso 
Pharaonecum  curribuset  equitibus  suis  (Exod.ziv), 
Hanc  ita  dividere  oportet,  ut  unum   eumdemque 
Cbristum  cujus  in  morte  baplizati  sumus^Deam  et 
hlDmincm  credentes,et  naturam  utramque  certa  dis- 
cretione  dignoscentes,  impassibilem  quidem  ex  di- 
vioitate,  passum  autem  semel  ex  bumaaitate  coan- 
leamur  firmiterque  leneamus.  Ita  dividentibus  el 
transeuntibus  transibit,  Inquit,  rex  eorum  coram 
90S  eiSy  quod  jam  factum  est :  transivit  enim  ex 
boc  mundo  ad  Patrem,  et  Domiaus   in  capite  eo- 
rum,  quia  videlicet  Domiaus  nomen  est  illi,  et  ip- 
se  caput,  ipsi  autem  membra  sunt:  ille  rex  et  isti 
populus;  ille  pastor,  et  isti  oves  pascoe  ejus.  De 
isto  tranaitu  atquo  egressu  per  portam  haoc,  iipse 
loco  jam  diclo  loquitur  :  Per  me  si  quis  inlroierit, 
satvabitur;  et  ingredietur  et  egredietur,  ei  peucua  m- 
veniet  {ibid.).  Ingreditur  enim  quis,  dum  fidem  su- 
acipiendo  fit  ovis  hujus  pastoris^et  egreditur  dum 
vitam  praesentem  finit,  et  tunc  pascua  iovenit  vite 
ffiterns  immarcessibilis.  Sed  et  hoc  ibidem  dicit : 
Omnes  quotquot  venerunt,furessuntetlatrones{ibid.). 
Item  fur  non  venit,  nisi  ut  furetur^  et  mactel,  et  per- 

da/.(i^t(i.)Hoceslquodprophetadicturumillumcer- 


/t^ttia?  Israel,  qusut  idem  Apostolus  ait,  secundum 
electionem  gratias  satvae  factsp  sunt{ibid.),  manifeste 
bic  sequeotibus  verbis  exprimuntur,in  unum  con- 
ducam  reliquias  Israel.  Etest  8ensus,Jacob  :  id  est 
supplaDtatoremexgeotibuspopulum  coDgregaos  et 
reliquias  Israel  cooducens,  unum  efficiam  coBtum, 
ut  in  unitate  sint  babendo  unam  fidem  et  unum  spi- 
ritum,et  nulla  sit  distioctio  pro  carnis  urigine,sed 
omnestam  Judaei  quam  Grffici  filii  sint  Israel,  et 
filii  Abrabae,  et  indififereater  reputeatur  in  semine. 
Hoc  est,  quod  adbuc  repelens  pulcbra  exornat  si- 
militudine.  Pariter,  inquit,  ponam  illum  quasi  gre- 
gem  in  oviti^  et  quasi  pecus  in  medio  cau/arum.ldem 
videtur  esse  quasi  gregem  in  oviti,  et  quasi  pecus  in 
medio  caularum,  sed  non  sine  causa  repetivit,  quia 
videlicet  nunc  quidem  est  unusgrex  et  unum  ovile, 
sed  aliunde  grex  Judaici,  et  aliunde  venit  grex  gen- 
tilis  populi.  Nam  ille  pastor  omnium  dixit :  Et  atias 
oves  habeo,  qux  non  sunt  ex  hoc  oviti^  etittasoportet 
me  adducere,  et  vocem  meam  audient,  et  fiet  unum 
ovile,  et  unus  pastor  {Joau.  z).   Igitur  et  reliquias 
Israelquasigregemin  ovili,et  plenitudioemgentium 
quasi  pecus  in  medio  :aularum  pariterponam^tipa" 
riter,  inquam,id  estbabentes  unam  fidem  et  uonm 
spiritum,  ita  simpliciter  obedienles  unice  regule 
veritatis,  sicut  mansueteoves  subditffisuntpastori. 
Nec  vero  parva  multitudo  erit,  sed  tumulluabuntur 
a  tnii/h/udtne /lafnmttm,  quia  videlicet  oves  iste  ho- 
mlnes  sunt,  et  bominesbi  tam  multi  eruot  ut  ma- 
goum  et  publicum  per  orbem  terrarum  factaot  di- 


viDffi  laudis  tumultum,cum  magoo  tumultu  ccBlum  D  tissimeesseseotieos.quasijam  dixerit^protiousait: 

Cap.  III.  —  Et  dixit :  i4ttdito  priiici>«i /aco^,  e/dtt- 
ces  domus  Israel  :  Nunquid  non  vestrum  est  scire 
iudicium.et  odio  habetis  bonum,  el  ditigitis  matum  ? 
Qui  viotenter  tulistis  petles  eorum  desuper  eis,  et  car- 
nem  eorum  Uesuper  ossibus  eorum.  Qui  comederunt 
camem  populi  mei,  et  pettem  eorum  desuper  excoria- 
verunt,  et  ossa  eorum  confregeruni  et  conciderunt, 
sicut  in  lebete,  et  quasi  camem  in  medio  ollse.  Post- 
quam  decem  tribuum  peccata  declamavit,  etdetri- 
meotum  carois  Jacob,  quod  cootiogit  io  illis  tam 
aoima  perditis  quam  corpore  io  captivitatem  irrc- 
vocabilem  abductis,  consolatus  est  ex  promiaaioae 


herbidumque  pascendo  compleaot  paradisum.Quod 

cum  factum  fuerit^  oec  tu  Michffia,aec  aliquis  pro- 

pbetarum  sive  apostoiorum  dolorem  aut  tristitiani 

habebit  de  amissiooe  filiorum  Israel  caroalium.Ta- 

lis  vel  taota  coogregatio,  quomodo  vel  per  quem 

facieoda   foret  expoaeos:   Ascendit  enim,   ioquit, 

pandens  iter  ante  eos  ;  dioident,  transibuni  porfam, 

et  egredientur  per  eam,  transibit  rex  eorum  coram  eis, 

et  Dominus  in  capHe  eorum,  Iste  pandens  iter,  iste 

rex  et  Domious  traosieos  coram  eis  ;  ipse  est,  qui 

loco  jam    prelibato  io   Evaogelio  dioit  :  Ego  sum 

pastor  bonus  {ibid.),  Quomodo  iste  asceodit  paodeos 


465 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  1. 


466 


regifl  et  Domini  noslri,  de  quo  nobia  nunc   sermo 

fait  rursus  ab  altero  exordio  inoipiens,  peccata  Ju- 

dsetHierusalem  depromit,et  pcBnam  praedicit  quam 

similiQne  concludit,8icut  sequens  Scripturs  series 

o&tendit.  Pra.Mnisso  namque  propter  boc  oausa  ve- 

8tri :  Sion  quasi  ager  arabitur^  et  Hierusalem  quasi 

acervus  lapidum  erit  {Jer,  xxvi),  protinu*  de  Chri- 

sto  subjungit :   Et  erit  in  novissimo  dierum  mons 

dotnus  Domini  prseparatui  in  vertice  montium  {Mich. 

iv),  eto.  Igitur  dum  prasmisBo,  pariter  ponam  illum 

quasi  gregcm  in  ovili^  et  quasi  pecus  in  medio  caula- 

rtim,  Dominum  asceodentem  et  iter  pandentem  di- 

xisse,  et  subjungit:  Audite  principes  JacobyCt  duces 

domus  Israet,  subinlelligeQdum  est  falso  principes 

et  falso  duces :    nam    veraciter  fures  et  latrones. 

Nam  et  illud  quod  sequitur,  nunquid  non  vestrum 

est  scirejudidum^quiodio  habetis  bonum  et  diligitis 

malumy  meiius  daretquanti  vel  quam  gravissimi  sit 

ponderiB,  si  ad  ejusdem  sermonis  despioiamus  ini- 

tium,  quod  tale  est.  In  judicium  ego  veni  in  hunc 

mundum,  ui   qui  non  vident  videant^  et  qui  vident 

cxci   fiant  (Joan.  ix).  Sio  incoepti  sermonis   causa 

erat,  quod  Pharisaei  quos  ipse  interdum  duces  cae- 

008  appeilavit  {Matth,  xv),  illum  a  nativitate  oaecum 

quem  ipse  illuminaverat,propter  testimonium  veri- 

tatis,  foras  ejeceranl,  et  extra  Synagogam  esse  fe- 

cerant.  Cum  ergo  sio   incoBpisset,  in  judicium  ego 

veni  in  hunc  mundumf  ut  qui  non  vident  videanl,  et 

gui  vident  cxci  fiant,  illis  contradicentibus  :  Nun- 

quid   et  nos  cxci  sumus  (Joan.  ix),  verbis  subse- 

qoeatibus  dignoa  esse  illos  caecitate  oomprobavit,et 

nondum  quidem  vi<leri    sibimetipsis  quod  essent 

caeci,  sed   mox  futurum  esse,  ut  eorum  tanquam 

forametlatronum  eruerenturoculi.Sequitur  enim: 

Amen,  amen  dico  vobis^  qui  non  intrat  per  ostium  in 

ovile  ovtum,  sed  ascendil  aliunde,  itte  fur  est  et  tatro 

{Joan.  x),  etc.  Igitur,  o  fulsi  principes,  et  falsi  da- 

088  domuB  Israel,  veri  fures    et  veri  latrones,  qui 

Don  intrastis  per  ostium  in  ovile  ovium^  sed  ascen- 

distiB  a/iuitrfe;neque  enim  intrastis  per  verum  ver- 

bam  Dei  sed  vestrum  mendacium,  sectantes  turpe 

JDCfom,qui  odio  babetis  bonum  et  diligitis  malum: 

ejicitie  enim  videntemel  illuminalum,  etomnepe- 

CU8  vultis  esse  oaecum,  audite  hoc :  Nunquid  ve^ 

strum  eU  scire  judicium,  subauditur,  et  non  miseri- 

cordiam?Misericordia  namque  longe  facta  est  a  vo- 

bia  ;  Jodicium  autem  scietis,judicantis  severitatem 

experiemini,ut  videlicetefficiamini  quemadmodum 

dixi,  ^ttta  in  judicium  veni^  ut  qui  non  vident  vide- 

ant,  et  qui  vident  cseci  fiant.  Hoc  vestrum  est,  baec 

pars  vestra  vobisque  reposita  est.  Quare?  Quiafa- 

citis  qood  furis  est,  qui  non  venit  nisi  utfuretur,  ei 

maeiety  et  perdat.  Yos,  inquam,  hoo  facitis   quod 

faris  est,  neo  ad  aliud  venistis  nist  ad  boc  ut  fure- 

mini  et  mactetie  et  perdatis  ;  quippe  qai  violenter 

tulistis  pelles  eorum  desuper  ei8,et  carnem  eorum 

deeoper  ossibus  eorum.  HaFsc  dicendo,  cceptam  ser- 

vat  metapboram  ovium,qua8fur  idcirco  furatur  ut 

mactet,  et  pellibas  detracti8,carnes  earum  devoret. 


A  Sic  enim  illi  fures  et  latrones  qui  sibi  videbaniur 
principes  et  duces,  praedam  de  populo  faciebanl,  et 
substantias  eorum  devorabant.  8ed  parum  erat  res 
eorum  corrosissevel  sorbuisse  avaritia  profundaet 
insatiabili  cupidate^lnisi  seductas  quoque  animas 
eorum  perpetuae  traderent  gehennae.  Itaque  quod 
minus  dixerat  sequentiversiculosupplet.Conversus 
ad  auditores,  ut  declamationis  atque  conqueslionis 
vis  acrius  sonet  :  Qui  comederuut,  inquit,  carnem 
populimei,et  pellem  eorum  desuper  excoriaverunt^  et 
ossa  eorum  confregerunt,  et  concederunt  in  lebete^  et 
quasi  eamem  in  medio  oltas.  Vere  ergo  fures,  vere 
iatrones.  Vere,  inquam,  furesqui  et  furati  sunt  et 
mactaverant  etperdiderunt.Mactaverunt  enim  cor- 
poraliter  eos,quinon  consenserunt  nolentes  audire 

B  vocem  alienoram  ;  et  perdiderunt  eos  qui  sibi  con- 
senserunt  occidentibus  pastorem  et  episcopum 
animarum  suarum.  Utrobique  fures,  utrobique  la- 
trones.  Comederunt,  ait,  carnem^  id  est  peccata  po- 
puli  mei,  sicul  per  prophetam,  alium  dictum  est, 
pecccUa  populi  mei  comedent  (Ose.  iv).  Nam  per 
carnem  et  sanguinem  peccata  designan  solent,  ot 
illic  :  Caro  etsanguis  regnum  Dei  non  possidebunt^ 
(/Cor.  xv).  Gomederunt  autem  substantias  eorum 
quibus  favebanl  ad  peccandum,  non  tantum  ultro 
oblatas,  verum  et  per  dolum  et  per  vim  detractas. 
Hoc  pulcbre  per  ordinem  ejusdem  metaphorae  cgb- 
estis  eloquentia  flguravit,dicendo;fi/p^//^m(;orttm 
desuper  excoriaveruntf  et  ossa  eorum  cofifregerunt^ 
videlicet  ut  fleri  solet  in  mactatione  et  devoratione 

r%  ovium.Primumqulppepelles  arte  lanistarum  deso- 
per  excoriantur,  deinde  ossa ;  quia  pro  sua  duritia 
dentibuB  et  cultro  resistunt,  confringuntur  ut  ad 
medullae  pinguedinem  perveniatur,  de  eo  quoi  me- 
dium  est,  id  est  de  carnibus  :  illas  namque  inter 
pellem  ut  ossa  sita  sunt ;  novissime  dicit  :  Et  con- 
ciderunt  sicut  intebete,  vel  hoc  solum,  guasi  camem 
in  medio  ollx.  Yerum,  quia  non  frustra  putandus 
est  utrumque  dixisse,  quaBrimus  utramque  conoi- 
sionem,  utrumque  poenalis  officinaeinstrumentum, 
lebetem  et  ollam. 

Primum  hoo  animadvertendum  quialebeset  olla 
in  hoc  difTerunt,  quod  lebes  os  latum  babet  supe- 
rius,  olla  oris  augustias  babens,  ventre  dilatatur. 
Et  de  lebete  quidem  bullliente  difficile  qufd  mano 
educitur  ;  de  olla  vero  difficilios.  Utramqae  ergo 

^  augustiam  infeliciom  hic  intelligimas,  quarum 
causa  illis,  id  est  principes  et  duces  exstiterunt, 
scilicet  et  eam  qaam  a  Romanis  ferventissima  obsi- 
dione,et  eam  quam  a  malignis  spiritibus  perpessuri 
erant  gehennali  igne.  Duplici  namque,  juxta  pro- 
phetiam,  tontritione  conterendi  erant.  (Jer.  xvii), 
quod  et  Psalmista  clariue  distinguens  :  Tfadentur 
in  manus  gtadiij  partes  outpium  erunt  (Psal.  Lxn). 
Et  de  Romana  quidem  obsidione  quasi  de  lebete 
nonnulli,qaamvi8difficile8aperfueruat,degebennfl9 
autem  904  augustiis  quasi  de  ollae  interiuribus,  ut 
evadant  difficilias^imoomninoimpossibileest.  Mul* 
tum  dissimilia,  quinimo  et  valde  contraria  sunt. 


467 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


468 


Hxc  suprascriptis  illis,  quae  a  bono  pastore,  id  A 
estChristo,  dicta  sunt,  pariter  ponam  illum  quasi 
gregemin  ovilij  quasi  pecut  in  medio  caularum,  Qui 
illa  dixit,  ipse  pascit,  qui  ista  faciunt,  ipsi  occiduat. 
De  quibusadbuc  subjungitur  :  Tunc  clamabunt  ad 
Dominum,  et  non  exaudiet  eos,  et  abscondet  fadem 
suam  ab  eis  in  illo  tempore^  sicut  nequiter  egerunt  in 
adinventionibus  suis.  Tunc,  inquit,  quando  ponam 
illos  quasi  gregem  in  oviliy  et  quasi  pecus  in  medio 
caularum  ;  quando  alias  oves,  quas  babeo,  ^ua?  non 
sunt  ex  hoc  ovili,  adducam,  quia  vocem  meam  au- 
dient,  et  fiel  unum  ovile,  el  unus  pastor^  nuUa  dis- 
tinctione  babitaJud8BietGrsci,tunc  et  illi  furea  et 
latrones,  et  isti  oves  insipientes,  imo  hsdi  magis 
quamovessive  oves  errantes,  quieaudieruntvocem 
alienorum,  ctamabunt  ad  Dominum,et  non  exaudiet  n 
eos.  Et  non  solum  non  exaudiet  eos^  verum  eliam 
abscondet  faciem  suam  ab  eis  iniempore  illo,  sicui 
nequiter  egerunl  in  adinventionibus  suis,  id  esl,  sicut 
mcruerunt  non  ignoranter,  sed  nequiter  malum 
operati,  non  casuvel  imprudenterinpeccatumlapsi 
sed  ad  malum  intenti,  non  ad  devilandum  sed  ad 
concionandum  omne  quod  iniquum  esttotoanimo 
dediti  et  malestudiosi,  sicut  Psalmista  cura  dizis- 
set :  Con'upti  sunl  et  abominabiles  facti  sunt^  addi- 
dit,  in  sludiissuis  (Psat.  xiii).  Et  ista  profecto  su* 
perioribus  exadverso  respondent^ubi  cum  dixisset : 
Ponam  illos  quasi  gregem  in  ovili,  quasi  pecus  in  me- 
dio  cautarum,  secutus  est,  et  ait  :  Tumultuabuntur 
a  muUaudine  hominum  :  ascendit  enimpandensiter 
ante  eos,et  transibit  rex  eorum  coram  eis,  et  Domi'  ^ 
nus  in  capite  eorum.  Illi  tumultuabuntur  a  mullitU" 
dine  hominum,  et  Dominus  ascendet,  pandens  iter 
anie  eos ;  isti  clamabuntad  Dominum,  et  non  exau- 
diet  eos.  Coram  illis  transibit  rex  eorum,  et  Dominus 
in  capiteeorum;  coram  istis  non  solum  non  transi- 
bit  Dominus,  et  non  soium  in  capite  eorum  non 
erit,  verum  otiam  abscondet  faciem  suam  ab  eu, 

quod  procul  dubio  nunc  factum  est  et  fit,  posito 
insuper  velamine  super  cor  eorum  ut  videre  noa 
possinl,  Sequitur  :  Haec  dicit  Dominus  super  pro- 
phetas,  qui  seducunt  populum  meum  qui  mordent 
dentibus  suis^  et  prxdicant  pacem  ;  et  si  quis  non 
dederit  in  ore  eorum  quidpiam,sancti/icant  %uper  eum 
praelium.  Propterea  nox  vobis  pro  visione  erii,  et  te- 
nebrx  vobis  pro  divinatione,  Et  occumbet  sol  super 
prophetas,  et  obtenebrabitur  super  eos  dies,  Et  con-  D 
fundeniur  qui  vident  visiones.et  confundenlur  divini, 
et  operient  vultus  suos,  quia  non  est  responsum  Dei. 
Inter  omnes  principes  ac  duce8,de  qualibus  bacte- 
nus  dictum  est,  non  prstereundi  erant  propbe- 
tffl  illius  temporis,  propbetse  mordaces  et  populi 
BeductoreSyVidelicelAnnas  etCaipbas^quorum  unus 
qui  erat  pontifex  anni  illius  prophetavit,  quia  mori" 
turus  erat  Jesus  pro  gente,  et  non  tantum  pro  gente, 
sed  ut  filios  Dei  qui  erant  dispersi  congregaret  in 
unum.  Dixit  enim  :  Vos  nescitis  quidquam  nec  cogi- 
talis,  quia  expedit  vobis  ut  unus  moriatur  homo  pro 
^opulo,  et  non  tota  gens  pereat  (Joan,  xi).  Equidem 


cum  hoc  diceret,fal8um  erat  quod  animo  eentiebat; 
sed  verum  erat  quod  voce  sonabat.Sentiebat  quip- 
pe,  vel  aiios  sentire  volebat  quod  nisi  morerelur 
Jesus  qui  rex  el  Cbristus  dicebatur,  causa  Oeret 
Romanis  quorum  imperio  subditi  erant,ut  venirent 
locumqueet  gentem  tollerent  (ibid.).  Etboc  falsum 
erat:  neque  enim  Gbristus  regna  Romanorum  sive 
aliarum  gentium  toilere  venerat,  sive  occasionem 
dare  inimiciliarum,  vindicata  sibi  ulla  potestute 
terrena.  Yerba  autem  illius  boc  sonabant,  quod 
Jesus  proomnium  flliorum  Dei  redemptione  mori- 
turus  esset;  et  boc  verum  erat,  el  veraciter  ita  fa- 
ctum  est.Igitur  prophetaeilli,id  est  pontiGces,quo- 
rum  unus  taliter  prophetavit,  non  erant  prster- 
eundi,  quin  aliquid  audirent  plusquam  principes 
ac  duces  caeteri.  Hasc  ergo  dicit  Dominus  super  pro- 
phetas,  qui  seducunl  populum  meum,  qui  mordenl 
dentibus  suis,  et  praedicant  pacem.  Non  dubium, 
quinpropbetae  illiseduxerintpopnlum  plusquam  se- 
duxerantunquam  propbetae  BaaI,qua1estemporibus 
Acbab  et  Jezabel  exstiterunt.  Nam  illi  seduxerunt 
populum  in  tantumut  derelinquerent  DomiQum,et 

colerent  Baal.  Isti  in  tantum  seduxerunt  ut  crucifl- 
gerenl  Dominum,  et  eligerent  Barabbam.Quod  au- 
tem  subjungit,  quimordent  dentibus  suis,  adeo  ve- 
rum  est,  et  juxta  Psalmistam  :  Dentes  eorum  arma 
fuerint  et  sagittae,  et  tingua  eorum  gladius  acutus 
(Psal.  LVi).  Itaque  cum  tam  mordaces  fuerint  bo- 
micidiae,  quam  flctam  praedicaverunt  pacem,  cum 
multa  indicia  sint,  iilud  admirationem  facit  quod 
Dominus  nosterper  pacis  osculum  traditusest  illis. 
£t  si  quis,  ait,  pon  dederit  in  ore  eorum  quidpiam, 
sanctificant  super  eum  pratium.  Brevis  quidem  sed 
ahanimis  et  vehemens  declamatio  avaritisB  illorum. 
£t  quidem  de  multitudine  valet  intelligi,  quia  de 
multis  verum  est,quod  eos  sibi  bostes  reputaverint 
quando  non  dederunt,  el  amicos  quando  dederunt 
in  ore  eorum.  Sed  de  Domino  nostro  prae  omnibus 
iDtelligendum  est,  quod  idcirco  sanctiOcaverint  su- 
per  eum  praelium,  quia  Don  dedit  quidpiam  in  ore 
eorum,  imo  disputabat  contra  avaritiam  illorum. 
Deoique  si  talis  venisset  iste  Messias,  id  est  Gbri- 
stus  qui  per  propbetas  promissus  erat,  ut  terreno 
sufTultus  regno  aupliaret  domos  ct  augeret  divitias 
eorum,tnnc  placuisseteis,  tuncpacem  suam  obtu- 
lissentei.  Quiavero  pauper  et  contemptor  divitia- 
rum  venit,quia  non  divites  sed  pauperes  beatosfo- 
re  praedicavit,  et  sicut  jam  dictum  est,  conlra  iiio- 
rum  avaritiam  disputavit,  sanctificaverunt  super 
eum praetium,\d  est  quoadpotuerunt  sanclum  vide- 
ri,  et  pertinens  ad  obsequium  Dei  benedioti,  elabo- 
ravernnt  si  interflcerent  illum.  Hoc  adeo  verum  est 
de  propbetis  eju8modi,at  de  pluribus  quoque  certo 
experimento  compcrtum  sit.Quando  enim  quidpiam 
dedit  in  ore  eorum,  quando  de  quinque  panibus 
hordeaceis  et  duobus  piscibus  saluravit  quinque 
millia  hominnm,  tunevolueruat  eum  rapere,et  fa- 
cere  regem,  sicut  scriptum  est :  Jesus  ergo  cum  co^ 
gnovisset,  quia  venluri  essent  ut  raperent  eutn,  ei 


469 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  UB.  I. 


470 


facerent  eum  regem^  /ugit  iterum  in  montem  ipse  SO'  A.  jusmodi  divinationes  tenebraa  sunt  et  non  lux,  nox 


lus  (Joan,  vi).  Ubi  autem  persenserunt,  quod  nollel 
amplius  quidpiam  vel  quomodo  veilet  dare  in  ore 
eorum,  diceote  illo :  Amen  amen  dico  vobis,  quxre- 
tis  me,  non  quia  vidistis  signa  ;  sed  quia  manduca' 
sUs  expanibus^  et  saluratiestis,  Operamiainon  cibum 
qui  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  xternam{ibid.)t 
elc.  GoBperunt  super  eum  sanctificare  praeliam  mur. 
murando  et  dicendo  :  Nonne  hic  est  Jesus  filius  Jo^ 
uphy  cujus  novimus  patrem  et  matreml  Quomodo 
ergo  dicit  hic,  quia  de  coelo  descendi  ?  (Ibid,)  Si  de 
popularibus  ita  est,  quid  putas  de  prophetis  illis 
cupidisetprofundisamaloribus  divitiarum,  quando 
is  qui  praedicabatur  Christus  non  solum  non  pro- 
mittebat  eis  sicut  vellent  thesauros  orbis  terrarum, 


et  non  vers  visionis  dies.  Gontigit  enim  eis  iilud, 
quod  per  Psalmistam  juxta  concessionem  dictum 
est :  Fiat  mensa  eorum  coram  ipsis  in  laqueum^  et  in 
retributioneSf  et  in  scandalum,  obscurentur  oruU  eo- 
rum  ne  videant  {PsaL  lxviii).  Siquidem  occubuit 
super  eos,  et  obtenebratus  est  ille  sol,  et  in  ipso 
occubitu  suo  noctem  et  tenebras,  de  quibus  hie 
sermo  est,  per  tenebras  illas  significavit,  quae  tunc 
factx  sunt  super  terram  universam  ab  hora  sexta  us- 
quein  horam  nonam  {Matih,  xxvii).  Et  revera  quam- 
vis  ille  ressurrezerit,  recte  dicitur,  quia  super  eos 
occubuit  ;  non  enim  credunt  eum  resurrexisse  a 
mortuis,  et  perinde  jugiter  in  nocte  sunt  et  in  tene- 
bris.  Ineogloriantur  illuminati  omnes  quicredunt; 


8edetiamdisputabatcontraavaritiameorum?Nimi-  g  i^^i  autem  non  credentes  confusi  sunt,  claritatem 


rum  desperaverunt  de  illo  dicentes  :  Quod  nondaret 
quidpiam  in  ore  eorum,  el  idcirco  sanctificaveruni  su- 
pereum  prxlium,  sanctum  esse  judicantes,  si  crucifi- 
gerent  eum,  tanquam  905  seductorem  et  ma- 
gum.  Quid  dicit  Dominus  super  hujuscemodi  pro- 
phetas  ?  Propterea  nox  vobis  pro  visione  erit,  ei 
ienebrae  vobis  pro  divinatione,  Et  occumbet  sot 
snper  prophetas,  el  obtenebrabitur  super  eos  dies, 
Viaio  et  divinatio  hoc  difierunt,  quod  divinatio 
nunquam  in  Scripturisin  bonam  partem  accipitur. 
Non  erit,  ait,  augurium  in  Jacob,  neque  divina- 
tio  in  Israel  {Num.  zxiii).  Cumque  hoo  utcunque 
tollitur,  sive  eCfectum  non  habere  denuntiatur,  di- 
oendo  :  Nox  vobis  pro  visione  erit,  et  tenebrx  pro  di' 


solis  hujus  eese  ingerentem  non  ferentes,  sicut 
quondam  fere  non  poterant  claritatem  vultus 
Mosi,  sed  fugiebant  vultibus  aversis  et  cordibus 
(Exod,  xxziv  ;  //  C^or,  iii).  Hoc  innuens  hic,  et  con' 
fundentury  ait,  gui  vident  visioneSy  et  confundentur 
divini;  et  operient  vultus  suos  omnes^  quia  nonest 
responsum  Dei.  Rebus  enim  apparenlibus  convin- 
cunturmendaces,quividebant,  idestquise  vidisset 
fingebantvisiones,  quiaquidquid  ioquunturaut  lo- 
cuti  sunt,  non  erat  responsum  Dei,  sed  prophetave- 
runt  decordibussuis,  et  nunc  usque  operient  vultut 
suos,  velamen  malitiffi  positum  habentes  super  cor. 
His  dictis  super  prophetasseductoresatquemorda- 
ces,  quorum   deterrimi  fuerunt  Annas  et  Caiphas, 


viiiah'(m^,  sicinteiligendumest:  Vosaesoientessive  putjam  dictum  est,  continuo  de  semetipso  dicit: 

scipenolentes,  aliud  esse  prophetiam,  aliudessedi-       "        '  »-  ^_„....  .,-_-  ._._.•.... 

vinationem,  videmini  vobis  esse  prophets  ut  vultis, 

nt  aestimemini  visiones  Dei  videre,oum  sitis  potius 

quasi  augures  et  divini  sive  arioli,  pro  eo  quod  ubi 

quid  ad  mordendum  accipitis,ibi  pacem  praedicatis ; 

et  81  quis  non  dederitin  ore  vestro  quidpiam,  super 

eum  prslium  sanctificatis.  Sed  sive  visionem  Jielitis 

Duncupare,  quod  loquimini,  vestra  visio  nox  erit, 

sive  divinationem  dicatif  ;  non  ibi  luz,  sed  tenebr» 

suDttenebra  falsitatiset  nozmendacii,  quia  videli- 

cet  super  nos  sol  occubuit,  etdiesobtenebratusest. 

Quis  ille  sol,  nisi  de  quo  scriptum  est:  Vobis  au- 

tem  timentibus  nomen  meum,  orietur  sol  justitix  ? 

{Malach.  iv.)  Et  quis  ilie  dies,  nisi  ipse  qui  dicit : 

Ego  sum  lux  mufidi,  qui  sequiturme  non  ambuUu  in 

tenebris,  sed  habebit  lumen  viix  ?{Joan.  viii.) 

Videmus  ita  factum,  quia  ex  quo  jam  dictus  Gai- 
phas  sanguineam  prophetavit  prophetiam  propheta 
crudelis  et  tendena  ad  sanguinem :  Nihil  est  ibi  vi- 
sionis  aut  veritatis.  Etsicutregalisdignitas  interiit 
et  auctoritas  sacerdotii  decidit,  sic  omnisquoque  ab 
illis  prophetica  gratia  decessit.  Divinaverunt  ali- 
quoties  et  adhuc  divinare  nituntur  infelices,  pro- 
spera  sibi  promittendo  post  finem  malorum  qu89 
nunc  patiuntur,  diepersi,  et  captivitatis  jugum  por- 
tantes  quasi  ipsos  quoque  Romanos  versa  vice  pos- 
sessuri  sint  in  servos,  juxta  illud :  Et  possidebii 
domus  Jacob  eos  quise  possederant  {Abd.  i).  Sed  hu- 


Verumtamen  ego  repletus  sum  fortitudine  spiritut 
Domini,  judicio  et  veritate,  ut  annuntiem  Jacob  see" 
tus  suum,  et  Israel  peccatum  suum. 

Hoc  plane  non  frusira,  nec  absque  ratiouis  pon- 
dere  opposuit.  Poterant  enim  obviare  illi,  quibus 
moris  erat  prophetas  Domini  contemnere  sive  etiam 
irridere,  et  fortassis  jam  rapuerant  verbum  de  ore 
cjus,  ut  dicerent :  Quonia,n  nox,  ul  tu  dicis,  pro  vi- 
sione  et  tenebrospro  divinatione  sunt  prophetis,  jam 
nec  de  tua  visione  curamus,  qnianonest  responsum 
Dei,  sed  divinatio  quam  finzisti,  sio  namque  ad 
Hieremiam  dixerunt :  Mendacium  tu  loqueris.  Non 
misit  te  Dominus  Deus  noster  dicens :  Ne  ingredia^ 
mini  Mgypium,  ut  habitetis  illic;  sed  Baruc  filius 
Neriae  incitat  ie  adversum  nos  {Jer.  xliii).  Amplius 
^  autem  ejusmodi  prophetae,  de  qualibus  iste  dicebat, 
Propterea  nox  vobis  pro  visione  erit,  et  tenebrae  pro 
divinatione,  non  dubium  quin  adversusistuminsa- 
nierint,  quemadmodum  insanieruntadversusalium 
prophetam  ejus  nominis,  videlicet  Michaeam  filium 
Jembla.  Nam  cum  ille  diceret  ad  Achab  :  Nunc  igi-^ 
tur  ecce  dedit  Dominus  spiritum  mendacii  in  ore  om- 
nium  prophetarum  iuorum  qui  hic  sunt,  et  Dominus 
locutus  est  contra  te  malum.  Accessit  Sedechias  filius 
Chanaan,et  percussit  Michaeam  in  maxillam,  et  dixit : 
Mene  ergo  diwisit  SpiritusDomini,  et  locutus  esttibi? 
{111  Reg.  xxii).  Itaque  hic  cum  dixisset  super  pro- 
phetas  ea  quae  praemissa  sunt,  non  abs  re  de  semet- 


471 


RUPERTI  ABBATIS  TOITIENSIS 


472 


ipso  taliter  edixit,  Ferumtamtn  ego  replelus  sum  for-  A 
titudine  spiritus  Dominij  judicio  et  t;ert/a/^,et  cactera, 
ac  81  diceret :  Prophetffi  qui  praedicant  pacem  etdi- 
cuDt:  PaXf  pax  (Jer.  vi),  ipsi  confundentur,  quia 
respoDsum  eorum  non  est  responsum  Dei,  sed  ego 
repletus  sum  fortitudine  spiritus  Dominiqux  annuntio 
quod  verum  est,  et  facio  quod  judicantis  est.  In  eo 
quod  annuntio /a^o^  scelus  suum,  et  Israel  peccalum 
suum,  Nec  ullus  mihi  certior  post  Deum  testis  est, 
quam  ipsa  conscientia  Jacob  sive  Israel,  utrumve. 
rum  dicam  an  non.  Suum  eoim  scelus  et  suum  pec- 
catum est,  neque  conscientiam  ejus  latet, et  inde co- 
gnoscit  utrum  de  corde  meo  loquor,  an  fortitudo' 
Judicii  et  veritatis  in  eo  sermone  consistat.  Audite 
liaec  principes  domus  Jacob  et  Judices  domus  IsraeU 
qui  abominamini  judicium^  et  omnia  recta  pervertUis ;  « 
qui  ssdificatis  Sion  in  sanguinibuSy  et  Eierusalem  in 
iniquitate.  Principes  ejus  in  muneribus  judicabanl,  et 
sacerdotes  ejus  in  mercede  docebanty  et  prophelx 
ejus  in  pecuniadivinabantfetsuper  Dominumrequies' 
eebant,  dicentes  :  Nunquid  non  Dominus  est  in  me- 
dio  vestrum  f  Non  venient  super  vo$  mala.  Propter 
hoc  causa  vestri  Sion  quasi  ager  arabitur^  el  Hierusa- 
lem  quasi  acervus  tapidum  erit,  et  mons  templi  in 
excelsa  sitvarum.  Hoc  vere  tanquam  fortis,  velut 
judex,  sicut  verax  declamavit  iste,  repletus  fortilu- 
dine  spiriiusDomini,  principibus  etjudicibus,  sacer- 
dotibus  et  prophetis.Siugulis  aamque  scelus  pecca- 
tum  suum  annuntiavit  principibus  quod  in  mu- 
neribus  judicarent ;  sacerdotibus,  quod  in  mercede 
docerent ;  prophetis  quod  in  pecunia  divinarent, 
quodque  muneribus  incrassati,  mercedibus  impin-  ^ 
gnati,  pecunia,  dilatati,  super  Dominum  tanquam 
crasssB  boves  super  praesepe  suum  requiescent 
dicentea  :  In  medio  sui  evidenter  esseDominum, 
quoniam  nihii  deesset  ventribus  eorum,  ac  si  ipsos 
confortarent  adversus  prophetas  Domini,  dicendo  : 
NoQ  venient  super  vos  mala  Dotninus  bonus  est 
[Threm.  iii),  prophets  ioquuntur  faisa.  Jam  supra 
dixerat  super  principes  etduces,  tunc  clamabunt  ad 
Dominum,  et  non  exaudiet.  Dixerat  super  prophetas, 
propterea  nox  vobis  pro  visione  erit  et  licet  grandis 
vindicta  sitin  utriusque  sententiis,  nondum  tetige- 
rat  aures  !t06  eorum  iste  fragor  ultimus,  quem 
dissimulare  non  possunt.  Propter  hoocausa  vestri, 
Sion  quasi  ager  arabitur,  Hierusalem  quasi  acervus 
lapidum  erit,  et  mons  tempti  in  excelsa  siivarum.  D 
Hoo  ita  factum  est,  sicut  totus  orbis  audivit,  quia 
postquam  talium  principum  ao  judicum,  talium  sa* 
cerdotum  et  propbetarum  (ilii  mensuram  patrum 
suorum  imp]everunt,cruoiflgendo  Ghristum  Filium 
Dei  (Matth.  xxvi),  Sion  sive  Hierusalem  deserta 
facta  est,  nec  remansit  civitas  aut  templi  lapis 
super  lapidem  qui  non  destrueretur  (Luc.  xix).  De 
hac  prophetia  taliter  in  Hieremia  mentio  facta  est. 


Surrexeruntergovirideseniorihusterrse,  et  dixerunt 
ad  omnem  caslum  populi  loquentes  :  Michseas  Demo- 
sthi  fuit  propheta  in  diebus  Ezechise  regis  Juda^et  ait 
ad  omnem  populum  dicens:  HtecdicitDominus  exer- 
cituum :  Sian  quasi  ager  arabilur,  et  Hierusatem  in 
acervum  tapidum  erit,  et  mons  domus  in  excelsa  sil- 
varum.  Sunquid  morte  condemnabit  eum  Exechias 
rex  Juda,  et  omnis  JudaJ  Nunquid  non  timuerunt 
Dominumy  et  deprecati  sunt  faciem  Domini;  et  pxni^ 
tuit  Dominum  maliy  quod  locutus  fuerat  adversus  eos  ? 
{Jer,  XXV.)  Horum  idcirco  meminerim,  quia  visum 
est  illis  poenituisse  Dominum,  eo  quod  non  cito  in 
diebus  eorum  evenisset,  quod  fuerat  prophetatum. 
Atillepropheta  sive  spiritus  Domini,  cujus  in  forti- 
tudine  prophetabat,  cujusjudicio  et  veritate  reple- 
tum  se  esse  sciebat,  non  prssentia  regis  Ezechise 
tempora,8ed  necBabylonicamcaptivitatem  attende- 
bat,  quia  Sion  sive  Hierusalem  capta  qnidem,  sed 
non  itafundituseversa,  utnon  remaneret  lapis  su- 
per  lapidem.  Tempus  illud  aspiciebat,  quo  ille  pro- 
phetarumDominuscruciflgendus  erat  a  principibus 
in  muneribusjudicantibus,  a  sacerdotibus  in  mer- 
cede  docentibus,  a  prophetis  in  pecunia  divinanti- 
bus,  qui  judicium  abominati  sunt  el  omnia  recta 
perverterunt,  in  tantum  ut  dicerent :  In  Beelzebub 
principe  daemoniorum  ejicit  dxmonia  (Maith.  xii),  et 
hoc  dixit :  Possum  destruere  templum  Dei,  et  in  tri- 
bus  diebus  rexdificare  iltud  (Matth.  xxvi),  qui  ita 
aedificaverunt  Sion  in  sanguinibus  et  Hierusalcm  in 
iniquitate,  ut  merito  deberet  venire  super  eos  omnis 
sanguis  justus,  qui  efjusus  est  super  terram  a  san» 
guine  Abet  justi  (Matth.  xxiii).  Non  igitur,  ut  puta* 
verunt  illi,  pcenituit  Dominum  maii  quod  locutus 
fuerat  adversum  eos,  quia  videlicet  sermo  Domini 
vindexsinepGBnitentiain  veritate  fundatus  est,  sicut 
alibi  scriptum  est  \Porro,  triumphator  in  Isract  non 
parcet,  et  paenitudine  non  ftectetur ;  neque  enim  homo 
est,  ut  agat  pcenitentiam  (I  Heg.  xv).  Non  pepercit, 
neque  pceailudine  flexus  est,  quia  videlicetprincipes 
in  muneribus  Judicare,  sacerdotes  in  meroede  do- 
cere,  prophetcin  pecunia  divinarenon  cessaverunt, 
in  tantum  ut  domum  Patris,  quoe  domus  orationis 
erat,  velesse  dabebat,  facerent  speluncam  latronum 
(Luc.  xix).  Uadeanimadvertendum,  quod  qui  taliter 
per  istum  prsedixit,  propter  hoo  Sion  causa  vestri 
qmsi  ager  arabitur,  et  Hierusatem  quasi  acervus  ta- 
pidum  erit,  et  mons  tempU  in  excelsa  silvarum,  ipse 
cum  flevissetsupereamdem  civitalem,  diccns :  Quia 
dies  venientinte,  etcircumdabunt  teinimici  tui  vaUo, 
et  ad  terram  prostement  te,  et  non  relinquent  in  le 
lapidemiuper  lapidem :  protinus  ingressus  temptum, 
ccspit  ejicere  vendentes  et  ementes  (ibid,)  in  illo,  per 
hocjudicaas  eversionem  civitatis  et  templi,  maxime 
pro  culpa  saoerdotum  futuram,  (^ui  in  templo  illo 
facti  erant  principes  latronum. 


473 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MlN.  —  IN  MICH.  UB.  11. 


474 


LIBER  SEGUNDUS. 


907  Memoriter  tenendum   quod  jam  diximus,  A.  pu]arium,id  quod  dixerat,e/  erit  moiu  iempli  in  ex- 


summam  intentionis  prophetarum  in  hoc  esee,  ut 
detrimentum  Israelitica  gentis^quod  per  infldelita- 
lem  contigit,  i(a  declament,  quatenus  supplemen- 
tum  electionis  de  plenitudine  gentium,per  fidemin 
Christo  futuram  annunlient.In  hoc  isto  jam  secundo 
insistens  cum  prffimisisset  audite  pHncipes  Jacobei 
duces  domus  IsraeU  quiodio  habetis  bonum.et  diligi- 
tis  ma/um,et  cffitera,  quaB  ita  complevit,  propter  hoe 
causa  vestrifSion  quasi  ager  arabitur,  et  Hierusalem 
quasi  acervus  lapidum  eril,et  mons  templi  in  excetsa 
sitvarum,  cenfestim  ita  subjunxit : 

Cap.  IV.  —  Et  eritiin  novissimo  dierum  erit  mons 
domus  Domini  prseparatus  in  vertice  montium,  et  su- 
tftimissuper  colles,  et  flueid  ad  eum  populi,  eiibuni 


cetsa  a'/i;arttm?Quo8  ergo  exasperavit  triste  nuntium 
de  monte  templi,mitigeteo8demdulceoracuium  de 
monte  domus  Domini,  salubriter  errantes  in  squi- 
vocatione  montis,  ut  putenl  sermonem  utrumquo 
essede  reunius  ejuedemque  montis,quierror  illo- 
rum  multum  profuit,  in  hoc  quod  non  properave- 
runteum  percuteretanquam  durummedicum  fortes 
phrenetici,et  in  hoc  quod  scripturam  propheticam- 
servaverunt  nec  igni  tradiderunt,multi8  deinde  pro- 
futuramsfficulis.Nunc  diligenteristas  animadverta- 
mus,  quas  libenter  audimus  promissiones  Spiritus 
sancti  de  nobis  gentibus.^<m7,inquit,m novmimo 
dierum,  Quid  hic  dicit  m  novissimo  dierum  ?  Isaias 
dicit,  in  novissimis  diebus  (Isa.  ii).  Novissimos  au- 


gentes  muliae,et  diceni :  Venite,  ascendamus  ad  mon-  d  tem  dies  sive  novissima  tempora   illius   populi, 

tem  Dominif  et  ad  domum  Dei  Jacob,   ei  docebit  nos 

vias  suas.el  ihimus  in  semitis  ejus.quia  de  Sion  egre- 

dieiur  lex,  ei  verbum    Domini  de  Hierusalem.  Ei  ju- 

dicabii  inier  populos  mulios.et  corripieigenies  fortes 

usgue  in  longinquum,  Et  coneident  gladtos  suos  in 

vomeres^et  hasias  suas  in  ligones^  non  sumei  gens  adr 

versus  geniem  gladium,  et  non  discent  ultra  bettige' 

rare,  ei  sedebii  vir  subtus  vineam  suam,  et  subtus 

ficum  suam,  et  non  erii  qui  de*erreat  eum^  quia  os 

Domini  exercituum   locutum  esi,  quia  omnes  populi 

ambulabuni,  unusquisque  in  nomine  Dei  sui,  nos  au* 

iem  ambulabimiu  in  nomine  Dei  nosiri  in  xtemum  et 

tt/^ra.llanifestahffic  deplenitudinegentium  prophe- 

tia,qus  nunc  intrat,  dum  cxcitas  eontigtt  in  Israel 

{Bam.  xi),  dum  sicut  in  islo  supra  scriptom  est  ; 

nox  illis  pro  visione  esi,  et  ienebrae  pro  divinatione. 

Et  occubuit  sol  super  prophetas,  ei  obienebratus  est 

supereosdies  (liich.   iii),  et   pr«terea  Hierusalem 

redactain  acervum  lapidum,qui  exeis  gladiosuper- 

faerunt  captivi  ductisunt  in  omnes  gentes(Liu;.xxi) 

et  ipsa  quidem  gente8,quarum  salus  prsenuntiatur 

manifestis  nominibus    exprimunlur,  dicendo,  ei 

ftuent  adeum  populi.etproptrabuntgentes  mutiss.eic. 

ChristuB  autem  ad  quem  fluunlpopuli  et  properant 

gentes,  non  manifesto  vel  proprio,  sed  myslico  si- 

gniflcatur  vocabuio,  dom  dicitur,  mons  domus  Do- 

mini  prseparalur  in  ver/tc^  mon^tum.NamquodChri- 

stas  nomine  montis  digne  dekeat  intelligi,  cum  ex 

multisScripturarum  locis,tum  maximeex  illa  daret 


contra  quem  sermo  hactenus  fuerat,illa  recte  intel- 
ligimus  de  quibus  Salvatorin  Evangelio,cum  dixis- 
8et:dim  immundus  spiritus  exieriiah  homine(Matth. 
xii),et  caetera  ila  conclusit :  Et  fiuni  novissima  hO" 
minis  tllitu  pejora  prioribus  (ibid,).  Ergo  non  aliud, 
sed  ipsum  tempuB  quo  implenda  erant  illa.qus  ante 
hfleo  dixit,et  sic  Ount,  et  Hierusalem  quasi  acervus 
tapidum  erii,ei  mons  tempti  excetsa  st/varum, novis- 
simuB  estdiernm.novissimi  dies  etnovissima  tem- 
pora  pejora  prioribus  in  populo  sunt.  Ceterum  eis 
quiChristumreoipiuntplenitudotemporisestyquem- 
admodum  Apostolus  dicit :  Ai  ubi  vtnH  plenitudo 
iemporis,misii  Detis  Fitium  suum^factum  ex  muliere, 
factum  sub  lege,  ui  eos  qui  sub  tege  erant,  redimerei 
{Galat.  iv).  Igitur  in  novissimo  dierum,  id  est  eodem 
tempore  quo  Hierusalem  qtiasi  acervtss  tapidum^  el 
mons  iempli  eril  in  excelsa  silvarum,eril  mons  domus 
Domini,  prxparaltu  in  vertice  montium,  et  subHmis 
super  colteM.  Quod  idem  est  ao  si  diceret :  Chriftus 
tuno  in  omni  mundo  innotescet,qui  omnium  sancto- 
rum  altitudo  et  dignitas  est.  Nam  domus  Domini, 
Ecclesia  Domini,mons  autemcjusdem  domusChri- 
stus  est.Psalmistautrumque  prsvidens,  scilicet,  et 
domum  et  montem^oum  pramisisset,  rex  viriuium^ 
diieciiy  dilecti  (Psal.  lxviii),  protinus  ait,  el  speciei 
domus  dividere  spolia,  dum  diseemii  caslestis  regcs 
super  eam  nive  dealbabuntur  in  Setmon,  mans  Dei, 
mons  pinguis,  mons  coagutatas  {ibid.).  Alta  namque 
etsublimis  persona  est,  quippe  qui  Deus  et  bomo 


visione  apud  Danielem.ubi  sic  scriptum  est :  Lapis      est  rex  et  pontifex,  Rexregum,  et  pontifex  manens 
ttutem  qui  perctisserat  staluam,  factus  est  mons  ma*  ^  in  «temum.  Mons  ergo  est  prxparatus  m  vertice 


gnus,  et  implevii  universam  terram  {Dan.  u).  Mi- 
randa  ergo  et  veneranda  diligentia  spiritus  proph^ 
tici,  qo8B  tali  in  locoGhristam  nuncupavit  montem 
domus  Domini,  ubi  dixerat,  et  erii  mons  templi  in 
excelsa  siivarum.Qmd  enim?Nunquid  parum  offeo- 
derat  aut  offenderepoteratrebellionem  aurium  po- 


montium,  ei  sublimis  super  colles^  quia  patriarchis 
et  prophetis,  regibus  et  sacerdotibus  cunctis,  et 
sanctis  omnibus  precelsior  est,  qui  et  super  illam 
domum  Domini,rege8,ut  in  scripto  psalmi  versiculo 
dictum  e8t,reged,inquam,  et  prophetas  discemit  et 
ordinat  (tfrtd.),  quemadmodum  et  ipsi  fatentur,  di- 


475 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


476 


ecndo  :  De  pUnitudine  ejtu  no$  omnes  accepimus  A. 
{Joan,  0.  Quousque  vero  Bublimitas  ejus  90S  per- 
tingit  ?  Nimirum  usque  ad  dextram  Patris,  quam 
Dulius  montium,  id  est  angelorum,  nullus  collium, 
idesthominum  sanctorum  attingit.Ad  quem  enim 
angelorom,  ait  Apostolus,  dixit  aliquando  :  Sede  a 
dextris  meis^  donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum 
pedum  tuorum  (Bebr,  i).  Vere  ergo  praeparatus  bu- 
p?r  verticem  montium,  et  sublimis  super  colles, 
dum  sedet  ad  dextram  majestatisin  excelsis^tanto 
melior  angelis  efrectus  quanto  differentius  pre  illis 
nomea  hsreditavit.dicente  DBoiFiliusmeus  eitu,ego 
hodie  ^^ftuzV^.Dicitur  eliam,utjam  pr(pmisimus,r^ 
t>t>/tirt<m  dilecti,  dilecti  (Psal.  lvii),  id  est,  rex  vir- 
tutum  suarum,  qui  singuiariter  est  dilectus  Dei 
Patris  dicentis  :  Hicest  filius  meus  dilecttu,  in  quo  o 
mihi  comptacui  {Matth,  iii),  et  rex  dividere,  id  est 
ad  dividendum  epolia,  speciei  domus  ad  dandum 
dona  hominibus,  de  illa  sede  majestati8,quffi  vide- 
licet  dona  sic  recte  dici  possunt  8poIia,sicutetilIffi 
vestes  Esau  bonffi,  quibus  janiorem  filium  suum 
Jacob  induit  Rebecca  (Gen,  xxvii.)  Nam  secundum 
typum  illam  spoliati  sant,qui  priores  erant  Judsei 
ccelestibus  donis,  quae  collata  sunt  speciei  domus 
Domini,  id  est  pulchritudini  Ecclesie  de  gentibus 
per  divinam  gratiam  Spiritus  sancti,  ex  quo^  sicut 
jam  dicium  est,  prasparatus  in  vertice  monttum,  et 
subtimis  super  colles  factus  est  sedendo  ad  dextram 
Patris  ;  iste  mons  domus  Domini,  mons  pinguiSy 
mons  coagulatusy  id  est  Deus  homo  factus,  bomo  in 
Deum  assumptuBjin  quo  omnes  nive  dealbabuntur 
dum  remissionempeccatorum  accepimu8,eo  quod  ^ 
ipse  sit  omnimoda  sanctitate  candidus,  quod  per 
nomenipsius  montis.  Selmon  illio  intelligitur.  Ad 
istam  gloriam,  ad  isiam  sublimitalem  pra^paratus 
dicitur,  id  est  ante  omniasfficula  paratuB,quod  et 
ipse  iDauen8,n  ergo,  inquit,  videriiis  Fitium  homi- 
nis  ascendentem  ubi  erat  prius  {Joan.  vi).  Nam  licet 
secundum  hamanitatem  et  omnibusangeliBetmul- 
tishominibuB  sive  sfficuli  ffitatibus  juDiorsit  Cbris- 
tu8,profecto  secandum  divinitalem  omnibus  et  an- 
gelis  ethominibuSyCOBloque  etterra  longe  antiquior 
esse  non  nubitatur.Gum  igiturtants  sitaltitudinis 
iste  moQB  domus  Domini,  ut  supra  iilum  nihil 
sit,  quomodo  fundamentum  eat  domus  Domini?Nair 
in  Propheta:  Ecce  ego  mittamdicit  Dominus,  in  fun- 
damentis  Sion  lapidem^  lapidem  probatum,  onguta'  ^ 
rem,pretiosum,in  fundamento  fundatum(lsai.jxvin), 
qui  videlicet  lapis  absque  dabio  CbriatuB  e8t.Et  in 
Apostolo  :  Fundamentum,  inqait,  aliud  nemo  potest 
ponere  prxter  idyquod  positum  esU  quod  est  Christus 
Jesus{l  Cor.iiij.Si  ffidificationem  vnlgarem  sive  ier- 
renam  respicimas,  palam  est,  quia  fundamentum 
totias  sdificationis.imum  atque  infimum  est.  Brgo 
in  hoc  maxime  similitudo  deficit,quia  terreneqai- 
dem  ffidificationis  fandamentum  in  imo  positam, 
BtructaramBupraseBubrigit^hujusautemspiritualis 
domuB  Dominijundamentamsursum  est,  ubi  Chri- 
BtuB  indextra  Dei  sedens  {Bebr.  xu),  Btructura  vero 


sic  suspensa  est  eidem  fundamentoinhffircn8,ut  di- 
cant  adhuc  in  istosaecalo  sivemortali  corporecom- 
morantes,  nostra  autem  conversalio  in  coelis  est 
{Philip,w),  Quod  deinde  sequitur,  el  fluent  ad  eum 
poputi^et  properabunt  gentes  multae^et  dicenV.Yenxte, 
ascendamus  ad  montem  Domini^  et  ad  domum  Dci 
Jacob.et  docebit  nos  de  viis  suis,  et  ibimus  in  semitis 
i;;ti5,extunc  factum  e8t,et  fi t,et  usque  ad  finem  ss- 
culi  fieri  non  deeinit.  Fluxerunt  namque  ad  illum 
montem  Christum,  et  fluere  non  desinuat  gentes  et 
populi  cum  sacrofiumine  baptismi,  ex  quo  dando 
regulam  baptizandi  :  Euntes^  inquit,  docete  omnes 
gentes,  baptimntes  eos  in  nomtne  Patris  et  Filii,  et 
Spiritus  sancti  {Matth.  xxviii).  Illi  quibus  hoc  prffi- 
Bcntialiter  dixit,  videlicet  apostoli,  et  qui  per  eos 
invitati  atquo  instructi  8unt,vel  post  illos  in  evan- 
gelica  fide  8uccrevere,prffidicare,et  mutao  cohortari 
non  de8inunt,et  universffi  predicationis  sive  exhor- 
tationlBeorum  Bumma  hfficeet  :  Venite  ascendamus 
ad  montem  Domini,  et  ad  domum  Dei  Jacob^  Bubau- 
ditur,ut  ipsius  et  unicffi  Ecclesiffi  ejus  unicam  fidem 
teneamu8,e<  docebit  nos  de  viis  suis,et  ibimus  in  se^ 
mitisejus  ;  quia  videlicet  non  BufBcit  credere,  nisi 

etiam  eecundum  prfficepta  ejusoperemaretperee- 
mitas  ejus,  id  est  per  arctam  et  angustam  viam  qux 
ducii  ad  vitam,  intrare  contendamus  {Luc.  xxiv). 
Idcirco  ipse  cum  dixisset :  Docete  omnes  genteSy  ha- 
tixantei  eos,  in  nomine  Patris,  et  Filii,  tt  Spiritus 
sancti,a6d\d\i,docentes  eos  servare  omnia  guaecunque 
mandavi  vobif  {Matth.xTvin).  Quodque  hic  adjungit, 
^tita  de  Sian  egredietur  tex^  et  verbum  Domini  de 
Hierusalefn.  Item  ipse  in  Bvangelio  confirmat,  di- 
cens  :  Quoniam  sic  scriptum  est,  et  sic  oportebat 
Christum  pati,  et  resurgere  a  mortuis  die  tertia^  et 
praedicariin  nomine ejuspoenitentiam  et  remissionem 
peccatorum  in  omnes  gentesincipientibus  ab  Bierusa^ 
lem{Luc.  xxiv).  Et  judicabit  inter  populos  multos,  et 
corriget  gentes  fortes  usque  adlonginquum.Judicabitf 
Bubauditur,  verbum  Domini,  quia  videlicet  in  hoc 
qaoque  Bfficclo  sermo  Dei  veruB  judex  est.  Unde 
Apostolas  :  Vivus  est  enim,  inquit,5tfrmo  Dei,el  efH' 
cax,  et  penetf  abitior  omni  gladio  aneipiti,  et  pertin' 
gensusque  addivisionemanimae  acspiritus,compagum 
quoque  et  medullarumf  et  diseretor  cogitationum  et 
iatentionum  cordis^  et  non  est  ulia  creatura  invisi- 
bilis  in  conspectu  ejus{Bebr.  iv).  Mira  efficacia,  mira 
vivacitas  Bermonis  Domini  judicantie  populos  et 
gentes  corripientis,  qui  cogitationes  et  intentiones 
cordis  latere  non  sinit.  Quocunqae  accidit,  nbicun- 
que  praedioatur,talejudiciam  fit,talisqae  discretio 
populorum  sive  gentium,  ut  dumestici  quoque,  id 
estqui  in  una  domo  commorantur,  contrasemet- 
ipsoB  dividantur,  fiantque  manifeeti  qui  probati  et 
qui  improbi  sant,  id  est  qui  pertlneant  et  non  per- 
tineant  ad  Deum,  Quod  intuenB  ipsum  Verbum  in- 
oarnatum  :  Nolitet  inquit,  arbitrari  quia  venerim 
pacem  miltere  in  terram.Non  venipacem  mittere,  sed 
gladium  {Matth.  x).  Statimque  testimouium  subjun- 
git  fortasBe  deisto  propheta  sumptum.  Veni  enim 


477 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LTB.  H. 


478 


separare  hominem  adversus  patrem  iuum,  el  nurum 
adversus  socrum  suamf  et  inimici  hominis  domeslici 
ejus  {Malth,  x).  Hoc  modo  jam  judicavit,  et  judicat 
Verbum  Domini  inter  populos  multos,  et  hoc  modo 
gentes  fortes  corripit,  dum  et  pater  flliumel  fliius 
patrem,  mater  filiam,  et  fliia  matrem,  socruanu- 
rum,  et  nurus  socrum  euam  redarguendo  in  fide vel 
in  Evangelio  Ghristi,  excueatum  sive  ezcuBabilem 
esse  non  sinit,  no  forte  quis  in  futuro  universali 
judicio  dieat:  Nescivi,  non  audivi,  non  fuit  nuntia- 
tum  mihi.  GerUes  autem,  inquit,non  qualescunque, 
sed  fortes  scilicet  Graecos  et  Romanos  quoque  corri- 
pitaddensadhuc  usque  in  longinquumy  id  est  a  solis 
ortu  usque  ad  occasum  {Psal.  zux),  sicut  de  hujus- 
modi  in  psalmo  scriptum  est  :  In  omnem  ierram 
exivit  sonus  eorumy  et  in  fines  orhis  ierrse  verba  eo- 
rum  {Psal,j.y\i\),  Item  :  A  summo  caclo  egressio  ejus^ 
et  occursus  ejus  usque  ad  summum  ejus^  nec  cst  qui  i$ 
abscondal  a  calore  ejus  (ibid.).  Quod  nimirum  idem 
est  ac  si  diceret,  quia  de  ignorantia  nemo  satis  erit 
ezcusatus.  His  dictis  protinus  de  illis  quos  non  con- 
tradicturos  prsevidet  judicanti  et  corripiendo  Ycrbo 
Domini,  sedacturos  poenitentiam,  acquiesoendo  ve- 
ritati,  ita  subjungit  :  Et  concident  gladios  suos  in 
vomeresy  el  hastas  suas  in  ligones,  Non  sumet 
gens  adversus  gentem  gladium,  et  non  discent 
%W  ultra  belligerare.  Nonne  istud  coruecante 
ChriBti  Evangelio  passim  per  populos  et  gentes 
factum  esse  legimus  et  fieri  videmus,  dum  viri 
priuB  inquietietbellicosi,  depositis  armisbeliioiset 
ipsoB  Bchemate  vel  habitu  immutato,  insignia  ferunt 
evangelicflB  pacis,  alli  ad  ccenobialem,  alii  ad  ere- 
miticam  vitam  conversi  ?  Verumtamen  de  csterit 
quomodocunque  sit,  nonne  sacerdotalis  cuuctuBque 
sacri  altaris  ministerialis  ordoi  sio  et  gladios  el 
lanceaB  concidit  ut  ne  saltem  manibus  attrectare 
licitiim  sit?  Non  sic  erat  antequam  innotuiseetiBte 
moQB  domus  Domini.  Denique  ante  adventum  Ghristi 
sacerdotibus  sque  ut  cstero  populo  licitum  erat 
armis  accingi,  et  ad  praelium  exerceri.  Quinimoet 
propter  hoc  maxime  tribus  Levitica  sacerdotium 
meruit,  quiagladiisutensnecfratribuB  suis  peper- 
cit.  Sicut  scriptum  est :  Si  quis  est  Dominijungjlur 
mihif  ait  Moses.  Congregatique  sunt  ad  eum  omnes 
fitii  Levi^  guibus  ait :  Ponat  vir  gladium  super  femur 
suum.  Ite  et  redite  de  porta  usque  ad  portam  per 
medium  castrorum,  et  occidal  unusquisque  fratrem 
suum,  et  amieum  et  proximum  suum.  Fecerunique 
ila,  cecideruntqne  quasi  viginti  tria  millia  hominum, 
El  ait  Moses  :  Consecrastis  manus  vestras  Domino 
hodie  unusquisque  in  filio  et  fraire  suOjUt  detur  vobis 
benedictio  {Exod,  zzxii).  Item,  Phinees  Eleazari 
flliuB,  fllii  Aaron  sacerdotis,  pro  eo  quod  ingressuB 
ent  post  virum  Israelitem  in  lupanar,  et  perfodit 
ambos  simul,  virum  scilicet  et  mulierem,  idciroo 
sio  de  illo  Dominus  locntus  est  :  Ecce  do  ei  pacem 
fcederis  meiy  et  erit  tam  ipsi  quam  semini  illius 
pacium  sacerdotii  sempitemum  {Num.  zzv).  Nunc 
ita  non  est»  neque  enim  sacerdotibus  occidere  aut 
de  illiB  qoi  ocoiderunt  Bacerdote  fieri  licitam  est. 


B 


/^  ez  quo  evangelici  saoerdotii  princeps  hic  ipse  Ghri- 
stusdixit  Petro  gladium  educenti,  cum  percussisset 
servum  principissacerdotum^et  amputassetauricu- 
lam  ejus  :  Converte  gladium  tuum  in  vaginamf  omnes 
enim  qui  acceperint  gladium  gladio  peribunt  {Matth. 
zzvi).  Igitur  quidquid  de  aliis  fit,  qui  cum  sint 
laici,  voluntaria  proposito  arma  deponunt,8acerdo- 
iibuB  cunctisque  altaris  Christi  ministrisdecretum 
est  neceBsarioservandum^ut  concidantgladios  suos 
in  vomere8,et  hastaB  suas  in  ligone8,et  non  discant 
ultra  beiligerare,  quod  licitum  erat  prius,  ut  jam 
dictum  est.  Quod  deinde  sequitur  :  El  sedebit  vir 
subius  vineam  suam,  et  non  erit  qui  deterreai  eum, 
SicadimpleturutApostolusait :  Habentes  vicium  el 
vestitum,  his  conientt  siiis  \l  Tim.  iz).  Is  enim  recte 
dicitur  sedere  subius  vineam  suam  et  subtus  ficum 
suamy  qui  propriis  vel  concessiB  contentus,rom  non 
concupiscitaut  invaditalienam.Profecto  ncc  in  hac 
parte  antiquus  ille  populus  juttiflcari  potest,  quia 
videlicet  nisi  Dominus  vineas  et  flcus  alienas  pro- 
misisset  ac  dedisset,  uequaquam  legem  ejuB  tam 
facile  BUBcepisBet.  At  vero  septem  mulieres  qua) 
yirum  unum  apprehenderunt,  panem,  inquiunt, 
nosimm  eomedemuSy  et  veslimentis  nostris  opene^ 
mur  ,  tantummodo  invocetur  nomen  tuum  super  nos, 
aufer  opprobrium  nosirum  {Isai.  iv),  id  est  universaQ 
gentes  de  quibus  hio  Bermo  est,  per  septiformem 
Spiritum  ad  Ghristum  conversaQ,  nequaquam  pro 
Busoeptie  fldei  mercede  boc  ezpetunt  ut  det  iilis  re- 
giones  aliorum  et  labores  alienos  possideant,  sed 
Buis  content»,qo«  anteChristiEvangelium  posse- 

C  derant.  Hoc  tantum  ezpetant  ut  invocetur  nomen 
ejus  Buper  eas,  et  remiesione  peroepta,  careant  op- 
probrio  pecoatorum.  Et  quia  non  Bufflcit  ad  perfe- 
ctionem  quod  dizerat,  et  sedebit  vir  subter  vineam 
suam  et  subler  fieum  suam^  Jangit  qaod  perfeclum 
est,  et  non  erit  qui  deterreateum.  Quod  quam  verum 
sit  innumera  probantmilliamartyrum  quosperse- 
cutores  deterrere  non  potueruut,  tollendo  non  so- 
lum  ficus  et  vineas,  verumetiametanima8,traden- 
tibuB  illiB  oorpora  Bua  propter  Deum  ad  supplicia. 
Heo  prophetia  vera  est.  Quia  os  Domini  exerciiuum 
locutum  est,  quia  onrnespopuli  ambulabunt  in  nomi- 
ne  Domini  unusquisque  ;  nos  auiem  ambulavimus  in 
nomine  Domini  nostri  in  ssiemum  ei  uitra,  Bona  et 
firma  ratio  confirmans  quod  non  sit  qui  deterreat 

D  ejusmodi,  quia  videlicet  omnes  populi,  subauditur, 
illi  duntazat,qui  non  confluzerunt  ad  illum  montem 
Domi  ni ,  quoru  m  GhristuB  Deus  non  e8t,ambu  labant 
in  nomine  Dei  sui,  id  est  in  cara  ventris  buI,  qui 
videlicet  venter  eorum  Deus  est,  et  idcirco  potue- 
runt  deterreri  ;  nos  autem  non  bic.  Nos  enim  Denm 
alium  habemus,  sicut  scriptum  est :  Nan  enim  est 
Deus  noster^  ut  Deus  eorum  (i  Cor.  vi),  quia  videli- 
cet  transitoriaB  eorum  Deus  venter  est  {Philip.  iii), 
secundum  quem  ambulant  temporaliter  ;  noster 
autem  Deus  iste  mons  domus  Domini  GhristuB  est, 
ctguB  in  nomine  ambulavimus  in  aetemum  et  «//ro, 
quia  nobiBCum  est,  et  erit  asque  ad  consummatio- 
nem  B«cali  et  altra.  Seqaitar:  In  die  illa  dicii  Do^ 


479 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


480 


minus:  Congregaho  claudicantem,  et  eam  quamejece-  A  ^is  fides  comprobata  est,  tanquani  flrmus  pes  ;  in 


^am  colligamy  ei  quam  affHxeram,  et  ponam  claudi- 
cantem  in  reliquias,  et  eam  qux  laboravaral  in  gentem 
robustamt  et  regnabit  Dominus  super  eos  in  monte 
Sum,  ex  hoc  nunc  usque  in  svculum,  Qus  hactenus 
dicta  sunt  ab  eo  quod  ait :  Etfluent  ad  eum  populij 
et  properabunt  gentes  multse,  usque  ad  prssentem 
versiculum  promissio  est  lantum  de  electione  gen- 
tium  ;  presens  autem  verBiculus  eiectionem  et  so- 
cietatem  prasdicat  utrorumque,Judffiorum  scilicet  et 
gentium.  Nam  congregabo,  inquit  ciaudicantem^  sub- 
auditurlsraeiiticam  gentem  ;  et  eam  quam  ejeceram 
et  afflxeram  coitigam,  scilicet  aliam  gentem,  imo 
genlilitatem.  Bt  rectegens  Israelitica  claudicanset 
gontilitas  ejecta  dicitur  et  afflicta,  quia  videlicet 


multis  autem  carnis  sola  gloriatio  est,  utique  tan- 
quam  pesinfirmus,  recte  nunc  Jacob  in  posteritate 
8ua  ciaudicare  dicitur.  Igitur  in  dte  t7/a,  dicit  Do" 
minuSf  congregabo  claudicantem,  et  eam  quam  ejece- 
ram  coUigam^  et  quam  a/flixeram,  id  est  sic  utrum- 
que  asBumam,  ut  nuliam  Judaei  et  Graeci  distinctio- 
nem  faciam. 

El  quasi  qusreres  quomodo  oongregare  se  dicat 
ciaudicantem,  et  quomodo  colligere  ejectam  sive 
afflictam,  ponam,  inquit,  claudicantem  in  reliquias, 
et  eam  quse  laboraverat  in  gentem  robustam,  Ut  di- 
ctum,  ita  et  factum  est ;  quia  claudicantem  Israel  : 
evangelica  gratia  non  plenarie  collegil,  sed  in  reli- 
quias  posuit,  id  esi  de  iilo  reliquias  assumpait,  de 


Israel  non  penitus  ejectus  aDeo  fuerat,neque  om-  j%  quibus  et  Apostoius  seipsum  esse  oontestatur  bis 
nino  cum  Deo  ambulabat,  sed  in  duas  partes  clau-      verbis :  Nunquid  repuiit  Deus  populum  suum  ?  Absit' 


dicabal,  partim  Dominum  Deum,partim  Baai  colen- 
do,  et  cffitera  deorum  portenta ;  gentilitas  autem  pe- 
niluB  ejecta,  continuo  per  omnes  generationes,  er- 
rore  fuerat  afflicta:  amplius  autem  et  deterius  gens 
Judaica,  in  illa  die,  de  qua  nuncsermo  est,  claudi- 
cansapparuit,  secundum  typum  vel  figuram  quie  in 
patre  ejus  Jacob  praecessit,  quando  cum  angelo 
luctatus  est,  et  vicit,  et  iiie  tetigtt  nervum  femons 
ejus  (Gen.  zzxn).  Cujus  rei  mysterium  paulisper 
nunc  attingere  libet :  Jacob  Cum  Deo  luctatus est^et 
viotor  benedictionem  eztorsit,  quasi  iovito  et  no- 
lenti  ac  dicenti  :  Dimitte  me,jam  enim  ascendit  au- 
rora  {ibid\  quia  videlicet  sic  futurum  eratutcom- 
minarentur  Deas  sese  a  semineejus  recedere,pro- 


Nam  et  ego  Israeiita  sum,  ex  semine  Abraham,  de 
tribu  Benjamin  {Rom.  ii).  Et  subinde  :  Quid  dicit 
Heliffi  divinum  responsum  ?  Reiiqui  mihiseptem  mii» 
iia  virorum  qui  non  curvaverunt  genua  anteBaaL 
Sic  ergo  et  in  hoc  tempore  reliquiss  secundum  eiectio- 
nem  gratix  salvx  factse  sunt  (ibid.),  Item  :  Esaias 
autem,  inquit,  clamat  pro  Israel :  Si  fuerit  numerwt 
fiiiorum  Israei  tanquam  arena  maris,  reiiquise  salvas 
fienl  {Isai.  x). 

Itaque  ciaudicantem  quamvis  ex  mazima  parte 
olaudicando  offenderit,  in  reiiquias  poftam,  ait  ; 
illam  autemquffi  laboraverat  non  utcunque  refocil- 
labo,  sed  ponam  in  gentem  robtulamy  id  est  colle- 
ctam  degentibus  Bcclesiam,  sic  spiritu  fortitudinis 


pter  peccata  gentis  ejusdem  rebellis  et  incredulffi.  ^  induam  utsicut  multitudine  fecunda,  sic  et  victo- 


Ouod  ut  primum  locutus  est  ad  Mosen  bis  verbis 
propter  vitulum  quem  fecerant :  Dimitte  me  ut  ira' 
seatur  furor  meus  contra  eos,  et  deieam  eos,  /aciam- 
que  te  in  gentem  magnam  {Exod,  zzzii).  ille  consur- 
rezil  in  confraotione,  id  est  in  nimia  mentishumi- 
iitate,  stans  in  conspectu  ejus,  Deumquerelucian- 
tem  homo  oollocans  lenuit  ne  hoc  faceret.  Ez  hoc 
iongo  reluolaminedetentus  est  Deus,  quoties  abiila 
gente  propter  peccata  est  aversus,  quia  nullo  tem- 
pore  defueruntfideles  in  populo  illo,  in  quibus  tam 
secundum  (idem  quam  secundum  carnem  esset  pa- 
ter  Jacob,  quorum  meritis  et  precibus  vehementis- 
■imis  fuit  obstrictus,  nec  ante  dimissus  doneo  bene- 
diceret  Jacob,  donec  impleret  benedictiones  suas 


riis  sit  gloriosa,  fiatres  admiratione  digna,  ut  dica- 
tor  de  illa :  Quae  est  ista,  qux  ascendit  sicut  aurora 
consurgens^  pulchra  ul  iuna,  eiecta  ut  soi^  terribilis 
ut  castrorum  acies  ordinaia  ?  {Cant.  vi.)  Yere  ro- 
busta,  vereut  castrorum  aciesordinata.  Nam,utde 
Cffiteris  taceam,  quorum  toto  spiritualis  est  pugna 
oontra  bostes  inviBibiles,  et  oontra  carnis  vitia. 
Quis  milites  ejus,  eosduntazat,  quos  martyressuos 
vel  Ghrisii  nuncupat,  dinumerare  queat  ?  Novimus 
reliquias  illas,  scimus  istam  gentem  robustam,  to- 
tum  quod  sunt,  essegrati»  non  debiti,  unde  et  gra- 
tias  agentes  dicunt  in  Apocalypsi  :  Quoniam  occisus 
eSf  et  redemisti  nos  Deo  in  sanguine  tuo  ex  omni 
iribu^  et  iinguay  et  popuio,  et  naOone  ;  et  fecisti  nos 


legislator,  dando  benedictionem  illam  inqua  bene-  D  Deo  nostro  regnum  et  sacerdotes^  et  regnabunt  super 


dicerentur  omnea  gentes  {Gen.  zxii),  sicut  ad  Abra- 
ham  locutos  est ;  qus  videlicetbenedictioio  semioe 
ejus,  gratia  sancli  Spirilus  est  per  passionem  910 
Christi  effusa  in  omnes  nationes.  Tunc  enim  revera 
Deus  Jacob  benedizit  in  sanctis  apostolis  omni  be- 
nedictione  spirituali  ;  nervus  autem  femoris  ejus 
emarcuit  quia  quidquid  carnaliier  agere  vei  sacri- 
ficare  8olebant,reprobatumest.  Omnesetiamgenea- 
logiffi  pro  fabulis  eztuoc  reputata  sunt,  quoniam 
velut  hic  qui  solus  tezendarum  causa  fueratgeoe- 
rationum.  Sola  fides  prsdicatur,  et  de  carne  ejus 
ailetur.  £t  quia  in  apoatolis  et  aliis  qoamlibet  pau- 


terrani{Apoe.v).  ErgoDominus,  de  quo  hic  tandem 
dicitur,  et  regnabit  Dominus  super  eos  inmonte  Sion, 
ex  hoc  nunc  et  usque  in  astemum.  Veraciter  nomina- 
tur  Rex  regumetDominus  dominantium  ;  quia  quo- 
rum  est  rez,  ipsi  omnes  reges  et  sacerdotes  sunt,et 
in  ffiternum  regnabunl.  Quod  autem  hic  Dominus 
regnanssuper  eos  inmonteSion,propria  sit  filii  per- 
sona,  ipse  in  psalmo  testis  est,  dicens  :  Ego  auiem 
constituttu  sum  rex  ab  eo  super  Sion  monten  san- 
ctum  ejus,  praedicans  praeceptum  ejus.  Dominus  dixit 
ad  me  :  Fiiius  meus  es  tu  (Psai.  ii).  Mons  autem 
Sion  non  dubium,  quin  sit  ccelestis  Ecolesia  j  uzt 


481 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


488 


dicta  Aposioli :  Et  accessUtis,  inquit,  ad  Sion  mou'  A.  ^^^  omnem  armaturam,  id  est  omnem  caQoaicam 


tem  et  civitatem  Dei  vivenlis,  Bierusatem  coelestem^ 
et  multorum  mittium  angetorum  frequentiam,  et  Eo- 
ctesiam  primitivorum  qui  inscripti  sunt  in  caelis 
(Hebr.  xii).  Nec  vero  repetere  opus  est  quam  utili- 
ter  nuac  Christus,  nunc  Cbristi  Ecciesia  coplestis 
moatis  Sioa,  sive  moatis  domus  Domini  appella- 
tione  in  prssenti  propbeta   significetur,  videlicet 
propler  illud  quod  praamisum  fuerat,  Sion  causa 
vestri^  quasi  ager  arabitur,  et  mons  templi  erit  in  ex^ 
celsa  silvarvm  {Mich,  iii),  ut  offensio  vel  odium, 
quod  contra  prophetashis  auditis  magis  effervescere 
poterat,  sapienter  mitigelur,  dum  de  rebus  aliis  sub 
eisdem  nominibus  gloriosa  dicuntur.  Si  tantaettam 
gloriosa  merito  dicuntur  de  gentibus  ad  istum  mon- 
tem  Domini  confluentibus,  et  de   reiiquis  claudi-  n 
cantis,  id  est  Judaici  populi,  quas  in  idipsum  con- 
gredandas  praeviddbantur,  quid  de  primitis  ejusdem 
populi,  id  est  de  primiliva  Ecclesia  vei  ad  primiti- 
vam  Ecclesiam  patriarcharum,  el  prophetarum  el 
omnium  electorum  diei  debuit,  qui  Gbristi  adven- 
tum  praecesserunt et  exspectaverunt,  et  non  acoeptis 
promissionibus  omnes  defuncti  sunt,  ez  quibusipse 
Gbrislus  secundum  carnem  ?  Nam  de  illa  parte  stve 
ad  illain  partem  tam  bonam,  nihil  proprie  conve- 
niens  prffisentis  prophetis  textus  bactenus  est  elo, 
cutus,  sed  nimirum  ad  illam  dicuntar  ea  qu89  conti- 
nuo  sequuntur  :  Et  tu  turris  gregis  nebulosa  filia 
Sion,  usque  ad  te  veniet,  et  veniet  potestas  prima  re^ 
gum  (ilim  Hierusalem.  Nunc  quare  masrore  contrahe- 
ris  f  Nunquid  rex  non  est  tibi,  aut  consiliarius  iuus 
periit^quiacomprehendit  te  dntor  sicutparturienteml 
Filia  namque  Sioa,  sive  fiilia  Hierusalem  praesenti 
loco  ipsa  est  primitiva  Ecclesia  patriarcharum  et 
prophetarumcfleterorumque  saactorum,  quflBmcero- 
re  coatrahebatur,  dum  ab  ea  Ghristus  exspeclare- 
tar,quasi  regem  aoa  babeos  aut  coasiliarium,  cum 
in  promissione  et  spe  teneret  eum.  Dicitur  autem 
nuno  idcirco  filia  Sionsivefllia  Hierusalem,  quia 
vldelicet  dnm  in  boc  sfleculo  peregrinaretur,  mente 
pendebat  ad  iliam  Bion, civitatem  Dei  viventis  Hieru- 
salem  aelestem^  et  multorum  mt7/tttm,  angelorum 
frequenliam  {Hebr,  xii),  ut  Apostolus  ait,  quorum 
ministeriofruenSfSupernis  visionibus  et  crebris  pro- 
missionibus,  quasi  materno  iacte  filia  dulcis  lacta- 
batur,  nutriebatur  et  beata  spe  consolata  conforta- 


Scripturam  acoepimus,  qua  armati  sumus,sine  qua 
inermes  es&emus  nos  omnes  quicunque  de  gentibuH 
ad  Christi  militiam  vocati  quidpiam  fortiterloqui- 
mur  aut  agimus.  Totum  quippe  Vetus,  totum  No- 
vum  Tedlameatum  ex  ilia  est.  Becte  ergo  dicitur 
turris,  et  turris  gregis ;  quia  videlicet  aoa,  qui  grex 
Domini  sumus,  nos  populus  ejus,  et  oves  pascuaeejus 
{Psat,  xcix),  ia  ilia  protegimur  et  defeudimur.  Et 
hflBC  quidem  /umin^6aio5adicitur,uimirumpropter 
crebras  adversitates  et  propter  mcerorem  quocoa- 
trahebatur,  eo  quod  aoadumveaissetsuusquifede* 
rat  ia  eadem  turri  rex,  et  propter  despectionem 
qua  saepe  ab  inimicis  insuitantibus  despecta  est; 
sed   nihilominus  iucida  erat  et  est.   Nam    ali- 
bi    :    Cum  sederOy   inquit,    in  tenebris^  Dominus 
911  tuxmeaest.  Iram  Domini  portabo,  quoniam 
peccavi  ei,  donec  judicet  causam  meam^  et  faciat  ju-' 
dicium,  Educei  me  in  lucem^  videbo  juslitias  ejus 
{Mich,  vii).  Sive  etiam  idcirco  nebulosa,  quia  in- 
credulorum  multitudo  semper  inventa  est  in  illa, 
sicut  prflBfiguratum  est  et  in  tempio,  quod  ab  Salo- 
mone  «edificatum  est  (III  Reg.   viii),  et  in  monte 
Sina,  quando  iex  data  est  {Exod,  xx).  Nam  et  illic 
montem  nubes  densissima  operuit,  et  illic  nebula 
implevit  domum  Domini,  et  non   poterant  sacer- 
dotes  stare  et  ministrare  propter  nebulam.  Quid 
tibi  dicam,  o  talis  iilia  Sion  ?  Usque  ad  te  veniet  et 
veniei  potestas  prima.regnumfilix  Hierusalem.  Quia 
parum  videbatur  esse  quod  dixerat,  usque  ad  te 
veniet,   subauditur  ipse  qui   regnabit  Dominus, 
^  melioravit  bonum  nuntium  repetendo  ac  dicendo : 
Et  veniet  potestaSt  prima  veniet  regnum  tibi  pri- 
mum  filise  Hierusalem,  Sic  namque  futurum  erat, 
etsic  factum  est.  Venit  enim  potestas  in  adventu 
regis  et  Domini,  videlicet  ilia  magna  et  miranda 
potestas,  quam  tam  brevibus  verbis  evangelistapul- 
chreexprimit  dicendo  :  Quotquoi  autem  receperunt 
eum,  dedit  eis  potestatem  filios  Dei  fieri  {Joan.   i). 
Et  iliud  regnum,  de  quo  ait  :   Posnitentiam  agite, 
appropinquabit  enim  regnum  cmlorum  {Matth,  iv). 
Hoc  regnum  tibi,  filia  Hierusatem;  haec  poteslas,  o 
filia  Sion  usque  ad  te  veniet  prima,  id  est  primum 
tibi  danda.  Nam  licet  Apostolus  dicat,  distinctio- 
nem  non  esse  Judflei  etGrasci,  et  non  esse  persooa- 
rum  acceptioaem  apud  Deum,  tamea  idem  dicit, 


batar.  Tali  fllifle  tuac  dicitur  :  Et  tu  turris  gregis  D  primum  Judaso  et  deinde  Grasco  (Rom,  ii).   llem 


nebulosa,  subauditur  coasolare  et  habpto  claritatem 
IflBtitiflB,  qaia  veaiet  potestas  prima  usque  ad  te. 
Turris  idcirco  aunc  yocatar,  quia  et  visibiliter  et 
invisibiliter  tanquam  forte  prflBsidiam  flrmaverat 
iliam  Deus;  visibiliter  templo  et  altari,  de  quo 
Esaias  ;  Et  sedificavit,  inquit,  turrim  in  medio  ejus 
(Isai.  v);  invisibiliterautem  angelorum  agminibus. 
Sed  et  in  Cantico  canticorumad  eamdicitur  iSicut 
turris  David  collum  ^ttum,  quse  ssdificata  est  cum 
propugnaculis,  Milte  clypei  pendent  ex  ea  omnis  ar- 
matura  fortium  (Cant.  iv).  Hoc  enim,  si  rite  perpen- 
dimus,  tam  pulobre  quam  vere  ad  illam  dicitur  de 


Quid  ergo,  inquit,  amptius  est  JudseOj  aut  quae  uti- 
lHa$  circumcisioiiis  7   Multum  per  omnem  modum. 

Primum  quidem  quia  credita  sunt  illis  eloquia  Dei. 
Quid  enim  si  quidam  illorum  non  credideruntl  Nun- 
quid  increduiitas  illorum  fidem  Dei  evacuavit  lAbsit. 
Estautem  Deus  verax  (Rom.  iii),  e(c.  Igitur  tibi 
potestas  prima  venit,  o  fllia  Sion,  et  primum  re- 
gnum,  quia  videlicet  vos  sancti  patriarchae  et  pro- 
phetae,  vos  sancti  apostoli  et  cfleteri  de  illo  populo 
sancti,  recle  primum  in  regno  et  potestate  flliorum 
Dei  possidetis  locum.  Cum  ita  sit,  o  flliaSion  sive 
filia  Hierusalem,  nunc  quare  moerore  coniraherisl 


483 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


484 


Nunquid  rex  non   e$i  tihi,  aut  consiliarius  tuus  A  ▼idebis  liberantem  et  redimentem  te  Dominum,  et 


periit,  quia  comprehendit  ie  dolor,  sicut  pariurien- 
/m  ?  Denique  tunc  temporie,  et  ex  eo  quod  ad 
Abraham  seminis,  quod  est  Ghristus,  repromissio 
facta  est,  ita  Sion  6ive  Hierusalem,  id  est  multorum 
animflB  sanctoram  patriaroharum  et  prophetarum, 
regam  et  omnium  justorum  mcerore  oontraheban- 
tur,  cupientes  videre  promissionis  eflTeotum,  et 
comprekendit  eos  dolor  velut  parturieniiumy  sicut 
mirabili  signo  significatur  in  Apocaljpsicumdicit: 
Et  signum  magnum  apparuit  in  ealo,  mulier  amicia 
iole,  et  luna  sub  pedibus  ejuSf  et  in  capite  ejus 
corona  stellarum  duodedm,  et  in  utero  habens,  ei 
clamabat  parturiens  et  cruciabatur  ut  pariat  {Apoc. 
xii).  Illa  8ion,  haec  ipsa  Hierusalem  erat  ;illamu/t>r 


dolor  tuus  convertetur  in  gaudium.  Hoc  intelligen- 
dam  est  per  id  quodsequitur.  Quianunc  egredieris 
de  civitate,  ei  habiiabis  in  regione,  et  venies  usque 
ad  Babylonem^  et  ibi  liberaberis,  ibi  redimet  ie 
Dominus  de  manu  inimicorum  tuorum,  Quantum  ad 
exteriorem  litterffi  textum,  istam  intelligimus  Ju- 
daorum  captivitatem  notissimam  qua  in  Babylo- 
nem  ducendi,  el  de  qua  post  annos  septuaginta 
erant  reducendi.  At  vero  spiritualiter  aliam  novi- 
muB  Babyionem,  sicut  Sion  istam  scimus  aive  Hie- 
roBalemy  dequa  nunc  loquitar,  viventis  Dei  civita- 
tem,  id  est  oniversalem  sanctorum  et  electorum 
omniom  societatem,  cujas  rex  et  consiliarius  Chri. 
•tas  est,  qui  in  prssenti  loco  per  prophetam  prs- 


amicta  sole,  ei  luna  sub  pedibus,  id  est  Ghristum  n  nuntiatar.  Univeraalem  ergo  hujus  Sion  captivita- 


habens  in  promi8sione,et  abundans  atque  prffiemi- 
nens  bonis  temporalibus,  et  in  eapite  ejus  eorona 
steitarum  duodeeim,  id  est  in  initio  gentis  filii  Jacob, 
patres  tribuum  duodecim,  et  in  utero  haben8,sci- 
licet  promiasionis  fidem  et  spem  in  corde  retinens 
clamabat  parturiens  et  cruciabaturut  pareret,  quia 
videiioet  magno  desiderio  videre  desiderabat  rem, 
cujus  habebat  spem,  sicut  malier  desiderat  videre 
natum  quem  portat  conceptam.  Hunc  dolorem  miro 
modo  Spiritus  sanctus  sanctorum  omniam  conso- 
lator  et  arguit  et  excitat.  Arguit  enim  dioendo,nfin£ 
quare  mosrore  contraheris  tNunquid  rex  non  esi  iibif 
aut  consitiariM  luus  periit^  quia  comprehendil  te 
dolor  sicut  parturieniem,  Excital  subjungendo  con- 
festim  :  Dole  et  saiage,  filia  Sion,  quasi  pariuriens. 


tem,  quffi  in  Adam  accidit,  prffiocolis  habentes,  di- 
g^ius  ac  locupletius  verba  h»c  intelligimus,  dum 
prffimisso  :  Dole  ac  satage^  filia  Sion,  quasi  partu- 
rienSy  subjungit  :  Qui  nunc  egredieris  de  dvitaie,  ei 
kabitabis  in  regione,  et  venies  usque  ad  Babylonem ; 
ibi  liberaberis,  ibi  redimei  ie  Dominus  de  manu  iiit- 
micorum  iuorum.  Nunc,  inquit,  id  est  ante  illud 
novissimum  dieram,  in  quofiunt  illaquffiprffidixi, 
manifestato  monle  domus  Domini,qui  Ghristusest, 
interim  dum  moram  faoit  et  nondum  venit  qui 
venturos  est,  tu  egredieris  de  eiviiate,  et  habiiabis 
inregione,  etvenies  usque  ad  Babylonem,  id  est  prs- 
Jodicata  in  Adam,  nasceris  extra  paradisom,  unde 
ille  expulsuM  est,  et  tu  pariter  cam  illo,  cujus  in 
lumbis  eras,  et  manebis  in  prssentis  saecuii  capti- 


Bciendum  ergo,  quia  dolentium  in   parto  magna  ^  vitate,  etpost  habitationemhujusceregionisvenies 


distantia  est.  Alicujus  enim  anima  in  parto  prffi 
dolore  egreditur,  et  si  dicatur  ei  :  Ne  timeas  quia 
(ilium  perperisii  (I  Beg.  iv),  sive  ut  alibi  legimus  : 
Noli  timere  quia  et  hunc  habebis  filium  {Gen.  xxxv), 
non  respondet  neque  animadvertet.  Secundum  hu- 
juemodi  similitudinem,  Bpiritas  sanctus  Ecclesiam 
venturi  Ghristi  matrem  dolere  noluit.  Quamvisenim 
prios  morerentur  sancti,  qoam  viderent  illom  Ghri- 
stum  Domini,  tamen  habere  debebant  et  habebant 
fidem  resurrectionis  et  futuri  Bfficuli,  quod  vide- 
Hcetqusmvis  exspectantes  morerentar,  nihilominus 
tamen  illum  et  eztra  carnem,  et  incarne  sua  post- 
modum  visori  essent.  Igitur  cum  dicit :  Nunquid 
rex  non  esi  tibi,  aut  consiliarius  tuus  periity  quia 


osque  in  Babylonem,  scilicet  moriendo,  et  per  mor- 
temdescendendoadtenebrarum  infernaHum  confu- 
sionem,  qao  et  sancti  descenderunt  patres  tui,8icut 
onos  ex  maximis  illoram  dicit  :  Deseendam  ad  ft- 
lium  meum  lugens  in  infemum  {Gen.  xxxvii).  Ibi 
liberaberiSf  ibi  redimet  ie  Dominus  de  manu  inimi" 
eorum  iuorum.  Descendet  enim  illucDeusetDomi- 
nu8  Dei  Filius,  liberator  et  Redemptor  tuus  propter 
te  homo  factus,  et  passus,  crucifixus,  mortuus  et 
sepultos,  et  deinde  suscitatus  a  mortuis  solutis  do* 
loribus  infemiy  juxta  quod  impossibite  919  eral 
teneri  illum  ab  eo  {Aci.  ii).  Hoc  modo  redimet  te 
de  manu  inimicorum  tuomm^  scilicot  malignoru  m 
8piritoom,pretiam  dando  pro  te  sangainem  suum 


comprehendii  doior  sicut  patturieniem^  ab  eodem  D  Qt  nibil  Juris  habeanl  in  te  propter  originale  pec- 


hortatur  sanctos  omnes  ut  non  contristenlor  sicut 
eicmteri  qui  spem  non  habent  (I  Thess.  iv).  Gum 
autem  protinus  subjungit,  doie  et  salagequasi  par^ 
iuriens.  Ad  hoo  hortatur,  ut  contristentursecundum 
Deum,  id  est  ut  in  tristitia  sive  dolore  non  amittant 
spci  fiduciam,  et  fidei  rationem.  Unde  notandom, 
quod  non  dicit  hic  tantummodo  quasi  parturiens, 
sed  dole,  inquit,  et  satage,  id  est  in  dotore  spem 
firmam  tene,  additque  quasipariuriens;  quiavide- 
licet  sicut  parturiens  tandem  doloris  sui  videt  fru- 
cm,  ^'.  /  am  non  meminit  pressurse  propter gaudium, 
quia  natus  esthomoin  mundum  {Joan.  xvi);  ita  to 


catam.  Hoo  de  illa  spirituali  Babylooe,  et  de  invisi- 
bilibus  inimicis  tuis  Dominus  dixit.  Nunc  demum 
de  visibilibus  inimicis  tuis  audi  quid  idem  ipse 
dicat  :  Ei  nunc  congregatae  sunt  gentes  mulise^  qux 
dieunt  iLapidetur  et  aspiciai  in  Sion  ocuius  noster. 
Ipsi  vero  non  cognoverunl  cogitationes  Domini,  et 
non  inteilexerunt  consilium  ejus,  quia  congregavit 
eos  quasi  fenum  arex.  Surge  et  iritura  filia  Sion^ 
quia  comu  luum  ponam  ferreum,  ei  ungulas  tuas 
ponam  sereas,  et  eomminues  populos  mulios^  et  inter- 
fieies  Domino  rapinas  eorum  et  fortitudinem  eorum 
Domino  unive^s<e  terrtp.  Qais  hoc  nesciat,  quod 


485 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MIGH.  LIB.  II. 


486 


Buperistam  Siongentes  mults  congregatffi  suntab  A  geniti  sunt,  lidesoliJiy  verbo  tinnuli  veiut  ses,  quod 


initio  sflBCuli,  ex  quo  Gain  funestus  primum  civem 
civitatie  bujns  fratrem  suum  Abel  interfecit  ?  Gen. 
iz.)  Pieni  sunt  sacri  libri  lacrymabilibus  historiis, 
et  passim  peromnem  fere  paginam  divinam  gemi- 
tu8  bujus  Sion  audiuntur,  dum  veniunt  genteset 
ponani  morticina  $ervorum  tuorum  Deui  escas  vola- 
tilibus  eseli,  cames  sanctorum  tuorum  hestiis  terrx^ 
dum  effundunt  sanguinem  ipsorum  tanquam  aquam 
in  circuitu  Hierusalem,  ei  non  est  quisepeliat  {PsaL 
Lxxviii).  At  illi  nuila  miseratione  gementi  Sion 
compatiuntur,  sed  pertinaci  crudelitate  semetipsos 
cobortantur  dicentes:  Lapidetur  ista  Sion,  id  est 
nullus  ei  parcat.  Et  optando  dicunt :  Aspiciat  in 
Sion   oculus  noster.  Quo  dicto  vebemena  innuitur 


metailum  valde  sonoram  est.  Nam  in  omnem  ter- 
ram  exivit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terrx  verba 
eorumj  et  nan  sunt  toquetx  neque  sermones,  quo^ 
rum  non  audiantur  voces  eorum  (Psal.  xviii). 
Hactenus  ad  illam  quse  vera  est  Sion  et  vera 
Hierusalem  sermo  est  sio  incipiens,  et  tu  turris 
gregis  nebulosa^  fitia  Sion,  Nam  de  iila  Uierusalem 
terrena  qus  occidit  propbetas,  et  lapidavil  eos 
qui  ad  se  mi&si  fuerunt  (Malili,  xxiii),  audi  quid 
dicatar : 

Cap.  V.  —  Nunc  vastaberis  filia  tatronis.  Obsi' 
dionem  posuerunt  super  nos,  in  virga  percutient 
maxiltam  judicis  Israel.  Gujus  vet  quanti  judicis? 
Niinirum  ejus  qui  et  magnus  Deus  est,  et  humilis 


odium  et  invidia,  quee  non  leviter  exsaturari  possit,  n  apparuit,  quod  multum  cautesicateotemporeopas 

nisi  multarumaspectu  miseriarum.  Quo  cum  potili        "'^  "*  '*  "     '         —   - 

fuerint,  matigno  risu  soJvuntur  et  crudeli  plausu 

tripudiant  dilatantes  os  suum,  sicut  scriptum  est 

atqne  dicentes:  Buge,  euge^  viderunt  oculi  nostri 

{Psal.  xxxiv),  subauditur  mala  hujus  qus  deside- 

ravimus,  et  boc  bene  eontigit  nobis.  Ipti  autemy 

inquit,  non  cognoverunt  cogitationes  Domini,  et  non 

intettexerwni  consilium  ejus^   quia  congregavit  eos 

quasi  fenum  arex,  Et  est  sensus :  Congregatae  sunt 

gentes  super  te,   et  in  sua  gioriantes  multitudine, 

praesentia  tantum  et  manifesta  potuerunt  videre, 

Bcilicet  et  tuam  calamitatem,  et  suam  in  hoc  mundo 

prosperitatem ;   bcd    hoc   non  cognoverunt  neque 

intellexerunt  quid  in  futurum  Dominus.cogitaverit, 


erat  sequentibus  verbis  prsdicatur :  Et  tu,  Beth- 
lehem  Ephrata,  parvulus  es  in  millibus  Juda ;  ex  te 
enim  egredietur^  quisit  Dominatorin  Israel ,et egressut 
ejus  ab  initio  a  diebus  setemitatis,  Propter  hoc  dabit 
eos  usque  ad  tempus  in  quo  parturiens  pariet,  reli- 
quisB  fratrum  ejus  converteniur  ad  filios  Israel,  Sicut 
jam  dictum  est  ad  illam,  et  de  illa  Hierusalem  qnoe 
propbetas  occidit,  sermo  est :  Nunc  inquit,  vasta- 
beris,  o  tu,  non  vere  filia  Sion,  sed  vere  filia  tatronif, 
videlicetqus  virum  homicidam  etlalrooem  Barab- 
bam  tibidimitti  petisti,  auctorem  vero  vitae  interrc- 
cisti  {Matth,  xxviii;.  Nunc,  inquam,  vastaberis,  nunc 
circumdabunt  te  inimici  tui  vallo,  et  circumdabunt 
te  et  coangtutabunt  ie  undique,  et  ad  terram  pro- 


et  quale  super  te  et  super  ilios  oonsilium  inierit.  ^  stement  te  et  filios  tuos,  qui  in  te  sunt  (Luc,  xix). 
Sed  ecce  consilium  et  cogitationes  ejus  dico  tibi,  ^  Quam  ob  causam  sic  vastaberis,  etcur  prosternen- 


^ttta  congregavit  eos  quasi  (enum  areas,  subauditur, 
at  congregatis  illis  dicat  tibi  :  Surge  et  tritura  filia 
5ion,  quia  comu  tuum  ponam  ferreum,  et  ungulas 
tuas  ponam  sereas,  et  eomminues  popuLos  multos,  ei 
interfieies  Domino  rapinas  eorumy  et  fortitudinem 
Domino  Deo,  universx  terras.  Et  est  sensus  :  Quam- 
vis  fortes  et  robustos  esse  arbitrentur,  nimirum 
cum  eint  caro,  sic  sunt  quasi  fenum,  quia  omnis 
caro  ui  fenuMy  et  omnis  gloria  ejus  tanquam  ftos 
agri  {Isai.  xl).  Et  vere  fenum  est  populue.  Itaque 
sicut  fenum  in  agro  ad  tempus  viret,  et  in  tempore 
suo  aridum  deportatur  ad  arearo,  ibique  serrie 
dentatis  sive  plaustris  ferreis  trituratur ;  at  tritico 
recondito,  stipula  et  paleae  projectae  igni  traduntur. 


iur  aUi  iuit Obsidionem,iiiquii,posuerunt  super  uos, 
177  virga  percutient  maxillam  judicis  Jsraet :  ;Super 

noB  prophetas  et  sapientes  et  scribas  obsidionem 
posuerunt,  id  est  ex  nobis  occiderunt  et  cruciGxe- 
runt,  et  ex  nobis  flageliaverunt  in  synagogis  suis 
et  de  civiiate  in  civitalem  persecuti  sunt  (Matth.  xxiii) . 
Nam  hoc  totum  fuit  obsidionem  ponere  super  nos, 
quia  sic  voluerunt  claudereora  nostra,  ne  docere- 
mus  in  nomine  judicis  Israel,  cujus  maxillam  in 
virgapercusserunt,  in  virya, inquam,id  estin  arun- 
dine  qua  percatiebant  eum  spinis  coronatum,  sibi 
potestale  concessa,  quemadmodum  ait,  sed  hxc  est 
hora  vestra  el  potestas  lenebrarum  (Luc,  xxiii).  Per 
partem  totam,  idest  per  maxillae  percussioncm,  to- 


8io  tu,  0  Sion,  omnes  gentes  que  congregatse  sunt,  D  tam  ejus  signiflcabat  passionem.  Pulchre  niuiirum. 


Bupertesaperbientesatque  luxuriantes,  velut  viride 
fenum  injadicium  Dominitriturabisatquecommi- 
Duea,  ita  duntaxat,  ut  quicunque  ex  illis  sese  in 
bumilitate  deposuerint,  eos  tanquam  trilicum  Do- 
mino  universae  terras  consecres,  interflciendo  quid- 
quid  in  eis  vitiosum  erat;  quicunqueaulem  perti- 
naci  superbiae  vento  sese  sublevaverint,  eosvelut 
stipulam  et  paleam  perpetuo  igni  Irades.  Neque 
enim  resistere  tibi  poterunt  cornu  ferreum  et 
asreas  ungulas  babenti,  quod  videlicet  cornu  tuum 
ineaperabiiia  rex  et  magniflcuB  triumphator  Ghri- 
stus  est,   qos  ungulae  tuse  apostoli  de  tua  carne 


quia  patsionis  ejus  hoc  fuit  initium,  quod  uousas- 
sistens  ministrorum,  dedit  illi  alapam  dicens :  Sic 
respondes  pontificit  (Joan,  xviii.)  Proterva  crudeli- 
tas,  crudelis  protervia  lictoris,  etscurr»  qui  dum 
aduIaturDomino  suo  pontiflci  etei  placere  vult,  as- 
siliens  coram  percutit  in  maxillam  judicem  Israel, 
necsolius  Israel,  sed  et  omniam  hominum,  quia 
ipse  est  qui  constilutus  est  a  Deo  judex  vivorum  et 
mortuorum  (Act.  x).  Etutamplius  perhorrescas  te- 
meritatem  nebulonis,  qui  percussit,  ille  judex  non 
tantum  bomo,  sed  et  Deus  est.  Hoc  enim  verbis  ee- 
quenlibus  testatur:  Et  tu,BethleemEphrata,parvu* 


487 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


488 


lus  es  in  milhbus  Juda.exie  mihi  egredieiur,  gui  tU  A  esl,  idcirco  dedit  eos  idem  judex,  subauditur  in 


dominator  in  Israel;  et  egressus  ejus  ab  iniiioadiebus 
asterniiatis.  Quid  enim  est  quod  et  egredietur  exte^  o 
Betbieem,  el  oihilominus  egressus  ejus  ab  initio  a 
diebus  seternitatis,  nisi  quia  du8B  sunt  ejuH  egressio- 
nes,  id  est  nativitates :  altera  seoundum  carnem,qua 
egredietur  ex  te,  o  Bethleem,ex  semine  David  ;  al- 
tera  secundum  divinitatem,  qua  non  egredietur, 
sQfi  egressus  ejus,  inquit,  jamdudum  exactus  est, 
non  ex  mundo,  sed  ab  initiOt  non  in  diebus 
tomDoralitatis,  sed  a  diebus  seiemUatis  .  Nam, 
913  in  princtpio  erai  Verbum,  et  Verbum  eratapud 
Deum^  et  Deus  erai  Verbum^  hoc  erat  in  prindpio 
apud  Deum  {Joan,  i).  Igitur  et  Deum  et  bominem 
testatur  bic  esse  iilum  judicem  Israel,  sed  hoc  tali- 


manus  gladii^  et  in  captivitatem  in  omnes  gentes, 
et  inpartes  vulpium{Psal.  lxii),  idest  malignorum, 
spirituum.  Usquequo  sic  dabit  eos  ?  Usque  ad  tem- 
pus,  inquit,  in  quo  parturiens  pariet,  Parluriens  di- 
citur,  Qon  ista  fllia  Jatronis,  id  est  lerrena  Uierusa- 
lem,  quas  Deo  sterilis  est,  sed  illa spiritualis  Hierusa- 
lem  sive  Sion,  cui  supra  dixerat :  Dole  et  saiage, 
fitia  Sion  guasi  pariuriens,  Illa  namque  mater  pa- 
riet,  subauditur  Judasoram,  sive  Israelis  reliquias, 
juxta  illud  :  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel,  quasi 
arena  maris,  reliquias  convertentur  ex  eis  (Isa,  x). 
Nam  boc  eal,  quod  bicprotinussubjungit :  Reliquiss 
fratrum  ejus  convertentur  ad  filios  IsraeL  Cujus 
ejus?  Nimirum  ipsius  judicis  Israel,  quia  fratres 


ter  edici,  ut  vulgo  intelligeretur,  tunc  temporis  non  p  ejus  secundum  carnem  ipsi  Jud»i  sunt,  qui  maxil- 

...       .     rv      •! . j: 1 *..« ^A    D    Um    ^S.,«    ^^ X     m .    .       ,    />     .     . 


expediebat.Quomodoenim  audire  paterentur,  quod 

qui  Deus   Israel  erat  bomo  futurus,  et  in  maxilla 

percutiendus  esset?  Caute  ergo  et  prodenter  pro- 

pbetlcus  sermo  dispensatur,  dum  a  facie  flliae  latro- 

nis,  cui  loqoebatur  disens,  nunc  vastaberis  filia  ta» 

tronis,  etc,  sese repente  avertit,  et  ad  aliam,  id  est 

Bethleem  sese  oonvertit,  et  eidem  sic  loquitur,  ul  et 

veritatem  ulriusque  natur»,  scilicet  divinffi  et  hu* 

manae  in  Gbri8totestiflcetur,eteamdemte8tificatio- 

nem  talibas  verbis  enunliet,  ut  non  ab  illis  qui  surdi 

Bunt  velerant,et  aures  audiendi  non  babebant,  tunc 

temporis  facile  perciperetur.  Quod  autem  Betbleem 

et  Bpbrata  anius  ejusdemque  civitalis  David,  sive 

castelli  ubi  erat  David,  vocabula  Bint,  habemus  ex 

Scriptura    dicente :  Mortua  est  ergo  Rachel ;  et  se- 

pulla  in  via,  qux  ducit  Ephraiam,  hxc  est  Bethleem 

(Gen»    xxxv).    Porro  cum   dicit :  Ei  iUy   Bethleem, 

Ephrata,  parvula  esinmillibus  Juda^  subaudiendum 

est  apud  homines,  quornmin  oculis  vix  parvus  vi- 

culus  es,  qui  non '^  oBlestem  sed  terrenam  quantita- 

emaitendunt,8ed  profectoapud  Deum  nonminima 

es.  Alioquin  nisi  cum  eadem  afflrmationequadicit 

parvnla  es,  et  ex  opposito  ista  negatio  in  propbe- 

t(£  sensu  intelligatur,  sed  non  apud  Deum  minima 

es,  tanquam  si  dicat  :  Parvula  eive  minima  videris, 

sed  non  minima  es,  dissonanter  teslimonium  hic  in 

Hvangelio  sumptum  videbitur,  ubi  principes  sacer- 

dotum  et  Scribaa  sciscitanti  Herodisic  respondisse 

narratur  :    Et  tu  Bethleem,  terra  Juda,  nequaquam 

minima  es  in  principibus  Juda  (Matth,   ii).   Cum 


iam  ejus  percusserunt.  Tempusquo  istud  flat  tunc 
erit,  cum  plenitudo  gentium  intraverit.  Sequitur: 
Et  stabit  et  pascet  in  fortitudine  Domini^  in  sublimi' 
tate  nominis  Domini  Dei  sui^  ei  converteniur,   quia 
nunc  magnificabitur  usque  ad  terminos  orbis  terrae, 
Judex  Israel,  sicut  jam  dictum  est,  propter  hoc  dabit 
eos,  quia  percusserunt  maxiliam  ejus,  et  ipse  sur- 
gens  amortuis  stabit,  subauditur  adextrisDei  for- 
tis  et  sublimis,  juxta  quod  in  Actibusapostolorum 
scriptum  est :  Cum  autem  esset  Siephanus  plenus 
SpirUu  sanetoinienderis  in  caslum,  vidU  gloriam  Dei, 
et  Jesum  stantem  a  dexiris  Dei,  et  ait :   Ecce  video 
ccelos  apertos^  et  filium   hominis  stantem  a  dextris 
virtuiis  Dei  (Act.  vii).  Stabit  ergo,    id   est  pro  suis 
morientibus  pugnabit  ipse  victor  mortis,  et  pascet 
subauditur  populum  suum,  utpotedives  et  praepo- 
tensrex  in  fortUudine  Domini,  in  sublimitate  n.mi- 
nis  Domini  Dei  sui,  id  esl,  sicut  fortis  Deus  babens 
nomensubMme^  guodest  supef  omne  nomen  (Phipliv. 
ii),  videlicet  quale  nomen  habel  Pater,  qui  propler 
assumptam  bumanitatem   dicitur  et  est  Dominus 
Deus  ejus.  Nam  et  ipse  loquitur  :  AscendoadPalrem 
meum,  et  Patrem  vestrum,  Deum  meum,  et  Deum 
vcstrum  (Joan,  xxix).  Et  convertentur,  ait,  quia  nunc 
magnificabiiur  usque  ad  terminos  terrae,  Hoc  ipsum 
quod  bic  dicit,  et  pascei  et  convertentur ^  et  Cffitera, 
manifestius   in    psalmo  expreesum  babemus.  Ait 
enim  :  Edent  pauperes  ei  saturabuntur,  ei  laudabunt 
Dominum^  qui  requirunt  eum,  virent  corda  eorum  in 
steculum  saecuti,  Reminiscentur  et  converteniur  ad 


enim  bic  dicat :  parvula  es,  ei  illic  scriptum  sit.n^-  D  Dominumuniversi fines  ierrse(Psal,  xxi).  Pascei  ergo. 


quaquam  minima  es,  perspicue  lyra  dissonat,  sed  in 
sensu  clara  consonantiaest,  ut  cam  propheta  dicit, 
parvula  es,  subaudias  in  oculis  omnium  bominum, 
et  cum  Evangelium  dicit,  nequaquam  minima  es, 
BubiLlelligas  apud  Deum.QuoddeindesubJungitur, 
propier  hoc  dabit  eos  usque  ad  tempus  in  quo  par- 
turiens  pariet,  et  reliqux  fratrum  ejus  convertentur 
ad  fiiios  Israel,  manifeste  completum  atque  adhuc 
complendum  est.  Nam  quiatantijudicis  Israel  ma- 
xillam  percusserunt,  qui  secundum  carnem  de 
Bethleem  ex  semine  David  egressua  est,  et  cujus 
egressussecundum  divinitatem  a  diebus  sternitatis 


Bcilicet  terminos  terraHy  quoadusque  magniftcabitur, 
non  qualicunque  edulio,  sed  corporis  et  sanguinis 
Bui  sacramento,  quod  edentes  et  bibeotes  pauperes 
saiurabuntur :  nam  corda  eorum,  id  est  anims, 
vivent  in  sxculum  sasculi,  queroadmodum ipse  dicit : 
Si  quis  manducaverit  ex  hocpane,  vivet  in  xternum, 
etpanis  quem  ego  dabo,  caro  meaest  promundi  viia 
(Joan,  vi).  Sequitur  : 

Ei  erit  istepax  Assyrius  cum  venent  in  terram  no- 
ttram,  et  quando  calcaverU  in  domibus  nosiris,  In 
Donnullis  codicibus  legitur  Assyriis,  et  ordinatior 
littera  videtur.  Si  enimlegendum  estAssyrius,  cur 


489 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  II. 


490 


praBpostore  et    dicere  maluil,  Assyrius  cum  venerity  A  serunt.  Ipsi  loquuntur  eliam  haec,  et  suscitabimus 


qiiam  dicerecum  Assyriusvenerit 'Hiiiqaesecundum 
utrnmqiie  litteriim  cxponendum  est,etprimum  se- 
cundum  hanclitteraturam,  eterit  iste  pax,  Assyriu 
cum  venerit  in  terram  nostram.  Quando  veneril  dia- 
boiu?,ait  bcalus  Hieronymup,  qui  dicilur  AB8ur,9u- 
perlerramre^'ionomquccrcdentium,  eteorumquos 
pascet  Doroinus  in  fortitud'ne  et  in  sublimitatenu- 
rainis  Domini  Dei  siii,  ct  calcaverit  eostribulationi- 
bus  variis,  et  domos  animarum  nostrarum,  id  est 
corpora,  quasi  superbus  ascenderitatquedepresse- 
rit,ettnmennosnihil  sfoparaveritacharitateChristi, 
tunc  Ghristi  pax  sive  ipse  Christus  erit  in  nobis,  ct 
dicetur  desancto,  yihilproficielinimicus  in  eo^Psal- 
Lxxxviii).  Nuno,  utsecundum  aliam  litieraestructu- 


super  eum  septem  pastores  et  octo  primates  homines. 
Super  quemdicunl,*tt5«7a6imu«ei«m.  Nimirum  su- 
per  eumdem  saepe  dictum  judicem  Israel.  Profeclo 
non  vile  obsequium,  non  parvam  bonorincentis 
portionem  de  studio  suo  promittunt,  ad  clarifican- 
dum  illum  tantum  judicem,  quem  Qlii  illius  fliiae 
latronis  sicinhonoraverunt  utmaxillamejuspercu- 
torent.  Quaerendum  cst  diligenter  quinam  sint*^;?- 
tem  pastores  et  octo  primates  homines^  et  deinde, 
quid  sitsuscitari  illossupcr  huncjudicem  Israel,et 
tunc  patobii  quia  non  levis  aul  incerta  hsc  pollici* 
tatio  est.  Sepiem  fide  claros  et  meritis  insignes  de 
sanctisScripturis  novimus,  similiter  etocto  prima- 
tes  bomines,  quos  licet  hactenus  noverimus,  nec- 


rani    dicamus,  scilicet  iia  logendo,  et  eril  iste  pax  n  dum  tamen  numeram  et  proprias  eorum  causaa 

M  _. ^''^  'm  '  M  t  •  ^^  •  J  ••'  1»  •• 


Asfyriis,  cum  venerit  in  terram  nostraniy  primo 
sciendum  quia  quod  dicitur,  cum  vencrit  in  tcrram 
nostram,  et  quando  calcaverit  in  domibus  nostriSf 
siye,  ul  rursus  post  paucahabemu8,e/(rum  calcave- 
rit  in  montenostro^recie  deipsoDomino  intclligilur, 
prffisertim  cum  in  exordio  sermonis  hic  idem  pro- 
pheta  dixerit :  Quia  ecce  Dominus  egredietur  dc  loco 
suo,  et  desceudet  et  decalcabit  super  excelsa  terrx 
{Micfi.  }),  etc,  usque  ad  id  quod  ait  :  Qux  excetsa 
JudaCt  nonnc  Jcrmalem  ?  (Ibid.)  Erilqne  hic  sensus  : 
Elerit  iste,  videlicot  Dominus  magnilicus  usquead 
termino8,trrra3,;)aj:/4«yni5,idestcunctisgentibus, 
quarumeotempore  polentispimierantAssvrii,  un«lo 
et  pro  cunciis  gentibus  rcctc  possunt  hic  accipi. 
Erit^  inquam,  istepax  Assyriis,  id  est,  loquelurpa- 
cem  gentibus,  evangelizabit  pacem  eis,  qui  prius 
erant  inimici,  cum  venerit  in  terram  nostram,  iii 
est,cum  nosvisitaveril^eicum  calcaverit  in  domibus 
nostriSy  subauditur,  eo  quod  non  cognovisti  tempus 
vibitationis  tuae  {Luc,  xix),  o  supra  dicta  fitia  latro^ 
nii.  Nam  914  idcirco  calcabit  indomibus  nosiris, 
idcircoconculcabittemplum  el  civitatem,itautnon 
remaDeat  lapis  super  lapidem.  Nam  quod  Dominus 
calcet  etconculcet,testatur  ipse  dicens  in  alio  pro- 
pbeta.  Calcavi  eos  in  furore  meOy  et  conculcavi  eot 
in  ira  mea  {Isa,  lxiii).  Vee  ergo  tibi,  qus  tibi  Ba- 
rabbam  latronem  donare  petisti !  et  proinde  recte 
diceris  fitiatatronit,  etcujus  sediliones  hsereditate 
possedisti ; vs  tibi,quiatuconculcaberiaqosediceri8 
Israel,  pax  autem  tua  Assyriis,  td  est  gentibus  pcs- 


animusadeo  perpenderat,priu8quam  loci  prsesentis 
diligentia  nos  excitasset.  Primum  ergo  septempaS' 
toreSfdeitide  per  ordinem  recolamus  octo  primates 
homines. 

Primas  pastor  fait  Abel,  de  quo  scriptum  est : 
Fuit  autem  Abet  pastor  ovium^  el  obtulit  Domino 
munera  de  primogenilis  gregis  sui,  et  de  adipibus 
eorum,  et  respexit  Dominus  ad  Abel  et  ad  munera 
ejus  {Gen.  iv).  Secundus  pastor  fuil  Abraham.Ter- 
tius  Isaac.  Quartus  Jacob,  qui  stans  coram  Pha- 
raone  cum  filiis  suis,interrogante  illo  :  Quidhabetis 
operist—  Pastores  ovium  sumus,  inquit,  servi  tuttet 
nos  et  patres  nostri  {Gen.  xlvii).  Erant  autem  patres 
ejus  Abraham  et  Isaac,  qui  profecto  curam  babue- 
runt  alendorum  gregum,  ita  ut  non  posset  eos  ca- 
pere  terra  prae  multitudine  grogum,  unde  et  facta 
est  rixa  inter  pastores  gregum  Ahraham  et  Loth 
{Gcn,  xiii),  et  /uit  jurgium  paslorum  Gerare  adversus 
pastores  Isaac  {Gen.  xxv).  Verumtainen  non  pro 
multitudine  vel  curagregum,sedproeo,  quod  circa 
res  horum  pastorales,  divina  sese  commendavit 
auctoritas,  septem  istos  pastores  excellentissimoB 
numeramuB.  Igitur,  ut  dicere  jam  ccepimus,  ho- 
rum  primus  fuit  Abel,  qui  de  primogenitis  gregum 
Domino  munera  obtulity  qus  suo  respectu  Do- 
minus  digna  duxit.  Seoundus  Abraham,  qui  de 
armento  suo  vitulum  tenerrimum  toliens,  etopti- 
mum  inclytis  hospitibus,  scilicet  tribus  angelisve- 
nientibus  in  figura  sanctae  Trinitalis,  memorabile 
convivium  tecit(G^ii.  xvni).  Tertius  Isaac,qui  vclut 


Ditentiam  agentibus,  sicutsignificatum  est,  ubiad  D  aries  ad  immolandum  ductus  est,  et  pro  quo  arie- 


praedicationem  JonaeNinivecivitas  magna  Aesyrio- 
rum  poenitentiam  egit  {Jon.  v).  Sequitur:  Et  susci- 
tabimus  super  eum  septem  pastores,  et  octo  primates 
homineSf  etpascent  terram  Assur  in  gladio,  et  terram 
Nemroth  in  lanceis  ejust  et  tiberabit  ab  Aisur,  cum 
venerit  in  terramnostram,  et  cum  calcaverit  in  monte 
nostro,  Quorum  in  persona  supra  dixerat  obsidio- 
nem  posueruut  super  nos,  eorumdem  vox  ista  e8t,^t 
susciiabimui  super  eum  septem  pastores  et  octo  pri- 
maies  homineSf  vox  scilicet  prophetarum,  sapien- 
tium  et  Scribarum,  quos  ecce  ego  mitto  ad  vos,  ail 
illc  judex  Israel  ad  eo8,qui  maxillamipsiuspercus- 

Patrol.  CLXVill. 


tefn  Abraham  inter  vepres  hcerentem  cornibus  hoto- 
caustum  obtulit  (Gcn.  xxii).  Quartus  Jacob,  qui  de 
grege  duos  afferens  hsedos  in  cibum  patri  benedi- 
ctionem  accepit,  et  deinde  soceri  greges  pascens, 
auctus  est  benedictione  Domini  (Gen.  xxvii).  Quin- 
lus  fuil  Joseph  qui  cum  sedecim  esset  annorum, 
pascebat  gregem  cum  fratribussuis,  et  inde  vendi- 
tus  fuerat,factu8que  princeps  iEgypi^  ^oen.  xxxvii), 
professionem  istam  non  erubuit,  (^tiamvis  detesta- 
renlur  iEgyptii  omnes  pastores  ovium,  dicens  ad 
Patrem  etad  fratres  suos:  Cum  vocaveritvos  Pha- 
rao,  et  dixerit  :    Quod  opus est  vettrumt repondebi' 

16 


491 


RUPBRTl  ABBATIS  TDITIENSIS 


492 


ti$  :  Viri  padores  sumus  servitui  ab  infantia  nostra  A  ^  fi^^os  AmmonyUtpugnaret  contraeos.Quos  traaidit 


usqtie  in  prstsm»^  etnos,  et  patres  nostri  (Gen,  xlvi). 
Sextus  Moyi-es,  qui  pascebat  oves  Jetro  soceri  sui 
sacerdvtis  Madian^  et  interpasoendum,  cum  minas' 
set  gregem  ad  interiora  deserii,  venit  ad  monten  Dei 
Oreby  apparuit  ei  Oaminus  in  flamma  ignit  de 
medio  rubi  (Exod,  iii).  Septiqaus  fuit  David,  qni  de 
semetipso  proJoquens  ad  Saul:  Pascebal,  inquit, 
servtts  tuus  patris  sui  gregem,  et  veniebat  ieo  etur^ 
suSf  tvllebatiiue  arietem  de  medio,  et  sequebar  eos, 
et  percutiebam  eruebamque  de  ore  eorum.  Et  tlli  con' 
surgebant  adversum  me,  ei  apprekendebam  menium 
eorum;  et  suffocabam^  interficiebamque  eos,  Nam  et 
teonem  et  ursum  interfeci,  ego  servus  tuus.  Erit  ergo 
et  Philistxus  hic  incircumcisus  quasi  unu^  ex  eis^ 


Dominus  inmunusejus.percusntque  eos  plaga  magna 
nimisj  humiliatique  sunt  filii  Ammon  a  fitiis  Israel 
(Num,  xi).  OctavuB  Sampson  perangelum  Domial 
915  prffinuntiatus  est  matri  slerili :  Et  hic  erit 
inquit,  Nazarxusab  infantia  suaet  ex  matris  utero, 
et  ipse  incipiet  txberare  Israel  demanu  PhiUstinorum 
(Judic.  ziii).  Isti  sunt  octo  primates  homines,  qui 
miro  modo  septem  pastoribus  ita  inperuntur,  et  iia 
inter  sextum  pastoremqui  esl  Moses,  et  septimum 
qui  est  David,  surrexerunt,  ut  lilios  Israel,  quos 
Moses  sextus  pastor,  ut  jam  dictum  est,  de  iEgypto 
eduxil,  primus  hominum  primdtum  JosuecumCa- 
leph  introduceret  in  terram  repromisaioni8,et  iibe* 
rationem  deinanu  Philistiim,  quamoctavus  primas 


qui  auMus  est   maledicere  exercitui  Dei  viveniis  (J  p  SampsonincGepit,  perOceret  septimuspastor  David. 
'   "         *    *        ...•».•      Habemus  igitur  ei  st/Aem  pastor^  et  ocio  primutes 

homines  ex  propriis  causis  notos  et  insignes,  quos 
suscitahimuSf  inquit  propheta,  supereum^  videiicet 
sspe  diclum  judicem  Israei.  cujusmaxillapercussa 
est.  Quomodo  illos  swcitahimus  super  eum  ?Videli- 
cet  eo  modoutquffiper  illoscorporalitergestasunt, 
doceamusspiritualiter  (Idri  vel  impieri  per  ipsum. 
Doceamus,  inquam,  quia  quarum  rerum  in  iilis 
prscessit  figura,  in  isto  successit  veritas.  Hoo  fa- 
cienles  suscitabimus  ilios  super  eum^  nos  propbeta 
et  sapientes  et  Scribse,  ex  quibus  ego  sum.  Nam  et 
aisecundumtempuscorporeabsensSpiritucum  illis 
praesens  pum,  quorum  spiritUHli  studio  fit,utin  lec- 
tioaetalium  pastorum  elprimaluum  nihil  mortuum 
remaneat   aut  oliosum,  dum  omnia  reteruntur  ad 


Reg.  xvii).  Ecce  isti  sunt  septem  pastores  inclyti 
quoB,  Soriptura  tesle,  auctoritas  divina  commen- 
davit.  Porro  octo  primates  homines  hi  sunt.  Primus 
Josne,  filius  Nun.  Secundus  Caleph,  Glius  Jephone. 
Tertius  Otloniel,  niius  Caenez.  Quartus  Aoth,  (lliua 
Gera  filii  Gemini.  Quintus  Barach,  niius  Abinoem 
de  Cades  Nephtalim.  Sextus  Gedeon.  Septimus 
Jephte  Galaadites.  Octavus  Sampson.  Isli  octo  id- 
circo  dici  merentur  primates  homines,  quiaauclo- 
ritate  divina  praeeuntcetinduente  illos  Spiritu  Do- 
minijConstitutijudicesliberaverunt  populumsuum, 
unde  et  meruerunt  appellari  salvatores  Israel.  Pri- 
mushorum  Josueet  seoundus  Caleph introduxerunt 
populum  in  terram  promissionis,  dicente  Domino 
ad  Moysen  :   ToUe  Josue  fitium  Nun,  virum  in  quo 


est  Spiritus  Domtnt,  e/  pone  manumtuam  super  eum  ^  Christum.Itaqueet  isti  cum  illo  vivent,  et  illi,  qui 


{Num,  xxvii),  etc.  De  Calepb  vero  ait:  Servum 
meum  Caleph,  qui  plenus  atio  spiritu,  secutus  est 
me,  induram  in  terram  hanc  quam  circuivil,  et  se- 
men  ejus  possidebit  eam  (Num,  xiv).  Primatum  ejua 
boc  divinum  testimonium  commendat,  et  prseter 
boc  alia,  quae  prsBsenti  loco  inserere  longum  est. 
Tertius  Othoniei  filius  Csnez  liberavit  Israel  de 
manu  Cusamrasathaimre^isMesopotamis^cui  ser- 
vierunt  octo  annis,  Scripturadicente  :  Et  clamave' 
runt  ad  Dominum,  qui  suscitavit  eis  salvatorem,  et 
libtravit  eos  Olhoniel,  videUcet  filius  Cxnez,  fuitgue 
in  eo  SpiriiusDomini,  et  judicavit  Israet  (Judic.  iii). 
Quartus  Aoth  liberavit  Israel  de  manu  Egloo  regis 
Moab,  cui  servierunt  decem el  octo  annis,  Scriptura 


tuncerunt,  ex  istis  proficient.  Unde  cum  dixisset : 
Et  suscUabimus  super  eum  septem  pastores,  et  octo 
primates  homines,  confestim  subjunxit :  Et  pasctnt 
terram  Assur  in  gladio,  et  terram  Nemroth  in  tanceis 
ejus,  Quod  est  dicere  :  Et  omnes  gentes  quas  nuno 
siue  Deosunt,neque  verbi  Dei  pabulum  babent  ul> 
lum,  tunc  ex  mysticis  istorum  exemplis,  legendo 
proficient,  quarum  videlicetgentium  Assur  etNem- 
rot,  id  est  Assyriiet  Bahyloniimaximi  Deoque  ma- 
gis  adversi  tunc  erant.  Principium  namque  regni 
Nemroth  Babyion  fuit  in  terra  Sennaar,  et  de  illa 
terra  egre8susestAssur,el  aeJificavit  Niniven.  Nec 
vero  dubiumvel  incognituni  estquin  Assyrii  post- 
modum  decem  lribustranstulerint,Babylonii  vero. 


dicente  :  Et  clamaverunt  fitii  Israel  ad  Dominum,  et  0  proquibus  hic  ponitur  Neiiiroth,duas  reliquas,Ju- 


suscitavit  eis  salvatorem  Aoth  fiiium  Gera  (ibid,),  etc. 
Quintus  Baruch  fllius  Abinoem  liberavit  Israel  de 
manu  Jabin  regis  Chanaan,  qui  per  viginti  annos 
vehemeoter  oppresserat  eos,  etipse  auctoritate  di- 
vina  suscitatus  per  Debboram  propbeten  uxorem 
Lapidoth  (Num,  vi}.  Sextus  Gedeon  liberavit  Israel 
de  manu  Madian,  cuiservierant  septem  anniSyprae- 
cipienteangelo,  quiapparuit  ei(iVam.  vi).8eptimu8 
Jephte  GalaaditesliberavitUrael  de  manu  filiorum 
Ammon,cui  cumPhilisthiim  vebementer  oppresse* 
ranteosperdecemannosetocto.  Deistoecriptumest 
Factus  esl  super  Jephte  Spiritus  Domini^  transivitque 


dam  etBenjamin.  Magnidce  ergoreconciliatiogen- 
tium  promittitur,  dum  deillis  qui  tuncerant  infes- 
tissimi  lalis  prophetia  texitur :  Et  pascent  terram 
Assur  ei  terram  Nemroth,  et  hoc  non  sine  armis, 
aed  in  gtadio  et  in  lanceis  eius,id  est  in  sermone 
Dei,  qui  est  vivus,  et  elficax,  et  penetrabitior  omni 
gladio  ancipiti  (Hebr,  iv).  Et  in  sententiis  veritatis, 
quae  suntlanceaesiveaagittasejus.suo^ladio  etillis 
lanoeis  diabolum,  qniprius  terram  obtinuerat,  de- 
bellabitet  liberabit  humanum  genus.  Hoc  est  quod 
ait :  Ei  liberubii  ab  AsAur  cum  venerit  in  (erram 
nostram,  et  cum  caleaverii  in  monte  nostro.  Ac  8i 


493 


GOMMENT.  IN  XII  PJIOPH.  MIN  -  IN  MICH.  LIB.  II. 


494 


dicat.-Eodem  tempore  quacdo  veniet  lo  terram  se-  l^  (i4c/.iv),repente  flerent  litlerarum  periti,  et  poten- 
cundum  praesentem  prophetiam,  et  concuicabitJu-      tes  Inomni  sermone  (Luc,  xxiv). 


dsos  subversa  civitate  et  templo,liberabit  a  diabolo 
gentea,  qus  bactenus  erant  terra  Assur  et  terra 
Nemrotb,  quod  interpretatur  tentaiio,  qui  per  boc 
ipsum  quod  de  illo  scriptum  est  lErat  robustus  ve^ 
natorroram  Domino  (Gen,  j),  signillcat  diabolum 
qui  possidebat  gentes  tanquam  fortis  armatuscus" 
todiens  atriumsuum  {Luc,  zi).  Sequitur  :  Et  erunl 
reliquim  Jacoh  in  medio  populorum  multorumt  quasi 
vos  a  Domino,  ei  quasistitlx  super  herbam,  quas  non 
exspectant  virumfCt  non  prasstolantur  filioskominum. 
Reliquiffi  Jacob  credenles  px  Judsis  sunt,  quorum 
unum  ez  optimis  Apustolus  cum  dixissettiVurf^fa'^ 
repulii  Deus  populum  suum  ?  subjungit  atque  ait  : 


Hoc  idemde  propbetissentiendume8l,etprimum 
de  Mose  Nam  ille  quidem  bumanam  scientiam  per 
bomines  didicit,et  eral,ut  Stepbanus  protomartyr, 
eruditusomni  sapientia  ^gyptiorum  et  potens  in 
verbiSy  sed  scientiam  rerum  divinarum  ut  Penta* 
teucbum  suum  conscriberet^non  per  bominem,sed 
per  Bolum  Deum  didicil,qui  illo  in  rubo  apparuit. 
Sed  et  de  David  caeterisque  propbetis,  et  de  Cbristi 
apostoiis  omnino  eciendumest,quo8omneset  soios 
Ecclesia  Christi  in  canonico  apice  suscipit.  Uude  et 
Petfus  in  Epistola  sua  dicit:f/o(  pnmun:  intelliyen' 
teStquod  propUetica  scriptura  propria  interpretatione 
non  /it,  Non  enim  voluntate  humana  atlata  est  ali^ 


Absit,  Nam  et  ego  JsraetUa  sum  ex  stmine  Abraham  fl  ^^"^^^^  prophetia,  sed  Sptrilu  sancto  inspirati  locuii 


de  iribu  Benjamin  {Rom.  xii).  Etcnim,  licet  illi  qui 
in  futuro  tempore  credituri  sunt,  oum  plenitudo 
gentium  intraverit,  reliquiffi  dicantur,  nibilominus 
tamea  et  hi  recte  dicuntur  reliqui8e,quae  tunc  cre- 
diderunt  pauci,  muliitudinc  in  incredulitate  per- 
manente,  testante  eodem,  cum  prsmisso  exemplo 
de  Helia,cui  dixit  rebponsuin  d'mi)um:Reliqui  mihi 
septemm  iitia  virorum^quinon  curvaverunt  genua  ante 
Baai{III  Reg.  xviii);  sic  ergo,  inquit,  et  in  hoc  tem- 
pore  reliquix secundum electiunem gratix  salvxlacix 
sunt  (Bom,  xi).  Ergo  reHquix  Jacob  erunt,  inquit,  in 
medio  populorum  multorum  quasi  rosa  Domino^quasi 
stiltx super  herbam,  id  e8l,apostoli  Chrisli  sive  mi- 
nisteriales  judicisejusdem,de  quo  bactenus  sermo 


sunt  sancti  Dei  komines  (II  Petr.  i).    Et   de  caiteris 
quidem  apostoiis,qui  fuerunt  illic,ubiSpiritus8an- 
ctus  in  igneishnguis  apparuit,8editque  supra  sin- 
gulos  eoruoi  [Act,  n),  certum  est  quia  non  ab  ho- 
mine,  neque  per  hominem,  sed   per   revelationem 
Jesu  Christi  didicerunt.  De  Paulo  autem  qui  tuno 
non  erat  iilic,sed  postea  vocatusest^dubiumvolunt 
esse  quidam  adversarii  rjus   pseudoapostoli,  dum 
veilent  corrumpere  veritatcm  Evangelii,    quam  ez 
ore  ejus  multi  suscipiebant  populi,obhoc  derogan- 
tes  illi  et  auctoritatcm  ejus  di[ninuerevolentes,quia 
Dommi  nostri  JesuChristi,dumadhuccum  homini- 
busconversarctur,  discipuhis  nun  t'uit,hac  pro  ne- 
cessitate  plerisque  in  locis  !S^16aposLolatuni  suum 
deien(lit,rnaximaautem  in  Episiolaad  Galatas  cum 


fuit,  sanctam  et   divinam  de  roBlesti  conversione  C  j-  •»      %;  i  *.•/••!?  #•        «    < 

'  .  .  .        ^  dicit  :  Notum  enim  vobts  faao  Evangelium,  Iratres, 


suasumptamstillabuntveldepluonlgentihusscien- 
tiam.  Ros  enim  suaviter  cadens,  et  stills  sensim 
decidentes  super  berbam,  evangelicam  vel  aposto- 
licam  significant  doctrinam  aDominodatam,et  pro 
capacitate  audientium  discrete  annuntiatam,et  du- 
pliciter  valentem  nobis,  scilicet  ad  refrigeran^ium 
et  saQCtificandum.Terra  quippe  nostracalorevitio- 
ram  erat  ezusia  et  a  nialigno  spiritu  quasi  vento 
ureotepercussa,  itaut  cor  bominis  Babyloniae  for- 
Duci  non  incongrue  possct  simile  dici.  Tunc  autem 
CGcpit  Dominus  mittere  quasi  ventum  roris  flantem 
{Dan.  iii),  quando  ad  amorem  coBlestium  nos  exci- 
tavil  perapostolorum  prapdicationem.  Item  manus 
nostrae  vacantesab  operibus  bonis,  sic  erant  quasi 


guodevangelizatum  est  a  me,  quia  non  secundum 
hominem  :  nef^ue  enim  ego  ab  homine  accepi  illud 
neque  didici^sedper  revelalionem  Jesu  Christi  (Ga- 
tatii).  Bene  ergo  cum  dixisset  de  reliquiis  Jacob  : 
Et  erunt  in  medio  poputorum  multorum  quasi  ros  a 
Domino,  et  quasi  siiilx  super  herbam^  addidit,  qux 
non  exspectanl  virum,  et  non  prspstolantur  fitios  ho- 
minum.  Ac  si  dicat :  El  erunt  apostuli  Jesu  Christi 
sapienteset  eloquente^^totum  saluiari  doctrinaim' 
bupules  mundum,  quam  videlicet  doctrinam  non  a 
magietrishorninibus  accipient«non  studii  vel  ingcnii 
proprii  labore  arquirent,8edocculla  grati;je  ccelestis 
aspiratione  percipicnt.De  reliquiis,  inquam,Jacob, 
id  est  de  apo8tolis,ila  dunlaxai  aequeut  de  prophe- 


berba  macra  et  sterilis,8ed  nunc  quasi  stilUe  aDo-  D  tis  qoi  et  carne  et  fide  sunt  filii  Jacob,  boc  dicero 


mxuo  super  herbam  ceciderunt,  quando  eadem  doc- 
trina  ooe  ad  dilectionem  proximi  reflorescere  fccit, 
etin  porrigcndo  eleemosynam  faciesnostrasexbila- 
ravii.Etbenede  isto  roreetde  huiusmodi  siillisait : 
Qux  non  exspeclant  virum,  et  non  prxstoiantur 
filioi  tkomiaum,  sed  signanter  cum  dixistet,  quasi 
roji  addidit  a  Domino,  quia  videlicet  Evangelium 
aive  doctrina  qus  per  apostolos  adminietrata  est, 
noD  per  iustructlunem  vel  magisterium  bominum 
venit  aliquando,  sed  CGslitus  data  est,  docenteilios 
invisibiliterSpiritu  sancio  absque  moraet  momento, 
ita  ut  qai  fnerant  komnes  sine  litteris  et  idioise 


verum  est.  Caeterum  de  aliis  magistris  ecclesiarum 
quicunque  ez  gentililate  surrexerunt,  non  eadem 
sententia  est  vel  esse  potesl,  quia  vidclicet  sunt 
quidem  et  ipsi  quasi  ros  a  Domino,  et  quasisiiiix 
super  herbam,  ecripturas  propbeticas  atqucapobto- 
licas  tractapdo  dulciter  et  exponendo  utiliier  ;  sed 
8inguliborum,utboc  facere  possent,ex8pectaverunt 
virura,et  prestolati  sunt  filics  bominum.  MuUos 
enini  post  Deum  cathygetas  vt^l  magistros  subierunt. 
Unde  quidquid  dixeiunt,  non  idcirco  ratum  babet 
Ecclesia  Christi,  quia  sic  ipci  dixerunt  vel  sense- 
runt,  aed  quia  dicta  velseaaus  suos  f  ropbeticisat- 


495 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


496 


quo  apostolicis  testimonlis.vel  aliqua  probabili  ra-  A 
tione  coniirmare  potucrunt.Sequitur  :  El  erunt  re- 
Itquice  Jncob  in  geutibusjn  medio  populorum  muUo- 
rum.quasi  leo  injumentis  silvarumj  elquasi  caiulus 
leonis  rugiens  in  gregihus  pecorumj  qui  dum  irans- 
ierit  ei  conculcaverit  et  ceperit,  non  est  qui  eruat. 
Quam  diversarum,  quam  longe  dissimilium  rerum 
simililudines  eisdem   reiiqniie  Jacob  hic  ascriptae 
Bunt  I  Dixerat,  et  erunt  reiiquive  Jacob  guasi  ros  a 
Domino^  ei  quasi  sttllae  super  herbam,   et  coDlinuo 
nunc  dicit,  ei  eruni  reliquix  Jacob  quasi  leo  in  ju- 
meniii  silvarum,  el  quasi  catulus  leonis  rugiens  in 
gregibus  pecorum .  Quid  magis  aiasmiilequam  sua- 
vitas  roris  a  leritute  leonis  ?  Quid  magis  diversum 
quam  lenitas  stiliarum  stillantium  superberbam, 
sasvitiavel  impctu  calulileonisrugientisingregibus  g 
pecorum?Attamen  eisdem  reliquiis  Jacob,et  suavi- 
tas  roris  sive  lenitas  stillarum.et  ferilaslconis  sive 
impetus  catulileonis  aeque  per  similitudinemascri- 
biturhic.Quare  ?  Videiicet,  quia  magistri  populo- 
rum  sive  gentium  apostoli  Cbristi  etleneset  severi 
sunt,  lenps  in  docendo  sive  exhortando,  severi   in 
corripiendo  et  uisciscendo.Exempli  gratia  ;  Paulus 
ubi  docel  intcr  cffitera,  sic  loquitur  :  Quoniamqui' 
dem  Deus  erai  in  Chrislo,mundum  reconcilinns  sibi^ 
et  posuii  in  nobis  verbum  reconciiiationis,  Pro  Chri' 
sto  ergo  legatione  fungimur^   ianquam   Deo  exhor- 
tante  per  nos,Obsecramus  pro  Chrislo^  reconciliamini 
Deo  (11  Cor,  v).    Quid  isto  rore  diiectionis  suavius, 
quid  hac  stilla  veraB  et  germanas  pietatis  lenius  ? 
Cetera  quoque  usque  ad  id,05  nostrum  paiet  ad  voSf 
0  Corinihii.cor  nostrum  dilaiatum  est{ll  C(?r.vi),talia  ^ 
sunt  stillicidiavel  talis  ros,  at  nemo,  qui   dubitet 
quin  sit  a  Domioo  Palre  misericordiarum  et  totius 
consolationis  Deo.Atvero  idem  post  plurimadicit: 
Ecce  tertiOy   hoc  venio  ad  vos,  In  ore  duorumy  vel 
trium  iestium  stabit  omne  verbum,  Prxdixi  entm  et 
praedico  ut  prxsens  vobis  et  nunc  absens  iis  qui  anie 
peccaverunt,  el  caeteris  omnibus,  quoniam  si  venero 
iterum  non  parcam.  An  experimentum  quxriiis  ejus, 
gui  in  meioquitur  Christus  ?  {II  Cor,  xiii.)  Ecce  se- 
veritas  magistri  tanquam  leonis  rugitus  super  ju- 
menta  silvarum,  et  tanquam  catuli   leonis  super 
gregem  pecorum.Nam  jumenta  silvarum  recte  illos 
aestima.nDSjquosredarguebat  super  immunditia  et 
rornicalione,et  impudicitia  quam  gesseruot.Nonne 
super  bujusmodi  quasi  leo  fuit  ?  Ait  enim  :  El  vot  D 
inflati  estis^  ei  nonmngis  luclum  habuisiis,  ui  totr 
laiur   de    medio  vesirum  qui  hoc  oput  fecit,    id 
ost  qui   uxorem  patris  habuit.  Ego  quidem  absent 
eorpore^prsesens  autem  spiriiu,  jam  judicavi  ut  prm- 
tent  $um  quisic  operatut  est,  in  nomine  Domini  no- 
ttri  Jesu   Christij   congregaits  vobis  et  meo  spiritu 
eum  virtute  Domini  Jesu,  iardere  hujusmoffi  Salance 
in  interitum  earnis^ut  spiritussaivussiiindieDomini 
(/  Cor,  v).  Porro  quasi  greges  pecorum    ejusmodi 
fuerunt,qnalibu8veluticonterritisadrugitumcatuii 
leonis  gratuluturet  dicit  :  Quoniam  et  si  contristavi 
xos  in  Epistola,  non  me  poenitet.  Et  ti  ad  horam  vot 


eontrittari^nunc  gaudeo.non  quia  conirislati  estis^  sed 
guia  confristati  estisatipcBnilentiam^contri^laii  enim 
ettis tecundum  Deum  (11  Cor,  vii),  etc.  Ilaec  vero 
quasideausterioriPauloexempIapotuissepulemus, 
quasi  csteris  apostolis  hunc  amplius  StEviliamleO'- 
nis  exercuisse  dicamus.Nam,  ut  plura  nermo  prae- 
tereat,nonne  Petrus  quoque  quasi  lco  sive  catulus 
leonis  in  gregibus  pecorum  nigiit,quando  in  con- 
ventu  discipulorum  Ananiam  primum,  et  deinde 
Sapbiram  uxorera  ejus  increpavit,et  illi  ceciderunt 
et  expiraverunt,  quia  Spiritui  sancto  fuerant  men- 
titi  (Act,  v).  Vere  igitur  reliquiz  Jacob,  quas 
catuius  ieoniSf  qui  cum  tramient,  subauditur  ad 
nullius  pavens  occursum,  et  conculcavet it,  \ideUcet 
rebellanteSjtfZ  Ctf;7m7,subauditur mendaces,ut  capti 
et  depreheosi  sunt  jam  dicti  Ananias  el  Sapbira 
8piritui  sancto  mentientes,  non  esi  qui  eruat,  His 
dictis  dereliquiis  Jacob,protinu8adiIlumconverli- 
tursermo  propheticus  judicem  Israel,dequo8upra 
dixerat :  In  virga  percutienimaxillam  judicis  Israel^ 
et  dicit : 

Exaltabitur  matius  tua  super  hottet  tuos,  ei  omnct 

inimici  tui  inieribunt, Uostes  publici  sive  inimici Do- 

miniilIimaje8tatisadjudicantur,quinonsoluropec- 

catores,verum  etiam  impii  suntodiendonomenejus 

quales  maxime illi  fuerunt,de  quibus ipse  in  Evange- 

lioIoquitur:iVi*wc  autem  et  viderunl  et  oderuni  et  me 

ei  Patrem  meum,Sed  ut  impleaiur  sermo^qui  in  lege 

eorum  scriptusest,quia  odio  habueruntmegratis{Joan, 

jx).Super  ejusmodi  hostes  exaltabiiur,\nqu\{jmanus 

^ua, subauditur,ut  non  videantgloriamtuam,imout 

videant  et  confundantur,quemadmodum  aliuspro- 

pheta,cum  sub  interrogatione  dixisset  :  Ei  non  vi» 

debit  impius  gloriam  Domini  (Isa,   xxvi),  protinus 

duplicem  responsionem  hoc  modo  ipse   reddidit : 

Domine,exaUetur  manus  iua  ut  non  videant,  videant 

et  confundantur  zelnnles  populi,  et  tgnis  hostes  tuot 

dcvoret(ibid,),Demqae  et  per  juatam  increpationem 

dixit  :  Domine,  exaitetur  manus  tua,  et  non  videant 

gloriamtuam,  et  subaudiendum  e8t,ita  utin  gloria 

tua  partem  babeani  ullam,etper  severam  nimisque 

acerbam  conces8ionem,ait  ^proiinuByVideant  et  con- 

/undantur,  Quodque  hicdicit,  et  omnes  inimici  tu% 

interibunt, WWe  similiter  conceditur,ut  fiat  dicendo, 

et  ignis  hostes  tuos  devoret.  Nam   ubi  exaltabitur 

manus  tua,  Domine,  quando  apparebis  sedens  ia 

sede  majestatis   tuae  rez  et  judex   Israel    statutis 

ovibas  ad  dezteram,  haedis   autem  ad   sinlstram 

tuam,  tuncomnes  ioimici  tui  interibunt,  diabolus 

videlicetet  angeliejus,  tuQo  hostes  tuos   videlicet 

tam  diabolum  et   angelos  ejus,  quam  et  homines 

impios  sequaces  ejus,  ignis  devorabit  te  dicente  : 

%t71tc^maiedictiy  in ignem seiemum,  qui  prarpara' 

tus  est  diubolo  et  angelis  ejut  {lintih.  xxv).  Hoc  ni- 

hilominus  ad  Ecclesiam  universam  referri  potest, 

cujus  caputesi  ille  judex,«:Ba/^a6i/urma?iu«  tua  «u- 

perhostes  tuos,etomnet  inimici  lui  interibunt ^  qu\h 

videlicet  qui  capiti8,id  est,  hostes  vel  inimici  sunt 

corporiSyquod  estEcclesia  c|Ju8,et  ubicapotibi  ni- 


497 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MIGH.  LIB.  II. 


498 


mirum  exaltabitur  et  corpus.Recteergoeladipsam  A.  sanoti  omnes  hic  manenteai  civitatem  non  habent, 


dictum  hoc  recte  inteiligitur^prsesertim  quia  et  su- 
pra  ilii  dicebalur :  Surge  et  tritura,  filia  Sion  {Mirh. 
iv),  etc,  et  protinus  eidcm  dicitur;  Eteril  in  dic 
illa,  dicit  Dominus :  Auferam  equostuos  demedio  tui, 
et  disperg  im  quadrigas  (uas.et  perdam  civilatesterrx 
tuXtCt  f/estruam  omncs  muniiiones,  ct  auferam  ma- 
leficia  de  manu  tuayCt  divination€s,non  erunt  in  te.Et 
perire  faciam  sculplilia  iua,  ei  siatuas  de  medio  tui^ 
et  conlcram  civitateituas,  et  faciam  infurore  et  in- 
dignatione  ullionem  in  omnibus  gentibus^  qux  non 
audierunt.  MagniOce  in  verbisislisconsoleturseEc- 
cle^iaDei,  considerandovitae  seternsB  statum,quali8 
futurus  sitex  die  ill8,qaaomnes  sui  iateribuntini- 
mici.Siquidem  boc  promittitur  in  hisverbis,  quod 


scd  futuram  inquirunt  (Hebr»  xiii).  Perdam  igitur, 
aii  civitates  terrxtuas,  et  destruam  omnes  mnnitio- 
nes^non  solum  spirituai68,verum  ctiam  manufactas 
et  mat6riale6,8inedubiosubinteIligendum,et  omnes 
civitatumatquemunitionumseditiones  atque  cupi- 
di(atcs,et  universas,  qua  eisdem  Cain  morlalibus 
intulitclades,  et  maias  8ollicitudioes,qu»irum  uni- 
versitas  dicitur  et  est  Babylon,  cum  qua,  ulaudi« 
mus  in  Apocalypsi  vocem  de  cgbIo  dicentein  :  For- 
nicati  sunt  reges  terr^e^  et  indeliciis  vixcrimt  {Apoc, 
zvii).Et  dequa  ibidem  ita  scriptum  est:£/  sustulit 
unus  angelus  fortis  tapidem  molarem  magnum^et  mi- 
sit  in  mare,  dicens  :  Hoc  impetu  mitletur  Babyton 
magna  civitas  et  ilta,  el  ultra  non  invenietur  (Apoc. 


non  solum  mala  omnia,verum  etiam  ipsa  quoque,  q  xviii).  Magna  igilur  requies  sancts  Sion,id  est  Ec- 


quseia  boc  saeculo  videntur  etsunt  qusdam  bona, 
quamvis  non  vera  velsufficientia  penitus  non  erunt 
illic.Quis  enim  nescit  maleficia,  divinatione8,8Cul- 
ptilia^etstatuasatqueadorationesmanuumoperum, 
el  lucos  od  sacrificandum  dsemoniis  electossivesa- 
cratos,  vera  essc  inala  ?  Quis  item  neget  equos, 
quadrigas  civitates  atque  munitione8,faisa  essebo- 
na?  Fallax  cquus  ad  salutemy  ait  Psalmista  (Psal. 
xxzii),  et  hi  in  curribus^  ei  hi  in  equis,  nos autemin 
nomine  Domini  Dei  nostri  invocabimus  (Psal,  xix). 
Possunt  quidem  prodesse  equi  et  quadrigsByimo  et 
neccssaria  sunt  ad  subveclionem  tardis  et  inCrmis 
corporibus,  vel  etiam  sanctis  ad  fugiendum  deci- 
vitate  incivitatem,8i  urgente^perHecutorefugiendum 
est  cititU8,8ed  cujusmodi  usus,  non  tam  verum  bo- 
Dum,  quam  vcrs  infirmitatis  esl8olatium,sappe  ni- 
mium  habensfallax  experimentum  quia,  sicut  jam 
dictum  est,  fallax    equus  acl  satutem^   ad  quod 
Buccinere  possis,  sed   non  falLix   ad  faligationem. 
0  quanto  melius  est,  gravii  ut  nunc  sunt  corpora, 
immutari,  et  velocitate  angelorum  perfrui,  quam 
gravedinemcorporumequisvelquadrigis  vectitando 
fallaciterconsolari!  Igitur  mHgns  beatitudinis  est 
proTiissio  in  verbisistis  cumdioWyCt  eritvL  die  illa, 
dicit  Dominus  lAuferam  equos  iuos  de  meriiotui,  el 
dispergam  quadriyas  tuas,  etc.Praemiscrat  enim,  et 
omnes  inimiciiui  inlcribunt,  Ergo  idem  est  ac  sidi- 
cat:ln  die  illa  faciam  illud.pro  quonunc  clamas  ad 
me  dicens :  De  necessitatibus  meis  erue  me  (Psal, 
xxiv).  Primum  cst,  quod  equos  tuos auferam,  et  quu' 


clesiffijin perditionecivitatum  vel  munitionum  terr® 
promittilur,qui  videlicet  cum  [perditiono  illarum, 
perditio  quoqueconscquenter  subintelligitur  rerum 
omnium  concupisoibilium,  quae  in  civitatibus  sunt 
(quarum  ex  intuitu  sancti  cives  regni  Dei  peregri- 
nantesin  hoc  mando  tentati  etfatigati  sunt^yVideli- 
cetauri,  et  argenti,et  lapidispretiosi,et  margari- 
tarum,et  byssi,  et  purpurae,  et  serici,et  marmoris, 
et  cinnamoni,et  amomi,etodoramentorum,  et  un- 
guenti.etthuris,  et  vini,  et  olei.etsimilae,  et  trilici, 
et  jumentorum,  et  ovium,  et  equorum^et  redarum, 
et  mancipiorum,et  caeterorum  omnium  de  quibus 
recte  eapiens  dicgii  iVanitasvanilatumetomnia  vani^ 
ias  (Ec<?^. i),quarumcupidi  mercatores,nuncdivite8 
facti,  pauperibus  insultantfiliis  tui8,osancta8ion. 
Sedtuncillisflentibusatquelugentibusetdicentibus: 
Yx,  vx  (^/)oc.xviii),isti  exsultabunl  etlibenter  vidc- 
bunt,pariter  periresuas  quoquo  munitiones^etquas 
hic  pro  necessilale  babuerunt,  non  ut  alios  impu- 
gnarentjSed  ul  impugnantibusaliis  aliquod  refrige- 
rium  haberarent.  Et  auferam,  inquit,  maleficia  de 
manu  tua,  Et  hic  subintelliirendum  est,  ut  amplius 
ma!i  quidquamnonfacius.Impossibile  namque  erit 
ex  die  illa  ut  sancta  eloclorumsocietas  mali  quid- 
quam  faciat  nel  admittat,et  eritfirmaetincorrupti- 
bilisinnocentia.Nequeenim  erii  ultra  serpentianti- 
quo  facultas  sive  licentii,  ut  sibilet  quidquam,  vel 
mali  aliquid  alicui  sanctorum  suadeat,  sicat  fecit 
quando  mulieri  suasit.ul  vetitum  comederet,etviro 
8U0  porrigeret  [Gen,  iii),quo  maleficio  totum  exinde 


dnyas  tuas  dispergam,\d  estquod  terreni  corporis  D  genus  humanum  venenatum  est.Ut  breviter  dicam. 


tantii  velocitatem  efticiam,  ut  sit  quocunque  velit, 
quod  Geri  non  po^setcum  equiset  quadrigis.Tunc 
enim  homines  aequates  tvuui  angetis,  ait  ipse  Domi- 
nu8,f/  filii  sunt  Dei,cum  sini  fitii  resurrectionis  (Luc. 
zx).  Quod  si  aequales,  nimirum  et  seque  velocesy 
fleque  ut  angeli  erunt,  equis  el  quadrigis  non  indi- 
gentes.  Quid  porro  de  civitatibus  et  munitionibus 
dic^m,  cum  dicit,  et  perdam  civitates  terrce  tzx,  ei 
deslruam  omnes  munitiones^  Notum  est,  quiaCain 
fratrem  suum  Abei  per  invidiam  occidit,el  hic  pri- 
mus  aedificavit  civitatem,  vocavitque  eam  ex  nomine 
filii  tui  Enoch  (Gen.  iv)«  Porro  et  Abel   et  cfleteri 


sicauferetDominus  demanuelectorumsuorumma- 
leficia^ut  quibusdedit  nunc  malefacere  nolle,  tuno 
detquodampliusetperfectiuse8t,8ciIicctmaiefacere 
non  posse.  Et  divinationes  non  erunt  in  te,  Divina- 
tio  prophetia  nr.endaxest.  HaBC  sine  dubio  feliciter 
tuno  deerit,quando praesentia  vel plena  cognitio  Dei, 
prssensque  faciesveritatiscunctos  illustrabit,etni- 
hiiincertumvel  incognitum  erit.Hanc  perfectionem 
in  hac  vita  sancti  non  valent  consequ\,Bedexparte, 
inquiunt,  cognoscimus,  etex  parte  prophetamus,Cum 
autem  veneril  quod  perfectum  est,  evacuabitur  quod 
ex  parie  esl,Vi(iemus  nunc  perspeculumin  xnigma- 


409 


RUPERTI  ABBATI8  tDITIENSlS 


500 


te,  tmc  aulemfacie  ai  faciem  (I  Cor,  xiii).  —  Et  pe-  A  dem  in  die  iiU  perfecle  iraplebitur,  quod  nunc  ex 


rire  fnciam  sculfHiUa  tua,  et  staluas  de  meido  lui,  et 
non  adorabU  ultta  opera  manum  tuarum,  Hoc  eliarn 
antediera  illam  providenflum  estutopera  raanuura 
Buarum,9cilicet  ecuptiliaet  slatuas,adoret,qua!Cun- 
que  animaDeum  verum  colitvel  noinenojua  invo- 
cat,  verumtamenmagna  parspopuliDei,  populiele- 
ctj  unum  Deum  colentiSjperCectionem  hujusreinon 
adjungit,  dum  corpore  vivit.Nam  et  ei  manuaexte- 
rius  vacat;  ut  visibilem  sibi  statuam  non  faciat, 
nonne  animus  celerrimusartifex  formam  sibi  ali- 
quam  persaepe  fingit,dum  recordaturCreatoris  sul, 
et  eum  contemplari  cupit,  cui  dicit,  in  oratione  : 
Pater  noster  qui  es  in  coslis  (Matth.  iv).  Velociter 
namque  sibi  proponit,  aut  velociler  sibi  occurrente 


parte  impletum  est  vel  implendum  est.  Non  enim 
jam  inhoc  perfectioest^quodverumcolcntes  Deum, 
Don  lucoa  frequentant,  neo  latebras  vel  tenebras 
qusrunl  adsacriOcandum  principibustenebrarum, 
neque  civitates  suas  claudunt,  id  est,con8cientias 
non  occuilant,sed  opportunepeccatasuaconfitendo 
aperiunt,  non,  inquam,  perfectio  -jam  in  hoc,  sed 
inchoatio  bealitudiuis  esl,  quia  multa  sunt  adhuc 
non  solum  mala  erubescenda,  verum  etiam  bona 
reveland<i  quas  abscondunt  etabscondere  volunt,in 
his  quaB  reprehensibilia  sunt  metuentes  verecun- 
diam;inhis  quae  laudabilia  sunt  fugientes  inanem 
gloriam.  At  vero  tunc  nibil  erit  quod  velint  esse 
occultumineque  invitis  illis  fiet  illudquod  Aposto- 


delectabiliter  excipit,  quaei  venerabilis   formse  se-  n  lus  ait,quia  veniet  Dominus  et   illuminabit  iflbscon' 

nem  speciosum  et  magnum,  magno  31S  consilio      dita  tenebrarum^  et  manifestabit  consilia  cordium  (/ 

resideotem,  et   fortassis  ita  pulat  esse  in  re,  sicut 

iegit  vel  audit  in  illa  Danielis  visione  :  Quia  throni 

positi  su7U^  et  Antiquus  dierurn  sedit,  veslimentum 

ejus  quasi  nix  candidum,  et  capilti  fjus  quasi  lana 

munda  [Dan.  vii),  etc,  quae  quasi  localem  loquun- 

tur  Deum,  cum  ipse  localis  non  sit.  E^uidem  sic 

simpliciter  errare  veniale  est, sed  erroremeumdem 

perlinaciter  defendere  damnabile,  quia  haereticum 

est.  Unde  et  humaniformii  dicuntur  haeretici,  qul 

Deum  forma  humana  membrisquedislinctumasse- 

rere  conati  sunt.  Quod  igilur  nuno  dicit:  Lt  perire 

faciam  sculptilia  tua,  et  statuas  de  medio  fui,  et  non 

adorabis  ultra  opera  manuum  tuarumy  sic  in  illa  die 

perficicredendumestyUtcirca  divinam  substantiam 


Cor,  iv).  Nam  de  malis,ubi  certa  remissio  erit,  non 
habebunt  cur  erubescant,  imo  multum  habebunt 
quod  gaudeant,  scilicet  magnam  et  sine  finf^magni- 
ficandam  remissoris  gr^tium  et  gloriam.  Porro  de 
bonis  utabscondant  illa,nequaquam  inanem  opus 
erit  lugere  gIoriam,quia  talisvontus  illic  fiare  non 
poterit,ubi  vera  et  stabilis  gloria  Dei  super  omDes 
abundans  cunctasuperabit,universo3que  et^^ngelo- 
rum  elhominum  ordinesin  fuDdamenlosuas  visio- 
nis  cum  dulcitremore  continebit.lgitur  etiucorum 
evuIsio,et  civitatum  contritio  tunc  ad  plenum  per- 
fecta  erit,quianullu8  erit  quiocculte  quidquamge- 
rere,vel  conscientiam  suam  ne  videatur,aliquo  mo- 
do  circumceptam  esse  velit.Tunc  econtraibunt  im- 


nemo  taliter   erret,  videntibus  cunctis   qualis  8it>  ^  pii  insupplicium  et  inopprobriumsempiternum^et 
Unde  Joannes  :  Scimus,  inquit,  quia  cum  apparue-      hoc  e8t,quod  hic  in  calce  sermonis   enuntians,  et 
rit,  simites  et  erimus,  quia  videbimus  eum  sicuti  est     faciam /\nqu\i,  in  furore  et  indignatione   ultionem 
(I  Joan,  iii).  Quod  deinde  aequitur,  et  evellam  tucos      in  omnibus  gentibus  guae  non  audierunt, 
iuos  de  medio  tui,   et  conteram  civitates  tuas;   iti- 


LIBER    TERTIUS. 


119  Eorum  qu»  hactenus  in  hoo  propheta,  vei 
propter  hunc  prophetam  dicta  8unt,duo  principiave- 
hementernostrisauribusillisa&untjdicendo  videli- 
cet  in  primo  :  AuditCjpoputi  imnes,  et  atlendat  ierra 
et  plenitudo ejus  {Mich,  i).In  secundo  autem  :  Au" 
dite,  principes  Jacob,  et  dures  domus  Israel  (Mich, 
iii).Et  prima  quidem  prophetici  aermonis  invectio- 
neSamaria,  id  lest  deoem  tribus  condemnaDtur, 
eorumque  detrimeDtum  recuperandum  exgeatibus 
perChristum  his  verbis  promittitur  :  Aseendel  enim 
pandens  iter  ante  eos  ;  divident  et  transibunt  portam^ 
ei  egredientur  per  eam  ;  et  transibit  rex  eorum  coram 
eis  (Mich,  ii).  In  secunda  Hiorusalem,  vel  tribut 
Juda  severius  arguitur,  dicendo  ad  principesejus^ 
ad  eacerdotes  ejus  el  ad  prophetnB  e}U9:Propter  hoe 
causa  vesiri,  Sion  quasi  ager  arabiiur\et  Hierusalem 
quasi  acervus  tapidum  erit  {Mich,  iii),quibu8  verbis 
illa  manifeste  desolatio  praBnuntiatur,  quae  facta  a 


Romanis  eamdem  fliiam  latronibus  vastantibu8,eo 
quod  pereusserit  maxillam  judicis  Israel,  slcui  ma- 
nifeste  sermonis  ejusdem  sequentia  vaticinantur, 
itemque  detrimenlura  Judaeorum,de8alutegentium 
restHUrandumjsecundumhaecverba  promittitur.  Et 
D  fluent  ad  montem  Domini  populi^et  properabuntgentes 
mudae  (Mich.  iv).  Et  rursus  ;  Et  erunt  rdiquiw  Ja- 
cob  in  medio  populorum  multorum,  quasi  ros  a  Do- 
mino,  et  quasi  stillx  super  herbam  {Mich.  v),  etc. 
Ecce  DUnc  tcrtio  sermo  proheticus  quasi  tubam 
Yocem  suam  exaltans,  neque  solam  Samariam  ut 
prima,  neque  solam  Bierusalem,  ut  secunda  inve- 
otione  convenerat,8ed  ambas  paries  simul  conve- 
niens  sio  inchoat  : 

Cap.  VI.  —  Audite  quae  Dominus  loquitur  :  Surge, 
confende  judieio  adversum  montes,  et  audiant  coiles 
vocemtwim,  Audianimonles  judicium  Domini,eifortia 
fundamenta  terrx,  quia  fudicium  Domini  cumpopulo 


501 


COMMBNT.  m  XII  PROPri.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  HI. 


mi 


suoM  cum  hrael  dijudicabiiur,  Popule  meus.quidfeci  A.  capiunt  {Hebr.  i),  et  inde  adversus  eos  judicio  con« 

tendi  volunl,  si  non  egerint  cuncta  quae  ad  suum 
pertinebant  officium.  Alii  vero  Abraham,  Isaao  et 
Jacob,  et  patriarchas  reliquos  interpretantiir,  qui- 
bus  quasi  auditoribus  el  ad  judicium  convocatis, 
populi  Israel  negotium  ventilandum  est.  Verum 
neutra  sententia  liberum  habet  cursum,  aut  manl- 
feslis  Scripturae  vocibus  comprobatur,  praesertim 
cum  Abraham,  Isaac  et  Jacob  sancti  atque  amioi 
Dei  sunt,  et  sancti  angeli  prajlerito  jam  judicio 
div.si  a  malis  angelis  de  salute  sua  securi,  et  in 
beatitu.iine  sint  t%0  firmati.  Quomodo  ergo  vel 
adversus  istos,  vel  adversus  illos  montes  et  colles 
liberearfinnarim,quod  flat  contentiojudicii  divini? 
Ut  igitur  expeditior  sit  sensus,  illud  sequamur  quo 


tibi,aul  quid  moleslus  luit  tibi  ?  Respondemihi,  Quia 
eduxi  te  de  terra  -Egypti.et  de  domo  serviiutis  libera- 
vi  te,  et  misi  anle  faciem  fuam  Mosen  et  Aaron  et  j/a- 
riam,  Popule  meus,  memento,  quxso,quid  cogitaverit 
Balach  rex  Moab,  et  quid  responderit  ei  Balaam  ft^ 
lius  Beor  de  Setihn  usque  ad  Gatgata,  ut  cognosceret 
justitias  Domini,  Hujusmodi  veibisjudicium  Douii- 
ni  de  magnis  rebus  ngi  incipit,  et  sicut  Jam  dictum 
est,  ambaB  partcs,  scilicet  Samaria  et  Hierusalem, 
pariler  conveniunl  et  quodtimmodo  assislunl,  tan. 
quam  duo  rei,  diversas  secundum  merita  judicii 
aique  misericordis  sententias  excepluri.Sunt  enim 
isti  dissimiles  slbi  veluti  alteretiam  sub  judicio  re- 
bellans,  alter  coram  judice  prostratus  et  veniam  po- 


stulans :  etenim  Samaria,  quae  se  in  perpetuo  schi-  g  manifeste  nos  prfflsens  Jittera  ducit,  dum  i 


smate  detinuit  a  domo  David  et  templo  Dominl,  cu- 
jusexregibus  nullus  recessit  a  peccatis  Jeroboam, 
id  est,  a  colendis  vitulis,  quos  illefecit,  nec  saltem 
comminaute  Deo  judicecaptivitatem  instantem,poe« 
nitentiam  egit,  reus  ille  est  qui  etiam  in  judicio 
per  contumaciam  magis  ac  magis  provocat  iram 
judicis  :  Hierusalem  vero,quae  tunc  lemporis  non- 
nunquam  poenilentiam  egit,  cujus  reges  aliqui 
ad  pcenitentiam  conversi  sunt,  ut  Manasses  (II 
Par.  xxxiii),  aliqui  justi  fuerunt  et  sancti,  ut 
David  et  Ezechias  et  Josias  :  nam  praeter  istos,om- 
nes  in  idolis  pcccaverunt  ;  rcus  ille  est  qui,  coram 
judice  prostratus,  fatetur  culpam,poscit  et  meretur 
veniam.  Neque  enim  de  decem  tribubus  traiislatis 

in  Assyriosaliquempoenitenlem,  etDeosatisfacien- ^     ii      -j      ^      ^ 

.       ,     .  j  ,   „,..    ,  j    .     |.    •    o  L  1     :  _  C  ^^"^*>  >d  est  urbes  minores  illarum  subaDpendices 

tem  legimus,seddeQlus  Judaductis  inBabyloniam  ^       .   '  ^  ^^^        ,.    "*  «""  f*«'""»^^o 

°  audiant  vocem  tuam.  Ad  hoc  ediotum  Domini  Jttdi- 


m  miiio 
contenlionis  statim  dicitur  :  Popule  meus^  quid  feci 
tibi  ?  Denique  popuius  Israel  cujus  ambas  partesi 
videlicet  Samariam  et  Hierusalem,  paulo  ante  dixi* 
mus  ad  judicium  oonvocari,  sub  nominibus  mon- 
tium  et  coJlium  corripitur  in  his  verbis.  Nec  vero 
incongrue  per  montes  figuratur,  qui  pars  utraque 
in  monlibus  regnabat  et  superbiebat,  decem  tribua 
in  monte  SamariaB,  et  dusereliquaB  Juda  et  Bei^ja- 
min  in  monte  Sion.  Unde  et  per  alium  prophetam 
idem  Dominus  :  K«  igilur  ^iii  opulenti  estis  in  Sion, 
et  confiditis  in  monte  Samarix  {Amos,    vi).   Igitur 

adversus  montes,  id  est  adversus  Samariam  et  Hie- 
rusalem  in  montibus  liabilantibus,  et  in  montibus 
confidentes,  SurgSf  inquit,  et  contende  judiciOf  et 


multum  est  quod  miremur  et  compatiamur  :  dum et 
Daoieiin  lacu  leonum,  etsocii  ejusin  fornaceBaby- 
lonica  prostrati,  misericordem  judicem  Deum  de- 
precantur  (Oan.  vi).  Igitur  dum  proposito  judicio 
ex  personaDomini,dicentis  :  Popule  meus,  quid  feci 
tibi,  aut  quid  moiestus  fui  iibi  ?  Responde  mihi,  et 
cxtera  repecte  sese  personaoITert,  dicens :  Quid  di^ 
gnum  offeram  Domino  ?  curvabo  Deo  geuua  excelso  ? 
hancarbitremur  esse  llierusalem,  quoe,  ut  jam  di- 
ctum  est,  iiio  tempore  pcenilentiameratactura.  Cae- 
tera  veroquaerepetito  clamore  subsequuntur,  inter 
quoB  judcx  proloquens,  et  cuflodtsii,  inquit,  prae- 
cepta  Amti,  et  omne  opus  Achab,  conlra  Samariam 
dictaessenon  dubitemus,  qu(6  veluli  reus  rebellis 


cium  proponentis,  idempraeco,  id  estpropheta  qui 
prselocutus  fuerat,  dicens  :  Audite  quas  Dominus  /o- 
guitur^  rursus  pro  offlcio  suo  magis  ac  magis  atten- 
tam  volens  esse  piebis  multitudinem  sive  montium, 
id  est  principum  altitudinem,clamat,  et  dicit  :  Au^ 
diant  montet  judidum,  et  fortia  fundamenta  terrae, 
quia  judicium  Uomini  cum  populo  suot  et  cum  Israel 
diiudicabitur,  Montes,  ut  jam  dictum  esl,  Samaria 

el  Hierusalem  dicuntur,  qum  utraque  metropoiis  in 
monte  sita  est.  Porro  fortia  fundamentum  terrae,non 
incongrue  partis  utriusquereges  intelli|fimus.Re:ria 
namque  potestas  qnodammodo  terrae,  id  est  populi 
fundamentum  est.  Unde  et  Graeco  sermone  rex  basi- 


veniam  a  judice  nec  poslulat,  nec  meretur.  Nunc  D  leis,  id  est  basis  populi  dicitur,   eo  quod  regibus 


perordinem  dicla  sequamur  :  Audite,  inquit,  qux 
Dominus  loquitur.  Hoc  in  persona  sua  propbeta  cla- 
mat,  videlicet  tanquam  prseco  judici  sedenti  obse- 
quens,  ut  paretsilentium,  et  ad  audiendum  atten- 
tam  faciat  multitudinem.  Hoo  ergo  prsemisso  se- 
quuntur  ea  qii®  Dominus  loquitur  :  SurgejContende 
judicio  adventum  monteSy  et  audienl  colles  vocem 
tuam.  De  montibusetcollibus  istis,  adversum  quos 
judiciocontendere  jabetur,  diversi  expositores  di- 
versasenserunl.  Nam  alii  angelos  intelligunt,  qui- 
bu8  rerum  humanarum  commissa  est  procuratio, 
qaisque,  ut  kposioius  sM,  administratorii  sunt  spiri' 
tuSf  misii  :ii  ministeriumprapter  eos  qui  hasreditatem 


Buis  populi  vel  caBterse  dignitates  innitantur,velull 
columnsebasibus.  Igitur  et  fortia  fUndamentum  terrx 
tumidae,  terrs  montuosa;,  id  est  reges  male  fortes, 
reges  in  vestris  viribus  el  opibus^onfldentes,  qui 
Bubvehitis  Samariam  et  Hierusalem  quas  in  monti- 
bus  sitaB  sunt,  et  quod  pejus  est,  in  montibus  confi- 
dunt,  audite,  inquit,  judxcium  Domini^  quia  quod 

valde  timendum  est,  judicium  Domini  cum  poputo 
suo,  et  cum  Israet  dijudicabitur,  Verc  enim  sensato 
homini  hoc  valde  timendum  est  ne  cum  illo  Deus 
dijudicetur  :  scitenim  quianon  poterit  illi  respon- 
dere  unum  pro  mille  idcoque  prostratus  postulat 
dicens  :  Non  intres  in  judidum  cum  servo  tuo,  Do* 


503 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


504 


mine^  guia  non  jusUficabifur  in  conspectu  iuo  omnis 
vivens  (Pjo/.  cxlii).  HaBC  interloculo  propheta,prbti- 
Dus  Don  ipse  propbela  cui  dicluoiesse  videbaturyjur^e 
etcontendejudiciOfSedypse  Dominus  insuapersona, 
hocmodojudicioconteodereincipit.Popu/em^u^.gtitd 
feci  iibi.aut  quid  moleslus  fui  ?  Responde  mihi.Quia  e- 
luxi  te  deterra  ^gyptijf/edomo  serveniium  tiberavite^ 
et  misi  ante  faciem  tuam  Mosen  et  Aaron  et  Mariam, 
Quis  his  ioquitur  judicio  contendens^nisi  Dominus? 
Quis  autem  dixerat,  surge  etjudiciocontendejAsx  Do- 
minus?  Krgoneel  jubetetobeditunaeademqueper- 
8ona,  ut  unus  idemque  est,  et  ille  qui  dicit,  et  illc 
cui  dicitur  ?  Haec  idcirco  subtiliter  percunctamur 
et  quaerimus  quia  valdenobis  optabile  est,  ut  etiam 
hic  appareat,  qui  persaepe  in  Scripturis  Deus  Deo, 
Dominus  Domino,  P.iter  Filio  ioquitur,  et  multa 
suntquaBinterhas  pcrsonas  dicta  invenimus,  quo- 
rum  dulcissimum  aique  clarissimum  est  illud,quod 
David  in  spiritu  audivit,  nobisque  retuiit  dicens  : 
Dixit  Domihus  Domino  meo,  sede  a  dextris  mcis 
{Psat. cik),  Sit  igitur  persona  Patrisquaedicit  :  Sur- 
ge^  conlende  judicio  ;  sit  persona  Fiiii  quse,  dicto 
obaiidiens,  judicio  contendit  et  dicit:  Popule  meuSf 
quid  feci  libi,  aut  quid  molestus  fui  tihi  ?  Responde 
msAt.  Quid  onim?  Nunquid  quia  de  Virgine  Maria 
nonduro  natuserat,  idcirco  de  judicio  contendere 
oesciebat  ?  imo  et  pra^dari  et  spolia  detrahere  jam 
poterat.  Hinc*est  enim  quod  de  iilo  ad  alium  pro- 
pbetam  dicitur  :  Voca  nomen  ejus^  accelera  spotia 
delrahere,  festina  prxdari  (Isa.  viii).  Quam  ob  cau- 
sam  ?  Quia  antequam^  inquit,  sciat  puer  vorare  pa- 
trem  suum  et  matrem  suam,  auferetur  fortitudo  Da^ 
masci^  et  spotia  Samarix  [ibid,)  quse  videlicelDama- 
scusetSamariatunocunctisviribusJudamoppugna- 
bant.  Quod  est  dicere :  Idcirco  vocanomen  puuri,  quem 
supra  vocandum  esse  prsedixit  Emmanuet  (Isa.  vii), 
acceteraspotia  detrahere^  fe5tinaprsedicari,qm  prius- 
quamnascaturinmundopatremqucbabcateimatrea: 
patremquidemoptativum,videlicetJo&eph,matremt 
autem  Daturalem,scilicet  Mariam,  Hberat,  et  hacle- 
nus  liberavit  ab  hostibus  suis  Judam  et  Ilierusalem. 
Mira  acceleratio  et  inaudita  festinatio.  Nuiiquam 
fuit  aliquis  ita  festinus,  ut  quidpiam  faceret  ante- 
quam  nasceretur  vel  conciperetur,  prxter  istum  so- 
lum  qui  prius  erat  Dcus,  de  Deo  Patre  genitus, 
quam  fieret  homo  ipsode  muliere  nalus.  Igitursic- 
utvocarijussus  est^accetcra  spolia  detrahere,  festi^ 
napra^dart  itaetsecundutu  praBsentem  causam  vo- 
cari  potest,  accelera  judicio,  contendere  feetina 
cum  Israel  dijudicari ;  quia  videlicet  in  quo  et  toties 
judicatusest  utlraderet  ho8libus,et  tolies  liberatus 
est  ab  hostibus  Israel,  unum  idemqne  est  Verbum 
Domini,  unus  idemque  Filius  Dei,  verusDeusjudi- 
cansjuste,  antequam  fieretbomojudicandus  inju- 
8te.  Nunc  itaque  judicio  conlendentis,  quaestiones 
et  rationes  audiamus.  Popule  meus,  quid  feci  ttbi, 
aut  guid  molestus  fui  ?  Responde  mihi,  Hac  per- 
ounctatione  prxmissa,  ne  vacet  populo  moiestias 
referre  quas  passus  est  in  eo  quod  totie8  tradidit 


A  eum  in  manusgentium,  eldominati  sunt  ejus,  qui 
oderunt  eum  :  causam  quoquesuam  istam  proponit 
per  quam  ostendat  sese  priorem  fuissc  in  bcncDciis, 
et  mala  recepisse  pro  bonis,  dum  dioit  :  Quia  cduxi 
te  de  terra  jEgyptij  et  de  domo  servientium  libe»nvi 
te  ;  et  mid  ante  faciem  tuam  Mosen  et  Aaron  et  Ma- 
riam  (Sum.  ii).  Nec  vero  il!os  tantum  qui  crant 
fratres  lui.verura  etiam  alienigcnam,videlicct Balam 
filium  Beor,  qui  non  erat  de  gonte  tua,misi  ante  fa- 
ciem  tuam  ad  benedicendum  tibi.  Hqc  est  quod 
continuo  subjungit :  Popule  meus,  memento,  quacso, 
quid  cogitaverit  Balach  rex  Moah.etquid  responderit 
ei  Balaam  filius  Beor  de  Sclhim  usque  ad  Galgalam, 
ut  cognosceres  justitias  Domini,  Et  est  scnsus  :  Num 
in  eomolestusfui  tibi,  quod  hcBc  beneficia  praestiti 

n  tibi?Quod  dicit,  de  Sethim  usque  adGalgalam,  sic 
intelligilur  ac  si  dicat,  de  loco  ad  locum  pcrgens, 
mutansqueloca  ut  totum  exercituum  Israel  lustra- 
rent  oculis,  quasi  ego  non  possem  cum  pergente 
pergere,  et  cum  transeunte  transire.  Et  hoc  feci, 
ut  miscricordiaB  meae  et  justitiae  nota3  essent  tibi. 
Cum  itaquc  pra;misi»o  quvi  feci tihi,  autquid  molestus 
fui,  statim  subjunxit,  quia  eduxi  te  de  terra  Ji^gypti 
per  Mosen  et  Aaron,  et  deinde  meminisse  rogat, 
quomodo  Balaam  filium  Beor  a  maledicendo  cohi- 
buerit,  qune  utraque  populonon  molesta,sed  valde 
fuere  jucunda  ?  simul  meminisse  oporlet,  qualia 
populuseconlra  feocrit,  ut  causiscomparatis  appa- 
reat  in  judicio  oppohito,  quam  juslus  Deus,  et  quam 
injudtus Israel  sit.Qui<i  enim  Deo  pcpulus  fecit  ?  Non- 
neipse  potiusmolestusfuit?Ubi  illumDeusde.^gy- 

^  pto  eduxit,  ille  vitulum  contlatilem  fecit,  eique  ho- 
stias  immolavit,  Mosen  et  Aaron  ante  faciem  po- 
puli  Deus  misit,  populus  eosdem  acerbe  affltgens, 
991  pene  lapidavit  (Exod.  xxxii).  Ubi  Balaam 
Deus  cobibuit  ne  malediceret  populo  (Num.  xxii), 
populus  continuo  fornicatus  est  cum  fiiiabus  Ma- 
dian,  et  initiatus  esl  Beelphegor  (Num.  xxv).  Cae- 
terapercurramus,  quamvis  in  praesenlijudicio  non 
comroemoraverit  Dominus,  pauca  commemorosse 
contentus,  etin  omnibus,  inquam,  cxpopulo  vicis- 
situdinem  reperiemus.  Ubi  Deus  popuium  in  terram 
quam  promiserat,  introduxit,  populus  terrae  eisdem 
gcntibub  pejora  fecit,  intcr  quas  commistus,  deos 
eorum  coluit  (Judic.  ii).  Dedit  Deus  populo  David 
regemsecundumcor  suum,  populus  a  domo  David 

D  sese  rcscindens,  et  a  templo  Dci,  vitulos  aureos  co- 
luit  (///  Reg.  xii).  Tandem  quod  maximum  est, 
Deus  homofactus  de  semine  Abrahas  promissionc3 
quas  promiseratilli,implevit,  et  populosepraeson- 
tavit,  populus  illum  negans  crucem  ei  paravit,  et 
iancea  latus  ejus  perforavit  (Joan.  xix).  Non  vane 
ergo  judicium  Dominicumpopulosuo  et  cum  Israel 
vuitdijudicari,  quia  magna  sunt  et  multa  quas  ve- 
niunt  in  qunestionem  ex  iniqua  parte  populi,  quo- 
rum  quaedam  propheticam  hanc  praecesserant  quae- 
dam  eecutura  erant.  Nec  vero  quisquam  nostrum 
ab  ejusmodi  dijudicatione  iiberum  se  putet,  quia 
no8  quoque  sumus  Israel»  quos  Dominu8  eduxit  de 


505 


COMMENT,  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  IIl. 


506 


iEgyplo  hujus  sffculi,  id  ost  de  ignorantiaj  enebris,  A  ^^"^  domui  Israel,  sed  oblivione  obliviscar  eorum,  et 


et  rxiisit  ante  faciem  nostram  Mosen  ct  Aaron  el  Ma- 
riam,  faciendo  nos  revelata  facie  conlomplari  qua 
per  iilos  facta  sunt,  quia  in  figura  contigerunt,  et 
qualem  vicissiiudinem  quJBque  nostrum  Deo  reddi. 
derit,  conscientia  cujusquenovit.  Gum  igitur  audi- 
vimus  Deum  dicentem  bomini,  quid  feci  libi,  aui 
guid  moieslus  fui  iibiy  non  sit  in  nobis  cor  durum 
et  indomabiie,  et  ferrea  cervix,  quia  ad  boc  se  tali- 
ter  apponit,  et  taliter  loquitur  altisssimus  Deus  mi- 
Bero  bomini,  ut  saltem  propter  bumilitatem  Doi 
compunctus,  di-^at  bomo  :  Peccavi  Domino  (/  Reg. 
vii],  secundum  exemplum  David,  cum  quo  Deus  tii- 
liter  dignatus  esl  dijudicari,  cum  ille  peccasset  in 
Belbsabee.  £</o,  inquil,ttwxi  le  in  regem  super  Lsrael^ 


domui  Jada  miserebor,  salvabo  eos  in  Domino  Ueo 
suo  {Ose.  i).  Ubi  captivum  Judam  sive  vapulantem 
Hierusalem  piam  de  suo  scelere  babuisse  legimus 
soDiciludinem,  secundum  verba  baeo  :  Nunrjuid pla- 
cari  poiest  Domtnus  in  millibus  arietum^  aut  in  mul- 
ti$  miUibus  hircorum  pinguium  ?  Nimirum  in  ilia 
oratione  apud  Danielem  :  Peccavimus,  Domine^  i?ii- 
qtui  fecimuSy  impie  egimus,  et  recesnmus^  et  declina" 
vimus  a  mandatis  tuis  etjudiciis  [Dan.  vi).  El  alibi: 
F.t  non  est  in  iempore  hoc  princeps  et  propheta,  et 
dux,  neque  holocaustum^  neque  sacrificium^  neque 
oblatiOj  neque  incensum^  neque  locus  primitiarum 
coram  te,  ut  possimus  invenire  misericordiam,  sed  in 
anima  contrila  etspiritu  fiumilifaiissusripiimur  sicui 


et  ego  erui  te  de  ma^iu  Saul  et   dedi  tibi  domum  j^in  holocaustum  arietum,et  iaurorum,  et  sicut  in  mii' 


Israel  et  Juda,  et  si  parva  sunt  ista,  adjiciam  tibi 
multa  majora  (///  Reg.  xii).  Taliler  praeloquendo 
moilire  studuit,  ct  per  pielalcm  efficere  tenerum 
cor,  ut  melius  et  profundius  vulnerare  posset  proti. 
nus  inferendo:  Quare  ergo  contempsisti  verbum  Do- 
mini,ut  faceres  malum  in  conspectu  meot  etc.  {Ibid.) 
Qaisquis  iile  similiter  compunctus  et  in  judicio 
salubriter  vinctus  loquitur  ea  qusB  protinus  bio  in 
propbeta  scquunlur:  Quid dignum  offeram  Dominol 
Curvem  genua  Deo  excelsof  Nunquid  offerameihO' 
locautomata  et  vitulos  anniculos  ?  Nunquid  placari 
pjtestDominus  in  miUibus  arietum  aul  in  multis  mt7- 
libus  hircorum  pinguium  ?  Nunquid  dabo  primogeni' 
tum  meum  pro  scelef  e  mco,  fructum  ventris  mei  pro 
peccato  auimas  me%> \d.  singula  borum  praelerillud 


libus  agnorum  pinguium  {Dan.  iii)  Quid  tandem  di- 
cit  huicdivinum  responsum  t  Indicabo  tibi,  o  homo^ 
quid  sit  bonum,  et  quidDominus  quaerat  a  te  :  Utique 
facere  judicium,  diligere  misericordiam,  et  sotticitum 
ambuiare  cum  Deo  tuo.  Ne  ergo  sis  anxius  de  bolo- 
cautomatibus  et  vitulis  anniculis,  de  miliibus  agno- 
rum  et  bircorum  pinguium,  neque  de  ullis  omnino 
rebus  quscunque  extra  te  sunt,  quia  non  quserit 
tua  Deus,  sed  te]psum,non  rem  tuam  scd  spiritum 
tuum  ;non  arietcmvel  hircum  tuum,sed  cortuum. 
Illud  offer,  nam  boc  estbonum  ;  olTer»  inquam,ju- 
dicium  faciendo,  misericordiam  diiigendo,  et  am- 
bulando  sollicitecum  Deo  tuo.Quid  est  judicium  fa- 
cere,  nisijudicium  Dei  praivenire  ?  Prasvenis  autem 
judiciuraDei,sitemetipsum  priorjudicasinconspe- 


quod  ait,  curvcm  genua  Deoexcelso,  subaudiendum  ^  ctu  Dei,  nea  Deo  judiceris.  Nam  si  nos ipsos  judica 


est,  non,  quia  videlicet  Deus  holocautomatibus,  vi- 
tulis  anniculis,  arietibus  ct  bircis  pinguibus  non  de- 
iectalur  et,  etiamsi  tulibus  delcctaretur,  non  esset 
condignum  prelium  vel  aequae  redemptio  ut  pro  pec- 
cato  rationaiis  animsB  brutum  pecus  tanto  judici 
offerretur.  Multo  magis  offerro  primogenilum  vel 
fructam  ventris  sui  pro  scelere  suo  longo  a  rationo 
dissentit,  praesertim  cum  boc  ipsum  facere  scelus 
sit  crudelissim®  gentilitatis,  licet  Jepbte  vir  fortis 
immoiatione  Hlisetemerarium  votum  soiverit  {Judic. 
XI).  Insingulis  qnidem  et  eorum  qui  ante  nos  ad 
pcenitentiam  compuncti  fuerunt,unu8  idemque  Spi- 
ritus  talia  traclal,  quid  dignum  offeram  Domino,  et 
cstera  juxta  quod  Apostolus  loquitur  :  Nam  quid 


remus,  ait  Apostolus,  non  utique  judicaremur 
(/  Cor.  xi).  Jam  quidem  boo  interest  inter  duos 
rcos  istos,  quorum  alter  Samaria,  alter  diciturllie- 
rusalem,  quod  Samaria  judicto  resistit,  nuoquam 
recedendo  a  vitulis  suis,  et  idcirco  Non  addam  itli, 
ait  Dominus,  ultra  misereri,  Hierusalem  autom  ju- 
dicio  concedit,veuiamque  poscit,  et  idcirco,^^^  do- 
mui,  inquit,  Juda  miserebor,  et  salvabo  eos  inDomi" 
no  Deo  suo  {Ose.  i).  Bonum  ergo  quidem  est  sequi 
Judicium,  optimum  autem  facere  judicium,  scilicel 
priusquam  judicando  semetipsum.  Rt  deindedeli- 
gere,  id  est  diligenter  quoerero  misericordiam,quod 
est  essemisericordem,  ut  ipse  misericordiam  con- 
sequatur.  Exempligratia,  sicut  eo  tempore  fuerunt 


oremus  sicut  oportet,  nescimus  ;  sed  ipse  Spiritus  po-  D  maxime  Daniel  et  Neemias,  quorum  alter,  videlicet 


stulat  pro  nobis  gemitibusinenarrabilibux  (Rom.  viii). 
Verunctamen  ut  certum  ordinem  retineamus,  et  a 
superioribus  non  deviemus,  ubi  Samariam  etHie- 
rusalem  tanquam  duos  discrovimns  reos,  quorum 
alter  etiam  sub  judicio  perseverat  in  culpa^altersa- 
tagit  provenia.NimirumpersonahaBc  auditojudicio 
dicit  :  Quid  dignum  offeram  Domino  ?  et  castera, 
Hierusalem  est.  In  illa  namque  laliler  peccata  sua 
conQtendo  emeruit,ut  captivitas  sua  post  annos  se- 
pluaginta  solveretur,detentisin  perpetuacaptivitale 
decem  tribubusjudice  Deo  per  alium  quoque  pro* 
pbetam  sio  praslocuto  :  Quia  non  addam  ultra  mise* 


Daniel,  completis  annis  septuaginta  desolationis 
HierusaIem,muitumcompatien8desoIataisu8egeati, 
et  ppsui,  inquit,  faciem  meam  ad  Dominum  Deum 
meum,  rogare  et  deprecari,  in  jejuniis,  et  sacro,  et 
cinere  {Dan.  ix)  :  alter,  videlicet  Neemias,  cumque 
audisset,  ait,  verba  dicentis,  et  murus  Hierusalem 

dissipatus  est,  et  portx  ejus  combusta:  sunt  igni,  sedi 
et  flevi,  et  luxi  dies  muUos,  et  jejunabam,  et  orabam 
ante  faciem  Dei  caeli  {II  Esdr.  i),  etc.  Quod  deinde 
dicitur  bic  in  propbeta,  et  sollicitum  ambulare  cum 
Deo  tuo,  idem  est  ac  si  dicat,  etdeinceps  carere  a 
peccato.  EjasmodiBoliicitudo  tanta  Danieli  etsociis 


807 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIENSlS 


B08 


ejus  in  eadetn  oaptivitate  ezstitit  %%%  ut  ne  qui-  A.  usque  ad  uUimum  Odee  fllinm  Hela,  qai   regoare 


dem  de  mensa  regi8,et  de  vino  potusejue  pollui  pa- 
terentur.  Hi8  dictis  ad  personam  quae  percunclata 
fuerat,  dicendo  :  Quiddignum  ofleram  Domino  f  et 
caetera,  confestirn  quasi  quaereret,  cum  igitur  fe- 
cero  hsec  ut  indicasti  mihi,  quid  conaequetur,  sub* 
junxit  atque  ait :  Vox  Domini  ad  civitafem  clamalf 
eritsalubiimeniibusnomen  meum.  Personam  expres- 
8it  manifestius,  quam  supra  diximus  eese  Hierusa- 
lem,  veluti  reum  sub  judicio  confitentem  alque  poe- 
nitentem,  alteroin  malis  peraeveranle,  scilicetSa- 
mariae,  id  est  decem  tribus,  conlra  quas  protinus 
nequaquam  remissso  clamuretaliter  invehitur./4tt- 
dite^  tnbus.  El  quis  approbabil  illud  ?  Adhuc  ijnis  in 
domo  impii,  ihesauri  iniquiiatis,  et  mensura  minor 


ccepilin  Samariaanno  duodecimo  regisJuda  Achaz 
{IV  Reg,  xv),  sub  quo  ipse  prophetabat.  Igilur 
adhuc  tgnis  in  domo  impii^  nimis  diu  perseveravit 
saliabiHs avarilia  iu  vobi8,o  decem  tribue,  qua3  estis 
domus  impii,  soilicet  Jeroboam  qui  vos  peccare 
fecit,  cui  vo8  tanquam  Domino  domus  ad  malum 
deseruistis,  cum  deberetis  esse  domus  Domini  Dei. 
Quod  nomine  ignis,  utjam  dictum  est,  avaritia  de- 
beatintelligi,  sequens  liltera  satis  innuit.Gum  enim 
dixisset,  adhuc  ignis  indonioimpiiMAi\m  subjunxit, 
thesauriiniquilaiis^et  mensura  minor  iras  plfna.Num 
justificabo  slaternm  impiam  et  saccetti  pondera  do- 
losay  in  quibus  divites  ejus  replM  sunt  iniquiiate^  et 
habitantes  in  ea  loquebantur  mendacium,  ei   lingua 


irx  plena.  Num  justijicabo  staleram  impiam^  et  sac   q  eorum  fraudulenta  in  ore  ipsorum  ?  ilensura  minor 


celli  pondera  dolosa^  in  quibus  aivites  rjus  repleti 
sunt  tniquilate,  et  habitantes  in  ea  loquebantur  men~ 
daciumf  et  lingua  eorum  Iraudulenta  in  oreipsorum  ? 
El  ego  ergo  caspipercutere  te  perditionesuper  peccatis 
tuis.  Tu  comedes  et  non  saturaberis,  et  humiliatio 
tua  in  medio  tui.  Apprehendes,  et  non  salvatns  ;  et 
quos  salvaverisy  in  glndium  dabo.  Tu  seminabis,  et 
non  metes  ;  tu  calcabii  olivam,  et  non  ungeris  oteo, 
et  muslum  et  non  bibes  vinum.  Et  custodisti  prsecepta 
Amriy  et  omne  opus  domus  Achab^  et  ambulasfi  in 
voluntatibus  eorum,  ut  darem  te  in  perditionem,  et 
habitantes  in  ea  in  sibilum^  et  opprobrium  populi 
portabitis.  Manifeste  divisus  est  ciamor  Domini, 
verba  consolatoria  denuntianscivitati,  scilicel  Hie- 
rusalem,  quod  sit  salustimentibus  nomen  Domini, 


quam  lexDomini  interdicit,  et  dolosa,  id  est  non 
fiequa  pondera,  dum  in  alio  pondcre  venduntur,  in 
alio  emuntur.  Mercimoniaprofecto  avaritise  instru- 
menta  sunt.  Et  hic  est  vere  ignis^  qui  et  cuncta 
bonadestruit,  etRK^^uam  dicit.Sufficit  {Prov.  xxx). 
Num,  inquit,  hsec  ego  justificabo  ?Non  utique,  sed 
condemnabo.  Minor  mensura,  minorem  cnpiens  ve- 
nalem  substantlam,  majorem  capit  iram  in  sinum 
vestrum  refundendum.  Siquidem  pauperes  hoc  fa- 
cerent,poteral  inopia  scelus  necessilale  defendere, 
nunc  vero  divitesj  ait,  ineis  repleii  sunt  iniquitate, 
id  est  divitiis  iniquis,  quae  congre^antur  ex  iniqui- 
tate,  et  habitantes  in  ea^  subuuditur  domo  impii, 
loquunturf  ait,  mendacium,  et  lingua  eorum  fraudu- 
lenta  in  ore  eorum,  quia  videiicet  congregationem 


fWiis  ejus  decaptivitate  reversuris.  Decem  vero  tri-  ^  divitiarum  sequitur  mendaci'!ni,  et  manu  assueta 

bubus  qualia  merentur  ?  Auditet  inquit,  tribus,»uh' 

auditur  opus  vestrum,  quod  nunc  in  judicio  Do- 

mini  arguitur.  Et  quis  approbahit  iltudl  Videlicel 

nemo  probus,  nemo  nisi  improbus,  cujus  et  si  cu- 

piditaa  approbat,  ratio  tamen  improbat.  Verumta- 

meninjudicio,  duro  res  ostenditur  nuda,mirum  est 

si  vei  improbus  approbHro  audeat  pertinaci  impu- 

dentia.  Quid  est  illud  ?  Adhuc  ignis  in  domo  impii^ 

ihesauri  iniquitatis^  mensura  minor  irx  p/eita.Quasi 

unum  crimen  decem  tribuum  iii  Judicium  adducit, 

sed  per  illud  unum,  ceetera  quoque  simul  omnia 

comprehendit.  Etrecte,  nam  radix  omnium  matorum 

avaritia  (/  Tvn.  vi).  Ipsam    avaritiam  conveiiienter 

nomine  ignis  denotat.  8unt  enim  haeo  similia.  De- 


thesauros  con<lere  fraudulpntafu  linguam  possidet. 
Veritas  paupertatem  parit.  Et  ego  ergo^  inquit, 
capi  percutere  te  perditione  super  peccatis  tuis,  sub- 
auditur,  et  peroutere  non  desinum  usque  ad  con- 
Bummatam  perditiooem,  quoniam  perseveras  in 
peccatis.  Ac  sidicat:  Proptereajam  ssepe  misi  con- 
tra  regem  Assyriorum,  et  quia  tu  in  peccaiis  perse- 
vera8,mittaro  illumiterum.  Nam,  quia  iste  in  die- 
bus  Joatban,  Achaz  et  Ezpchiae  propbetavit,oppor- 
tunenunc  historiae  series  ad  memoriam  redit  pro 
eo  quod  ait  :  Et  ego  ergo  ccepi  percutere  te  perditione 
super  peccatis  tuis.  Denique  anno  duodecimo  Achaz 
regnavit  Oz''e  in  Samaria  super  Israel,  asreniiique 
contra  eum  Salmanasar  rex  Assyriorum^  etfactus  est 


nique  tgnis  nunquam  dicit :  Sufficit^  ait  Sapientia  D  ei  Ozee  servus,  reddebatque  tributa  {IV  Reg.  xvii). 


{Prov.  xxx),  et  avaru»  non  implebitur  pecunia 
{Ecci.  v),  igitur  adhuc  ignis  in  domo  impii^  id  est 
adhuo  avaritia,  quae  esi  simuiacrorum  $ervitus 
{Coloss.  iii),  adeo  regnat  in  Samaria  ut  aurum  colat 
tanquam  Deum,  colit  enim  aurea  eimulacra  vitulo- 
rum.  Quod  dicit,  adhuc,  longiturnilatero  ,  perseve- 
tantiam  peccati  signiflcat  ;  quia  videlicel  ex  quo 
Jeroboam  illos  fecit  vitulos,  per  tot  annos  vel  tem- 
pora,  totsuccedentibus  vel  demuiatis  regibus,  tot 
signis  et  prodigiis  per  Eliseum  et  Eliam  exhibi- 
tia  cultus  eorumdem  vitulorum  per8everat,ct  nullus 
omnino  rogum  a  pecoatis  Jeroboam  reoesserat, 


Hdec  fuit  incoBptio  percussionis,  dequa  nuncdicit: 
Et  ego  ergo  ccepi  percutere  te  perditione.  Sequitur 
autem  :  Cum  autem  deprehendisei  rex  Assyriorum 
Ozee^  quod  rebcliare  niiens  misisset  nuntios  ad  Sua 
regem  yEgypti.ne  prsestaret  tribula  regi  As.syriorum, 
sicut  singulis  annis  soliius  eraty  obsedit  eum^  et  vin- 
ctum  eum  misit  m  carcerem,  pervagatusque  est  om- 
nem  terram.  Bt  ascendens  Samariamt  obsedit  eam 
tribus  annis,  Anno  autem  nono  Ozee^  ccepit  rex  Assy^ 
riorumSanviriam^eftranstulit  in  Assyrjos,  posuit- 
que  eos  in  Ayia,  et  in  Abor^  juxta  fluvium  Goznm  in 
civitatibus  Medorum^  (ibid.).  Hic  annus  erat  sextus 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH.  LIB.  III. 


510 


Ezeohiffi,  nonus  autem  ejusdem  Ozee,  qui  regnare  A 
cceperat  annoduodecimo  Achaz.  Nam  ut  illic  infra 
rursus  icriptum  est,  post  annos  tres anno  sexto  Eze- 
ohi»,  id  est  nono  anno  Osee  regis  Israel,  capta  est 
Samaria,,et  transtulit  rex  Assyriorum  Israelin  As- 
syrios.  Igitur  cum  dicit :  Bt  ego  ergo  cxpi  perculere 
teperditione  super  peccatis  /tit5,statimque  subjungit: 
Tu  comedes  et  non  saturaberiif,  et  humiliatio  tua  in 
medio  tui  ;  apprehendes  et  non  salvabis^  et  quos  sal- 
vaveris  in  gladium  dabo  ;  tu  seminabis  et  non  metes^ 
tu  calcabis  olivam,  et  non  ungeris  oleo  et  mustum  e^ 
non  M6^5  i;t/2um.Cum,inquam,et  illa  dc  prseterito, 
et  ista  de  futuro  tempore  dicit,  buc  daturintelligi, 
quod  inter  utrumqueascensum  Assyriorum  iste  pro- 
phetaverit  hunc  sermonem,  qui  sic  incipit:  Popule 
meus^  quid  feci  tibi^  aut  quid  molestus  fui  tibi,  n 
etde  primo  quidem  illorum  ascensu  dixerit  Dominus, 
et  ego  ccepi  percutere  te,  scilicetin  eo  quod  hostibus 
tributarius  es  factus  ;  desecundo  a,uiein, tu  comedes 
et  non  saturaberin^  et  humiliatio  tua  in  medio  iui^ 
et  caetera,  videlicetquiaetlu,Israel,caplivu8migra- 
bis,  et  rex  tuus  Ozeevinctus  mittelurin  carcerem; 
Quod  dicit,  et  humitiatio  tua  in  medio  tuij  quae  vi- 
deiicet  humiiiatio  tam  carcer  Ozee  regis  quam 
captivitas  totius  populi  yalet  intelligi,  talis  dictio 
%%9  est,  qualis  et  illa,  sanguis  tuus  super  caput 
tuum  erit  [ill  Reg,  n),  id  est  perditio  tuade  temet- 
ipso  erit,  nec  imputabiiur  alii  reclius  quam  tibi, 
dam  recipis  quod  mereris,  nec  ignorare  potes  quin 
justum  sit.  Quod  deinde  subjungit,  apprehendes  et 
non  salvabis^  et  quo^f-  salvaveris^  in  gladium  dahOy 
hoc  improperare  videtur  Ozee  regi,quod  non  potius  ^ 
ad  Deum  conversus  est,  sed  fnt5t/  nuntios^  ut  jam 
supra  dictum  est,  ad  rtgem  ^gijpti  (IV  Reg,  xvii), 
ut  apprehenderet  eum.quasipaxillumsivebaculum 
cui  posset  inniti.  Hoc  facto  utique  nec  8uo8,necse- 
metipsum  salvubit,  subauditur,  tribulis  regis  As- 
syriorum  solvendis,  imo  quos  i(a  ealvare  putavit, 
eosDominusin  gladium  dedit,quiamaxime  propter 
hoc  rex  Assyriorum  iratus  ascendit,  et  cepit  eos 
non  «ine  voluntateet  judioioDoraini.Dum  tandem 
dicity  ^tt  seminabiSf  et  non  metes^  tu  calcabis  olivam, 
et  non  ungeris  oleo  ;  et  mustum  et  non  bibes  vinum, 
persingula  dicta  magnum  illi  facit  tormeniutn,quo- 
rum  cor  omnino  rebus  ejusmodi  erat  doditum. 
Tanla  cupiditate  vel  avarilia,  quanta  prscedeniia 
verba  denotaverunt.  Nam  quanto  quisque  majore  D 
laborat  morbo  avaritiaB,  laato  magis  cruciatur  au- 
diendo  vel  videndo  quod  ipse  seminavit,  ungi  oieo, 
tti  bibere  vinum,  quod  ipse  usque  ad  calcatorium 
elaboravit,  et  in  apotbecam  recondidit.  Quod  vero 
per  conjunctionem  apponit,  dicendo  :  Et  custodisti 
prxeepta  Amri^  illi  priori  versiculo  copulatur  :  Ad' 
huc  ignis  in  domo  impii  thesauri  iniquitatis,  et  men^ 
suraminor  irw ptena.  Fuit  autem  Amri  pater  Achab, 
et  hic  Samariam  sdificavit  sicut  scriptum  est :  Ei 
regnavit  Amri  super  Israel  duodecim  annis  In  Chersa 
regnavitsex  annis,emit(jue  motitem  Samarix  a  Somer 
duobus  talentis  argenti  et  aediflcavit  eam^  et  voeavit 


nomen  civitatu  quam  exHruxerat  ex  nomine  Somer 
domini  montis  Samarix.  Ftcit  autem  Amrimalum  in 
cnnspectuDomini  et  operatusest  nequiter  super  omnes 
qui  fuerunt  ante  eum  {III  Reg.  xvi).  In  hoc  denotan- 
tur  praecepta  ejusdem  Amri,  quse  custodisti,  inquit, 
quia  videlicet  praecepta  Hieroboam,  qu<B  dederat 
formatid  vilulis,  dicens  ;  Nolite  ultra  descendere  in 
Hierusalem.  Ecce  dii  tui,  Israel,  qui  te  eduxerunt  de 
terra  jCgypti  (\ll  neg,xu)t  iste  confirmavit  aedifi- 
cando  ali^im  metropolim,  scilicet  Samariam,  adver- 
sus  antiquam  et  legitimam  metropolim  Hierusalem 
civitatem  David.  Et  iste  quidem  praecepta  Jeroboam 
taliter  conQrmando,  sua  praecepta  esse  fecit,  Achab 
autem  fllius  ejus  ampliavit.  Idcirco  cum  dixisset  et 
cusfodisli  pnrcepla  Amri^  addidit,  et  omne  opus  dO' 
mus  Achnb»  Quod  enim  fuit  opus  domus  Achab  ? 
Regnavit  in  Samaria  tiginti  et  duobus  annit ;  et  fecit 
matum  in  conspeclu  Domini^  superomnes  quifuerunt 
ante  eum,  Pfec  suffecit  ei  ut  ambularet  in  peccatis 
Jeroboum^  insuper  duxit  uxorem  Jeuibel  fitiam 
Ethbaal  regis  Sydoniorum,  et  abiit,  et  servivit  Baat 
in  templOj  quod  xdificaverat  in  Samaria,  et  plantavit 
lucum  (III  Reg,  xvi).  Deinde  hoc  domus  ejus,  id  cst 
ipsius  et  uxoris  ejus  Jezabel  opus  fuitquod  occide- 
derunt  prophetas  Doraini,  in  tanturii  ut  diceretlle- 
Jias,  putans  solum  se  esse  relictum  :  Domine^  atta- 
ria  tua  destruxerunt^  et  prophetas  tuos  occiderunt 
gladio  ;  derelictus  sum  ego  soius^  et  quxrunt  animam 
meam  ut  auferant  eam  (III  Reg,  xix).  Illorum  talia 
prsecepta  et  opera  tu  cu^todisti,  Nunquatn  enirn  a 
peccatis  eorum  recessisti  tu,  Isra?!,  sive  tu,  Ozee, 
rex  Israel,  cujus  in  diebua  tecum  punitur  Israel.e/ 
ambulasti  in  vanilatibus  eorum^  provocans  me  in 
isiQium,  ut  darem  te  in  perditionem^  qnod  justum 
est,  et  habitantes  in  ea,  subauditur  domo  Achab, 
quae  est  Samaria,  in  sibilumf  id  est  in  derisum,  et 
opprobrium  populiportabitis,  videlicet  vos  regesim- 
pii,  quia  vestrum  sceius,  veslrumque  deliramentum 
est  quidquid  patitur  Israel.  Sive  ut  e  converso  di- 
clum  sit,  lotum  palitur  Israel  quidquid  vos  delita- 
stis.  Sequitur : 

Cap.  VII.  —  Vas  mihif  quia  factus  sum  sicut  qui 
eoUigit  in  autumno  racemos  vindemise,  Non  est  fro- 
trus  ad  comedendum^  p^^aematuras  ficus  desideravit 
anima  mea,  Periit  sanctus  de  terra^  et  rectus  in  ho- 
minibus  non  est,  Omnes  in  %anguine  insidiantur,  vir 
fratrem  suutn  venatur  a<i  mortem^  malum  manuum 
suarum  dicunt  bonum,  Princeps  postuiat,  et  judex 
in  reddendo  est,  Et  magnus  locutus  est  desiderium 
animae  sux^  et  conturbaverunt  eum.  Qui  optimus  est 
in  eis  quasi  paliuruSf  et  qui  rectus  quasi  spina  de 
sepe.  Dicta  hsc  de  fonte  pietatis  mananl,  quia  per- 
fecto  zelus  bonus  quo  sancti  saevire  videntur,  nua« 
quam  sinepietate  est.  Irascuntur  peccatis,  peccato- 
ribus  compatiuntur.  Sic  Moses  contra  peccata  sae- 
viens,  et  forti  zelo  accinctus  :  Ponat,  inquit,i;ir  ^/a- 
dium  super  femur  suum,  et  ceciderunt  in  illa  die, 
quasi  viginti  tria  mittia  (Exod,  xxxn),  et  peccatori- 
bu8  compatiens  ait  ad  Dominum  :  Aut  dimitte  eis 


511 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


S12 


hanc  noxamy  aut  si  non  faciSy  dele  tne  de  iibro  tuj  A. 
quem  scripsisii  (ibid»),  Sic  et  caeleri  saacti  feciese 
noscunturquampluresjquorum  exempla  percurrere 
nimis  longum  est.  Utdeisto  non  praetereamus.quid 
forlius,  quid  vehementius  inveclione  quam  longe 
superius  itu  noierat :  Et  omnia  idola  Samariae ponam 
in  perdiiionem,  quia  de  mercedilus  mereirecis  congre- 
gaiasunt,  et  usque  ad  mcrcedes  mereiricU  revenenlur 
(Mich,  i).  Quid  vero  clementius  dici  potest,  quam 
id  quod  protinus  subjungit  :  Super  hoc  plangam  et 
ululabo  ;  vadam  spoliafus  et  nudvs  (ibid.),  Sic  et 
in  pracsenti  loco  cum  tbesauros  iniquitatis  et  men* 
suram  njinorem^stateram  impiam  ct  ponderadolosa 
fortiter  coarguisset,  et  velut  adversarius  vindicem 
Bcntenliam  ex  judicio  Domini  protulieset,  continuo 
vulneratus  vera  compassione:  Viemihi/inquii^quia  n 
(actus  sum  sicut  qui  coliigii  in  autumno  racemos  vin- 
demiXy  etc.  Nimirum  quid  optaret,  vera  et  compe- 
tenti  similitudine  melius  expressit  quam  si  nudis 
ipsam  rem  eloquerelur  verbis.  Vinea  enim  Domini 
exfrciluum^  ait  ipse  Dominus  in  l8a.\a,domus  Israet 
est  (Isa.  v).  Et  Psalmisla  :  Vineam,  inquit,  cf^  yEgypio 
transtulisti,  et  ejecisti  gentes^  ei  plantasti  eam  (Psat. 
Lxxix).  At  illa,  cum  exspectaretur  ut  Jacerct  uvas, 
fecit  tabruscas  (Isa,  v).  Hoc  iste  experlus  est  ;  ne. 
quo  enim  eo  prophetante  yel  ca^tcriSjquosDominus 
misityquisquam  ezregibus  Israel  poenitentiam  egit. 
Congrua  ergo  similitudine  utens,  factus  sum,  ait, 
iicut  qui  cotligit  in  autumno  racemos  vindemix,  Sta- 
timque  subjungit :  non  est  botrus  ad  comedendum^ 
id  est  qui  facit  pcQnitentias  fructum.  Omncs  enim 
impcenitentes  Deum  olTcndunt,  sicut^uvae  acerbaj  ^ 
qu8B  comedi  non  posfunt.  PoDnitentes  vero  quasi 
UV8Q  vel  flcus  maturae,  dulces  et  suaves  sunt,  quas 
desideravit  anima  mea,  inquit,  sed  non  inveui.  Nam 
hoc  est  quod  sequitur  :  Periit  sanctus  de  terra,  et 
rectus  in  hominibus  non  est,  De  terra,  id  est  de  Sa- 
maria,  periit  saiclus  qui  csset  mihi  quasi  bolrus  ad 
coroedendum,et  in  hominibus^ul  est  decem  Iribubus 
non  est  recius,  qui  essel  mihi  qua&i  prajmalnra  ficus. 
Quis  enim  luitdecunclis  rogibus  Samari»  vel  decem 
tribuum,  do  quo  scriptum  non  sit,  fecitque  malum 
in  conspectu  DominilAi  vero  de  rcgibusHierusalem 
non  cst  ita,  quaB  el  supra  dixit  {Mich,  iv)  :  Quid 
dignum  offeram  Domino  ?  et  postmodum  dictura 
est,  ego  autem  ad  Dominum  aspiciam^  et  exspec- 
tabo  Deum  Salvatorem  meunu  Nani  et  D.ivid  et  D 
Ezechias,  et  Josias,  botri  ad  comedendum  boni, 
id  csthoniines  pancti,  fuerunl,et  de  caiteris  nonnulli 
quamvis  in  primis  acerbi  fuerint,  postca  perroeni" 
tentiam  224  ccmmutati,  dulces  etrccti  facti  sunt. 
Audile  nunc,  rcges  Sdmariae  vel  decem  tribuum, 
quam  acerbi  et  insuaves  luerint.  Omnes,  inquit,  in 
sanguine  insidiantur,  vir  fralrem  suum  vcnatur  ad 
mortem. Profecto  diraetlongatragcedia  regum  Israel 
brevibus  verbis  insinuatur.  Nam  fere  omnes  post 
ilium  vel  ab  illo,  qui  primus  erat  Jeroboam,in  san- 
guineinsidiatijetalterutrosad  mortem  venati  sunt. 
Jam  dioto  Jeroboam  GiiussuusNadab  successerat, 


et  insidiatus  ci  Baasa,  percussitque  cn!n,et  regnavit 
pro  eo,  et  percusit  omoem  domum  Jeroi^oam  (III 
Reg.  xv).  Eidem  Baasa  successerat  filius  suusHela 
rebellavitque  contra  eum  servus  suus  Zam!>ri,  et 
occiditeum,regnavitque  proco.el  percu^sitomnem 
domum  Baasa.  Regnavlt  idem  Zambri  septem  die- 
bus,  et  ascendit  contra  eum  Amri,  et  ilie  videns 
quodexpugnareturcivitaSfSuccenditsecum  domum 
regiam,et  mortuus  est.  Tunc  media  pars  populi  se- 
quebatur  Tegni,  et  media  pars  Aniri.  Prsvaluit  au- 
tem  et  regna\it  Amri,  roortuusque  est  Tegoi.  Post 
hunc,  videlicet  Amri,  regnavit  iiiius  ejus  Achab, 
cujus  filium  Joram  interfecit  Jehu  filius  Mansi»  et 
regnavit  pro  eo,  percussitomoes  qiiicrant  dedomo 
Achab,  et  notos  ejus  universos,  et  Aazium  regem 
Juda,  et  fratres  ejus  ;  erant  cnim  de  genere  Achab 
(III  Reg.  xvi).  Regnavitque  Hieu,  et  filii  ejus  usque 
ad  quartam  generationem  {IV  Beg.  ix).  Facturoque 
est  post  haec,  Seilum  filius  JabcK  percussit  Zafariam 
filium  Jeroboam,  filii  Joas,  filiiJoachas,  filii  Hieu, 
et  regnavit  pro  eo  menso  uno.  Et  hunc  percussit 
Ifanaen  de  Thersa,  et  interfccit  oum,  regnavitque 
pro  eo.  {W  Reg.  xv).  Hujus  filium  Phacae  jam  per- 
cussil  Phaccffi  filius  Romeliae  et  regnavit  pro  eo  {IV 
Reg.  XVI}.  Conjuravit  contra  hunc,  et  insidias  teten- 
dit  iste  Ozee  filius  Hela,  ct  percussit  eum,  et  inter- 
lecit,  regnavitque  pro  eo,  cujus  nono  anoo  Israel 
captivus  ductus  est,  ubi  tanta  fuit,  tamque  cruenta 
regum  divisio,  quanta  potuit  esse  regni  desolatioyet 
eorum  qui  partibusfavebant,conturbalio?  Non  ergo 
abs  rcdixit,  omnes  in  sanguine  insidianiur,  vir  fra- 
trem  suum  ad  mortem  venatur.  Porro,  cum  omnes 
Uareprobi  fueruntreges  Isracl,  ut  rectedixerit  hic: 
Periit  sanctus  de  terra,  et  rcclus  in  hominibus  non 
est^  Iresex  illis  magisinfames  Scripturadenotavit, 
videlicet  priorem  Jeroboam  qui  vitulos  fecit,  et 
Amri  qui  Samariam  condidit,  et  Acbab  qui  Baal  co- 
luit  et  cuni  uxore  sua  Jezabel  prophetas  Domini  in- 
lerfecit,  quorum  et  hic  propheta  paulo  antememi- 
nit,  dicendo  :  Et  custodisii  pra^cepta  Amri,  ei  omnc 
opus  domus  Achah  {Mich.  vi).  Horuni  trium  njalam 
memoriam  bic  rursustangcrc  videturtribus  senlen- 
tiis,  quas  hoc  ordine  subnectit  :  Mdlum  manuum 
suarum  dicunt  bonum,  etprinccps  poslulat,  et  judex 
in  reddendo  est,  et  magnus  locutus  cst  desiderium 
animse  sux^  et  conturbaverunt  eum.  Nam,  qui  ma- 
lum  manuum  suarum  dixit  bonum^Ilieroboum  fuil 
simulque  sacerdotes,  quos  ipse  sibi  de  extremis 
populi  instituit,  quia  formatis  vituli*3dixerunt:Ec'C^ 
dii  iui^  hrael  (III  fieg.  xii),  principcni,qui  postula- 
vit  ei  judex  in  reddendo  luit,  intelligin»us  Aniri,  qui 
ut  contra  Hierusalem  nietropolimjuda,in  quaerat 
templum  Domini,  fiiceret  suarum  metropolim.emit 
montem  Samarifle  a  Somer,qui  erat  dominusmontis, 
quanto  pretio  voIuit,&ci(icet  duobustalentis  argenti, 
pro  arbitrio  suo  judicans  de  pretio,  quia  princeps 
fu\i[]ll  Beg.  xvi).  Magnus qu\  lccuius esl  desidtrium 
animae  suae^  Achab  licet  intelligi,  quia  projiciens  se 
in  lectum  suum  et  avertenafaciem  auam  ad  parie- 


51» 


GOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ~  IN  MIGH.  LIB.  IIL 


814 


tem,  Pt  interro^atus  ab  Jezabel,  Quare  non  comedis  A 
pane7n  ?  —  Locufus  sunty  ait  Nabolh  JezrahelU3Sy  ei 
dixiei  :  Damihivineam  tuamy  acceptapecunia;aui^si 
tibi  placett  dabo  tibi  vineam  aliam  pro  ea  ;  et  ille 
ait:  Non  dabo  tibi  vineam  mmm  (lil  Reg,  xxi.  8io 
locutus  est  magnus  iiie  desiderium  animae  suae^  ni- 
mietatcm  cupiditatissuie.  Utauiommagaus  vocetur 
tali  in  re,  mira  et  iracunda  facit  irrieio  uxoris  sua, 
qun  ad  haec  laliter  cum  ironia  respondit  :  Grandis 
aucloritatis  es,  et  bene  regis  regnum  Israel  !  Surge^ 
et  comede  ;  ego  iibi  dabo  vineam  Naboth  JezrahetUx 
{ibid.),  Et  eonturbaverunt  eum,  inquit.  Qui  contur- 
baverunt,  etquem  oonturbaverunt?  Nimirum  ipse 
Achab  et  uxor  sua  Jezabel  conturbaverunt  Naboth, 
snbmittendo  contra  iilum  falsum  testimonium  dicen- 
tium  :  Benedixit   Deum  et  regem^  et  lapidaverunt  n 
eumy  sicque  mortuus  est  {ibid.).  Bene  ergo  cum 
dixisset,  magnus  iocutus  est  desiderium  animx  sux^ 
subjexit,  et  conturbaverunt  eum^  ponens  pronomen 
relativum  ad  illum,  cujus  non  posuerat  nomen  pro- 
prium,  videlicet  volens  justum  Naboth  optime  esse 
notam,itautquodammodo  oecessarium  non  sitno- 
minatim  exprimi  illum  qui  semper  deheat  esse  in 
memoria  omnium,  cum  sanguis  ejus  semper  cla- 
met»  et  semper  accuset  impiorumsacrilegium.  Vis 
adbuc  audire,  quam  reprobi  reges  illi  omnes  fue- 
runt  ?  Ait :  Qui  optimus  in  eis  est,  quasi  paiiurus  ;  et 
qui  reciuSy  quasi  spina  de  sepe.  Optimus  in  regibus 
Israel  fuit  Jehu,  quippe  qui  solus  ex  omnibus  illis 
unctus  fuisse  legitur  in  regem  per  manum  HelisaBi, 
fundentis  oleum  super  caput  ejus,  atque  dicentis : 
Unxi  te  in  regem  super  popuium  Domini  Israelt  et  ^ 
percuiies  domum  Achab  domini  tui  (IV  Reg.  ix),  et 
cetera  quse  ille  strenue  implevit.  Delevil  enim  do- 
mum  Achab,  et  prafcipitavit  Jezabel  quam  et  come- 
derant  canes ;  et  percussit  in  ore  gladii  cunctos 
sacerdotes  Baal,   et  destruxit  n^dem  Baal,  et  fe- 
cit  pro  eo  latrinas,  et  ita  delevit   Baal  de  Israei 
/F  Reg.  x).  Optimus  itaque  in  eis  Jehu,  videlicet 
pro  hac  parte  quam  diximus.  At  idem  a  peccatis 
Bieroboam  non  recessit,  sicut  de  illo  quoque  scri- 
ptum  est :  Verumtamen  a  peccatis  Hieroboam  fitii 
Ndboth^  qui  peccare  fecit  Israel,  non  recessit,  nee  de^ 
retiquit  vilulos  aureos^  qui  erant  in  Belhet  et  in  Dan 
{ibid.).  Igitur  opiimus  iste  revera  quasi  paiiuruSf 
videlicet  herba  spiiiis  armata,  pungens  ac  retinens 
et  vulnerans  appropinquantero,  et  adunco  dente  D 
comprphendens.  Nam  in  hoc  ipso  quod  delevit  do- 
mam  Achab  et  Jezabel,  jubente  Domino,in  ultionem 
Banguinis  prophetarum,  et  sanguinis  omnium  ser- 
voram  ejus,  non  tam  dilectioni  Dei  quam  propris 
satisfacere  caravit  ambitioni,  unica  cupiditaie  re- 
gQU'0  sibi  attrabens,  et  ob  bocsagittis  pungens,gla- 
dio  vulnerans.  Porro  rectus  in  eis  Ozee  rex  ulti- 
mos  intelligitur,  de  quo  sic  scriptum  est:  Fecit' 
gue  maium  coram  Domino,  sed  non  sicut  reges  qui 
ante  eum  fuerant{iy  Reg.  xvii).  Dicitur  eninr.  liren- 
tiam   dedisse  volentibus    agcendere,  ut    facerent 
sacrifioia  in  domo  Domini  in  Hierusalem,  qood 


anteriores  reges  non  fecerant,  perseverantes  in 
peccatis  Uieroboam  qui  prohlbuerat,  dicens :  No- 
tiie  ascendere  in  Hierusaiem  (III  Reg.  xii).  For- 
tassis  ut  hanc  liccntiam  daret  Ozee,  deliniabat  ali- 
qua  gralia  regis  Juda,  cui  niniirum  non  insuave 
esse  poterat  illud,  quod  idem  Ozee  Phacee  filium 
Romeli.-einterfecerai,  et  pro  eo  regnabal.  Siquidera 
hostisfueratJudae  Phacee  lilius  Romeliae.quippe  qui 
oum  Rttsin  rege  Syriap  asoendit  in  Hierusalem  ad 
prasliandum.  Unde  et  necessitate  compulsus  Achas 
misit  nuntios  ad  Tegiaifaiiasar  regem  Assyriorum^ 
dicens :  Ascende^  et  saivum  me  fac  de  manu  regii 
SyriaSt  et  de  manu  regis  Israel,  qui  consurrexerunt 
adversum  me  IV  Reg.  xvi).  Verumtamen  quomodo- 
cunque,quaIicunqueprocausaminusfeceritmalum, 
quain  reges,  qui  ante  eum  fuerunt,constat,  quia  fe- 
cit  malum  coram  Domino,  quia  Scriptura  testis  est. 
Igitur  et  qui  rectus  est,  subauditur  Ozee,  quasi  %%S 
spina  de  s^^.Nam,  sicut  in  spinosa  sepe  dum  puta- 
tur  auxiiium,  dolor  invehitur ;  sic  Ozee,  dum  mittil 
ad  regem  iEgypti,  et  ejus  auxiliovult  sepire  Jeru- 
salem,  per  hoc  ipsum  parat  Israeli  captivitatis  occa- 
sionem.Idcirco  non  mirum,  quod  quaesivit  racemos 
vindemiaB,  et  non  est  boirus  ad  comedendum^  quod 
prsematuras  Hcus  desideravit  anima  mea^  et  non  in- 
veni.  Neque  enim  de  spinis  colligunt  ficus,neque  de 
rubo,  sive  de  paliuro  vindemiant  uvam  (Matth,  7). 
Sequitur :  Dies  speeuiationis  tuae^  visitatio  tua  venit, 
nuncerit  vastitas  eorum.  Nolite  credere  amico,  nolite 
confidere  in  duce ;  ab  ea  quse  dormxt  in  sinu  tuo^  cu- 
slodi  ciaustra  oris  tui,  quia  fiiius  contumeliam  facit 
patri,  fiiia  consurgit  adversus  matrem  suam^  nurus 
conira  socrum  suam,  inimici  hominis  domestici  ejus, 
Ego  autem  ad  Dominum  aspiciam,  et  expectabo 
Deum  Saivatorem  meum.  Audiet  me  Dominus  Deus 
meus,  Sive  ad  Samariam,  cui  supra  dixerat,  custO' 
disti  prarcepta  Amri,  et  omne  opus  domus  Achab,  ei 
ambuiasti  in  voiuntaiibus  eorum,  sivc  ad  Jerusalem 
dicta  haec  intelligas,  secundum  utrumque  intelle- 
ctum  res  manifesta  est.  Nam  utriusque,  scilicet  et 
Samarise  et  Jerusalem,  captivitas,  quas  hic  visiiatio 
sive  dies  specuiationis  dicitur,  tunc  veniebat  et 
prope  erat.  Melius  tamen  ad  Jerusalem  dicta  intel- 
ligi  placet ;  quoniam  ipsa  estqua  respondet  et  cui 
respondere  convenit :  Ego  autem  ad  Dominum  aspi^ 
ciam,  et  exspeclabo  Deum  Saivatorem  meum^  nimi- 
rum  eadem  et  humilrtate,  qua  superius  dixit :  Quid 
dignum  offeram  Domino  ^  etc.  {Mich.  vi.)  De  ipsis 
quoque  contra  quos  dixerat,  qui  optimus  in  eis  est 
quasi  paiiurus,  et  qui  rectus  quasi  spina  de  sepe^  sci- 
licet  de  regibus  vel  principibus  Samarias,  sermo  ad 
Jerusalem  fieri  per  hoc  maxime  inielligitur,  quod 
cum  praemisisset,  dies  specuiationis  tux,  visUatio 
tua  venit,  statim  subjunxit,  et  baec  nunc  erit  vasti^' 
tas  eorum.  Quorum  enim  eurum,  nisi  hominum  in 
quibus,  ut  supra  conquestus  est,  rectus  non  erat, 
in  tantum,  ut  qai  optimus  in  eis  erat,  esset  quasi 
paiiurus,  et  qui  recius  quasi  spina  de  sepe  f  Eorum 
nimirum  tuoo  instabat  vaaiitasy  id  eftirrevocabiliB 


518 


BUPBRTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


m 


decem  tribuuo)  captivitas.  Jud»  autem  vel  Jerusa* 

lem  Don  ita.  Nam  venturus  quidem  erit  rez  Assjr- 

riorum  usque  ad  ipsam,  unde  et  postmodum  hic 

diciiur  ei,  et  usyue  ad  te  non  veniet  Assur,  sed   non 

vastaturus  eam,  dicente  Domino  per  Isaiam  pro- 

pbctam  :  Non  iyigredietur  urbem  hanc  neque  occupa' 

bU  eam  [ha.  xxxvii).  Item  tradenda  quidem  erat 

Bab^Ioniis  eadem  civitas,  sed   prffitinito  tempore 

restituenda,  id  est  post  annos  eeptuaginta  {lY  lieg. 

xvi).Unde  el  postmodum  dicit  ei :  Dies,  ut  xdifi^ 

centur  macerim  tuse^  subauditur  etatuta  est.  Igitur 

quod  deinde  aequitur :  Ifolite  credere  amico,  et  no- 

iite  confidere  in  Uuce ;  ab  ea  qux  dormit  in  tinu  tuo 

custodi  claustra  oris  tui^quia  filius  conlumeliam  facit 

patri^  filia  conswgit  advfrsus  malrem  suam,  nurus 

contra  sanrum  suam^  inimici  hominis  domeitici  ejus. 

Magniludinem  caiiimilaiid  eorum  exprimit,  de  qui- 

bus  dixerat,  et  nunc  erit  vaititas  eorum,  ut  recogitet 

auditor  et  perpendHl  quanta  fuerit  vel  e8:<e  potuerit 

'    inordinatio  rerum  el  confusio  bominum  popularium 

sive  mediocrium,  ubi  regnum  decemtribuum  scis- 

8um  a  domo  David,  tantis  et  tam  crebris  scisBuris 

diviiiebatur  ia  seipsum,  sicut  supra  perrtrinximus, 

regibus  intorfectis,  et  succedentibua  eorum  inter- 

fectoribus.  Ibi  flctusamicua  non  defuisae  credendus, 

quem  temporis  opportunitas  etoccasio  injuris  roa- 

nifestum  faceret,  qualia  ante  tempora  illa  regni 

David  fuit  Achitophel.Nam,quia  insidiisutitur  ma- 

xime  amious  fraudulentus,  non  immerito  pioejus- 

modi  computentur,  et  Baasa  filius  Acbia  de  domo 

Isacbar,  et  Ozee  fllius  Hela  regum  Israel  ultimus, 

quorum  alter  insidiatus  est  Nadab  filio  Jeroboam, 

et  percussit  eum,  regnavitque  pro  eo  (lil  Reg.  xv). 

Item  inter  eos  propter  quurum  exemplum  Hit :  Et 

nolite  confidere  in  duce^  recte  computetur  Zambri, 

qui  cum  esset  dux  medise  partis  equitum,et  servus 

Ela  filii  Baasa  rebeiiavit  contra  eum,  percussitque 

et  occidit  eum,  et  regnavit  pro  eo  (ill  Keg,  xvi). 

Sunt  itaque  isti  iu  exemplum  omni  mundo,  quod 

non  sit  omni  amico  credendum,neque  in  omni  duce 

conndendum,  propbeta  dicente :  Notite  credereami" 

co^nolile  confidere  in  duce^  id  est,  nolite  spem  ve- 

stram  ponere  in  hominibusea  consideratione,  quia 

sunt  duces,  quia  dicuntur  amici ;  multi  enim  duces 

iniidi,  multi  amioi  insidiosi,  sicut  experimento  cla- 

ruit  temporibus  istis.  Ab  ea  quw  dormit  in  sinu  iuo 

custodi^  inquit,  claustra  oris  tui,  Ante  tempora  illa 

grandc  exemplum  cavendum  in  bujusmodi  prseces- 

sil  in  Dalila,  qus  Samson  deceplt  (Jud<c.  xvi),  sed 

multo  magis  temporibus  eisdem  in  Jezabel,  qua&  vi- 

rum  suum  Achab  perdidit,  dicendo  illi  jacenli  in 

lectulo  :  Surge  et  comede  panemt  et  xquo  enio  ani- 

mOf  ego  dabo  tibi  vineam  Nabotk  Jezrahelit3S  (III 

Reg.  xxi).  Aperueratenim  illi  claustraoris  sui,  nar- 

rando  pro  qua  causa  esset  tristis,  et  omnino  com- 

miserat  ei  claves  universas  animi  sui  tamin  illa  re 

quam  in  csteris,  testante  Bcriptura,  cum  pustmo- 

dum  dicit  :  Igitur  non  fuit  talis  atter  ut  Achab  qui 

V^finndatus  est  tf ( fac^§i  wuUum  in  conspectu  j)omM ; 


A  cpncitavit  enim  eum  Je%abel  uxor  sua,  et  abomi- 
nubilis  factus  est,  in  tantum  ut  sequeretur  idola  qux 
fecerant  Amorrh^i.quos  consumpserat  Dominui  a  facie 
fiiiorum  lsrael{ibid  ).  Quamvisautem  pauca  talium 
exempla  cerlis  ex  personis  scripta  8int,multa  tamen 
tunc  tivenisse  talia  nemo  est  qui  ambigat.  Similiter 
et  de  eo  quod  protinus  sequilur,  quia  filius  contu-' 
metiam  lacit  patri,  quamvis  duo  tantum  exempla 
scripta  sint :  alterum  ubi  Ruben  cubile  putris  ascen^ 
dit  {Gen.  xux),  alterum  ubi  Absalon  fardavit  patrem 
suum  David  (il  Reg.  xvi),  qui  ante  tempora  iila  fue- 
runt:  mnlta  tanien  eisdein  temporibus  sinjiliagey- 
Sisse  non  dubitandum  est,  teslante  alio  propheta, 
cum  dicit  inter  catera  scelera  Israel,  id  est  decem 
itibuu aifetfilius  ac  pater  cjus  ii  troierunt  ad  puellam, 

n  ut  violarent  nomen  sunctum  mcum  {Amos  u),  Frmi- 
narum  res  gestip  conscnpls  in  sacriscodicibus  non 
sunt,  exceptis  illis,  quas  tanta  fecerunt  ut  absque 
illarum  commemoratione  non  poluerint  conscribi 
memorabiiia  gestavirorum.  Nam  idcirco  quffi  Jeza- 
bel  et  Athaliu  filiaejusgesserent  malainisraeiet  in 
Juda  conscripta  sunt,  quia  inaxime  fuerunt  causa 
tempestatum  femin«  ills,  in  quibus  viri  naufraga- 
verunt.  Itaque  de  eo  quod  sequitur,  filia  comwgit 
adversus  matrem  suam^  et  nurus  contra  sccrum 
5ttam,superfluum  estquffirerobistoriam  temporum, 
cum  constet  omni  tempore  iemioas  esse  vel  tuisse 
proniores  et  ardentiores  viris  ad  omne  flagitium.  Et 
quis  dubitet  in  illa  tempestale  fliiam  adversus  ma* 
trem,  el  nurum  contra  socrum  suam  consurrexisse, 
cum  et  nunc  tanta  sint  exempla  vitas  quotidian9,ut 

^  magis  lugere  quod  tantasintquam  queerere  debea- 
mus.  Simiiiter  quod  ait:  Inimici  hominis  domesiici 
0;u;(,ita  certum  est  ut  et  eisdem  temporibus  nonnuUi 
quoque  regum  Judaaoonjurantibusservisinterfecti 
esse  leguntur,  ct  nunc  plura  sunt  exempla  quam  ut 
tettimoniis  indigeamua.  Hxc  ultina  sententia,  ini- 
mici  hominis  domestici  ejus^  cffiteras  omnes  affini- 
tates  comprehendit  quoB  longinquiores  sunl,  et  id- 
ciroo  in  inimicitiis  minushabent  micoculi,  licet  non 
minuspericuli^utsuntncpotesveiconsobrini.Quaro 
autem  generum  praetermisit,  qui  de  nuru  non  la- 
cuit,  dicens  :  Ei  nurus  contrasocrum  suam^  cum  ge- 
ner  et  nurus  in  eodem  affinitatis  gradu  sint  ?  Simi- 
liter  et  Dominus  noster  in  Evangelio  cum  easdem 
afflnitatesita  ut  hic  adversum  se  dividendas,  %%^ 

D  propter  Evangelium  predicen8,etiam  reciprocaverit 
hoc  moio  :  Erunt  enim  ex  hoc  quinque  in  domo  una 
divisif  tres  in  duos  et  duo  tn  tres  dividentur^  pattr  in 
filium^  et  filius  in  patrem  suum^  mater  in  filiam,  et 
fitia  in  mairem  suam,  socrus  in  nurum^  et  nurus  in 
socrum  suam  {Matth.  xi) ;  Luc.  xii).  Notandum  quod 
de  genero  tacuit.  Quod  si  dixisset,  socer  in  gene- 
rum,  el  gener  in  socerum  suum,  non  jam  (res  tan- 
tum  in  duos,  et  duos  in  tres,  sed  quatuor  in  duos, 
etduos  inquatuorseparasset,et  nihilominusverum 
dixisset.  Nam  sspe  quidem  factum  est  ut  pontra 
duos,  scilicet  contra  patrem  et  malrem,tre8  divide- 

ronturi  viddioQt  filiuiet  filia  et  ^urus.  Sspiaa  au* 


817 


COMMENT.  IN  XH  PROPH.  MIN.  ^  IN  MICH,  LIB.  III. 


518 


tem  accidit,  el  pene  in  usu  est«  ut  gener  contra  socc-  \  tribus  Jadae  sive  Jerusalem,  quas  in  Babylonem  du- 


rum,  et  socercontragenerum  separetur.  Cum  ergo 
de  genero  tacuit,  si  quia  non  udeo  mirum  vel  ra- 
ruiu  est,  idcirco  de  geoero  tacuit,  curde  nuru  non 
tacuit,  cum  etiain  nuruin  socri  esse  invisam  fcre 
usilatum  sil  in  tantum,  utdicas  Comicus,  qiiid  est 
hoc  ? 

Omnes  socrus  oderunt  nurus 

(Terent.  Hecijr.^  act.  II,  sc.  i,  5.) 
Ad  bffiC  sciendurn,  quia  superbia  vel  oontroversia 
generi  non  tantum  tacit  vei  habet  inordinationis, 
qnia  videhcet  nurus,  ne  contra  socruro  consurgeret, 
viri  sui,  cui  secundum  legem  subjecta  est,  metu  et 
reverentia  debuit  cucrceri ;  );ener  autem,  etsi  uxori 
airectum    debet,   tamen    subjectionem   non  debel 


cenda  erat  captiva,  translatis  prius  in  Assyrios  de- 
oem  tribubus,oontraquas  prsBcedHnsdepromptaest 
seotentia.  Meminisse  namque  oportet  judicium  esse 
Domini,  et  Samariam  et  Jerusalem  dijudicari  ab  eo 
loco,  quo  ait :  Audiant  montes  judicium  Domini^ 
etjortiQ  fundamenta  terrx ;  quiajudicium  Dominicum 
poputo  iuo  et  cum  Israei  dijudicabitur,  Popule  meus^ 
quid  feci  tibi,  aut  guid  molcstus  fui  tibi  ?  Responde 
mihi  {Mwh.  vi),  etc.  Sub  boc  judicio  tanquam  duos 
reos  adductos  esse  diximus,  Israeiem  et  Judam, 
sive  Simariam  impcenitentem  et  Jerusalem  posni- 
tenli®  vocesemittentem,  etsupra,  ubi  sicincccpit: 
Qaid  dignumofferam  ?  {Ibid.)  Ei  hic  rursus  :  ligo  au- 
iem  ad  Dominum,  inquit,  aspiciamj  elc.  Sic  omnino 


(Ephes,  v) ;  et  idcirco,  si  contra  socerum  et  socrum  g  futurum  eral,  et  sic  factum  est  ut  haic  verba  pro- 


tuiim  conjugis  parentes  sese  erigit,  non  a>ieo  niiruci: 
vel  tur^ie  est.  Apud  Matthsum  Dominus  ipsis  pro- 
pbetoB  hujusverbisysentcntiam  magis  edicit :  Nolite 
iaquiens,  arbitrari,  quia  venerim  pacem  mittere  in 
lerram,  Non  veai  pacem  miitere,  sed  yladium.  Veni 
enim  separare  hominem  aduersus  pairem  suum,  et 
filiam  aduersus  matrem  suam^  et  nurum  adversus  so^ 
crum  suam  ( ^aith  x).^  Et  tnimici  hominis  domestici 
^'tti.Quid  igitur  ?Nunquid  Salvator hoc in  hominibus 
facere  venit,  quod  ante  adventum  suum  per  pro- 
phetam  in  hominibusreprehendit?  Absit  hoc.  Aliud 
est  homines odio  peccati,  alque  aliud  odio  hominum 
separari.llludodium^quoodimuspeccatahominum» 
bonum,  imo  porfectum  est,  quod  prasdicatur  in  illo 


phelica  futurum  esse  pra^nuntiabant.  Datis  namque 
sententiis  et  decem  tribubus  in  Assyrios^Iilii  autem 
Juda  in  Babylonem  ductis,  iilaoiiptivitas  ad  Domi- 
num  per  pcB'iitentiam  non  aspexit;  hso  autem  ad 
Dominum  aspexit,  et  exspeclavit  Dominum  SHlva- 
torem  suum,  et  audivit  eam  Deus  suus,  et  dicero 
potuit  conlra  Babylonem,  quae  eam  captivaverat : 
Ne  Ixteris,  inimica  mea,  super  me  quia  cecidi,  ron- 
surgam,  Et  quid  verius  eo  quod  ait :  Cum  sedero 
in  tenebris^  Dominus  lux  mea  est  ?  Ubi  namque  Olii 
Juda  captivitati&el  mQToris  tenebrassubierunt,  hu- 
miles  et  contemptibiles  facti  in  conspectu  Babylo- 
niorum,  ecce  Dominus  lux  eorum  fuit^  lux  illumi- 
nans  lucernam  per  gratiam  propheticam  quam  po- 


psalmi  versiculo:  Nonne  qui  oderunt  /^, /)omt/2tf,  p  neretsuper  candelabrum  utluceret  omnibus,  et  re- 

Inimicos  iuos  tooescebam  f  Perfecto      gis  Nabuchodonosor,  et  omnibus  qui  in  regno  ipsii 


oderam^  ei  super  in 
odio  oderam  Hlos{P.^al  cxxxviii;.  lUius  odii  gludium 
et  Bcperationem  Salvator  mittere  vel  facere  venit,  ut 
qui  disoipulus  ejus  esse  cupit,  neminem  aspiciat, 
quamlibet  propinquum  adversantem  sibi  in  via  Dei. 
Porro  illud  odium,  quo  sanguis  quneritur  hominum, 
vel  bonis  invidi^tur,  homicidarum  esi.  Illius  odii 
separationem  per  hunc  propbetam  idem  Dominus 
repreheDdil,quia  videlicet  pro  eo  quod  separaverant 
86  a  domo  D.ivid,  traditi  fuerant  spiritui  discordias 
et  seditionis,  sicut  et  ante  ilia  tempora  contigit, 
quaodo  constituerunt  super  se  ducem  Abimelech 
filium  Jeroboal,  qui  omnes  fratres  suos  septuaginta 
viros  interfecit.  Unde  scriptum  est:  Uisitque  Do- 
minus  spiritum  pessimum  inler  Abimelech  et  habita^ 


ipsius 

erant,  adversariis  quidem  eorum  ad  confusionem 
et  opprobium,  ipsis  autem  ad  consolationem  et 
gaudiiim.  Danielem  loquimur  et  socios  ejus,  quo- 
rum  illuminationis  boc  initium  fuit,  quod  soocnium 
regis  et  interpretationem  ejus  ipsis  orantibus,  Da- 
nieli  reveluvit,  quas  prima  c&usa  illis  exstitit  conso- 
lalionis  et  honoris,  intantum  ut  rex  Nabuchodonosor 
caderet  in  faciem  suam,  et  Dantelem  adoraret,  qui 
et  hostias  et  incensum  prarcepit  ofjerri,  ut  sacrificare- 
lur  ei.  Tunc  in  sublime  tllum  exlulit^  et  munera  ma- 
gna  et  multa  dedit  ei^  et  constituii  eum  principem 
super  omnes  provincias  Babylonis^  et  prxfectum  ma- 
gistratuum  super  cunctos  sapientes  Babylonis.  Daniel 
autem  postulavit  a  rege^  et  constituit  super  opera  prO' 


tores  Sichem,  qui  .-.asperunf  eum  detestari  (Judic,  ix).  D  vinci3S   Babylonis,   Sidrach,    Misachy   et    Abdenago 

Sequitur:  Ego  autem  ad  Dominum  aspiciam,  et  ex^ 

spectabo  Deum  Salvatorem  meum.  Audiet  me  Deus 

meus,  Ne  lasteris,  inimica  mea^  super  me  quia  ceci* 

di,  consurgam.  Cum  sedero  in  tenebris,  Dominus  lux 

mea  esl.  Irum  Domiui  portabo,  quoniam  peccavi  ei^ 

domec  iudicei  causam  meamt  et  faciat  judicium.  Edu- 

cet  me  in  lucem,  videbo  justilias  ejus/et  aspiciet  ini- 

mica  meUf  et  operietur  confusione  qux  dicit  ad  me : 

Ubi  est  Dominus  Deux  tuus  ?  Oculi  mei  videbunt  in 

eam^  nunc  erit  in  conculcalionem  ut  lutum  platea' 

rum.  Maoifeate  hec  verba  sunt  confitentia  et  spe- 

rwtis,  at  prolaU  iunt  per  pcophetapqi  ia  parsen« 


{Dan,  ii),  qui  postmodum  missi  in  fornacem  ignis 
ardentis,  et  illaesi  ambulantes  in  medioignis,  Nabu- 
cbodonosor  dicente  :  Ecce  ego  video  viros  quatuor 
solutos  ambulantes  t»  medio  ignis^  et  nihil  in  eis  cor- 
ruptionis  est,  et  species  quarti  simitis  est  Filio  Dei 
(Diin.  iii).  Profecto  aliam  divinae  claritatis  lucem 
profuderuntad  consolationem  suimet,  et  concapti- 
vorum  fratrum  suorum  Judseorum.  Ct^etera  quoque 
deinde  oirca  iilos  maxime  per  Danielem  celebrata 
mirabiliatanta  tamque  praeclara  fuerunt,  et  visiones 
quas  vidit tam  magnaB tamquespiendidsB  exstiterunt 
ut  dubitare  non  oporteat  illuo  pertinero  quod  ait : 


519 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


520 


Cum  sedero  in  tenebrit,  Dominus  lux  mea,   Qaod  A  vobis  de  universo  populo  Domini  Dei  cosli  ?  Sit  Deus 


deinde  sequilur:  Iram  Domini  porlabo^  quoniam 
peccavi  ei,  donec  judicet  causam  meam,  et  faciat  ju- 
dicium,  confessio  esl,  et  magna  laus  juslitiaB  Dei, 
quia  revera  muUum  ipsa,  cujus  haec  verba  sunt, 
Jcrusalem  peccavil  et  mnltis  peccatis  iram  Domini 
meruil,  non  minus  quam  Samaria,  lamen  hoc 
excepto  quod  de  regibus  quoque  Jerusalem  non- 
nulli  fuere  justi,  et  poBnitentes  aliqui.  Dcbuit 
ergo  portare  iram  Domini,  raaxirae  propter  peccala 
Manasse,  licet  ille  tandem  poenitentiam  egerit. 
Nam  de  peccatis  illius,  quod  raaxime  propter  illum 
ira  venerit,  Scriptura  dicit :  Facium  est  autem  hoc 
M1  per  Verbum  Domini  contra  Judam,  ut  auferret 
eum  coram  se  propter  peccata  Manasse  universa  qux 


illius  cum  ipso,  A^cendat  in  Hierusalemf  quse  est  in 
Jud£ea,  et  aedifieet  domum  Dei  Israel.  Ipse  est  Deus, 
qui  est  in  Hierusalim  (/  Esdr.  i).  Tunc  post  ad- 
versilatis  noctemdies  iiiuxit,quiavidelicet  sdifica- 
tio  maceriarum  civitatis vel  lempli  quod  destructum 
fuerat  pro  die  compuiari  potuit ;  dio,  inquara,tam 
diutina,  quandiu  reparaiionis  illius  lux  perduravit. 
At  iili  qui  deinde  suborti  eunt  Judaei,  illa  die  sua 
male  ccBperunt  uti,  derelinquendo  legem  Domini, 
donec  iteriim  fieretdesolalio  irreparabilis.  Sequitur 
ergo :  In  die  itla  longe  fiet  lex^  in  die  itla  usque  ad 
le  veniei  Assur^  et  usque  ad  civilates  munitas^et  a  ci- 
vitutibus  munitii  usque ad  flumen,et  ad  marede  mari, 
et  ad  montem  de  monte.  Erit  terra  in  desolatiunem 


fedt,  et  propter  innoxium  sanguinem  quem  efjudity      propter  habitatores  suos,  et  propter  fructum  cogita- 
et  implevit  Hierusaiem  cruore  innoceniium^  et  ob      tionum  eorum   (I  Mach.  i).  Uoc   denique    historiaB 


hanc  rem  noluit  Dominus  propitiari  IV  Reg.  xxiv). 
PoWafco  igitur,inquit,tram  Domini^  consentiens  j  usli- 
li»,  quoniam  peccaviei,  donec  judicet  causam  meam^ 
et  faciat  judicium.  Quomodo  ?  Educet  m(?,ait,  in  iu- 
cem,  videbo  justitias  ejus.et  aspiciet  inimica  mea,  et 
operietur  confusione,  qux  dicit  ad  me :  Ubi  est  Deus 
fttuj.  Hocjam  fieri  iunc  ccBptum  est,  quando  et 
pueri  tres  educti  sunt  de  camino  ignis,  et  Daniel  de 
lacu  leonum,  videntibus  gloriam  eorum  imo  Dei 
per  eos,  Babyloniis  et  confusione  opertis  qui  illos 
accasaverunt  {Dan.  vi).  Paractum  est  autem  quando 
Babylon  a  Persis  et  Medis  subversa  vidit  per  alios 
Bolvi  captivitatem  et  refiedificari  Uierusalem,  quam 
succenderatigni  {U  Par.  xxxvi).Nam  subversionem 


temporumtestantur,etma\imelibriMachabaeorjm, 
quod  longefacla  sitlex  indie  illa,id  est  intemporo 
illo,  de  quo  nunc  sermo  est :  Exierunt  enim  de 
Israei  fiiiiiniqui,et  suaserunt  muliis,  dicentes:  Eamus 
ei  disponamus  testamentum  cum  gfntibuSy  quas  circa 
nos  suni,  Et  sedificaverunt  gymnasium  in  Hierosoly' 
nis  secundum  leges  nationum,  et  fecerunt  sibi  prxpu" 
iia^  et  decesserunt  a  testamento  sanclo,  et  juncti  sunt 
nationibus  (/  Machab,  i).  Hoc  denique  erat  longe 
fieri  legem  decertantibus,  et  eam  retentare  volenti- 
bus  Machabaeis  fratibu9,Juda  et  Jonatha  et  Simeo- 
ne  MatathisB  niii8,et  post  cos  Joanne  filioSimeonis, 
qui  cognominatusest  Hircanus  Omnes  decesserunt 
prosperati  quidem  aliquotiesad  relinendamlegera, 


inimicaeiliius, sciiicetBabyionis, praBvidens  subjua-  C  sed  nihilominus de die in diem longius atque longius 

glt  adhuc  in    propheta  in    persona   Hierusalem  : 

Oculi  mei  videbuni  in  eam  ;  nunc erit  in  concuicatiO' 

nemut  lulumpiatearum.  Gonculcata  enim  esta  Me- 

diB  et  Persis,  videntibus  ocuiis  Danielis,  qui  unus 

eratex  captivis  illis  qui  de  Hierusalem  adducti,  non- 

dum  clauserant  oculos  suos  morte  preventi.  Nam 

idem  Daniel  scripturam  quoque  vidit  oculis  suis, 

quam  et  interpretatus  est  Balthasarregi,  Mane,  Te- 

%ei,  PhareSy  id  est  numeravit  et  compievit  et  divUit 

regnum  tuum,  et  dedit  iilud  Medis  ef  Persis,  et  eadem 

nocte  interfectus  est  Balthasar  rex  Chaldseus,  et  suc- 

cessit  in  regem  Darius   Medus  {Dan.  v).  His  dictis 

protinus  subjungitnr :  Dies  ut  xdificentur  macerix 

tux,  Nimirum  ea  qua  ex  persona  Hierusalem  spem 


[iebat  Iex,et non  erat  rcx.  Jam  dicti  Joannis  posteri  de 
regno  et  sacerdolio  nimis  crucnte  et  impie  contende- 
runt,donecseinterposuitRomanapote8tasregeraque 
imposuit,nonde  genteilla.viuelicetUerodeuinatum 
palreldumeo  et  matre  Arabica.  Facta  sunt  igituret 
longe  lex,  et  contra  legem  alienigena  rex,  ot  dein- 
de  desolalio  successit  gentisqus  nunc  usque  per- 
manet,  de  qua  hicsubjungit :  In  die  illa  etusque  ad 
te  veniet  /issur,  videlicet  nomine  Assur  universas 
consigniflcans  nationes, per  quas  illaet  gentisejus- 
dem  metropolis  Hierjsalem  destrucla  est.  Primus 
itaque  Assur  ante  Rabylonios  contra  Hierusalem 
ascendil  regnante  Ezechia,  sub  quo  iste  propheta- 
vit,  sed   repulsus  est,  percussis  in  oastris  ejus  ab 


habentis  inDomino  dixerat  prophets  persona,  imo  D  aagelo  Domini  centum  octoginta  quinque  millibus 


per  prophetam  Dominus  conQrmat.dicendo  eidem 
Hierusalem :  Dies  ut  xdificentur  macerix  tuae^  su- 
bauditur  apud  Deum  praefiniti  sunt.  Et  per  alium 
prophetam,  scilicct  per  Hieremiam,  prsscribentnr 
hoc  modo :  Et  servient  omnes  yenies  istae  regi  Baby^ 
tonis  septuaginta  annis,  Cumque  impleti  fuerint  se- 
piuaginta  anni,  visitabo  super  regem  Babyinnis,  et 
tuper  gentem  iilam,  dieit  Dominus,  omnem  iniquita" 
tem  eorum  {Jer.  xxv),  et  cdBtera.  Etenim  post  flnem 
aonorum  illorum  suscitavit  Dominus  spiritumCyri 
regisPer8arum,et  Iransduxit  voceminuniverso  re- 
gno  8uo,  etiam  per  Scripturam  dicens :  Quis  est  in 


{IV  Reg.x^x).  Recte  ergo  pro  omnibus  A8syrii8,Ba- 
byloniis,  Grfficis  atque  Romanisponitur  As8ur,quia 
contra  Hierusalem  fuit  omnium  primus.  Cum  dici- 
lur :  In  dieiila  et  usquead  te  veniet  Assur^  quid  au- 
tem  est,  ti^^tt^  ad  te  veniet,nis\  ac  si  dicatur  :  Nuno 
quidem  repelletur  a  te  Assur  sive  rex  Assyriorum 
Sennacherib,8ed  non  semper  ita  repellenturhostes 
tui.  Quod  deinde  dicit,  el  veniet  usque  ad  civitates 
munitaSt  et  a  civitatibus  munitis  usffue  ad  flumen^  ei 
ad  mare  de  mari,  et  ad  montem  de  montCj  plenariam 
atque  universalem  vehementer  exprimitcommotio- 
nem  totius  orbU  ad  destruotionem  el  deeolationem 


521 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MICH  LIB.  II. 


522 


terrffi  unius,  de  qua  et  protinus  dicit :  Eterit  terra  \  tur  {ibid.).  Carmelum  quippe  et  Basan  etGalaad  re. 


tfi  desolationem  propter  habitatores  suos,  et  propter 
fructum  cogitaiionum  eorum,  Nec  mirum  in  jualo 
propbeta  tam  cito  post  consoIationcm,qua  dictum 
erat,  dies  ut  xdificentur  macense  tux,  tam  repente, 
tam  magnam  prophetari  desolationemejusdem  terr6e, 
cum  et  upud  Danielem  similiter  cum  oraret  ilie,  in- 
telligens  in  libris  numerum  annorum  de  quo  factus 
estsermoDomini  adHieremiam  prophetam,  utcom. 

plerentur  desolationes  Hierusalem  septuagiutt  anni 
(Jer,  xxv),  talier  ibidem  concludatur  visio.  Et  civi- 
tatem  et  sanctuarium  dissipabit  populus  cum  duce 
venturOy  et  /inis  ejus  vastitas,  et  post  finem  belli  s/a- 
iuta  desolatioj  el  deficiet  hostia  et  sacrificium^  et  usque 
ad  consummalionem  et  finem  perseverabil  desoiatio 


giones  aptas  fuisse  alendis  gregibus  Scriptura  te^sta- 
tur.  De  Carmelo  unde  fuerit  Nabal  constat  illutl, 
quod  ibi  oves  paveril  insignis  pastor  David,  typum 
gerens  boni  pustoris  Christi.  Scriptum  est  enim  : 
Cum  ergo  audissct  David  quod  tonderet  Nabal  gregem 
suuWf  ascendue,  ait,  pueris  suis^  in  Carmelum  et  ve- 
nietis  ad  Nabat  (/  Reg.  xxv).  El  post  pauca :  Nun- 

qudm  eis  molesti  fuimus ;  nec  aliquindo  defuil  eis 
quidquam  de  grege  omni  tempore,  quo  faerunt  nobis- 
cum  in  Carmeio  (ibid.),  Porro  Basan  et  Galaad  re- 
giones  quam  pascuosae  fuerlnt,  illud  satis  innuit^ 
quod  eas  petierunt  a  Mose  prece  instantissima  fliii 
Ruben  et  Gad,  eo  quod  haberent  pecora  multa,  es- 
setque  illis  inHnita  substanlia  (Num.  xxxii).  Inter- 


[Dan.  ix).   Quod  exlunc  factum  est  et  fit,  iste  se-  p  pretatur  autem  Carmelus  scientia  circumcisionis^ 
quentibus  verbis  orando  prophctat,  ct  prophetando      Basan  confusiOj   Gaiaad   transmigratio  testimonii. 


orat :  Pasce  populum  tuum  in  virga  tuuy  gregem  IhX" 
rediiatis  tux,  liabitantes  solusinsaltu.  In  medio  Car- 
meli  pascentur  Busan  et  Galaad,  juxta  dies  antiquot 
secundum  dies  egressionis  tuae  de  terra  Mgypti.  Cui 
eoim  boc  dicitur,  pasce  populum  tuum,  gregem  hie- 
reditatis  tuae,  nisi  illi  qui  hoc  ipsum  se  facere  et  hu- 
ju8  officii  ministerium  se  esse  testatur,  dicens  :  Ego 
$um  pastor  bonus;  ego  sum  ostium  ovium;  per  me  si 
quis  introieril,  salvabitur  ei  mgredietur,  et  egredie* 
tur,  et  pascua  inveniei  (Joanx),  Eratis  enim,  inquit 
PetruSy  aliquando  sicut  oves  erranies  (/  Petr  ii). 
Nam  et  quod  dicit :  tiabitantes  solos  in  sallUy  hoc 
est  errantes  et  pastorem  non  habeates,  et  luporum 
faucibus  expositse,  quia  non  eral  qui  requireret, 


Igitur  tani  rebus  quam  vocabulis  suis  Carmelus  et 
Basan  et  Galaad,  iiias  significavit  pascuas  ovium 
Christi  uberrimas,ubi  pascuntur  et  impinguantur, 
in  sacris  nunc  epulando  Scripturis,  et  postmodum 
paradi8ideliciis,habeutesprimum  scientiam  veraeet 
Bpirilualiscircumci8ionis,etdcindesaIubremfacien- 
tes  confessionem  de  peccatis  pristinis,  et  deinde 
consequens  perfectionem  fidei  taiiter,  ut  eamdem 
fldem  confirmare  et  defendere  valeant  legisetpro- 
phetarum  testimoniis.  Quod  deinde  eubjungitur, 
juxla  dici  antiquofy  secundum  dies  egressionis  tu«  de 
jEgypto,  osiendam  ei  mirabitia^  tunc  demum  recte 
intelligimus,  sed  non  obliviscimur  quod  Apostolus 
respioiens  et  commemorans  ilios  dies  antiquos,  il- 


quippe  cum  et/eo; /on^^/^ac/ae^^et,  ut  suprajam  di- VI  los  dies   egressionis  tuae,  o  antiqua  Ecciesia  de 


ctum  est,  essentque  pravi  pastores,  pascendo  legem 

non  custodientes.  Undeet  peraiium  prophetam  lo- 

quitur  contra  eos,  id  ipse  cui  dicitur  in  isto,  pasce 

populum  tuum  %^fi  in  virga  tuoy  gregem  haeredita- 

tit  iuas^  habitantes  solos  in  saltu:  Va!  pasloribui 

Israel  qui  pascebant  semeiipsos,  Dispersx  sunt  oves 

meaet  ^  Q^od  non  esset  pastor;  ei  factae  sunt  in  devo- 

ralionem  amnium  bestiarum  agri^  et  dispersi  tunt  ,et 

non  erat  qui  requireret,  non  eraty  inquity  qui  require- 

ret  (Ezech.  xxxiv).  Ecce  ego  ipse  requiram  oves 

meas  et  visitabo  eas,  sicut  visitat  pastor  gregem 

suam,  quando  fueritin  medio  nvium  suarum  dissi- 

patarum.  Ego  pascam  oves  meaty  et  ego  accubare  eat 

faeiamy  dicit  Dominus  {ibid.)»  Huicergo,  quem  tale 


'^gypto,  et  mirabilia  qusB  in  iilis  diebus  ostendit 
Dominus.  Haec  autem^  inquit,  omnia  ia  flgura  facta 
Bunt  nostri.  Nonne  omnis  ecclesiasticus  ordo  Jegen- 
do  et  scribendo  prsedicat  atque  concinit  quod  nos 
populus  Domini  et  oves  pascuse  sive  grex  haeredita- 
tis  ejus,  secundum  illorum  similitudinem  dierum  a 
spirituali  Pharaone,  id  est  a  diabolo  liberati^  et  a 
peccalis  in  quibus  servivimusei,  de  ^gypto  bujus 
sseculi,  id  est  de  ignorantiae  tenebris  exivimus,  si- 
gnatis  frontribus  noslrissigno  passionisCbristi,  qui 
et  agnus  verus  et  pastorbonus  est,  et  transivimus 
marebaptismi,  etecoe  spiritualem  escam  manduca- 

vimus,  et  spiritualem  potum  bibimus,  scilicetcorpus 
et  sanguinem  ejusdem  pastoris  et  agni?  (/  Cor.  x.) 


propositum  haberespirituspropheticusnonignora-  D  Hcec  et  caetera  mirabitia  ostendam  (?i,inquit,  eubau- 


bat,  recte  et  constantcr  dicitur,  ut  pascat  in  virga 
sua,  id  eet  in  justitia  sua  Respondet  ille  et  dicit : 
M  mtdio  Carmeli  pascentur  Batan  et  Galaad,  juxia 
diet  aniiquos,  secundum  diet  egressionis  iux  de  A^gy" 
pto.  Ostendam  ei  mirabilia.  Magnum  est  quod  in  ver- 
bie  istis  pastor  bonus  promittit,  in  medio  Carmeli 
patcentur  Batan  et  Galaad,  nimirum  eodem  sensu 
quo  in  alio  propheta  jam  praeHbato,  et  patcam  eas, 
inquit,  in  montibus  Israel,  in  rivis,  et  in  cunctis  tC" 
dibut  tsrrae,  in  patcuit  uberrimit  patcam  eat,  et  in 
montibut  exceltit  erunt  pascuae  earum.  Ibi  retjuietcent 
im  herbis  virentibuty  et  in  patcuit  pinguibus  pascen* 

Paxwjl.  CLXVIII. 


ditur  omni  credenti,  sive  populo  meo  gregi  hseredi- 
tatis  me«,  quem  pascere  proposui  in  virga  uiea,  id 
est  in  justitia  mea  vel  potestate  mea  quam  tunc 
significabatilla  virga  Mosiinqua  signa  fecit.  Sequi- 
tur :  Videbunt  gentes  et  confundentur  super  omni  for» 
titudine  sua.  Ponenl  manus  super  osy  aures  eorum 
surdse  eruni,  tingent  putverem  sicut  serpens.  Velut 
reptilia  terrx  perturbabunturde  xdibus  suis.Dominum 
Deum  nosirum  fotmidabunt,  ei  timebunt  te.  Et  hoc 
juxta  dies  antiquosy  secundum  dies  egressionis  de 
jEgypto  futurum  erat  et  factum  est.  Sicut  enim  illis 
diel}U8  viderunl  gentes,  vel  confus®  vcl  conturbatse 

17 


523 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


S34 


sunt,  ascenderuntque  populiet  irati  sunt,  doloresobti-  \  stam  quoque  diceDlem  :  El  inimici  ejus  terram  /tn- 


nuerunt  habitatoresPhitixthiim,etnuncconturbati  mnt 
principes  Edom,  robustos  Moab  obtinuit  tremor^  obri- 
guerunt  omnes  habitalores  Chanaan  {Exod.  xv) ;  ita 
pastore  isto  paBcente  populum  suum,  gregem  bffire- 
ditatis  BuaB,  pro  quo  mori  dignatus  est  et  quem  ac- 
quisivitsanguine  suo,  dum  ostenderet  mirabilia  quse 
pcr  aposlolos  et  raartyres  ejus  faota  sunt  innomera- 
bilia,  videruntgentes  el  gentium  imperatores,  vide- 
runt  Juda^i  atque  gentiles,  et  confusi  sunt  super 
omni  fortitudine  sua,  quia  videlicet  fortitudo  illo- 
rum  quffi  putabalur  magna  legibus  et  armis  sufTulta, 
non  polerat  evmcere  virtutes  quas  faciebat  in  po- 
pulo  vcl  grege  suo  pastor  bonus  in  firgasua,  in  po- 
tentia  sua,  per  inQrmos  et  contemptibiles  bomincs. 


gent  (PsaL  lxzi).  Verum  nec  saltem  iilud,  seoure 
facere  potuerunt.  Sequitur  enim :  Velut  reptilia 
terrae  perturbabuntur de  asdibussuiSy  subauditur  tam 
gentiles  quam  Judffii.  Nam  et  Judsi  de  civitate  et 
templo  perlurbati,  quod  erat  in  Hierosolymis,  per 
omnes  tcrras  sunt  dispersi,  et  gentiles  de  fanis  suis 
ac  deiubris,  in  quibus  sacriOcabant  dsmoniis.  Ni- 
mirum  et  hoo  juxta  ilios  dies  antiquos  factum  est, 
quando  ad  ingreasum  filiorum  Israel  gcntesChana- 
naBorum,  gentes  immundae  velut  reptiiia,  de  terra 
iila  pcrlurbatffi  sunt.  Novissimum  quoddictum  esl, 
Domi'ium  Deum  nostrum  formidabunt  et  timebunt  te^ 
subauditur,  o  Christe.  Hepente  namque  ad  iilam 
oonversionem  fecit  cum  graliarum  actione  tam  de 


non  sulum  per  grandaevas  personas,  sed  stepe  pcr  n  incredulisquam  deoredentibus  Judseisatque  genti- 


pucros  atque  pueliHS.  Gonfundobatur  ergo  super 
omni  foriitudine  5ua,  qus  solummodo  poterat  tan- 
gere  vasa  (ictilia,  tbesaurum  non  valens  tollere  qui 
i,in  illis  erat.  Quid  autem  dicamdegeotiumearum- 
demsapientia^Nihiiominusetsupereaconfusffisunt* 
Hoo  est  quod  protinus  ait :  Ponent  manus  super  os. 
Nam  in  comparatione  coelestis  sapientiffi,  quas  per 
illoslocutaest,  et  linguaseorumfecil  disertas,  muta 
fuit  et  est  omnis  saecularis  eloquentia,  poniique  ma- 
num  super  os  suumconvictam  et  confusam  seesse 
suomet  testans  silentio.  El  hoo  nimirum  factnm  est 
secundum  illos  dies  aniiquos^  dies  egressionis  de  ^gy- 
plo,  Tuncenim  dicenle  Mose  :   Obsecro,  Domine^  non 
sum  eloquens,  abheriet  nudiusl^riius  impedilioris  et 
ta7\lioris  lingux  sum.  Quis,  inquit  Dominus^  fecit  os 
hominis  auf  quis  fabricatus  est  os  surdum  et  muium, 
nonneegn?  [Exod,  iv.)  Bt  rursum  oum  dicerel  ille  : 
En  inrircumcisus  labiis  ego  sum^  quomodo  audiet  me 
Pharuo  (Bxod.  vi)  ?  Ecce,  inquit,  constitui  te  Deum 
PharaoniSy  et  Aaron  frater  tuus  erit  propheta  tuus 
(Exod.  vn).  Quod  deindesequitur,  aures  eorum  sur^ 
dse  erunt,  tam  de  Judaeis  inteiligitur  quam  de  genti- 
bus  incredulis,  maxime  autem  de  Judsis  quorum 
aures  detestabilius  surds  dicuntur  et  sunt,  quia 
prius  illis  est  annuntiatum,  et  legem  et  propbetas 
acceperunt.   Spoliaverunt  enim  aures  suas  auditu 
bono,  et  hoc  secundum  eosdem  dies  antiquos,  dies 
egressionis  de  yEgyptOj  quando  tuelerutitinaures  aii- 
7'eas  de  uxorum  fiiiorumque  et  fitiarum  suarum  auri- 
bus,  et  attulerunt  eas  ad  Aaron^  feceruntque  ex  eis 


bus,  recte  potest  intelligi,  videiicel  secundum  ma- 
gnam  dislantiam  formidinis  sive  timoris.  Nam  et  in- 
creduliacousanteoonscientiaformidant,  quidem«  sed 
inutiiiter,quemadmodum  daemones,  sicut  scriplum 
est:  Et  dxmones  credunt  et  contremiscunt  (Jac.  ii), 
creduii  autem  et  pii  timent  utili  timore,  qui  est  ini- 
tium  sapientlae.  8equitur  :  Quis  Deussimitis  tui^  qui 
aufers  iniquitatem^  et  transis  peccalum  reliquiarum 
hxredilatis  tux  ?  Hoc  in  iaudem  et  adroirationem  di- 
oitur  eldiocndum  est,  inexbaustdpgraliffi  qus  nun- 
quam  fatigatur,  sudcipiendo  ad  seconversosquam- 
libet  multum  peccayerint,  quamiibetin  peccatis  diu 
perseveraverintr.Futurum  enim  est  utomnis  Israel, 
in  quo  nunc  officitas  contigil ,  salvus  sit,  cum  ple- 
nitudo  gentium  introierit  (Rom.  xi).  De  hoc  gratula- 
bondus:  Qais,  inquii,  Deus  similis  tuil  Non  enim 
subjunxil,  qui  fecit  caslum  etterram,  etmare.  et  om- 
nia  quas  in  txs  sunt  (Psal.  cxlv).  vel  qui  eduxisti  /l- 
lios  Israel  de  terra  jEgypti  (Exod.  xii),   quod  jam 
faclum  esl,  sed  ^tti  aufers,  inquit,  intquitatem^  ei 
transis  peccatum  retiquiarum  haereditatis  tuae,  quod 
futurumest.  Nechoctaliter  dixisse  contenlus,  qu&si 
quffireres,  ad  quid  dixerit.  Sequitur  adbuc  et  dicit : 
Non  mittet  ultra  furorem  suum  quoniam  votens  mt- 
sericordiam  est.  Revertetur  et  miserebitur  nostri.  De^ 
ponet  iniquitates  nostras,  et  projiciet  in  profundum 
maris  omnia  peccata  nostra.  HffiC  quoque  ut  supe- 
riora  dicuntnr,  et  Hwxiijuxta  dies  antiquos  secundum 
dies  egressionis  de  /Egypto.  Nam  in  iliis  diebus  an* 
tiqnis,  in  illa  egressione  de  Mgypio^videbo  sangui'^ 


vitutum  conflatilem  el  adoraverunt  (Exod.  xxxii)'  D  nem^  et  transibo  vos ;  nee  erit  in  vobis  plaga  dt- 


Nam  et  propter  cffitera  peccata,  et  maxime  propter 
illud,  nunc  aures  eorum  surdffi  sunt,  dicente  Do- 
mino  :  Ego  autem  in  die  ultionis  visitabo  ei  hoc  pee* 
catum  eorum  (ibid  ).  Tunc  aures  suas  spoliaverunt 
auro  ad  injuriam  Dei,  nuno  aares  eorum  spo- 
liatffi  sunt  obedientia  Fiiii  Dei.  Deinde  lingent, 
ait,  pulverem  sicut  serpensy  id  est  terrena  tan* 
tum  cupient,  secundum  illam  similitudinem  ser* 
pentis,  qua  dictum  est  illi :  Terram  oomedes  eun- 
ctis  diebus  vit»  tuae  (Gen.  iii).  Per  verbum,  quod 
esl  iingent,  nimiam  nimisque  pronam  pulcbre  ex- 
primit  939  terrenarum  cupiditatem,  juxta  Psaimi- 


sperdenSf  quando  percussero  terram  Mgypti  (ibid.) 
Secundum  illam  similitudinem  judicaturus  Domious 
hancmundumprffimittitsignasua,  utreliquislsrael 
salvffi  flHnl;et  transibit  peccatum  eorum,  ne  simul 
cum  mundo  damnentar.  Volens  enim  est  misericor' 
(ftam,  et  idcirco  prsdicare  non  desinit  pGcnitentiam. 
Quam  cam  susceperint,  non  immittet,  ait,  uttra  fu- 
roremsuum,  subaudiiur  ut  hactenus  fecit,  excaecando 
cor  populi  hujus,  et  aggravando  aures  ejus,  et  clau^ 
dendo  oculos  ejus  ne  forte  videat  oculis  suis,  et  aurt- 
bus  suisaudiatf  et  corde  suo  intelligat  ei  oonverlatur 
{Isa.  vi).  Ilem  in  illis  diebas  egreftsionis  de  Mgypio 


525    COMMENT.  LN  XII  PROPH.  MIN.  —  PROLOGCS  IN  SEX  POSTERIORES  PROPH.    526 
perrussil  omne  primogenitum  in  terra/Egypii  {Exod.  \  Apostolus  :  Dico  enim,  ait,   Christum  Jesum  mini* 


xii),  et  oronem  exercUum  i'haraonis  cum  curribus  et 
equitibus  ejus  in  mari  Rubro  demersit  (Exod,  xv). 
Secundum  illam  eimilitudinem  deponetf  inquit,t>ii- 
quitates  nostras,  et  projiciet  in  profundum  maris^  id 
est  dclebit  in  baptismo  Gbristi  omnia  peccata  nostra. 
Jam  fincm  ioquendi  facicns,  rursus  ad  ipsum  fann- 
liariterconvertilur  et  dicit:  Dabis  veritaiem  Jacob, 
misericordiam  Ahraham,  qux  jurasti  patribus  noslris 
a  di^bus  antiquis.  IsIsb  sunt  universas  vtx  Domini, 
misericordia  et  veritas  (Psal.  xxiv),  in  quibus  iste 
venerabilitersermonem  suum  consummavit^loquens 
ad  ifsum,  in  q\io  misericordia  et  verilas  obviuverunt 
sibi^  justitia  et  pax  osculatx  sunt  (Psal.  lxxxiv). 
Justitia  ipsa  est  veritas,  quam  dabis,  inquit,  Jacob^ 


videlioet  reddendo    unicuique  secundum  opera  sua     jam  dedit,  sed  datum  hoc  in  judioio 

{Psat.  Lxi) ;  pax  ipsaost  misericordia,  quam  dabis,  "  cunctis  apparebit.  Debemus  enim  hi 

ait,  Abraham,  benedicendo  videlicct  in  semino  ejus 

omneB  gentes^G^.  xxii),  ut  accipiantremissionem 

peccatorum  per  te  eumdem  Christum  Dei   Filiura, 

qoies  ipsaveritas^  cujus  domum  misericordia  cst^ 

qux  jurasti^  ait,   patribus  nostris  adiebus  antiquis, 

ut  videHcetquemquamdubitaredeadimplcndis  mi- 

sericordia  et  veritate  oefarium  sit.  Porro  illud  ani- 

madverterepulchrum  est^quod  in  plures  misericor- 

dia,  inpaucioresautemdanda  pronuntiatur  veritas, 

duai  non  dicit^dabis  misericordiam  Jacob,veritatem 

Abraham,  sed  veritatem  Jaccb^  misericordium  Abra^ 

ham  ;  Jacob  quippe  unius  tantum,id  est  IsraeliticsB 

gentis,  Abrabam  autem  pater  muUarum  gentium 

praedicatur^  dicente  Deo  :  Ego  sum  et  pactum  meum 

tecum,  erisque  pater  muUarum  gentium  nec  ultra  C  %Z0  judicio  breviter  dicam,interGainet  Abel,  qui 


sfrum  fuisse  circumcisionis  propter  veriiatem  Dei,  ad 
conprmandas  promimones  pafrum  ;  gcntcs  autem 
super  misericordiahonorare Deum  (Rom.  xv).  Quibus 
autem  patribus  juravent  hacc  Dominus^ul  iste  me- 
minit  dicens,  quae  jurasti  patribus  nostns  a  diebus 
antiquis  jicire  debemus^quia  isii  sunt  praecipue  pater 
Abrahum  et  palriarcha  David.  Juravit  enim  Domi- 
nus  David  veritatem,  de  fructu  ventris  tui  ponam  su- 
per  sedem  tuam  (Psal.  cxxxi),  juravitmisericordiam 
Abraham  supcr  miserisgentibus,ita  ut  diceret^P^r 
memetipsum  juravi,  quia  fecisti  rem  hanr^  et  non  ije- 
percisti  filio  iuo  unigenito  ;  benedicam  tibiy  et  benc' 
dicentur  insemine  tuoomncsgcntes  tertos  (Gen.zxu). 
Bt  hffic  quidem,  scilicetveritatem  etmisericordiam 

futuro  palam 
apparebit.  Debemus  enim  huncsermonem 
propheticum  ita  terininare  ut  memores  simus  initii 
quo  ita  ccepit  :  Audiani  montes  Judicium  Domini  et 
fortia  fundamenta  ternp,  quia  judicium  Domini  cum 
populo  suo  el  cum  Jsrael  dijudicabitur  (Mich.  vi). 
Plane  quod  de  una  gente  Israelilica  diximus,  qu® 
tunc  divisa  crat  in  duas  parles,  idest  in  Samariam 
et  llierusalem,  idem  de  universo  genere  humaoo 
sentimus  et  dicimus.  Sicut  enim  tuncDominusju- 
diciam  proponens,sese  inler  utramque  partem  exhi- 
buit,  Samariam  tanquam  reum  impGenilentem  per- 
petuaB  captivitati  adjudicans.  Hierusalem  vero  tan- 
quam  reum  poBnitentem  de  Babylonica  caplivitate 
solvendam  essedecernensjsic  abinilio  sseculi  fecil, 
et  facit^  et  facturus  est  in  fine  saBculi.  Nam  ut  de 


vocabitur  nomen  tuum  Abram^  sed  appeliaberis  Abra* 
hamt  quidy  patrem  multarum  gentium  posui  te  (Gen. 
xvii).  Sedet  iilad  non  omitiendum,  qui  priuscom- 
placait  Deo  qaam  esset  cicumcisus.  Unde  Aposto- 
lu8  :  Quomodo,  inquit,  repuiata  est  Abrahae  fides  ad 
justitiam  f  In  circumcisionCy  an  in  prxputio  ?  Pfon  in 
drcumcisionef  sed  in  praepuiio.  Et  signum  accepit 
circumcisionis,  signaculum  justitise  fidei^  quae  est  in 
prxputiOy  ut  siipateromnium  credentium  per  pnepu^ 
tiumfetsit  patercircumcisionis  (Rom.  iv).  Itaque  dum 
diciiar,  dabis  veritatem  Jacoby  misericordiam  Abra* 
ksumf  in  multos  quidem  veritas^sed  in  muiio  plarea 
misericordia  redundat,  quod  nimirum  nobis  expe- 
dire  spiritus  propheticusbeneperpenderat.Nam  ut 


ambo,  sicut  et  nos  omnes,  in  Adam  peccaverant» 
taliter  se  exhibuit  ut  impcenitentem  Cain  omnino, 
abjiceret,  poDnitentem  vero  et  dignos  pa3nitenti8B 
fructus  efferentem  Abel  susciperet  {Gen.  iv).  Porro 
de  flne  ssculi  Evangeiium  non  tacuit,  quia  gentes 
omnes  in  duasdivisiones,  tanquam  in  duos  reosdi- 
videns^alterampartempositamasinistrisvelutireum 
imposnitentem  perpetuo  tradet  igni,  pronuntians 
quod  poBnitentiae  fructum  non  fecerit,  alteram  vero 
partemconstitutama  dextris,velutireumqui  dignos 
pcBnitentis  fructus  fecit,  ad  regoum  vocabit  (Matth. 
xxv).  Et  ut  sciamus  quam  constans  in  tali  discre- 
tione  judex  iste  sit,in  ipso  su»  morlis  articulo.dum 
interduoslatrones  penderet,alterum  impoenitentem 


salvemur,  non  tam  veritatero  Judicisquam  miseri-  q  et  blasphemantero  reliquit,  alteri  poenitenti  etcon-^ 
cordiam  quserimus  Greatoris.  Denique  et  si  fuerint      fltenti  paradisi  januam  aperuit,  et  continuo  Judai- 
ezoircumcisionesanctiperfecti,  quibusad  coronam      cum  populum  impcenitentem  derelinquena,  gen- 
▼eritatia  Dei  abundavit,  nobis  tamen  gentibus  mise-     tium  pcenitentiam  suscepit  (Luc.  xxiii). 
ricordis  est,  qaod  idemDeusimpendit.  Undeidem 


«»t  PUOLOGUS  KOPERII  Ii\  SEX  POSTERIORES  PROPHETAS 

Refriguerat  in  me  fervor  siudii  laudabilis,  quod  est  vacare  in  prophetis,  quemadmoilum  Jesus 
filius  Sirach  dicit:  a  Sapientiam  omnium  antiqnorum  ezquiret  sapiens,  et  in  proplictis  vacabit 
(Eccli.  xxxix).  »  Uoc  ferventi  studio  facere  incaeperam,  et  anie  hoc  biennium  duodecim  propiie- 
tarom  volumen  ingressus,  et  ex  ipsis  sex  anterioies,  sicutin  ordine  suijI,  qiiantum  potui  percru- 
status,  quantum  se  exquirentem  admisit  sapientia  ipsorum,  qnac  Christiis  est,  qnia  rcverasapien- 
tia  Dei  Chrbtus,  aapientia  ipsorum  est,  et  in  ipsum  tendit  omnis  eorum  prophetia,  et  nmnis  scrip- 
tara  diTinitos  inspirata.  Oum  ad  Naum  perTeniasem,  qoi  in  ordine  septimus  est,  substiti,  et  veiut 
oflRMMiis  lolo  remgeieeiiU  atndio  non  ulterioB  procedere  cupiyi.  Qun  causa  proper«XL\.«tGk^\iW^\ii 
offeiidorit,  jam  nonc  dicam  tibi,  o  Ekkenberte^  abba  venerabiUA,  q\a  ^cbuoYAo  ^Qt\Sv»t^\  ^x^^ 


527  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  528 

deDS,  camdem  quam  pr^edixi  sapientiam  antiquorum  studiose  legendo  exquiris.  Tu  quippe  mibi 
scribere  dignatus  es  et  scripto  tuo  commonere  me,  ul  eodem  studio  quo,  ut  tibi  visum  est,  trac- 
taveram  sex  prophetas  ariteriores,  tractarem  et  posteriores,  utique  per  hoc  sigaificans  simplicem 
te  habere  oculum,  et  partem  nuliam  habentem  teuebrarum,  quales  paliuntur  nonnuli,  qui  nul- 
lam  iucernam  quamvis  clare  iucentem  videre  possint,  invidendo  aliis  quod  ipsi  asseculi  non  sunt. 
Causa  bsec,  est  cur  opus  illud  intermisi,  quia  videlicet  difficuitas  quasi  de  pra;sumptione  re- 
darguens,  animum  defessum  reddidit,  et  interim  Gunoreverendus  pater  coenobii  Sygebergensis, 
putans  me  opus  iliud  usque  ad  tinem  perduxisse,  i  lcirco  otiari,  occasione  de  mutua  accepta  : 
((  Scribe,  ait,  mihi  librum  de  victoria  verbi  Dei.  »  Haec  dicens  iti  ssepius  repetens  non  destitit, 
donec  animum  quo  volebat  intendi,  et  ecce  tredecim  iibellos,  Deo  adjuvante,  consummavi,  ilitid 
opusculum  de  victoria  verbi  Dei  vix  evaginavcram^  vix  ad  portum  consummationis  perveneram, 
et  ecce  admonilionis  tuse  memor  diligens  animus  jam  dictus  sex  posteriores  prophelasquos  omi- 
seram  respexit,  et  amore  illorum  incaluit,  et  sciens  vel  sperans  quod  meditatiosapientiseiilorum 
mercede  non  carebit.  Ipsi  namque  fundamentum  posuerunt,  et  quicunque  «  super  hoc  funda- 
mentum  aurum,  argentum,  lapides  pretiosos  supera^ilificaverit,  mercedem  propriam  accipiet, 
Apostoius  ait  (I  Gor.  iii).  »  Dicet  aliquis :  blrgone  sonsus  tui  aurei  sunt,  et  sermones  tui,  tua  aesti- 
matione,  argenti  sunt?  Noncgo  dico,  sed  tuum  facit  judicium  et  multorum,  qui,  ut  tu,  benevoli 
sunt,  quibus  etiam  vix  credo,  quod  sensus  nostri,  sermones  nostri,  sensibus  at^iue  sermonibus 
iiiorum  simiies  sint,  quibus  in  psalmo  Spiritus  sanctus  dicit:  «  Si  dormiaiis  inter  medios  cleros 
pennse  columbse  deargentatae.  et  posteriora  dorsi  ejus  in  pallore  auri  (Psal.  lxvii).  »  Et  est  sen- 
sus:  Si  fueritis  studentes  in  iibris  Yeteris  ac  Novi  Testamenti,  qui  mcdii  sunt,  qui  communiter 
de  utroque  Testamento  a  Gdelibus  eliguntur  et  in  auctoritate  habentur,  et  si,  inquam,  fueritis 
studentes  in  iilis,  si  perceveraveritis  in  illis  usque  ad  dormitionem  mortis,  tunc  apparebit  vobis, 
et  per  vos innotescet  aliis,  quod  <(  pennse  columbae  deargentatse  »  sint,  «  et  posteriora  dorsi  ejus 
in  pallore  auri,  »  id  est  quod  sanctse  Scriptur^e  sermo  exterior,  qui  nescientibus  videtur  vilis, 
ipse  super  omnem  eioquentiam  ssecularem  prseclarus  sit,  <(  velut  argcntum  igne  examinatum 
(Psal.  xi),  »  et  mysticus  qui  sub  verbis  iatet  sensus,  sicut  sub  pennis  dorsum  ipse  pra^clarior  sit 
veiut  aurum.  Igitur  quoniamet  tu  commones,  et  spes  mercedis  in  Deo  est,  iste  quoque  unus  de 
fijiis  captivitatis  super  fundamentum  hoc,  ut  coepit,  supersediiicet  quod  potcst.  Olim  sic  fuit  dic- 
tum^  subsannando  iiliis  transmigratiouis  sedificantibus  muros  Hierusalem  :  «  iEdificent,  si  ascen- 
derit  vulpes,  transiiiet  murum  eorum  lapideum  (II  Esdr.  iv)  »  et  iiii  econtra  :  ((  Audi,  Deus  nos- 
ter,  quia  facti  sumus  despectui.  Gonverte  opprobrium  supercaput  eorum  (ibid).  »  Nunquid  juxta 
opprobrium  illorum  ascendit  vulpes,  et  transilivit  murum,  et  quod  sperantes  in  Domino  sedifica- 
verunt?  Imo  conversum  estopprobrium  in  caput  eorum  «  et  magna  erit  gloria  civitalis  vel  do- 
mus  istius  novissimse,  plusquam  primae,  dicit  Dominus  exercituum.  Et  in  ioco  islo  dabo  pacem, 
dicit  Dominus  exercituum  (Agg.  i).  »  Unde  nobis  suo  loco  plenius  erit  dicendum  :  Fere  similia 
contingerunt  eis,  quicunque  fideli  studiosupersedificaverunt  quod  poluerunt,  super  fundamen- 
tum  apostolorum  et  prophetarum,  quia  dum  viverent,  dum  sedificarent,  opprobria  de  nullis 
sustinuerunt,  sed  de  his  qui  exprobrabant  decedentibus,  ipsorum  permanet  sedificium.  Quse  hac- 
tenus  dicta  sunt,  jam  calamus  .scriptoris  usque  ad  ultimam  fere  dictiunculam  perscripserat,  et 
cum  fxce  duo  fratres  Helmuvardes,  Busensis  coenobii  supervenientes,  brevem  porrexerunt  epis- 
tolam  quse  vel  sola  mihi  suffragari  possit,  ne  quis  scripta  mea  legens,  magis  in  me  accuset  pr%- 
sumptionem  nimis  ultroneam,  quam  circa  verbum  Dei,  per  quod  facti  et  refecti  sumus,  studiosam 
consideret  benevolentiam.  Ait  cnim  inter  csetera  scriptor  epistolse,  prior  ipsorum  scriba  doctus, 
et  sacrarum  Scripturarum  fideiis  alumnus,  nomine  Reginhardus,  de  quo  non  dubito  quod  prio- 
rum  sex  prophetarum  exemplar  a  te,  cui  transmiseram,  fuerit  consecutus.  Sed  debes,  inquit, 
adbuc  amori,  debes  honori  et  obsequio  dilecti,  per  ipsum  autem  et  propter  ipsum  nostro  deside- 
rio,  ut  verba  oris  ejus  sicut  coepisti  usque  ad  finem  aperias,  ne  si  propter  difficuitatem  eorum 
tepidius  forte  secuti  non  fortiter  a  cucurrerimus  in  odorem  unguentorum  ejus  (Gant.  i),  »  tibi 
impuletur,  qui  introductus  in  ceilaria  regis,  occuitasti  divitias  sponsi,  quas  ibi  conspexisti.  £x- 
planationem  dico  duodecim  prophetarum,  cujus  partem  jandudum  tanta  perscripsi  aviditate,  ut 
viderer  nunc  primum  tali  me  studio  mancipasse.  Quanto  magis  autem  in  parte  delector,  tanto 
vehementius  in  exspectationem  totius  exsestuo.  Hsec  ille  quem  prsedixi.  Taceo  de  illo  monitore, 
et  pene  praecepiore  meo  Sigebergensi,  qni  me  cunctantem,  de  soiita  admonitione  parum  proficit, 
gravius  quasi  iudibundus  impuiit.  Imperio,  ait,  Spiritus  sancti  prsecipio  tibi.  Itaque  quoniam  et 
ipse  diiectus  dicit :  (( Quse  habitas  in  hortis,  amici  auscuUant  te,  fac  me  audire  vocem  tuam 
(Gant.  viii)  »,  tibi  et  cseleris  monitoribus  tanquam  amicis  dilecti  auscultantibus  obtemperans 
ingrediar,  et  hanc  partem  profundi  totius  navigationis  cursum  saneto  commiltens  Spiritui. 

»a»  IN  NAUM  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM      LIBER      PRIMUS. 

Cap.  I.  —  Onus  Ninive:  liber  vtsionis  Naum  HeU  A  causam  f  quibus  culpis  prfficedenlibus  corameruit 
c/^5^£et.Irametindignatiooem,tribulationemetangu-  Ninive  ut  iram  declamaret  super  illam  spiritus 
Btiam, quam  etapostoiusdeclamatinomnaoianimam  propheticus  absque  ulia  commiseratione  ?  Nam,  si 
hominis  operantis  malum(fi0m.ii),denuntiatonu8a  totum  onus  rite  perpendas,  si  totum  textum  pro- 
Buperna  majeatate  auperpositam  Ninive.  Quam  ob     phelie  diligenter  coQBideres,  non  oommisereaoens 


529 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ^^.  IN  NADM  LIB.  I. 


530 


aut  depoenitentiaconsulenSyimoconsultabundus  el  A  guratur,  quiadeipsaChristuserat  nasciturus,  sicut 


quasi  de  certissima  vindicta  plaudens  fere  cuncta 
loquitur,  exceptis  paucis,quaeinterseritin  consola- 
tionem  populi  Dei,  sccundum  nomen  suuro,  quod 
est  Naum.  Inlerprelatur  cnim  consolator,  Exempli 
gratia  :  Vox  flagelli  el  vox  impelus  rotx^  et  equi 
frementis,  etquadrigae  ferventis  etequitis  ascencfenlis, 
et  micantis  gtadii,  et  futgurantis  hast^,  etmuUiludi» 
ftis  interjectx,  et  gravis  ruinae,  et  flnis  non  est  cada- 
verum  (Nahum.  iii).  Itom  ;  Custodes  tui  quasi  locu- 
six,  et  parvuli  tui  quasi  locustos  locustarum,  qux 
confidunt  in  sepibus  in  die  frigoris.  Sol  ortus  est,  et 
avotaverunt,  et  non  cognitus  locus  earum  ubi  fuerint 
(ibid.).  Pauca  haec  pro  exemplo  posita  sunt,  quia 
talis  est  totus  fere  prophctiae  textus,  ut  misericors 


econtra  regna  ipsa  per  septem  rlraconis  capita  reclo 
intelliguntur.  Nam  ex  quo  mulier  in  utero  habere 
coepit,  id  est  ex  quo  ad  Abraham  factum  est  verbum 
promiesionis  de  semine  ejus  quod  est  Christus,  ut 
in  ipso  omnesgentesbencdicerentur,  exlunc  eeptem 
regna  niiinerantur,  per  quae  instanler  agere  conatus 
est  diabolus,  uteadem  promissiononimplerelur,  ut 
salus  non  veniret,  ut  Christus  non  nasceretur  :  sci- 
licet  regnum  iSgyptiorum,  quod  pueros  Uebrseorum 
masculos  necari  jussit  (Gen.  xxxiv ;  Exod.i);  et 
regnum  decem  tribuum  carnaliumque  Judaeorum» 
quod[Achab  et  Jezabel  incipientibus  prophttas  Domi* 
ni occidit (///  Beg.  xx) ;  regnum  ABsyriorum  atque  Ba- 
byloniorum,quiprounocapitecomputantur,quiave- 


irridere  videtur  ipse  qui  natura  misericors  est,  lo-  g  nientes  ab  eodem  climate,  isti  decem  tribus,  isti 


quens  in  prophelis  Spiritus  sanctus.  Quam  ergo  ob 
causam,  vel  pro  quibus  eorum  meritis  sic  in  eos 
invehitur.  Agnosconda  est  causn  ut  agnoscatur  et 
))ei  juetitia,  ac  proinde  magis  ipsa  pulchritudo  pro- 
pbetis  praesentis  illucescat  ?  Quod  enini  obt^cura  vi- 
detur  et  clausa,  hoc  maxime  [acit  causanondum  in- 
tcllecla.  Dicamus  ergo  :  Ninive  civitas  magna,me- 
tropolis  erat  Assyriorum.  Porro  A^syrii  tunc  praj 
csteris  gentibus  regnabant,  easquc  dominatione 
premebant,  quod  primus  iacere  coepit  Nious  rex 
Assjrriorum,  a  quo  et civilas  Ninive  condita  vel  deno- 
minata  est.  Propterea  per  haii.m  sic  loquitur  Do- 
minus  :  Vas  Assur,  virga  furoris  mei,  ct  baculus  ipse 
in  manu  ejus  indignatio  mea  (Isa.  x).  Nam  eicut 


Judam  captivaverunl  (IV  Reg.  xvii) ;  233  et  deinde 
regnum  PersarumetMedorum^subquovoluitAman 
delereuniversumgenusJudffiorum(£^rA.iii);deinde 
regnum  Macedonum  sive  Grsecorum,  sub  quo  Ma- 
chuba^i  laboraverunt ;  deinde  regnum  Romanorum, 
sub  quo  ipse  Christus  et  martyres  ejus  passi  sunt. 
Caput  septimum  erit  Antichristi  regnum.  Quomodo 
iniqui  omnes  membra  diaboli  diountur  et  sunt,  sic 
eadem  rcgna  draconis  jam   dicli  capita  fueruut^ 
quorum  singula  suis  temporibus  contra  mulierem 
in  utero  habentem,  id  est  contra  Ecclesiam  in  verbo 
promissionis  sperantem,  diabolico  spiritu  exagitata 
steterunt,plurimumque  sanguinem  fuderunt.  Hinc 
illud  nostrum  opusculum  est,  cujus  supra  in  pro- 


virga  furoris,  velul  baculus  indignationis  Domini  p  logo  mentionem  feci,  quod  intitulatur  De  vidoria 


gentes  cecidit  et  regnaconfregit,  et  jugo  suo  pressit 
annis  ferme  mille  trecentis.  Super  csetera  malaillud 
summam  fuit  sacrilegium  superbi®  et  cordis  ejus 
magQiflci,  quod  captivatis decem  tribubus, super  Ju- 
dam  quoque  et  Hierusalem  inundavit  (iF/ir^.  xvii), 
ubi  erat  verbura  promissionis,  unde  oportebat  salu- 
tem  venire,  id  est  Christum  nasci  juxta  veritalem 
Dei,  de  semine  David  :  inde  estille  propheto}  dolor, 
illa  dolentis  exclamatio :  Et  erit  exiensio  atarum 
ejus  implens  latitudinem  ierrx  tuijp,  0  Eihanuct 
{Isai.  viii).  Etest  sensus  :  Ad  hoc  lendet  superbia 
eju8,  et  ista  erit  intentiodiaboli,  cui  militatsuper- 
bia  ejus,  ut  non  tiat  quod  juravit  Deus,  tuum  nobis 
adventum  promittens,  audite,  inquiens  domus  Du- 
vid :  Ecce  virgo  concipiet,  et  vocabitur  nomen  ejus 


Verbi  Dei.  Nunc  igitur  velut  ostio  sermonis  aperto 
in  altissimain  prophetiaQ  hujus  seriem  ingredien- 
dum  est.  Onus  Ninive,  liber  visionis  Naum  Helche" 
S3Bi.  Naum,  sicut  jam  dictum  est,  consolator  inter- 
pretatur.  Porro  Ninivo  hoc  loco  totus  mundusest, 
mundus  damnatus.  id  est  reproborum  omnium  to- 
tum  corpus,  etmundus  quielectos  Dei  persequitur, 
non  solum  propter  interpretationem  nominis,  quia 
Ninive  speciosa  interpretatur,  et  mundus  Grajce 
x4j(xoc,  id  e^i  speciosus  sive  on2a/tt5  dicitur,  verum 
et  quia  tunc  Ninive  mundi  erat  caput,  et  regoum 
Assyriorum  super  caetera  regna  principalum  obti- 
neris,  conlra  Dominum,  sicut  apud  Isaiaiu  legi- 
mub  gloriabatur  (Isa.  x).  Nonne  isle  igitur  cujus 
nomeu,  quod  est  Naum,   ita  dc  Ilebraico,  sicut 


Emanuet  (Isa.  vii).  Num  parva  isla  causa  est.^iie-  "  Paraclelus  dc  Grsco,  vertitur  in  consolatorein,  et 


vocetur  ad  memoriamsignum  iliud  magnum  et  nie- 
morabile  de  Apocalipsi  quod  apparuit  in  coelo  :  Afu- 
iier  amicta  sole,  et  luna  sub  pcdibus  ejus  et  in  ca* 
piie  ejus  coroua  stellnrum  duodecim,  et  in  utero,  in- 
quiens,  habens,  et  ciamabat  parturiens,et  cruciatur 
ui  parial ,  et  draco  magnus  rufus  habens  rapita 
septem,  et  cornua  decem,  stetit  ante  mutierem,  qtue 
erat  paritura,  ut  cum  peperisset,  fitium  ejus  devoraret 
{Apoc.  xii).  Mysterium  hoc  rectc  perspectum  palam 
facit,  quod  revera  grande  onus  super  se  levaverit, 
magnumsuper  se  judiciumsumpserilNinive,  idcst 
regnum  Assyriorum,  etc.  regna  singula  suis  tem- 
poribttB  locum  et  gentem  impugnantia,  qus  videli- 
Cdt  geD8  per  illam  mulierem  in  utero  habentem  fl- 


nunc,  inquam,  iste  consolator  sub  nominc  Ninive 
argueus  munduin,  illius  et  nomen  gcrit,  et  oflieium 
agit,  de  quo  Salvator  in  Evangelio :  Cum  inquit, 
venerit  Paracletus,  ille  arguet  munf/um  de  peccato, 
etde  justitia,  et  de  judicio^.  (Joan.  x)  et  quo  de 
peccato  ^SLm  tunc  arguebat  mundum  nisi  de  eo 
quod  non  solum  non  speraverunL  in  tc  Assyrii 
quorum,  utjam  dictum  est,  metropolis  erat  Ninive, 
verum  etiam  impugnaverunt  (e,  fuitque  exfensto 
atarum  corum  impiens  latitudinem  tcrrxtuo',  0  Emma- 
nuel  ?  (Isa.  viii.)  Cujus  ie  juUxtia  mundum  ar- 
guebat,  uibi  de  ilia  qua  exoptabut  David  judtitiam 
Dei»  dioens :  Miserere  mei,  ut  justificeris  in  sermo' 
nibus  tuis  ?  (Psai.  lvi.)  De  illa  nimirum  justitia 


531 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIEN8IS. 


532 


jam  tuno  arguebat  Spiritus  Banctus,  tam  in  isto  A  sionis  ex  ipso  impregnata  est,  credente  Abraham 


quam  in  caitcris  prophetis  singula  capita  draconis 
hiantia  crudeliter,adperniciem8upradictsmulieris 
in  utero  habentis,  ne  iili  nasceretur  Olius  masculus, 
qui  perveniret  ad  Deum  et  ad  thronum  ejua,  que- 
madmodum  dicit  ipse.  Quia  ad  patrem  vadOt  eljam 
non  videhiiis  me  (Joan.  xvi).   In  hoc  denique  est 
justitia  Dei,  in  hoo  justificatus  est  Deus  in  sermo- 
nibus  suis,  quia  sicul  promissit,  sio  juravitDavid, 
ita  de  fructu  veniris  ejus  super  sedem  suam  posuit 
{PsaL  Gxxxi),  et  de  hac  justitia  redarguebatur  in 
prophetis,  redarguit  in  Evangelio  mundum,  quia 
laborabai  ne  ita  Deus  in  sermonibussuis  justiQca- 
retur,  quialaboravit  amplius  coruscante  Evangelio, 
ne  ila  Deus  in  sermonibus  suis  esse  justiflcatus 


sibi  promittenti  ethano  fldem genti 8U(b  relinquente, 
quod  in  semine  ejus,  quod  est  Christus,  universfls 
gentes  benedicerentur.  In  quo  circadilectam  ejus- 
modi  extunc  fuit  emulatio  Dei  ?  In  eo  videlicet  ut 
eara  virginem  castam  exhiberet  sibi,  ut  non  forni- 
caretur  cum  diis  alienis,  paritura  iilium  sibi,  pari- 
tura  mundo  auctorem  salulis,  contraquemerathfio 
talis  smulatio  Dei.  Nimirum  contrahunc  supradi- 
ctum  draconem,  qui  habens  capita  septem,  stetit 
ante  illam  mulierem,  Verbum  promissionisin  utero 
habentem,  ut  eam  aut  corrumperet  aut  interflceret ; 
id  esl  habens  regna  septem,  qusBsuprajam  memo- 
rata  sunt,  stetit  et  egit  contra  Judaicam  gentem, 
adversus  Davidicam  stirpem,  ut  eam  aut  in  anima 


prsedicaretur.  Porro,  dejiuiicio  quomodo  jam  tuno  n  per  cultum  idololatris  aduUeraret,  aut  in  oorpore 


mundus  arguebatur  ?  Nondum  enim  princepshujus 

mundi  erat  judicatus,  nondum  eral  illudjudicium 

mundi,  de  quo  Salvator  dicebat:  Nuncprinceps  Au- 

jus  mundi  ejicietur  foras  (Joan,  xii).  Quomodo  ergo 

de  judicio  mundum  arguebat,   nisi  quia   mundo 

vidente  et  admirante  singula  draoonis  capita,   ita 

condemnabat  ut  in  qaamdam  similitudinem  judi- 

candi  principis  mundi  Pharaonem  obrueret  mare, 

cunes  comederent  Jezabel,  Nabuchodonosor  quasi 

bos  fierel,  Aman  in  palibulo  quod  alieri  paraverat 

ipse  penderet,  Antiochus  Epiphanes  sine  manu  in- 

tritus  interiret.  Ita  nimirumc/^judiciomundus  jam 

tunc  arguebatur,  quia  videns  prodigiosas  impiorum 

vindictas,  tamen  ab  impietate  non  recedens,  secun* 

dum  exemplum  eorum,  locum  et  gentem  infeslare 


funditus  occideret  atque  delerei.  Igitur  xmulatorj 
id  est  vehemens  amator  Deus,  ei  ulciscens  DominuSf 
quia  videlicet  in  ipsa  remulatione  peccata  gentis 
ipsius  Sflspius  est  ultus.  Exempli  graiia :  Quando 
gentem  illam  semulatus  esi,  in  iBgyptiaca  serviiute 
diis  alienis  servientem,  et  descendit  liberare  cam  in 
manu  potenti  et  brachio  excelso,  protinus  eorum 
murmurationem  sic  ultus  est  ut  omnes  qui  nume- 
rali  fuerant  a  viginti  annis  et  supra^  proslraret  in 
deserto  {Num.  xif ).  Deinceps  ergo,  per  succedentia 
tempora  quoties  peccaverunt,  tradidit  eos  in  manus 
gentium,  et  dominati  eorum  qui  oderunt  eos  {Psat. 
Gv).  Sed  et  in  quibusdam  eorum  corporali  vel  tem- 
porali  ultione  non  contentus,  in  anima  quoquo  est 
ultus.  Unde  et  repetit  ulciscens  Doyninur,  additque 


non  desinebat,  unde  salus  ventura  erat.  Tandem  et  ^  et  habens  furorem.  De  talibus  alius  propheta  divins 


illud  non  prffltereundum,  quia  sicui  alii  sunt,  in 
quibus  Spiritus  veritatls  arguit  mundum,  et  aiii 
quibus  ipse  est  Paracletus,  ita  titulus  iste  in  aliud 
atque  aliud  dividitur  onus  Ninive,  iiher  visionis 
Naum,  quia  profecto  alii  sunt  quibus  prophetia 
haec  onus  est  damnationis,  et  aiii  quibus  liber  est 
consolatoriffi  visionis,  non  ahs  re  quod  in  negotio 
vol  offlcio  tam  grandi  Helchessum  sedicit  a  viculo 
Heichelffl  admodum  parvo,  suam  nimirum  parvi- 
tatem  humiliter  agnoscens,  ut  in  magna  gratia 
perseveraret  mentis  humilitas,  quia  Dominus  Deus 
noster,  qui  in  altis  habilat,  ipse  humilia  respidt  in 
coilo  et  in  terra  (Psal,  cxii).  Oneris  pondus  sive 
pressura  jam  ex  initio  libri  senliri  potest  cum  dicit: 


concedens  justitias  dicit :  Induc  super  eos  diem  af* 
flictioniSf  et  duptici  eontritione  contere  eos,  Domine 
Deus  meus  (Jer,  xvn).  £t  in  Deuteronomio  Dominus 
dicit :  Ignis  succensus  est  in  furore  meo,  el  ardehU 
usque  ad  inferni  novissima  {Ueut,  xxxii).  Quc  ha* 
ctenus  dicta  fuit,  de  illo  populo  coostai  qui  se  ami- 
cum  Dei  et  populum  confitebatur.  Sequitur  de  illis, 
qui  manifeste  inimici  sunt  vel  hos'es  ejus,  quos 
ipse  non  .Tmulatur,  334  sciens  quod  contra  ipsum 
sint,  ita  ut  ne  ore  quidem  ipsum  confiteantur,  imo 
etnomen  ipsius  in  confessoribusejuspersequantur. 
Uloiscens  Dominus  in  hostes  suos  et  irascensipse 
inimicis  suis.  Hoo  nempe  iste  versiculus  a  prsce- 
dente  differt,  quod  in  illo  et  aemuiator  et  ulciscem 


Deus  demulatory  et  ulciscens  Dominus,  et  habens  fu»  D  Dominus  dicitur,  et  in  eos  qui  ex  illo  populo  ejus 


rorem,  Ulciscens  Dominus  in  adversarios  suos^  et 
irascens  ipse  inimicis  suis,  Quod  Deussmulatorsit, 
quodqueejus  asmulatio  sanctisimitandasit,noverat 
ille  qui  dicil  :  Mmulor  enim  vos  Dei  semulatione^ 
despondi  enim  vos  uni  viro  virginem  casiam  exihere 
Christo  (II  Cor,  xi).  Gam  multa  sint  in  Scripturis 
exempla  sive  documenta  smulationis  Dei,  magJB 
hoc  testimonio  libuit  uti,  quia  magis  ad  nostram 
intentionem  accedit,  dum  intendimusquoad  possi- 
bile  est  domonstrare  in  quo  vel  circa  quid  et  eontra 
quemaemulatioDeiBitvelfueril.  Intelligimus|quippe 
ciroa  Ecclesiam  aemulationem  Dei  semper  fuisse 
vel  esse,  et  maxime  ez  quo  Ecolesia  verbo  promis- 


reprobi  fuerunt  vei  sunl,  et  ulciscens  esse,  et  furo- 
rem  habere  asseriiur,  quem  Psalmista  pavescens  : 
Domine,  inquit,  ne  in  furore  tuo  arguas  me  (Psal.  vi) ; 
in  isto  auiem  de  semulatione  sive  flemulatoris  nomine 
omnino  tacetur,  tanlumque  ulciscens,  et  irascens 
diciiur  Dominus,  et  in  quos  ulciscitur  quibus  ira- 
scitur,  hostes  et  inimici  manifeste  pronuntiantur, 
qualis  erat  Pharao,  qualis  fuii  Jezabel,  qualis  ex- 
stitii  Nabuchodonosor,  quando  dixit :  Et  qnis  esi 
Deus^  quirripiat  vos  de  manu  mea  (Dan,  iii),  quales 
sunt  vel  fuerunt  omnes  qui  tetcnderunt  adversus 
Deum  manumsuam,  et  conira  omnipotentiam  robo* 
rati  BUDty  qui  cQeurrenintadverauBeumerectooollo 


S33 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  NAUM  LIB.  I. 


534 


et  piDgui  cervice   armati  sunt.  Nod  eos  aemulatus,  A  Dooivasunlauferens  nullam  aocipmt  personam^sed 


imo  contra  eos  flemulatus  est  annulator  Deus  semea 
Abrabffi,  quod  erat  apprehensurus,  flemulatus  id- 
quam  et  ultus  est  ulcUcens  Dominus,  yfimulatus 
dcfendendo  et  liberando,  uitus  virgainiquitateseo- 
rum  et  in  verboribus  peccata  eorum  visitando.  Nec 
ante  desiit  pro  gente  ilia  acmulari  et  peccata  mise- 
ricorditer  ulcisci,  dunec  exipsa  carnem  assumpsil. 
Quo  facto  desiit  aemulari,quia  gens  eadem  in  con- 
trarium  surroxit,  fulurum  hic  quasi  prsBteritum  in 
Ezechiele  edixit:  Zelus  mfus  recessit  n  tCy  et  ultra 
non  irascar  ttbi  {Ezfch.  xvi).  Verumtamen  in  Deum 
nulla  passio  cadit,  uec  more  hominisirascitur  aut 
furorem  habet,  nec  ullo  modo  possibilis  est,  sed 
quidquid  his  vocibus  significatur,agit  in  passibiliter. 


solam  respioint  causam,  et  eum  quem  culpa  facit 
nocentem,  et  si  illesit,  qui  simul  secum  dulcesca" 
piebat  ciboSf  homo  unanimis,  dux  suus,  et  notus 
suus  (Psal.  Liv),  non  per  proprium  favorem  dimit* 
tat  impunitum  velut  innocentem.  Heeoconsideratio 
velul  in  multis  ejusmodi.quale  iilud  fuit,  quod^o- 
minus  videns  civitatem  ^W.T\i%\i\^xn,flevit  superiilam 
(Luc.  xix),  et  tamen  non  liberavit  eam,  ul  non  cir- 
cumdarent  eaminimici  ejus  vallo,  ut  non  coangu* 
starent  eam  undiqueetfilios  eju3,qui  inipsaerant, 
et  ad  terram  pro9ternerent,ita  ut  non  relinquerent 
lapidem  super  lapidem  (f7>ic2.).Impossibile  namque 
esl  eum  injustequidapere,inju8temi8ereri  vcl  par- 
cere,  nisi  pr^eunte  poBnitentis  humiliiate.  Non,  in- 


Unde  cura  dixisset :  Dominiis   habens  furorem,  et  n  (l^i^^^  possum  egoameipso  facere  quidquam{Joan,v)f 


irascensipse  inimicis  suis,  stalim  subjunxit:  Domt- 
nuspatien%et  magnus  fortittidine  ^et  mundansnon  laciet 
innocente.n.  Cum  dicit  Dominus  ptitiens,  lalem  as- 
seritDominum  qui  furoris  vel  irsB  susb  impatientifls 
nullam  unquam  babetpassionem.Similitercumdi- 
cit,  magnus  fortitudine,  talem  illum  praedicat  qui 
nullafrangatur  dolorisinfirmitate.Sed  dicetaliquis: 
Quomodo  ergo  mi&ericors  ost,  aut  quomodo  quiin 
ipso  vel  ex  ipso  est  spiritus  pietatis,  secundus  in 
ordine  septem  spirituum,a  spiritu  timoris  Domini? 
Ad  haec  inquam.  Nos  illam  pietatem  non  dicimus 
6886  pa8sioDem,imo  virluterc,ut  veram  churitatem. 
Passim  legimus  quatuor  passiones  animihumani, 
gaudium  et  dolorem,  timorem  ct  spem.Sed  profe- 
cto  qualuor  sunt  eorumdem  nominum  non  passio- 


videlicet  ut  faciuntinjustijudices^quidicunt  bonum 
maium  et  maium  bonum,  propriamvoluntatemse- 
quentes,  non  merita  rerum,(ied  sicut  audiojudico, 
et  proinde  judlcium  meum  verum  est.Porro,  in  eo 
fortis  est  quod  nocens  quis  estjUtcausaejus  se  ba« 
bet,  poenas  adjudicatus, effugere^vel  manuiejus  re- 
sistere  non  potest,8icut  postmodum  hic  idem  pro- 
pheta  dicit :  Ante  factem  indignationis  ejus  quts 
stabit,  et  quis  resistet  in  ira  furoris  ejus  ?  subaudi- 
tur  nullus,  neque  bomo,  neque  angelu8,nequedia- 
bolus,  neque  Anticbristus,  quem  Dominus  Jesus 
Christus^  ait  Apostolus,  interficiet  spiritu  oris  sui 
{11  Thess.  II),  id  est  tam  facile,  ut  tu  suftlando  ore 
tuo  pulverem  exiguum  dispergis.  Patiens  in  eo  est 
qnod  peccantem  ad  pcBnitentiam  ex8pectat,et  ante- 


nes,  sed  magns  virtutes  in  divinis  Scripturi8,quas  ^  quamjudicium  proferatadmisericordiamprovocat^ 


brevibus  discernimus  vel  determinamus  difTeren- 
tiis.Etenim  gaudium  saeculi  passio  est.Gaudiumin 
Spiritu  sanctn,  vel  gaudere  in  Doinino  virtus  est. 
Dolor  vel  tristitia  sxculi  passio  est.  Quas  secundum 
Deum  tristitia  est  etsalutera  operatur,  virtus  est. 
Timor  eapculi,  timor  qui  pGcnam  habet,  juxta  quem 
timidus  quis  dicitur,  passioest.  Timor  Domini  san- 
etus  permanens  insxculnm  smcuii  (P5a/.xviii),juxta 
quemtimoratus,reverensautrcligiosusquisdicitur« 
virtus  est.  Similiter  spes  saeculi,dum  speratquisia 
8sculo  sive  in  principibus  sseculi,  passio  est.  Spes 
quffi  in  Deo  est,  8eque  ut  fldes  et  charilas,  virtus 
est.Haec  idcirco  dicta  sunt,ut  dum  in  Dco  negamus 
quatuor  passiones,non  negemus  in  eo  quatuor  eo« 


interdum  etiamillum  queraimpGenitentem  essenon 
ignorat,  ol  omnis  poenitena  id  quod  salvatur,  de- 
bere  sesciat  exspectantispatientiff^^etnuliusimpce- 
nitens  in  damnatione  aua  derogare  valeal  quasi 
feetinantis  impatienlifle.  Sequitur  :  Dominus  in  tem- 
pestate  et  turbine  viae  ejus^  et  nebuiae  pulvis  pedum 
ejus.  Viae  Domini  sunt  supradictae  semulationes  et 
ultionesejus.  Ultiones,  quasi  habentes  furorem  ad 
toUendos  sive  puniendos  hostes  ejus,ininiico8eju8. 
Porro  tempestas  etturbomarissiveaeris  solemsub- 
tef;unt,prflesentemque  mortem  minantur,et  nebulsB 
terram  tegentes  prospectum  oculorum  impediunt, 
ut  in  die  fere  sicut  in  nocte  terra  mariquo  progre- 
dientibus  anceps  persflepe  flat  periculum.Juxtaho- 


rumdem  nominum  virtutes,  quas  nisi  exDeo,  nisi  D  i^um  similitudinem  supradictae  viae  Domini>  ocuHs 


cx  spiritu  Dei  nullushaberc  potest.Igitur  Domintii 
patiens,  inquit,id  est  cum  tranquillitate  Judicans 
et  magnus  fortitudine  et  mundans  non  faciet  inno- 
centem,  el  magnus  foriitudine  et  palienSf  idem  est 
ordo  sensuum  qui  et  in  illo  psalmi  versiculo:  Deus 
judexjusttiSj  fortis  et  patiens  {Psai.  vii).  Nam  mun- 
dando  non  facere  innocentem,  hoc  estjustum  esse 
judicem,  et  magnus  fortitudine  et  patiens^  idem  cst 
qnod  forlis  et  patiens.  Haec  tria  illi  conveniunt  se- 
denti  supertbronum  qui  judicat  aequitatem,  ut  sil 
justus  et  fortis  et  patiens.  Justus  in  eo  ut  mundans 
wm  facial  innocentemfid  est  ui  quaecunque  mala  vel 


vel  sensibus  hominum  dubiae  fuerunt  vel  sunt,  eo 
quod  illae  ultiones  Domini  juslos  ut  injustos  invoi- 
vunt,sicut  figuratalocutioneper  metaphoram  protl- 
nu8  Bubjunctum  eet;  Increpans  mare,  et  exsiccans 
illui,  et  omnia  flumina  ad  desertum  deduccns.  Inftr- 
matus  est  Dasan  ei  Carmeius,  et  flos  Libani  eianguit. 
Montes  commoti  sunt  ab  eOy  ct  colles  dcsolati  sunt,  et 
contremuit  terra  a  facie  ejuSy  orbis  et  habitantes  in 
eo.  Per  tam  diversas  res  mare  el  fluniina,  Basan  et 
Carmelum,  atque  Libanum,  monteset  colles,et  ter- 
ram  siveorbem,  diversas  bubitantium  in  orbe  ter- 
rarum  causas  intelligimus,  quia  propter  diversas 


535 


RUPERTI  ABBATIS  TOITIENSIS. 


536 


eorum  causas  pene  similibuBultionibusultus  eslin  A 
608,  ut  ulciscitur   oemulutor  Deus^  et  ulciscens  Do* 
minus.  Exempli  gratia:  Libanus,  quo  noraine  non- 
nunquam   templum  unicum    Domini,  quod   erat 
9S5  in  Hierosolymis   intelligitur,  ut  illic :  Aperi, 
Libane,  portas    tuaSy  et  comedat  ignis  cedros  tuas 
(Zach.  xi).  Libanud,  iuquam,  id  est  locus  et  gens, 
ubi  notus  erat  Dei:.s,ubi  magnum  eratnomenejus, 
nunquid  tuno  lemporis  niinus  adversapertulit,mi- 
nus  commolus,  vei  desolatusest  cseteris  gentibus, 
quibus  non  erat  notu3,a  quibusnon  adorabaturvi- 
vus  et  verus  Deus?  Imo  et  severius  ultus  estin  il- 
lum  \oo\imfUlciscens  et  a?mti/a/orD6ii.squia  piuribus 
malis  obtritus  non  solum  Israel  in  Assyrios,  id  est 
decem  tribus,  sed  et  Juda  in  Babylonem,civitate  et 
templo  ignibus  dato,  captivus  est  transiatus.  Ibi,  n 
sine  dubiu  vice  Domini  in  tempestateet  turbine^etne- 
buUeputvis  pedum  eju<;  ibisicut  csBtersB  gentes  onera 
sua,  ita  et  locus  iile  sanctus,imo  et  severius  coerci- 
tus  suum  portabal  ouus  et  cum  peccatoribus  pariter 
justi  captivi  ducebantur,  quorum  fuere  notissimi 
Daniel  et  socii  ejus.  Multi  peccatores  et  sine  Deo 
homines  pacem  habebant,  et  illi  flagellabantur.  Si- 
cut  in  nebtila,sicut  in  tempestateet  turbinesolsub- 
tegilur  el  diesobscuratur,  ita  pulchriludo  justitiae 
Dei  non  videbatur,providentia  Dei  ab  innrmisnuUa 
esse  putabatur,qualiumin  persona  Psulmista  loqui- 
tur :  Mei  autem  pene  moli  sunt  pedes,  pene  eflusisuni 
gressus  mei,  guia  %elavi  super  iniquos,pacem  peccato- 
rum  videns    {PsaL  lxxii).    Ac  deinccpi  :  Ergo  sine 
causa  justificavi  cor  meum,  et  lavi  inter  innocentes  p 
manus  mcas^   et  fui  flagellatus  tota  die  (ibid.),  elc. 
Ad  summum  mare  pariter^increpante  Domino,  ex- 
siccat,  id  est  juxta  sententiam  Domini  propter  pec- 
catum  Adffi  universum  genus  humanum  subeadem 
mortis  conditione  teneturjusti  et  injusti  omnes  mo- 
riuntur.  Multse  et  hac   via  Domini  sunt  nebuls,  et 
muUi  pene  scandalizantur,  quodammodo  irruente 
in  oculoseorum  pulverepedum  e}us. Moritur  doctuSf 
ait  Ecclesiastes,  similiter  ut  indoctus,  et  idcirco  tce- 
duil  me  vitge  mex   (Eccle.  ii).   Nutandum  interea, 
septem  verbis,  quo  numero  plerumque  signiflcatur 
universilas,  cunctas  prssenti  loco  flemulaloris  Dei, 
sive  ulciscentis    Domini  ultiones  esse  declamatas. 
iiare,  increpante  illo,  exsiccatur,  flumina  ad  deser' 
tum  perducuntur,  Basan  et  Carmelus  inflrmantur, 
$t  flos  Libani  elanguitj  montes  ab  eo  sunt  commotiyCt  D 
colles  sunt  desolati^terra  vel  orbis  confremutV.  Etre- 
vera  si  rite  perpendas  sicut  fuerunt  septem  capita 
draconis  jam  supra  memorati,id  est  septem  prinoi- 
palia  regna  mundi  in  ligno  positi,   quse  steterunt 
contra  mulierem  in  utero  habentem,exquofactum 
est  ad  Abraham  verbum  promissionis,  ita  fuerunt 
septem  uItione8,8ingulse  in  singula  capita  ejuFdem 
draconis.  Primafuit  ultio  ubi,  increpaote  Domino, 
exsiccatum  est  medium  maris,  filiis  quidem  Israel 
pervium  fuit,  Pharaonem  autem,  et  currus  exerci- 
tuum  ejus  operuit  (Exod.  xiv).  Secunda,  ubi  decem 
tribas  proplercultum  vituiorum  etneces  propheta- 


rum,tanquam  fluminadefluentiaad  captivitatisde- 
sertum  irrevocabiiiter  perducta  suut  (IV  Rcg.xvii), 
et  Assyriorum  qui  eos  captivaverant,et  Judam  capti- 
vare  volebant,  centum  octoginta  quinque  millia 
nocte  una  csesa  sunt  (IV  Reg.  xix).  Tertia  ubi,suc- 
censa  civitate  et  templo  Domini,  Nabuchodonosor 
quasi  in  bovem  demulatus  est,et  Babylon  subversa 
est  a  Medis  et  Persis  (Z)a«.  iv).  Quarta,  ubi  ille 
hoslis  superbissimus  Aman  et  caeteri  hostes  Judso* 
rum  in  regno  Assueri  ita  inflrmati  sunt,  ut  ipse 
Aman  in  patibulo  appenderctur,  otseptuaginta  quiu- 
que  millia  occisorum  impleretur  (Esth.  iv).  Quinla 
ubi,Machabffiis  multa  jam  pa8sis,superbus  Antiochus 
Epiphanesetcaeterimonte3,idestSyri£reges,magna, 
ut  legimus,  per  auxilium  Domini  commonitione 
in  malumsuum  commoti  sunt  (f  itfa(;A(j^.vi).Sexta, 
ubi  post  passionem  Domini  colies  uialigni,  id  est 
homicidae  Judaei  omnino  suot  desolati,  ita  utead^- 
rent  in  ore  gladii,  ei  in  omnes  gentes  ducerentur  ca- 
ptivi  (Luc,  xxi).  Septima  quae  futura  est,  quando 
interfecto  Antichristo  et  vcuiente  ad  judicium  Do- 
mino,  revera  contremiscet  orbis  et  contremiscent 
habitantes  in  eo,  ita  ul  Irepidi  resurgant  moriui. 
Cum  igitur  fortiludioe  tam  inagnus  sitDominu8,et 
quid  restat  nisi  ut  sub  potenli  nianu  ejushumilie- 
mur  ?  Hoc  intendens  continuo  percunctalur:  Ante 
faciem  indignationis  ejus  guis  stabit,  et  quis  resi- 
stet  in  ira  furoris  ejusl  Indignatio  eiusefjusa  estut 
ignis  et  petrx  dissolutx  sunt  ub  eo.Anie  faciem  indr- 
gnationis  Domini  starc,  est  dc  justilia  sua  qucm- 
piam  confidere  podse,et  propter  operum  abundan- 
tiam  seu  virtutum  conscienliam  misericordia  non 
indigere.  Sed  quis  in  hocsuftlciens  est?Ne,  inquit 
^ s&lmxBiA fin  judicium  intres  cum  servo  iuo,quia  non 
justificabitur  in  conspectu  tuo  ornnis  vivens  (PsaL 
cxLii).Et  in  Job  veraciter  dictum  est :  Eccequi  ser- 
viunt  ei,  non  sunt  stabites,  et  in  angelis  suis  reperit 
pravitatem.  Quanto  magis  hi  qui  habitant  domos  tu^ 
teas,  qui  terrenum  habent  fundamenlum,  consumen^ 
tur  velut  a  tineat(Job.  iv).  Moses  quoque,invocans 
nomen  Domini :  Dominator,  inquit,  Domine  Deus, 
misericors  et  clemenSfpatiens  et  mulfae  miserationis^ 
ac  veraXf  qui  custodis  misericordiam  in  miltia,  qui 
aufers  iniquitatem,  et  scelera,  et  peccata,  nullusgue 
apud  teper  se  innocens  est  (Exod.  xxxiv).  Ex  abun- 
danti  est,  nunc  astruere  quod  nulli  merita  propria 
sufQcientia  sint,  et  quod  non  salvcmur  nisi  gratia 
Dei,  quia  jamdudum  hoc  ex  sanctis  dcclaratum  est 
Scripturis,  et  vera  sententia  est  Apostoii^^uta  om- 
nes  peccaveruni,  et  egent  gloria  Dei  (Bom.  iii).  Et 
recte  in  causa  hujusmodinominatur  indignatio  Dei 
dicendo  :  Ante  faciem  indignationis ejus  quis  stabit? 
quia  videlicet  ille  indignationem  meretur,  qui  de 
Buio  confldit  operibus,  et  juste  acciditei  ntcadaty 
dum  se  stare  existimat  (/  Cor.  x).  Porro,  resistere 
Deo  est  ipsam  iniquitatem  suam  dcfcndere,  etin 
peccato  8U0  superbire.quales  illi  sunt  qui  dixerunt, 
ait  PssLlmiBlSi.linguamnostram  magnificabimusjabia 
nostra  a  nobissunt.quisnosterDominus  esi  ?  (Psal.  xi.) 


537 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM  LIB.  I. 


538 


Taiis  erat  Pharao  cum  diceret :  Nescio  Dominum,et  A  (iuna  leaiasdioit  deillis  :  Ecce  Dominusadducet  aquas 


Urael  non  dimittam  (Exod.  v).  Cui  Dominus  inter 
caetera  per  Mosen:  UsquequOf  ait,  non  vis  subjici 
mihil  Dimitte populum  meum  mihi.  Sin  autem  rcsi' 
stis,  etnon  vis  dimittere  eum^Exod.  x),  etc.  Contra- 
rii  suQthiduo  superbis  modi,cum  aliusde  justitia 
sua  prs8umit,sequein  judiciostHre  cum  Dco  etju- 
8tiGcariconfidit,aliusaut6mipsamiQJustitiamsuaro 
defendityetad  satisfaciendum  Deo  qoq  vult  subjici. 
Et  iile  quidemjustiliseprdesumptor^homiaibusqui- 
dem  stare  iaterdum  videlur,  sed  Deocecidit;  iste 
autem  injustitiae  defeasor,  etsi  resistere  ad  boram 
dimittitur,  non  diu  pacem  habere  potest,  sed  mox 
ubi  ira  furoris  Oomini  seexerit,  insuadesolatione 
sentit  quam  invaiidus  ad  resistendum  est.  Nam  in- 


(luminis  fortes  etmultas^regemAssyriorum  et  omnem 
gloriam  ejus,etascendet  superomnesrivosejus,et  super 
univtirsas  ripasejus^etihiperJudam  mundans^  ettransi' 
li^ns  usqueadcollumveniet  (f^a.  viii).  Ergo  quoddam 
diluvium  iQUQdavit,quaado  tanta  mulliludine  con- 
gregati  sunt  popuii ;  sed  diluvium  iliud  praeicrlvit, 
quia  multitudo  illadisperiit. Porrolocus  diluviiNi- 
aive  exstitil,  Assyriorum  metropoiis ;  locus  diluvit 
Bab^ioaia  fuit,  uade  super  eamdem  terram  inunda- 
veruQl  Chaldaei,  utriusque  loci  coasummatiooem 
Dominus  fecit;  quia,  voieate  Domiao,  et  Ninivom 
Chaidufii,elBabyioniam  subverterunt  Persae  etMedi. 
Et  notandum  quod  nequaquam  utdixeratt»  diluvio 
priftereundum,  \lOLGld\\\iconsummationemloci  ejus 


dignatioejus  effusa  est,  inquit,  ul  ignis^  subauditur  p  prctereuntem.  Nam  adversitas  quidcm,quam  pro- 


in  eum  qui  prffisumit,  quod  ante  faciem  ejus  lan- 
qnam  justus  starepos8it,f//»^/r,^,  id  est  resistentes 
dura  cervice,  et  rebeliesDeo  mentes  dissolutge  sunt 
ab  eo,  vidclicet  utiliePharao  cujus  cor  ut  pelrain- 
duratum,  ut  cera  fluxit  abigoefuroris  Domini.  Re- 
stat  igitur  ut  is,  qui  non  lamfortem  quam  bonum 
Dominum  experiri  desiderat,  in  neutram  partem 
sese  erigat,idest  sicutdeicndendoiniquitatemsuam 
non  rebellat,  ita  do  justitia  sua  non  praesumat,sed 
spem  suam  in  Deo  ponat,  et  si  in  tribulatione  est, 
pcccatasua  confiteQs^deDei  misericordia  nunquam 
dcsperet.  Nam  sequitur;  Bonus  Dominus  et  confor- 
tans  in  die  tribulationis,  et  sciens  sperantes  236  in 
se,  el  in  diluvio  prxiereunte  con&ummationem  lacici 
lociejuSf  et  inimicosejns  persequeniurtenehrat,  Ha- 


pt6rdisciplinamsuisDeuselecti8  8uperinducit,tem- 
poralis  est  et  prffitcrit.  Ultima  autem,  qua  ulcisci- 
tur  hostes  suos  idem  Deus  aemulator,  non  praeterit ; 
sed  fundata  permanet  et  super  eos  rcquiescit,id  est 
hic  incipitur,et  in  aeternum  nonrinitur.i4i'(}(:^enim 
Domini,  inquit  lsB\ii^,pavehit  Assur  virga  percussus, 
et  transitus  virgx  /undulus,  quam  requiescere  faciet 
Dominus  super  eum  (Isa,  xxx).  Econtra  Psalmi&ta 
de  justis  dicit :  Quia  non  rclinquet  Dominus  virgam 
peccatorum  super  sovfemjuslorum  ut  non  cxtendant 
ju&ti  adxniquUatem  manus  suas  (Psal.  cxxiv),  id  est 
polestatcm^quampermitiitpeccatoribussupcrjustos 
propter  eorum  correctionem  sive  probationem,non 
dimittet  diuturnioremesscquampossunlipsisusti- 
nere,  et  ncafflictionis  nimiavis  compellat  eospec* 


ctenussecundumproposilionem  quam  proposuerat  ^  catoribus  in  quo  voluQtcoosentire.  Summa  funda 


primo  dicens  :  Onus  Ninive,  multaetgravia  ioculus 
est  de  magnaoimulatoris  Dei  fortitudine,  nunc  se- 
cundum  nomcnsuum  quode8tNaum,consoiatureo8 
qui  in  hocmundosub  prcssura  sunt,  et  Irihulatio- 
nem  patiuntur  ab  hominibusqui  sine  Deo  sunl,  qua- 
les  erant  nonnulli  in  iilis  dicbu8,rege  Ezechia,dum 
Hierusaiem  obsideret  rex  Assyrlorum  (IV  Rey.xix). 
quales  erant  Daniei  et  socii  ejus  in  Babylone,  non 
obliti  Domini  patrum  suorum  (Dan,  iii).  Nam  vel  ab 
aliorum  experimento  claret,  quam  veraciter  dicat 
isle  bonus  Dominus,  et  conforinns  in  die  tribulatio- 
HM,  el  sciens  sperantes  in  se,  etc.  Nam  vere  bonus 
Dominus  iliis  exstitil,  et  bcnc  coafortavit  eosindie 
tribulatioQis,manifestisetgIoriosisprobatijudiciis, 


tionis  virgsB  qua  percutitur  Assur,  constitit  in  hac 
brevi  dictione  quae  protinns  in  isto  subjungitur,et 
inimicosejus  persequentur  icnehrx.  IIoc  sine  dubio 
vcrum  estdccunctis  DeihosLibus  qui,cum  prsescn- 
tem  vitam  male  Onierint,  nequam  ultioncs  qui- 
bus  in  eos  ulciscitur  Dominus,  in  mnrtis  came  fl- 
niuntur,sedperscquunturaQimaseorum  etcompro- 
hcndunt  maiigni  spiritus,  qui  tenebro)  sunl  et  non 
lux.  Econtra,  deelectis  vei  pro  eicctisquosiliiaffli- 
zcrunt  adtempus,  audi  quid  continuodicat  conso- 
lator  Spiritus  :  Quid  cogitaiis  conlra  Dominum,  quod 
consummalionem  ipse  faciet  ?  lion  consurget  duplex 
tribulatio  Kd  eos  conversus  de  quibus  ioquebutur, 
acri  invcctione  malignam  eorum  pcrcutit  intcntio- 


quod   sciret   sperantes  in  se,  quia  misit  angelum  D  nem  dicendo.  Quid  cogitatis  contra  Dominum,  quod 


Buum  et  rore  suo  refrigcravit  BabylonicsQ  fornacis 
incendium,  misit  angeium  8uum,et  conciusit  ora 
leonum  ut  noncontingerenlDanielem,quem  sciebat 
Bperantem  in  se.  Quod  deinde  soquitur:  Etin  rfitw 
vio  prxtereunte  consummalionem  faciet  loci  ejus,  de 
ejusdem  lemporis  experimento  comprobatur.  Num 
in  diluvio  nonpermanente,sed  praetereunte  corripiet 
eos,  et  deinde  consummationem  fecil  loci  ejus,  su- 
bauditurdiluvii.Quodfuitdiluviumiliiustemporis,et 
quis  locus  diluvii,quomodj  loci  ejus  Dominus  con- 
Bummationemfecit^Diluviuanilliustenporiamultitu- 
do  Assyriorum  atqueBubyloniorumfuit,quemadmo- 


consummationem  ipsefaciet.  Respiciamus  illiussta- 
tum  temporis,  etinvestigemus  de  Scripturis  quam 
matigne  contra  Dominum  cogitaverint  inimici  Do- 
mini.  Nec  vere  solummodo  Assyrios  sive  Chaldaeos 
ante  vel  circa  hujus  prophetise  tempora  fuisse  pute- 
mus  inimicos  Domini,  et  cogitasse  cogitationem 
ejusmodi  propter  quam  sio  in  eos  invchitur  Spiritus 
Domini,verumetSyriamet  aiiasgentesmaximeque 
decem  tribus  quae  scissae  fueranta  domo  David.Quod 
utcompetentibus  comprobotur  testimoniis,  jubente 
DominOjloquitur  Isaias  ad  Achiiz  ;  Soli  ftmerc,etcor 
tuumformidet  a  duabus  caudis  tittonum  fumigantium 


S39 


RUPERTI  ABBATIS  TUITlENSIS. 


B40 


istorum  inirafkirorisRasin,  etSyrise,  ct  filix  Uome-  A 
luv^  eo  quod  consilium  inieril  conlra  te  Syria  in  ma- 
lumj  et  Ephraim,  ei  filius  Romelise,  dicentes :  Ascen^ 
damus  ad  Judam^  etsuscitemus,  et  evellamus  eumad 
W05,  et  ponamus  regem  in  medio  ejus  fihum  Tabeel 
(Isa,  vii).  Interea  dictis  propbeticis  confirmabatur 
domus  David  quod  Deus  promiserat  et  juraverat 
David,  Cbrislum  de  semino  ejus  nasci,  ut  ibidem 
cum  inter  csetera  dicit:  Audite  ergo^  domus  David^ 
Dominus  ipse  dabit  vobis  signum.  Ecce  virgo  conci- 
piet  et  pariet  filium  el  vocabitur  nomen  ejusEmanuel 
(ibid.),  Non  'dubium  esse  debet  quin  inter  caeJeros 
bostesinaximedecemtribusinvidentesfuerinttribui 
Juda  et  domui  David,  eo  quod  spem  babentes  in 
verbo  promissionis  de  domo  illa  vel  tribu  adimplen- 
dae,  gloriari  interdum  soliti  fuerint,  dicendoaliqua  n 
bujusmodi  ad  reges  Samaris,  et  omnem  Israel  ut 
Abia  rex  Juda  quondam  dixit :  Num  ignoratis  quod 
Dominus  Deus  tsrael  regnum  dederit  David  super 
Israel  in  sempiternum,  ipse  et  filii  ejus  in  pactum 
sotist  {11  Paral.  xiii).  Ac  deinceps ;  Nunc  ergo 
vos  dicitis  quod  resisiere  possitis  regno  Domini,  quod 
possidet  per  filios  David  (ibid.)  Hsc  idcirco  dicta 
sint  ut  non  ignitum  sit  quam  magnam  et  unde  ma- 
gnam  invidiam  draco  diabolus  ez  caeteris  gentibus 
immiserat  contra  Judam  et  domum  David,  ut  ipso* 
rum  quoque  cognatap  decem  tribus  maxime  invide- 
rint,  et,  communicatoconsilio,  cumSyriis  aveliere 
Judam,  et  transferread  se,  regemque  cxternum  in 
medio  eorum  ponere  voluerint.  Contra  ejusmodi 
consilia  vel  cogitationes  gentibus  immissas  a  dia-  ^ 
bolo  intendente,utgens  illa  non  subsistcret,ex  qua 
Cbristus  nasciturus  esset,  gravissima  invectione  di- 
ctum  hocaccipiendum  est.  Quidcogitascontra  Domi- 
num.qnia  consummationem  ipse  faciet  ?Oquam  mala 
consummatio,  si  sublato  Juda,  si  avulsa  domo  Da- 
vid,  non  esset  unde  impleretur  illabeati  seminis 
promissio  .'  Tunc  verc  super  filios  David  consurre- 

xisset  duplextribulatio.  At  illc  fidelispromissor  sic 
promiserat,8ic  juravcrat :  Visitabo  invirga  iniquita- 
tes  eorum,  et  in  verberibus  peccata  «orwm,  scilicet  fi- 
liorum  \)dL\\di,misericordiam  auiemmeam  non  diaper' 
gam  ab  eo\(Psal.  lxxxvui).  Ut  dictum  ita  et  faclum 
est.  Nam  virgam*super  Hierusalem  levare  et  filios 
David  quandoquo]  verberare  potuerunt,  ita  ut  in- 
censa  civitate  et  templo  ducerent  eos  in  captivi- 
tatcm  quae  fuit  una  et  simpliciter  eademquc  tem-  0 
porulis  tribulatio;  sed  non  consurrexit  alia,  quam 
intendebat  diabolus^  ut  Oeretj  duplex  tribula- 
tio,  et  sic  omnino  extcrminaretur '  gens,  qua- 
tenus  non  superesset  unde  impleretur  illapro- 
missio.  337  Omnes  qui  ejusmodi  consummatio- 
nem  dosiderabant,qui  anleqoam  Cbristus  veniret, 
et'postquam,venit,  adbuc  laboraverunt,  ut  mentio 
nominis  ejus^  non  esset,  nusquam  Ecclesia  ejus 
subsisteret,  odit  Spiritu8]8anctus,'^qui  in  Psalmo 
loquitur:  iMemento^  Domin€,'fHiorum  Edom  in  die 
Hierusalemf  quidicunl :  Exiuanite^  exinanite^  u^que 
ad  fundamentum  m  ea  (Psal,  cxxxvi).  Uierusalem 


universitas  eorum  est  qui  venturum  CbriBtum  ex- 
spectaverunl,et  qui  venientem  susceperuntet  susci- 
piunt.  Filii  Edom,  id  est  filii  terrenitatis,  universi 
sunt  vel  fueruntquiiilospersequunturveipersecuti 
sunt,etexinanitia  quam  dicunt;  Exinanite,  exina- 
nite  usque  ad  fundamentum  in  ea,  ista  consummatio 
est  quam,  ut  propbeta  iste  subrogat,  Dominus  non 
fecit,nequefaciet.Numparvae8tistacontfolatioquam 
dicit:  Non  consurget  duplex  tribulatio  tOmnes  qui  pie 
vivere  votuerunl  ttvolunt  in  Christo^  sivein  Deo,ptfr- 
secutionem  paliuntur  (II  Tim.  iii)  et  passi  sunt,  ut 
Buo  lempore  Ezecbias,quando  Assyrii  super  Judam 
et  Hierusalem   inundaverunt,  ut  suo  tempore  Da- 
niel  et  sociiejus,  suo  tempore  Macbabaei,  suo  tem- 
pnre  omneeCbristiani  vcl  Catbolici  quorum  multae 
tribulationes  in  bac  vita  fuerunt  vel  Bunt,et  heec  est 
una  etsimplex  tribulatio,quHmtibet  longavel  mul- 
tiplex  unius  praesenlis  vilaeafflictio.  Aitautem  hic: 
/Vow  consurget  duptex  tribulatio.  Non  igiturlribula- 
bunlur  in  futuro  saBCulo,  et  subaudiendum  est,ubl 
sinedubio  Iribulabuntur  qui  tribulaverunt  vel  tri- 
bulant  eos.  Esto  nunc,  ul  illi  qui  tribulaverunt  ju- 
BtoB,  tribulationem   non  babuerint  vel  babcant  in 
prssenti  saeculo,  quamvis  multos,  imo  innumeros 
fuisse   noverimus   qui,  post  perpetrata  in  sanctos 
crudelitatid  scelcra,  prsesentcm  vitain   cum  amara 
tribuIationefiniente&,transierunt  ad  tribulationem 
ffiternam,  ut  Antiochu»  Epipbanes,  ut  impius  Hero- 
des,  ut  Judaei  qui   Chrislum  occiderunt,  et  ob  hoc 
circumdatia  Rumanis  duplicijuxtaprophetam (;on- 
tritione  contriti  sunt  (Jer,  xvii),  quia  sicut  in  Psal- 
mista  prsedixerat,  et  seoundum  corpus  traditi  sunt 
in  manus  gladii  (Psal.  lxii),  et  secundum  animam 
partes  vulpium  sunt  (ibid.),  id  est  malignorum  spi- 
rituum.   Quemlibet  ex  impiis  ejusmodi,  qui  vitam 
prsescntem  in  pace  sua  finierit,  confer  pio  cuilibet 
qui  vitam  in  tribulalione  finierit,  quanivis  peccator 
fuerit,de  qualium  peccatisscriptumest :  Et omnium 
peccata   hominum  in  tribulatione  dimiltis(Tob.  ni), 
Ecce  et  bujus  simplex,  et  illius  simplex  tribuJatio 
est,  sed  in  hocdifi^erunt  quodhujud  temporalis  sive 
momentanea,illius  antem  tribulatio sempilerna  est. 
Num  igiiur  ista  consolatio  per  Naum,  id  cst  conso- 
latorem  deprompta,parva  est? inio  mogna  et  laetitiae 
plena,  ul  audientes  dicant  isli  quicunque  sunt  eis 
benevoli,audienteB,inqurtm,eo3  dicere  sive  canere  : 
Facti  sumus   sicut  consolati   (Psal.  cxxv),  respon- 
deant  atque  succinant,  magnificavit  Dominus  facere 
cum  eis  (ibid.).  Adde  ut  compararentur  ista  piorum 
simplex  tribulatio,  et  multorum  impiorum  duplex 
tributati0f(\ud\\9  fuitsupradictusHerodes  ct  omnes 
qui  pcDnam  sustinentes,et  poenitentine  spirilumnon 
liabentes,   abierunt   in  locum  suum  (Act.  i),  et  de 
temporali  tormento  ad  tormentum  aeternum.Qualis 
ista  comparatioest?  Res  omnino  sunt  incompara- 
biles.Dicanlergo  istisuam^ipsi  suamconsolationcm 
admirantes,  etdicere  nondesinent,  magnificavit  Do^ 
minus  facere  nobiscum,  facti  sumt^  Uetantes  (Psat, 
Gxxv).  Sequitur :  Quia  sicut  spinse  sese  invicem  con- 


841 


COMMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM  LIB.  1. 


S42 


plectuntur,  sic  convivium  eorum  pariter  yotaniium,  A. 
Consumenlur  quasi  stipula  aridilate  plena,?au\o  ante 
dixerat  deininQJcisDomini  Ioquens,et  inimicos  ejus 
persequentur  tenebrne,  et  in  medio  sermonis  non 
contenlus  de  ipsis  verba  facere,repente  ad  eos  con- 
versus,  etjusto  vehementis  molu  animi  in  eos  in- 
vectuB  exclamaverat  :  Quid  cogitatis  contra  Domi' 
num,quod  consummationem  ipse  faciet  ?  non  consur^ 
gel  duplex  tributatw^  subauditur,  electis  eis,  ut  ve- 
strum  quampluribu8,nunc  rursusquaeisedato  motu 
animi  ad  nos  conversus,  tranquillius  de  ipsis,  de 
quibus  cosperat,  perloquitur,causamquereddil  cur 
inimioos  Domini  tenebrae  persequantur,  cur  triplex 
tribulatio,  dum  in  sanctis  denegatur,  ut  quosdam 
impiorum  principes  surrexisse  veisurrecturos  esse 
Bubaudiatur.HaBC,  inquit,  est  causa,  quia  sicut  spi^  t> 
nx  sese  invicem  complecluntur^  sic  convivium  eorum 
pariter  potantium.  Quale  est  ubi  spintB  sese  invicem 
complectunfur  ?  Nimirum  insuave  et  intractabile  ; 
quia  si  raanibus  attractentur,  pungunt,  lacerant, 
scindunt  ;  et  si  jactum  intra  eas  cecideritsemen, 
ubi  coepcrit  oriri,  sufTocatur,  ut  ipse  Dominus  me* 
minit.  Tales  fuerunt  et  suntinimici  Domini.Insua- 
ves  8unt,et  intractabiles  sunt ;  et  si  quis  eos  attre* 
ctare  voiuerit,  siquisincestaeorum  operavel  rapi* 
nas  arguerit  in  sermone  Domini,  non  utcunque 
pungunt,  non  utcunquelacerant  autscindunt,  sed 
ferreis  interdum  armati  aculeis  sanguinem  effun- 
dunt,  eorpora  occidunt,  animas  non  possunt,  sed 
unde  viveredebenl  anira8e,?erbi  Deisemencrescere 
non  sinunt.  Taies  fuerunt  inimici  Domini  sese  in- 
vieem  comptectentes,  id  est  in  maium  sibimetipsis  ^ 
compiacentcs.  Et  notandum,  quia  non  dixit,  sicut 
spinae  sese  invicem  complectuatur,  sic  ipsi  sunt;sed 
dixit  quod  amplius  e3i,sict'onvivium  eorum  pariter 
potantium,  Nam  in  conviviis  el  inter  potationes 
abundantiori  loquacitate  sese  invicem  amare,et  in- 
citareconsueverunt  ad  necom  sanctorum.Exempla 
quae  sufficero  possunt  prassto  sunt.  In  convivio  et 
inter  potandum  Herodcs  et  Uerodias  verespins  et 
Bete  invicem  complectentes,  male  adjuncta  salta- 
trice  Bua  Joannem  pupugerunt,Joannem  decoilave- 
rnnt  (Matth.  xiv).  In  convivio  et  inter  potaodum 
Judseorum  pontifices  jam  temulenti,  utpote  nocte 
pascha1i,cohortem  et  ministrosad  comprehenden- 
dom  Dominum  nostrum  miserunt,unde  etpraescius 
spiritus  ejus  in  psalmo  conquerens  inter  cstera,  et  D 
m  me,  ait,  psallebant  qui  bibebant  vinum  {Psat, 
Lxvin).  Etne  omnino  superiora  prophetarum  tem- 
pora  sermo  praetereat,  in  captivitate  Babylonica, 
quae  populo  Dei  tribulalio  fuitjam  temulentus  Bal^ 
thasar  przcepit  afferri  vasa  aurea  et  argentea  templi 
Domini,  et  bibebant  in  eit  rex  et  optimates  ejus;ux0' 
res  ejus  et  concnbinx  ejus  bibebant  vinum,et  tauita- 
bant  deos  suos  argenleos  et  aureos,  cereos  et  ferreos, 
ligneosque  et  lapvleos  {Dan.  v).  In  tribulatione  qua 
sub  Antiocho  Machahei  tribul  iti  sunt,  (emplum 
luxuria  et  commessationibus  erat  plenum  et  scortan- 
tium  cum  meretricibus,  sacratisque  xdibus  muiieres 


seultro  ingerebantyintro  ferentes  ea  qusenon  licebant 
[II  Mach.  vi).  Recte  igitur,  et  ut  debuii,  dictum, 
sic  convivium  eorum  pariter  potantium.  Quomodo 
tandem  digna,et  ipsiscompetenstribuiatio  consur- 
gere  hshebsiiWonsummentur.diXt.quasi  stipula  aridi" 
tateplena.  Vere  digna  tribulatio,  ut  quoniam  sicut 
spinffi  ita  sufTocaverunt,  quantum  in  ipsis  fuit,  se- 
men  bonum,etoderunt  frumenti  granum;ipsi  tales 
inveniantur  ut  stipula  omni  grano  vidua,  consu- 
menturigni  ut  stipula  ariditaiepiena.Mire  dictum, 
ariditate  plena.  Quid  enim  est  ariditas,  nisi  vacui- 
tas  ?ergo  stipula  dicitur  hic  esse  ariditate  plena. 
Non  abs  re,  non  absque  sensus  gravi  pondere  sio 
dixit,  Bciens  spiritus,  qui  mundum  arguit,divitum 
hujuB  mundi  falsam  plenitudinem  veram  esse  ma- 
ciem,  et  feni  ejusmodi  virorem  (omnis  enim  caro 
fenum)  veram  esse  ariditatem.Bequitur  :  Exteexi' 
bit  938  cogitans  contra  Dominum  malitiam,  mente 
pertractans  prrBvaricationem.  Hic  familiariter  seao- 
commodat  et  loquitur  ad  cor  Hierusalem,qu8Bnon 
est  intractabilis,  ut  ejusroodi  spinae  fuerunt  vel 
Bunt,  quae  non  repellit  arguenlem,  neo  in  pecoatis 
aesiimit  exousationem,  et  insinuat  illi  unde  vel  in 
quo  sii  jusia  circa  illam  severiias  Dei,  permittens 
illam  tribulari  sive  ab  Assyriis,  sive  a  Chald(cis, 
sive  a  quibuscunque  hostibus  et  inimicisDei.E^r  te 
inquit,  exibit  cogitans  contra  Dominum  malitiam, 
mente  pertractans  pr^evaricationem,  non  unus  qui- 
libet  homo  tantum,  sed  multitudo  hominum  prae- 
varicQtorum,  sicui  quodam  loco  habemus  itascri- 
ptum  :  In  diebus  illxs  exierunt  ex  hrael  viri  iniqui, 
suasermt  multis  dicentes  :  Eamus  et  disponamus  te- 
stamentum  cum  gentibus  qux  circa  nos  sunt ;  quia  ex 
quo  recessimus  ab  eis^invcncrunt  nos  multa  mala,  et 
bonus  visus  est  sermo  in  oeulis  eorum(l  Mach  .i),etc. 
Hoo  fuit  initium  doIorum.Ncc  vero  illotanlumlem- 
pore  dequo  haec  scriptasunt  putemus  talileracci- 
disseinitium  dolorum,sed  inomni  trihulationequae 
accidit  genti  illi  siveBcclesiae  Dei,  palam  compro- 
bari  potesi  boc  fuisse  initium,quod  ex  ea  exivit  co- 
gitans  contia  Dominum  malitiam,  mcnte  pertractans 
prvevaricationem,  Ecce  prima  tribulatio,  quod  in 
/Egyptoextremaetmiseraserviluteservierunt.Nonne 
praecesserat  ejusmodi  causa?Nonne  ex  te,  o  Jacob, 
sive  Israel,exierat  inimica  fralernitae,  praevarioans 
et  transgrediensjus  morale.jus  naturale,  eicogitans 
contra  Dominum  malitiam,  mente  pertractans  qua- 
tenus  non  fleret  quod  Dominus  decreverat,  quod 
Dominus  signiflcaverat,  id  ost  ut  fratri  suo  Joseph 
nihil  prodessent  somnia8ua?(G(m.xxxvii.)  Similitt^r 
deomni  tribulatione  quadomus  Jacob  sive  domuB 
Israel  tribulataest,extunc  usque  ad  Christi  adven- 
tum  sentiendum  estquia  tribulationis  hoc  fuitini- 
tium,quod  inde  exivitcogitans  contra  Dominumma'- 
titiam,  mente  perttactans  prxtaricaiionem.  De  sin- 
gulis  certa  possemus  proferre  testimonia,  nisi  vi- 
tandaesset  nlmia^quae  fastidium  solet  parire,  pro- 
lixitas.De  tribulatione,qua  tribulata  est Hierusalem 
sive  Juda  circa  propbetise  hujus  tempora,  id  est 


543 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


544 


de  eo  quod  primo  rex  Assyriorum  superundavit,  et 
deinde  Uicrusalem  obsedit.et  deinde  rex  Babylonis 
eivitatem  obsedit,et  Judam  caplivavity  non  prseter- 
eundum  quaiiterut  sic  eveniret,  exiertt  ex  ea  cogi- 
tans  conlra  Dommum   malitiamj  mente  periraclam 
prasvaricationem.  Nonne  fuit  hoc  exire  de  gente  vel 
radice  sancta,  quod  regcs  Juda  susceperunt  et  in 
templo  Domini  coiuerunt  Baat(/^  /V^^.xxi);et  quod 
jiost  moriam  Joiadx  ponti^cis  ingressi  sunt  principes 
Juda  et  adoraverunt  regem  Joas,  et  ille  deliniius  ob- 
sequiis  eorumy   acquicvit  eis  :  Et  dcreliquerunt,  ait, 
templum  Domini  Dei  palrum  suorum,  servieruntque 
iucis  et  sculpiiiibus,  et  facla  eU  ira  conlra  Judam  et 
Hierusalem,  propter  hoc  peccatum,   Nam  et  Zacha- 
riam  fiUum  Joiadx  sacerdoiis  inlerfecerwii,  et  non 
est  recordatus  rex  Joa%  misericordix  quam  fecerat 
Joiada  paier  iitius  secum,  sed   interfecit  filium  ejus 
{II  Paralip.  xxiv).  Post  haec   Amaeias  allatos  deos 
filiorum  Seyr  statuens  sibi  deos,   et  adorans  eos, 
prophetadicenle  sibi  :  Cur  adoras  iilos  ?  num,  in- 
qmUconsiiiarius  regis  es  ?  Quiesce.  ne  inierficiam  ie 
(Jl  Paralip,  xxv).  Post  huncOsias  qui  dum  sacer- 
dotale  usurpat  ofncium,  lepra  in  fronte  percussus 
est  ;  et   post  hunc  Joatham  [II  Paralip,  xxvii)  ;  et 
post  hunc  Achab  qui  ambulavil  in  viis  ,regum!sraet 
insuper  et  statuas  infudit  Baalim{U  Paralip. xxviii) ; 
post  hunc  Ezechias^quo  regnante  vecerunt  Assyrii 
in  Judum,et  civitatem  obsederunt,  exivitqueadeos 
Rapsaces  {IV  lieg.  xviii),  filius  Isaiae  prophet»,  ut 
llebr^ei  volunt,  de  illo  dictum  existimantes,  exibit 
cogitans  conira   Dominum  malitiam,  mente  pei^lra- 
ctans  prtevaricationem,  Scd  exile  videturbocsentire 
de  uno,quod  manifeste  non  est  exScripturis  com- 
probatum,  cum   nota  sit  malitia  sive  praevaricatio 
regum  vel  principum  fere  cunctorum,  quia  prsler 
DafidyethuncEzcchiam  et  Josiam  omnes  peccavc- 
runt.Igiturad  corHierusalem  loquitur  etconscien- 
tiam  ejus  convenit,nd  nesciat  vcl  non  imputet  sibi 
causamtribuIationisquoBcunquesupeream  consur- 
rexit,ut  tunc  quando  super  eam  inundaveruntAs- 
syrii,  sed  protinus  adjungit  consolator  et  dicit  : 
HsBC  dicit  Dominus  :  Si  perfecti  fueruni,et  ita  plures, 
sic  quoque  ationdenluretperiransibit.Dioium  utique 
de  Assyriiset  de  rege  eorum  Sennachcrib  quodlu- 
turum  esset,  et   ita  factum  est,   quia  quam  fucile 
crines  forcipe  succiduntur,  tam   facilc   nocte  una 
8UCcidenteangeIoDomini,8uccisa  sunt  Assyrioruni 
centum  octoginta  quinque   millia,  et  Sennacherib 
mane  surgens  tanta  muititudinepiostrata^vcIulGt- 
tonsus  et  abra^us  egressuscst  etabiit  rcceptosicut 
cgerat;quia,  permittente  justo  judice  Dco,  Judam 
ipse  raserat,  id  est  ascenderal  super  omnes  civi- 
tates  Juda  mnnitas,  et  ceperat  eas  {IV  Reg,  xix). 
Hinc  illud  eral   dictum  contra  Acham  :  In  die  illa 
radet  Dominus  novacula  conducta  in  his  qui  trans 
flumen  sunt  in  rege  Assyriorum^caput  et  pitos  pcdum 
et  barbam  uitiversam  {Isa,   vii).  Quandiu  stetit  Ilie- 
rusalem  et  templum,  quanlacunque  vastaverint  in 
circuitu  A8syrii,v6lul  qusdam  rasura  fuit;ubi  au« 


A  tcm  ipsa  civitas  exusta  et  templum  succensum  fuit 
Chaidaico  igni,  plus  quam  rasura  fuit,  ut  congrae 
perEzechielem  ita  praedictse  sint  sub  nomineOolibae 
meretricis  :  Nasum  tuum  et  aures  prsecident,  et  qui 
remanserint  gindio   concident  {Ezech.   xxiii).  Quid 
autem  sibi  vult  quod  i[di^rsemmi,siperfecti  fuerint, 
et  ita  plures,  et  tunc  demum  subjunxit,  sic  quoque 
ationdentur  et  perlransibit.   Quce  est   illa  perfectio 
qu®  Assyriis  caeterisve  hominibu8,et  si  adesse  po- 
tuit,  prodesse  non  potuit  ?  Potest  quidem  sicintel- 
ligi,ac  si  diceret^etiamsi  perfecte  robubtivei  in  ro- 
bore  perfecti  fuerint  Assyrii,    et  fortitudo   eorum 
cunctarum  gentium  numero  aucta  fuerit;verumta- 
men  quoniam  ita  dixeratad  Hierusalem:£x  te  exi- 
bit  cogiians  conlra  Dominum   miiHiam,  mente  per- 
p  tracians  prsevaricationem,  per  quod  magna  imper- 
fectio  justitiae  suae  demonstralur  ipsi  Uierusalem, 
non  absurde  intelligimuSyin  eo  quod  sM^nperfecii 
/umn/,quemdam  Assyriorum  putativsjustitiae  per- 
fectionem.  Quod,  ne  mirum  dicta  sive  novum   vi- 
deatur,  scire   debemus  quod   Assyrii  sive  co^lers 
gentes  Judaeis  invidentes  bonun   Deum,  et  legem 
sanctam  se  habere  dicentibus,  quoties  aiiquam  ex 
ipsisaudiebaatmaliti:im,mulium  hostiliterinsulta- 
bant,  seque  in  comparatione  illorum  magniGceju- 
stiflcabant,  insuper  Deum  ipsorum  blaspbemabant. 
Hinc  est  quod  apud  Isaiam   legimus  :  Dominaiores 
e*yuj,subauditur  Hierusalem  sivepopuli  me\,inique 
agwit,  dicit  Dominus^  et  jugiter  nomen  meum  bia* 
sphematur  in  gentihus  (Isai.  tii).  Et  ad  David,  cum 
dixisset:Peccai;i  Domino,  quia  peccaverat  in  Uriam 
U  i£tha!um,c/ixi7  Naihan  :  Dominus  quoque  transiulit 
peccaium  tuum^  non  morieris.  Verumtamen  biasphe- 
mare  fccisii   inimicos   Domini  propier  verbum  hoc 
(U  Reg.xii),  eic.  Haec  idnirco   diximus,  ut  liquido 
constetEcclesiam  Dei  tuncita  ut  nunc  spectaculum 
fuisse  hominibus  saeculi,  gentesque  sorapcr  suam 
impietatem,cIausis,imocaecis,cuUorum  autem  Dei 
prffivaricationespatentibusvidisseoculis.Nonneho- 
diequevidemusquoiisiquaelibet  sanctae  profcssionis 
persona  dc  praevaricationis  cujuspiam  crimine  dif- 
fametur,  slatim  a  saecularibus,    non    illi    tantum 
personae,  sed  loti  professioni  derogatur,    non   ta- 
mcn  *I39  voIunt,ut  si  quaelibet  rx  eoruii  conjugi- 
hus  in  adulterio  deprehenditur,  dicamus  nos  tales 
esse  alias  omnes,qualis  ilia  una  convincitur  ?  Scd 
^  ad  nostra  redcamus.  Ex  ie  quidcm,  ait    Dominus, 
exibit^ei  jamdudum  exireconsucvit  cogitans  contra 
Dominum  matiiiamy  mente  pertraclans  praevaricatio^ 
nem,  et  tanta  difTamabitur  malitia,  tunta  persaepe 
praevaricatio  declamabit,ut  etiam  dicant  nunquam 
sic  auditum  vel  visum  fuisse  inter  gentcs^ct  utSo- 
domaquoqueetGomorrba  putentur  fuissc  justiores. 
Vidcbuntur  Assyrii  ju8ti,comparatione  tui,  ut  sunt 
vel  videntur  esse  multi  gentiles,  secundum  quam- 
dam  justitiam  8scuiiju8tioresmuIlis,qui  uniusDei 
cultum  8untprofessi,et  in  domo  ejus  sub  lege  ejus 
educati,  parentibus  honorem  deferendo,  non  occi- 
dendo,  non  mccchando,  non  furtum  facieodo,  non 


545 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN,  —  IN  NAUM.  LIB.  L 


546 


ioqoendo  contra  proximum  falsura  te8tiraonium,et 

muitafaci6ndoqu€eapudridelesilliu8JU8tili8B,quaBex 

Deo  est,  vera  insignia  sunl.  Scd  hxcdicU  Dominus: 

Quia  etiamsi  fuerunt  Assyriorum  aliqui  secundum 

hffic  opera  perfecti,  et  ila  fucrunt  ex  eis  non  pauci, 

sed  plures  perfecli,  sic  quoque  ationdenlur,   id  est 

simul  una  noctc  percutientur,  et  percussis  centum 

octoginta  quinque  millibus,  perlransibil  Sennache- 

rib  tonsus  et  abrasus ;  periransibil^  inquit,  a  flliis 

euis  in  domo  dei  sui  interfcctus,  quod  utique  per- 

transireest,  ita  ut  non  inveniatur  locus  ejus.  Nec 

vero  sola  morte  corporis  detonsi  raorientur,  sed-et 

duplici  contritione,  id  esl  corporis  simul  et  aDime 

mortemorientur^quantumvis  perfecti,  quanturavis 

justificali  comparalione  sanctorum,  qui  peccatores 

mei  8unt?  Quare,  videlicet,  quia  passer  non  inienil 

sibi  domum,  ei  iurtur  nidum  ubi  reponat  pullos  suos 

{Psai.  Lzxxiii) ;  id  esl  neque  cor  eorum  multa  sa- 

pienter  cogitando  subditura  esl  Deo,  neque  caro  illo- 

rum  bonaquslibel  operando  mercedem  ex  Deo  Fperat 

in  futuro,8ed  sibimet  vanitalis  congregat  in  prse- 

senti  8®culo.  Proplerea  sicut  a  Sapiente  dictum  est : 

Melior  est  iniquitas  viri^  quam  benefaciens  mutier 

(Eccti,  xLii),etjuxta  sensum  quiin  bocdicto  latet, 

multo  meliu8,multo  utilius  est  cum  paucis  operibus 

habere  fidem  quam  multa  facereoperaetnon  babere 

fidem.  Nam  de  fide  scriptum  eet.quod  sineiliA  im* 

possibile  esi  placere  Deo.  (Hebr,  xi) ;  de  operibus  au- 

tem  qaamvis  el  ipsa  necessaria  sint,  nusquam  scri- 

ptum  est,  quod  sine  illis  impossibile  sit  placere  Deo. 

Sequitur  :  Alflixi  te^  et  non  affligam  te  ultra.  Ac  si 

dicat :  Te,  o  Hierusalem,  ex  qua  exivit  cogilans  con- 

tra  Dominum  maliliamy  mente  perlraclans  praevarica  - 

tionem,  impunilam  nondimisi,  eed  afflixi  ;  etsicut 

supra  dictum  est,  non  consurget  duplex  Iribulatio, 

ita  nunc  dico,  non  affligam  le  ulira.  AfOixi  le  in  preo- 

eenti  vita,  non  affligam  te  in  futura.  Magna  in  hoo 

est  inter  te  et  gentes  quae  sitie  Deo  sunt,  afflictionis 

di8tantia,quod  etmulti  exeis  affligunlur  in  praesenti 

Bfl&culo,omne8autemaffligenturinfuturo,et  ibi  non 

temporali8,8ed  aBterna  erit  afflictio.Uuid  valet  quod 

nonnuiliexeis  receperunt  bonain  vitasua^et  usque 

ad  finem  vits  praBsentis  licereteis  explere  voluptates 

8uas  ?  Tuuc  cruciabuntur  quando  tu  consolaberis, 

qui  similiter  malarecepisti  in  vita  tua.  Sic  absque 

omni  scrupult)  recte  intelligifur  dictum,  afflixi  teet 

non  affligam  te  ultra  ac  si  diceretur  :  Afflixi  te  in 

praB8enti,et  non  affligam  te  in  futura  vita. Sed  adhuc 

parum  est  consolationis  in  hoc  dicto,  propter  infir- 

mitates  illorum  quiadhuc  imperfectietadhuo  nu- 

triendi  sunt ;  et  ei  hscipsa  vitffipraesentis  afflictio 

continua  sit,  cito  deflciunt,  et  prope  in  desperatio- 

nem  cadunt.  Subjungit  ergo  et  supplet  quod  minus 

erat  dictum  in  utroque,  et  superiori  et  in  prsBsenti 

loco  ubi  dixerat,  non  consurgel  duplex  tribuiatiOf  et 

ubi  dicil,  afflixi  te  ei  non  affligam  te  u//ra.Quid  sub- 

junxit,et  quomodoquod  deerat  supplet  consolalor  ? 

Bt  nuncconteramvirgam  ejus  de  dorso  tuOy  et  vincula 

disrumpam.  Et  nunc,  inquit,  id  est  etiam  in  pre- 


\  senti,  priusquam  vitam  istam  finias,  finieturtribu- 
iatio  ista,  ut  vivens  in  corporeultionem  deinimico 
Sennacherib  videas,quia  ponam  circulum  in  naribus 
ejuSy  et  frenum  in  labiis  ejus,  ct  reducam  eum  in 
viam  per  quam  venii  (IV  Beg.  xix),  et  amplius  non 
revertetur  huc.  Notandum  quod  verba  ista,  conle^ 
ram  virgam  ejus  de  dorso  tuo,  ei  oincula  disrumpamy 
ita  solulionem  sive  liberationem  civitatis  Ilierusa- 
lein  sonant,  ut  pariter  iram  in  gentem,  super  ho- 
slem  propriis  et  valde  congruis  vocibus  significent. 
Non  enim  contentus  fuit  dicere,  virgam  confrin- 
gam,  et  vincula  solvam,  sed  virgam,  inquit,  conte- 
ram  et  vincula  disrumpam.  Majoris  namque  indi- 
gnationis  est  pedibus  conterere  quaro  manibus  con- 
fringere ;  majoris  itidem  animadversionis,  repente 
vinculum  dirumpere  quam  paulatim  vel  aliquo 
moradissolvere.  Ipse  ergo  moduslocutionis  magni- 
tudinem  indicat  indignationis  in  eos  qui  potestate 
sibi  permissa  in  servos  Dei  pro  arbitrio  vel  ratione 
arcani  judicii  pascuntur  eorum  suppiiciis,  et  insu- 
per  audent  contra  Deum  gloriari,  ut  ille  Assur  sive 
Sennacherib  :  In  fortitudine,  inquiens,  manus  me3e 
feciy  et  in  sapienlia  mea  inteltexi  (Isa.  x),  et  cdBtera 
hujusmodi.  Quid  igitur  per  haec  dicta  consolatoris 
confectum  est,  nisi  ut  dum  audis  illud  supradictum 
ex  ore  arguentis,  quid  cogiiastis  contra  Dominum^ 
quod  consummalionem  ipse  faciei,  non  consurget  du- 
plex  tribulalto  ^tim  soias  conclamare  illi  et  dicere, 
imo  consurget  duplex  consolatio.  Et  revera,  sicut 
verum  erat  etestquod  supernullumelectorum  Dei 
consurget  duptex  tributatio,  ita  de  mullis  verum 

^  erat  dicere  quia  consurget  duplex  consolatio,  qua- 
liura  nolissimus  nobisest  bcalus  Job,  cujusnovis- 
simus  posl  tectationem  benedixit  Dominus  magis 
quam  principio  ejus,  et  addidit  ad  omnia  quse  erant 
illiusduplicia  in  praesenti  vita,  sine  dubio  recepturo 
multo  plura  multoque  meliora  in  futura  vita  {Job. 
XLu).  Verumtamen  qu8e  ejusmodi  sunl  ipsi  in  taii- 
bus  consolari  renuunt,  et  si  bujusmodi  consolatio- 
nes  affluunt,  cor  apponere  nolunt,  ut  ille  qui  dioe- 
bat,  cum  dives  esset  et  potens  et  gloriosus  in 
terra  :  Renuit  consolari  anima  mea  (Psal.  Lxxvij.  Ef 
quoniara,  si  aliquis  quasreret  ubi  vel  in  quo  renuii 
consolari  et  in  quo  consentit  consolari  animamea, 
imo,  inquit,  res  transitoriae  pro  consolatione  mihi 
sunt,  sed  menior  fui  Dei^  et  deiectatus  sum  (ibid.). 

D  De  rege  illius  temporis  Ezecbia  non  prietereundum, 
quod  recte  pro  consolatione  duplici  recipere  debuit 
illud,  quod  ad  eum  dictum  est  a  Domino  per  Isaiam 
prophetam  :  Audivi  orationem  tuam^  et  vidi  laery' 
mam  tuam.  Ecce  ego  adjiciam  super  dies  tuos  quin^ 
decim  annoSy  et  de  manu  regis  eruam  te,  et  civitatem 
istami  et  proiegam  te  (tsa.  xxxviii).  Nam  prflBter 
illam  communem  consolationem,  quae  illi  cum  om- 
nibus  electis  in  futuro  reposita  erat  saeculo,magna 
in  prssenti  ista  quoque  consolaiio,  quod  adjicit 
Dominus  super  dies  ejus  quindecim  annos,  quia 
videlicet  per  hoc  factum  est  illi  ul  locum  vel 
nomen  haberet  in  libro  generationis  Jesu  Ghristi 


547 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


54)1 


iiiii  David.  Nundum  eDim  filium  habuerat,  el  ad 
hoc  rcservatus  est  ut  gcneraret,  et  sicut  dictum  est 
in  serie  gcDerationis  Christi,  pater  cum  palribus 
resideret.  Econtra  noDDuUos  fuisse  vel  csse  impio- 
rnm  pessimos,  super  quos  merito  coDsurgeret  du* 
plex  tribulatio,  Jam  supra  dictum  est,  et  bicSenna- 
cherib  pro  exemplosutncereputest,  in  quem  conti- 
nuo  conservus  940  sermo  propbeticus  taliter  in« 
vehilur,duru8  utiquo  duplicis  tribulationisnuntius. 
El  prxcipiet  conlra  te  Dominun^  non  seminabitur 
ex  nomine  tuo  amplius^  de  domo  dei  tui  disperdam 
iCutptHe^  ei  conflaiHe^  ponam  sepulcrum  tuum^  quia 
inhonoratus  es.  Quid  enim  vel  cui  prscipiet  Domi- 
nus  contra  te,  nisi  angelo  perrutienti,  ut  egressus 
pcrcutiat  in  caslris  tuis  noctc  una  centum  octoginta 
quinque  miJlia,  et  deinde  temetipsum  odorantem  in 
templu  deum  tuum  Nesralh,  peroutiant  gladio  filii 
tui  Adramalech  et  Sarasar  {IP^  Beg,  xix)  ;  sicque 
flHt  quod  dicitur,  non  seminahitur  ex  nomine  tuo 
amplius  ?  De  illa  tribulatione,  qu8B  magna  tibi  fuit 
in  praesenti  saeculo,  translatus  es  ut  tribuleris  in 
alio  sflBCulo,  sepultus  in  inferno.  Undeet  hic  dictum 
est,  ponam  sepulcmm  tuum,  quia  inhonoratus  es. 
Quod  Deus  ponit,  stat  immobiliter  ;  mutari  vel  re- 
moveri  non  polest.  Ponit  autem  sepulcrum  tuum, 
subauditur  in  inferno,  ubi  non  solum  ille  dives  de 
Evangelio  possidet  sepulcrum  {Luc,  x),  sed  ctiam 
omnes  qui  similes  ejus  5unt  vel  fuerunt ;  et  maxime 
tu,  Assur,  de  quo  apud  Ezechielem  scriptum  est  : 
Ibt  Assur  et  omnis  multitudo  ejus  in  circuitu  illius, 
seputcra  ejus,  et  omnes  interfecti,  et  qui  ceciderunt 
gladiOf  quorum  data  sunt  sepulcra  in  novissimis  iaci, 
et  facfa  est  muUitudo  ejus  per  gyrum  sepulcri  ejus^ 
universi  interfedi  cadentesque  gladio,  qui  dederani 
quondam  formidinem  in  ierra  oiventium  {Ezech. 
xxxii).  Quam  ob  causam  ponam  illuo  sepulcrum 
tttum  ?  Quia  inhonoratus  es.  InhonoratuSf  id  est  su- 
perbus.  Superbia  namque  inbonoratio  est,  quan- 
tum  quisque  superbus,  tantuni  est  inhonoratus. 
Unde  idem  Dominus,  cum  dixisset  ad  Edom  :  Con- 
tempiibilis  tu  es  vaide  {Abd,  i),  statim  causam  hanc 
Bubjunxit :  Superbia  cordis  tui  extulit  te  {ibid,).  Igi- 
tur  iste  ez  illis  est  super  quos  merito  coneurrexit 
duplex  tribulatio,   sicut  econtra  Ezecbias  ex  illis 


A  quorum  ut  eupra  diximus,  duplez  est  consolatio. 
Quod  interpositum  esi,  dedomo  dei  lui  disperdam 
scuiplile  el  con/latile^  devastationem  denuntiat  sub- 
secuturam  totius  Ninive  a  Cbaldaeis  subvertende. 
Ubi  enim  non  parcitur  soulptilibusetconfldliiibus, 
id  estdeorum  simulacris,  qualiaverebanturelcole- 
bant  tam  Ghaldsi  quam  Assyrii,  qualis  est  casua 
domorum  communium,vcI  fori  totiusque  civitatis? 
Vastata  est  Ninine,  dicturus  est  hic  idem  poslmo- 
dum  inaultabundus  :  Etego^  dicit  Dominus  exerei- 
tuum,  revelabo  pudenda  tua  in  faciem  tmmf  et  osten- 
dam  gentibus  nudifatem  tuam.  {Nahum.  iii).  Quam 
ejus  nuditatem,  jam  hic  breviter  prssignat  dum 
judicium  intendit  magnseillius  superbie,  de  domo, 
inquit,  dei  tui  disperdam  sculptite  et  eonflatile,  ubi 

D  coDstat  nominibus  non  esse  parcendum,dum  hostes 
nec  ipsi  parcunt  reverenti»  deorum,clamando  mu- 
tuacohortatione  :  Diripite  aurum,  diripiu  argentum 
(Nahum  ii).  Et  recte  insultatur  superbis,  qu« 
tanta  fuit,  ut  Buperbias  diaboli  passim  assimiietur 
insanclisac  propbeticis  Scripturis.  Sane  ipsa  qui- 
dem  civitas  Ninive  mundus,  rex  autem  ejusdiabo- 
lu8  in  propbetis  intelligitur,  propter  altitudinem 
magniflci  cordis,  et  oculorum  ejus  exempli  gratia, 
ut  apud  Ezecbielem  Dominus  loquitur:  Ecce  Assur 
quasi  cedrus  in  Libano  pulcher  ramis  et  frondibus 
nemorosuSf  excelsusque  aliitudine.  Cedri  non  fuerunt 
altiores  illo  in  paradiso  Dei,  omne  lignum  paradisi 
Dei  non  est  assimilaium  illi  {Ezech.  xxxi),  etc. 
Unde  autem  hoc  memoriale  Assur  meruit  ut  no- 
men  ejus  ita  frequentetur  in  ratione  vel  Judicio 

^  damnationis  diaboli.  Videlicel  ex  eo  quod  inter 
cstera  sive  tyranDidis  moIimiDa  praBSuroptuosa, 
quibus  gentes  afflixit,  adjeoit  et  iilud,  ut  delere 
conaretur  Hierusalem,  ubi  repositum  erat  verbum 
promissionis,  et  domum  David  unde  oportebat 
Ghristum  nasci,  secundum  promissionem  etjura- 
mentum  Domini  ad  ipsum  David  {II  Reg.  vii). 
Proinde  de  angustiis  Judses  latius  sermonem  ez- 
tendere  cupimus,  et  sic  deinceps  prophetiam  per- 
sequi,  ut  ea  potius  altendamus,  quorum  simili- 
tudinem  sive  typum  fuisse  non  debitum  sit,  in 
omnibus  quas  pro  Juda  et  Hierusalem  contra  Nini- 
vem  propheta  vaticinatur. 


»««  LIBER  SEGUNDUS. 


Hosies  vus  senliani  UadianitSy  ait  Duminus  ad 
Moseny  ei  percutite  eos,  quia  ei  ipsi  hostiliter  egeruni 
contra  vos  et  decepere  insidiis  per  idolum  Phoge,  et 
Cozbi  filiam  ducis  Madian  sororem  suam  {Num. 
xxv).  Nunquid  quia  de  solis  Madianitis  scriptum 
est,  quod  contra  eos  Dominus  locutus  sit  et  taliter 
prsceperit,  de  solis  Madianitis  putandum  est.quod 


D  jnre  servos  Domini,  ut  erat  Moses,  bostes  sentire 
debuerunt?Imoet  decunctisgentibus,  qusBCunque 
ut  Madian  hostiliter  egerunt  contra  Israe),  hoc  in- 
dubitanter  sciendum  est  quod  eis  et  Mosen  et  cun- 
ctos  Mosi  spiritum  habentes,  hostes  esse  voluerit, 
et  ejusmodi  ultionem  optare  de  illis,  quam  ipse 
impetrans  Mosi,  ulciscere  priuSf  ait,  filu/s  Israei  de 


549 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  --  IN  NAUM.  LIB,  II. 


550 


Madianitis,  et  sic  colligeris  ad  populum  tuum  (/Vwm.  A  regnante  Salmanassar  captivaverat  easdem  decem 


xxxi).Quam  ob  causam  ?  Nonne  omnes  eancti  sive 
perfecti  qui  non  alium,quamillum  habenlspiritum 
quem  et  illi  babebant,  ]ubenlur  cum  Petro  recon- 
dere  gladium  in  vaginam  }{Mattfi.  xxvi.)  Quam  igi- 
turobcausam  itajussi  tunc  gladii  saeviebant  aut 
ssvire  debebant?  Nimirum  propler  Cbrisjturaeum- 
dem  tunc  Scevire  debebant  propter  quem  nunc  sa3- 
vientibuB  in  nos  Christi  hostibus,  inermem  debe- 
mus  babere  patientiam.  Tunc  in  periculo  erat  res, 
quia  possibile  erat  deleri  gentem  illam  dequaCbri- 
stus  exspectabatur  nasciturus,  nisi  modis  omnibus 
defendereturcontra  gentes  quibus  diabolusad  au- 
ferendam  spem  mundi,quaB  Cbristusest,  pertinaci- 
ter  ulebatur.  Nunc  autem  res  eadem  in  tuto  est, 


tribus.Nuno  autem  quamvis  et  isle  sensus  rationa- 
bilis  sit^el  pro  Juda  Jacob  convenienter  possit  ac- 
cipi,libet  adhuc  intuitum  mentis  extendere  latiusj 
uti  sub  istis  nominibus  Jaoob  etlsrael,  omnes  tam 
antiqui  quam  novi,tam  illi  qui  prooaesserunt  quam 
illi  qui  subaequuntur  Gbristi  advenlum,electi  intei- 
ligantur.  Jaoob  namque  patrem  secundum  carnem 
duodecimliliorumtotidemquetribuumlsrael.libea- 
ter  hic  accipimus,Chrislum  patremsecundum  spi- 
ritum  duodecim  apostolorum,etomniumquiperco8 
in  ipsum  orediderunt  velcredunt.Eritigitur  sensus 
amplissimus  et  omnioo  planus  in  istis  verbisidem 
quiin  illis  aposioli,  cumde  priore  loqueretur,  om- 
nia  in  /igura  contingebant  illis.  Nimirum   sicut  illa 


quia  Christus  natus  est ;  et  si  tota  generationis  re-  B  ^«q»^»^"^  nominatim  iiicntionenc  fccerat  Apostolus 


ctorum  arbor  bona  corporaliter  succidatur,nullum 
salutis  hominum  detrimentume8t,quia  totus  arbo- 
ris  bonae  fructusjam  in  coelumassumptus  est.HsBO 
idoirco  dicta  et  s^pius  dicenda,se.mperquememori- 
tertenenda  sunt,quateiius  Justissima  cognoscatur 
melius  sanctorum  hostilis  vehementia,qui  et  quoad 
poterant  cum  auxilio  Dei  de  hoslibus  suis.bosiibus 
Dei,gentibu8  impiis,vindictam  etaDeo  qussrebant, 
et  manu  exorcebant,  et  habita  sive  aspccla  ultione 
adhuchostiliter  insultabant^ut  iste  qui  contra  As- 
sur,imo  contra  omnera  hominem  hostiliter,  ut  su- 
pradictum  est,  a^entem  tam  leetamcontexit  pro- 
pbetiam,  ut  quodammodo  triumphalem  persultare 
videatur  cantilenam,  ita  prosequens  : 


beneficia  Dei  in  figura  coniingebant  itlis  (/  Cor.  x) 
et  veraciter  implentur  in  EvangelioGhristi,  sic  illa 
uitiode  Assyriis  in  (igura  contingit  illis,  quorum 
temporibus  accidit  et  veraciter  implelurinKvange- 
lio  Christi.  Magna  plane  cau&a  et  digna,  propter 
quam  sic  exclamel  Spiritus  sanctus  in  propheta  : 
Eccesuper  montes  ptdes  evangelizantis  et  annuntian- 
tis  pacem,  propter  qaam  congratuletur  et  dicat  : 
Celebra,Juda^  festivUates  tuas^et  redde  vota  tua,  pro- 
pter  quamexcitet  in  gaudium  atque  confidcntiam, 
dicendo:  Contemplare  viam,  conforta  lumbos,  ro- 
bora  virtutem  valde,  etc.  Ut,inquit  et  hoc  facias, 
et  nonid  solum  attendas,  quod  taliter  reddiditDo- 
minus  superbi»  Assyriorum  quam  exercuerunt  ia 
Jacob,  quod  civitalem  hanc  Sennacherib  non  in- 


Cap.  II.  ^Ecce  snpermontes  pedes  evangeliwitis,  C  iroivil,  nec  ejpcit  in  eam  sagitUra,  nec  occupavit 


et  annuntiantis  pacem  Celeb*'^^  Juda^  festivitates 
tuas^et  redde  votatua.quia  non  adjiciet  ulira  ut  per- 
tranteat  in  te  Betial,universus  interiit,  Afcendit  qui 
disp^.rgat  in  facie  tua^  custodiens  obsidionem,  Con- 
temptare  viam^conforta  lumbos^robora  virtutem  val" 
de^quoniam  sicut  reddidit  Dominus  superbioe  in  Ja^ 
cob,  sic  reddet  iuperbioe  in  Israel,  quia  vaslores 
dissipaverunt  eos,  et  propagines  eorum  corruperunt, 
Baec  et  ca^tera  quae  sequuntur  usque  in  flnem,  ma- 
gnumgaudium,  magnum  et  triumpbale  resenant 
tripadium,et  totius  laetitiae  causa  bfiec  ^^V.Quoniam 
iicui  reddidit^  inquit,  Dominus  superbise  in  Jacob^ 
sic  reddetsuperbix  in  IsraelJ  Non  ergo  parva  res  est 
qu8B  sub  verbis  istis  latet,  sicul   reddidit  Dominus 


eam  clypeas,sed  occisis  ab  angelo  Domini  centum 
octoginta  quinque  millibus,  reversus  est  in  viam 
949  suam,  per  quam  venerat,  et  occisus  est,  et 
Ninive  subver&a  est  {IV  Reg.  xix).  Non,  inquam, 
hoc  solum  attendas,  sed  simul  atlende  quia,  siciU 
Dominus  reddidit  superbios  in /aco^, utAssyrii  exscin- 
derenlur;  sicut  reddidit  superbise  injacob^  ot  Pha- 
rao  cum  curribus  et  equitibus  suis  ia  marimcrge- 
retur  ;  sicut  reddidit  superbice  in  Jacob,  ut  a  Persis 
et  Medis  Babylonia  subverteretur ;  sicut  reddidit 
supe^bios  in  Jacob,  ut  Aman,  hostis  Judaeorum,  ia 
patibulo  quod  Mardoohseo  paraveral,  appenderet ; 
sicut  reddidit  superbiae  in  Jacob,  ut  Antiocbus  Epi- 
phanes  sine  manu  conteretur.  Sic  reddet  superbix 


superbias  in  Jacob jquom&m  totius  consolationis  vel  ^  in  Israel,  populum  novellum  evangelica  fide  rena- 


gaudii  causa  sive  maleria  in  ipsis  posiia  est.  Quid 
igitur  est  vel  quem  sensum  habet,  quoniam  sicut 
reddidit  Dominus  superbia:  in  Jacoh^sic  reddet  «u- 
perbix  in  Israelf  Unus  namque  et  idem  fuit  pater 
Jacobqniet  Israel,unu8  et  idem  popilus  Jacobqui 
et  Israel.Siquidem  ita  dixisset,  quoniam  sicut  red* 
didit  Dominus  superbia:  in  Judam,  sic  reddet  super* 
6t/fc  m /iraf /,  sensas  ite  absque  impedimento  vel 
scrupolo  aese  aocommodaret  :  Quod  sicut  ultusest 
Domious  JudametHierusalem  deregeSennacherib 
et  exercitu  ejus,  sic  ulciscetur  decem  tribus  quae 
appellabantur  Israel»  de  Nmive  sive  Assyriis,  quod 


tum,  cujus  generatio  secuodum  Spiritum  de  Chri- 
stoest,  patre  duodecim  apostolorum,  cigus  in  ty- 
pum  prflBcessil  ille  Jacob  pater  Becundam  carnem 
duodecim  flliorum.  Quid  reddet  superbifle  babitas 
contra  istumlsraelfSecuadumsimilitudinemeorum 
quae  reddiditsuperbieebabitfle  contra  illum  Jacob? 
Nimirum  ut  princepshujus  mundi  diabolus,  ausus 
venire  adistumlsraelin  quo  non  habet  quitquam, 
itasanguineetaquadelatereejus  emanantibusenc- 
cetur;  sicutille  carneus  Pharaocum  suis  omnibus 
submersuB  est  in  aquis  vehementibus,  et  ita  ligno 
orucis  transOgatur,  sicut  fnit  Aman  ille  tranBiixaSi 


551 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


552 


et  sicut  contritua  est  Antiochus,  tandemque  ita  et  A  quod  mors  generis  humani,  qu»  per  invidiam  ejus 


ipse  diabolus,  et  omnis  illi  consenliens  mundus 
extremojudicio  damnetur,  sicutille  veniens  contra 
Judam  ct  Hierusalemeuperatusest  quisibi  videba- 
tur  insuperabilis  A88ur,et  subversa  est  Ninive  ca- 
put  superbiae  ejus.Ecc^,  o  Juda,5ttper  montes,  ecce 
pedeSfid  est  praedicatores,  omnem  ssculi  altitudi- 
nemsupergredientes^peti^  evangelizantis  el  annun- 
tiantis  pacem,  prsdicatores  dantis  pcBnitentiam  et 
remissionem  peccatorum,  destructo  peccato,  con- 
summala  juatititi,  principe  hujus  mundi  jam  judi- 
cato.Secundum  similitudinem  plags  quae  facta  est 
in  parte,idem  in  Assyriis factum  est,  idemsinedu- 
bio  fiet  in  toto,  scilicet  hoc  mundo,  et  in  principc 
hujusmundi.C^/^^ra  igilur,  o  Juda,  id  est  confes- 


in  hunc  mundum  introivit(/{om.  v};  mors  inquam, 
univcrsa,morsgemina  tam  animae  quam  corporis, 
omnino  interiit.Ubi  vel  quando  iste  Belial  interiil^ 
Ubi  mortua  est  mors  quam  intulit,unde  et  ap- 
pellatur  et  ipse  mors  ?Videlicet  ubi  mortuus  est 
Ghristus,  ibi  nostrarum  mortua  est  mors  anima- 
rum ;  et  ubi  resurrexit  Christus,  ibi  coslrorum 
interiit  morscorporum.Celebrando  ergofestivitates 
tuas,o  Juda,  memento  quod  ille  sit  ipsa  festivitaa 
tua.de  quo  dicis,  qui  morlem  noslram  morienda  de- 
vicit  et  vitam  resugendo  reparavit, eihinc  esse  quod 
dicitur,nona(/;ic{e/  ultra  ut  pertranseat  in  te  Belialf 
universus  interiit,  Nam,  si  illud  solum  (respicias 
quod  Sennacherib  non  reversurusabiit,  et  interiit, 


Bor  propheticffi  et  evangeiicie  fidei, re/e6ra  fesiivita-  n  non  est  verum  proiode  dicere  :  BelUd  \universus  in- 


testuas  et  redde  vota  tua,  id  est  a  malis  operibus 
vaca,  et  in  bonis  operibus  persevera.  Festivitates 
quse  dudum  celebrabantur  in  figura,  nunc  in  veri- 
tate  celebra.  Exempli  gratia,ul  agnum  quem  Idu- 
dum  comedebas  in  umbra,  quem  comedendo  tran- 
situm  mari8,etdemer8ionem  carnei  Pbaraoniscele- 
brabas,  agni  Chrisli  signum  fuisse  scias,  cstera 
festa  legis,  evangelic»  gloris  noveris  exstilisse 
exemplaria.Sedquidprodestqualescunquetestivita- 
tes  celebrare  deforis^nisifeslivitas  {contemplalionis 
in  mentefuerit?  Proinde  cum  dirit:  Celebra,  Juda, 
festivitates  tuas,  et  redde  vota  tua  ;  psalmistam  in- 
terroga,  et  ipse  tibi  dicet  quomodo  facere  debeas  : 
Quoniam,  inquxi fCogitatio  hominis  contitcbitur  tibi, 
et  reliquiae  cogitationis  diem  feslum  agent  tibi.Yovete 


teriit,  quia  videlicet  post  illum  plurimus  ^Helial, 
qualis  iliefuit,in  te  pertransivit  qui  multoamplius 
nocuit.  Forle  dicis,  o  Juda  :  Quandiu  stat  Ninive, 
quomodomihi  dicis,  quia  Betial  universusintertit^ 
Quandiu  stat  mundus,  quomodo  consolabor  de 
mortis  interitu  ?  Ecceenim  Nero  8aBvit,Decius  insa- 
nit,Maximianus  mortearmatus  vesaoit,  et  prster 
istos  filii  Belial  multi,  quorum  Antichristus  ,deler- 
rimus  eril.  Quomodo  ergo  jam  dicis,  quia  Betial 
universm  interiit  ?  Ad  haeo  inquam  :  Ascendit  qui 
dispergat  in  facie  tuay  custodiens  obfidionem,  Quis 
est  illequiascendit?  Ad  illamquippeNinivenascen- 
dit  Nabuchodonosor  rex  Babylonis,  in  facie  tua, 
0  Juda,  qui  tunc  temporis  in  mundo  eras,  id  est 
te  prssente  vel  sciente,   dispersit  Niniven  illam 


et  reddite  Domino  Deo  vestro  omnes  qui   in  circuitu  C  circa  illam  custodiens  obsidionem jdouec  illam  cape- 

ret;  sed  in  hac  parva,  imo  fere  nulla  consolatio 
est.Pejor  namque  tibi  Nabuchodonosorpostmodum 
exstitit  quam  fuerit  Sennacherib.  Quis  igitur  ille 
est  qui  ascendit,  quique  in  facie  tua  sic  disperget 
mundum  istumi  magnam  utique  Niniven,  ut  perfe- 
ctam  habeasconsolaiionem?  Profectoquidescendil 
Ghristus,  ipse  ascendit ;  et  sicut  ascendit,  ita  ve- 
niet  {Act.i)  Niniven  di&persurus,id  estmundum  in 
faoie  sua  Judicaturus.  Quod  interim  facit  Nero 
sive  Dioclelianus  imo  ipse  diabolus  sive  Antichri- 
stusnihil  veritatem  diminuit,quin  veraciter  dicas: 
Betiat  universus  interiit,  foras  missus  est  princepd 
hujus  mundi.  Non  bic  agitur  nec  agi  potest  quin 
mors  ,utraque  mors,  animap  et  corporis  absorpta 


ejusafferlis  munera  {Psal,  Lxxiiij.lsts  sunt  tuaefe- 
BtivitateSfO  Juda,  ut  cogitatio  tua  Deo  confiteatur, 
et  si  nonomnis  cogitatiofestiva  esse  potest  etsplen- 
dida,saltem  retiquix cogitationis  diem  festum  agant, 
id  estsaltem  aliquando  post  infestaliones  malarum 
cogitationum  locum  mentis  obtineant  lcogitationes 
bon»,  juxta  illud  :  Peccasti,  quiesce  {Sap  xxi).Gum 
hujuscemodiyfesto  die  redde  vota  tua,  quorumvide- 
licet  votorum  summum  vel  optimum  est,  calicem 
satutaris,  juxta  Psalmistam,  accipere  {Psal,  cxiii), 
id  estimitari  mortem  Salvatoris,  qui  moriendopa- 
cem  intcr  Deum  et  homines  fecit,  ipsamque  evan- 
gelizavitet  annuntiavit  pedibus,ut  jamdictum  est, 
id  est  prsedicatoribus  sive  apostolis  per  mundum 


universum  missis^et  supermontesincedenllbus,  id  D  sit  in  victoria  istius  ascensoris  coeli.    Quid  cnim. 


esl  super  omnem  altitudinem  tiseculi.  Profecto  non 
vana  festivitas  ita  celebrare,et  causam  hancfestivi- 
tatis  babere,  quia  non  adjiciet  uttra  ut  pertranseat 
in  te  Betial,  universus  interiit,  videlicet  seoundum 
simililudinem  Assur  siveSennacherib^qui  reversus 
in  via  per  quam  venit,  jam  ultra  in  te  perlransire 
non  poterit.Ita  namque  Belial,  quod  interpretatur 
absque  jugo,  scilicet  diabolus,ab  initio  rebeliis  Deo, 
ex  quo  tibi,o  Juda,  Christus  moriendo  ac  resur- 
gendo  festivitates  tuaa  dedicavit,  ultra  jam  in  te 
pertransire  non  poterit.Nam  extunc  universus  inte- 
riit,  NoQ  quod  tfubstantid  ejuB  esse  deBierit,   sed 


si  adhuc  hostis  corpu3  occidit  in  membris?Denique 
animam  non  poteslocciderevivificatam  capitis,  id 
estGhristimorte,etdeip8amortecorporistamcerlum 
est,  quod  interitura  sit  in  membris,  ut  veraciier 
vcl  secure  jam  dicas  quia  interiit,  prssertim 
quia  caput  Christus  resurrexit,  et  membra  non- 
nulla,id  est  muUi  cum  eo  sancti.  Olim  hoc  inten- 
debat,  hoc  sperabat  draoo  diabolus,  quod  efficere 
pos8et,ut  de  illa  muliere  que  erat  gens  illa,  qaae 
secundum  carnem  quoquedicitur  Juda  sive  Judsa» 
non  nasceretur  masculus  filius^ut  recturus  essetgen- 
ies  in  virga  ferrea  {Apocxu)^  et  idcirco  iilam  delere 


553 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  NAUM.  LIB.  II. 


554 


conabatur  343  scptem  capitibus  armatus,  sed  boc  A  enim  estin  confraciione^Nisi  in  nimia  mentis  bu- 


jamsperare  non  potrst,  quiajamnatusestilleFilius 
et  jam  raptusest  ad  Deum  ct  adthronumejus.Hoc 
tantumdeincepsintenditperNeronemetquoBcunque 
similes  ilii,  ul  non  ex[iectelur  rediturus  ;  sed  la 
firmiter  tene,  quia  sicut  ascendit  ita  rediturusest, 
ut  in  facie  tua  dispergal  Niniven,  ut  te  videute  judi- 
cetroundum  non  crcdentem,  teque  perseqnentem, 
ita  custodiensobsidionem,ut  nequeab  orieme,  neque 
nb  occidenley  neque  a  deseriis  monlihus  (Psal.  xxiv). 
pateat  cuiquam  locus  effugii^  quoniam  Dcus  ipse 
judex  est,  qui  omnia  concludit,  cujus  de  manu 
nemo  est  qui  eruere  possit.  Hoc  (utunm  sciens.ad 
hoc  illum  rediturum  credens,  fdc  quod  nunc  dico: 
Contemplare  viam,  conforia  lumbos,  robora  virlutem 


roilitate?Jam  ita  perspccto,  quod  dicit,  roboravir- 
tutem  valde,  sensum  rationabilem  habere  polest  id 
quod  8equitur,Bicut  in  plerisque  codicibus  babetur, 
eta  LXX  non  discrepatlnterpretibus.Quoriiamjicu^ 
reddidit  Dominus  superbix  Jarob,  sic  reddel  superbix 
Jsrnel,  veleres  et  novos,  id  est  et  iilos  qui  sub  lege 
fuerunt,  el  eos  qui  in  Evangelio  credunt,  ila  intelli- 
gimus.ut  superius  jam  dictum  cstiQufc  fuit  supcr- 
bla  Jacob,  et  quomodo  reddidit  Dominus  superbise 
Jacobl  Sine  dubio  superbia  Jacob  fuit,  ubi  Gbore, 
Dathan  et  Abyron  de  sacerdotio  contendentes,  curo 
omni  coetu  suocontraDominum  stoteruntet  ita  red- 
didil  Dominus  illi  superbiH^ut  disrumperetur  terra 
sub  pedibus  eorum,  et  apericns  os  suum  dcvoraret 


valde,  Hsc,  inquam,  age,  sic  vive,  quia   non  boc  Q  Dathan  et  Abyron  cum  tabernaculissuis,et  univer- 


aiiud  est  quam  quod  ipse  in  Bvangelio  dixit,  anle- 
quam  ascenderet :  Sint  lumbi  vestri  prxcinctiyet  lu- 
cemx  ardentesy  et  vos  similes  hominibus  exspectan- 
tibus  Dominum  suum,  quando  revertalur  a  nuptiis 
(Luc,  xii).  Quidnum  aliud  est  vigilare  secundum 
Bimilitudinem  hominum  exspeclantium  Dominum 
Buum  quam  contemplari  viam,  cum  sollicitudine 
exspectiire  illum,qui  et  venturusest^etipse  viaest. 
Et  quid  uliud  est  confortare  lumbos,  quam  succin- 
ctoB  habere  lumbos,id  est  contra  libidinem  sive  lu- 
XDriam  quae  in  lumbis  est,  castigatum  babore  cor- 
pus  et  castum  cor  ?  Porro  virtutem  valde  roborare, 
id  bine  dubio  est  luccrnas  ardentcs  habcre,  id  est 
cum  honore  castitatis  opera  bona  exerccre,  ct  in 
ipsis  perseverare.  Quomodo  autem  vel  uade  virtus 
ejusmodi  valde  roboratur .^ Quod est  virtutis  h uj usce 
validum  robur  ?  Revera  humilitas,id  est  non  failax, 
sed  omnino  verax  infirmitatis  conscientia.  Rtenim 
in  ea  virtus  omnis  roboratur:  nam  virtus,  inquit 
ApoBtoluB,  in  infirmitate  perficitur  (II  Cor.  xii).  Non 
hoc  dicimu8,quod  infirmitas  ipsasitbumilitasquffl 
nobis  est  necessaria,  scd  quod  ad  humilitatem  pro- 
ficiat,velut  instrumentum  quoddam  considerata  seu 
propriiB  fragilitatis,seu  communis  conditionis  infir- 
mitas.  Propriaefragilitatis,  ut  in  Apostolo  dicente: 
Ne  mugnUudo  revelationum  eztollat  me,  datus  esl 
mihi  stimulus  carnis  meWy  angelus  Satanx  (ibid,). 
Communisconditionis,  ut  in  Job  dicente:  If^m^^o, 
quxso^  quod  sicut  lutum  feceris  me^  et  in  pulverem 
reduces  me  {Jobx}^  elc.  Quod  si  experimentum  quffi- 


8a8uperbia,descenderentquevivi  ininfernum  operti 
humo,etperirentdemediomultitudinis.Sed  etignis 
egressuBaDominointerfecitducentosquinquaginta 
viros,  qui  oCferebant  incensum  (Num.  xvi).  Item 
8aul,  cum  esset  Cbristus  Donnni,superbivit,et  Do- 
minussupcrbisejus  ita  reddiditutmancipari^^teum 
maligno  spiritui  (I  Beg,  xvi).  Plura  sunt  exempla 
hujusmodi,  quam  utcompendio  cnncta  possint  ad 
praesens  conscribi.Cum igilur  prffimisso,  robora  vir- 
tutem  valde,id  est  huwililatem  omnibus  babe,sta- 
lim  subjungil,  quoniam  sirut  reddidit  Dominus  su^ 
perbix  Jacob,  sic  reidet  suptrbiae  Urael,  quae  littcra 
non  discrcpat  a  Septuaginta  Interpretibus,  ut  jam 
dictum  estterrorem  magnumincuti  universolsracl, 
qui  credendo  inChristum  meruitlsrael  nuncupuri. 
Terribilis  namque  est  Deus  in  consiliis  super  filios 
hominum  (Psal.  lxv),  atque  idcirco  tunc  unicoiquo 
magiscavendumetmagishumilitatistudendum,cum 
majora  supernae  gratis  dona  percepit,  non  tantum 
in  eo  quod  Apostolus  prapmonuit  dicens  :  Noti  glo- 
riari  adversus  ramos  qui  confracti  snnt ;  noli  altum 
sapere,  sed  time ;  si  enim  Deus  naturalibus  ramis  non 
pepercit,  ne  fortc  nec  tibi  parcat  (Hom.  xi) ;  verumet 
omnibus  modis,  ut  nunquam  alter  contra  alterum 
infletur,  nunquam  dum  vivit  se  comprehendisse 
arbitretur.  Superbia  Israel,id  est  credentium  inter 
cffiteramala  fecit  et  bserescs,  ctnon  roinus  de  ipsis 
qui  videbantur  intus  quam  de  illis  qui  foris  erunt 
vel  sunt  genlibus.  Verum  quod  sequitur :  Quia 
vastato^-es    dissipaverunt   eos,  et  propagenes  eorum 


ritur  de  humilitale,  quod  omnis  virtus  ex  ea  valde  D  corru/?f ruw/,tanquam  vaslatores  vinearum  Domini, 


roboretur,  ecce  etJacob  cum  angelo  luctari,etnon 
vinci  (Gen,  xxxviii) ;  et  Moses  Deum  dicentem  :  Dl- 
mitte  mcy  tenere  potuit  (Exod.  iii).  Quod  utriusque 
tanta  virtos  ex  bumilitate  roborata  fuerit,  evidenti- 
bu8  comprobatur  testimoniis.Nam  de  Jacob  in  Ozee 
ubi  prffimissum  est:  Et  in  fortitudine  sua  directus 
est  cum  angetOf  et  invaluit  ad  angelum,  et  confortatus 
est  (Ose,  xii),  slatim  subjunctum  est:  Flevit  et  ro^ 
gavit  eum  (ibid,).  De  Mose  vero  Psalmista  cum 
diceret,^  dixit,  subauditur  Deus ^ut  disperderet  eos, 
Btatim  Bubjunxit :  Si  non  Moses  eieclus  ejus  stetisse^ 
in  eamfraetione  in  compeetu  ejus  (Psal,  ciii).  Quid 

Pathol.  GLXyiU. 


contra  quos  ipse  dilectus  dicit  in  Canticis  :  Capite 
nobis  vulpeculns  qux  demoliunlur  nohis  vineas  :  nam 
vinea  nostra  floruit  {Cant.  ii).  Hoc  pcjus  egerunt 
vastatoresistis  quam  vastatores  illiquod  illi  palam 
dissipavcrunt,  id  est  persecuti  sunt  ;  isti  aulcm  et 
Bubdole  corruperunt,  et  interdumaperta  vi  propa- 
gines  vastaverunt.  Reddet  igitur  Dominus  superhix 
hujusce  Israel,  ricui  reddidit  superbix  illius  Jacob, 
videlicet  ut  apostolico  utamur  exemplo,  sicut  red- 
didit  eidem  Jacob  in  eo  quod  omnes  quidem  mare 
transierunt,  el  omnes  in  Mose  baplizali  sunt  in  nube 
et  in  mari  et  omncs  eamdem  cscam  spiritualem  man- 

18 


555 


RUPRRTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


556 


ducaveruntt  omnes  eumdem  potum  spiritualem  bibe-  A  cum  iniuerentur  euntem  illum   in  coelum  apostoli, 


runt ;  sed  non  in  pluribus  eorum  beneplacitum  e*l  Deo 
(/  Cor,  x),  subauditur  ul  saltem  in  illatn  terram 
ingrederentur,  quae  umbra  erat  illius  terrae  viven- 
tium,  quam  in  futuro  speramus  :  nam  prostruti 
Bunl  in  deserto.  Haec  autem  in  figura  facta  sunt 
nostri  et  csetera;  nunc  jam  sequentia  persequamur. 
Clypeus  forlium  ejus  igniius,  viri  exercitus  ejus  in 
coccineis.  Ignex  habenx  currus  in  die  prstparationis 
ejus^  et  agitatores  consopiti  sunt,  In  itineribus  con" 
turbatisunty  quadrigae  coltisae  sunl  in  ptateis,  aspe* 
ctus  eorum  quaii  lampAes,  et  quasi  futgura  discur- 
rentia.  —  Clypeus,  inquit,  forlium  ejus  ignitus,  Gujua 
ejus  ?  PutasneilliusNabucbodonosor,  qui  ascendit 
ut  disperderelillam  localem,  quamvis  magnam  Ni- 


steterunt  juxta  iltostn  vestibus  albis,  qui  et  dixerunt : 
Viri  Gatildeif  quid  statis  aspicientes  in  cmtum?  Hic 
Jesus  qui  assumptus  est  a  vobis  in  ccBlum^  sic  veniet, 
quemadmodum  vidistis  eum  euntem  in  cosium  (Act.  i). 
Sic,  inquam,  veniet,  dispersus  Niniven,  id  est  ju- 
dicuturus  hunc  raundnm.  Fortium  illorum  de  prin- 
cipibus  unus  est  Micbael,  de  quo  in  Apocalypsi, 
ubi  ascendit,  ubi  raptus  est  filius  beaiaB  mulieris  ad 
Deuro,  et  ad  tbronum  ejus,  ita  scriptum  est :  Et 
lactum  est  prcelium  magnum  in  cocto,  Michaet  et  an- 
geli  ejus  prxliabantur  cum  dracone  (Apoc,  xn),  etc. 
Horum  fortium  clypeus  verbi  Dei,  Verbum  Deusest, 
et  clypeus  utique  t^wt7tt«,quiascriptum  esiifgnitum 
etoquium  tuum  vehementer  (Psat.cxyui) ;  itemque  ad 


nivem?  Fuerit  quidem  fortium  iliius  clypeus  quo-  n  Sulomoncm  dictum  est :  Omnis  sermo  Dei  clypeus 


modocunqueignitusautsplendidus,et  viriexercitus 
ejus  vestiti  caligis  ac  ocreis  coccineis,  sive  alterius 
cujuslibetcoloris  pulchri,verumtamen Spiritus  san- 
ctu8,  spiritus  propheticus  nequaquam  ita  se  demi- 
seril,  ut  absque  respectu  myslerii  nugas  aut  vani- 
tates  ejusmodi,  clyppos  etcurrus,  aut  curruum  ha- 
bonas  et  currentes  quadrigas,  vestitus  coccineos  et 
aspeclus  virorum  fulgidos  tantopere  declamare,  et 
superventuris  saeculis,  quibus  Scripturam  prophe- 
ticarn  244perseverare  volcbat,  notificare  dignatus 
sit.  Spiritum  igitur  quocunque  vadit,  pro  posse  se- 
quamur,  et  quia  verba  Spiritus  sancli  sunt,  spiri- 
tualia  potius  in  verbis  raystiTia  rcquiramus.  For- 
tium  ejus  qui,  ut  supradictum  est,  ascendit  in 
ccelum,  Niniven,  dispersurus,  id  est  munduni  judi- 


ignitus  est  {Prov.  xxx).  Gontra  quos  ignitus  est  talis 
iste  clypeus,  nisi  contra  draconem  etangelos  ejus. 
Intolerabilisest  illisisteignitorum  clypeorumigniBy 
unde  et  exprobratur  illi  apud  Ezechielem,  ubi  sub 
nominibus  novem  lapidum  dicitur  in  eum  de  novem 
ordinibus  angelorum  :  Et  ejeci  te  de  monte  Dei,  et 
perdidi  te,  o  Cherub  protegens,  de  medio  tapidum 
iguitorum  (Ezech.  xxviii).  Porro  viros  de  quibus  ait, 
viri  exercitus  ejus  in  coccineis,  lllos  intelligimus  quia 
adjuvaniibus  forlibussive  cooperantibus  iilis,sem- 
per  invisibiliter,  aliquando  autem  etiam  Tisibiliter 
viceruntillum  draconem,sicut  ibidemscriptum  est: 
Et  ipsi  vicerunt  eum  propter  sanguinem  Agni  (Apoc, 
xii),  et  taverunt  stolas  suas  in  sanguine  Agni  {Apoe, 
vii).  Deinde  igneas  habenas  currus,  prselatoB  sive 


"^^**-"'»  *' w..; j , , ..-,. -o jr 

caturus  fortium  inquam  ejus  clypeus  ignilus  est,  et  ^  reclores   Ecclesiarum   intelligimus,  quia  videlicet 


viri  exercitus  ejus  in  coccineis^vt  ignesr  habenx  currus 
in  die  prspparationis  ejus.  Quae  sil  praeparaiio  vel 
dies  praeparationis  ejus  et  quid  praeparelur  primo 
quaerendum  est,et  deinde  caetera  melius  clurescent, 
quod  magnam  in  se  sen^um  spiritualium  conti- 
neant  majestatem.  Ouid  ergo  praeparatur,  nisi  ut 
mundus  Judicetur.  Et  quae  est  hujus  rei  praeparatio, 
nisi  Evangelii  praedicatio?  Et  quis  esjtdies  praepara- 
tionis  ejus,  nisi  totum  hoc  tempus  usque  ad  con- 
sunomationem  ssculi  ?  Denique  quantacunque  diu- 
lurnitas,quantu8cunque  numerus  annorum  sit  sicut 
tempus,  itu  et  dies  recte  dicitur,  lestante  Domino 
ipso  cum  in  prophetadicil :  Tcmpcre  accepto exaudivi 
te,  et  in  die  salutis  adjnvi  te  (Isa  xlix).  Apostolus 


sicut  babenae  regunt  currum,ita  reguloe  sive  monita 
horum  illum  regunt  currum,  de  quo  in  psalmo  scri- 
ptum  est :  Currus  Dei  flecemmillibus multiplex millia 
tittantium  (Psal.  lxvii).  Sunt  autem  babenae  igneae, 
quia  videlicet  dicta  vel  racta,Feu  omne  regnum  eo- 
rum  non  est  vel  esse  debel  sine  magno  boni  zeli 
fervore.  llli  fortes  cumignitis  clypeis.isti  viriexer» 
citus  ejus  in  cocdneis,  istae  ignse  currus  habense  in 
die  prceparationis  ejus,  subauditur,  nunquam  defl- 
ciunt  et  omnis  actio  eorum  praeparatio  est  exlunc 
usque  in  flnem  saecuIi,praeparatio  dispersionis.qua 
dispergenda  est  Ninivc,  id  esl  Judicii  quojudicandus 
est  mundus  iste.  I.nterim  namque  per  eos  Spiritus 
sanctus  arguit  mundum  de  peccato,  et  de  justitia,  et 


namque  succinit :    Ecce  nunc  tempus  acceptabite,  D  judicio  (Joan.  x\i),  et  eo  arguentc^fugiunt  mundum 


ecce  nunc  dies  salutis  (il  Cor,  vi).  Igitur  unus  idem- 
que  dies,  qui  credenti  mundo  est  dies  salutis, 
non  credenti  mundo  cst  dies  praeparationis,  et  in- 
tra  hunc  diem  prapparationis,  invenire  debemus, 
et  igneos  fortium  ejus  clypeos,  et  vestitus  viro- 
rum  ejus  coccineos  et  habenas  curruum  igneas, 
et  quadrigas  in  plateis  collisas,  et  aspectus  ful- 
gureos,  et  caetera  bellici  apparatus  insignia, 
quae  declamando  ila  inculcat,  ut  palum  sit  vel 
esse  debeat  quia  magna  agit  seria.  Fortes  ejus 
illos  hic  accipimus,  quarum  de  multitudine  duo  in 
initio  prasparationis  hnjusce,  quaDdo  ille  ascendit, 


pcriturum  hi  qui  credunt,et  qui  credere  nou  vuItGt 
inexcusabilis  mundus.Haec  esl  praeparatio  ejus.  Et 
agitatores,  inquit,  consopiti  sunt.  Agi/atores  plane 
non  ejus  caetera  sunt  ejus,  fortes  quorum  clypeus 
estignitus,dicunturet  8unteJus,i;tW^xerct7u«t>i  coc- 
cineis,  dicuntur  et  sunt  ejus,  currus  cum  igneis  ha^ 
benis,  et  tota  praeparafio  dicitur  et  est  ejus  ;  agita- 
tores  vero  nec  dicuntur,  nec  sunt  ejus.  Agitatores 
quippe  qui  sunt,  nisi  inquieti,  infesti,  injurioai  et 
contumeliosi  sive  superbi  ?  Tales  iste  non  habet, 
tales  non  ex  Deo,  sed  ex  maligno  sunt,  ex  mundo 
damQato,  ez  mundo  in  maligno  posito.  Primus  eo 


m 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  11. 


558 


teoipore  quid  egit  ille  sepedictus  Assur,  unde  sic  A  ▼ii"^  Ninivit<e,  diversa  conturbationv  in   itineribus 


nolaretur,  unde  agitaior  ipse  et  quique  similes  iili 
tgitalores  recte  dicantur.  Apud  baiam,  ubi  adven- 
tU6  eju8  prophetioa  voce  denunliatur^  inter  oa?lera 
810  de  illo  dictum  est  :  Tramierunt  cursum  {Isa.  x), 
scilicet  Afksyrii  contra  Hierusalem  properantee^et  de 
perdilione  ejus  quasi  jam  perpetrata,  nimis  certi 
niroisque  confidentes,  et  agiiabit^  inquit;  manum 
$uam  super  tnontem  fitiif  Sion^et  collem  Hierusalem 
{fbid,)  Quia  ai  hostililer  agitavit  manum  suam  ille 
Aesur  aive  Sennacherib  sibi  arridens,  loco  sancto 
irrideng,  in  se  tumide  giiscens,  contra  Deum  impro- 
vide  ludens,  recle  nimirum  notavit  eum  Spiritus 
Banclus,  ut  agitator  ipse  et  quique  Bimiles  illi  agi- 
tatorts  nominarentur.  Similes  illi  in  die  prxpara- 


etin  plateis,  quadrigis  coJlisis.  Quibus  in  itineri- 
bus,  vel  quibus  in  plateis  ?  Nimirum  in  iilis,  in 
quibus  evangelica  voce  sapienlia  clamavit,  sicut 
habemus  in  parabolis  :  Sapienlia  foris  prmiicat,  in 
plaleis,  dat  vocem  snamy  in  capile  turbarum  da- 
miiat,  ia  lorihus  porlarum  urbis  profert  verba  sua 
(Prov,  i).  Ite.m  :  ^unquid  sapicniia  non  clamilat, 
etprudentia  dat  vocem  suam  ?  In  summis  excelsisque 
verticibus  super  viam  in  mediis  semUis  stans  juxfa 
portas  civilatis  in  ipsis  foribus  loquitur  dicens  :  0 
viri,  ad  vos  clamiio  [Prov.  viii),  clc.  Ergo  non  in 
occulto,  sed  in  itineribus  ;  non  in  angulis,  sed 
plateis  cunturbati  sunt,  audita  sapientife  voce, 
audito  Evangelio,  in  quo  revelatur,  ait   Apostolus, 


iionis  huiuscef  de  qua  secundum  huno  prophetam  n  ira  Dei  de  casiOt  super  omnem  impietatem^  et  inju- 

»  •  *  1  A      ^T  •  •  *  J  A ^^  A   '  M   *  *  *  M.        M  W\        ••  ••  ••-•  f." 


loquimur,  dum  praeparatur,  ut  Ninive,  id  est^mun- 
dus  judicetur,  similes,  inquam,  agitatores  fuere 
Nero,DiocletiaDus,Maximianu8  etcsteri  quicunque 
contrn  Evangelium  preeparationishujus  semetipsos 
agitaverunt,  plenidiabolico  spiritu,et  ecce  roft^opf/i 
ninl.  Quid  est  consopili  ?  Mortui  sunt.  Nonne  et 
illi  viri  pulchri,  viri  exercitus  ascensoris  cceli,  qui 
vieemnl  draconemy  ut  supradictum  est,  propter  san^ 
guinem  agni  {Apoc.  xii),  et  propter  verbum  testimo- 
nii  8ui,  et  idcirco  sunt  in  coccineis  ?Nonne,inquam, 
et  illi  8unt  mortui  ?  Sunt  quidem  mortui,  sed  non 
conBopiti.  Namelsi  mundo  mortui  sunt,Deo  Tivunt, 
el  in  castriB  regis  sui,  regis  viventium  nunc  quoque 
militiiDt,  non  minus  quam  viventes  in  carne  mili- 
taverunt.Planeatque  indubiianter  miromodocum. 


stitiam  eorum^  qui  veritalem  Dei  in  injustilia  deti- 
nent  {Hom,  i).  Conturbati  et  commoti  sunt^  tremor 
apprehendit  eos  {PsaL  xlvii),  audientes  aliam  et 
meiiorem  csse  civitatem,  quam  suam  Niniven, 
aliud  sseculum  essequam  saeculum  prsesons,  et  hoc 
Judicandnm  esse  per  ignem.  Ibi  dolores  ul  partU" 
rientis  {ibid,)^  ibi,  inquam,  id  est  in  illa  contnr- 
balione,  in  i!lo  tremore,  dolor  non  slne  Iructu, 
vicut  Don  sine  frtjctu  dulor  est  parturientis.  Multi 
enim  audientes  quid  prspareiur  Ninive,  id  est 
mundo  huic,  ita  conturbati  sunt  utcontristarentur 
ad  poeniteniiam,  et  ita  tremuerunt  ut  cito  quaere- 
rent  quomodo  possent  fugere  a  ventura  ira.et  eva- 
dere  iilud  jadicium.  Alii  autem  qui  increduii  fue- 
runt,  ita  conturbati  sunt  et  ita  commoti  sunt  ut 


depoBita  carne,  sintin  alio  saeculo,  prsesentes  nobis  ^  irati  seipsos  dirigerent  et  exagilarent,  contra  hoo 


Bunt,  et  meritis  regunt,  virtutibus  augenl  residuum 
exercitam  peregrinantem  adhuc  in  hoc  saeculo.  At 
illi  agitatores,  et  Deo  morlui  sunt,  et  huic  sfficulo 
jam  non  vivunt,  viventibusqoenec  obesse  necpro- 
deBBe  possant  aut  poteruot ;  etidcirco  verum  est 
dicere,  quia  eonsopiti  sunt,  id  cst  profundo  somno 
mortis  sepulti  sunt,  unde,  donec  ccelum  atteratur, 
non  evigilabunt,  nullumque  deincepa  fortibusillis, 
viris  liliBBupradictis,  curruivel  habenis  Domini  fa- 
cient  obstaculnm  sive  impedimeotum.  Consopitif 
inqnam,  suni  inter  agendum,  sive  dum  agitur  id 
qnod  8equitur:/n  ilineribus  conturbati  sunt.quadrigas 
eotlisx  suni  inplafeisaspectus  earum  quasi  lampades 
lulgura  discurrentia,   Fueril,  ut  jam   dictum   est, 


magnae  prseparutionis  Evungelium,  unde  et  paulo 
ante  agitalores  nominati  sunt.  Quaeporro  vei  cujus 
quadrigx  coilisx  sunt  in  plaieis  f  Utique  quadrige 
Aminadab,  quod  interpretatur  sponianeus  populi 
mei,  IsteAminadabCbristusest,  et  hujus  quadrige 
coliisflB  sunt  in  plateis,  occurrentes  occurrentibus 
sibi  quadrigis  superbi  hujus  saeculi,  de  qualibus 
in  Zacharia  dicit  :  Ipse  pauper^  et  ascendens  super 
asinamt  ei  putlum  filium  asinx  ;  et  dispergam  qua- 
drigam  ex  Ephraim,  et  equum  de  Hierusatem,  ei 
dissipabilur  arcus  betli  {Z'ich.  ix).  Qua^irigae  Ami- 
nudab  quatuor  sunt  Evan^'elia,  de  quibus  nobis 
contra  Niniven,  quatuor  magna  prfledicantur  sa- 
cramenta  :  incarnatio  ipsius  Aminadab,  cujus  fa- 


exercituB  iile  Ghaldaicus  contra  Niniven  tam  velox  D  cies,  faciesest  honiinis  ;passiopjusdem,  quae  facies 


tam  properans,  tamque  pomposus  quadrigis  con- 
correntibuB  tam  multis,  nt  prae  multitudine  viam 
inventre  non  possent,  atque  inter  se  collide- 
rentur  945  in  plateis,  et  aspectus  Babyloniorum 
ita  fuigurei,  aut  nescio  quo  lumine  luminosi,  ut 
ante  viBU  adversarioB  terrerent  quam  mucrone  pro* 
Btemerent,  nobie  tamen  exabundanti  est,  nt  huic 
Bensui  litterali  immoremur,  potiuB  spiritum  se- 
qoamor  et  poet  ipsum  curramus.  In  hae  die  praB- 
parationiB  iudicii,  quo  judicandus  mundns  est, 
eojoB  illa  Nioive  et  pars  fuit,  et  typum  gessit,  io 
h%c,  inqoami  die  praparationiB  conturbati  Bunt 


est  vituli ;  resurrectio  ipsius.quae  facies  estleonis, 
ascensio  ejusdem,  quje  lacies  est  aquilie  volantis. 
Magna  ibi  conturbatio,  quia  magna  quadrigarum 
collisio.  Qui  bene  conturbati  sunt,  qui  ad  pceni- 
tentiam  conlristuti  sunt,  per  collisionem  quadri- 
garum  confitentur,  et  satisfaciunt  quod  in  illa  col- 
lieione  fuerunt  ;  non  per  malitiam,  sed  per  igno- 
rantiam.  Dicit  enim  quilibet  illorum,  puta  Saulus, 
sive  quispiam  alius,  prius  adversarius,  posteacor- 
rectus  et  fidelis  quadrigarum  socius.  yescivi^anima 
meaconturbavilmepropterquadrigasAminadab{Cant. 
vi).  Nescivi^  et  ignorans  feci,  ignorans  in  increduli 


859 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


860 


tatn  obstiti.cum  rcpente  vldissetnquadrigas  Araina-  A  ^^  iQ  sepuloro  convecli   fuerint   apostoli  sive  mar- 


dab;nuncautfcm,con3idcratadignitate  quadrigarum 
ejus,  conlurbavit  me  aniina  mea,  sana  contri- 
tioncs  eju8,  o  Aminadab.  Quam  pulcbraB  quadrigae ! 
quam  sp!endida3  aurig(e  1  Aspecltu^  inquit,  eorum 
quasi  lampadeSf  et  quasi  fulgura  diicurrenfia.  Et 
apud  Ezecbielem  similiter  babes  :  Et  aspeclus 
eorum  quasi  carbonum  ignis  ardentium,  quasi  aspe- 
ctus  lampadunm,  Hxc  erat  visio  discurrens  in  me- 
dio  animalium,  splendor  ignis,  ei  de  igne  fulgur 
egrcdicns  (Ezccli,  i).  Ubi  quadrig»  collis»  sunt, 
ibi  faciessiveaapeclus  eorum,scilicelEvangeliorum 
sive  evangclizantium  quasi  tampades  et  qunsi  fulgura 
discurrcntia,  Lampades  illuminant,  fulgura  terrent. 
Sic  isti  habentes  virtules,  sive  virtutum  operatio- 


tyres,  utique  fortes  sui,  ita  recordabitur  eorum  ut 
faciateosviveatihus  cooperari,  et  sermonem  eorum 
confirmare  eequentibussignis.Ejusmodi  recordatio, 
ut  lectorem  amplius  delectet,  fietsecundum  mysti* 
cum  exemplum  illiusSamson  fortissimi.  Gum  Phi- 
listiim  vociferantes  occurrissent  ei,  irruente  in  se 
Spiritu  Domini  inventam  mazillam,  id  est,  mandi- 
bulam  asini,  qusB  Jacebat,  arripiens,  interfecit  in 
ea  miile  viros,  et  cum  sitiret  valde,  aperuit  Do- 
minus  molarem  dentem  in  maxilla  asini,  quam  de 
manu  projecerat,  et  egressaB  sunt  ex  eo  aquffijqoi- 
bus  baustis  refocillavit  spiritum  et  vires  recepit 
(Judic,  xv).  Secundum  banc  similitudinem  recor- 
datus   est  isle  fortium  tuorum,  qul   et  secundum 


nem  babentes,  sicut  inpsalmoscriptumest :  Oomt-  j^  carnem  inflrmi  et  ignobiles,  at  secundum  spiritum 


nus  dabit  verbum  evangelizantibus  virtutes  muttas 
[Psal.  Lxvii),  dum  prxdicant  ubique,  Domino  coope- 
rante  et  sermonem  confirmnnte  sequentibus  signis 
{Marc.  XVI).  mentes  hominuro  et  du  cojjnitione  veri- 
ratis  illuminant,etde  miraculisadaudicnduin  alque 
credendum  magis  excitant,  et  recte  futgura  dixit 
discurrentia,q\i\B,  non  in  una  tantum  mundi  parte, 
sed  pcrmunduni  universum  visa,et  aodita  sunt  prs- 
dicationis  evangelicae  miracula.  Sequitur  : 

Recordabitur  fortium  suorum.  0"'»  recordabitur 
fortium  suorum  ?  Recordabitur  Ninive,  recorda- 
bitur  mundus,  et  verbi  gratia,  Roroa,  quae  tunc 
erat  mundi  caput,  quando  primum  quadrigarum 
hujuscemodi    coliisio,    sive  coilisionis   fragor   in 


fortes  et  nobiles  fuerunt,  et  ita  fortes  in  manu 
Ghristi  forlissimi,  ut  com  paucis  illis  ila  commi- 
nuerbt  fortitudinem  sfficuli,  946  sicut  ille  Samson 
dclevit  mille  viros  in  mandibula  asini.  Ubi  illos  pro- 
jecil  aul  projecisse  visus  est,  quia  permisit  occidi, 
quasi  curam  illorum  negligeret,  tunc  valde  sitivit 
ipsc,  id  est  Ecclesia  qu<B  esl  corpus  ejus,  el  timuit 
incidere  in  manus  inimicorum,  id  est  infidelium, 
contra  quos  ilii  dum  viverent,  verbo  et  opere  ma- 
gnum  erant  flrm&mentum.  Sic  aperuitDominusse- 
pulcra  eorum,  ut  crebra  prodirentfluenta  miracu- 
lorum  unde  Ecclesia  spiritum  refocillavit,  et  vires 
recepit,  ut  constanter  dicere  possit^Christum  Deum 
8Uum,Deum  non  esse  mortuorum  sedvivorum  (Marc. 
xii),  et  quia  fortes  sui  omnes  illi  vivunt  tunc  et  me- 


plateis  est  auditua.  Kortes  ejus    multi  fuerant.  ut  C  lius,  quando  mundo  mortui  sunt.  RuentigitHT,  ait» 


puta  Torquali,  Gorvini,  Gornelii,  Bcipiones  sive 
Africani^GffisarcssiveAugusti.  Ejusmodi/^or/ium  re- 
cordabitur,  inquit,  et  sic  facium  est.  Nam  in  dc- 
rogationem  Christiana;  pacis,  in  contcmptum  evan- 
gelicffi  gratiffl  quoties  commemorati  sunt  fortium 
Buorum  multiplices  triumphi,  de  toto  mundo,  de 
Europa,  Africa,  alque  Asia  concelebrati,  propitiis 
ut  aiebaut,  dii8sui8,quorum  opitulatione,  quoniam 
florebat  religio  cultusque  in  temphs,  provecta  et 
dilatata  est  magnitudo  Romani  imperii.  Nunc  au- 
tem  aitibanl,  ct  in  plateis  queruli  declamabant, 
pluvia  desii,  causa  Ghristiaui.  Irali  sunt  dii,  pro- 
pterca  insur^unt  Britones,sivcDani  repugnantjmo 
impugnant  Germani,  jussa  contemnunl  Alani.Ejus- 


in  itineribussuisilW  fortiumsuorum  recordati,quia 
recordabitureiisiefortiumsuorum  recordatione  bona 
et  eflicaci,  ut  probet  quod  illorum  vana  fuerit,  et 
storum  vera  fortitudo,  cumquibus  Niniven,  id  est 
mundum,  ipse  judicabit  secundum  veritatem  prae- 
euntis  bujus  sfflpedicts  prsparationis.  Uafietquod 
sequitur  :  Vetociter  ascendent  muroi  ejus,  et  praepa- 
rabitur  umbraculum.  Portae  fluviorum  apertae  et 
temptum  ad  solum  dirutum  est^  et  miles  captivus 
abductus  estf  et  anciltx  minabantur^  gementes  ut 
cotumbae^  et  murmurantes  in  cordibiu  suis.  Litteralis 
sensus  de  subversione  ilJius  Ninive  manifestus  est 
quod  velociter  muros  ejus  Chaldffli  ascenderint,  et 
propter  obsidionem  longissimam   ad  depellendos 


modirecordationcmundusr^core/a^tVur,  ait,  fortium  D  fflstus  umbraculasibi  praeparaverint,  et  quod  aper- 


suorum,  quod  vidclicetfortes  fuerunt,  non  babentes 
Dcum  Ghristum,  aut  nomen  Ghristianum,  et  si 
fuissent  bodiefortes  illi,  nonauderet  quisquam  in- 
ferre  nomen  istud  auribus  eorum.  Sed  audi  quod 
sequitur  :  Et  ruent  in  itineribus  suis.  Vane  recor- 
dabitur  eo  modo  fortium  suorum  muodus  ;  nam 
quicunque  sic  recordali  fucrint,  ruent  in  reti- 
bus  suis,  ruent  ut  mendaces  et  verilate  oppressi. 
Nam  econtra  fortium  suorum  recordabitur  et  ipse 
ascensor  cceli,  et  efficaciter  eorum  recordabitur, 
ul  eorum  recordatio  multum  prosit.  Postquam  for- 
tes  8ui  prfflsenti  vita  ezceBBerint,  postquam  occisi 


tis  porlis  Ninive,  qus  instar  fluminum  habebat  ci- 
vium  mullitudinem,  ingressus  hostis,  ut  forum  aut 
ffldes  forenses.ita  diruerit  et  templum,et  quod  miles 
captivusabductus  sitin  BabyIonem,et  quodancille, 
id  estpermetapboramminores  urbes.vel  certecap- 
tivffl  muiieres  minalae  sunt  ante  ora  vlctorum,tan- 
tusque  terror  fuerit  ut  ne  in  singultus  quldem  et 
ulutatum  erumperet  dolor,  sed  inlra  ae  tacite  ge- 
merent,  et  obscuro  murmure  devorarent  lacrymas 
in  morem  muscitantium  columbarum.Sed  in  bello 
hominum,  ut  erant  Babylonii  contra  Asayrios^post- 
quam  velooiter  asoenderunt  muros,  ad  quid  illis 


Ml 


OOMMENT.  IN  XII  PROPB.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  II. 


569 


praparari  umbraculum  ?  Nam  qui  obsiderent^tan- 
diu  neceBsarium  babentad  depellendos  aestus  um- 
braculum  sibi  comparari,  donec  murossiveascen* 

dendo,  sive  irruendo  invadere  pospunt.  Ergo  viri 
ezercitus  ascensorescceli,  vtW  qui  ut  supradictum 
est,  eunt  in  coccineu^  ipsi  sunt  qui  vplociter  muros 
Ninive  ascenderunt,  el  post  eos  nobis  prffiparatum 
est  umbraculum.  Manifestius  dicendum  martyres 
sancti,  apostoli  sancti.  Martyres,  inquam,  sancti, 
Manctorum  apostolorum  fijii,  ipsisuntqui  velociter 

ascenderunt  muros  Ninive,  quando  nonduiE  erant 
aperts  fluviorum  portae,  quod  tactum  est  poslroo- 
dum  sicut  protinus  sequitur :  Porras /luvio;  um  ap^/d? 
iuni.  ClausaB  erantports  fluviorum,  ports  populo- 
ruro,  portae  quas  posuerant,  quas  clauseranl  bujus 
roundi  principes,  reges  et  tyranni,  Cesares  atque 
imperatores^  ut  fluviis,  id  esl  populis  ad  vias  Evan- 
gelii  quadrigas,  quse  collidebantur  in  plateis,  ezire 
non  liceret.  Edicta  pendcbant,  leges  et  proscriptio- 
nes  in  labulis  Ipublicis  propoeitae  erant,  ut  si  quis 
ad  evangelicam  fldemexiretnomenque  Christianum 
susciperet,  capitaiem  aut  aliam  quamlibet  subiret 
mortis  sententiam.  Haec  erat  clausura  fluviorum. 
id  est  populorum,  h&e  portae  non  aperts,ct  bi  ferrei 
▼ectes  portarani.  Non  exspectaverunt  viri  ezercitus 
Domini,  viri  nominati  etinclyti,  utportae  fluviorum 
sese  aperirent,  ut  principcs  populorum  conGtendi 
vel  annuntiandi  Christum^Iicentiam  darent.  Velo- 
citer  muros  Ninive  ascenderunt,  constanter  prin- 
cipum  sseculi  leges  supergressi  sunt,  et  Cbristi 
Domen  ultro  intulerunt,  non  ignorantes  negotiuro 
istud  corporibussuisfore  pericuIo8um,imo  praeop- 
tantes  cum  dispendio  corporum  facerelucrum  ani- 
marum.  Acceudentes  comprebensi  sunt,  tenti  sunt^ 
ante  reges  et  judices  adducti  steterunt,  accusati 
Donnpgaverunt,  interrogati  Christum  confessi  sunl, 
diversis  poenis  afflicti,  diversis  niortibus  addicti, 
Donnulli  etiam  assati  gratias  egcrunt  (//  Cor.  xi). 
Magnus  ibi  solis  aestus,  sod  el  prxparabiiur^  in- 
quit,  umbraculum,  Compositis  namque,  ul  supra 
jam  dictum  est,  agitatoribus  illis,  interdum  refri- 
gescebat  aesius  persecutionis.  Ksempli  gratia,  ut 
contigit  Diocletano  de  regno  ejecto,  et  Mazimiano 
mortuo.  Annuntio  vobis,  ait  moriens  martyr  in- 
aignis,  pacem  Ecclesiae  Cbristi  redditam,  Diocle- 
tianode  regoo  ejecto,  et  Mazimiano  bodie  mortuo. 
Hoc  erat  prseparari  umbraculum,  quod  non  dimit- 
tebat  eos  tentari  supra  id  quod  poterant,veI  diutius 
quam  poterant,  sed  faciebat  etiani  cum  tentatione 
proventum  ut  possent  su&tinere.  Quid  multa  ?  Im- 
perante  Spiritu  sancto  ac  dicente  :  Tollite  portas, 
principeSf  vesiras^  $t  elevamini  portas  se/ernates,  et 
introibit  rcx  gloriae  (Psal.  zziii),  tandeiu  potta) 
fluviorum  aperix  sunt,  et  templum  ad  solum  di- 
rutum  est.  Portic,  inquam,  fluviorum  apertss  sunt, 
id  est  leges  principum  deletae  sunt,  mortuis  prin- 
cipum  dolbtae  sunt,  mortuis  principibus,  qui  illas 
contra  nomen  GLristiaDum  scripseruot,  et  elevaloe 


A  sunt  portae  «ternales,  portse  bonse,  justse  lege8,pcr 
quas  rex  gloriae  Cbristus  inlroiref,  piorum  prin- 
cipum  legcs,  Cbristianorum  imperatorum  sanctio- 
nes.  Itaque  templnm  ad  solum  dirutum  esty  idolo- 
latriae  cnltus  destructus  esl.  Portis  enim  apertis» 
eruperunt  fluvii,  mnlis  legibus  remotis  meliori- 
busquo  dalis,  quee  non  probiberent,  imo  pra*di- 
carent  ChriBtum  coli,  certatimque  ad  fldem  ron- 
iluzerunt  populi,  et  ita  desertus  estadulter  Jnpitcr 
ouro  Junone  et  Venere,  et  omni  sua  turpi  progenie, 
ettempladestructaautin  Christi  Kcclesias  conversa 
sunt.  Tunc  miles  cuptivus  abductus  est  abduclione 
bona,  oaptivitate  beata,  ut  qui  liber  justitise  fuerat, 
et  huic  Ninivae,  id  est  huio  mundo,  imo  et  diabolo 
militaverat,  servus  justitiae  fieret  {Rom,  \i),  et  Deo 

n  creatori  suo  militaret.  Et  ancitlas  ejus  minabantur, 
id  est  humiles  sive  ignobiles  saeculi,  unte  cnrrum 
Bupradictum  boni  caplivaloris  Christi  ducebantur. 
De  qualibus  Apostolus  :  QusBy  inquit,  stulta  sunt 
mundi  elegit  Deus^  ei  quae  non  suni^  ut  ea  qux  suntj 
destrueret  (I  Cor.  i).  Non  hoc  dicitur,quod  ita  elege- 
rit  ignobiles  utnolleteligere  nobiles:  nam  ei  miles 
captiims  abUuctus  estt  ei  ancillae  ejus  minabantur, 
id  est  nobiles  pariter  atque  ignobilcs  absque  ac- 
ceptione  personarum  victoris  Christi  seivitio  sub- 
jiciebantur  ;  sod  hoc  dicit  Apostolus,  quod  in  initio 
Evangelii  non  prius  nobilia,  sed  ignobilia  Deus 
elegit  {ibid.),  Cur  boc  ?  Ut  non  glorietur  omnis  caru 
in  conspectu  ejus,  quod  utique  futurum  erat,  si  no- 
biles  prius  vocati^  el  per  eos  ignobileeadChristifl- 
dem  fuissent  adducti. 

^  Quod  protinus  subjungit,  gementes  ut  columbse, 
murmurantes  in  cordtbus  suis^  tam  de  milite  quam 
de  ancillis,  id  est  t^m  de  nobilibus  quam  de  igno- 
bilibus  debet  intelligi.  Quid  autem  genunteSf  unde 
murmurantes  ?  Non  utique  quod  caplivi  abducti 
sunt  vel  quod  minentur  ante  currum  triumpha- 
toris  hujusmodi,  sed  inde  gementes  quod  ab  isto 
Domino  sibi  incoguito  liberi,  et  Ninive,  hoc  est 
mundi  hujus  servi  fuerunt,  et  super  hoc  mur* 
murantes  in  cordibus  suis,  id  est  semetipsos  re- 
prchendcntds  in  conscientiissuis.  Murmurare  nam- 
que  interdum  in  bono  accipitur,  ut  illic  :  Ipsi 
dispergeniur  ad  manducandumy  si  vero  non  fue- 
rint  saturaii,  et  murmurabunt  {Psal,  lviii).  Quod 
541  est  dicero  :  Ipsi  qui  conversi  eruniy  dispergen" 

D  tur  ad  manducandum,  id  est  alios  praedicatione  sua 
sibi  incorporandum^  et  si  non  /uerint  saturatiy  hoo 
■est  si  praedicalio  eorumnonfruclincavcrit  conque- 
rentur  et  dulebunt.  Itaque  et  hic  cum  dicii, gemenfes 
ut  cotumbae,  murmurantes  in  cordihis  suis^  sic  recte 
intelligitur  ac  &i  diceret,  conquerentes  ac  dolentes 
de  peccatis  praeteritis,  et  semetip8as,ut  dictumest, 
reprebendentes  inconscientiissuis.Nam  licetgratia 
victoris,  et  triumphatoris  ducentis  eos,non  ignorent 
ee  CBse  salvatos,  non  tamen  obliviscuntur  quales 
fuerint,et  super  hoc  dolere  et  conqucri  non  deslnunl 
in  cordibus  suis,  exempli  gratia,  ut  ille  qui  rJizit, 
imo  hodieque  confltetur  et  dicil :  Ego  sum  minimus 


563 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


B64 


apostolorum^  gui  non  sum  dignus  vocari  apostolus,  A  hic  remanent,  et  non  eos  morientes  sequuntur, 


qmniam  perseculus  sum  Ecclenam  Doi{l  Cor,  tlv). 
Iiem  :  Qui  prius  fui  blasphemus,  elpersecutor^etcon' 
tuoieliosus ;  sed  misericordiam  conseiutus  5«m,  quia 
ignorans  feciin  incredulitate  (I  Tim,  i).  Pro  hujusmodi 
recte  dicunlurgeraentes,  non  ulcunquesedgfemen- 
tesut  co/umfra?.Columbanamque  gemitum  pro  cantu 
habet,  et  islis  ita  gemcre  valdo  dulce  est,  ita  ut 
quandooanuntquidpiaminlaudem  caplivatorissui. 
Verbi  pratia,  ut  illud  :  Ascctidisti  in  £i//ttm,  caspisti 
captivitatem  {Psat,  lxvii),  sive  juxta  aliam  transla- 
tionem  :  Ascendens  in  altumt  ^aptivitam  duxit  capti' 
vitatem  {Efjhes.  iv).  Quando,  inquam,  taie  quid  ca- 
nunt,  tuno  demum  se  legitime  cecinisse  sciant, 
quaodo  voces  canentium  singultus  animae  volentl 


juxta  illud  :  Quoniam  cum  interierit  dives  homPynon 

sumet  omnia,  neque  dcscendet  cum  eo  gloria  eju$ 

(PsaL  xLviii).  Hic,  inquam,  remanet :  ipsi  vero  fu* 

gerunt.  Quid  est,  fugerunt  ?  Gito  mortui  sunl.  StultCf 

inquii  Deu8f  hacnocte  repetunt  animam  tuam  abs  te^ 

qu3S  autem  prseparasU  cujus  erunt  (Luc,  xii)  ?  Ele* 

gant  brevitatem  vilae  hominis,  sanctus  Bcripturffi 

Spiritus  tugam  nominare  consuevit,  ut  iiiic  :  Qui^ 

videlicet  bomo,  quasi  flos  egreditur  et  conteriturf  et 

fugit  velut  umbra  {Job.  xiv).  Item  :  Dei  meivelocio- 

res  fuerunt  cursores^  fugerunt  et  non  vtderunt  bonum 

(Job  ix).  Multum  ergo  aquse  Ninivc  infideles^sunt, 

qu8B  non  sequuntur  amalorem  suum.    Econtra  de 

aquis  bonis,  qusB  non  piscinarum  sive  cisternarum, 


nimisque  uitronei,crebrointercipiunt,  et  deoculis  jj  sed  fontium  vivenles  aqu®  sunt.  Nimirum  con&tat. 


lacrymas  eliciunt.  Ibi  sunt  gemitussimilesgemili- 
bus  columbas,  qus  nescit  nisi  gemendo  canere  vel 
canendo  gemere,  tamtiue  dulce  est  hoc  etsuave,  ut 
Psalmista  testalur:  Fuerunt :  inquiens,  mihilacry^ 
mas  mexpanes  die  ac  nocte  {Psal.  xli).  UbitaliB  vel 
talitercaptivilasabductaest^qualis  remanet  Ninive? 
Ait :  Et  Ninive  quasi  piscina  aquamm  aqux  ejus, 
ipsi  vero  fugerunt,  StatCt  state,  et  non  est  qui  reverta- 
tur,  Diripite  aurum^diripite  argentum,  et  non  est  finii 
divitiarum  prae  omnibus  vasis  desiderabitibu$,}ABiGti 
cietera  quae  sequuntur,  quae  contra  Niniven  dicun*- 
tur,  talia  Bunt,  ut  recte  dictum  intelligas  in  titulo 
prophetiflB  :  Onu$  Onus  Mnive,  quippe  est  .Vimi;^,  id 
estcondemnatio multitudinis  univers8Q,multitu(Jini8 
innumersB,  cujus  quanlitatis    comparatione  pauci 


quia  fideles  sunt.  Siquidem  possessorem  siveama- 
torem  suum  non  reiinquunt  morieotem,8ed  cum  eo 
vadunt  etsequuntur  eum  ad  excclsa^etibi  transeun- 
tem.  IstCy  inquit  alius  prophetam  excetsa  habitabit^ 
munimenta  saxorum  sublimiias  ejus,  panis  ei$  datu$ 
est  aquas  ejus  fideles  $unt  {Isa,  xxxiii).  Miro  autem 
modo  quiadixerat,  t/i^i  vero  fugerunt,  id  est  veloci- 
ter  nudi  etnihil  secum  portantes  de  hac  vita  transie- 
runt  miro,  inquam,  modo  et  cum  hostili  irrisione 
inclamat  eis  dicens  :  State,  state,  diripite  aurum^ 
diripite  argentum,  Quanta  enim  etquam  hostilisir- 
risio  est  taliter  fugientibus,quos  turbo  mortis  nimie 
invitos  abripit,  inclamare  ?  5/a/e,  state^  et  quando 
acerbius  est  dicere,  diripiie  aurumet  diripite  argeu" 
/umquam  dicere  diripuistis  aurum,  diripuistis  ar- 


,  ^-j —  -1 _    _      ^  ^  ^ — j, ,  — , 

sunt,  qui  supradicto  modo  de  Ninive  exieruntvel  ^  gcntum.  Licet  hocetiam  satisacerbum  sitdicere  in 


exeunt,  qui  mundum  damnatum  et  extrenio  judicio 
damnandum  reliquerunt  aul  relinquunt.Qualisesti 
qualis  remanet,  qualis  Invenienda  et  judicandaest 
istaNinive  ?  Quasi  piscina  aguarum^inquit.Aquarum 
nomine  quanquam  populi  solent  intelligi,  tamen 
quoniam  sequitur,  et  non  est  flnis  divitiarum,com- 
modiusinteiligituraffluentiarorum.CuIpaturNinive, 
culpatur  mundus,  ct  Ninive  cupiditatis  arguitur, 
dum  dicitur,  quasi  piscina  aquarum^  id  est  insatia- 
bile  receptaculum  divitiarum,propterquas  contem- 
psit  Deum.  Aquspf  inquit,  ejus,  Quid  aqux  ejus  ? 
Eclipsim,  id  est  defeotionem  dictionis  fecissevide- 
tur.  Eolipsim  namquedicuntgrammatici  defectum 
dictionis,  in  quo  necessaria  verba  desunt,  ut  cui 


tali  fuga  eorum.  State,  5/a/^,  inquit,  statimque  sub- 
jungit  :  Et  non  est  qui  reverfatur,  Diripite,  ait,  at/- 
rum,  diripite  argentum^  statimque  adnectit :  £/ noii 
est  finis  divitiarum  prae  omnibus  vasis  desiderabili- 
^U5,  quibus  verbis  insatiabiliseorum  fuisseavaritia 
declamatur.  Multum  vehemens  et  nmne  rhetorum 
sfficularium  grandiloquium  excedens^estista  redar- 
gutio,quasub  nomine  Ninive  Spiritussanctus  san- 
clorum  Paracletus  in  isto  sui  nominis  prophetare- 
darguitmundum  de  peccato,  adhucaddens  :  Dissi* 
paia  et  scissa  ei  dilaceratay  et  cor  tabe$cens,  et  di^" 
solutio  genuumy  etdefectio  in  cunctis  renibus,  ti  faciet 
omnium  sicut  nigredo  oUx.  Parum  erat  arguere  de 
solo  avaritias  peccato,  nisi  et  de  universitate  malo- 


pharetra  de  auro.  Deest  enim  etat.  HaBC  in  divinis  D  rum  argueret,  quorum  utique  avaritia  radix  est. 


sermonibus  non  inusitata  est,  utin  Psalmo  :  Quia 
neque  ab  Oriente,  neque  ab  Occidentey  neque  a  deser^ 
ti$  montibu$  (P$aL  lxxiv).  Deest  enim,  patet  loous 
eiTugii.  Et  in  Evangelio  :  Si  ergo  videriti$  Filium 
hominis  ascendentem,  ubi  erat  prius  {Joan,  vi),  ita  et 
bic,  cum  dicit,  atque  ejus,  necessaria  verbadesunt, 
qu8B  ejusmodi  esse  debeant,  colligitur  ex  eo  quod 
sequitur  ilpsiverofugerunt,  per  hoc  namquedatur 
intelligi,  quod  dicere  veiit,  quia  aquae  Ninive,  id 
estdivitiaBimpiorumetgloriasive  voluptateseorum, 
omne  quodin  mundo  est,  concupiscentia  carni8,et 
concupiscentia  oculorum,  cunota  que  sub  soleeunt 


Septem  namque  diclionibusgrandisonis,  quo  videli- 
cet  numero  universitas  designari  solet.mala  omnia 
quflB  avaritiam  consequuntur,  et  quorum  ipsa  radix 
est,  vehementer  declamat.  Primo  diciteam  dissipa- 
tam,  seoundo  scissam,  tertio  dilaceratam,  quarto 
contabescens,  quinto  dissolutionem  genuum,8exto 
defectionem  in  cunctis  renibus,  septimofaciesom- 
nium  esse  sicutnigredinem  ollaB.  Dissipata  enim  esi 
in  constanti  actione,  scissa  tam  sectarum  quam 
odiorum  contrarietate,  dilacerala  rapinarum  etcae- 
dium  mutuarum  assiduitate,  et  cor  tabescens  moe- 
rore  invidias,  dissoluta  babens  genua  dissolutione 


565 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  II. 


556 


diffidentiae,  derectionem  in  renibus  cunctis,  ita  ut  X  leonU,et  nonest  qui  exterreat.  Leo  cepit  sufficienter 

catulis  sui5,et  necavit  teoenis  suis,  et  implevit  praida 
speluncas  suas.et  cubile  sum  rapina,  Juxta  liiteram 
dpNinive  dioitur,  quod  habitaculum  regum  fueril 
aula  nobiIium,ad  quam  perrexit  leo  rex  Babylonis, 
id  est  Nabuchodonosor,  et  catulus  leonis  subreguli 
quique  ejus,  et  non  fuit  qui  eis  resisteret.  Secun- 
dum  anagogen  de  leone  qui  ad  istum  nundum  ve- 
nit,quod  senliraus  scrupulose  dic:rau8;quia  videli- 
cetcum  ieonerahuncdiabolura  nogirimajores  inte- 
lexerunl,nos  illura  ieonera^nosijlura  catulum  leonig 
iutelligi  prfleo()tarau8,de  quo  patriarcha  JacobiCci- 
/w/us,inquit,  leonis  Juda,  ad  prsedam,  filimi,  ascen» 
disti;requie$cens  accubuiui  teo.et  quasi  tesena.  Quts 
susvitabit  eum  {Gen.    xlix)  ?  Nani  Iste  solus  revera 


nulla  sit  virtuscontinentiae.  Quantum  enim  in  su- 
perbia  tumuit,lanlum  inlibidinem  fluxit.Quod  ulti- 
mum  posuit,etfacies  omnium  sicut  nigredo  ollffi, 
idemest  ac  si  diceret,omnes  diabolo  similes  exisle- 
re.  Nam  aJ  Jercraiam  loquitur  Dominus  :  Quid  tu 
videsfEl  dixi,  inqiiit  ;  Ollam  succensam  ego  viifeo, 
et  faciem  tjus  a  facie  aguitonis.  Et  dixit  Dominus 
9-iS  ad  me  :  Ab  aquilone  pandetur  malum  ^uper 
omnes  habitatores  terrx  (Jer.  i).  Olla  succensa  ab 
ipso  incendio  jugera  retinet  nigredinem,  longe  ni- 
miumque  dissimilis  auro  vel  argento,  quod  ex  in- 
cendio  majorem  et  magislucidara  reportat  purita» 
tcm.Ita  diabolus  et  (otacivitas  ejus,  totus  hic  mun^^ 
dus  in  maligno   positus  (/  Joan.  v),  da   ipsis  malis 


suis  pejor  eflicitur,  multum  dissimilis  civitati  Dei,  «  illeleo  est.quem  non  est  qui  exterreat  ;  et  iste  im- 


quaB  tunc  pulchrior  apparet,quando  excoquiturigne 
tribulationis  instar  auri  vel  argenti,  quud,  ut  Jam 
dictum  e3t,probatum  per  ignem  amplius  enitescit. 
Quis  dinuraerarc  possit  calaraitates  mundi  raiseri, 
quas  isti  paucis,id  estseptera  dictiooibusdeclama- 
vit?Sunt  bisloria},  libri  U^guntur  divinietsaeculares, 
mala  haec  recensente8,maloriimque  causas  quatuor 
animi  passiunes,doIorem  sive  tristitiam,  timorera^ 
gaudiura,  spera.  Ex  istis  quatuor  passionibus,  ut 
ipsi  quuques:cculares  sentiunt,mala  hujus  mundi 
oriuntur,  quas  videiicetpassionescongruis  hic  de- 
scriptionibus  insinuarijdumprsemissis  malisdicen- 
dOjdissipata  et  scissa  el  ditacerata,  subjungit  qua- 
tuor  htBCiEt  cor  tabescens,  et  dissolutio  genuum^  ei 


ptevit  prasda  sptlvncas  suas,  et  cubite  suum  rapina^ 
quia  ad  paoedam,  inquit,/i«  mi,ascendisti,ei  ipsede 
semelipso  :  ^(^0,  inquit,  Ji  ^a;o//a/u5  fuero  a  terra 
omnia  traham  ad  meip.wrw(/otin.xii).Igitur  quoniara 
hactenus  sub  noraine  Ninive  arguatur  raundus  de 
peccalo,  dicendo  :  Et  Ninive  qunsipiscina  aquatum^ 
etcaetera,  pulchrum  nobis  est  intelllgere  quod  nox 
arguatur  dejustitia  dicendo  :  Ad  quam  ivit  leo,  ut 
ingrederelur  itluc,ub\  subaudiendumest,eta  Ninive, 
id  est  ab  hoc  raundo  non  est  susceptas.Nam  in  hoc 
est  justilia  Dei,  quod  juxla  veritatem  su6b  promis- 
sionis  qu8B  ad  patres  facta  est,  Ghristus  in  hunc 
mundum  venil,  quo  facto  verax  Deus  justificatus 
cst  in  sermonibus  suis,  et  de  bac  justitia  mundus 


defectioin  cunctis  renibus.et  facies  omnium  sicutni-  ^  arguitur,  quod  eam  non  susceperit.Nam  per  ordi- 


gredo  ollx.  Nam  cor  tabescens  quid  aliud  est  quam 
tristitia  sive  dolor  aul  invidia  ?  Porro  dissotutio  ge* 
nuum^  timor  bujus  sseculi  est,etqui  limoremillum 
habet,sinedubioiid  omne  opus  virtutisgenibusdis- 
solutus  est.Gaudium  ssculi  maxirae  inrenibusest, 
et  proinde  defectionem  in  cunctisrenibus  voluptates 
inexplebiles  intelligimus.  Spesmundinon  mundo, 
sed  in  daemonibus  fuil,  et  dffimonum  thecis,  id  est 
simalacris,  de  quibus  scriptum  est  :  Similes  illis 
fiant  qui  faciunt  ea,  et  omnes  qui  confidunt  in  eis 
(Pia/.cxin),recte  et  hic  dictum  inielligimus,  et  fa- 
cies  omnium  sicut  nigredo  o//(i?,ide8t8imile8ilii  sunt 
in  quo  8perant,in  quoconfidunt  diabolo  denigralo, 
et  toDebrarura  principi.  Quis  illas  legens  historiHS, 
imo  trngediastrucesetsanguineas  non  exhorrescat 


nem  dicta  seqoamur.  Ubi  est,  inquit,  habitaculum 
leonumy  et  pascua  catulorum  leonum  ?  Gura  multa 
sint  vel  fuerint  habilacula  Ninive,id  esl  multa;  civi- 
tates  hujus  mundi,  qu8B  et  leonum,  et  catulorum 
leonum,et  ursorum,el  pardorum,omnium|uo  fera- 
rum  seu  bestiarum  babitacul<i  sive  pascua  merue- 
rint  dici,  unura  taraen  nominatim  libenter  hic  in- 
quiri  intelligiraus  habitaculum  leonum,  et  unam 
pascuam  catulorura  leonum,itautetip8ura  habita- 
culura  certum  sit  nominatum,etipsi  leones  sive  ca- 
tuli  leonum  quid  egerint,et  qui,velquandofuerint, 
non  sit  incognitum.  Arbitramur  namque  quodipsa 
fuerit  Hierusalem  eamdem  ob  causam  recte  dicta 
vei  dicenda  Ninive,  ob  quam  dicitur  Sodoma  et 
iEgyptuSjSicut  in  Apocalypsi  haberaus  :  Etcorpora, 


atqueadmireturquomodomundussubsistat?Adbuc  D  inquif,  eorumponentinptatea  civifatis  magnse,  qum 


malum  quoddam  est  hujus  mundi  quod  nondum 
dixit,  malum  pejus  omnibus  malis,  malum  quod 
reum  hunc  mundura  convicit,eteicu8ationemtollit 
de  oranibus  malis.  Quod  est  illud  malum?Nimirum 
qoia  venicntem  ad  se  Salvatorem  Filium  Dei  non 
recipit.Malum  islud  enuntiaturus  Spiritus  sanctus 
roiro  modo  vocem  suam  mutat,  quia  malum  istud 
csteris  malis  dissimile  est,  etidcirco  vero  mutata, 
tanquam  judiciali  actione,cum  judiciaria  majestate 
exclaraando  percunclatur,  percunctando  exclamat: 
Vbi  est  habitaculum  leonum^etpascua  catulorumleo- 
num,  Ad  quem  ivU  leo^ut  ingrederetur  illuc  catulus 


vocatur  spirituatiter  Sodoma  et  jEgyptuSf  ubi  el  DO' 
minus  eorum  crucifixus  est  (.4pos.  xi).  Ean)dem,  in- 
quam,  ob  causam  vocatur  Ninive;etenim  ipsa  erat 
mundus,  qui  crucifixo  Domino  est  gavisus,  quero- 
admodura  dixit  discipulis  suis  :  Quia  plorabitis  et 
ftebitis  voSj  mundus  autem  ga  debit  (Joan.  xvi). 
Quando  ivil  ad  eam  leo  catulus  leonis,  ut  ingre^ 
deretur  i7/M(:?Nimirum  qnandodescenditdecoeli8,et 
de  gente  illa  incarnatum  est  Verbum  Dei,utiqueIeo 
et  catulus  leoni5,id  est  Deus  foriissimus,  et  Filius 
Dei  forlissimi,  ut  ingrederetur  illuc,  quod  videlicel 
ipsa  nolait,unde  et  ille  dicit  ei  :  Quoties  volui  con» 


5«7 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


S68 


gregare  /iliostuos,  quemadmodum  gaUinay  congregat  A  quod  dicendo,  ubiestf   idcirco  requiratur  illud  ha- 


pullos  suos  sub  aUs.et  noluisti  (Maltk,  xxiii).  Leonis 
ejusdem  sive  catuli  leonis  quod  vere  sit  vel  faerit 
fortitudo  raagabreviter  pr6edicatur,cum  dicitur,  ^< 
non  est  quiexterreat.So\us  enim  iste  dicere  potuit  : 
Venii  enim  princeps  mundi  hujuSfet  in  me  non  habei 
quidquam  {Joan.  xi\).  Quomodo  iste  leo  cepit  suf/i» 
cienter  catulis  suiSy  etnecavit  tecenis  5tti5?Quomodo 
imptevit  prxdaspetuncas  suas.etcubitesuum  rapina^i 
/4d  prxdam,\n(\\i\\^  fiti  mi^  ascendisti^  id  est  exalta- 
tU8  es  in  cruce,inrernum  coofregisti  et  exspoliasti, 
atque  atrium  illius  fortisarmatitufortior  invadens, 
universa  arma  ejus  in  quibus  confldebat  diripuisti, 
etspolia  ditribuisti  [Luc,  xi).  Cepit  igilur/<?o  sufh- 
cienier  catulis  suis,  id  est  idem  Gbristus  apostoiis 


bitaculum  leonum  et  illa  pascua  catulorum  teonum, 
pro  eo  quod  leonem  jam  dictum  vcnentem,  ut  in- 
greder etur  illuc,  leonem  de  Iribu  Juda  GbrislU!n, 
cum  viderenteum  quasi  agnummale  suscepcrurit, 
tanquani  leones  el  catuli  leonum.  Susceperunt  me^ 
ait,  sicut  teo  paratus  ad  praedam,  et  sicut  caiuius 
teonis  habiians  in  abditis  {Psat.  xvi).  Lcones  iiii 
ponlifloes,  et  catuli  ieonum  Pbarisa?!  fuerunt.  Ha- 
bitaculum  leonum  civitas  Hierusalein,  pascua  leo- 
num  iemplum  opuJentum.Ibi  namque  prapdam  de 
populo  faciebant,et  obeamdem  causam  ita  pascua 
catulorum  leonum,  sicul  recte  dicta  est,  et  erat 
illa  domus  spelwica  ialronum  {Luc.  xix),  et  revera 
ubi  arguitur  mundus,  recte  ipsu  redargulio  ub  illo 


vel  prsedicaloribus  suis.quibus  moriendo  et  Spiri-  n  tali  leonum  babitaculo  incipitur,  quia  veniens  ad 


tum  sanctum  tribuendo  virtutem  dedit,et  viam  fecit 
quatenus  per  mundum  universum  ministeriumex- 
plerent  ejusdem  direptionis  suae  siveexspolationis. 
Cepity'\nqu9LC0,  sufficieniei\i{u\ai  nullus  eorumdefuit 
autdeerit.gut  secundum  propositum  vocati  sunt  san^ 
cti(Rom,  viii),  nullus  omnino  deest,  quem  eosdem 
quos  prcescivit  et  prxdeslinavit  conformes  fieri  sibi 
(ibid.),  vocet^  justiGcet  atque  magniflcet.  Quomodo 
autem  ct  necavii  teamis  suis^ve\  quibus  leaenissuis? 
Nimirumuna  leaenaetmults  eju8lesn«,unaesteju8 
Ecclesia  et  multaequseper  orbem  parlicularessunt 
Eccle8i8e,quibus  quicunque  incorporantur,eo  modo 
necantur,  quem  signiflcans  spiritus  Petro  dicebal: 
SurgCy  Peire,  occide,  et  manduca  (Act.  x).  Haec 
est  prxda   qua  spetuncas  suas   imptevitt   et   baec 


bunc  mundumIeo,dequo  jam  diximusjeo  detribu 
Judfle  Cbristus,  suam  illi  babilaculo  prsesentiam 
corporaIemexhibuit,ut  primum  ingrcderetur  illuc, 
el  deinde  in  omnes  gentes  pocnitcntia  et  rcmissio 
peccatorum  pr^dicaretur  in  notnine  ejus(/icL  xiii). 
Fatui  leones  el  stulti  catuli  leonum^  qui  propositum 
illius  avertere  putaverunt,  occidcndo  illum  :  nam 
ille  moriendo  cepit  sufficienler  catulis  suis,  unde 
jam  dictum  est  el  dc  ipso  quoque  hubitaculo  leo- 
num  tam  sufflcienter  ccpit,  ut  nullus  dcessot  de 
omnibus  quos  babere  voluit.  Etenim  crcdiderunf^ 
inquit  Lucas,  quoiquot  prxordinati  erant  ad  vitam 
atemam  (ibid,),  Igitur  primo,  ut  jam  dictum  ebt, 
arguendum  eratillud  habilaculum  leonum,  et  ita, 
ut  perditionis  mundi   sive  judicii,  quo  mundus  ju- 


949  rapina  qus  cubile  suum  imptevit ;  spetuncoi,  ^  dioandus  est  perignem,  fieret  exempium.  Hoc  est 


inquam,4ua5,  id  est  mansiones  quae  in  domo  Pa- 
tris  ejus  multae  sunt,  et  cubite  suum,  id  esl  para- 
disum  deliciarum.IIIic  pra^damsuam  depo8uit,ilIio 
rapinam  suam  collocavit,  praedam  utique  justam, 
et  rapinam  cum  judicio  raptam,  quia  non  aliena 
praedatus  est  aut  diripuit,  sed  sua  injuste  adempla 
recte  sibi  restituit.  Quis  satis  ut  dignum  est,  ul 
sese  re8habet,acrimoniam  percunctationis  bujusce 
persentit,  cum  propler  causam  hujusmodi  procla- 
mans  :  Ubi  est,  inquit,  habitaculum  teonum,  et 
pascua  calulorum  teonum  ejus  ?  Qua  intentione  hic 
dictum  putamus,  ubi  est  ?Duobus  autem  modis  di- 
citur  tt6tei^  Alias  quidem,  dum  quis  requiritur 
ut  arguatur,  velut  cum  Adam  requirens  Dominus 


quod  confestim  requisito,  et  quasi  astante  reo  illo 
ieonum  habitaculo,  talem  edidit  sententiam  :  Ecce 
ego  adte,  dicit  Dominus  exercttuum,  et  succendam 
usque  dd  fumum  quadrigas  tuas,  ei  catulos  tuos 
comedet  gladius.  txterminabo  de  terra  prasdam 
tuam.etnon  audietur  ullra  vox  nuntiorum  iuorum, 
Sententia  haec  jamdudum  super  illud  babilacuium 
venii,  et  eventum  ejus  totus  orbis  audivit.  Ecce, 
inquit,  ad  te,  dicit  Dominus  exercituum,  Quis  ille 
Dominus  exercituum  haec  dicit,  nisi  illeleo  qui,  ut 
jam  dictum  est^  ivit  ad  eam,  cui  haec  dicit  ?  Nam 
ipse  est  Dominus  exercituum,  et  competenter  nunc 
seipsum  nominavit  Dominum  exercituum,dum  di- 
cit :  Ecce  ego  ad  ie^   subaudilur^  venio  cum  cxer- 


dAi'.  Vbi  es   (Gen,  i\\),  Alias  autem,   cum  idcirco  J)  citu  Romanorum.  Mei  namque  nonsolum  exerci- 


requiritur,  ut  jam  non  esse  ostendatur,  quemad- 
modum  in  Job  dicitur  ;  Si  ascenderU  usque  in  coe- 
lum  superbia  ejus^  videlicet  impii,  et  caput  ejus 
nubes  teiigerit,  quasi  sterquitinium  in  fine  perdetur, 
et  qui  eum  viderani  dic^nt  :  Ubi  esi  ?  Yelui  somnium 
avolans  non  invenientur  (Job  xx).  Utrolibet  horum 
modo  hic  dicatur,nunc  ubi  est  habitacutum  leonum^ 
Multum  ad  causam  quam  praemisemus  atlinet.  Ve- 
rumtamen  quoniamjam  diximusNaum  interpretarl 
consolalorem,  et  Paracletum  Spiritum  sanctum  in 
hoc  stare,  u  t  arguat  munduin  de  peccato  ei  de  ju- 
stitda  €t  de  judicio,  et  delectat  magis   hoc  sentire, 


tu8  angelorum,  verum  etiam  exercitus  honunuin, 
exercitus  cunctarum  gentium  mihique  militaut, 
etiam  dum  nesciunt  mcamque  voluntatem  faciunl, 
dum  gens  in  gentem  et  regnum  consurgit  adver- 
8U8  regnum,miroque  modo  justis  judiciis  nieis,non 
justa,  sed  valdeiinju&ta  intentione  sua,  serviunt. 
Ecce  ego,  inquam,  ad  ie,  non  jam  ut  ugnus,  sicut 
prius  in  multitudine  misericordiae,sed  tanquam  Ico 
cum  exercitibus  suis,  cum  exercitibus  Romacis, 
in  ira  et  justo  furore.  Talis  ecce  ego  veniam  ad  te, 
et  succendam  usque  ad  fumum  quadrigas  tuas,  ei 
fatulos  tuos  comedet  gladius,   Hoc  ego   faciaiu  pcr 


S69 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  M1N«  —  IN  NAUM.  UD.  III. 


570 


manus  ezerciluum  ineorum,  per  manus  Romano- 
rum.  Quadfigas  tuas,  id  esl  superbiam  tuam,  civi- 
lates  tuas,  et  omnia  superbi®  tuae  instrumenta^ 
ipsumque  templum,  elationis  tuaa  currum  praeci- 
puum  succendam  usquc  ad  fumum^  id  est  non  ita 
ut  exstinguutur  et  remaneat  scmiustum,  ut  fieri 
eolet,  quando  concurrentibus  auxiliis,  antequam 
cuncta  devoret  ezstinguilur  incendium ,  sed  ita  ut 
oronibus  consumptis  et  materia  deficiente  morien- 
tis  ignis,  reliqui®  converlantur  in  lavillam  et  fu- 
mum,  videlicet  sccundum  Sodomorum  ezemplum, 
de  quibus  ita  scriptum  esl :  Abtaham  autem  con- 
swQsns  mane^ubi  steleral  prius  cum  Domino,  in^ 
tuitus  est  Sodomam  et  Gomorrham,  ei  universam  ter» 
ram  regionis  illius  ;  i  idilque ascendentem  favillamde 
terra,  quasi  fornacis  fumum  [Gen,  xix).  Sicut  nul- 
lus  fuit  qui  exstingueret  Sodomam)  vcl  propter 
quem  deberet  Deus  parcere  ilii  regioni,  egresso 
Loth  cum  suis,  ila  nullus  crit  qui  n.e  succendente 
exstinguat  le,ad  quam  ivi  et  a  qua  recessi,et  usque 
ad  favillametfuiuum  ardebis,  et  iMna  catulos  luos, 
idest  filios  qui  in  te  sunt,  comedet  gladius,  id  est 
cadent  ore  gladii^  et  qui  superfuerint  captivi  duceu' 
tur  in  omnes  gentcs  (Luc,  xxi).  Exterminabo  de  terra 
prsedam  tunm.  (^uam  prxdam  tuam,  nisi  domum 
tuam,  domum  quondam  meam,quam  cum  deberet 
vocari  vei  esse  domus  oraticmis,  tu  spcluncam  la- 
tronum  fecisli  (Luc.xxi).  lllam  talcm  prsdam  tuam 
ita  exterminabo  ut  non  sit,  ut  non  remaneat  tapis 


A  supcr  tapidem,  quinon  destruatur  (Luc,  xxi).  Etnon 
audietury  ait,  uUra  vox  nuntiorum  tuorum,  Nuntios, 
quos  Grffice  dicimus  angelos,  sacerdotea  inleiligi- 
mus,  juxta  illud  in  Malacbia :  Labia  sacerdolis 
custodiunt  scientiam,  et  tegem  requirunt  exorc  ejus^ 
quia  angptus  Domini  exercituum  est  {Malach,  ii). 
Ejusmodi  uuntiorum  siveangclorumquondam  voz 
audiebatur,quia  videlicet  sacerdotes  bostias  immo- 
lantcs  pro  populo  orabant  et  exaudiebantur  ;  sed 
ultra,  inquit,  vox  eorum  non  exauditur,  ei  neque 
preces  neque  sacrificia  de  manibus  eorum  susci- 
pientur.  Hinc  est  quod  in  Isaia  loquitur:  Et  cum 
extenderiiis  manus  vestras,  averlam  oculos  meos  a 
vobis;  et  cum  muttipticaveritis  orationemf  non  exau^ 
diam,  manusenim   vestrae  plenx  suni  sanguine  (Isa, 

n  i).  Proinde  cum  dicit,  vox  nuntiorum  tnorum^  pa- 
riter  inlolligendum  est,  et  non  jam  meorum.  Olim 
quippe  sacerdotes  illi  templi,  sicut  et  propbeice 
dicebantur  et  eranl  nuntii  Domini.  De  sacerdoli- 
bus  jam  ante  dictum  est  exeinplum,  labia  sacer^ 
dotis  (Malach,  ii),  etc.  Porro  de  prophetis  illud 
excmplum  sive  tcstimonium  est :  Et  dixii  Aggxus 
nuntius  Dominidenuntiis Domini (Aggaiii)^ etc.Olmy 
inquam,erat,ut  dicerentur  illius  templi  sacerdotos 
sive  prophetae,  angeli  sivc  nuntii  Domini,  sod  ex 
quo  civitas  vel  gens  iila  Chrislum  negavit  ante 
faciem  Pilati,  jam  non  sunt  nunlii  Domini,  et  id- 
circo  vox  nuntiorum  signanter  ^uorum  dixit,  ct  non 
jam  meorum,  debet  subintelligi. 


LIBER  TERTIUS. 


MO  Evangelio  Cbristi,  in  quo  revetatur,  ait  Q 
Apostolus,  ira  Dei  de  coelo  superomnem  impietatem 
et  injustitiam  hominum  eorumqui  veritaiem  in  inju- 
stitia  detinent  (Rom,  i),  quorum  in  hoc  propheta 
Bub  nomine  Ninive  intelligimus  universitalem,  ma- 
gnumetevidens  esl  veritalis  testimonium,  idquod, 
sicot  in  anlediclis  ostendimus,manifestum  ejusdem 
irs  primi  Judiei  subierunt  judicium.  Verax  GLri- 
stus  et  veridicus  Christi  Apostolus,  in  quo  Chri- 
stus  jamdudum  loquebatur.  £2i5,  inquicns,  ^tit  ^o; 
eotttenlione,  et  qui  non  acquiescunt  veritati,  credunt 
autem  iniquitati,  ira  ei  indignaiio,  iribuiatio  et  an- 
gustia  in  omnem  animam  hominis  operantis  malum 
(Aom.  ii)  slatimque  BuhianQGnB,  JudtEi  primum  et 
ilrxci  (ibid.),  Sicut  praedixerat,  sicut  prsscripse- 
ral,  Judxi  primumy  ita  factum  est,  quia  cum  Ju-  p. 
dffius  et  Graecus  sivc  Judaeus  et  gcntilis  malum 
operans.ipse  sit  mundus  damnalusci  dumnandus, 
primus  jam  damnationis  partem  subiit  Judaeus,  ita 
ut  dubium  jacD  non  sil  vel  esse  debeat,  quin  sub- 
ditus  sit  et  Gra^cus,  quando  pariter  in  fine  sfficuli 
ambo  judicabuntur.  Plurimum  hoc  valere  arbitra- 
mur  ad  elucidationem  propbeliffihujus,  utin  cste- 
ris  quoque  quie  deinceps  sequuntur,  sine  dubio 


prffidicantia  iram  et  indignationem,  tribuiationom 
et  angustiam  in  omnem  animam  bominis  opcran- 
tis  malum,  semper  illud  momoriter  tcncamus,  Ju- 
dxi  primuin  et  Grxci,  Se^uitur  : 

Cap.  III. —  F«,  cioitas  sanguinum^  universa  meti' 
dacii  dilaceratione  plena^  non  recedet  a  te  rapina, 
0  civitas  s:inguinum,  civitas  diaboli,  contraria  ci- 
vilati  Dei !  Omnis  anima  iiominis  operantis  malumf 
Judxi  primwn  ei  Grxci.  V»  tibi  propter  hoc  ip- 
sum  quod  cs  civitas  sanguinum,  quia  videlicct 
Singuincm  elTudistijCt  in  sanguinibusaedificalatcs. 
Tu*primum,o  omnis  anima Judaei malum operanlis, 
civilas  sanguinum  es,  plus  quam  omnis  anima 
Grsci,  ex  quo  Ghristum  occidendo,patru:n  tuorum 
qui  prophetaset  justos  occiderunt,  mensuram  im- 
plcvisti,  ut  venirel  super  te  omnis  sanguis  justus, 
qui  effusus  est  a  sanguine  Abet  jusii(Malth,  xxiii). 
Vaetiiii,  quia  tu  es  civitas  sanguinum,  ut  jam  di- 
ctumest  nontantumeo  modo  quaanima  Grcecisive 
gentilis,sed  abundantius  quiaGriecus  3i?e  gentiiis 
qul  martyrum  sanguinem  fudit,  lcgem  non  habuit, 
promissioncs  ignoravit.  Tu  legem  habens,  pro- 
missioncs  audiens,  etl)rophetas,  ct  ipsum  Domi- 
num  propbetarum   occidisti.   Et  uoiversa  quidem 


571 


RUPEaXI  ABBATIS  TDITENSIS 


B7S 


civitas  mendacii  dilaceratione  plena,  sed  lu  anima  A  moriam  redit,  quiaslcut  Josephua  refert  ('»),  toties 


Judaei  abundantius  quam  anima  Gr8eci,quia  Graeci 
quidemanimain  pluribus  veritatemDeiin  Injustitia 
detinuit,  sive  in  mendacium  commutavit,  et  cum 
cognovissetDeiim,  non  sicutDeum  glorilicavit  aut 
gratias  egit.  Tu  autem  ipsam  veritalcm  de  carne 
tua  ortam,  et  vidisti  et  odisli,  et  mendaciis  circum- 
dedisli,  ct  mendacii  occasioneaflmorteintradidisti. 
Non  dico  civitas  mendacio  plena,  sed  dico,  quod 
plus  est,  mendacii  dilaceraiione  plenay  quia  neque 
omnis  Graicus  unomodo  mentitiir,  si  ipsum  men- 
dacium  in  plures  apud  eum  sectas  scinditur  et  dila- 
ceratur,  neque  omnis  Judffius  uno  modo  de  sanclis 
Scripturis  menlitur,  sed  nunc  aliud  et  nunc  aliud 
conHngitfUt  effugiat,  quoties  illum  quispiam  veri- 


vocesJudffiusaudivit.quandoaccepturuserat  primi- 
tias  damnationisjd  estquando  excidium  Hieroso- 
lymorum  951  venturi  erantRomani:Je8us,inquit, 
fllius  Aman  plebeius  et  rusticus,  cum  ad  festum 
diem  venisset,  quadriennium  prius  quam  bellum 
gereretur,repente  exclamare  coepit:  Voxab  Oriente, 
vox  ab  Occidente,  vox  a  quatuor  ventis,vox  in  Hie- 
rusalera  et  templum,  vox  in  maritos  novos,  no- 
vasque  nuplas,  vox  in  omnem  buncpopuium.  Sc- 
ptima  vox  erat  magis  continua,  veevfle  Hierosoly- 
mis.  Quocunque  spirilu  ilie  attoiiitus  voces  illas  de- 
cliimaverit,noset  iilarum  et  istarum  septenario  nu- 
merovocum  designatamintelligimus ;  illicprimum 
Judaio,  hic  Judaeo  pariter  et  Grffico,  malorum  sive 


tatis,  quo!  Christus  esi  miies  strcnuus  inscqu>tur.  Q  miseriarum  universilatcm,  quas  tunc  univcrso  orbo 


Va3  libl,  quia  non  recedet  a  ie  rapina,  id  est  remit- 
tctur  tibi  rapacitatis  vel  avaritiae  culpa,  quaj  tibi 
maiorum  omnium  radix  exstitit,  et  cuusa  homici- 
darum,  propter  quae  tu  civitus  san^^uiuuin  vocabe- 
ris  et  verc  es.  Vox  flagelliy  el  vox  impelus  roix,  et 
equi  frementiSj  et  quadrig»  ferventis,  equitis  ascen- 
dentts  et  micantis  gladii,  et  fulgurantis  hasise, 
et  mutfitudinis  interfectx^  et  gravis  ruinse^  et  finis 
non  est  cadaverum,  Tam  pulchru,  inquit  beatus 
Hieronynius  (3),  juxla  Ilcbraicum  et  picluroe  si' 
mUis^  ad  ptaelium  se  prxparantis  exercitus  descri- 
ptio  est  ut  omnis  sermo  meus  sit  viiior.  Qualis- 
cunque  fuerit,  quantumcunque  terribilis  exsti- 
terit  ille     exercitus    Babylonis,   qui   Niniven    in 


supervenient.  Non  quidem  eqnis  etquadrigi8,caete- 
risque  rebus  be]licis,quae  hic  declamantur,ad  judi- 
candum  hunc  mundnm  Deus  utetur :  sed,sicutju- 
stum  est,  ut  per  quas  res  poccavil  hic  munius  su- 
perbus  ac  sanguineus,  earumdem  rerum  nominibus 
terrores  illi  prffidicentur,  cum  quibus  esl  judican- 
dus.Juxtahunc  sensum  etillui  dictum  acoipimus: 
Omnes  enim  qui  acceperinl  gladium^  glaiio  peribunt 
Ulatih,  xx).  Similiter  namque  dici  convenit:  Oin- 
nesquiabutentespotentiafligellaverintetimperium 
rotffi,  et  equum  frementem,  et  quadrigam  ferven- 
tem,et  equitem  asccndcntem,ctmicantem  gladium, 
et  fulguranlem  bastamagitaverint,sive  libraverint, 
maximesuper  eos  qui  Domini  Dei  sunl,  et  flai^ello 


tempore    illo    subvertit,     nullam   potest   habere  p  inundante,  et  rota  iinpctente,  et  equo  fremente,  ei 


comparationem  ad  magniiudinem  fortitudinis  irae 
et  indi^nationis,  angusti»  et  tribuIalionls,qu8e  su- 
perveniet  universo  orbi  in  die  judicii  universalis, 
quolendenlem  prophetiffi  spiritum,nostri  conaniur 
sequi  prffisentis  intentio  sermonig.  Vox^  inquii,  fla- 
gelli  vox  impetux  rota*,  Ubi  vocem,  quam  dicit,  au- 
dierat  isle?  Nimirum  iniu^  audivit,  in  interiore 
homine  audivit,  ubi  suni  vel  esse  debeniaures  au- 
diendi  mysteria  regni  Dei,  quales  Dominus  requi- 
rebat,clamans  adiurbas  :  Qui  hnbet  aures  audiendi, 
audiat{Maiih.  xiii).  Sunt  auiem  de  viclrici  parie 
voces  septem.  Vox  flagelli  ct  vox  impctus  roiXy  vox 
equi  fremeniis,  vox  quadrigae  fervcntiSj  vox  equitis 
ascendeniis^et  vox  micantisgiadii^  et  vox  fulgurantis 
haitae,  Nam  quodsequiiur  :  Et  multitudinis  interfe- 


quadriga  fervente,  et  equite  asceniienie,  et  gladio 
micaDte,et  hasta  fulguranie  peribuni,  et  ipsi  inter- 
fecii  ei  gravi  ruina    pressi  jacebunt;  nec  erit  linis 
cadaverum,  quia  in  sempiiernum  cadavera  erunt, 
quia  morte  sempiierna  morlui  vera  viia,  quae  Deus 
est,  sine  flne  carebunt.  Sequiiur:  Et  corruent   in 
corporibus  suis^  propier  muititudivem  fomicationum 
meretricis  specioshp^  et  graioi,  ct  habentis  malefiria^ 
qux  vendiiit  gentes  in  forniratiouibua  suis^  ei  fami- 
lias  in  maleficiis  suis,  Conwfu/.inquit,  in  corpnribus 
#ut.f,scilicet  in  ara  (remendi  judicis,ad  cujus  adven- 
tum  omnes  homines  resurgcre  habent  cum  corpori- 
bus  8uis,et  ininferoum  corruere,c)mnesimpii  cum 
ipsis,  in  quibus  peccaverunt,corporibus8uis.Quam 
ob  causam?  Propler  muititudinem,  inquit,  fornica' 


—     —  —   -      -    - j  —    _         __j^_^   —  _      , _._        _  __-j_  ^^       ^  — .       _  , _  —     —     _       _      .     ^   ^ _  —  ___  _      --»       -  -j        —      r       I  _____ 

cLv ;   et  gravis   ruinx^  et  fints  cadaverum  non  est,  "  tionum  meretri^is  speciosSBy  et  graisOyei  habentis  ma- 


affliciae  partis  miseriffi  suni.  Per  hunc  septenarium 
numerum  vocum  universitatem  nielllgimus  com- 
motionum,  qus  magnffi  Ninive,id  esi  mundi  hujus 
prfficurrent  excidium,  secundum  hffic  verba  veri- 
tatis,  quffl  iransire  non  ^o^fixmi :  Et  erunt  signa 
in  sole,  et  luna^  et  stettn,  el  cffiiera  usque,  nam 
virtutes  casiorum  movebuniur  {Luc.  xxi).  Etcjuoniam 
jam  diximus  secundum  Aposiulum  venturam  csse 
iram,  in  omnem  animam  operaniis  malumy  Judxi 
primum  et  Grxci{l{om,  ii)  opportune  nunc  ad  me- 


leficia.  Quffi  estilla  meretrix?  Cupiditas.  Quffi  enim 
alia  meretrix  dici  poiest  vel  cogiiari,cum  qua  mun- 
dus  iste  a  Greaiore  suo  recedons  fornicaius  sit? 
Ipsa  est,quffiadornata  muliis  ct  pulchris  creaiura- 
rum  instrumeniis,  mundum  Inteliccni  per  concu- 
pisceniiam  camis,  et  concuplscentlam  oculorum 
multipliciter  decepii,ita  ut  servire  faceret  cum  cre- 
aturaepolius  quam  Creatori.  Speciosa  namque  vi- 
deiur,et  grataestoculls  eorum  corruptis  et  animia 
ambiiiosls,   qui    aileodere  nolunt  vel  perpendere 


(3)Gomment.  in  Nahum  lib  ,  cap.  3. 


(4)  De  bello  Jud.  llb.  i,  cap*  17. 


573 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  IIL 


574 


quanto  speciosor  esse  possit  Deue,  omnium  Crea« 
tor  et  DoraiDUs.  Habet   et  roalencia  roeretrix  ista, 
scilicetimmistasuaevolupt^tiinaiignorumspirituum 
insidias,  verbi  gratia,    dum  auro  vei  argento  quse 
pulchra  sunt  itasese  adbibent  spiritus  maligni,  ut 
delitescentos  in  simulacns,  dando  responsa,  mun- 
dum  opinione  reploverint,quod  opera  manuumho- 
roioum,  scilicet  aurea  vel  argeotea  simulacra,  dii 
sunt.  Ita  vendidit  isia  merelriz  geniesin  fomicatio* 
nibus  $uis  et  lamilias  in  maleficiis  ff?u'5,quia  videii* 
cet  per  ebrietatem  cupiditatis  accidit,quod  animaB 
hominum,  auri  et  argenti  pulchritudine  intantum 
delectat8B  sunt  ut  se  prostituerent  simulacris.  Non 
tanlum  genies^  verum  ei  familias  vendidit  in  ejus- 
modi  fomicaiionibus  vel  maieficiis  suis^  id  cst  non 
tantum  ilios  qui  ignorabant  Deum,  neque  per  scri- 
pturam  aliquam  nomen  ejusaudierant,verumetiam 
eos  qui  legem  acceperant,undeet  Deo  creatoriquo- 
dammodo  familiares  erant,  sepissime  secum  fecit 
fornicari,  sicut  passim  fere   omnes  testantur  libri 
divini :   Ecre  ego    ad  te,  dicit  Dominus  exerdtuum^ 
et  revelabo  pu  ienda  tua  in  faciem  iuam,  et  osiendam 
gentibus  nuditatem  tuamyet  regnisignominiamtuam; 
et  projiciam  superie  abominaiiones  tuas^et  contume" 
liis  ie  afficiamy  et  ponam  te  in  exemplum^et  erit  om- 
nis  qui  viderit  te,  resiiiet  a  te,  et  dicei :  Vastata  est 
Ninive,  Supra  dixerat  :  Ecce  ego  ad  te,  dicit  Domi* 
nus  exerciiuum,  et  succendam  usque  ai  fumum  qua- 
drigas  tuas;  el  nunc  dicit  Dominus  :  Ecce  ego  ad  ie^ 
el  revelabo  pudenda  lua  in  faciemtuam.  lllic  super- 
biam,  bic  niundi  hujus  arguil  iuxuriam,  quae  Deo 
mala  sunt  prsBcipua  in  perversione  totius  hominis, 
quia  videlicet  suporbia  spiritumerigit.luxuria  car- 
nem    corrumpil.  Reveiabo,  inquit^  pudenda  iua  in 
faciem  tuam.  Noc  ipsum  in  psalmo  sic  dicitur:y4r- 
guam  ie^  et  statuam  conlra  factem  tuam  {Psal.  xux). 
Nunc  enim  permenlis  superbiam  videre  dedignaris 
vel  scire,  qualem  vel  quantam  habeasturpitudinis 
roaculam,  nec  pudel  te  quod  insdiiabilem  luxuriam 
et  libidinem    sequaris  passivam,    et  si  vides,  non 
tibi  est  pudori,    imo  laetaris  cum   malefeceris,  et 
exsultas  in  rebus  pesaimis  {Prov.  u),  et  peccatum 
tuum  sicut  Sodoma  praedicas,  nec  abscondis  [Isai, 
iu).  Tum   nimirum,  quando  tibi  prs  magnitudine 
tribulationis  et  angustise  sic  superbire,stc  I&etari,et 
sic  exsultare   uon  vacabit,  nuda  turpitudinis  con- 
scientia,  melius  patebit  in  facie  tua,  in  oculis  tuis, 
jugi  merooria,  quasi  libro   semper  aperto,ut  sem- 
per  legere  cogaris,  qusecunque  fecisti,  'dixisti  aut 
mente  tractasli.  Necsoli  tibi,  o  quaecunque  anima 
hominis  operantis  maium^  Judspi  sive   Graeci,  non, 
inquam,  soli   tibi  revelabo  pudenda  tuOf  modo  quo 
jam  dixi,  sed  et  ostendam  gentibus  *iudiiatem  tuam, 
etregnis   ignominiam  tuam.  Quibus  gcntibus  ei  re- 
gniSf\Q\  ad  quid  ostendam  WWs  nudiiatem  eiignomi' 
niam  tuam  ?  Nimirum  omnibus  gentibus,  quascun- 
que  feci,  de  quibus  Psalniista :    Venient^  inquit,  et 
adorabunt  coram  te^  et  giorificahuni  nomen  tuum 
(Psal.  Lxxxv),  ad  hoc  ostendam,  utvidentes  dam- 


A.  nalionis  tuaecausam,  sciant  etiam  laudem  judicii 
vel  judicanlis  juslitiam,  et  scientes  dicant  iMagna 
et  mirabilia  opera  iua,  Domine  Deus  omnipoiens.ju- 
stae  et  verae  vix  iux,  rex  saecuiorum.  Quis  non  time» 
bii  te,  Domine,  et  magnificabil  nomen  iuum  tQuia  iu 
solus  piuSt  quoniam  omnes  gentes  venient,  ei  adora» 
bunt  in  conspectu  tuo,  quoniam  judicia  tua  mamfesta 
sunt  (Apoc.  xv).  Item.  SaiuSy  et  gloria  et  virtus  Deo 
nostro ;  quia  vera  ei  justa  judicia  ejus  sunt,  quiaju^ 
dicavil  de  mereince  magna,  quse  corrupit  terram  in 
prostituiione  magna  (Apoc.  xitlj.  Ut  hoc  dicant,  vel 
dicere  sciant,  osiendam  iiiis  nudiiaiem  tuam,  et 
projiciam  superie  abominationes  iuas^et  contumeiiis, 
subauditur  tuis,^^  afficiam^eiponam  te  in  exempium, 
ut  videlicet  do  te  capiant  divinae  laudis  materiam 

n  sive  documentum  ;  seroperquc  justse  severitalis  vel 
severae  justitiffiDei  intesciantexperiroentum.Quo- 
modo  autem  omnis  qui  viderit  te,resiliet  a  te  et  re« 
siliendo  dicet:  Vastaia  est  Ninicet  Yidelicet  eo 
modo  ut  magnum  chaos  Armatum  sit  inler  te  et 
omnem  qui  non  tenebitur  tecum  in  tuaperditione, 
et  multum  laetus  erit,quod  poterit  resihre  a  te,  neo 
saltem  ad  boramcapiet  transire  ad  te  prouila  con- 
solatione.  Nam  cum  dixent:  Vastaio  est  Ninioe, 
nibil  addetamplius  ioquiaut  adjungere  se  tibiali- 
quo  verbo  vei  gustu  consoiantis.  Sequitur  enim  : 
Quis  commovebit  super  tecapui?  Unde  quxram  con" 
solaiorem  tibil  Comrooti  capitisaliquando  pro  in- 
sultatione,  aliquaudo  pro  consolatione  solet  95!t 
inielligi.  Pro  iosultatione,  ut  illic :  Opprobrium  fa~ 
cius  inimicii  meis^  viderunt  me,  et  moverunl  capita 

^  sua  (Psal,  cvin).  Ilero :  Deriserunt  me,  iocuti  snnt 
iabiis^  et  moverunt  capui  (Psai.  xxi).  UffiC  naroque 
prffidictade  eo  sunt,  quod  cruciOxo  Doroino  prcP* 
iereuntes  biasphemubant  eum,  movente^  capita  sua 
(Malih.  xxvii).  Pro  consolatione  vero,  ut  in  Job  • 
Venerunt  auiem  ad  eum  omnes  fratres  sui^  et  univer' 
sx  sorores  sux^etcuncti  qui  noverunt  eumprius,  et 
comederuni  cum  eo,  et  moveruni  super  cum  caput,  et 
conxoiatt  sunt  eum  (Job  xui).  Circurostantia  discer* 
nuntcomn^iotionem  capitis,  utrumconsolantium  an 
deridentium  sit.  Cum  dixisset  hic,  quis  commovebit 
super  ie  caput  suuml  Statim  subjunxit:  Vnde  quae- 
ram  consoiatorem  tibi^  Brgo  quis  commovebitsuper 
te  caput,  idem  est  ac  si  dicat :  Quis  tibi  coropHtie- 
tur,quis  teconsolabitur,  et  subaudienduro  est,nul- 

D  lus.  Item  cura  dicit :  Unde  quxram  consolatorem 
tibi?  Opporlune  ad  memoriam  reditillud,  quod 
Abraham  respondit  ardenti  diviti.  Nam  quod  uni 
dixit,omnibus  dictum  debet  intelligi.Unde  tibiadi- 
tum  quffiram,  ut  Lazarum  mittaro,  qui  refrigeret 
linguam  tuam  ?  (Luc.  xvi.)  In  oronibus  inter  nos  et 
vos  chaos  mognum  flrmatum  est,ut  qui  volunthinc 
transire  ad  vos,non  possint,  neque  indehuc  trans- 
meare.  Crgo  non  est  unde  quaeram  consolatorem 
tibi,  tempus  tuffi  consolationis  omne  prsteriit.  Ro- 
cepisti  bona,  recepisti  consolationem  in  vita  tua« 
Sequitur  iNunquidmelior  es  Aiexandria  popuiorum, 
qui  habitant  in  fluminibuSf  aqua  in  circuilu  ejus,  cu- 


575 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


976 


jusdiuilixmare,  aquos  muri  ejuSy  Jilhiopia  fortiiu^  A  dumsimilitudinem  Alexandriapopuloruno.quoriim 


do  ejus  el  ^gyptus,  Aphrica  el  Lybies  forliiuiio  ejus, 
auxilio  tibi  fuerunt.  Scd  et  in  ipm  transmigratione 
dw.etur  in   captivitateni,  Parvuli  ejus  elisi  sunt  inca- 

piteomniutn  viarum^  etsuper  inclytosejus  mifict  sor- 
tem,  elomnes  oplimantes  cjusaffligentur  compedibus. 
Quo  tempore  hac  prophetia  scripla  cst,  qua?  nunc 
vocatur  .Alexandria  dicebotur  No,  ct  Jonge  post 
tcmpore  ab  Aiexandro  iVIugnoMacedouo  nomen  ac- 
cepit,8emper.iue  sub  nomine  primo^id  estNo^gy- 
pti  metropolis  fuit,etabundantissima  populis.  Dc- 
nique  et  hi  qui  res  gesta  Alexandriae  memoris  ira- 
diderunt,  principem  eam  fuisse  antumant.  Dicitur 
itaque  ad  Ninive,  nunquid  populosior  es  aut 
potentior   Alexandria  ?  Et  describitur  situs   Ale- 


parvulos  in  capile  omnium  viarum  clisos  et  incly- 
tos  sive  oplimalcF,  ait  compedibus  esse  afflictos. 
Hinc  illud  est,  et  ad  bunc  scnsum  pcrtinct,  quod 
Pelrus  apostolus  cum  dixisset :  Quoniam  tempusest 
ut  incipiat  judicium  de  domo  Uei  (/  PcU\  iv),conti- 
nuo  subjunxit :  Si  autem  primum  a  uoiis,  quifinis 
tltorum^qui  non  credunt  Dei  Evangelio  ?(Il'id, )Cum 
illo  pariter  dicumus,  secundum  priBscntPm  hujus 
propbetiae  locum.  Si  judicia  Dei  pcrsspe  vioienlia 
persecutionissuper  domum  Domini  incubuit  proeo 
qnod  cum  deberentspiritualibusc&seintenti,magis 
carnalia  sunt  seculi  et  saeculares  offecti,  ct  propter 
nomen  fidei,  por  omnia  fere  similes  Alcxandrinis 
quffistuosis,  quis  eorum  nnis^qui  omnino  non  cre- 


xandria;,   quod    super    Nilura     et  mare     posita,  B  ^"«^  ®^^*°^  ^'^^^^  5"*."^.°P^''®  ^°°|.^*'^'^®"^^.^*"' 


binc  indd  aquis  et  fluminibus  ambiatur.  Quod 
autem  ^Eihiopia  iEgyptus,  et  Aphrica  in  prs- 
sidio  ejus  sint,  ipse  situs  provinciarum  et  urbis 
oslendit.  Haec  quoque,  inquit  propbeta,  capietur  a 
rege  Babylonis,  et  in  captivitatem  ducetur  \Jcr. 
xxxviii).  Parvuli  ejus  allidentur  in  capite  omnium 
viarum,  et  inclyti  ejus  sive  nobilea  compedibus  di- 
videntur  sorte  victorum.  Nunquid  tu  meliores  illa? 

Non  et  tu  ergo  inebriaberis,  et  eris  despccta,  et  tu 
quaBres  auxilium  ab  inimico,  subauditur,  ffique  ut 
illa  justo  judicio.Juxta  banc  similitudinem  Ninive 
alque  Alexandrise  collatlonem  sive  comparalionem 
fieri  suggeritpropbetiae  8piritus,eorum  qui  manife- 


gelio  Dei,  per  omniasimiles  Assyriis  superbis  et 
impiis?Etquoniam  jam  supra  meminimus  divilia 
purpurati,  et  Lazari  mendici,  qui  duo  pro  exemplo 
omni  humano  generi  sunt  appositi.  Si  Lazarus  px 
nomioe  Deo  notu3,impunitu8  non  cst  dimis9us,sed 
recepit  mala  in  vita  sua,  quisfinistuus  debetcsse, 
0  dive8,qui  et  Deo  per  nomen  ignotus  es,et  recepi- 
8ti  bona  in  vita  tua?Nunquid  tu  Lazaro  melior  aut 
jusliore8,ut  Lazarus  nunc  una  et  simplici  consola- 
lione  consoletur,quia  dum  viveret,non  habuitcon* 
Bolutionem  vita)illiu8,tu  dupliciconsolationeconso- 
latus  sis,  id  est  ut  et  tu  purpura  indutus  et  bysso 
epulatus  fuerisqu9tidie8plendide,et  nunc  de  iniin- 
clo  in  aqua  digito  Lazari  capias  refrigeriumlinguffi 


8le  Deo  contrarii  sunt,  qualesillo  tempore  Assyrii      ^^^<f  ^i^^.  xvi.)  Non  sic  sehabet  ordo  vel  ratioju- 
fucrunt,et  eorum  qui  cum  negotiis  saeculi  sunt  ira-  ^  gtmge  judicii  Dei.  Ergo  et  tu  iuebriaberis.  0  Ninive, 


plicili,  quales  maxime  Alexandrini  fuerunt,non  ta- 
men  professionis  voce  blasphemant  Deum,  imo  et 
profitentur  se  nosse  Deura.  Et  congrue  perAIexan- 
driam  populi  possunt  intelligi ;  qui  nec  tam  impii 

sunt,  ut  possint  abEcclesia  judicari,lanquam  apud 
Deum  jara  condemnati,  nec  ita  religioni  quam  pro- 
fitentur  intenti,ut  Judasive  Hierusalem  mereantur 
nuncupari.fgitiir  si  conqueratur  in  extremojudicio 
Ninive,  id  est  mundus  damnatus  super  sententiam 
suae  damnationis,  nunquid  ait,  tu  metior  es  Atexaa- 
driapoputorum.  Kt  sit  scnsus:  Nunquid  tu  irapio- 
rura  universilas  justecvaderes  impunita,cum  eliam 
roultilodo  quffi  nibil  egit  tecum  contra  [)eum,multi- 
tudo  saeculariter  quidem  vivenlium.verumtamenve- 


cujus  exemplura  est  dives  ille,  et  inebriaberis,  in- 
quit,  absintbio  et  felle  (Jer.  xxiu).  Et  eris  despecta, 
et  tuqtisergs  auxitium  tuumab  inimico.  Videlicet  si- 
cutquaesivit  illeauxiliura  a  Lazaro,  quem  sibi  fe- 
cerat  inimicum.  Lazarus  primum  quajsicral  auxi- 
lium  ab  inimico,  jaccndoad  januam  diviiiset  cu- 
piendo  saturari  de  micis,  quae  cadebantde  mensa 
divitis,  utiquc  inimici,  quia  vel  micasnolebat  lar- 
giri,vcr8avice  postmodum  dives  auxiliumquasivit 
aLazarojuslc  non  amico,  et  non  obtinuit.  Juxta 
horum  exemplum,  o  Ninive,  o  mundus  qui  lotus  es 
deditus  avaritiee  atque  superbiae,  cum  multi  qui 
portandi  sunt  in  sinum  AbrabaB,pers;i'pe  quaerunt, 
et  quaesierunt  auxiliuin  obs  te  in  aliqua  necessitate. 


ritatera  Dei  per  vim  non  impugnantium,dignum  pro  D  et  non  solum  non  ob!inueruntauxilium,verumetiam 


merilis  portaverit  aut  portet  judicium,pro  co  quod 
fluctuosis  saeculi  negotiisnimisintendiljsecundum 

similitudinem  Alexandriae.quae  tam  negotiosa  quara 
populosa  est,  babitansin  fluminibus,aquashabens 
in  circuitu,  quae  sunt  pro  muris  ad  muniraenlum 
ejus,  unde  et  ab  ifDthiopia  et  ab  iEgypto,  atque  ab 
Aphrica  multae  divitiae  commodius  ad  eam  conve- 
buntur,  ita  ut  mare  dici  possint  divitioe  cjus.  Hu- 
jusmodi  intra  terminos  ejus,  quaedicitur  Hierusa- 
lcm  quamplurimi  continenlur,  et  quamvis  ibi  sint 
vel  fuerint  pro  suis  quis«|uc  meritis,  aliqui  tempo- 
raliter,  aliqui  etiam  aeternaliter  puniuntur  secun- 


invcneruntapud  lesupplicium.Etplaneconstatquia 
qua!sierunlauxiliumabinimico,idest  atequi  odisti 
eos  et  adversaris  Deo.  Reddetur  libi  vicissitudo,  ut 
et  tu  quaeras  auxilium  ab  inimico,  id  est  ab  omni 
quem  inimicum  tibi  fecisti  injuste  per8equendo,el 
non  oblinebis ;  sed  dicetur  tibi :  Recordare  quia 
re:episti  !>07ia  tni;i<«/tta,et  istevelille  simititer mala. 
95 S  Nunc  ergo  hic  consolalur^  tu  vero  cruciaHi 
{Luc.  xvi).  Omues  munitiones  tux,  sicui  ficus  cum 
grossis  suis,  si  concussx  frurint,  cadent  inoscome- 
deniis,Si  ad  illam,quaro8ubvertit  Nabuchodonosor, 
Ninivem  respicias,  locutio  est  hyperbolica.  Nequc 


«77 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


578 


enim  munitiones,  aut  muri  Bivo  turrcs,  vel  oppida 
Ninive  tam  facile  cesserunt  fiab^vioniis,  ut  in  casu 
suo  [lcis  posaint  comparuri  primilivis»  quee  si  con- 
cussae  fuerunt  lcvi  toctu,  in  os  cadent  devorantie. 
Porro,  de  toto  mundo  isto,  sicut  dicitur  vel  sicut 
littera  aonat,  ita  flct.  Facillime  etsicutejusmodiflci 
fructus  levi  motu  dccutitur,  el  non  in  terram,  ne 
aaltem  parvus  labor  sit  comedentium,sed  statim  in 
os  cadit  devoranlis,6ic  in  die  judicii  quando  mani- 
feste  veniei  Deus  nostcr  et  non  silebU,  quando  ignis 
in  conspeciu  ejus  exardesceit  ei  in  circuitu  ejus  tem- 
pestas  valida  (Psal.  xLix),magno  terrs  motu  cadent 
munitiones  totius  orbis,quantaBcunque  vel  qualescuo- 
quetamspiritualesquammaterialespossuntintelligi, 
et  iliae  quarum  primus  slructor  fuit  Cain  {Gen,  iv), 
etillaequascontraveritatem  exstruxitomnis  spiritus 
erroris,  cadent  in  os  devorantis  inferni,  glutientis 
abyssi,  gebennalis  incendii.Sequitur :  Ecce  populus 
tuus  mulieres  in  medio  tui,  Etboc  utipsa  sonatlittera, 
veraciter  d^  Assyriis   sentiendum  est.  Gum  enim 
prius  fuerint  viri  fortcs  alque  terribiles,  postremo 
facti  8unt  quasi  mulieres,  niaximeque  Assyriorum 
reges,  quos  maxime  viros  esse  oportuisset.  Postre- 
mus  apud  eos,ut  refert  Pompeius  Trogus,  regnavit 
Sardanapalus  vir  muliere  corruptior.  Ad  hunc  vi- 
dendum,  quod  dum  nemini  ante  eum  permissum 
fuerat,  praefectus  ipsius^Mcedis  praepositus,  nomine 
Arbactus,cum  admitli  magna  ambitione  asgre  obti- 
Duisset.inveniteum  inter  scorlorum  greges  purpu- 
ramcolenlem  et  cum  muliebri  babiiu,cum  mollitia 
corporis  et  oculorum  lascivia  omnes  feminasante- 
iret.pensaintervirginespartientem.HaBC  primatunc 
temporis  destructionis  imperio  Assyriorum  causa 
fuit.  Ecce  ergo,  inquit,  popnlus  tuus  mutieresin  me- 
dio  tui.  Statimque  subjungit :  Inimicis  iuis  ad  aper- 
tionem  pandentur  portas  tux,  devorabii  ignis  vecies 
tuoi.  Oe  mundo  bocprobroseconstatedici.exoppo- 
sito  iilius  laudationis,qua  superius  asoensoris  cgbU 
viroB  collaudavit.  Clypeus,  inquit, /or/iuite/tM  igni' 
tus,  viri  exercilus  ejus   in  coccineis,  ignex  habenas 
currus  ejus  (yahum,  ii).  Isli  viri  sunt,  et   istis  ad 
apertionem  pandentur  port®  bujus  Ninive,  Domino 
cura  senioribus  populi  sui  ad  judicium  veniente  et 
popuii  ejus,  roulieres  in  medio  ejus  capientur,  et 
in  eternam  captiviiatem  devolventur.  Tunc  devora- 
bit  ignis  vectes  tuoSfO  Ninive,quia  judicabitur  secu- 
lum  per  ignem,  et  non  poterit  resistere.  Sequitur: 
Aquam  propter  obsidionem  hauri  tibi^  exsirue  muni^ 
tiones,  intra  in  tutum,  ei  calca  subigens^tene  laierem, 
ibi  comedei  ie  ignis,  peribis  gtadiOj  devorabii  te  bru' 
ehus,  Congregare  ui  bruchus,  mutlipticare  ul  locusia. 
Plures  fecisii  negotiationes   tuas  quam  steltse  sunl 
cfrli.kd  illam  Niniven  juxtalitteram  sio  intelligen- 
dum  est.  Prope  est  obsidio.  Hauri  igitur  aquam,et 
cora  ne  polus  desit  obsess».  Muni  turres,  lateres 
conflce  ut  interrupta  murorumstruas.  Et  oum  hsc 
omnia  feceris,  ut  a  brucbo  humus,ita  gladio  devo- 
raberis.  Sed  cum  muliiplicata  fueris  ut  bruchu8,et 
nt  locuBta  in  nnum  pariter  congr6gata,et  congrega- 


f^  veris  sicutastra  cceli  divitias  tuas,  aicut  looustffl  et 
bruchus  et  parva  genimina  Iocustarum,qus  vocan- 
(urateIebu8,soleincaIescente  av()Iant,nec  reperiun- 
tur,  sic  tu  dispergeria,  et  fugies.  Natura  enim  haec 
locustarum  esl,  ut  in  (rigore  torpentes  per  calorem 
volitent.  Porro  atelebus  parva  locusta  est,  inter 
locuslam  et  bruchum,  ot  modicis  pennis  replans 
potius  quam  volans  semperque  subsistens,  et  ob 
quam  causiim,ubicunque  orta  fuerit,  usqueadpui- 
verem  cuncta  con8umit,quia  donec  crascant  penn», 
abire  non  potest.Hsec  hactenus.Bgo  autem  prassena 
capitulum  mente  pertractans,et  intus  prospiciens, 
primum,  fateor,  vim  dictorum  expavesco,  sensum* 
que  parumper  occurrentem  pras  pondere  ipsius 
ferre  vix  valeo,  ac  deinde  beatos  illos  esse  dico  qui 

H  non  generaverunt^  memor  pariter  ipsius  Domini 
dicentis  :  Quoniam  ecce  venienl  dies  in  quibus  di^ 
eeni :  Bealx  steriteSj  ei  venires  qui  non  genuerunt^et 
ubera  qux  non  tactaverunl  (Uic,  xxiii).Tanta  est  in- 
sania  mundiquffi  praBsenti  loco  arguitur,tantagra- 
vitas  ejus,  qui  arguit  sanctus  Spiritus,ut  diu  sermo 
cuuctetur,  nesciens  qua  erumpel  admirationeprfls- 
ventus.Tolumergo  capitulum  nunc  rursus  recitare 
iibet.  Aquam,  inquil,  propter  obsidionem  hauri  tibi, 
exstrue  munitioneSf  intra  in  lutum.ei  calca  subigeni, 
tene  lalerem,  ihi  comedei  te  ignis,  peribis  gladio,  de- 
vorabii  te  bruchus,  Congregare  ut  bruchus,  muttipti' 
care  ui  tocusta,  Plures  fscisti  negotiaiiones  iuas 
quamsteltas  sini  ctjeli,  Unde  sermonis  erit  initium  ? 
Qua  ex  parte  quaeremus  explanationis  aditum?  Li- 
bet  primum  ingredi  ab  hac  parle  qua  d\cii,plures  fe- 

^  cisti  negotiationes  tuas  quam  stellx  sint  cceli,  Nam» 
postparti8hujusingressum,meiiu8Cseterapatebunt. 
Quid  ergo  est,  plures  fecisli  negotialiones  luas^  o  Ni- 
nive,o  mundus  (cujus  quasi  caput  tunc  erat  Ninive). 
quam  sicllie  cosli,  nisi  plures  fecisti  generationes 
tuas,  quam  destinati  unquam  fuerint,  qui  vocaren- 
tur  sancti  secundum  propositum  Det,  qui  omnes 
siellae  sunt  coeli.  Vere  plures  fecisti  negotiationes 
iuaSf  negotiationes  carnis  negotiando  negoliatione 
infelici,  unde  congregareris  utbruchus,  muUipIica- 
reris  ui  tocusta,  cujus  videlicet  bruchi  sivelocuslflB 
exiguitas  non  minimum  a  stellarumcooli  dignitate 
distat.Numerus  et  ordo  tantummodo  stellarum  cceli 
suntin  propositoCreatoris  benedicenlis  primisma- 
sculo  et  feminaB  atque  dicentis:  Cresciie  et  muttipli' 

D  camini,  el  repleie  terram,  et  subjidte  eam  (Gen,  i). 
Gongregatio  sive  mulliplicatio,  qua  congregaris  ui 
bruchuSf  multiplicari  ut  locusta,  non  de  gratia  est 
ilIiu8benedictionis,Beddeira  et  infelicitate  peccati; 
do  ira  ejusdem  Creatoris  dicentis  ad  mulierem  post 
efTectum  peccati,  pro  reatu  pra^varicationis :  Multi" 
plicabo  serumnas  tuas,  et  conceptus  tuos  (Gcn.  ni), 
Et  quid  est  muUiplicabo,n\^\  permittam  mulliplicari 
justo  judicio  ?Tu  enim,o  Ninive,noa  mibi  generare 
desiderans,tu^  inquam,  mundu8,non  mihi  fllios  fa- 
cere  cupien8,non  mihi  de  carne  tua  stelias  cgdH  fa- 
bricare  intendens,sed  tuis  voluptatibusincumbens 
et  tantnm  in  terra  multiplicari  ambienB,  intras  et 


B70 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


880 


pertinaciteratque  intemperantor  intrabisin  lutum,  A 
oalcas  atque  calcabis  subigeni»,  ettenebis  latcrero. 
Fac  quod  facis,  inlra  in  /u/um,  et  calca  $ubigen$^ 
tene  laterem.  Dum  le  impendis  ad  coitum,  Ter.iciler 
intras  in  lutum.dum  cilo  turbine  libidinisdesuper 
ageris,  tuimel  impoten8,nimirum  caicaB  subigens, 
dumcomplezustringi8et8lringeri8,8inedubio  tenes 
lalerem.  Hsc  est  par8  tua,  pars  sordida,  magnain- 
felicitaa.  Cui  servis  hoc  agens?  Cui  gencra8,ita  fa- 
oiena  ?  Ibi  comedet  ie  ignis,  peribis  glailio^  devorabit 
te  hruchus,  Comedette  ignit,  qui  non  exetinguotur, 
et  peribis  gladio,  quo  jandudum  percuaeus  est  dia- 
bolua^  devorabtt  te  bruchus,  id  est  vermis  qui  non 
moritur.  Bruchus  namque  vermis  est,  volatilis  qui- 
dem  interdum  sed  suo  pondere  pragravatus,  quia 
pennulis  non  satis  juvatur,  detrabitur  et  lasso  in  n 
terra  cadit  volalu.Sunt  igitur  ietsejusmodieenten- 
tiffi,  intra  in  lutum,  et  eatca  subigens,  tene  954  la- 
terem^  quales  grammatici  eive  rhetores  concessas 
appellanl  pulchro  locutionis  modo,  ita  se  babentes 
ut  et  in  compulsione  prohibeant,et  in  prohibitione 
compeilant.Quffitamen  ne  non  intellects  persuasio- 
nis  ecce  videantur,permi8ta  suntaliqua  verba  quas 
manifeste  repugnant,  ne  quod  dicitur,  audientes 
imperari  vel  persuaderi  putent.  Ita  bic  esse  mani- 
festum  est.  Nam  cum  dixisset  intra  in  lutum,  et 
calca  subigens,  teneiaterem,  continuo  subjunxit :  Ibi 
comedet  te  ignis,  peribis  gladio,  devorabU  te  bruchus. 
Ubi  dixil,  row^r^^ar^, mox  apposuit  ut  bruclius  ;uhi 
dixit,  multiplieare,  statim  addidit^  ut  locusta.  Conti- 
nuo  8cientiam  veregrandinosam  i[ivexit,habentem 
plurimum  yituperationis  plures,  inquiene,  fecisti  ^ 
negotiationes  iuas  quam  steitx  sint  coeii.  Nonne  hu- 
Jusmodi  in  tali  re  concessio,  magnadesupernisest 
irrisio.  Est  enim  in  cgdHs  nonnuila  irrisio,  dicente 
Psalmista  :Qui  habiiat  in  caiis  irridebit  eos  {Psal,i\). 
Et  quis  unquam  sensalus  rem  vidit  vel  audivit.quae 
Buperna  sit  irrisione  dignior,  quam  fuit  vel  est 
mundi  hujus  studium  in  generando,  vel  unum  pro 
exemplo  8ive  experimento  istud  acoipe.  Gentes  in- 
8ana?,et  ipsi  qai  sibi  sapientes  videbanturRomani, 
prolctarios  decreverunt  in  urbibuH  csse,  proletarios 
ab  eo  dictos^  quod  nullam  habentes  occupationem 
tantummodo  sufGciendn  proli  vacarent :  infelioes  ac 
miseri,ad  quid  sufflciends  proli?  nimirum  ad  ocoi- 
dendum,ut  non  deesset  diabolo,  unde  quotidianum 
fere  poseet  habere  sanguinis  humani  ludibrium,  D 
quotidianum  spectaculum,  quoniam  educebantur 
dietim  moriturffilegionesio  prffilium.  ubi  veiut  arida 
stipula  cffidebantur,  ne  dicam  millia  hominum,p3- 
tius  miriades  legionum.  Quis  non  dudivit,imo  quis 
audire  suffecit,  cui  legere  vel  audire  vacavita  con- 
stitutione  mundi  continuas  mortes  hominum  ferro, 
fame  atque  pestilentia  pereuntium  ?  Taceo  de  mor- 
tis  conditionecommuoi,quam  justitia,  imo  miseri^ 
cordia  CGclestis  omni  generi  humano  induxit,  di- 
cendo,  quia  pulvis  es,  et  in  pulverem  reverteHs 
(Gen»  iii),  ne  videlicet  in  anima  roortuus,  vita  oar- 
nis  homo  in  «ternum  viveretrapiendusadjudicium, 


non  interveniente  morte,  ut  dsmones  quibus  noD 
morientibusjudiciuro  ffiternffi  mortis  repositum  est. 
Inde  nunc  eermo  estquod  bomiues  morlem  natura- 
lem  non  exspectantes,  quoties  lam  multis  in  pre- 
Iii8,tanti8  millibus  sese  collegerunt  atque  convene- 
runt,  ruentesin  fet*rum,utcentenaria  millium  mo- 
riontium,  mirer  si  quis  ex  historiis  numerare  velit, 
Batis  adniirari  poesit.  Ad  hoc  negotium  inter  caele- 
ras  insRnias,  proletarios  quoque,ut  jam  dictum  est, 
eibi  in  urbilius  collocaverunt,  ne  deessent  alii  qui, 
occisis  aIii8,Bub8tituerentur  ad  occidendum.Nonne 
igitur  vel  pro  hac  stullitia  digoum  so  fecit  mundus, 
ut  ille  qui  habitat  in  coelis  irrideret  eum  diceos  : 
Jntra  in  lutum,  et  calca  subujens,  tene  iaterem,  et 
Cffitera,  usque  ad  id,  ptures  fecisti  negoiiationet  tuas 
quam  stellse  sunt  cosli,  id  est,  siout  jam  diximus, 
plures  morti  et  inferno  genera8ti,quam  sint  vel  esse 
debeantomues  eIecti,propterquo8  ut  nascerentur, 
Oeus  masculuro  et  feminam  fecit,et  benedixit  eis? 
At  vcro  ipsffi  Btellffi  coeli  id  est  electi  Dei.filii  liene- 
dictionis  sub  hac  irrisione  plorant,  et  semetipsos 
deflent,  reoulen^esillud  lutum  euffioriginisinitium, 
de  quo  hoc  dictum  intelligimus  :  Intra  in  tutum,  et 
semetipsos  confitontur  lutum  eese.Et  plorantesdi- 
cent:  Et  nunc,  Domine  pater  noster  tu  es;  nos  vero 
luiumf  et  fictor  noster,  et  opera  manuum  tuarum  om" 
nes  nos  (Isa,  lxit).  Item,  et  quilibet  eorum  dicit: 
MementOy  quffiso,  quod  sicut  iuium  feceris  me,  et  in 
puiverem  reduces  me.  Nonne  sicut  tac  muisi^tt  me  f 
{Job.  x).  Hsc  dicendo  utique  preoccupant,  sive 
prffiveniunt  faciem  ejus  in  eonfessione  {Psal.  xciv). 
Nam  qnasi  oblitus  Deus  sit  dequam  fragili,  quam 
vili  illos  materia  fecerit,  de  quibus  coelestem  forti- 
tudinem  exigit,  ut  forles  sint  et  in  coelum  fortiter 
aecendere  velint  et  st  itiones  habere,quarum  aimili- 
tudinem  quamdam  prffiferunt  visibiles  8teIIs  ccBli, 
de  quibus  menlionem  prssenti  loco  fecit,  dicendo 
mundo  huic  :  Ptures  fecisti  negotiationes  tuas  quam 
stetlx  suinkt  ra?/(,reducunt  ilii,  videlicei  Creatori  sive 
plasmatori,  ad  memoriam  unde  eos  fecerit  sive 
plasmaverit.  Nonquid  ergo  his  qui  ejusmodi  suntt 
dicere  novit  Deus  tale  quiddam  intra  in  tuium^  et 
non  potius  operl  manuum  suarumporrigeredexte- 
ram,  ut  non  intrent  in  lutum  ?  Sed  et  si  intratordi- 
nato  introitu,  id  est,  secundum  legem  qudm  ipse 
posuit,  qui  masoulum  et  feminam  oreavit  et  bene- 
dixil,  non  pertinet  ad  eum  irrisio  hsc  ejus,  qui  ha* 
biiatin  ra;/i<(Pial.ii).Quare  ? Videlicet,  quia  causam 
non  habenteamdem,  quam  hic  prsmisit  dcriptura, 
dicene,  propier  obsidionem.  Qusnam  causa  e8t  qus 
significatur,  dioendo  propter  obsidionem^  nisi  illa 
propter  quam  reprobantur  a  Deo  filii  hujus  ssculi, 
quia  volunt  habere  hic  manenlem  civitatem  ?  Pro- 
pter  istam  causaro,  quasi  neces8ario,quasi  rationa- 
biliter  ruebant gentes  in  libidinem,et  uterque  aexas 
quasi  aquam  iundebat  atque  hauriebatimmodera- 
tam  carnis  voluptatem. 

Unde  notandum  quod  propriis  partibue  cuique 
•xprobrttur  sezui.  Femineo  videiicet,dum  dicitur 


581 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


881 


aquam  hauri  tibi,  virili,  durn  dicitur  inlra  in  lufum 
Nam  quod  nquarn  haurire,h<»c  sit  muiieri.intempe- 
ranter  vlruoi  subire,  de  illa  Sapientis  sententia 
con3tat,  quam  dicit  :  Mcul  viator  sitiens  ad  fon- 
tem  ossunm  aperiet^  el  ab  omni  aqua  proxima  bibet 
(Eceli.  xxvi).  Itaque  hoc  modoexstruere  munitiones, 
scilicet  muliere  haurit^nto  aquam,  viro  intrante  in 
lutum,  hocesl  proj)ter  c»usam  supra  memoralam, 
certntim  morituras  supplero  legiones.  Taceo  de  illa 
parte  extremoturpitu<linis,  quam  Apostolus  merito 
horre9C*?n8  terribiliter  percuiit,  quia  fjminx  eorum 
immulaverunt  naturalem  usum,  in  eum  usum  qui  est 
conlra  naturam  ,  cimiliter  et  misculi  relicto  naturali 
usu  feminx,  exarserunt  in  desideriis  suis  iavicem, 
mascuti  in  mascutos  turpitudinem  operantes  {Rom,  i). 
Surncit,ad  prflesentisScripturffi  inteotionem,expro- 
brare  illud  quod  aliqiiam  habere  yidebatur  rationom, 
sciiicet  quod  multos  facerenl  (iliospropter  obsidio- 
nem,  proptervindicandam  terrae  habitationem,  sive 
quamlibet  civitatem.  Non,  inquam,  pertinet  ad  eos 
irrisio  hec,  diceatis,  intra  in  lutumj  et  cffitera  ne- 
que  ibi,  sive  propterillud  comedet  eos  igniSy  aut  pe- 
ribunt  gladio,  aui  devoravit  eos  bruchus ;  verumtamen 
boc  tempore  bealiorcs  sunt,  qui  permanentsecun- 
dum  Apostoli  consiiiura,  utvi'ieIicet,9ut5o/u^u5est 
ab  uxore^  nolil  i^uasrere  uxorem,  et  qui  habent  uxores^ 
tanquam  non  habsntes  sint  (/  Cor,  vii),  illud  quoque 
inter  Cffiteras  tribulationes  carnis  reputantes,  na 
forte  quod  generant,  veniat  ad  nutoerum  stellarum 
coeli,  quoniam  hic  iladlctum  est  :  Plures  fecistine- 
gotiationes  quam  stetlae  sunt  celi.  Denique  et  patri- 
bu8  et  palriarchis,  quorum  primo  Abrahse  dixerat 
Deu8  :  Suspice  ccelum^  et  numera  stellas^  si  potes 
{Gen.  xv) ;  ac  deinceps  :  Sic^  inquit,  erit  semen  tuum 
(t6ui.):  ipsis,  inquam,  patribus  eoxiiv^xi  plures  facere 
neyotiationes  quam  stettae  sunt  caeli,  id  est  ut  non 
omnes  quos  ipsi  generaveruntpertinerent  ad  nume- 
rum  stellarum  ejusmodi.  Nonne  fraler  Esau  erat 
Jacobj  ait  Dominus,  et  dilexi  Jacob,  Esau  autem 
odio  habui  ?  (Matach.  i).  Sequilur  :  Bruchus  expan- 
sus  esl  et  avotavit.  Custodes  tui  quasi  tocustx,  et  par^ 
vuli  lui  quasi  locustx  locustarum^  quae  confidunt  in 
%SS  sepibus  in  die  frigoris.  Sot  ortus  est^  et  avolo' 
verunty  et  non  est  cognitus  locus  earum,  ubi  fuerint. 
Quia  dixerat  :  congregare  ut  bruchuSymultiplicare  ut 
locustaj  immoderatam  alquc  superfluam  volens  in- 
telligi  generatiooem  atque  conceptuum  infelicium 
abundantiam.quffiveluti  pennati  vermiculi  de  carne 
bujus  muodi  quotidie  nascendo  scaturiunt,  perma- 
Den8  in  metaphora,  grandevanitatiseorum  riducu- 
lam  pandit,  sicincipiens  ;  Bruchus  expansus  est,  et 
avolavit.  Quanti  enim  sstimatexaltationem  sive  di- 
latationem  filiorum  hujus  sfficuli,  comparando  iiloa 
brucbo  expanso  et  avolanti  ?  Gollando  in  omnibua 
sancto  Spiritui,  quia  congruam  illis  similitudinem 
inveoit.  Exempli  gratia  :  Alexander  Magnus  cujua 
regnum  apud  prophetam  Johel  per  bruchum  inlelli- 
gimus  [Joel,  i),  quando  fere  usque  ad  Gnes  lerra 
8686  magnificavit,  natuB,  ut  fertur,  de  incestu  ex 


A  Olympiade  uxore  Philippi  M.icedoni8,nonne  bruchus 
lermh  expansus  fuit  ?  At  ille  expnnsus  avolavit,  id 
est  vplociter  decessit,  scilicel  «vtalis  su»  anno  trice- 
simoprimo,  regni  autera  duolecimo.  Quid  si  quis 
aliusaliquot  mensibus  vel  annis  serfe  expandondo 
diutius  duravit,  namdiuturnaexpansio  cujusqnam 
debet  «stimari,  quantorumlibet  annorum  fuerit  ? 
Nirairum  qui  pluribus  annis  vivens  in  hoc  sfficulo 
sese  dilatavit,  brovi  expansione  sese  expandit,  et 
citodecessit.Illuradecessisse,  bruchumavolasseest 
et  pulchre  non  dictum  est,  expansus  est  et  volavit, 
sed  expansus  est  et  avolavit,  id  est,  non  rediturus 
recessit.  Quam  leveesthujuavitffi  mompntum,quod 
adhuc  ipse  qui  habitat  in  cxlis,  irridons  ( "5o/.  ii)  : 
Custodes,   inquit,    tui  quasi  locustx,  ct  parvuti  lui 

g  quasi  locustx  tocustarum.  Qulnam  sunt  tui,  o  Nini- 
ve,  cuslodes,  nisi  sfficuli  principes,  non  in  Deo  sed 
in  Sfficulo  potentes  ?  Isti  igitur  videntur  e?se  gigan- 
tes,  pcdeccequasi  locustffi  sunt.  Subsiliant  in  cur- 
ribus,  volitent  in  equis,  ct  in  tibiis  suis  glorientur 
juvenculi  :  nam  inlerim  speclans  eos  desuper  sa- 
pientia,  ridet  el  dicit  :  Florebit  amygdalus,  xmpin^ 
guabilur  locusta  (Eccle.xu.  Quidnam  est  impingua- 
bitur  tocusta,  nisi  intumescent  et  tumore  suo  grava- 
huntur,si  ad  citam  senectara  porvenerint,quffi  nunc 
saliunt  crurajuvenilia?  Infelixfloritio,  misera  im- 
pinguatio,  cura  pr®  ariditate  senectutis  canities  flo- 
rescit ;  ct  econtra  prce  huraorc  inutili,  crus  aul  tibia 
pinguTBScit.  Qui  porrosnnt  parvuli.dc  quibus  dicit  : 
Et  parvuli  tui  sicut  locustse  locustarumy  nisi  vulgua 
exile  sive  populares  aut  plcbei,  quorum  ffistimatione 

^  dum  adulanlur  potentioribus,  ipsi  potentes  quasi 
gigantes  sunt?  Utique  quantumlibet  adulando  non 
erficiunt,  utipsipotentes  quasielepbanti,  et  qui  sub 
eis  quHsi  boves  sint,  aut  quasi  bubuli,  sed  quasi  to* 
custx  tocustarum^  id  est  minimi,  portuntes  irriperia 
parvorura.  Quam  vero  decenter8ubjungit:(3ua?cc^n- 
fidunt  in  sepibus  in  die  frigorisy  sot  ortus  est^  et  avo* 
laverunt,  et  non  est  cognitus  tocus  earum  ubi  fnerunl ^ 
videlicet  secundam  naturara  Iocustarum,quffi  ejus- 
modi  est,  ut  in  frigore  torpentes  per  calorem  voli- 
tent.  Quid  per  diemfrigorisnisiterapusintelligimus 
adversitatis,  quando,  causis  exigentibus  justumest 
gentem  quamlibet  aut  regnura  tribulari  ?Tuncef- 
fusae  multitudineaexercituura  tanquara  locusta  in 
urbibus,  autcirca  urbesconsidunt,  el  tira  in  vicis 

D  quam  in  agris  cuncta  consumunt.  Exompli  gratia, 
ut  Assyrii  tunc  temporis  ascenderunt  ad  universas 
civilates  Juda  munitas  et  ceperunt  cas,  ct  obsede- 
runl  Hierusalera.  Dies  frigoris  erat,  id  est,  afflictio- 
nera  propler  sua  merebantur  peccata.  Scd  orlusest 
«o/,  «Hocustffi  avolaverunt,  quia  propitius  factusest 
Dominus,  et  una  nocte  deleta  sunt  castra  Assyrio- 
rum  centura  octoginta  quinque  millia  hominum 
{IV  Reg.  xviii).  Nonne  vclociter  avolaverunt  locustss 
ejusmodi,  el  non  est  cognitus  locus  earum  vbi  fue* 
rint  ?Sic  omnis  muUiplicitas  sive  congregatio,quam 
dixerat,  congregare  ut  bructius,  multiplicare  ut  lo- 
custa^  velociter  tran8it  et  pertransibit,  permanebunt 


Wd 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


B84 


autem  stellaQ  coeli  flxae  in  altitudine  nrmamenti,  de 
quibue  dixit :  Plures  frcisii  negotiaUones  tuas  quam 
stelloi  sunt  rotli,  quia  muUi  reprobi,  pauci  suntele- 
cti  (Matth.  xx).  Sequitur  :  Dormitaverunt  pastore* 
tui^  rex  Assur.sepelienturprincipestui,  Dispersusest 
populus  tuus  super  monies,  non  est  qui  eopgreget^non 
est  obscura  contriiio  lua^  pessima  esl  plaga  tun.  Om^ 
nes  qui  audierunt  auditionem  tuam,  compressemnt 
manum  super  te.  Quia  super  quem  non  transivit  ma- 
litia  tua  semper  ?  Ecce  in  verbis  istie  judicium  illud 
audimus,  de  quo  mundum  arguit  Spiritus  sanctus, 
quiaprinceps  mundi  hujus  judicatus  est  {Joan-  xvi). 
Nam  rex  Assur  ipse  est  princeps  roundi  hujus. 
Hactenus  sermo  erat  contra  Niniven,  id  esl  contra 
huoo  mundum,  et  sub  nomine  Ninive  arguebatur 
mundus  de  peccaio,  et  de  justitia  iibid)j  sicut  in  ini- 
tio  dixifflus,  nuncsub  nomine  regis  Assur,  et  ipse 
princeps  mandi  bujus  judicatus  esse  08tendiiur,it& 
ut  ex  hoc  loco  manifestum  fleri  possit^quod  de  ju- 
diclo  ejusrectearguat  mundumSpiritusParacIetus, 
qui  in  isto  propbeta  loquitur,  secundum  nomen  ip- 
8iu8,  quia  Naum  ex  Hebrseo  consolator  interpretatur. 
Dormitaverunt,  ait,  pastores  tui,  rex  Assur.  Pastorcs 
regis  Assur  hi  sunt  qui,  ut  supra  dictum  estyintran- 
do  in  lutum,  calcando  et  subingendo  atque  tenendo 
laterem,  id  est  opus  generationis  nimis  intemperan. 
ter  exeroendo,  congregati  sunt  ut  brucbus,  multi- 
plioatisunt  ut  locustse.  In  quo  suntvel  fuerunt  iili 
pastores  regis  Assur  ?  In  eo  videlicet  quod  paverunt 
vel  pascunt  oves  regis  Assur,  oves  occisionis,  id  cst 
hominum  mullitudinemsupernuam,  qui,  ut  cuni- 
mus  in  psalmo,  sicut  oves  in  infemo  posili  sunty  mors 
depascet  eos  (Isa.  xlviii).  0  pastores  infeiices,  qui 
generaverunt  quos  paverunt,paverunt  quos  genera- 
verunt  rcgi  Assur,  de  quibus  infernus  impleatur, 
qaoa  depascendo  morssatoraretur  I  Paslores  ejus- 
modi  dormttaverunt^  ait.  Quid  est  dormitaverunt  ? 
Mortui  Bunt,  et  inde  laas  Deo,  quia  sic  dormitando 
pascere  vel  generari  regi  Assur  ce^saverunt.  Quid 
enim  est  nisi  eic  dormitassenl  et  generare  dsiis- 
sent  ?  Cum  adeo  congregatas  sit  brucbus  et  intan- 
tum  multiplicata  locusta,  in  ista  paatorum  hujus- 
modi  vita,  cum  bodieque  moribunds  carnis  tanta 
Buperbia,  tanta  sit  luxuria  ut  multitudines  nascen- 
tium  persffpe  pestilcntiajame,  bestiiset  gladio  suc- 
cidi  oportuerit,  etpraetereaquotidie  passim  demetat 
eos  mors  naturalis,  et  adbuc  mundus  plenus  sit, 
quid  putas  Geri  potuisset  si  non  dormitassent  aut 
dormitarent  isti  paslores,  id  estsi  non  morerentur 
bomines,  ex  quo  facti  sunt  trangressores  regi  As< 
8urobtemperantes?Laus  igitur  Deo  quiadixi  iNunc 
ergo  ne  forte  mittat  manum  suam,  et  sumat  etiam 
de  ligno  vilx^  et  vivat  in  xlemum  (Oen.  iii),  quia 
videlicet  si  usque  ad  diem  judicii  viverent  homines, 
ut  vivuot  dffimones,  etgenerarent,quod  non  faciunt 
dsemones,  quam  male  fuisset,  cogitet  qui  potest.  Mi- 
sericorditer  Deus  bomini  morluo  morte animaB  mor- 
tem  carnis  imposuit,  nec  utcunque  mortalem,  eed 
brevissim»  vit»  voiuit  esse  hominem.  Nam  dies  a%- 


\  norum  nostrorum  in  ipsis  septuaginta  anni.  Si  auiem 
in  poteniatibus^  id  esl  in  valentioribus,  qui  diutius 
duranl,  octoginia  anni^  amplius  eorum  labor  ct  do^ 
lor  (Psal.  Lxxxix).  Non  ita  ante  diluvium,  sed 
vivebant  alii  nongentcnis,  alii  octogentenis,  vel  se- 
ptingentcnis  annis.  Quia  vero  proplcr  illam  vitae 
quantulamcunque  diuturnitatem  956  tam  superbi, 
tamque  luxuriosi  fuerunt  homines,  ut  Scriptura  in- 
nuit,  diccns:  Gigantes  AUtemerant  super  terram  in 
diebus  itlisy  et  vidrntes  filii  Dci  filias  homiuum,  quod 
essent  pulchrx  (Gfw^  vi),  etc,  recle  et  opportune  pro 
ipsis  experimentum  voluit  Deus  notum  esse,  quod 
utiliter  bominem  anima  mortuum  carne  voluerit 
esse  mortalem,  conflrmando  sententiam  quam  po- 
Buerat,   dicens    :   Nc  sumat  de  ligno  viiae  et  vivat 

n 'n  cetemum,  conOrmando,  inquam,  et  dicendo  : 
Non  permancbit  Spiritus  meus  in  homine  in  xter- 
num  (ibid.).  Porro  hffic  durmitatio,  id  est  car- 
n:s  per  mortem  dissolulio,  non  solis  pastoribus 
regis  Assur,verum  etiam  supradictis  stellis  cgdII,  id 
est  his  qui  secundum  propositum  vocati  sunt  san- 
cti  communiter  imposils  est.  Sed  vide  quod  sequi- 
tur  :  Sepelientur  principesiui.  Ubi  sepelientur  nisi 
in  inferno  ?  Morluus  est  dives^  ait  Dominus,  ci  se^ 
pultusest  in  inferno  (Luc.  xvi).  Et  apud  Ezecbielem 
ipse  ioquitur :  Ibi  Assur  et  omnis  multitudo  ejus^  in 
circuitu  itlius  sepulcra  ejus,  omnes  interfccti,  qui  ce- 
ciderunt  gladio,  quorum  data  sunt  sepulcra  in  novis- 
simis  laci  (Ezech.  xxxu).  Hoc  pius  hiibent  pastores 
vel  principes  tui,  rex  Assur,  quod  omnes  quidem 
bomines  tam  boni  quam  mali  dormitaveruot  dor- 

C  mitione  corporese  morlis,6oli  aulem  mali  sepelien- 
turin  inferno,  propler  hoc,  quia  sunt  pastorea  vel 
priucipcstui.  El  nunquid  aliquando  inde  buc  revo- 
candi  eruui  ^  Dispersusest,  ait,  poputus  tuus  super 
montes^nonestqui  congreget,  Quod  dicit,  dispersus 
est  populus  tuuSf  hoc  est  quod  supra  dixerat,  bru- 
chus  expansus  est  et  avolavit,  sed  ortun  est,  el  lo' 
custge  locustarum  avolaverunt.  Etquod  dicit,?ian  est 
qin  congreget,  hoc  est  quod  dixerat,  et  non  est  co- 
gnitus  locusearum  ubi  fuerunt.  Gausa  tants  perdi- 
tionis  et  irrevocabilis  judicii  superbia  est ;  idcirco 
cum  dixisset  :  Dispersus  est  populus  tuus,  addidit, 
super  montes.  Nam  per  montes  altitudo  illa  intelli- 
gendaestquae  eisdem  regi  Assurapud  Isaiam  bis 
verbis  exprobratur:  Bt  erit cum  compleverii  Dominus 

D  cuncia  opera  sua  in  monte  Sion  et  in  Jerusalem,  ve- 
sitabo  super  fructum  magnifici  cordis  regis  Assur,  et 
super  gloriam  altitudinis  oculorum  ejus(lsa.  x).  Igi- 
tur  super  montes,  id  est,  propter  superbiam  populus 
tuusdispersus.quiapopulustuusflliisuntsuperbiae, 
quorum  tu  es,  rex  Assur,  sicut  ad  beatum  Job  di- 
ctum  est  de  te :  Omne  sublime  videt,  el  ipse  est  rcx  su- 
per  ornnes  filios  superbix  (Job  xli)  :  non  ita  disper^ 
sus  est  populus  tuus,  non  ita  dispersi  eunt  pasto- 
resvel  principeatui,  quomodo  dispergitur  populus 
dum  fugit  :  sed  ita  ut  fugere  non  possint,ct  ut  eua 
quidem  invicem  sepulora  sulphure  et  igne  ardentia 
videre  queant,  sed  alter  alteri  prodesse  vel  adesse 


885 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  M!N,  —  IN  NAUM.  LIB.  III. 


»86 


noQ  valeant.Sane  in  dispersione  populi  hujus  regis  A 
A8sur,laiere  nosnon  debel  dispersio  populi  Judaici 
neque  obiivisci  aut  ignoraredebemus  quod  ipsesit 
populus  regiSjimoille  popuiue  maxime  entpopulus 
regis  Assur,et  interpretatione  quoque  nominis  hujus 
maxiine  Judei  denotantur:A3?yrii  namque  dirigen- 
tes  interpretantur.Et  qui  sunt  dirigentes  nisibiqui 
semetipsos  dirigunt?Qui  autem  hoiiiines  magis  se- 
metipsos  diriguntquam  Jud8ei,qui  suam  quxrentes 
staiuere  juslitiam^  justitice  Dei  non  sunt  subjecti 
(Aom.z),  Igiiur  inter  pastores  et  principestuoa,  o 
rex  Assur.in  medio  populitui  qui  super  montes^id 
est  propier  allitudinem  superbie,  dispersas  est,  o 
prlncepsmundihujus  Mazime  isticonsiderandisint 
quorum  dispersionem    ipse  oum  antiquo  consilio, 
qui  jamdudum  untiqiius  spiritus  ejus  loquebatur  :  Q 
Deus  0'Stendit  mihi  super  inimicos  meos,  ne  occidas 
eos,nequando  obliciscanlur  populi  mei.  Disperge  illos 
in  virlufe  tua  (Psal.  lxxxv).  Factum  est  secundum 
illius  antiquse  o&tensionisconsilium,  quia  videlicet 
primum,illi  paslores  vel  principes  tui.  quos  ita  de- 
not«vit  ut  diceret. 7tita  ecce  ceperunt  animam  meam^ 
irrHerunlinme  fortei(ibid.)yAoTm\idiV%mvL\.  et  sepul- 
ti  8unt,circumdatia  Eomanis  mortui  sunt,  et  in 
inferno  sepulti  sunt.etquisuperfuit  infelix  populua 
dispersus,  etinoranes  gentes  ductus  est  captivus, 
etnon  est  qui  congreget,  quia  qui  solus  congregat, 
etcongregata  restauratCbristus  illis  ablatus,ol  a- 
biit  ad  gentes.et  stabile  fecit  esse  quod  sibi  osten- 
sum  est.iVfc  occidas  eos^  disperge  illos  in  virtute  tua 
(ibid.),id  estne  penitus  eos  evellasa  terra.sed  ubi-  ^ 
que  terraruiii  dispergeillos  in  virtute  tuift,inpoten- 
tia  tua.  Cur  hodie  ?  Nequando  obtiviscantur  poputi 
mct(i6uf).0nde  notandum  Judaeorum  dispersiooem 
ideo  factam  es^e^ut  non  tantum  in  uno  loco,sed  in 
omni  terra  fidem  gentium  confirnpirent^dumeum  a 
parentibus   ^uis   crucifixum  fuisse  assererent,  et 
Scripturas  in  quibusnobis  praedictus  est  se  habere 
non  denegarent,atque  ita.dum  vivere  permitteren- 
tur,eoruin  etiam  tostimonio  fiiles  gentinm  ceriior 
haberetur.Tandem  aiversum  te,o  re\  Assur.  cau- 
gam  dicitParaclelus,  curvel  quo  de  judicto  mu:\' 
dum  argocre  debuerit,quia  tu  judicatus  es.Non  est^ 
ail,  ob%cura  contritio  tua  ;  pemma  est  plaga  tua. 
Contritio  quacontritus  esjlia  est  qua  contrivit  mu- 
lier  capattuumjuxta  Domini  judicis  edictum  quod 
edoxit  super   te  in  initio,  dicens  ad  serpentem  ?  D 
Inimicitias  ponam  inter  te  et  muHerem^  et  semen 
iuum  ei  semen  itlius,  ipsa  conteiei  capui  tuum,  et  tu 
insidiaberis  calcaneo  eius.{Gen,  iii).  Insidiaberis  cat- 
caneo  beata  mulieris,  beat®  Mari»  virginis,  irao  et 
calcaneo  seminis  ejus,   quod  esl  Christus.  Quod 
ipse  non   ijinorans  dicebat   :    Venit  enim  princeps 
mundihujus.et  nonkabH  in  me  quidquam{Joan.xin). 
Propterea  boc  ipsum  quod  tu  in  illoquidquamnon 
babuisti,  et  tamen  sd  eum  venisti,   qusrens  quasi 
debitum  peccaii,id  est  exigens  poBuam  mortia,con- 
tritue  es  calcaneo  ejus.victuses  fine,id  est  passio- 
ne  vel  morte  ejua.  Quia  istam  contritioaem  tuam 

Patbol.  GLXYIIL 


non  audivit  ?  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum, 
et  in  fities  orbis  ierrse  verba  eorum  (Psal.  xvim,  scl- 
licet  cosloruro  qui  istamgloriam  filii  Dei  enarrave- 
runt  vel  annuntiuverunt,  quod  ipse  moriendo  con- 
trivissetcaput  tuum.  Non  igitur  est  obscura  contri^ 
tio  tua^  quia  videlicet  clare  in  omnem  terram  est 
enarrata,  clare  in  fines  orbis  terrn  est  annuniiata. 
Proinde  Paracletusrecte  arguit  mundum  dejhdicio^ 
quia  excusare  se  non  potest.quin  audicrit  Judicium 
quo  judicalus  es,  sive  contritionem  qua  contritua 
es.  Quis  itidem  non  audivit,  quia  pessima  esi  plaga 
tua  ?Eodem  namque  Evangelio  quo  enarratur  vel 
enuntiaturjam  dicta  contritlo  tua,  pariter  enarra- 
tur  pessima  plaga  tua,quffi  in  coelo  plagatus  ea,  ita 
ot  caderes  vidente  Domino  te,o  8atan,  sicut  fulgur 
de  cgpIo  cadentem  (Luc.  x).  Plaga  iila,  plaga  est 
gladii,  plaga  pessima^sed  non  pessime,  imo  optime 
illata.  Plaga  pessima  est^  quia  insanabilis  est  ;  sed 
optime  illataest,  quiatu  justissime  damnatus  sive 
percussus  es.  Justissime,  inquam,  quia  tu  non  ut- 
cunque,  SHd  superbe  peccasti,  homicida  ab  initiOf 
qui  in  veriiate  non  stetUtiM  quo  veritas  non  esiy  qui 
cum  ioqueru  mendacium,  ex  propriis  ioqueris,  quia 
mendaxes  etpafer  mendacii(Joan.  viii).  Ita  maligne 
pecca8ti,et  ob  boc  pessimam^idest  insanabilem  ex- 
cepisii  plagam  gladii,  et  mirum,  quod  cum  plaga 
tuatam  pessima  sit,  tu  adbuc  vivis.  Non  quidem 
vero  vivi8,sed  viveretementiris^etquRsiteviventem 
det'en'1is.Hince8iiIlaadmiratioinApocalypsi,dehe8- 
tia  quffi  habetp1agamgla(tii,etvixit,  velcujusplaga 

mortie  sanata  esV.Iuxiammdaciumtuum  plaga  mor" 
iis  957  tuxsanata  est  (Apoc.  iiii),  et  tu  babena 
pbgam  gladii  vivis;  sed,  Joxta  veritatem  Oei,  tam 
peesima  est  plaga  tua  ut  in  ffiternum  insatiabilia 
sit,et  tu  ita  mortuuses,ut  nunquam  ullo  modo  ad 
vitam  respirare  possis.  Super  hoc  judicio  mundus 
arguitur,  mundus  tibi  confoederatu8,teque  in  tem- 
ptis  vei  simulacris,ut  Deum  et  quasi  vivum  venera- 
tus,  quia   postquam  judicium  tuum    in  Evangelio 
Christi  revel  itum  est  justius  arguitur  quisquisa  te 
non  est  separatus,  Omnes  qui  auflierunt  auHtionem 
tuam,   compresserunt  nrnnum  super  te.  Auditionem 
audire  plus  est  quam  simpliciterquidpiam  audire, 
sicut  aures  audiendi   habere   (itfMr//i.  xi^,  plus  est 
quam  siiupliciter  aures  habere  Ubi  namque  hujus- 
modi  verba  sive  vocabulageininantur,duplexaudi- 
tus,  acilicet  corporiset  cordis  exigitur  sive  intelli- 
gitur.Ergo  omnes  qui  audieruni  audilionem  tuam^id 
est  audientes  orediderunt  contritionem  tuam,  sive 
pessimam  plagam  tuam,(;(miprmc;rtin^  ait,  manum 
supra  te^d  est  quam  devotas  egerunt  gratias  ei  qui 
contrivit  te,qoi  plaga  pessima  plagavit.SoIent  enim 
fideles  et  devoti  homines,  cum  primum  audieriat 
bonum  nuntium  de  operibus  sive  beneficiis  Dei,  oi- 
tato  pietatis  afTectu  oculos   manusque  compressas 
BublevarOy  et  cum  istis  fidei  signis  sedentem  sapar 
thronum  Doroini  aitissimum  laudare^et  glorifioare. 
Itaqce  hoc  dicto  compresseruni  m*Anum  super  i$, 
magna  significaturabundantiagratulationiset  lati- 

19 


»87 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


588 


tiaj.juxla  considerationem  justi  judicii,  justae  vin-  A  pertransiit.in  quo  omnes  pecraverunt  (Rom.v).  Super 


dictae.  Qnia  snper  quem  non  transivit  maliiia  lua 
idm^er.^Inlerrogundo  super  quf^m  non  transivit  mali- 
tia  tua  semier^  wehemenims  afflrmat  quod  super 
omnes  transierit  malitia  ejus  semper^ex  quo  enim 
per  serpentcm  milignus  ct  malitiosus  mentitusest 
dicens  :  Nequaquam  morle  moriemini ;  comedkte,  et 
eritis  sicut  dii(Gen.  iii),  semper  et  incessanter,  ex 
uno  ct  per  unum  in  omnes  bomines  malitia  ejus 
pertransiit,  quemadmodum  Apostolus  :  Quia  per 
unum  homifient  in  hunc  mundum  peccatum  intravit^ 
et  per  peccutum  mors,  et  ita  in  omnes  homities  mors 


quem  ergo  malitia  ejus  non  pertransiiVlQaiB  non  in 
iniquitatibus  conceptueest^eiquem  nonin  peccatis 
coQcepitmater  sua  ?  (P5a(.  i).  Igitur  cauea  bfic, 
causa  magnaeat  cur  super  temanum  compresserint^ 
omnes  qui  audierunt  audUionem  tuam;  quia  te  qui- 
dcm  cajusmalitiasuper  omnes  perunuiTi  pertransi- 
vit,  unus  bomo  qui  solus  sine  peccato  exivit,  dam- 
navit  atque  contrivit;ip8os  autem  de  malitia  libera- 
vit  atquejustiAcavit,  qui  audientes  gravisisunt,  et 
gaudentes  atquecredenles  superte  manum  compres- 
serunt. 


sc 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  JONAM  PROPHETAM. 

ttSS  Oclavum  propbetarum  Abacuc  jarodudum  iogredi  ardebat  aDimus,  dum  adhuc  in  prae- 
cedeute,  scilicet  Naum,  totus  teneretur  intentus.  Adhuc  enim  circa  fines  illius,  videlicet  Naum, 
iceditatione  fere  conlinua  versabatur,  et  jam  quasi  de  propinquo  loco  aliquo,  ilia  hujus  vocife- 
ralio  graudis  audic  batur.  «  Usquequo.  Domine,  clamabo,  et  non  exaudies  [Habac.  i),  »  vocifere- 
bor  ad  le  vim  patiens,  et  nonsalvabis?  Item  :  <c  Domine  audivi  auditionem  tuam,  et  timui  (Ha- 
bac.  iii).  »  Fateor  quia  vim  clamoris  hujuscemodi,  non  sine  quodam  divino  horron^  audiebat 
auris  interioris  hominis.  Namque  illuc  ingredi  cupiebat,  memor  iilius  versiculi ;  «  Lsetabor  ego 
super  eloquia  tua,  sicut  qui  invenit  spolia  mulla  (Psal.  cxviii).  >  Sentiebam  aliquid  de  cupidilate 
hominis  negotiatoris,  bonas  margaritas  quaerenlis,  qoi  tunc  demum  unam  se  invenisse  pretiosam 
margaritam,  non  vane  arbitratur,  cum  fidem  vel  justiliam,  quae  Gliristus  e&i,  invenit  in  lege  et 
prophetis,  per  quos  sine  dubio  locutusest  Spiritas  sanctus.  Novit  ipse  Christus  cordis  paterni, 
cordis  aurei  margarita  pretiosa  quasi  scrutando  Scripturas,  scrutando  prophetas,  ipsum  quserit, 
ista  scrutantis  anima  sanctum  invocans  Spirituro,  qui  locutus  est  per  prophetas,  ut  puichriludi- 
nem  talis  margariise,  jam  hic  per  hoc  8pM'uIum,  in  isto  prophetici  sermonis  senigmate  sic 
prseostendit,  quatenus  eamdem  in  futuro  sasculo  Bemper  possidere,  et  sicuti  est,  videre  concedat. 
Dicit  autem  Apostolus:  «  Quia  gloria  nostra  hoec  est,  testimonium  conscientiae  noslrae,  quod  in 
simplicitate  et  sinceritate  Dei,  et  nou  in  sapientia  carnali,  sed  in  gratia  Dei  conversati  sumus  (II 
Cor.  i).  »  (^um  hoc  exemplo,  et  illud  ad  consolationem  acoedit,  quod  vos,  o  viri  ecciesiastici  etie- 
ligiosifbenevoli  et  spiriiualesamici,  quosin  proemio  explanalionis  Naum  prseoominavi,  parvilatem 
meam  bona  spe  consolamini  fructus  percipiendi,  his  et  hojuscemodi  verhis.  Insiste  igitur,  bone 
vir  et  «  viriliter  age,  et  confortetur  cor  tuum  (Prov.  xxx),  »  ut  deliriis  quas  in  hac  pcregrina- 
tione  summatim  prselibap,  tandem  pleno  ore  in  regno  Dei  super  mensam  ejus  edens  et  bibens 
perfruaris.  Non  igitur  quasi  supra  modum  gravatus  detractionem  cujusquam  ita  vereatur  fidelis 
aniMu?,  ut  a  bono  studio  decidat,  et  torpeat  remissis  manibus,  imo  steliionis  memor  sit,  qui 
pennas  non  habens  manibus  utitur,  et  moratur  in  sedibus  regum,  et  galli  succincti  lurobos  et 
arietis,  nec  est  rex  qui  resistat  eis. 


IN  HABACUG  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM    LIBER    PRIMUS. 


SSO  Cap.  I.  —  Onus  quod  vldit  Abacuc  propheta, 
Quo  tempore  fuerit  Abacuc,ex  DaDielB  docemur.ad 
quem  in  lacu  leonum  cum  praiidio  missus  legitur 
.(Dan.  xiv).  ait  B.  HieronyrriUS,  quanquaro  apud 
Hebrseos  illabistoria  non  legatur.  Sive  quis  recipit 
Scripturam  illam,  sive  noa  recipit,  hic  tanquam 
propbetH  Bcribit,  quaa  ventura  coKOoscit.  Et  quo- 
modo  propheta  Naum,  qnem  bic  sequitur,  vatici- 
nium  habuit  contra  Ninivem  et  Assyriusqui  vasta- 
veruiit  decem  tribus,  quas  vocantur  Israel,  ita  iste 
ohus  vidit,idest  rem  gravemet  poiid^^ris  iaborisque 
plenam,  adversns  Babylonemet  Nabuchodonosor,a 
quibus  Juda  et  Hierusalem,  templumque  subversa 
sunt.  Usquequo,  Domine,  clamabo,  et  non  exanrfies; 
vociferabor ad  te  vimpatiens^et  non  saloabisf  Quare 


g  ostendisiti  mihi  iniquitatem  et  laborem  videre^etprx' 
damet  injustifiam  contra  me,  Uecte  hic  prophcta 
nomenAbacuc  sortitus,quod  interpretatur  am;'/^a:/o 
sive  luctatory  quia  videiicet  quodammodo  in  certa- 
men  et  luctantem  ot,  ut  ita  dicam,  in  amplexum 
more  luctantis  cum  Dco  congreditur,ausus  eum  ad 
disceptationem justitiaa  provocare,  et  dicere  ei,cur 
in  rebus  bumanis  taota  versetur  iniquitas,  etinju- 
stus  contra  justum  prsvalet.  Usquequo,  Domin^, 
inquit,  clamabOf  et  non  exnudies,  vocilerabor  ad  te 
vim  patienSfetnonsatvabis  ?  Quare  ostendisti  mthi 
intquitatem  et  laborem  videre,pr3Pdam  et  injuditiam 
contra  me  ?  Et  factum  est  Judicium  et  contradictio 
potentior.  Propter  hoc  tacerata  est  lex,  et  non  pcr- 
venit  usque  ad  finem  judMium^  quia  impiui  prxialet 


589 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


590 


c  adversus ju8tum,propterea  egreditnrjudicium  per-  A 
versum.*  Desnonjm  stalu  temporum  loqui  videtur, 
quia  impius    Nabucbodooosor  praevaluit  adversus 
justum  Jud«m,  et  hanc  cspp  CAU!>am,  quod  dixerit 
judicium  non  pervenisBe ad  finem,  quia  iniquum  sit 
et  pi^rversum,   ut  Josihs  re\  Justus  a  rpge  injusto 
trucidetur  (// Par.  xxxv),  ut  Daoiel,  Ananias,  Aza- 
rias,  Misael  serviant  (Dan  j),  et  imperei  Babylonius 
imperator,  et  inter  scorta  et  concubinas  suaa  Bal- 
thaaar  potet  in  phialis  Oei  {Dan.  v).  Sed    Dunquid 
ad  propheticam  perfectionem  valet^vidisse  illa  sui 
temporis  mala,  qus  alius  quivis  ignorare  Don  po- 
tuit?Ut  quid  ergo  sic  in  tiiulo  praemisit,  onus  quod 
vidit  Habacuc  propheta?Simulcon8ideraDdum,quia 
quod  protinussequitnr  : «  Aspicite  in  gentibua^etvi* 
dete;  admiraminietobstupescite^quia  opusfactum  d 
est  in  diebus  ves*ri9,quod  nemo  credet,cum  enarra* 
bitur  >»,  ad  evancirelica  spectare  lempora,  Paulus  in- 
tellexit  apo8lolu8,imo  qui  Paulum  assumpaeratSpi- 
ritussanctua.  Nam  ubidixit  Spiritus  sanctua  :«  Se- 
gregate  mibi  Barnabam  et  Paulum  in  opu8,quoas- 
Bumpsieos  •  (.4r<.  xiii),po8tmodumitalegimup,quia 
«  Pauluset  qui  cum  eo  erant  venerunt  Antiochiam 
Pisidie.  fil  ingressi  synajrogam  Judsorum  diesab- 
b^torum,  8**derunt.  Surgens  antem  Paulus  » (ibid,)^ 
Bermotiemexhortationis  habuitadp1ebem,quem  ita 
ooDolusit.K  Yideteergonesuperveniat  vobisquod  di- 
ctumestiDprophetis.Videiecontemptoresetrespici- 
le,eladmiramiDietdisperdinjini,quiaopu8operorego 
iodiebu8ve8tri8,0|iU9quodnoncredetis,8iqui8enar- 
raverit  vobis  >«  (ibid,).  Liltera  paululum  diversaest,  p 
videlicetsecunduo:  Septuaginta  Interpretes.Quodsi 
illud    repugnare  videiur,  ne  ad  evangelics  gratis 
tempora  Apostolum  sequentes,  respioiamus  quod 
protioassequilur:  *  QuiaecceegosuscitaboCbaldaeos 
geotem  amarametvelocem;  »bocenim  nun  Tuturum 
sed  jamdudum  fuerairactum  temporibus  apustolo- 
ram  ;  nos  8imiliterdicimu!a,quia  quaiidn  h.fcscri- 
psit  Abacuc,  jam  fuerat  factnm,  jain  suscitaverat 
Dominus  Chaldeos,  et  gentium  tabernaculH  possi- 
debant,  jamque  Jndim   in  captwitatem  duxerant. 
Igiiur  probetie  textum  ingredientes^quantum  pos- 
sumus  myeticorum  majestatem  8enf>uum  magniti- 
eemu8,et  eum  quid  locutus est  per  prophetas  ducem 
sequentem  Spirilum  saaclum,  ipsum  io  isto  pro- 
phetaoon  dubitemus  loqui  Christum  Jesum  cruci- 
(ixam.« U8quequo,Domine,cIamabo,etnon exaudies,  D 
vociferaborad  tevimpatienset  non8aIvabi8?»Nun- 
quid  enim  hoc  noo  iili  par  aut  simile  e8t,qaod  Jam- 
dudumapud  P8almi8tamdicebat:«Deu8Deu8  meus, 
respice  in  me;  quare  me  dereliqnisti  ?  Deus  meus, 
clamabo  perdiem,  et  non  exaudies»  (Psnl,  xxi).  81 
revera   David  illud  non  in  sua  sed  in  Christi  dixil 
pereona,  cur  non  et  iste  in  persnna  ejusdem  dicat 
baec  similia  ?  Veraciter  boc  dignum  cst,etSpTitum 
sarictum  deoetut  verba  qiisB  per  prophetas  locutua 
eet,  illi  ascribaatur  personee,  960  de  qua  jure  illi 
eara  e8l,qoi  vere  justus  ex8iitit,quia  peccatum  dud 
feeit,  et  ideiroo  dum  paterelar  taoquam  peecator. 


dum  pnevaleret  adveraus  cum  justasatque  clama- 
ret,  et  non  exaudireiur  ad  tempus.judicium  qua- 
rere  poterat  securus,  sicut  manifeste  in  praesentibus 
dictis  habemus.  Nam,  ut  erat  fortis  luctator,Deum 
vocatinjus  et  dicil :   V^quequo^  Domine^  clamabo^ 
et  noft  «xaudt>j?  Glamabat  autem  oUmore  valido,et 
exauditus  est,  quamvis  et  hic   in    Psalmo  dicat: 
Clamubo  etnonexaudiei  (P^a/.  xxi).  De  hoc  Aposto- 
lus  :  «  Qui  in  diebus  carnis  suab  preces  sopplioHtio- 
oesque  ad  eam  qui  possetsalvum  illum  faeere  a 
mortuis,  cum  clamore  valido  et  lacrymis  ofTereos, 
exauditu8e8tpro8aareverentia»(H^6r.vi).Nonqua8i 
if^norans  quvril,  ut  d.scat,    usquequo  vel  quandiu 
illum  oporteat  clamare  et  vociferari,  et  exauditio- 
oem  sivesaluiemejus  differri,quamvi8  ibidem  con- 
tinuodicat  Apo8tolu8:«Etquidemcume88etPiliu8, 
didicit  ex  his,  qus  paasua  esi,  obedientiam  b  (ibid.), 
Scibat  namque,  sed  ooDduin  experimento  sciebat 
obedientio)  laborem,  et  scienliam  ejua  noc  latebat, 
quod  oporteretilum  clamnre  et  vociferari  usque  ad 
mortem,  mortem  autem  crucis,  et  ante  illam  obe- 
dientis  consummationem  non  debere  audiri,    dod 
oportere  salvari.  Delectat  valde  ita,  ut  dictum  est, 
bujus  calamitaiis  in  propheta  personam  intelligere. 
Neoboc  ita  dicimus  quod  ipse  propbeta   clamoris 
sive  vociferationis  ejusdem  expers  fuerit,  sed  hoo 
veraciterdicimus  quia  quiJijuid  iste  vel  alius  di- 
gnum  auditu  Dei  clamavit  aut  vociferatus  est,  cU- 
mor  et  vociferatio  fuit  ejus,  cujua  epiritus  io  illis, 
ut  loquebalur,  ila  et  clamabat  et  vociferabatur. 
Unde  siculquodam  loco  vocari  jussusest,  accelera 
spolia  detrahere^  festina  prxdari  (Isai.  viii),  pro  eo 
quod  ante^uam  vocare  sciret,  aotequam  in  sflBculo 
babereimatrem,  et  adoptivum  patrem,88epe  Hieru- 
salem  de  bostiliua  liberavit,ita  oihil  vetat  illum  fo- 
cari,  acceleraclamare,  festioa  vociferari,  quiavid.e- 
lic^^t  ontequam  nasceretur  de  mntre,  et  assumpto 
hoinine  laboraret,  ipseclamabrft  et  vociferabatur  io 
sanctis  lidem  babentibus  promissionis  etadventus 
sui.  sine  cujus  lide  non  decebut  quemquam  eXMU- 
diri.liiqnidem  in  multisexau^liti  sunt  proptereum, 
sed   nun    ita  ut  consummHretnr  praevaricatio,  et 
Qnein  acciperet  peccaium,  el  drieretur  iniquita8,et 
adduceretur  justitia  sempiteroa.  Non  ita  Christua 
habebat  exaudiri,  dooeo  ipseiret   io  &ua  persooa 
oonsummaret  obedieotiam*  uequeadmortem,  onor- 
temautemcruci8(PAt/ip.ii),qn«futuraeratcoDSum- 
matio  clamoris  et  fociferatioois.  Quod  dicit  vocife» 
rabor  vim  patiem^  seosum  habet  veoerabilem,  ei 
reoolas  quod  alibi  dicit,  quse  non  rapui^  tunc  exsol- 
vebam  (Pia/.   Lxviii),id  est  quain  ooo  meroi  mor- 
temsustinebam.Uode  confestim  quodammodo  qu«- 
ritur,  dicens :   Quaire  ostendisii  miki  iniquitatem  el 
laborem,  videre  prxdam  et  injusfiitam  conlra    mef 
Quod  dicit,  osietidisti  mihi^  hunc  sensum  babet  ae 
si  diceret,  imposuisti.  Ostendisti  mihi,  sM^  iniquitU' 
fem,8ubiuditur,non  meam;  osiendisti  mihi  taborem^ 
id  est  imposuisti  mihi  ut  laborem  propier  ioiqui- 
tatem,  ooo  meam,8ed  alienaro.  Nam  et  bioo  Isaias 


i 


591 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


992 


loquilur.  ElDominusposuit  in  eo  iniquitaiemomnium  A.  l^bi  tu,  Domine,  ostendisii  mihi  iniquitatem  et  labO' 


nostrum,  et  Dominus  voluit  conterere  eum  in  infirmi' 

tate^  ef  pro  eo  quod  laboravil  anima  ejus  videhit  ei 

saturabitur  (Isai,  Liii).Ostendit  etiam  prsedam,  sicut 

proliuus  apud  eumdem  Isaiam :  Disperdam  ei^  in- 

quit,  plurimos,  et  fortium  dividetspol^a.pro  eoquod 

tradidit  in  moriem  animam  suam  (t^tc/.)  Audieudum 

diligenter  est  quod  cum  d ixisset, prasdam,  addidil, 

et  injustitiam  conira  me,  Nam  tu,    Deus,  praedam 

illi,  praedam  juslam  osteadisti  ut  fortem  armatum^ 

id  estdiabolumjuste  praedaretur,  qui  fueratinjuste 

prsdatus.  At  ille  qui  maxime  debuisset  eumreci- 

pere,  ut  ei  cedereut  in  partem  prsds,  repulerunt 

enim  oimis  injuste.  Hoc  recte  intelligitur,  ubi  cum 

dixisset,  osiendisti  m?7u'prA'iam,addidit,  et  injusti' 


rem^  videre  prydam  et  tnjustitiam  contra  me.  Ubi 
ego  clamabam,  et  non  exaudiebas,  vociferabar  ad 
te  vim  patiens,  et  noD  salvabas  ;  ibi  et  in  similibus 
eventibua,  idest  propter  simileseventus /artumei/ 
judicium,  subauditur  perversum,  et  contradiclio  pc- 
tentiorj  subauditur  dictione  illorum,  qui  quod  ve- 
rum  dicunt,  ui  puidi  justus  es^  Domine,ctrcctwniU' 
dicium  tuum  {Psal.  cxviii).  Potentior,  inquam,  eo- 
rum  dictione,  de  quibus  itidem  scriptum  est :  Quam 
bonus  israel  Deus,  iis  qui  recto  suni  corde  [Psal, 
Lxxii).  Contradiclio  illorum  est  qui  dicunt,  qui  facit 
malum,  bonus  est  in  conspectu  Domini^  el  tales  ei 
placentf  aut  certe  ubi  est  Deus  judicii  ?  Suam  nam- 
quecontradictionem  roborant  argumentis  quasi  re- 


tiamconlra  me.  Quod  modo  jam  dicto  ostendit  iiii  n  rum  evidentium,  ^tiia  vid el ioet  pacem  peccaiotum 

....  .11  .  M  <••»  1  ...'J..^.  .*_ -        _-A  _-«^  A  •         -  .  -        • 


iniquitatem,  et  laborem,  et  prxdam,  non  fuit  conlra 
ipsum,quiii  sponle  inomnibus  subiit  obedienliam. 
UflBC  autem  injustitia  qua  repulerunt  eum,fuitcon- 
tra  ip8um,quia  non  fuit  ex  Deo,  licet  ut  boc  face- 
rent,  excsecdti  et  aggravati  fuerint  per  justum  Dei 
judicium.  Non  autem  quasi  ignorans  dicit,  quare 
mihi  hec  ostendisti,  sicut  et  illud  in  psalmo : 
Quare  me  dereliquisti  (Psai.  xxi)?  sed  hujusmodi 
quaestionem  ideo  ponit  ita,  ut  solvat  sic  :  lA}tige  a 
salute  mea,  verba  deiictorum  meorum  (ihid.),  id  est 
quia  te  a  salutemea  longetieri  expostulant  delicta 
meorum.  Sequitur:  Factumest  judicium^  etcontra' 
diclio  potentior.  Factum  est  judicium,  subauditur 
perversum.  Sequilur  enim  :  Propter  hoc  lacerata 
est  lex^  et  non  pervenit  usque  a4  finem  judicium, 
quia  impius  praevalet  adversus  justum^  provterea 
egreditur  judicium  perversum.  Et  quid  est  judicium 
perversum,  nisi  judicium  contradicentium  ?  Pras- 
mlsso  namque,  d  factum  est  judicium^  subjunxit, 
et  contradictio  potentior  ;  et  quid  est  contradictio, 
nisi  legis  laceralio?Statim  namqueintulit,  propter- 
ea  lacerata  est  leXy  etc.  Jam  nunc  ut  ad  sensum  in- 
timum  expeditior  adilus  pateat,  primo  nolandum 
estquod  non  ita  dixit,  propterea  impius  praevalet 
adver^us  juslum,  quia  lacerata  est  lex,  etnon  per- 
venit  usque  ad  finem  judicium,  propterea  impius 
praevalet  adversus  ju8lum,quia  egreditur  ju<iicium 
perversum  ,  sed  e  converso.  propter  hoc^  inquit, 
taceraia  est  lex,  et  non  pervenit  ad  finem  judicium^ 
quia  impius  prxvalet  adversum  justum. lion  enim  bic 


vident,  quia  non  est  respectus  mortui  eorum,  et  in 
labore  hominum  non  sunt^  elcum  hnminibus  nonfla^ 
geliabunlur^  imoet  abundantes  in  saeculo  diviiias  ob* 
iinuerunt.ei  econtra  ;u.>h'  flageiiati  fuerunt  tota  die, 
ei  castigatio  eorum  in  matutinis  (t^stf .),et  ego  qui  om- 
niumjustissimuseram  velsum,  praeomnibusflagel- 
latus  961  et  castigatu8,derisu8  8ci,etmorti  torpis* 
simae  addictus,  et  omnes  quividebant  me^  deruerwU 
me.iocuti  sunt  iabiis  et  moverunt  caput^me  ciamante^ 
me  vocilerante^  Deus  Deus  meus,  ut  quid  dereliqui- 
sti  me  (P^a/.  xxi;  Matth.  %7ivi\  \  itfarf.  xv) ?  Quia 
sic  impius  prsvalet  adversus  ju8tGm,potentior  con. 
tradiclio  est,  utpote  prsBsentibua  argumentis  mu- 
niens  se Jcgem  Iacerans,Iegisque  Deum  ac  DomiDam 
blaspbemans,  adversus  eos  qui  recto  sunt  corde,re- 
sisteiis  illis  potentius,  seque  opponens.dioentibus: 
Quam  bonus  Israei  Deus  (Psul.  lxxii).  Laceratur  hoo 
modo  lex,  et  non  pervenit  usque  a<i  Gnem  judicium» 
id  est,Don  conceditur  verum  habentibusjudioiura, 
Deum  essebonum,Deum  e886justum,DeumcQrare 
de  rebu8hominum,imo  egrediturjudicium  per7er- 
8um,scilicetomnem,  qui  facit  malum,  bonum  esse 
in  conspectu  Domini,  el  tales  ei  placere.  Sed  dqd- 
quid  impius  semper praevalet  adversusjustum^Nua- 
quid  ilieimpiu8,8cilicet  popuiusJudaicu8,qui  Iqdo 
prffivalens  adversusjustum  cruciflxit  eum,etlacera- 
vit  eum,  movens  caput  et  dicens:  Speravit  in  £>o- 
mino,  eripiat  eum,  saivum  facint  eum,  quoniam  vuk 
eum  (Psai.  xxi) ;  sive  illud  :  Vahi  I  qui  dedruis  tem- 
plum  Dei,  ei  in  triduo  iiiud  rexdificas,  saiva  temei» 


deiiloagiturjudiciumperver80,quo  saepeJudicesiD-  D  ipsum  (Maith.  xxvii),  et  his  similia.  Nunquid,  id- 


JuBti  pro  muneribuB  Justificant  impium,  condem- 
mnantes  Justum,  sed  de  iilo  quo  hominee  ipsum 
prassumunt  Judicare  Deum,  veluti  inju8tum,quotie0 
adversitatibus  fatigari  Justum,  et  properari  vide- 
rint  impium.  Talibus  Malacbias  propbeta  loquitur : 
Laborare  fecistis  Dominum  in  sermonibus  vestris,  et 
dixLHis :  In  quo  eum  ferimus  laborare  ?  In  eo  cum 
dicerHis :  Omnis  qui  facit  malum,  honus  est  in  con- 
speciu  Domini,  ei  tnles  ei  plac-ent.  Aut  certi  ubi  est 
Deus  judicii  (Malach.  ii),hoc  prsenotato,  Jam  nuno 
ad  prslibata  propbetiie  verba  recurramus.  £/ /a- 
ctum  est,  inquit,  judicium  et  contradtctio  potentior. 


quam,  impius  semper  validus,  et  Justus  ille  semper 
invalidu8?Non  utique,  eed  quod  continuo  mutata 
voce  loquitur:  Aipiciie  in  geniibus^el  videte,  et  ad" 
miramini,  eiobstupescite^quiaopusfactum  esi  in  die- 
husvestriSy  quodnemo  credei  cum  enarrabitur.  Quia 
ecce  ego  suscitabo  Chaidseos,  gentem  amaram  et  ve- 
locem  ambuiantem  super  laiitudinem  terrce.ui  possi- 
deat  tabemacuia  non  suaf  horribiiis  et  terrihiiis  esi, 
ex  semeti/fsa  judidum^et  onus  ejus  egredietur.  LeviO' 
res  pardis  equi  ejus,  el  veiociores  lupis  vespertinis^ 
et  difjundentur  equitesejus.  QuBLni€L  vocie  mutatio» 
Qon  mutata  peraona.  Unaa  idemqQe  qaanta  priat 


*i 


593 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HADAC.  LIB.  I. 


594 


loquebatur  in  infirmitate,et  quam  magna  nuno  lo-  A  randum  arbitralus,  ita  scripsit  {De  belL  Jud,  lib. 


quitur  in  virtute,  jam  supra  prelibavimus,  bujas 
loci  meminiase  Paulum  in  Actibus  apostolorum^ubi 
apud  Antiocbiam  ingressus  Synagogam  Judaeorum, 
babitum  sermonem  exbortalionis  ad  plebem,  ita 
conclusit :  Videle  ergo,  ne  superveniat  vobiSt  quod 
dictum  est  in  prophetis.  Videie  contemplores^  el  ad- 
miramini^  et  disperdimini,  quia  opus  operor  ego  in 
diebus  vestnSfOpus  quod  non  credetis^si  quis  enarra^ 
vit  vobis.  Ilorrende  dixit,  terribiliter  pronunliavit: 
Videte  ergo^  ne  superveniat  vobis.  Horrendum  nam- 
qoe  et  terribile  e8t,non  cr6dereopu8,quodegoope- 
ror  in  diebus  vestris,  ait  Dominus,  propter  illud 
quod  continuo  sequitur :  Quia  ecre  ego  stiscitabo 
Chald^os^eicxierBL.Nm  apostolicum  sensumsequa- 


VI),  c.  14).  Titus  autem  discpssil  in  Antoniam,  de- 
creto  postridie  mane  cuin  omni  exercitu  aggredi, 
templumque  obsidere.  Sed  id  plane  Dei  sententia 
jamdudum  igne  damnaverat,  evolutisque  tempori- 
bu8  aderat  fatalis  die8,qui  eral  decimus  men&is  Au- 
gusti,  quo  otiam  prius  a  rege  Babyloniorum  fuerat 
concrematum.  I(em  post  ejusdem  incendii  narratio- 
nem.Mirabitur  autem,ait,  quis  in  eo  etiarocircum- 
ac(i  temporis  fldem.Nam  et  men8em,ot  dictum  est, 
eum,  diemque  servavii,  qno  primum  a  Bibyloniis 
templom  erat  incensum.Nec  vero  solummodo  pro- 
pter  hujusmodi  8imilitudioem,illud  excidium  arbi- 
tramur  congrue  dictum  esse  suscitationem  Ghaldso- 
rum,veruni  etiam  propter  invisibilem  impetum,qui 


mor,  et  in  illis  diebus  intendamu8,de  quibus  ipse  g  profecto  8imuladerant,spirituum  maligncrum,qui 


seotit  dictum  boc  esse  in  prophetis,  quomodo  sta- 
bit,aat  verum  erit,quia  opus  operor,quod  non  cre- 
detia  si  quis  enarraverit  vobis,  quia  ecce  ego  susci- 
tabo  Chaldspost  Nunquidillud  opu8,quod  olim  su- 
scita?  i  t  Cbaldsos  et  regem  Nab  uchodonoeor,  u  t  am  bu- 
larent  super  latitudinem  terra3,non  orediderunt  Ju- 
dai,aat  non  crederent,8i  narraretur  eis?  Imoquid 
opu8  fuit  enarrari  illis,prffi8ertim  captivis  in  Babj- 
lonia  soccenea  civitate  et  templo  Chaldaico  igui  ? 
Quia  eoim  illorum  hoc  ignorare  potuit?Adde  quod, 
aioat  superius  dictum  e8t,temporibu8  apostolorum, 
imo  6t  tempore  quo  propbetavit  Habacuc,non  futu- 
ram,  sed  jam  erat  factum,  id  quod  ,liitera  sonare 
yfdetar  presenti  loco,  quia  ecce  ego  suscitabo  Chal- 
dmos,  Igitur  aspicite  tit  gentibus^  et  videte^  et  admi- 
ramini,  sifc  juxta  septuaginta  Interpretes,  videte 
contemptores,  et  admiramini,  et  disperdimini^ei  oae- 
tera  verba  sint,  ut  vere  sunt,  non  jam  judicaturi, 
ted  jamjudicanti8ju8ti,adversu8  quem  impius  Ju- 
daicoi  populus  prsvaluit,   ut  diceret :  Usquequo^ 
Domine,clamabOy  et  non  exaudies^  vociferabor  ad  te 
vim  patiens^  et  non  salvabis^  sive  Deus  meus^  ut  quid 
dereliquisti  me^t  Aspicife,  inquit,  videte^  ait,  et  ad- 
miraminis  o  vos  contemptores  Judsei,  et  in  omnes 
gentea  disperdimini.  Quam  ob  causaui  ?  Quia  opus 
faefum  est  in  diebus  vestris,  quod  nemo  credet  cum 
enarrabitw. Qaod  est  illud opus ?Quiaecce  ego susd- 
tabo  Chaldseos.gentem  amaram  et  velocem,ei  cetera. 
Revera  hoc  opus  non  crediderunt  Jud88i,tunccum 
enarrarent  apostoli.non  credunt nunccum  enarrant 


bu8  sine  dubio  Judaei  secundum  animam  etcorpue 

tradili8U(it,et  quosChaldaei  noiiiineel  re  signiQca- 

verunt.  Nomine,  quia  Cbaldaei  feroces  interpretan- 

tur,  re  autem,  quia  populum  Dei  de  terra  sua  ca- 

ptivum  duxerunt.sicutoperationemaligDorum  spiri- 

tuum  in  Adam  sub  peccato  captiva(i,omnes  electi  in 

hujus  mundi  exsilium  devenerunt.  Magna  re8,ma* 

gnummalum,  et  tam  grande,  ut  dignum  sedixerit 

Spirilus  sanctus  per  os  Apostoli,  videre contempto- 

res,  ne  superveniai  (.4ct.  xiii).  Gommonuit  eos,  sed 

non  profuit  eis.quia  non  viderunt,non  sibi  provide- 

runt,  ne  superveniret  eis.  Oportebat  ergo  ita  Qeri, 

necessahum  erat   impl4ri  veritatem  judicii,  et  ita 

factum  e8t.Su8citavitille,8uscitatu8  a  mortuis^alios 

Chalda^OB,alteram  Babyloniam,id  estRomam.  Nam 

salutat  vos,  ait   Petrus  apostolus,  Eccleiix  quse  est 

in  Babylone  coelecta   (/  Petr.  v),   Romam    tropice 

percutiens,  id  est,  ipsamjuxtaomnem  rerum  simi- 

litudinem  volensintelligi  Babylonem.Curnoneadem 

radone  Gbaldeos  hic  intelligimus  Romano8?Hoc 

est  opuSyquod  tiemo^  \nqmi,cr€det,  cum  f.narrabitur. 

Credunt  quidem  Judsi,  imo  bene  sciunt,  et  nimis 

bene  noverunt  quod  venerunt  Romani,   et  similia 

Chald<pi8,imo  pejora  feceriut  eis  quani  Cbaldsi,8ed 

non  credunt  narrantibus,  non  credunt  predicanti- 

bu8,quod  ille  hoc  opus  fecerit  aut  facere  potuerit, 

qui  ab  ipsis  crucinxusest^qui  mortuuset  sepultas 

969  est,  quod  resurrexerit,  in  coelos  ascenderit,  et 

oronem  habens  potestatem  in  coelo  e(  in  terra,hoc  ii- 

lis  facere  potuerit.  Nemo  credit,  id  est,  qui  credunt 


suecessores  aposlolorum   Cbristiani.quod  ego  ipse  D  sunt  paucissimi.  Nam   qui  crederent   ex  Judeis, 


qui  in  cruce  morien8,tanquam  derelictus  clamavi, 
qoi  mortuuset  sepultus  fui,  ego  ip8e,inquam,nunc 
Tivam,  nunc  resurrexerim,  etadhoc,  o  Deus  Pater, 
tecam  sim^etpost  paucosex  quo  mortuus  fui  annos, 
sascitem  ChatdxoStid  esigentem  amaramet  veiocem, 
similem  Cbaldsis,  8imilem,inquam,id  e8t,qusB  ve- 
ramoimisqueperfeotamiterethimilitudinemeorum, 
qa«  olim  geaserunt  in  vos  illi  bomine8,gentili  no- 
mine  Chaldadi,  ita  at  eodem  mense,  im j  et  eodem 
die  anni  saccensa  civitate,  succendant  et  (emplum 
Testram.quo  illud  olim  euccenderunt  illi  Chaldei. 
Nam  et  hoc  JoBephuBinoa  negligendum,imo  admi< 


fuerunt  quidem  aliqui,8edin  comparatione  non  cre- 
dentium,  fuerunt  et  sunt  pauci88imi,itautrectedi- 
cas,  nemo  credit,8icut  apud  Isaiam  eadem  verilas : 
Justus,  inquit,  perit,  et  nemo  recogilat.sive  perci- 
pit  corde,  et  viri  justi  toliuntur,et  nemo  recogi- 
tat  {Isa.  Lvii).Verumtamen  primo  spiritus  malignoa 
bic  intelligimusChaldfieoStSecLnilarie  Romanos,hoc 
solummoilo  in  hoc  mjsteiiodifrerentes/iuoahequis 
difTerunt  equites.quoniam  hoc  dictum  eeiiLeviores 
pardu  equi  ejus,  et  caetera.  Igitur  jam  ipsadiligen- 
tius  verba  consulamus.  Ecce,  mquii,  egoiuscitabo 
Chaidxos,  gentem  amaram  et  velocem,  ambutantem 


595 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


596 


super  lalitudinem  terrm,   ut  poasitleant  tabemacula  \  dffimones.hominum  malos  agUatores,  et  tamequos 


non  juatioc  est  onusquod  viditHabacuc  propbeta, 
hffic  est  illa,  quse  passionem  Chrisli  Filii  l>ei  secuta 
est.  ira  et  pre9sura,queniad(nof1um  ipr^edixit  :  Erit 
enim  pressitra  magnasuper  terram,  et  ira  populo 
huic,  et  cadrtnt  in  ore  gla^lii^ot  captivi  ducentur  in 
omnes  gentes  (Matih.  xxi? ;  l-ufi.  xxii.  Chaldnpds  fe- 
roceSfChaldfleos  hostes  vi^ibiles  pariteretinviHibiles 
suscitavit.quando  Romanos  adduxit,8iniulque  ma- 
lignis  spiribitusimi  ium.qui  praevaluerat  adveraus 
Justum,  tradidit,  et  ({uipgt^nlem  illam,  gentem  ne- 
8cidtamaram,gentem  velocem?Quam  amari  humano 
geoerisunt  Bpiritusmaligni^eiquamvelocesadper- 
aequendum et  consequendum omnem  aaimam,qus- 
cunque  hieme  vel  Sabbato  fugit,id  est,  qusB  depre- 


quam  equilei:,  tam  homines  qtiam  daemones^nimi- 
rum  Chaldseos,  id  est  feroces  equosanquam,  id  est 
homines  terribiles,  equites,  id  est  dsmonea  horri- 
biles.Igiturgfns  hornbilis  alqne  terribilis.Nunquid 
autem  D''us  hoc  Tecit^quod  est  horribilis,  quod  est 
terribilis?  N<m  utique,  ait  ifise  DominuR.sed  ex  se- 
metipsa  judicium,  et  onus  rju$  egredietur.  Quid  esl 
judiciuin,ni8i  damnatio  ?  Et  quid  onu8,nisi  proprii 
cordis  induratio  sive  aggravatio?  Nimirum,ut  bre- 
viter  dicam,  cum  quis  scienter  peccat,  ita  ut  de  illo 
veraoiter  dicaa  quiasubfersus  est  et  delinquit,cuni 
sit  proprio  judicio  coQ<lemnatus,  verum  est  de  illo 
dicere,  quia^  semetipso  judicium  ejus  egredietur, 
Bt  cam  quis  gladium  accipit,  non  ut  ministerDei. 


lutis  8u«ememinit,quaQdosicutQOQ  esttempusope- 
randi,  ita  non  est  licentia  fu^iendi.Quam  velociter 
gens  ista  condecuta  est  impium  illuni  sibi  traditum 
ab  ilto  justo.qui  baec  loquitur,quoQiam  injuste  pr«- 
valuerat  adversus  eum.Quod  deinde  dioii  ambulan' 
tem  super  latitudinem  terrse,ut  possideat  tabemacuta 
non  sua^  et  subinde  teviores  pardis  equi  ejus,et  velo' 
ciores  tupis  v^jpfr/mt«,admiratioQemagi8quamex- 
positioQe  iQdiget,  airecolas,  quomodo  RomaQa  po- 
tOQtia  auper  lalitudiQem  terrs  ambulaverit,quanta 
egerit.NoQ  utique  per  orbem  lerrarum  tautum  fu- 
disset  saoguinis,  tam   sui  quam  alieni,  nisi  dorso 
eju8  tanquam  equogens  amara  et  velox  iQsedisset, 
geQ8  iQvisibilis^de  quajnm  dictume8t:Quoddeinde 
dicit,  ut  possideat   tabemacula  non   sua^  tam  equos 
quamequiles  culpat,quiavidt^licet  et  Romani  oimis 
cupidepo88ederuntali«'na,et  malignus  spiritu8,cum 
in  Evao^elio  dicit  :  Rpgna  orbia  lerrffiomoia  mihi 
tradit»  8unt,et  cui  volo,  do  illa,  profecto  possidere 
presumit  tabernacula  nou   8ua  (htatth.  iv).  Yerum 
Q08  QUQC  de  illis  polissimum  agimus  taberQacuIis, 
io  quibus  olim  justitia   habitabat,  ait  Isaias,  nuuc 
autem  homicidm  {Isa.  i).   Givitaa  Siou,  sive  Hieru- 
salem  et  templum,taberQacula  eraQt,que  gOQS  ista 
noQ  possidebat,  Qec  eraot  8ua,  quaudiu  juatitia  io 
eishabitabatjjustitia  fldei  et  8pei,qus  illic  reposita 
fuerat,iQ  promissioQe  adveotus  GhriatiyiQ  qua  cre- 
diditAbraham,ete8treputatumilliadju8titiam(G^. 
v).Non,  inquam,  possidebat,  quamvia  illadevasta- 
ret  ad  tempus.ul  prius  illi  fecere  Ghaldaei,  quando 


henditur  io  frigore  iQfldelitatis,et  tuQcprimum  ea-  g  noQ  ut  ait  viudex  Iq  iram  ei,qui   male  agit,  sed  ut 

voluntati  vel  invidise  proprie  morem  gerat.aat  etiam 
ad  male  agt^ndum  compellat,  ut  fecit  AQiiocbus,  et 
quique  similes  ejus,  verum  eet  dicere,  quia  ex  se~ 
me  ipso  onus  ejus  egrfdielur.  Sio  esl  omuis  ista  genB 
Chaldffiorum  universitas  malignorum  spirituum  et 
^mpiorumhominumquia,etpropriojudiciocoudem- 
nati  sunt,  extolieQdo  se  coQtra  Creatorem  8uum,et 
in  omni  presaura,  quam  faciunt  feroces  atque  8U- 
perbi,  invidie  velvoluntati  propris  serviunt.  Inde 
80  justiflcatet  excu8at,mali  nulliusauctorDeu8,nul- 
lam  creaturam  malam  esse  faciens  Greatur  bonas, 
dum  de  gente  ista  dicit :  Ex  semetifisa  judicium  et 
onus  ejus egredietur, QMomodo  ergo  geutem  ejuamodi 
8U*^citare  se  dicit  ?Aitenim,  quia  cerie  ego  suscitabo 
Chaldseos  gentem  amarnm,  et  csetera.  Ad  h»o  cita 
responsio  patet,quia  aliud  est  gentem  amaram  fa- 
cere,  aliud  gentem  amaram  suscitare,  sive  genti 
amarae  potestatem  dare^quod  interdum  poscit  ordo 
justilia*.  Exempli  crratia :  Pharaonem  Oeus  malum 
esse  non  fecit,  sed  cum  malus  esset,in  regiam  po- 
te8tMtem8U8citavit,quia  sic  expedipbat,et  interdum 
expcdit  pnpulo  Dei,  ut  qui  malus  est,fiat  etiam  po- 
tens,  sitque  in  manu  Dei  virga  furoris  et  baculua 
indignationis  et  iudecommoda  illa  proveniunt,qu88 
Salonion  loquitur  in  pvLrikboVis  iPestilente  flagetla^Of 
stultus  sapientior  eritM  autem  corripueris  sapientem, 
intetliget  iisciptinam  (Prov  xix).  Igitur  onusgeniiB 
hujus  amarffi,ftenti8  horribilis  alqueterribilia^^xse* 
metipfa^  inquit,  egredietur^  id  est,  spontanea  cor 
ejus  impietate  gravabitur,ettotus  in  malumeritco- 


Nibuchudonosor,concremata  civitateet  lemplo,du-  ^  natus  ejus,uQde  Deus  uon  crit  culpandus,velotaa 


xit  babitatorea  in  Babyloniam  captivoa.  Kx  quo  de 
illis  tsbernaculis  maliagricolffiejeccrunt  etoccide- 
runt  fltium,  dominam  vine»  (Mattk.  ii),  ex  eo  gens 
ista  possidet  eadem  taberQacula,quoQdam  Q0Q8ua, 
nec  eQim  extUQC  ulla  in  ceremooiiaillorum  taberua- 
culoram  habitat.vei  habitare  potest  justitia.  Qualis 
ista  gena  ?  HorribitiSy  ait,  el  terrihilis  est^ex  semet- 
ipsa  judicium  etonus  ejus  egredietur,  Leviores  pardis 
equi  ejuSy  et  velociores  iupis  vespertinis.et  d^funden' 
inr  equites  ejus.Dno  de  (eente  ista  predicavit,  horri- 
bilis  et  terribilie,  eamque  io  duo,8cilicet  in  equos 
ei  equites  diatinxit.Bquua  homines^equitesintellige 


ctor  amaritudinieejus,  imolaudandus,quod  amari- 
tudine  ejus  bene  utetur,ut  dum  pestilentee  flagel- 
laatur,  aliquis  stultusad  sapientiam  proflciat,  eo- 
rum  exemplo  territus,  etqui  sapientes  fuerint,  ut 
olim  Daniel  et  socii  ejus,  eodem  flagello  correpti, 
melius  intelligarjt  disciplinam.  Qui  porro  sunt  vel 
fueruntpardi,etlupive8pertiQi,quibusleviore8et  ve- 
IocioreMdicunturequihujusgentis?Pardo8libelGrs- 
cosintelligi^quia  videlicetapud  Danielem  per pardum 
regnumGrfficorumconatatinvisiOQesigniHrari^Daj». 
vii).Lupu8  veapprtinos  arbitramurPersaset  Mfdoa, 
videlicet.   Aman  boBtem  Judaeorum»  et  complices 


597 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


5118 


ejus,  qui  utique|Per8s  et  Medi  perursumineadem  A 
visione  iDtelliguatur.  Illi  namque  tanquam  lupi 
veepertirn,  lupi  famelici,  nibii  in  mane  relinquere 
volebant,  sed  totum  devorare,  universum  genus 
96S  Juiffiorum,  unde  Gbristus  nasceretur,  delere 
cogitabunt.Lupis  illis  et  pardU  jam  dictis  levioret 
atque  velociores  fuerunt  equi  Cbildaici,  equi  Baby- 
lonii,sive  ill.'im  priorem  Babyloniam  intelligas,  ubi 
regaavitNabucbodonOsor,  sive  secundam  Babylo- 
niiim,ide8tRomam,dequa  JamBuperiusdictumest, 
quia  saluiat  i;o«,ail  Petrus  apostolus,  Eeclesia  qux 
esl  in  Babylone  collecta  (IPelr,  v):  Babyloniam  nam- 
que  Komam  dicit,  propter  effusionem  roultiplicis 
idololatriae.  Tempore  enim  Claudi  Cssaris  Roms 
illam  Epistolam  ecripsit,  priusquam  Alexandriam 
mitteret  Marcum,cuju8  ibidem  meminit,  dicendo  :  n 
tt  Marcus  filius  meus  {ibid,),  In  quo  tandem  equi 
iati  If^viores  fuere  pardis  ilWs.vtlociores  lupisiiVis.  la 
eo  videlicet,  quod  illuc  usque  pervenerunt  quo  in- 
tenderunt,  et  quod  insequebantur  assecuti  sunt. 
Nam  utrique  Babylonii  civitatem  et  templum  suc- 
ceoderunt,ei  popuium  captivum  duxerunt.Et  prio- 
res  quidem  Babylonii  populum  intra  se  captivum 
tenuerunt,  quia  sic  voluerunt  ;  posteriores  autem 
veadiderunt,et  in  omnes  gentea  captivos  distraxe- 
runt,quia  sic  voIuerunt.At  vero  pardi  illi,  lupiilli, 
non  tam  veloces  fuerunt,  ut  assequerentur,  quod 
volueruot.  Nam  lupos  quidam,  scilicet  Aman  et 
eomplices  ejus,regina  Ester^etMardochflsus  {Esther, 
ii),veIociore8  sapienter  prsvenerunt,pardo8  autem, 
id  e8t,Graeco8  cum  Antiocbo  Epiphane,Judas  Ma- 
chabseus  etsociiejusfortiterabincmptoretraxerunt  ^ 
(I  MachAv).  Equos  jam  dictos  nullus  prsvenit,nullu8 
retro  egit.8ed,8icutjamdictume8t,pervenerunt,quo 
intenderunt,perfecerunl  quod  voluerunt,u8que  ad 
ignem,U8que  ad  fumum,usque  adcivitatis  et  tem- 
pliirrecuperabileexterminium.Addequodsequitur: 
El  diffundentur  equites  ejus,  Equiles  maiignos  spi- 
ritus,  equos  autem  eorum  bomines  jam  diximus. 
Parumerat  ad  vindictam,  quod  ceciderant  in  ore 
gladii  corpora bominum^nisi  etiam  malignisspiriti- 
bu8  io  prsdam  csdereotanimaeillorum  Diffunden' 
tur  ergo,  ait,  equiles  ejusM  est,  omnia  complebunt 
maligni  spiritus,  nullis  obsistentibus  bonia  spiriti- 
bu8,quippe  qui  jam  abieraDt,dicente8,ut  refert  Jo- 
sepbus  {De  bel,  Jud.  lib.  vn,c.  17),migremu8  ex  his 
pedibu8.«  Feato,  inquit,  die  quem  Pentecosten  vo-  D 
cant,  nocte  sacerdoles  intiniom  templum  moresuo, 
ad  divinas  res  celebrandas  ingressi^primum  qaidem 
motura  quemdam  strepitumque  senaerunt,  postea 
verosuhitam  vocem  audierunt,  quae  diceret,  m/^r^- 
mus  hinc,  »  Profecto  res  qus  subsecuta  est,  aatis 
H8truit,migra88e  illincomnemprflesidium  bonorum 
spirituum,  etin  locuin  destitutum  diCfusam  fuisse 
multiiudinem8pirituummaIorum,quo8bicdicimu8 
equites  invisibiles  equorum  vi8ibilium,id  est  belli- 
corum  bominum  durosagitatores.  Unde  adhoc  se* 
quitur  :  Equites  namque  ejus  de  longe  venient^  vola-- 
bunt  quasi  aquila  festinans  ad  comedendum.  Omnes 


ad  prxdam  venient,  fncies  eorum  ventus  urens.  Re- 
^era  de  longe  veneruntequites  ejus,qula  videlicet 
natura  sive  eonditione,  longe  a  quocunquebomine 
8unt  maligni  spiritus.Proiiuie  gens  ejusmodi  horri- 
bilissupra  dicilur,  nimirum  et  ab  bumKDO  genere 
natura  looge  sunt,  et  contra  humanum  genus  im- 
maoi  odio  feruntur.  Et  quia  veloces  sunt,  utpote 
spiritus  parumfuitdixi83e,t;«;u>fi/,addiditque  vola- 
bunt,  Congrkje  per  boc  verbum  volabunt,  quod  est 
avium,  naturalem  expressit  volocitatem  immanium 
spirituum.Nec  vero  quomodocunque  voiabunt,8ed 
eicut  aquila,\uq\i'\ijestinans  ad  comedendumA(\ui\eL 
rex  avium,ave8  tamen  ab  aviditate  comestionis  di- 
ct«  sunt^siveab  eo  quod  vias  certascertasnon  babe- 
ant,8edperaviaqu8equediscurrant.Simul8ciendum, 
quod  aquils  figura  signum  erat  ic  vexillo  Romano- 
rum.  Gum  ergo  dicit,  quasi  aquila  festiuans  ad  co^ 
m^^Ndura,mira8imilitudinisaptitudinevelocitatem 
atque  aviditatem  simulque  pote8tatem,vimque  ma- 
gnam  declamat  ejusmodi  equitum,id  est  maligno- 
rum  spirituum,  properantium  cum  illis  Ghaidasis 
sive  Babyloniis,  sciiicet  bominibus  Romanis  suis, 
at  jamdictum  estfCquis  ad  permissarum  sibidevo- 
rationein  animarum.  Omnes,  ^M^ad  prxdam  venient^ 
facies  eorum  ventuh  urens.  Cutn  dicit  omnes,  simul 
equoset  equite8,id  esl  homines  intelligere  pariter 
etdsmones.  De  equilibus,  id  est,  daemonibus  ex 
abundanti  est  dicere,quam  avidiad  efTerendas  ani- 
mas  venerint  praedones.  De  horainibus  vero  quam 
intentiad  praedam  fuerint,  etcupiditatis  quam  odi- 
biiis.cum  mullainbistoriisexperimenta  8int,unum 
bic  nimis  horrendum  non  prsterire  iibuit.  «  Qui- 
dam,  ait  Josepbus  {Lib.  vn,  c.  27),  spud  Syrios  ex 
transfugis  deprehcDditur  e  flmoventrisaureoscolli- 
gens.Transglutientesenim  eos  veniebant,  qui  cun- 
otos  seditiosi  8crutabantur,et  maximavis  auri  fue- 
rat  in  civitate.  Hac  arte  detecta,totis  castris  fama 
percrebuit  quodaurotranstugs  pleniveoirent.Ara- 
bum  euim  multitudo  et  Syri scissos  ventres  suppli- 
ciam  rimabantur,et  hac  ego  clade,  inquitille,  cre- 
do  sffiviorem  noa  contigisse  Judaeis.Una  denique 
nocte  duorum  milliumpatefacta  sunt  viscera.»  Ve* 
raciter  i^iiur omnes^  ail,  ad  prsedam  venient  sta- 
timque  subjungit  :  Facies  eorum  ventus  urens.  Bt 
revera  sic  accidit,quia  completum  estquodad  Mo- 
sen  prsdictum  fuerat,  ignis  succensus  est  in  furore 
meOyetardebitusque  adinfemi  novissima{Oeut.xi\ii), 
Kostesvisibilesignemsuccenderuntvisibiliteruren- 
tem,  et  ille  ignis  in  furore  Domini  succensus  est, 
hostes  autem  invisibilesanimarum  prsdam  devexe- 
rant  ad  ignem  invisibiiem^ignem  incxstinguibiliter 
urentem,  et  hic  ardet,  et  ardebit  usque  ad  inferni 
novl88ima,id  est  asque  in  flnem,  vel  sine  tine,quia 
sicutregni  Dei  nullus  erit  Onis,  ita  nulla  inrerni 
eruntnovissima.Sequitur  :  Bicongregahit  quan  are- 
nam  capdvitatem,  De  regibus  ipse  triumphabit,et  ty» 
ranni  ridiculi  ejus  erunt.  Ipse  super  omnem  munitio- 
nem  ridebii,  et  comportabit  aggerem^  et  capiet  eam. 
Tunc  mutabitur  spiritus  et  pertransibit,  et    corruet. 


599 


RUPKRTI  ABBATiS  TUITI&NSIS. 


600 


Hxcest  fordludo  ejus  deifuiAn  quem  haecdicontur,  A  ▼itatem.Similiteretderlsu  eju8  superoranem  muoi- 


dubiurn  esse  non  dtrbet,  quin  ipse  sit  diabolus  rex 
pqnorum  el  equiluin,  de  quibus  ante  loquebatup 
rex  Chaldjporum.i  le^t  IVrociuiii  onininm  siiperbiae 
filiorum,lMm  n.wlijinorurn  Hpiiiiuum,  qu.iiu  inipio 
rum  hummum.  Cuiu  de  equis»  el  <  e  equilibua  ejua 
sermo  baberelur,  repente  ad  ipsum  iransiit^quiest 
eorumcapQt.  Nam  ne  dubites,  «|uin  deipso  sermo 
8it,8io  illum  devoravit,et  designavit.  Hac  esl  lorti' 
tudoejus  dei  «ut.Nou  ^\j\\,,hxc  esilortitudo  dei  ejus, 
diabolus  enim  non  babet  Deum.nec  habere  vult.sed 
ita  dixit  hsec  est  fortUudo  ejus,  quia  ipee  suus  est 
deu8,ractor  8uus,quod  videticet  ipse  dicere  fuil  au* 
8Ud  unde  etapud  Ezechielem  iilis  verbis  eub  no- 
mine  Pharaonia   arguitur  :  Ecce  ego  ad  ie  Pharao^ 


tionem,etde  eo  quod  lyranni,  inquit,  ridiculi  ejus 
erunt,  idem  Bentieudurn  si  rite  perpendimua,  id 
quoi  jam  ante  diotuin  est,  quia  Fauius  apostolus 
contra  cootemptores  JuiaBob  ad  praesenlem  locum 
respexit,  videteerga,  inquiens,  n^superveniil  vohis, 
quoddictum  est  in  prof/hetia^  et  cffitera.  I>a  et  illum 
intellexisee,  ita  (.hnstum  qui  in  eo  ioquebfi»or  vo- 
luisse  libenter  accipimus,  ac  si  diceret:  Videie  ne 
superveniat  vobis^  ut  diabolus  per  manus  GhHldfto- 
rum,id  es!  Romanorum,  quoniam  tunc  Roma  al* 
tera  erntBnbyloniafCongregetdevobis  quast  arenam 
captivitaiem  ne  supervemat  vobis  ut  dum  de  regibus 
ipse  triun»phal,ve8tri  quoque  tyranni  vestri  princi- 
pes  8editio8i,etnequi88imi  ridiculi  ejus  sunt.ne  su- 


lexJEgypti,  draco  magne,  quicubas  in  medio  ftumi-  n  perveniat  vobi8,ut  super  omnem  munitionem  ves- 


ntttn  iuorum  et  dicis,  meus  esi  fluvius,  ei  ego  fecx 
memettpsum  {Ezech.  xxix).  Et  alibi  :  Et  dixisiiy  ait, 
Dominus  ronlra  ipsum,  Deus  ego  sum,  el  in  cathedra 
Dei  sedi  iibid.  xxviii).  Non  ergo  dubiura,  quin  in 
quem  hec  dicuntur,  ipsediabolus  sit.quae  ita  con- 
cluduntur  :  Hxc  est  lortitudo  ejus  dei  sui,  Nuno 
ipsa  verba  per  ordinem  sequamur.  Et  congregabit 
quasi  arenam  captivitatem^  de  regibus  ipse  iriumr 
phabii^  etcetera.  Non  ignoro  pleraque  horum,q(i8B 
hicdicuntur,fel  anle  dicta8unl,8uperNabuchodoao- 
80r  iotelligi  posee^sedquiaApostolicamsemelsequi 
aactoritatem  Iibuit,964  siquidem  apostolus  Pau- 
lu8,ut  eupra  dictum  e8t,huju8  prophetiaB  meminit, 
dicendo  Judffiis :  Videte  ne  supervenial  vobts^  quod 
dictum  est  in  prophelis   (Actcr.  xiH),et  cstera.    Fa- 


tram,8uper  Antoniam,et  super  Phaselum,  et  super 
Mariamnem,et  super  Hippidicon^superMacheronta 
et  8uperMa8adan,et  supercaeteras  omnes  munitio- 
neevestras,  poper  templum,  etsupercivitatem  risu 
8U0,  risu  fellilo,elamaro  joco  rideat.  et  comportet 
aggerem,  et  capiat  eam,  per  omnia  red-Iens,  ut- 
pote  grande  et  mirum  mortis.qua  pascitur^specta- 
culum  prffiocculis  habeos,  quantum  vel  quale  ia 
nul!a  gente  vel  natione  habuisse  legitur,8i  cunotas 
gentium  historias  sive  tragoedias  recenseamus.  Le- 
gamus  Josephum  (DebeLJud,  lib.  vii,  c.  46)  asque 
ad  munitionis  ultiniffi  excidium,  quod  vocabatur 
MH8ada,elmanire8tum  est  quia  diabolus  ibi  habuil 
unde  rideret.Illud  enim  fuit  ultimum,quo  compor- 
tato  aggere,  dum  caperetur,  sicarii  qui  intuserant 


teor,  non  libenter   recurrit  animus  ad  illum  car-  ^  numeronongenti  simuletsexagintacumiuulieribus 


neum  Niibuchodoco8or,prffi8ertim  cum  isteHabacuc 
legaiur  alicubi  fuisse  Danielis  coniemporaneus,quo 
tempore  non  rutura,sed  facta  erant,  qu»  de  eodem 
Nabucbodonosor  legimus  (Daniet.  xiv).  Verumta- 
meo  sive  aote,8ive  post.quam  Nabuchodooosor  ille 
Judam  io  captivitatem  coogregavit,  hsc  prophetia 
cootexta  sit  illud  nemo  est  qui  oescire  debeat  illum 
gessisse  typum  diaboli,et  quod  itasuboomioe  ejus 
diabolus  io  saoctis  Scriptoris  coodemoetur,  sicut 
sub  oomine  Pbaraonis,  et  sub  nomine  Assur,  suie 
lodis  vel  temporibus.  Igitur  ei  congregabU^  inquit, 
id  esl,  congrcgare  non  cessabit^^ua^t  arfnam  cayti- 
viiatem^  captivator  gcneris  humani  diabolu9,qaan- 
diu  in  boo  ssculo  subsistit  humanum  geous.  Coo 


simui  et  pueris,  consilium  secuti  sunt  priocipis 
Elenzari,  taoquam  beatitudinis  ffiterns  prffimium 
aseecuturi,  si  semetipsos  trucidarent  potius  quam 
vivos  capi  8inerent,hoc  mudo  eKerunt.Sorle  ex  oo- 
mero  suo  decemlectis  omnium  percu8soribu8,cum 
universi  etiam  propter  conjugesacliberos  prostra- 
tos  compositi  alqueamplexi  manibusjacuissentypa- 
ratoanimosemactandos  prsbebant,  infelicissimum 
illud  exhibentibus  ministerium.  Novissimi  percus- 
Bores  ipsi  cumessent  decem,uni  novemse  occiden" 
do8  supposuerunt,  isque  novissimus  circumspecta 
moltitudine  mortuorum^nequisfortein  multacffide 
8Upere89et,qui  sus  manus  egeret,ubi  cognovitom- 
nes  pe-emptoSfignem  quidem  immittit  re^iSfVehe- 


gregare  rcepit  in  Adam,  et  ex   eo  congregare  noo  ^  nienti  vero  manu  toto  per  se  tranFacto  giadiojuxta 


de8init,autdesinet  usque  in  finem  9Bic\x\\,quasiare~ 
nameaptivitatemjid  estinnumerabilem  captivitatem. 
Quis  enim  d  inumer&re  possit  captiviiatera  geoeris  hn 
maDi,quam  coogregavitet  congregabit,etiam  nunc 
liberatis  ad  Cbristi  fldem  h\9,quosprxscivil  Deu8,ft 
prsedesiinavit  conformes  fieri  imaginis  ejusdem  Pilii 
suit  (Rom.  vin).  El  sl  de  csteramultitudine  homi- 
oummious  curanduiii,  uttameo  prophets  de  sua 
gentepnihumanoaCrectueratdoleDdum.Nametipse 
Dominus vtdenscivitatem.flevitsuper itlamlLur  xix), 
videlicetconHideransjustesuperventuramillidupli- 
oemmortem,duplicemaoimarumetcorporumcapti- 


8U08  occubuii.  Latuerunt  dus  tantum  mulieres  et 
quinqnepueri  per  cuniculo8,remqueexhis  ut  ges- 
ta  fueratEomani  cognoscentes  admirati  sunt.  No- 
vis8in)ahsc,sed  ood  solafuil  Jodaicae  mortis  insa- 
nia.  Quanto  putas  risu  diabolus  risit  in  talibus,  et 
si  in  ca^terisquoque  gentibus  habuit  unde  rideret, 
hoc  unicum  luit  ludibrium  nulli  sirnile.ubi  ipseni- 
mirum  in  Eomanis  agenscomportavitaggerem,  et 
caepit  civiiaiemillamHieru8alem,atque  inde  capti- 
vam  adduxit  anirnarum  multitudinem.Nam,ut  Jo- 
sephus  quoquete8tatur,contiv'it  civitatem  illam  ad 
summum  felicitatis  gradum  provectam  ad  ultin^iof 


601 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  I. 


602 


oasus  deponi.  Denlque  omniuro  pust  BflBCula  resad- 
verda»,8i cum  Judaeorum  calamitatibus conferantur, 
superatum  iri  non  ambigo.  Sequitur  :  lunc  muta" 
biiur  sjtirilus,  et  pertrumibu  etcortuei,  Hasc  est  for» 
tiiudo  ejus  dei  fiit.  Nebominem  esse  putes  in  quem 
loqut*tia(ur,  spiritum  appellat  eum,  sine  dubio  vo- 
leus  intelligi  diabolum.  Non  onim  dixit  tunc  muta' 
bitur  spiriius  ejus,  quod  couKrue  de  bominealiquo 
loqueretur,  sed  tunc,  ai t,  mtito^t^ar  «pt>t7tt$,8cilicet 
ille  de  quo  loquor,  qui  non  caro,  aed  spiritus.Quid 
est  autem  dicere,  tnnc  mutabiturspiritus,  nisi  ac  ei 
diceret,  tunc  oon  erit  deua  ille  8piritu8?Hoc  nam- 
que  prflBcipue  ditrert  falsus  Deus  ab  eo  qui  solud 
est  verua  Deus,  quod  ilie  mutabilis  est  et  multis 
variaturaccidentibus,  verusautem  Deusincommu- 
tabilis  est  et  nuUia  subjacet  acoidentibas.  Pulcber- 
rime  ergo  perbocverbum  Ittn^;  f?i«/a6t/tir,Deu8  noa 
denegatur  esse  ille  spiritus.  Et  quaraobren),vel  in- 
tuitu  Deu8  esse  dencgatur,  diceiido  tunc,  id  e8t,illo 
tempore  mutabitur.  Nimirum  ob  rem  certam.  ob 
rem  magnam,  quia  videlicet  olim  spiritus  dcus 
esse  sua  preesumptione  existimabatur,  unde  et  hio 
protinuscum  improperiodicitur  D''US8uu8,hi8ver- 
bis  :  Hxc  esi  fortitudo  ejus  Dei  sui,  idest,  illius  qui 
ipse  E»uu8  eet  DeuB  dicendo  :  Ego  memetipsum  feci 
{E%ech.  xziz),  aicut  jam  supra  cum  prophetico  teeti- 
mooio memoravimua.Quaudo  hsec  propbetia  conde- 
batur,  tunc  iste  epiritus  et  dasmonia  ejue  pro  eo  co- 
lebantor,  in  eimulacrie  adorabantur,  ettuuc  revera 
stultus  aibi  erat  Deua,imoet  exlotiitur  supra  omne 
quod  dicitur  Deus,  aut  quod  colUur  {II  Tkes.  iii, 
ait  ApoBtolus.Puturum  enim  erat,ut  atalim  poetri- 
Bum  quo  risii  super  templumillud,8uper  civitatem 
et  munitiones  ejus,  super  Ju'isam,  in  quu  sola  na- 
tU8  oatenus  fuerat  Deus,  dum  ipse  in  gentibus  qua- 
81  Deu8  huberetur,  staiim,  inquam,  ipse  vanitatis 
arguitur,tantHque  mutatio  Geretoircaip8um,utco- 
gnoaceretur  eeee  non  Deue,  eed  diabolu8,8uuinquo 
ammitteretatrium illud  maximum,id  eat  Romanum 
imperium.  Et  econtra  Deus,  sive  Dei  Filius,  Chri- 
Btus,  pro  uno  templo,  super  quod  illo  fecit  risum 
Juste  perraisBUs,  et  prouna  gente  Judea  iu  quade^ 
baerat  esse  notua,  innumera  per  orbem  terrarum 
haboret  templa,  et  a  cunctis  colerelurgentibus  ex- 
pulso  illo,  tam  de  templlB,  quam  deipsarum  gea- 
tium  cordibuB.  Tuncergo,  inqiiit,  mutabitur  epiri- 
tus,  nimirum  inagna  mutatione,  ut  appareatmuta- 
bilie  diabolue,  qui  putabatur  eese  et  volpltatvideri 
incommutabilia  Deus.  Hflec  mutatio  continget  oi 
Bocundum  Bimilitudinem  illiuB  Ghaldei,  sive  regis 
Ghaldaici,  qui  dum  eodom  spiritu  inQatue,  dice- 
96A  rot :  Nomie  f$asc  est  Babyinn  magna,  quam 
ego  mdificai  in  domum  regni,  in  robore  foriitudinis 
mea^,  et  in  gloria  decorin  mei,  statim  dematatus  oat 
in  amentiam  bovie?  Fenum^  inquit  superna  fox, 
quasi  bos  comedes,  et  septem  tempora  mutabuntur  *tt- 
per  te  \Daniei  iv).  Secundum  illam,  iuquam,  aimi* 
lituiinom  routabitur,  ait,  spiritus,  ut  videlioet,  et 
ipso  fenam  ut  boB  oomedot,  oicut  ad  beatum  Job  de 


A  ipeo  dictum  est :  Ecce  Behemoih.  quem  feci  fecum, 
fenum  quan  bos  comedet  (Job  xl).  Nec  vero  sic  80- 
lum  iiiutabitur,  veruui  etiam  et  perlrunsit,  ail,  et 
corruet.  Ergo  non  bona  mutatiobsc,  cujus  finis  hic 
e8t,quod  pertraiisibit  et  corruet.  Perversa  mutatio 
baec,  quortiam  non  fecit  ille,  qui  soius  incommuta- 
bilis  est.  Elenim  praeter  irsumomne  quod  e8t,nQu- 
tabilee8t,8ed  aliorumquidcm  mutatiunein  illefecil, 
aliorum  aulem  non  fecit.  Mulatioccm  bonorum  te- 
oit  in  bonum,  ut  puta  coelorum,  id  est  sanctorum, 
dequibusin  psalmoscriptum  est :  Iniiio  tu^  DominCy 
terram  fundasti,  et  opera  manuum  iwirum  sunt  coeli, 
Ipsi  peribunly  tu  autem  permanrs,  et  omnes  sicui  ve- 
stimentum  vettrascent,  Et  sicui  opertorium  mutabii 
eos,  etmutabuntur,  lu  autem  tdem  ipsees^  et  anni  lui 

H  non  deficient  {Psai.ci).  Heec  mutatio  coBlorum  bona 
eet,  et  hanc  facit  immutabilis  Deus,  qualem  et  nos 
Bperamus,  quando  mortui  resurgeiitincorrjpti.Ait 
quidam  ex  ipsis  CGelis,  PaulusapostolubiE^  nos  tm- 
muiabimur  (/  Cor.  xv),  id  est  impassibiles  efticie- 
mur.  Hinc  est  illud  in  tiutulc  psalmi  quadragesimi 
quarti.  lu  tinem  pro  his,  qui  commutabuntur^Bub* 
auditur,perfecta  commutatione,  quffi  in  futuroerit, 
quando  de  tristitia  in  gaudium,  de  imperfecta  ad 
perfectumconvcrtentur,quaniumcunquede8picabi- 
les  et  contoiiiptibileB  in  boc  mundo  videantur.  Non 
illis  improperatur,  aut  improperabile  est,  imopro- 
mittitur,  etin  Istitia  pr8Bdicatur,quiamutabuntur, 
quorumDominusDeusoBt;  sed  buic,  qui  suusDoub 
OBt  improperabitur,  quia  mutabitur,  additurquo.et 
perfransihit,  et  corruet.Quod  si  quiBobjicitdecGelis 

^  jam  dictis,  quod  et  ipsi  pertransibunt,  quiasic  di< 
otum  est :  Ipsi  peribunt,  tu  autem  permanes,  sciro 
debot,  quoniam  perire  illorum,  hoc  secuijdum  car* 
nem  ad  lempus  interire  est.  Simulque  vidoat  ordi- 
neiu  dictorum^  quisspiritusiste  primum  mutatur, 
et  doinde  pertranbibit  et  corruet.  GoBli  autem  illi 
primum  peribunt,etdeindetu,Domine,mutabis  eos, 
ot  mutabantur.  Finis  bujuB  corruere  est,  quia  vilio 
Buo  mutatuB  est,  flniB  illorun:  mutari  est,  quia  vir- 
tuB,  id  est  spoB  eorum  ia  coolis  reposita  est.  Qi-o- 
osquetandem  pertransibit.vel  quid  pertransibit?Nu- 
merum  Buum  pertransibit,  quousque  oxplcatsuum 
numerum  portransibit.  ilabetenim  numeruui  suuni, 
et  hic  sapiontia,  est  dicitur  in  Apocalypsi :  Qui  ha- 
bet  intiiieclum,computetnumerumbestiae{A}iOC.  xui). 

D  NumoruB  enim  bominis  ost,  et  numerus  ejus  scx- 
cunti  FPxaginla  sex.  Numerus  bominis  senarius  est, 
quia  Bexta  die  bomo  factus  est.  Porro,numerus  se- 
ptenariuB  quodammodo  numerus  eet  Dei«  quia  die 
Boptimo  requievit.  Omnis  bominis  numeru8,qui  ad 
requiem  Domini  non  pervenit,  qualibus  juravi,  in- 
quit,  in  ira  mea,  si  introibunt  in  requiem  meam, 
omnium,  inquam,  qui  creatura  Dei  vel  Remetipsis 
abutuntur,  etdilectionem  Groatoris  non  habent,vel 
quicrealuriepotiu8quamCreatoriserviunt,niimeru8 
BonariuB  est.  At  vero  ipsi  dii»bolo  numerus  isie  tri- 
plicatus,  imo  terdecupldtua  est,  quia  numerasBOx- 
tonti  sexagiata  box.  Quam  ob  causam  ?  Niinirom 


603 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


604 


quia  judicium  ejus  eet  triplpx,  lertio  judicatus  est,  A 
itautsuperillumloquideceai  majestaten:  aupernam. 
Ter  juravi  in  ira  mea,  si  intrabit  in  requiero  meam 
{Ixa.  xiv).  Olim  quippe  de  cgbIo  projectus  est  propter 
Buperbiam,  quiacontra  Deum  se  extulit.Deinde  ju- 
dicium  maledictionis  accepit  in  serppnte,per  quem 
hominem  decepit  (Genes,  ni}.  Tertio  judioii  sive 
damnationie  incremento  feriendusest  in  illo  quem 
ingressurus  est  bomine  ppccati,  61io  perditionis  (// 
Thess,  n).  IHuc  usque  pertransvbit,  et  !unc  demum 
repleto  numero  suo,  oorruot,  ait,  videlicet  sicutad 
boatum  Job  1o<iuitur  Dominus,  quia  videntibus  curi' 
etis  prHcipitabitur  {JobxL),H3gc  est,\nqMffortitudo 
Deisuiy  eihoc   exprobantis   elo^ium  est,  bsc  est 
fortitudo,  id  est,  talis  est  fortitudo  eju8,utique  fal- 
lax  forlitudo,  vana  fortitudo.  Nunquid  enim  vera  n 
fortitudo  est  equitare,  captivitatem  quasi  bominum 
congregare,  de  regibus  triuropbare,  et  tyrannos  ei 
redicnlos  esse,  super  omnem  munitionem  ridere, 
comportando   agR^erem,  et   capiendo  eam,  et  tuno 
mutari,   ao  pertransire  et  corruere.  Non  est  baec 
fortitudo  vera,  imo  arrogantia  cesa,  non  alta  om« 
nipotentia,  imotumida  impotentia.Attamen  illein- 
terim,  antequim  corruat,  vel  prfecipitetur,  ut  jam 
dictum  est,  in  ignem  aeternum^  qui  paratus  est  ei  et 
angetts  ejus  Qlatth,  xxv),  fortis  sibi  videtur,  quia 
quidpiam  posse  putatur,  tortis,  inquam,  et  Deus, 
extollens  se  supra  omne,  quod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur  Deus,  ut  jam  supra  dictum  esl,  suus, 
et  ut   dicit  ipse  a  semetipso  factus  (II  Thess,  ii). 
Quapropter  judex  verbum  l^ei  novissima  itlum  di- 
ctione  irridendo  denotavit.  Gum  enim  dixi8set:^a?c  ^ 
est  fortitudo  ejus,  subjunxit,  Deisuit  hoc  e8t,qui  se- 
metipsuiii   feoit,    sicut  sibi  Mrrogare  prssumpsit. 
Sed  id  jam  superius  ex  propbeta  Ezechiele  demon- 
stratum  esi{Ezech.  xxix^.Jnm  ergo  his  pertr<ictati8, 
audiamus  quid  sequatur  :  Nutiquid  non  tu^  a  prin- 
cipiOf  Domine  Deus  meu^,  sancte  meus,  et  non  morie- 
mur  ?  Domine^  injudicium  posuisti  eum,  et  foHem  ut 
corriperes  fundasti  eum.]liBC  et  calera  usque  ad  id: 
Super  custodiam  meam  sttibo,  el  figam  gradum  super 
munitionem,  et  contemplabor^  ut  videam,  quid  dica^ 
tur  mihiy  et  quid  respondeam  ad  arguentemme. Pro^ 
pbeta  in  suimet  persona  loquitar,   statim   quippe 
subjungit,  et  respondit  ad  me  Dominus,  et  dixit  : 
Scritevisum,  et  explana  eum  super  tabutas,  et  per- 
currat  qui  tegerit  eum^  qui  adhuc  vixus  procul^  et  D 
apparebxt  in  finemy  et   non  mentietur,  Si  moram  fe- 
cent^exspectaeum^  quia  veniens  venicl,ei nontardabit, 
Hsec  ergo,  nunquid  non  tu  a  principio^  Domine  Deus 
me^iSf  et  non  moriemur,  Domine,  in  jud^cium  ;/0^ui\7t 
tfttm,  et  fortem  ut  corrip&res,  fundasti  eum  ;  hoBC,in- 
qunm,  reddidit  nd  ea  qus  audierat  inius,  que  au- 
dierat  in   spiritu.  Audierat  pcrsonam   Chrisli  Pilii 
bominis,  Filii   Dei,  primum  px  inflrmitate,  in  qoa 
dereliquii  eum  Deus,  dicentem  :  Usquequo,Uomine^ 
clamubo,  et  non  exaudies,  et   cdstera   usque  ad  id, 
tunc  mutabitur  spiritus,  et  pertransibit,  et  corruet, 
Bxc  est  fortitudo  ejus  Det  sui.  Ad  ilia  duo,  quorum 


alterum  ia6rmiiati8,  hec  dao  reddidit  propheta  6- 
delia.  Nam  qnod  ait :  Nunquid  non  lu  a  principio, 
Domine  meus  Deus^  sancte  meus^  et  non  moriemur^ 
pulchre  hic  intelligitur,  ut  si  vox  fidei  et  confessio- 
nis,  fox  pietatis  et  animi  compatienti8,animi  incli- 
natiel  proni  ad  agoniam,  Pilius  (ili  bominis  in  pas- 
aione  agonizantis,  ubi  et  apparuit  illi  angelus  de 
coslo  confortans  eum,  et  proliiiut»  oraolemjactus- 
queerat8udoreju8,8icut  gutts  aanguinio  decurren- 
tis  in  terram.  Loquitur  ergo  ad  eam  taliter,  uti 
quemque  nostrum  loqui  vultipse  qui  per  eum  lo- 
quitur  Spiritus  saoctU8,quotie8  agonis  eive  passio- 
nis  illiuBCommemorationem  facimus,  eomquepro- 
pter  nosincruce  pendentem  memori  mente  contem- 
plamur.  Est  namque  in  bis  verbisconfessio  verita- 
tia,  non  quomodocunque,  see  coofessio  cum  admi- 
ratione,  admiralio  966  cum  confessione.  iViiii- 
quid^  ait,  non  tu  eras  a  principio,  Domine  Deus  meus^ 
sancte  meus  ?  Nonne  tu  es  verbura  quod  eras  ia 
priucipio  apud  Deum,  et  Deus  Verbum,et  Verbum 
oaro  factum,  el  propter  boc  quia  tu  mortuus  es 
6t)t  nobii>,  quod  non  moriemur  ?  Vere  a  principio, 
namet  alia  Scripturadicil,  cujus  quoque  Apostolus 
ac  Hebrsos  pro  tua  peraona  meminit.  Et  tu,  io- 
quions,  in  ftrincipioDomine,  terram  fnndanti  etopera 
manuum  tuarum  sunt  caeti.  Ipsi  peribunt,  tu  autem 
permaneSf  et  omnes  sicui  vestimentum  veteraiceni^  et 
vetut  amictum  mutabiseos,  et  mutabuntur;  tu  autem 
xdem  ipse  es,  et  anni  tui  non  deficienl  (Psat.  ci ; 
Hebr.  i).  Confortare  igitur,  Domine  meus,  sancte 
meus,  quia  non  ad  insipientiam  tibi,  quod  videtur 
te  dereliquisse  Deus,  imo  ad  magnam  sapientiam, 
magnus  enim  erit  mortis  tus  fructu8,quia  non  mo- 
rie(nur,quiaet  si  peribunl  coeli,  id  est  sancti  morte 
carnisy  tu  primus  resumpta  carne  permauebis^eos* 
que  veterascentes  sicut  vestimentum,  pro  condi- 
tione  mortalitatis,  tu  veiut  amictum  muiabis  vera 
resurrectione  ejusdem  carnis,  etrautabaalur,itaut 
jam  ex  eo  semper  in  ffilernum  inoorruptibiles  et  im- 
paesibiles  sint. 

Porro  hoo  allerum,  qaod  coatinuo  subjungit  : 
Domine^  in  iudicium  pnsuisti  eum^  fortem  ut  corri- 
peres  fundastieum,  viventi  ex  virtute  Deidigne  dicit 
eidem  Ghristo  Domino.  Gujus  inflrmitas  ex  nobis 
sumpta  pertraasiit.  Nam  in  judieium  posui^ti  eum^ 
fortem  ut  eorriperes  fwidasti  eum,  quem  putamus, 
aisi  illumrisoremdiabolum.de  quonuncdicentem, 
audiebat  eumdem  Dominam.  De  regibus  ipse  trium^ 
phabit  et  tyranni  ridicuti  ejus  erunt,  ipse  super  om^ 
nem  muninonem  ridebit^  et  comportabit  aggeremy  et 
capiet  foOT,  lunc  mtUabiturspiritus^etpertramxbit^et 
corruetj  hxc  estfortitudo  ejus  Dei  sui  /  eum^inquit, 
Domine  in  fudicium  posuisti  eum  ut  corriperes^  for- 
/m/an^/am^vilelicetsecundum  jiiinilitudinem  Pba- 
raonis,  cui  dixisti  :  Idcirco  autem  posui  te^  ut  os- 
tendam  in  ie  fortitudinem  meam^  et  narretur  nomen 
meum  in  omni  terra  (Exod,  ix).  Grgo  non  solum 
eum,8edmaximeearo,Domioe,po8ui8tiinjudicium, 
ut  ostenderes  ia  eam  fprtitadinem  tuam,  el  ut  co- 


eo5 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN    —  IN  HABaC.  LIB,  II. 


606 


gDOSceretur  nocnen  tuum,nontantuminomDiterra, 
verura  et  in  omni  calo  el  in  omni  terra.  Ubi  po- 
8ui8li,  vel  in  quo  runda^li  eum?  Non  enim  suspi- 
cauiium  nobis  e8t  quod  tuum  ponere,  hoc  sit  ma- 
lum  facere  ;  quod  tuum  fu'  daro,hoc  sit  vellesuper- 
bum  esse.  Non  ita  posuisti  eum,  non  ita  fortem 
fundasti  eum,sed  npc  quempiam  malorum  sive  for- 
liudi  hominum.  Utique  non  Pharaonem,non  Assur, 
sive  Nab:.'chodonodor,  non  Anian  8uperbi88imuro, 
non  Antiochum,  sive  Herodem  fecisti  maluro,  vel 
yoluisti  e^sesuperbum,  sed  cum  essent  maliatque 
8Uperbi«posui8ti  iilosin  8ublimi,etbocin  judicium, 
fundasti  eos  fortes,  et  hoc  ad  corripiendum.  Opor- 
tet  enim  notum  esse  qui  ad  boc  corripilur,  ut  fjus 
excmpio  csteri  corrlgantur  sive  erudiantur.  Ubi 
ergo  posnisti  eum  in  judicium,  ubi  fortem  fundasli 
eum  ad  corripiendum  ?  In  montesancto  Dei,quero- 
admodum  apud  l^lzpchielem  ipse  dicis  :  Tu  cKerub 
exteniu$  et  profegens,  et  posui  te  in  m"nte  sanrio 
Dei :  in  medio  lapidum  iynitorum  ambulasti  :  perfe' 
ctus  in  viis  luis,  a  die  con>titio9m  tu/e,  donecinventa 
esl  iniifuitas  in  te(Ezech.  xxviit).  Sciebns  quali8  es- 
8et,  et  quid  sciebaa  quod  corripere  volebas,  idcirco 
illuc  eum  poneba?,  ut  primum  tieret  notu8,et  lunc 
demum  corriperetur,  nisi  eniro  fuisset  notus,  non 
tam  mulli exemploejuserudirentur,quemadmodum 
et  de  Pharaone  dici  convenit,  quia  nisi  in  regnum 
fuiaset  elevatus,  non  hodie  neque  ipsum,  neque  cor- 
reptionem,  qua  correptus  est,  tam  bpne  sciremas. 
U>i  posuisti  eum  in  unum  ipsius  judicium,ibi  fortem 
fundasti  eum,  fortem,  inquam,  quasi  cedrum,vaU- 
dum  babenlem  radicis  sus  fundamentum.  Nonso- 
lummodo  fortem,  verum  etiam  pulohrum  et  ma- 
gnum.  Nam  ilidem  apud  Ezechieleni  dicie  de  illo, 
Domine  Dem^  ectx  Asmr  quan  cedrus  in  Libano^ 
pulcher  ramis  et  frondibus  nemorosus^  excelsusque  ai- 
iitudine,  et  inter  condensas  Irondes  elevatum  est  ca- 
cumen  ejus  Omne  lignum  paradisi  Dti  noa  est  assi» 
milalum  ilii^  et  pulchritudini^  quoniam  speciosum 
fed  eum  (Es^rA.  xxxi).  Non  igitur  reprebendenduro, 
imo  laude  dignuro,  quia  juatum  e8t,quod  nunc  di- 
cis,  tunc  mutabiiur  Spiritus,  ei  pertrannbii,  el  cor, 
ruei.  Sed  uec  illud  reprehendere  ausim.quod  ioter 


A  cffitera  sue  tyrannidls  opera,  qus  agendo  in  boc 
mundo  tyrannizat,  et  FUper  omnem  rounitionem  ri- 
det,maxime  super  munitionem  meam.super  geniem 
meam,  snper  tcinplumet  civitatem  llierosolymam 
ridebit  el  comportabit  aggerem,et  capiet  cam.  Nec 
illud,  inquaiii,  reprehendendo,imohocdico  :  Mundi 
sunt  oculi  tui,  ne  videas  malum,  el  rexpicere  ad  ini" 
quitalem  nm  poteris.  Econtra,  immundi  sunl  oculi 
judicum  perversorum,  et  idcirco  vae  illis,  quia  vi- 
dent  malum  et  ad  iniquitalem  respiciunt,  dumdi- 
cunt  malum  bonum,  et  bonum  malum  {Isa,  v). 
Ista  ratio  vel  eola  sufficiens  est,  si  qusram  ego,  &i 
quaprat  alius  quii>cur  itlum  lu  super  munitionem, 
8ive  civitatem  illam  ridere,eteam  capere  permiserie, 
cum  genstua  sit,  et  locus  libi  dicalus  fucrit^cum- 

D  que  tu  naturaclemenssie,  praesertim  cumtuvidena 
civitatem  illam«et  illum  diaboli  risum  perspiciens 
imminere,  fleveris  super  illam  (Lucxix).  Si  quis, 
inquam,  quaerat  cur  ita  sit,  istaraliosiveresponsio 
sulficiens  est,  vel  mihi  vel  cuilibet  alii.  E.Kempli 
gratia  apostolo  Paulo  dicenti  :  Veritaiem  dico  in 
Christo^  non  mentior,  testimonium  mihi  perhibente 
conscientia  mea,  in  Spiritu  sanctOtquomam  tristitia 
est  mihi  magna^et  continuus  dolor  cordimeo  pro  fra* 
tribus  meis^  qui  sunt  cognati  mei  secundum  carnem, 
qni  suni  Israelitas  (Hom.  ix),  et  cstera.  Hationom 
hujusmodi  debet  admittere  dolor,  ut  dicat  :  Mundi 
suni  ocuti  /ut,  ne  videas  malumf  et  respicere  ad  ini- 
quiialem  non  poteris^  quod  est  dicere.  Non  poteris 
favere  facientibus  malum,  facientibus  iniquitaiem, 
quamvis  cognati  tui  sint  secundum  carnem,  sicut 

^  et  nostri  cognatiauntcognati  prophetarum  et  apu- 
8tolorum,lri8litiam  magnam  etdolorem  continuum 
pro  illis  babentium.  Quod  dicimub  bic  re^picere  ad 
iniquitalem  non  poieris,  tu  confirmas  Evangelio, 
cum  dicis  :  Non  possum  ego  a  meipso  fucere  quid- 
quam^  sed  sicut  audio^  judico  (Joan.  v).  Praemiseras 
uamque,  in  judicio  tuo  nullam  esse  acceptiotiem 
pereonsB,  dicendo  :  Et  procedeni  qui  bona  fectrant 
in  resurreciionem  vitas,  qui  vero  mala  egerunt,  in 
resurrectionem  judicii  (Joan.  v),  et  suliiiudier.dum 
esl,  absque  dislinctione  Judsi  et  Graeci. 


LIBER  SEGUNDUS. 


967  Loquentem  ad  Deam  hominen,et  volentem 
Qt  ianta  majestaa  voiuntatem  ejus  ftciat,  oportet 
aliquid  veraa  fortitndinis  babere,  id  est  juetitiae,  at 
ecilicet  nihil  eorum  petat,  quae  juato  Deo  tacere  non 
convenit,  nec  ita  velit  eum  esse  misericordiie  me- 
morem,  ut  obliviscatur  judicii.  Sic  Abrabam  cum 
Deo  ratiocinari  potuit,  cum  esset  ip8e,ut  falebatur 
putvis  el  cinii,  quia  videlicet  ultra  id  quod  jualum 
erat  loqui  noo  addidit,  interpelUns  pro  Sodomie. 
Non  enim  Justuro  erat  apud  Deum,  illos  reservari, 
8i  io  taQtamultitudioe  qoq  iof eQirentur  Baitem  de- 


D  cem  jupii  (Gen.  xfin).  8ic  Jacob  cum  Deo  lictari 
potuit,  ot  esse  vel  dici  contra  Deum  fortis^quia  lu- 
ciando  nibil  injustum  eztorquere  voluit,  imo  esu- 
riens  et  sitiens  justitiam,  bene<iictionem  fla^^itabat, 
qua  sperabat  Js^stificari  (Gen.  xxxn).  Sic  Moses 
Deum  dicentem  :  Dimitte  me,  tenere  potuit,  quia 
Qon  exigebal  ab  eo,  quod  injustum  esi^et,  quatenus 
impunitoB  diroitteret  auctores  peccati  in  reatu  vi- 
tuli,  sed  ut  ita  judicaret  vel  puniret  illos.quatenus 
ipse  Qihilominus  verax  permaneretetjustus,  in  eo 
quod  Abrabs  promiBit,  et  repromittendo  Juravit 


601 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBWSIS. 


608 


(Exod,  xixii).  8ic  eliste  secundum  noroeQ  Habacuc,  A  sensue  :  Quomodo  pisces  sive  reptilia  maris  prio- 


quod  interpretulur  ludalor^  luctari  potestcumDeo, 
et  loqui  velut  argueodo,  qula  non  defendit  impios 
vel  iojustos  super  quoscunque  videbat  risum  esee, 
permissum  esse  diabolo,  sed  juslum  esse  concedens 
super  illoa  judicium,  juzta  quod  noviseime  dixit : 
«  Mundieuntoculi  tui  ne  videasmalum^etrespicere 
ad  iniquitatem  non  poleris, » id  solum  in  ratione  sum 
Deo  ponit,  quod  dum  in  ssculo  puniuntur  injusti, 
Bicut  per  manuni  Eomanorum  puniti  sunl  impii 
Judafi,muita  etiam  patiuntur  justi  lanquam  injusti, 
agitanle  potentes  bujus  s^culi  homines  eodem  iilo 
spiritu,  de  quo  ipee  Dominus  supra  iocQtus,  boc 
itaiucipitiiQuarenonrespioissuperiniquaagentes, 
ettaoesdevoranteimpiojustioremse.  nUscetcstera 


cipem  Qon  babent,ita  videntur  bomines  nullam  ex 
te  babere  provisionem,  nec  perluam  regi  providea- 
t!am  ;  «juia,  sicut  bamus  lolum  subievat  sicut  sa- 
gena,  sicut  retetotumcircumdatvel  contiregat,  tam 
iliud  quod  bonum  quam  illud  quod  in  genere  pi- 
scium  eat  malum,  sic  ille  impius  in  suam  potesta- 
tem  totum  redigit  et  quod  bonum  et  quod  est  in 
humano  genere  malum,  te  tacente,te  illum  permit- 
tente  in  bomines  justos  depsevire,  ita  ut  patentur 
Deum  non  habere.  Et  boc  mirum,  cum  te  babeant 
et  sciant  Deum,  el  quotidie  ad  te  ciameot,diceQte8  : 
cEt  propitiusesto  peccatis  nostris,  propter  nomen 
tuum.  Ne  fortedicant  in  gentious  :  Ubi  estDeus  eo- 
rum  ?  Uitio  sanguinis  servorum  tuorum  qui  efifusus 


quffisequunturita  tractare  ingredimur,utprffiocu-      est,  introeat  in  conspectu  tuo  gemitus  compedito 

%  •  •  •  I  •  *  I  I  J  A  1       •  [p  ^  •    m^  I  *        M^  •  .  • *  A      *  1  I  *      *    --„  • 


lis  babere  veiimus  iliud  sanctorum,  quorum  bic 
unusestdesiderium  desiderantium  ejusqui  venturus 
est,  et  cui  bic  loquitur,  adventum  secundum,  qui 
cum  venerit,  jam  et  ioiquoiniqua  agere,  et  impio 
Justiorem  se  devorare  non  licebit.  Quidenimaliud 
istedicit  el  clHmat  quam  dicunt  et  clamant  subtus 
altare  anime  interfectorum,etpropter  verbum  Dei, 
et  propter  testimonium  quod  babent,clamantes  voce 
magna,  et  dicentes:  «  U8quequo,Domine,sanclU8et 
veru8,nonjudica8etvindica8sanguinemno8trum,de 
his  qui  habitant  io  terra?  » (iipor.vi.JDenique id  quod 
dictum  estillisutrequiescereQtadbuotempusmodi- 
cum,donec  impleanturconservi  eorum  etfratreseo- 
rum,  nonne  simile  est  ei  quod  responsum  est  buic  : 
tf  Apparebit  in  Gnem,et  non  mentietur ;  si  moram  fece- 


rum  ?  » (Pial,  lxxviii).Tu  interim  taces,  et  illi  impio 
totum  in  baroo  sublevare,  lotum  in  sagena  sua 
trabere,tolum  in  rete  suum  contrahere  licet,et  cum 
sit  impius,  super  omnes  tarnjustos  quam  injustos 
imperium  obtinet,  et  devorandi  sive  occidendi  po- 
lestatem babet.  <  Superboclffitabituretexsultabit,  ei 
propterea  immolabitsagenffi  suffifetsacrtficabitreti 
8U0,  quia  in  ipsis  incrassata  est  pars  ejus,  et  cibus 
ejus  electus.  »Non  dubium  aut  ignotum  est quin im- 
piua  in  magno  imperio  mnltum  Iffitalus  fuerit,  et 
Bperans  in  multitudine  968  divitiarum  suarum 
multum  exsuitaverit,  ita  ut  etiam  dedignatu»  bu- 
manam  conditionem,  deum  se  appellari  maluerit 
et  jusserit,  quod  exempli  grali8,deGiiiodicerepoa- 
sumus,  ut  JosephuB  quoque   scribit  (Antxq.^  lib. 


rit,  exspectaeum,  quia  veniens  veniet  et  nontarda-  C  xxviii,  c.  16)  :  «  Procedente,  inquit,  tempore  ma- 


bit?»(Aa6ac.ii.)Igiturquoniamprophetaest,noodu- 
bium  qiiin  de  re^ibus  longe  post futuris  proloquitur, 
ad  Obristi  venturi  prospiciens  tempora,  sio  istam 
quereIam,«quarenoQre8pici88uperiQiquaagente8,u 
etcstera  perpoQdere  dignum  est  lanquamingemis- 
centis,  propter  illas  quas  sancti  et  justi  passi  sunt 
persecutiones  sive  pres8uras,per  idem  illud  bestiale 
imperium,sub  quo  et  ipse  Gbristus  passus  est  et  in 
vindictam  sanguinis  ejus  accidit  fafuosum  illud  ex- 
cidium  Hierosolymorum.  (^ua^ejnquit, «  non  respi- 
ci9  8uperiniquaagentes,»8ubauditurimpiorumprin- 
cipes,  per  totum  orbem  leges  impiaset  iniquitatis 
edicta  ponentes,  e/quarefac^j,  Domine,  t  devorante 
impio  justiorem  se?  Quos  enim  impius  quilibet  in 


gQitudioe  digoitatis  elevatus,  bumanum  perdidit 
iotellectum,  et  sese  volebat  divinilati  videri  consi* 
milem,  divinitatem  quae  vera  est  inhonorans.  Naoi 
simulacruro  suum  juss^it  erigi  Ilierosolymis  in  tem- 
ploDei,reQitentibu8  Judffiis,  eosquevolenies  pugna 
Buperatoscogi.  Igitnr5tipfr/io(;,inquit,  «Iffitabiluret 
exaultabit:»nimirumlffititiainepta,ex8ultHtionefal- 
laci.  Equidem  non  omnisimpius  ejusmodi  sic  Iffita- 
bitur,  aut  tantum  exsultabit  ut  sibi  videatur  Deus, 
^ut  pro  Deo  velit  haberi,  sed  faciet  quod  sequitur  : 
«  Propterea  immolabit  sagenae  suffi,  et  sacrificabit 
reti  9U0.  »  Quid  estsagena  impii,  et  quid  rete  ejus  ? 
Nimiram  cum  el  aliud  quid  possitintelligi  maxime 
aurum  et  argentum  ejus  sagena  est  et  rete  ejus. 


hocmundo  princeps,  diaboli  satelles,  ut  fuit  Nero,  D  Nam  de  nulia  re  magis  impius  prffivalet,  quam  si 


et  post  illum  quamplures,  qaos,  inquam,non  potuit 
pietate  nudare,  sibiquecon^lraiarejllos  secundum 
oorpus  proposita  morte  ab8orbuit,et  hoc  fuilimpio 
devorare  Justiorum  se,  te  tacente, te  vindictamdit- 
ferente,  cum  clnmet  quotidie  eorum  sanguis  ad  te, 
«Etfaciesbominisquasipiscesmaris^etqunsi  reptile 
Qon  habens  principem.»8ubaudiendum  hicest,quard 
ita  facies,  quare  ita  fieri  permitles  ?  Et  quasi  quis 
interrogtit,  inquofecerithominesc  quasipiscesroa- 
ris,  ot  quasireptilenonhabeosprincipem.ncontinuo 
subjunxit:  «  Totum  in  bamo  8ublevavit,traxit  illum 
in  sageQd  sua,  et  congregavit  in  rete  suum.  »  Et  est 


aurum  vel  argCQium  copiosum  babet.  Ejusmodi 
sagenae  libenter  includuntur,  et  ad  bujusmodi  rete 
volentes  cupidi  bomines  congreganlar,  et  beatum 
dicunt  impium  cujus  bffic  sunt,  et  eum  ultro  ae- 
quunlur  ejusque  imperium  subjectis  manibusam- 
plectuntur.  Hoc  sciens  quidam  ex  ejusmodi  Anto- 
nius  ex  Gleopatra  male  tamosus,  cum  Actium  sibi 
at  clasBom  constituerat,  advenisset,  et  prope  ter- 
tiam  partem  remigum  fame  abMumptum  offendis- 
set,  nihil  motus  :  c  Eemi,  inquit,  modo  salvi  sint, 
nam  remige?  non  deeruat,  quoadusqne  Grscia  ho- 
mlQea  babuerit.  >»  GoBperal  enim  Artabanen  Arme- 


609 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  II. 


610 


niae  regera,  quem   et  ar^rentea  catena   vinctum  ad  ^  justiores  ilio  impio,8ed  cum  (res  fuiasent  immissi, 


oonressionem  tbe^aurorum  regiorum  coegerat  Qui- 
bus  ablatis,  nimirum  quasi  sagena  grandi  et  reti 
magno  instructuB  Orientein  pariler  et  Occidentem, 
totum  denique  Romanum  imperium  includere  et 
ad  se  trabere  properavit,captuf)  ipse  sagena  diaboll, 
scilioet  amoribus  jam  dictae  CleopatraB  reginae  yE- 
gypti.Itaque  quia  et  veraestsapientis  senteotiadi- 
oentis  :  Pecunix  obediuni  omnia  (Eccle,  x)  ;  rectA 
dixerim,quia  sagena  et  rete  impii  aurum  et  argeo- 
tum  ipsius  est.Porro  de  auro  el  de  argento,  nonne 
sibi  deos  fecit  ?  nonne  simulacra  operatua  est  el 
ipsis  sacriOcavit  f  Imo  et  subditos  sibi  populos  ad 
sacrificapdum  invitavit,  adorarecoegit,  et  noldotein 
boc  facere,8oiiu8  Greatoris  adoratorem  occidit,  at- 


«  quatuor  deambulabant  Boluti  per  medium  ignis,et 
speciesquarti  i»,ait  ipse  qui  v\d'\[,simHis  est  Filio  Dei 
(Ibid.) ;  sel  quanta  eztunc  futura  erat,  et  facta  est 
pro  eadem  causa  devoratio  justorum,  interfectio 
gentium?  Proinde  non  solus  iste  clamat  ad  Deum, 
dicens  m  Quare non  respicis »,et  castera  quae bactenus 
dictasunt ;  sed  et  omnes  Bancti,omnes  justi,taliter 
devoraticlamant,etdicuntvoceroagna :«  Usquequo, 
DoQjinesanctusverusnonjudicasetvindictassangui- 
nem  nostrum,de  his  qui  babitant  in  terra  » {Apocvi), 
Neo  solae  clamantillorum  animad  in  illo  S8Bculo,ve- 
rum  elcum  illis  ot  propter  illos  ad  ipsum  clamat  Ec- 
clesia  viventium  in  pr^senti  saeculo,  desiderans  ju- 
dicisetSalvatorisadventum,  quijustumdeomnibus 


que  ita  juxta  querelain  bujus  justiorem  se  impius  n  facturuse8tjudicium.SequiturCAP.il:  «Supercus- 


devoravit.  Igitur  revera  sagenx  sum  immolavity  et 
reii  stio  sacri ficavii. QnRm  ob  causam  ?  Quia  in  ipso, 
inquit,  incrassa'a  esi  pars  ejus,  el  cibus  ejus  elecius. 
In  auro  namque  et  in  argento,  aicut  jam  dictum 
est,  omnino  speravit,  et  fecit  de  hominibus  quod 
voluit,  et  inter  bomines  gloriam  acquisivit,  poten- 
tiam  obtinuit,  honorem  assecutus  est,  voluptates 
suas  explevit,  quibus  rebus  affluere,  utique  fuit 
partem  ejus  incrassari.  Multos  etiam  ex  eis  qui 
religiosi  esse  videbantur,eHdem  sagena  sua  vel  eo- 
dem  reti  suo  irretivit  sibique  conformes  fecit,quO" 
rum  vel  qualium  respectu  nimirum  recte  nunc  dici- 
tur :  «  Et  cibus  ejus  electus.Propler  boc  ergo  expan- 
dit  «af^enam  suam,et  semper  ioterflcere  gentes  non 
cessat.  t  Idem  videtur  repetendo  dixisse,  expandil 


todiam  meam  8tabo,et  figam  f^radum  super  muoitio- 
nem,  etcontemplabor  ut  videam  quid  dicatur  mibi, 
et  quid  respondeam  ad  argaentem  me.»  Tale  quid  et 
Is.tia8  loquitur :  f  Super  speculara  Domini  ego  sum, 
ju;;iter  staus  per  diem,et  super  custodiam  meam  ego 
sum  stans  totie  noctibus  »  (i.tat.xxi).Et  revera  qui  ad 
Df um  loquitur  et rationem  postulat de  judiciis  ejus» 
oportet  ut  supra  custodiam  suam  stet,  et  gradum 
figat  auper  inunitionem,ne  forle  labatur  in  sermone 
spirilus  ejus,  aut  supra  qnam  expedit  quidpiam  lo- 
quatur.Aff  temere  ioquitEcclesiastes,  <*  quid  loqua- 
ri8,noquecortuum  sitvelox  .-id  proferendum  sermo- 
nem  coram  Deo.Deusenim  in  coBlo,ettu  euperter- 
ram :  idcirco  sint  pauci  sermoncs  tui.  »  (Eccles.y). 
Siaboergo,  inquit,  «  pupercustodiam  meam,el  figam 


sagenam  suam,  quod  aute  dixeral, /raxf/  iliud  tit  ^  gradumsupermunitionem.NQuaeautemillacustodia, 


sagena  Jua.Verumtamen  illud  palam  constat,  quia 
duas  impius  habuit  vel  babet  sagenas :  alteram,qua 
volentescepit  populosetgentes^baecestaurumetar- 
gentum.sicut  jim  dictum  est;  alteram,qua  invitos 
quoque  con8lrinxit,et  haeo  esl  omne  iniquarum  le« 
gum  ejus  edictum,  quod  per  totum  orbem  expan- 
dit,  praecipiendo  cunctos  interfici,  qui  nollent 
sacrificarc  sagenv  ei  reii  eju8,argpnto  et  auro  ejus, 
aureis  et  argenteis  simulacris  ejus,  ut  jam  dictum 
eat.  Unde  protinus  sequitur  :  Ei  semper  inierfieere 
genies  nnn  c^^sat.  Denique  baec  summa  est  querelflB 
bujus  causa  quod  justorum  sanguinem  impius  fun- 
dendo,  jusiiorem  se  devorat.  Primus  ita  fecisse  le- 
gitur  Nabuchodonosor.Nam  nnte  iilum,et8i  fuerunt 


vel  quid  est  illa  munitio  7  Nimirum  vora  mentis  bu- 
militas.  IUa  namque  virtus  munitio  firma,  virtu- 
tumque  omnium  fida  est  custodia.  Nec  facile  qui 
locum  alium,  petramve  aliam  reperire  potuerit,  de 
quo  Moees  saltem  posteriora  Dei  dignus  videre  fue- 
ritdicentisaibi:  u  Ecceestapud  me  locue,  stabis  su- 
pra  petram.Gumque  transibit  glorirf  mea,ponam  te 
in  foramine  petraPB  (£xod.xxxiii),etc.Deniquelojum 
illum  non  quidem  illic  nomiuatum  invenis,8ed  ejus- 
dem  Dei  spiritus  eum  apud  Paalmistim  pulcbreet 
magnifice  nominavit,id  est  nimiam  mcntiahumili- 
tatem.Ait  enim :  «  Et  dixil  ut  disperderet  eoa,8i  non 
Moses  electus  ejus  etetisset  in  coofractione  in  con- 
spectu  ejus  » (P«a/.cv).Nunc  talem  locum,id  estcon- 


quiauroetargent0  8acriticarent,nutlus  tamenfuisse  D  fractionem,nimiam,  ut  jam  dictum  est^mentis  hu- 


legitur  qui  taliter  expanderet  sagenam  8uam,ut  de 
interficiendis  gemibus  daret  leuem  qui  sacrificare 
noUent.IIIe  taliler  expandit:«  Vobisdiciturpopulis, 
tribubus  etlinguis  :  In  hora  qua  audieritis  sonitum 
tubieet  fistuls  ct  cithara;,8ambuc«,pfalterii  et  sym- 
phoniaB.etuniversigenerismusicoriim^cadenttisado- 
rate  statuam  auream.quam  constituit  Nabucbodo* 
nosorrex  Siquisauteojr.onproslratusadoraverit^ea- 
dem  bora  mittatur in  fornacem  ignis  ardentis » (Dan, 
iii).E<iuidemibi  tacere  visus  estDominus,  devoranie 
impio  jusiiorem  sCtBtd  non  usquequaque.  Num  per- 
misit  quidem  mitti  in  ignem   tres  pueros,   otiqae 


mititatem  esse,  apud  se  testatur  ipse,  dum  dicit  : 
«Disoiteamequiamiti8  8umethumiIi8Corde»(Jifa//A. 
xi).  Sciens  igitur,  etistetutamessefirmitatem  ejus- 
modiloci.etquodexindeoptimumsitcunnDeoluctari, 
supercusiodiamy\Qqu'\ifmcam%B9stabo^eifigamgra' 
dum  super  mumiionem,etco:Uemfdaborj  ui  vi  leam  quid 
dicatur  mihi,  ei  quid  reipondeam  ad  arguenlem  me. 
Quemadmodum  jamdictusMoseseodem  loco  poste. 
riora  Dei  contemplatua  est^ut  videret  quiddiceretur 
sibi  ,et  quid  responderet  ad  arguentem  sc  et  dicbutem, 
veLde^descende,  peccavit  populus  tutUyquem  eduxisti  de 
terra  jEgypii  (Exod.xxxii),  et  cetera.Denique  et  iata 


611 


RDPERTI  ABBATIS  TD1TIBNSI3. 


6t2 


oontetrplatuseatfortiterflxogradu.neveniretsibipes  A  qui  non  oredit  Evangelio eju8,ctiam  siroultunQ  opc- 


8u perbiaB.el  vidit  quid  diceretur  sibiyCt  quid  respon- 
deret  «id  argufnlem  ee.id  est  timore  8ancto,timoro 
booo  et  necessario  prementem  ec.  Sequitur  enim  : 
ftEtreapondebitadmeDominuAetdixit.Scribevisum, 
etexpliinaeumsupertabula8,etpercurratquilegerit 
eum,quia  adbuc  visue  procul.et  apparebit  in  Bnem, 
et  non  mentielur,  si  moram  fecerit,  exspecta  eum, 
quia  venien8veniet,etnon  tardabit.»  Haec  et  cetera 
qu»  6equun(ur,dicta  sunt  ei,  veiuti  attendebat,  di- 
cens  :  «  Et  contemplabor,ut  videam  quid  dicalnr  mi- 
hi.»  Postbaeceemetinvenisseoatendit^quid  respon- 
deretad  argueniem  8e.D(mii>i^,inquien8,<(  audivi  au- 
ditionem  tuam  et  timui  »  {HabacAn),el  cstera.Igitur 
quia  fortiter  Blabat,et  in  exigendo  fortis  erat,vidit 


retar,  non  erit  recta,  id  eet  condemnabitur  aoima 
ejup,8icut  vera  et  manifeeta  ratione  testatur  Aposto- 
lu8,boc  brevi  teaiimonio  taliter :  «  Justitiaenim  Dei 
ineo  videlicet  »Evangelio  «  revelatur,ex  flde  in  ndem, 
sicut  Bcriptum  eetjustus  autem  ex  flde  vivit  (Armi.i). 
Btalibi:«  Sinefide^imposeibileestplacere  Deo{Hebr. 
ii).Et  quie  e8t  incredulus,  nisi  superbne  ?  buperbia 
Damque  incredulitatie  cauea  efficiens  est.  Unde  et 
protiDus  subditue  :  «  Et  quomodo  ? inum  potantem 
decipit^sic  erit  vir  auperbus.et  non  decorabitur,qui 
dilalavit  quasf  infernus  animam  8uam,et  ipse  quasi 
mors  non  adimpletur,el  oongregrabit  ad  se  omnes 
gente8,et  coacervabit  ad  se  omnee  populos.  »  Brgo 
superbia  magna  eat  ebrieta8,et  itamentem  subver- 


illud,  quoil  ut  videret  contemplabatur.  4it  enim  :  o  tit,vimque  omncn  debilitat  sensus  atque  rationia. 


«Et  respondit  ad  meDominus,»  idest^ostenditmihi, 
et  vidi  oculo  propbetali,qui8  finis  futurus  essetini- 
qua  agentium,et  quomodo  haberet  loqui  et  judicare 
ipse,qui  nunc  videtur  tacere,  devorante  impio  jus- 
liorem  ae.Et  deindeut  alii  quoque  eperare  scirent, 
dixil  mihi :  »  Scribe  visum,»  id  eat  scribe  quod  vi< 
di8ti,8cribe  quod  respondi  tibi :  5£Tt6«,inquam,  vi- 
<um,et  non  in  obecuro  sive  occuIto,8ed  explana  eum 
auper  tabula8,id  est  plano  serroone  et  manifesto, 
ut  percurrut  qui  legerit  eum,nihiloeju8ofrendente 
intellectum.hoc  modo  :  «  Quia  adbuc  visus  procui 
et  apparebit  in  finem  et  non  mentietur^  si  niuram 
fecerit  exspecta  eum,quia  veniene  veniet,el  non  tar- 
dabit.»  Quid  enim  hic  non  planum,  «^t  apertum  ad 
inlelligendum?/l(//(iu(;,inquit,«  procul  est  visua,»  id 
est  non  statim  veniet  ipse  in  terra  vieue,  et  «  cum 
bominibusconversatus,»  abiit procul ascendilin  cgb- 
lum,dicentibu8  angeli9,«  sio  veniet  quemadmodum 
vidistiseum  a8cendentemincoBlum»(.4rtor.i).Procul 
est  adhuc,procul  abiit,  quia  acceptus  est  in  ccelum . 
Apijarebitauiem  in  finemM  non  m^/iWur,8ubaudi- 
tur  de  omnibus  quae  Iocutu9  est,  dum  cnm  homioi- 
bu8  conversHretur.Excmpligratia:  Ft'/u/^sAit.«cGe- 
lorum  movebunlur,etlunc  videbuntFilium  bominis 
venientem  in  nubecum  potestate  magna  et  mijjeslate 
(Lur.xxi),8iveet«videbiti8Filium  hominissedentem 
a  dextris  virlutis,  et  venientem  in  nubibus  c<Bti  » 
{Matth.  ixvi),  et  his  similia.Ita  veuientem  quiaquis 
eum  videre  dcsiderat,  et  prssentem  quoque  vitam 
fastid  t,in  qua  non  potesteum  videre,dicitquecum 


ut  quod  audit  discernere  non  possit.Hoc  ipsum  Do- 
minus  in  Evangelio  confirmat  verbis  hujusmod!  : 
«  Quomodo  potestis  vos  credere,qui  gloriam  ab  in- 
vicem  accipitis.et  gloriam  qus  a  solo  Deo  eet,  non 
qua^ritis  ?»(yoan.  v.).Qui  gloriain  ab  invicem  dixit 
recipiti8,proeo  utdiceret,qui  superbi  estis.Pulcber- 
rime  apperitatem  dictionis  evitavit,  et  sensum  non 
pr8eterivit:Unde  si  quis  requisitus,  qtiid  sit  euper- 
bire,re8pondeat  gloriam  ab  invicem  accipere.nimi- 
rum  vera  et  pulchra  atque  irrefragabili  usus  est 
diffinitione.Poiro  sensus  dicti  hujus,  quod  est  glo- 
riam  accipere,verbisamplihcaturprsesentibu8,«  qui 
dilatavitquasiinternusanimamsuam.vvidelicetseoQ- 
per  mBJoraambien8,«et  ipse  quasi  mors  non  adim- 
pletur.B  sobauditurpecuniiB,Met  congregrabitad  se 
omnes  geutes,et  concervabit  ad  se  omnes  populo8,ut 
fecit  Buo  tempore  Nabuchodonosor,  suo  tempore 
Magnus  AIexander,suo  tempore  Roma  ;  quffl,ut  bu- 
perius  dictum  est,aliera  fuit  Babylonia.Omnes  re- 
gnorutn  illorum  cupidi  et  ambitiosi  bomine8,nonne 
gloriam  ab  invicem  accipiebant,  et  pro  accepiione 
gloris,  ut  alter  alteri  glonam  raperet,  in  invicem 
ruebant  ?  Revera  «  quomodo  vinurn  potantem  deci- 
pit,  »  sic  ejusmodi  homines  spiritu  superbis  de- 
cepti  fuerunt  et  sunt,  nec  ornamento  fidei  decorati 
8unt,sed  nudi  sunt,humilitatpm  crucis  abhorrentesi, 
utpote  contrariam  spiritui  supprbiae  quo  inebriati 
vel  decepti  sunt.  Quid  erit  de  illis,  quando  iste  in 
floem  apparebit?  Imo  ut  singulari  numero  proposi- 
tum  sequamur  capitulum,(]uomodo  judicabtlur  vir 


Ap08tolo,«cupiodisso!viete8secumGbri8to»(P/it7ip.  D  superbu8,et  quomodo  non  decorabitur?  Ait:«  Nun- 


i).Quisquis  ille  est^et  hoc  audiat,et  boc  sibi  dictum 
CBse  8C*at:  t  Si  morem  lecerit,pxspecta  eum,  quia 
veniens  veniet.»  id  estcertissime  veniet,et  cum  ve- 
nerit,non  tnnquam  tardus  aderit.sed  tolum  prffiteri- 
tum  tempus  videbitur  fuisse,ut  vera  e8t,nimi8B  ve- 
ritatis.Interim  dunec  appareat  in  finem,predicabi- 
tur  Evangelium  onmi  crealurae.M  Qui  crediderii  et 
baptizatus  fuerit,salvuj>  erit ;  qui  veronon  credide- 
rit,conilemnabitur  »  {Marc.uU.).  Hoc  est.quod  con- 
tinuo  «equitur :  «  ficcequi  incredulusest,  non  erlt 
recta  anima  ejus  in  semetipso  ;  justus  autem  in  fide 
Bua  vivet. »  Ecce  apparebit,  id  est  cito  apparebit,  et 


quidnonomne8i8tt8upereumparabo1am8ument,et 
loquelam  cnigmatum  ejus  ?  Et  dicetur  :  Vs  ei  qui 
multiplicat  non  sua  usquequo,et  aggravat  contra  ae 
densum  lutum.Nunquid  nonrepenteconsurgentqui 
mordeantte,et  suscitabunt  tejacerantes  te,et  eris  id 
rapinem  eis  ?  Quia  tu  spoliaeti  gentes  multa8,et  spo- 
liabunt  te  omnesqui  reliqui  fuerintex  popu;is,pro- 
ptersanguinem  homini8,etiniquitatemterrscivita- 
tis  et  omnium  habitantium  in  ea.  »  Interroirando 
acriuB  affirmat  dum  dicit :  yunquid  non  omnex  isti^ 
Bubauditur  populi  sive  reliqui  deoQcnibus  populiSy 
BDper  eum  paraboiam  sament»  et  cetera.Solet  au- 


613 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  W  HABAC.  LIB,  II. 


614 


tero  Soriplura  sacra  reliquos  sive  rcsiduosappellare  A 

justos  sive  eiectos,  ut  illic:  «  Ct  eritoiuais  qui  reli- 

clu8fueritinSion,ctre8iduusioHieru8alem,8anctU8 

vocabitur,  omnis  qui  scriptus  est  io  vila  in  Hierusa* 

]em  M  (hai.  xl).  Btaiibi :  «  Et  miitel  id  quod  salvatum 

fuerit  de  domo  Juda,  et  quod  reliquum  est  de  hrael, 

radicem  deorsum  faciet,  et  fructum  faciet  sursum, 

quia  de  Hieruealem  ezibunt  reliquis,  et  salvatio  de 

monteSion  »  [Isa,  xxxfii).  Ergo  et  bic  omaes  istos, 

de  quibua  dicit, «  quia  tu  spoliasti  gentes  multas,  spo- 

liabuntteomDesquireliquifuerintdepopuHs,  »r6cte 

sanclos  vel  justos  inteliigimus,  qui superfuerunt  vel 

supersunt,  quo8supradictU8vir8uperbu8,diIatatam 

babens  aaimam  Buam  quasi  infernum,  et  quasi 

mortem  devorare,  id  est  ad  consensum  anims  vel 

voluntaiissuae  970  pertrabere  non  potait,  quam-  n 

vis  igne,  fcrro,  fame,  bestiiael  omnium  tormeato- 

ruui  genere  ad  hoc  certaverit  et  iaboraverit,  quod, 

ut  superius  jam  dicturo,  primus  ille  NHbQchodono- 

sor  inchoavit,  quando  populis^tribubus  etiiftgais, 

quas  ad  se  congrpgaverat,a(que  ooacervaferat,  pce- 

namedixit.aSiquis,>iDquien8,«nonpro8tratu8ado« 

raverit  statuum,  eadem  bora  mittetur  in  foraaccro 

ignisardentis  »(Oani«/.  iii).Quanta8imilia,  imomap 

jura  fecit,  major  utique  alterius  Babylouis,  id  est 

Rom»  potentia  ?  Quomodogentes  omnes  ad  se  con« 

gregavit,  et  populos  omnes  ad  se  coacervavit,  et 

quaDtismortibuspropositisexterminarevoIuithuno 

visum,  de  memoria  hominum,  de  quo  nanc  dieitur : 

Et  apparebit  in  ^nem^  et  non  menlieturj  Equidem 

vir  soperbus,  ut  puta  Nero,  siveDecius,  aat  certe 

ipse  diabolus,  qui  per  eos  ministerium  iniquitatis  ^ 

operabatur,  quaei  mors  et  quaeiinrernusdilatatQs, 

omnes  omninogentes,  quanlum  in  sefuit,  devura- 

vit,  sed  reliqui  auntet  erantaliqui,  quiet  admiran- 

tfseventu8  8uif«3licitatem,  evasionis  suse  bealitudi- 

nem,et  re^^picientes  undeevaserint,  exclamant,  et 

dicunt  uaiversi :  «  Nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis, 

dicat  nunc  Israel,  nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis. 

Cum  exsurgerenthomines  in  nos,  forsitan  vivos  de*- 

glutissentnos « (/'5a(.cxxiii),et  cflBtera.NunquidnoQ 

omnes  isti  supereum,  scilicetvirum  euperbum,  imo 

8uper  ipsum  diabolum,  et  saper  universitatem  om- 

nium,  qaorum  caput  est  superbise  filioram  parabo- 

lam  Bumeat,  et  loquelam  eaigmatum  ejus?  Judica' 

huntemm  sancti  nationes,  et  dominabunfur  populis 

(Sapient,  iii),  sive  ut  alibi  scriptum  est:  •  Stabunt  in  D 

magnaconstantia  adversus  eos,  qui  se  angustiave- 

runt,  etqui  abstulerunt  labores  illorum  »({6td.  v). 

Qiiomodo  isti  saroent  parabolam,  et  doroiQHbantur 

populisysive  at  quid  est  ista  parabola,  et  quid  snigma 

ejus^ParaboIasanctaprophetica,  sive  legalisScrip- 

turaoBt,qniavidelicettotafere,velmaximapartepa- 

rabolicisetienigmatioislocutionibusplenaest.  Pa**a- 

r^ibolanamqaecomparatioestexrebusdissimilibae. 

Verhigrntia,  cam  sermo  Dei  vel  sententiajudicialis 

gUdio  materiali  comparatur,  ut  in  pealmo,  cum  de 

istis  reliquis,  id  est  de  omoibus  sanctib  caQimas: 

«  Eztultationes  Dei  in  guttare  eorum,et  gladiiancipi 


tesin  manibueeorum  » (pja/.  cxLix),etcffitera,U8que: 
Vt  fadant  in  eisjudiciurr.  conscriptum.  Porro,  aenigma 
propositioestobscura,  qu8B  non  facile  intolligitur, 
nipiaperiatur,  ut  est  illud :  «  De  comedente  exivit 
cibup,etdefortiegre88ae8tdiilceiio»  (/m//ic.  xiv).  Et 
huJusmodilocutionespassiminScripturisinveniuQ- 
tur,  et   valent  non  soium  ad  occultandas  porcis 
margariUs,  vorum  et  ad  hoc,  ulineorum  difficul- 
tatibns  boua  exerceantur  ingenia.  «Audiens»  enim 
«  eapieas  sapientior  erit^  et  intclligens  gubprnacula 
po88idebit»(Proi;  i).Animadvertetparabolam,etin- 
terpretationem,verba  sapientium,  et  aenigmata  eo- 
rum.«Igitur8ument8upereum»ait,«parabolamet 
loquelam8Pnigmatumeju8,»idcstadimpIebuntScri- 
pturam,  etmanifeslasfacientobscuritatpsejue,  que 
difOcile  eta  paucisvix  intelliguutur,  nisi  priuseve- 
nianteaqus  in  ipsie  signifleantur,  atque  i(a  rcrum 
eventudiotaqua*ob8curaerantaperiantur.  Acsiquffi- 
rere8,cuju8modi 8itiilalocuiio,quam  parabolam  vo- 
cel,8tatim8ubjungit.«Btdicetur:Vapei,quimultipIi- 
cat  non  snausquequo,  etaggravatcontrase  densum 
lutum.»HoenamqueparaboIicumest,quodmultipli* 
catus  divitias  densum  tutum  appellavit.  Itidem  et  il- 
lad,  quod  subjuagit :  «Nonquid  non  repenteconsur* 
gent,qui  mordeant  te,et  suscitabunturlacerantes  te, 
et  eriein  rapinam  eis,  •  parabolica  siva  snigmatica 
sant,  quia  videlicet  isti  reliqui,   de  quibus  nunc 
sermo,  scilicet  omnes  sancti  vel  justi,  nequaquam 
at  littcrasonat,  dentibus  mordere  aut  lacerare,  ac 
manibua  rapere  oonsueverunt.  Sciendum  quoque, 
quia  dicetur  quidem  tunc,  sed   non  incipiet  dici, 
tuno  talequid,  quandoapparebit  in  flnem,  quando 
veniensvenietjudicaturus,  qui  bincabiitjudicatos. 
Jam  enim  diciccBptum  est,  ex  quo  ille  abiit,  jubeofi 
Evangelium  omni  crenturde  prsdicari.  Dici  ccBptum 
est:c  VaDeiquimultiplicatnon  suausquequo  aggra- 
vatcontrasedensum  lutum  Nabinitio  pro^dicationis 
Evanf^elii,  in  quo  revelabitur,  ait  Apostolus,  iraDei 
decGBlovauperomoemimpietatemctinjustitiamho- 
minum  » (Rom.  i),  dicetur  (unc  in  flnem  eidem  vs, 
taliteruteatin  ignemsternum.Itidem  flericcBptum 
est  per  Bvangelium,  at  repeale  isti  reliqui  coosur- 
gereat,  et  morderent  impium,et8U8citarentur  lace- 
rantes  eum,  essetque  eis  in  rapinam,  taliier  utmul- 
tos  ab  illo  separareot,  quod  est  mordere  et  mandu- 
care,  Juxta  quod  Petro  dictum  est :  «  Macta  et  man- 
duca»(i4c(.x).  Fietautem  inflnemtaliter,  utgladius 
exea(deoreillorum,ut8int  «gladii  ancipitesin  ma- 
nibuseorum,  ad  laciendam  in  eo  vindictam»  (Pju/. 
ciLix),  aive  judioium  conscriptum.  Nam  quod  mul- 
tos  ab  impietate  couvertere,  hic  sit  corpus  impii 
mordere  et  lacerare,  ex  eo  quoque  comprobatur, 
quodadbeatumJob  DomiuQs  loquitur  :«  Goncident 
eum  amici,  divident  illum  negotiatores.et  nunquid 
implebis  sagena»  pelle  ejus,  et  gurgusiium  piscium 
capiteillius  n{Job  xl)?  subauditur,  ut  ego.  Hoc  flt 
nunc  in  bonum  illorum,  quos  denies  isti,  quales 
demonatranturin  Ganticis,  dicendoad  amicam,sci- 
licet  Ecolesiam  :  c  Dentes  tui,  sicut  grex  toosarum. 


615 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


616 


quffi.i8cenderuntdelavacro»(Can/.iv),quo8,iDquam,  \  omnemanimarohominisoperantismalumB^Am.ii). 


dentes,  id  est  apostoli  sive  prwdicatores,  qui  hic  re- 
liqui  dicuniur,  quasi  raanducando  in  corpus  suum 
traducunt,  tunc  autem  id  quod  sequitur,  fiet  ia 
malum  pjusdem  impii,  qui  maio  auo  repulit  appeti- 
tum  dcntium  istorura. «  Quiaiu  spoliasti  gentes  mul- 
tas,Bpoliabuntteomne8,quireliquifuerintdepopu- 
lis.  »  Cum  spolialiones  muitia  fiant,  ille  modus  om- 
niurnpessimusest,  quogens  autpopulu8,8ivehomo 
quilibetuniusDei  Greatoris  sui  honore  spoliatur,  et 
lunc  vere  est  nudus.  Hincestillud  in  Exodo:  «Vi- 
dens  ergo  Moses  popu  lum,quod  esset  nudatus,spolia- 
veratenimeom  Aaronpropter  ignominiamsordis,  et 
interbostesnudum  constituerati  (Kxof/.xxxii),igno- 
miniam  sordis  reatum  dicil  vituli  quem  tecerant,et 


Judsi  primum  et  Grsci ;  in  quo  primum  isti  jam 
spoliatisunt?  Nimirum  in  eo,  quod  perdiderant  Qon 
eoium  locum  ti  gentem,  verum  etiam  adopiionem 
filiorum  (ibui,  viu),  ei  gloriam^  et  testamenta,  et 
legislationem,  et  obsequium,  et  promissa  que  ipso- 
rum  erant,  et  ipsum  Gbristum,  qui  ex  ipsis  est  86- 
oundum  carnem,qui  est  super  omoia  Deus  benedi* 
otu8  in  escula:  Amen.  Omnibus  bonisjamapolia- 
verunt  eos,  omnes  qui  reliqui  sunt  de  populis,  se- 
cundum  specit^m  Jacob,  quem  Deus  dilexit.qui  pri- 
mogenitum  Esau  spoliatum  vestibus  valde  boois, 
quas  Rebecca  apud  se  domi  habebat,  et  induit  eo8 
(Gen,  xxvii).  8io  juste  spoliati  sunt,  qai  para,  ut 
Jamdictum  eat,  rueruntet  sunt  corporis  impii,  qui 


quo  facto,  auxilio  et  gratia  Dei  nudati  erant.  Hoo  -^  Kentesmuitasspoliavittmaximecultu  vel  cognitiooe 


modo  quot  ^entes,  quot  populos  spoliavil  hic  im- 
piu8,  in  quem  haeodicuntur?  Igituru  quia  spoliasti 
gentes  multas,  »  id  osttam  iniquis  persuasionibus 
separastia  Greatons  gratia,  spoliabuntte  if*ti  reliqui 
ex  eis  judicando,  ut  tu,  sicut  tuo  Greatore  ornare 
noluiati,itii  nec  in  ipsa,  quam  prcoptasti  ulterius 
gloriari  possis  creatura  Dei.  Additurque  adbuc: 
«  Propter  sanguinem  homiuis,  et  iniquitatem  terrs 
civitatis,etomniumhabitantiuminea.B  Sanguisho- 
minis  homicidium  est,  et  boc  profecto  iniquitas  est. 
Terravero,  cuipossit  iniquiias  impntari,  nimirum 
non  aliud  quam  homo  est.  Civitatis  quoque  non 
aliudest.quamhahitantium  in  ea,quiavidelicetnoQ 
murorum,  aut  ffidificiorum,  sive  lapidum  civitatis, 
eed  hominum  habiiantium  in  civitate  est  vel  esse 


Greatoris,  et  isti  quantum  in  ipsis  fuit,  multo  ne- 
quius  spoliaveruni,  quiaGhristum,  exspectationem 
genlium, ut  periret  nomen  ejus,  et  neque  ipsi^neque 
gentes  eum  haberenl,in(erfecerunt.  Igitur  quoniam 
et  bocApostolus  dicit:  SirfmttJ  quia  qusecunque  lex 
ioquitur,  kis  qui  in  lege  $uni^  loquiiur  {hom.  iii). 
Prffimiseratautemtestimonium  nos  deMose.sed  de 
Psalmie,  r.on  dubitemus,  el  ista,  quce  hic  loquitur 
/ea?,  id  est,  Scriptura  encra,  his  qui  in  legexuni^  eam 
loqui,  etdeclamare  in  omnemanimamhominisope-^ 
rantis  malum,  primum  Judei,  deinde  Grsci,  sive 
gentilis. «  Vir  qui congregat  avaritiam  malamdonui 
8u»,  utsitinexcelsonidusejus,  et  liberarise  putat 
demanu  mali.  wQuisnam  illeeist,  quironi/^-e^u,  vel 
congregdvit  avariiinm   malam  domui  susb,  raagis 


potest  iniquiias.  Videtur  ergo  bic  esi^e  tropus,  qui  a  C  quam  populus  Judaicus,  costus  Pharisaicus ?  Omnes 

inquit  Apostolus,  dedinaveruni,  simul  inuiiies  lacii 
suni  (Psal.  xin),  de  psalmo  testimoniuo:  hoo  aasu- 
mens,  statimque  eubjun^it,  id  quod  ante  diximua: 
«8cimu8autemquoniamqu(ecunqueIexloquitur,hi8 
qui  in  lege sunt loquitur.  »  Igituret  istud  primum  ei, 
qui  in  lege  est  velerat,  dictum  hocnondubitemus. 
«  V«  qui  congregatavaritiam  malam  domni  suae,  ut 
8itinexcelsonidusejus.»NamverehocfecitJud«f?us. 
iiquidem  omnis  impiutfavaritiam  congrejiavit,  et  ub 
boc  vs  ei,  et  Judeus  autem  avaritiam,non  qualem- 
cunque,  sed  avaritiammaiamcon^regavit,et  idciroo 
primum  vsei.  Nam  quid  rogo  est,  quod  dicit:  ava* 
riliam  maiam^t  Qu'\9  unquam  audivit  in  Scripturis, 
avaritiam  booam,  ut  ex  iiliusoppositi  bicoportue- 


grammaticis  Grsce  iautolngia,  Latine  quoque  elo- 
quium  dicitur,  dum  res  uoa  plurimis  verbis  ^ignifi- 
calur,  ad  hoc  ut  veritas  sive  magnitudo  rei  splendi- 
dius  producatur.  Verumtamen  et  illud  sciendum, 
Guia  cum  omne  homicidium  sitvel  fuerit  iniquitas 
bujus  impii,  maxime  sanguis  civitatis  ad  Dei  ini- 
quitatem  reputeturei.  Givitas,  inquam,  Dei,  quod 
olim erat  illa  Hierusilem,  in  qua  sola  orat  templum 
971  Domini,  etnuncesi  Eccie^ia  catholica  leror^ 
bem  terrarum,  de  qua  Psalmista  dicit :  «Fluminia 
impetus Istificat ci vitatem  Dei » (Psal.  XLv).  (Uius  ci' 
vitatis  sanguinem  fudit  impius  Nabucbodonosorrex 
prims  Bdbylonis.  Istius  autem  funderecoBpitimpius 
Nero  imperator  arerius  Babylonis,  de  qua  Petrua  in 


Epistolasua:  «Salutat  vos,»  inquit,  «Ecclesiaqus  D  rit  dari  vel  apponi  dififerentiam  hujuscemodi,  di- 


est  in  Babylone  electa  » (/  Peir,  v).  Una  ex  utraque  ae- 
cundura  fidem  et  electionem  civitatis  facta  est,  et 
sanguis  hujus  civitatis  Dei,  iniquitas  eet  terre  Ba- 
bylonics  civitatis  diaboli.  Inter  oranem  sangoinem 
Rummucausa  est  sanguis  hominis  unius  JesuGhri- 
8ti,  quem  recte  hic  intelligimu8,dum  dicit,  propier 
sanguinem  homtnis,  et  Judasi,  qui  fuderunt  illum, 
parsfueruntetsunt  corporis  impii,  cuidicitur,  sp<h 
liubuni  ie  omnes  qui  reliqui  fuerini  de  popuiis,  Deni- 
queetisti  maximesunt  spoliatiel  spoliandi,  maxi- 
me,  inquam,  et  in  primisquemadmodum  etAposto- 
lusdicit : « Iraet  indignatio,  tribulatio  et  angustia  io 


cendoavarUtafiima/am?Quali8ergoavar:tiafuit,  vel 
est  Judsi,  ut  recte  dicatur  mala,  et  adjeotio  non  sit 
8uperflua?NimirumtaIi8,uttotu8orbi8audivlt,quia 
domuniDei.qusdoouseratvelessedebebutorationis 
fecitspeluucamlatronum  (lilaUh.x\i;Joan,ii),  etip- 
8um  propterea,quiadiHputabatcontraavaritiam  illo- 
rumearadem,inti'rtecitdomuf>Dominum.QuammaIa 
fuit  hsc  avaritia,  prssertim  eorum  qui  erant  filii 
peregrioorum,  qui  pauperes  ppiritu  patres  habue- 
runt.  Kquidem  avaritia  nuaquam  bona,  sed  ibi  ex- 
cellenter  et  nimis  mala.  Et  cui  vel  quaei  domui  suag 
congregavit  avariiiam  tam  maiam*i  Nimirom  qos 


617 


COMMEJNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAG.  LIB.  II. 


618 


fuerat  doraus  Domini,   quia  per  congregaiionem  A  totis  enim  regionibus  ad   azymorum  diem  festum 


avaritiffi  malae  suam  fesit  illam  domum,  imo  spe- 
luncam  suam,  speluncam  latronum,  ol  superbia 
sus  malum,quam  denotuvit  protinus,subjungondo, 
ut  sit  nidus  ejus  in  excelso,  Avaritia  namque  sinc 
superbia  non  est.  Undc  Sapientia  cum  dixisset  : 
uAvaronibilessescele8lius,>slatimsubjunglt:((Quid 
superbis,terra  et  oinis?»  (£cW^J.x.)Beiie  ergo  dixit, 
«  ul  si  inexcelso  nidus  ejus,  »domum  superbientis 
8ubsannans,utnidumvolucri8,«  etliberari,»inquil, 
ttse  putatde  mauu  mali;»  8ubauditur,proaltitudin6 
illius  nidiexcelsi.Quod  propheta  alius  prospiciens: 
ccNolite,»  ait,«  confidere  in  verbis  mendacii,dicen- 
tes  :  Templum  Domioi,templum  Domini,templum 
est  Domini  >  (J(?r.vii),clc.llemque  alius  cum  dixis- 


coDgregati,  Lello  subito  ciroumfusi  sunt,  ut  primo 
quidem  illis  peatifera  lues  ex  lod  angustia  nasce- 
retur,  deinde  citius  fames.  «  Concidisti  Mergo,  ait 
t  populos  raultos,et  peccavit  anima  tua,»  id  est  ne- 
quam  intentio  lua.  Nam  peccatum  ^1%  tuum  non 
ex  ignorantia,8ed  ex  cogitalionistu«  venitmalitiffl. 
VaBtibi,«  quialapisde  parietate  clamabit,et  lignum, 
quod  inter  juncturas  est  aedifioiorum^respondebit. 
Quis  enim  iste  esl  lapis,  nisiille,  qui  seipsum  per 
parabolara  vineoB  significane  {MaUh.  xxi),  extra 
portam  civitatis  ejiciendumesse^elcrucifigendum, 
ubi  parabolam  edaxit,  et  judicium  a  Pbarisaeis  au* 
divit,  de  malis  agricolis,  qui  erant  ipsi.  Nunquam, 
ait,legisti8  in  Scripturis:«  Lapidem  quem  reproba- 


8et:«Principesejus,»  videlicetSion^siveUierusalem,  g  verunt  aedificantes,bio  factusest  in  caputanguli,  a 
«  in  muneribus  judicabant,  et  sacerdotes  ejus  in      Domico  factum  est  islud,  et  est  mirabile  in  oculis 


mcrcede  docebant^et  propbeta  ejusinpecuniadivi- 
nabant,»  protinus  addidit^^Et  super  Dominum  re- 
quiescebantfdicentes.-Nunquid  non  Dominusinme- 
dio  ao8trum?Non  venient  super  nos  mala»(itf<c/i.i]i), 
Hoc  nimirum  idem  est  quod  hic  ait^cr  Et  liberari  se 
putat  de  maou  niali.  »  Mox  conversus  ad  eum,  de 
quo  loquobatur^taliter  ineum  inveh)tur:«  Gogitasti 
domui  tus  confu8ionem,concidi8ti  popuIo8multo8,et 
peccaf it  anima  tua,quia  lapis  de  pariete  clamabit, 
et  lignum,quod  inter  juncturas  est  asdificiorum,re- 
spondebit.  ■  Eevera  omnis  avarus  cogitavit,  id  est 
cogitando  avaritiam,  acquisivit  domui  suffi  confu- 
sionem,  qu/e  confusio  quanta  sit,  manifeste  supra 
memorato  Sapieotis  loco  datur  intelligi,ubi  cum 


no8tris?«(P«a/.cvn.)Et  quod  est  «  lignum  inter  jun- 
cturas  ffiilificiorum,»  nisi  lignum  crucis,  per  quod 
aedificia  duo  prius  conjuncta  erant,  quandiu  erant 
inimicitio)  inter  homines  et  Deum,  Dominumque 
angelorum,sed  per  crueem  pacificata  vel  conjuncta 
8unt?(Co/oi5.i.)[ta  recte  intelligiturdictumlignum, 
quod  est  «inter  juncturas  aedificiorum,^)  sive  homi- 
Qum,quod  in  lerris  vel  deterra  est  aedificiorum^de 
duobus  parietibus  constat,  qui  sunt  antiqua  ante 
Chri8tiadventum  8ynagoga,etnovapo8tejus  adven- 
tum  Ecclesia,quo8videlicetpariete8,  quiaconjungit 
in  8emetipso,lapi8angulari8  dicitur  etest.Hinc  ali- 
bi  idem  Apostolus  :  «  Ipse  est  enim  pax  nostra  qui 
fecitutraque  \iii\xm  n(Ephes.  ii),etc.«  Lapis  »  igitur 


dixiB8et:«  Avaro  nihil  essescelestius^quid  superbis,  ^  «  depariete,»iDquit,«cIamabit,»8ubauditurcontra 


ierra  et  cinis?»  Ita  demum  inlalit:  tCum  enimmo- 
rieturbomo  bereditabit  8erpente8,et  bestias^et  ver- 
mee  » (Ecc/fi.x).  Porro  Judasus,  qui,ut  jam  dictum 
est,  avaritiam  tam  malam  oongregavit,  dupliciter 
domai  sue  confusionem  cogitavit,  id  est  acquisi- 
vit.  Primo  illam,  quam  apud  prophetam  alium, 
Bcilicet  Michaeam  audire  potuerat.  Ille  enim  cam 
dixissetid  quod  ante  memoravimus,  et  superDo- 
minum  requie8cebant,dioente8:«  Nunquid  noo  Do- 
minus  inmedio  no8trum,non  venient  super  nos  ma- 
la,  »  statim  intulit  :  «  Propter  hoc  causa  vestri  Sion 
qaasi  arabitur,et  tlierusalem  quasiacervus  lapidum 
erit,et  moos  templi  in  excelsa  sylvarum»(yiftr^.iii). 
Profectohujasmodi  confusionera  illidoraui  maxime 


te,«  et  lignum,quod  ioterjancturasestaBdificioram, 
respondebit,»nimirum  adversum  te.Quidlapiscla- 
mabit  autquid  lignum  respondebit  ?  Nimirum  id 
quod  8equilur:«Vaequi  aBdificatcivitatem,in8angui- 
nibu8,et  prasparat  urbem  in  iniquitate.»  Nedubium 
8it,cui  vaQ  istudioclaraatlapis  ille,aut  lignumillud, 
aliuspropbeta,8cilicetMichaBas  dicit:«  QuiaQdificatis 
Sion  ?n  sanguinibus,  et  Hierusalem  in  iniquitate  » 
(Mich,  iii).  Ergo  cui  «  vas  qui  aedificat  civitatem  in 
8anguinibus,et  praeparat  urbem  in  iniquitate,»  popa- 
lu8  est  Judaiou8,ccBtus  est  Pharisaicus,  qui  imple- 
vit  mensuras  patres  suorum,  quia  patres  quidem 
ejus  propheta80cciderunt,ip8e  aatem  prophetaram 
Dominum,  ut  venirel  super  eum  omnis  sanguis 


Caiphas  ille  cogitavit,qui  prophetavit^dicens:  «  Vo8  D  justus,  qui  etlusus  est  super  terram.  Nunquid  au- 


nescitis  qaidquam,  nec  cogitatis,  quia  expedit,ul 
anu8  moriatar  homo  pro  populo,  et  non  tota  gens 
pereat » (/oan.xi).  Hoc  namque  dicendo,  timore  ibi 
trepidavit,ubi  non  erat  timor,  sociorumque  callide 
adaaxit  pavorem,imo  pavoris  fictionem  dioentium: 
«  Si  dimittimus  eum  8ic,venient  Romani,et  tollent 
nostruro  locum  et  gentem.  »  Itacogitando,  conci- 
diati,  ait,  populos  multos,  id  est,  causa  fuisti,  ut 
oonciderentur  populi  multi.  Occisorum  namqne,  ut 
refert  Josephus  (lib,  vii,  c,  25),  per  omne  tempus 
ocoi8ioai8,faeri  andeoies  centum  millia,  et  horum, 
aity  plerique  genlilee  fuerunt,8ed  non  indigense.  A 

Paiiol.  GLXyill. 


tem  revera  taliter  civitatem  aBdificavil,  aut  in  tanta 
iniquitate^urbem  praBparavit?Nequaqaam,8ed  »tul- 
tissimus  ita  putavit.Dixitenim:«0ccidamu8eum,et 
no8traerithaBredita8»(Ma(i^.  xxiii).  Idcirco  locum 
et  gentem  perdidit,  quia  sanguinem  fundere,  hoo 
putavit  esse  aBdificationem  civitati8,et  iniquitatem 
perpetrare,  boc  putavit  fore  sibi  prasparationem 
seraper  possidendaB  urbis.  Alias  autem  et  vere  civi- 
tatem  aedificavit  in  sanguinibus,  et  veraciter  prae- 
paraviturbem  in  iniquitate,  non  sibi,  sed  Deo  vi- 
venti,  non  illam  urbem  aut  civitatem  terrenam 
Uierusalem,  sod  oivitatem  Dei  viventis  ccileatem 

20 


019 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


620 


Hieruealem.QuaDtosoDim  propbetas  ocoidit,  quot 
Bapientes  et  scribas  interfecit,  crucifixit,flageliavit 
in  synagogis  suis,  et  persecutus  est  de  civitale  in 
civitatem,  tot  lapides  vivos  quadravit,  de  qualibus 
recte  ooncinas  magno  architecto  sancto  Spirituly 
qui  toDsionibus  et  pressuris  expoliiisuis  coaptan- 
tur  locis,permanumartificis  disponuntur,perman- 
suri  sacris  sdificiis.  Hoc  quidem  rite  perpendens 
ubi  martyrem  insignem  pictoris  arte,  fustibus  at- 
que  plumbatis  subigi  conspexit,  hujusmodi  disti- 
ohon  expressit : 
Cuditur  mlernsB  lapis  urbis^  gemmaque  Christe, 
H3BC  iua  splendidiuSfpcBHa  famulante  politur. 
In  hujusmodi  ofOcio  sive  (ediOcio  popuius  Ju- 
daicus,ot  primus  est  et  notissimus.«  Lapis,  •  inquit 
«depariele  clamabit,  etlignumquod  inter  junctu- 
rasesl  (Bdincioruin,»UDde  jam  dictum  est,«respon- 
debit:ViK  » illi,«  qui  civitatem  «  sic  «  aedilicat,  »  qui 
u  urbem  »  sic  •  praeparat,»  quia  bonus  quidem  ef- 
fectus,  sed  intentio  est  maligna.  Quando  vel  ubi 
secnndum  veritatem  hujuspropbetis  lapisiile,lapi8 
angularis,v(F  istud  clamavit  ?  Nimirum  quando  vel 
ubidixit:«EcceegomittoadYosprophetas,etsapien- 
tes,et  scribas,»  etc.,u8que:«  Amen  dico  vobis,venient 
h.^BC  omnia  super  generationem  istam.»  Statim  nam- 
que  gravissime  intulit:«Jerusalero,Jeru8alem,  qusB 
occidis  propbetas,et  Iapidaseos,qui  ad  le  missi  sunt » 
{Matlh,  xxiii).  Quod  ibi  subaudiendum  est,  nisi  vae 
tibi?Pr8emiserat  namque,  septies  vs,  sicut,  o  pru- 
dens  lector,  ibidem,  scilicet  apud  Mattheum.enu- 
merare  poteris  :  vas  vobis,  Scriba  et  Pharis«i,  vs 
vubis,Scribffi  et  Pbarisaei ;  vffivobis,  duces  caeoi  ; 
vffi  vobis,Scribffi  et  Pbarissi  ;  va  vobis,  Scribffi  et 
Pharisffii;vffi  vobis.Scribffi  et  Pbarisffii  ;  ve  vobis, 
ScribffielPhari8ffii,ad  singulas  exclamationesoausis 
BQbjunctis,  quarum  noyissima  et  septimahec  est : 
«  Qui  ffidiOcatis  sepulcra  prophetarum,»  usqae, «  et 
vos  implete  mensuram  patrum  vestrorum,  »  ideo 
«  ecce  ego  mitto  ad  vos  propheta9,et  sapientes.et  scri- 
bas, » etc.Nonne  isie  impius^iste  populu8,vffi  septem- 
plici  damnatuSjille  estCain,cuju8  typum  est  dictum 
in  illum  anum  hominemhujuBnomioisseptuplum 
ultio  dabitur  de  Cain(G«fie5.iv),  qui  numerus,  quia 
insolubilis  6st,peccatum  irremissibile  significat  ? 
Plura  hinc  dici  poterant,sed  legentis  fastidium  vi- 
tante8,cffiteraper8equamur.Ait:«Nunquid  noD  hasc 
a  Domino  sunt  exercituum?  »  Puta  quod  dixerit : 
«  Nunquid  dod  a  Ooroino  faotum  est  istud,  ei  esl 
mirabileia  oculis  aostris?»  (P<a/.cxvi).  Quid  est  is- 
tud,Di6iquod«lapi8  quem  reprobaveruat  aediQcan- 
les^biofactusest  ia  caput  aDguli^»  et  hic  «  lapisde 
pariete  clamabil,  et,  ut  jam  dictum  est,  ««ligDum  » 
orucis  eju8,«  quod  inter  juacturas  est  ffidiflciorum 
respoDdebit?NuDquid,»  ioquam,»  non  hasca  Domi- 
no  suDt  exercituum  ?  »  Nuoquid  dod  «  a  Domino 
factum  esl  i8tud?»PlaDe  aDomiao  exercituumsunt 
bffic,plaDe  a  Dominofactum  est  i8tud;unde  proba- 
bimus.  Sequitur  : 

«  Laborabunt  eaimpopaliiamulto  igDe,6t  gentes 
in  vacuurn  utdenciaDt.»Cum  hocdictoprophetico. 


A  reoordamur  illiuB  in  Actibus  apo8tolorum:Et  dudc, 
ail,Gamaliel,dico  vobis,«  viri  Israelitffi,discedite  ab 
homiaibus  istis,siaite  illos,  quoaiam  si  est  ez  ho- 
miaibuscoDsilium  hoc  aut  opu8,dissolvetur;8ivero 
ex  Deo  6st,Doa  poterimus  dissolvere  eos,D6  forteet 
Deo  repugaaru  iaveaiamur»(i4(^.v).HfficilleBapiea- 
terelocutusest.Ia  istoautemSpiritus  saaoluspredi- 
xerat:«  Laborabunt  eoim  populi  ia  multo  igne,  et 
tes  ia  vacuum  ut  deflciaat,  »  et  sic  factum  est.  In 
muUo  t^ne,8ubauditur,iDvidiffi  laborav6ruut,id  est, 
Judffii,laboraveruDt  geate8,id  estgeatil6s,utdi88ol- 
vereotcoasilium  et  opus  quod  de  isto  aagulari  la* 
pide  prffidicatur,8ed  laboraveruot  ia  vacuumetde- 
feceruot,quis  dlssolvere  noa  potueruat,imo  et  acc- 
deatesad  istum  lapidem,  ad  quem  accedere  bonus 

n  cassi  laboris  defectus  est,  ct  ipsi  taaquam  lapides 
vivi  superffidificati  suut.u  Nuuquid  igituraon  hsca 
Domiaosuot  exercitam?»Nuaquidaon«  a  Domino 
factum  cst  istud  ?  »  8i  enim  non  fuisset  a  Domino 
conpilium  hoc  vel  opus,  profecto  jam  diBSolatum 
esset,tot  gentibus  el  populisad  dissolvendum  labo- 
rantibuB,  et  qua  causalabores  illoruro  evacuavit  ? 
Ait:«  Quia  replebiturterra,utcognoscat  gloriamDo- 
mini,quasi  aquffi  operientes  mare.  •  Quid  iBto  dicto 
vcriu8,constantiu8  atqueperfectiu8?«  Spiritus  eaim 
Domini  replevit  orbem  terrarum  »  (5ap.viii;  Actor, 
iv),  et  60  replente  repleta  est  terra,  ut  cogaosceret 
gloriamDomini,ut  fierent  sapientes  atqae  eloquen- 
tes,  qui  erant  idiotffi  et  sine  litteris,  ut  fierent  cob- 
lestes  qui  erant  terreni,  imo  qui  terra  fuerant, 
fiereatcGBli,  cognoscentes  gloriam  Dominiy  enar- 

^  rantes  gloriam  Dei,non  quomodocunque,  sed  gtioft 

aguse  operienies  mare,  Quid  est  hoc  dicere  ?  Quam 

97 S  magnffi  deberent  esse  aquffi,quffi  multitadiniB 

sui  operirent  mare,  vel  quarum  ad  comparationcm 

mare  nihil  videretur  esse.Mirum  illud  CBsetietDon 

miaus  miraculi  habct,  quod  mare,  id  est  sapieutia 

omuium  superavitjdatasimplicibus  abuadantiaooB- 

lestis  Bapieatiffi.  Hec  est   iliumiDatio  credentium 

Evaogeiio  Christi.qui  dicuDt:\  Domiao  factum  est 

i8tud,et  est  mirabifeiD  oculis  aostris.  Ecoatracs- 

teri  excfficali  suat,videlicet  illi,  qui  ut  jam  dictum 

est,  coDsilium  boc  vel  opus  dissolvere  cupiebaat, 

de  quibus  hic  ait:«  Laborabuat  eaim  populi  in  mu- 

to  igae,et  geotes  iu  vacuum  ut  deficiaat,  quam  ob 

causam  excfficati  simt.  »  Sequitur  : 
D 

tt  Ve  qui  potum  dat  amico  suo,mitteDB  fel  suum 
el  iaebriauSyUt  reBpiciatauditatem  ejus.Repletusest 
ignomiaia  pro  gloria.Bibe  tu  quoque,  et  consopire, 
circumdabittecalixdexterffiDomiDi,etvomitu8igao- 
miaiesuper  gloriamtuam.  »  IIuoc  locum  istad  de 
psalmo  maaifestiorem  facit:«Bt  dederuat  ia  eBcam 
meam  fel,et  io  siti  meapotaveruat  me  aceto»(P«a/. 
Lxii.)  Fialmeasa  eorum  coram  ipsis  ialaqaeum,et 
ia  retributioaem,  et  ia  scandiilum.  Obscureatur 
oculi  eorum  ue  videaot,  et  dorsum  eurum  semper 
iacurva.Miroitaque  modocum  dixisset  quiareple- 
bitur  lerra,ut  cogaoecat  gloriam  Domiai,quaB  gen- 
lium  illumioatio  est,cau8am  contraposuit  oecitatia 


621 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MfN.  -  IN  HABAC.  LIB.  II. 


622 


qasinlsrael  contigit,  dicDndo  :  uVae  qui  potumdat  A  stium,  terrestrium,  et  infernorum,et  omnie  linc^ua 


amico  suo.  »  Cecitas  ipsa  est  vse,  causa  vero  quia 
potum  dedit  amioo  suo.  Ipse  est  enim  amicus^qui 
dicit  in  psalmo  : «  Etdederunt  in  escam  meam  fel,  et 
in  sili  meapotaverunt  me  aceto.»Intantum  amicus, 
ut  frater  sit  efTectus,  et  nostrsB  naturae  consangui- 
neusy  quippe  qui  oum  Deus  esset,  bomo  factus  est, 
ac  de  illo  populo  incarnatus  est.  Huic  amico  suo 
potum  dedit,  mittens  fel  suum,  et  inebriavit  eum 
amaritudine,  ut  aspiceret  nuditatem  ejus,  id  est,ut 
comprobaret,  quod  esset  aDeo  derelictus.  Oixerunt 
enim  impii :  Promittit  se  scientiam  Dei  babere,Fi- 
liumDeise  nominavit.  Videamus  si  sermones  illius 
veri  sintfSi  enim  est  verun  Filius  Oei,  liberabiteum 
de  manu  contrariorum,contumeliaet1ormento  in- 


confitetur,quiaDominusJ68U8GhristU8ingloria  est 
DeiPatris  »  {Philipp.  ii).  Quomodo  autem  el  quam 
veheraenter,conver8UB  in  eum  invehitur,qui  potum 
suum  dedit,  qui  fel  suum  misit,  qui  inobriavit,  et 
dormire  fecit  amicum  suum  somno  mortis,  et  eo 
modo  nudltatem  ejus  aspexit,  id  est  nudum,  et  a 
Deo  derelictum  esse  voluit.  Bibe,  inquit,  tu  quoque 
el  consopiret  etquid  bibes?  «  Circumdabil  te  calix 
dextra9Domini,et  vomitus  ignominiaB  supergloriam 

tuam. Calix dexterae Domini,»  id  est ira omnipotentis 
Domini,itatecircumdabit,ut  eicut  in  ipso  scriptum 
est: «  Fiat  mensa  eorum  coram  ipsis  in  laque(im,et  in 
retributionem,el  in  scandalum  »  (P^a/. Lxviii^.Que- 
nam  est  mensa   lua,  nisi  lex  tua,  Scriplura  saora 


terrogemuseum,etprobemu8patientiampju8.Morte  ^  libi  credita,primuni  tibi  ad  edendum  etbibendum 


turpissimacondemnemus  eum.Hanc  eorum  nequis- 
simam  curiositatem,  et  quasi  nuditatis  exploratio- 
nem,p8a]mu8  declamat  ex  persona  ipsius  :«Etqui 
custodiebanl  animam  meam,  consilium  fecerunt  in 
unum,  dicentes  :  Deus  reliquit  eum,per8equimini, 
etcompreh6nditeeum,quianone8tquieripiateum. » 
Exploravit,  invenit,aut  aepexiese  sibi  visusestim- 
pius  nuditatemeju8,audivil  enimcumdicer6:«Deu8 
ineu8,D6us  meu8,ut  quid  dereliquisli  me  ? «  Malth.y 
xxvn^yhoc  profecto  8tatim,ne  quid  deesset  sui  fellis 
ad  ioebriandum  illum,  cui  totus  calix  passionis 
potos  erat  amaritudinis.obtulit  ejus  ori  et  acetum 
(Joan,  xix).  Vs  igitur  illi,  quia  taliter  potum  dedit 
amico  suo  el  fratri  consanguineo  8ao,ut  aspiceret 
nuditatem  ejus,  infirmitatem  ejus,  ad  faciendum 


proposita?  Ibi   calix  dextere  Domini,  idem  ipsa 
mensa  tua,  ipsa  lex  vel  Scriptura  tua  te  circumda- 
bit,quomodolaqaeu8circumdarecon8uevit,laqueu8 
enim  ipse  tibieritbabenli8pirilumerrori8,sorbenti 
sive  haurienti  retributionem  fellis  tui,  quem  amico 
tuo  in  potum  dedisti.Istud  bibe  tu,  el  con8opire,ita 
ut  nunc  obscurentur  oculi  tui,  ne  videas,  et  post* 
modum  con8opiari8,non  quomodo  ille  amicus  tuus 
qui  evacuato  felletuo,«  egodormivi,inquit,  etsopo- 
ratus  sum,  et  exsurrexi  »  {PsaL  iii),  sed  ita  ut  in 
aeterna  morte  sepultus  jacea8,quod  vere  est  conso- 
piri.' Quam  autem  diversum  est,  id  quod  sequitur, 
«  et  vomitus  ignominiffi  supergloriam  tuam,  abeo 
quodantedlxerat,repletu8e8lignoroiniaprogloria.» 
Ignominia   qua  ille  amicue  luus  repletus  est  pro 


sive  capiendum  experimentum.quod  non  essetDei  ^  gloria,  et  ignomlnia  cujus  vomitu  poliueris  super 


Fl]iu8,imo  quod  esaetaDeuderelictus.Hoc  forisan- 
nunliat,  et  blasphemat  tanquara  maledictus  Gham, 
quiforisannuntiavitnuditatempaternainySedquanto 
istaresillafiiimilitudinemaJorestllllenamqueCham 
Qon  dedit  potum  patri  suo,  non  inquam,  dedit  po- 
culum  vini  delectabilis,  ut  eum  inebriaret,etnudi- 
tatem  ejus  aspiceret  (Cenes,  ix),  sed  iste  impius 
amico  suo  dedit  potam  amaritudinia,  misit  fei 
snara  et  inebriavit  eum,  ut  aspiceret  nuditatem 
ejos,  et  eiout  per  Mosen  predixerat  spiritas  pro- 
pbeticuB  :  •  De  vineaSodomorum  vinea  eorum,et  de 
Bubarbanis  GomorrhsB  uva  eorum  uva  fellis,  et 
botrus  amarissimuB,  fel  draconum  vinum  eorum,et 
venenuma8pidumin8anabi)e»(DM/.  xxxii).«Reple- 


gloriam  tuam,  non  eamdem  habent  rationem.  IUi 
namque  ignominiaqaarepletusestdeforisaccessit. 
nec  enim  propter  sua,  sed  propler  aliorum  peccata 
male  tractatus  est,  et  pro  futura  gloria  sustinuit ; 
vomitus  aulem  ignominia  tuffi  de  intusvenit,  dete- 
ipso  proce88it,8icat  vomitus  eju8,qui  seipsumcora* 
movit,  quia  tu  temetipsum  de  corde  tuo  mendacia 
vomendo  inhonorasti,  et  ille  vomitus  super  tuam 
prateritam  gloriam  erumpit.  Inbooquoque  magna 
distantia  est,  quod  ille  prius  ignominiam  sustinuit, 
et  deinde  gloriasuccessitjUt  debuit,  tu  autem  prius 
gloriatus  es  festiaantergloriamaccipiendoabinvi- 
cem  {Joan,  v),  siout  ille  tibi  quodam  loco  expro- 
bravit,  et  deinde  vomitus  ignominie  successit.  Iste 


tn8,ail,igaominia  pro  gloria  »  {itnd.),  Quis  repletus  D  ordo  notus  est  supema  dispositionis,  ut    impius 


e8tignominia,progIoria?Illene,quiamico8Uodedit, 
an  ipse  amicu8,cui  dstus  est  polus  fellis  ?  Nimirum 
ipae  amicus  repletus  est  ignominia,  id  est  passus 
esi  ignominiam,  pustinuit  mortem,  mortem  autem 
crncis,  qaam  prosumma  ignominiamiscuitimpius 
illi,  fnorte^  inquiens,  turpissima  condemuemus  eum 
{Sap.  ii).  Tanta  ignominia  repletus  passus  est  pro 
gloria,  videlicet,  sciensinde  sibi  proventurum,  ut 
Jam  exeo  sederel  a  dextris  virtutis  in  gloria  DeiPa- 
tris.Nam  propterhoc,ait  Apostolus,  et «  Oeus  illum 
exaltavit^et  donavit  illi  nomen  quod  est  super  omne 
nomen,ut  in  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur,coBle- 


quidem  priusgloriose  exaitetur,  et  deindeignomi- 
niose  humilietur,  pius  autem  propter  hoc  ipsum 
quod  pie  vivit,priu8  humilietur,  et  ignominiam  pa* 
tiatur,ac  deinde  cornu  ejus  in  gloria  exaltetur.  Se- 
quitur.  Quia  iniquitas  Libani  operiet  te.  Hoo  ad  il- 
lud  conjungitur  quod  premisit,  Vse  qui  potum  dat 
amico  itio,etc.  V8e  libi,  inquit,  quia  iniquitas  Libani 
operiet  /e,  id  est  bypocrisis  tuacondemnabit  te.  Li- 
banus  namque  candidatio  interpretatur  974,  et 
interdum.sub  bocnomine  templum  intelligitur,  ut 
in  Zacbaria  :  Aperi,  Libaney  portas  tuas.comedat  ignis 
cedros    iuos  {Zach.  xii).   Ergo  iniquitas  Libani,  bi* 


633 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


624 


est  iniqoitas  templi,  ipsa  pulchritudo  religionis,  A  l^emus  esse  iram  illam,quffi,ut  Buperius  jam  memi- 


cujus  omnis  candDr  tua  est  hypocrisiSjpotissimum 
operiet  te,  maximum  condemnabit  te.  Nam  quod 
magna  fuerit  religionis  illius  hypocrisis,  ipse  Do- 
minus  satis  acerbe  innuit,  toties  sub  uno  ductu  se- 
monis  dicendo  :  «  Vae  vobis^Scribaeet  Pharisfiei  hy- 
pocritflB  «  (Mallh.  xxiii),Ioco  apud  Mattha9um,quem 
supramemoravimus,  ubi  cum  septiesvaB  super  11- 
los  detonuerit,  per  singulas  vicedhypocritae  dixit, 
excepla  una  duntaxat  vice,  ubi  taliter  dixit,  vae  vo- 
bis,  duces  capci.  Paulus  quoque  non  ignorans  ini- 
quitatem  hujusce  deaIbationis,cum  staret  in  medio 
concilii,  et  princeps  sacerdolum  Ananias  os  ejus 
jussissetpercuti,dixitad  eum:«PercutietteDeus,pa- 
ries  dealbate  •    (Acl.  xxiii),  el  quid  aliud  erat  hoc 


nimus,revelatur,ait  ApostoIus,d6  ooelo  in  Evangelio 
Dei  in  omnem  animam  hominisoperantis  malum.Ja- 
daei  primum  etGrsci  (Ram.  xxv).Deniquein  animam 
Judsei  primum  et  deinde  Grsci  sive  gentilis.  Ira 
ha3c  pro  necessitate  temporis  dicta  est  in  prophe- 
tis  obscurius,  in  Evangelio  autem  ita  revelatur,  ut 
veraciter  dicas,  sicut  audivimus,  ita  et  vidimus 
(PsaL  xLvii) :  Dicto  namque  vae  quaterjn  animam 
hominis  Judsi  operantis  malum^quod  ita  termina- 
tum  est, «  et  vastitas  animalium  deterrebit  eosde  san- 
guine  hominis,»  dumquinto  locojamdicitc<  Vflpqui 
dicil  lignoexpergiscere,surge,  lapidi  tacenti,»  etc. 
Nonneistud  est,quod  ita  vidimus,8icut  audivimus? 
Deterritis  namqueJudseis^ulnonaudeant  Evangelii 


dicere,  quam  miquitas  Libani  operiel  te?  Et  revera  «  praedicatores  occiderc,  aut  persequi,  quod  Tactum 
quod  uni  dixit,  omnibus  dixit,  universo  illi  sacer-      est  per  vastitatem  animalium,  id  est,per  exoidium 


quod 

dotio  et  populo  dixit :  Factumque  est  qubd  dixit,et 

percuesionem  ilUam  tolus  orbis  audivit.Prolinusab 

illo,  inquam,   invehebatur  populo  impio,  conver- 

susadauditores  sermo  propheticu8,italoquitur:«Et 

vastilas  animalium  deterrebiteos.desanguinibusho- 

mini8,et  iniquitate  lerr»  etcivitalis  etomniumha- 

bitantium  in  ea.  »  Utdiclum,  ila  et  factum  est.Ve- 

nerunt  enim  animalia  de  silva,de  quibus  Psalmista: 

Exterminavit.eam ,inqu\itBC\V\cei  vineam  tuam,oper 

de  silva,   el  singularis  ferus  depastus  est  eam  (Psal. 

Lxxix),nimirum  propter  6celus,quo  cum  debuitfa- 

cere  uvas  et  afferre  vinum,  Eupradicto  amico  suo, 

Domino  vel  possessori,  imo  et  plantatori  suo  misit 

fel  suura,   et   amaritudine  mortis  inebriavit  eum. 


vet  permanus  Romanorum  gentilium,  liberiusjam 
adversus  idololatriam  per  idem  Evangelium  decla- 
matum  e8t,et  prsdicatum  vae  per  tolum  orbem  ter- 
rarum,  inomnem  animam  hominis  Grsci  sive  gen- 
tilis,ligno  et  lapidi  siveauro  etargento  eese  incur- 
vantis.Et  notanda  series  litter®  prssentis.Non  enim 
initio  dicit,u  V8b  qui  dicit  ligno,expergi8cer6,8urge, 
lapidi  tacenti.»  Sed  prius  suaviter  alloquitur,el  per* 
cunctando  excitat  hominem  ad  intuitum  rationis. 
c  Quid  prodest,inquit,sculpliie?  »  Vultintelligi.etre- 
sponderi,  nihil,  et  rationem  ostendit  cur  prodesse 
nihil  possit.  «  Quia  sculpsit,  ait,  illud  Octor  suus,» 
nimirum  tali8,qui  flgmento  suo  spiritum  vel  vitam 
dareno:ipossit.Fecit(fConflatileetimaginem,»cuJu8 


Venitaper,scilicet  Ve8pasianu8,etsingularis  ferus,  G  rei  voluit,  aut  hominiscorruplibilis,aul  volucram. 


videlicet  Titus,  filius  ejus,  de  silva,  id  est  de  urbe 
Roma,ubi  crat  multiplicitas  errorum,  et  feri  homi- 
nes  habitabant,  sicut  ferae  in  silva.  Horum  vastitas 
animalium  deterruiteos  desanguinibus  hominis  et 
iniquitate  terrae,  civilatis  et  omnium  habitanlium 
in  ea.  Ex  tunc  enim  perdiderunt  aqdaciam,  qua 
primi  ex  omnibus  gentibus  ausi  fuerunt  ad  semis- 
Eos  prophelas  et  sapientes  et  Scribas  occidere  et 
crucifigere,flagellareinsynagogi8suis,etdecivita- 
tc  in  civitatem  persequi  (Matth.  xxiii).  Nonne  ab 
hujusmodi  crudelitate  audaci,  audacia  crudeli,  ex 
co  tempore  sunt  deterriti?  Neminem  quippe  jam 
audent  occidero,  aul  saltem  flagellare  in  synagogis 
suis,  pra^sertim  ubique  lerrarum  captivi,  et  scabel- 


aut  quadrupedum,aut8erpentium,tma^tii«fi>  ulique 
falsamy  id  est,omni  veritate  substantiae  cujus  vide- 
tur  similitudo  fraudatam,  et  idcirco  sculpsit  illud, 
«  quia8peravitinngmeDto6ctoreju8,»itadeoeptu8, 
quihomorationaIiserat,utfaceret«8imulacramuta,» 
quae  «os  habent  et  non  loquentur,oculo8  habent,et 
non  videbunt,aure8habenletnon  audient^naresha- 
bent,et  non  odorabunt »  (P<a/.GXiii),nequeenime8t 
spiritusin  ore  ipsorum.Hocrationabihterprsmon- 
strato,  qui  non  credit  Bvangelio  verum  Deum  prae- 
dicanti,  profecto  estinexcusabiliSyquia  ratioestir- 
refragabilis.Itaquenunc  demum  inclamat  inclama- 
tione  terribili :  u  Vs  qui  dici  t  ligno,expergi8cere,8ur- 
ge,  lapiditacenti,  »  ffiquipoUeuteritapotestdlci:  Vae 


lum  pedumDomini  scdentis  adextrisDomini,  etin  D  cognoscentibusDeum,  siveaudientibusDeiEvange- 


medio  inimicorumsuorum  dominantis,qui  videlicet 
inimici  ejus  sunt  ipsi.  Et  si  aliis  gentibus  licuit, 
ipsis  omnino  tale  quid  ipsa  captivitatis  eorum  lex 
nonconcedit.Sequitur:  «Quidprodest8culptile,quia 
sculpsit  illudficlor8UUS,conflatile  etimaginem  fal- 
sam,quia  speravit  in  figmento  nctoreju8,ut  faceret 
simulacra  muta  ?  V®  quidicit  ligno,expergiscere, 
8urge,lapidi  tacenti.  Nunquid  ipsedocere  poterit? 
Ecceipse  coopertusestauro  etargento,etomnisspi- 
ritus  non  estin  visceribusejus  :  Dominus  autem  in 
templo  sancto  suo,sileat  a  facie  ejus  omnis  terra.» 
Istud  V»  jam  quintum,sicut  et  precedentia  scire  de- 


lium,  et  non  sicut  Deum  glorincaotibus  eum,quia 
sponte«mutaveruntgIoriamincorruptibilisDeiin8i- 
militudinemimaginiscorruptibilis  hominis.»  Nun- 
quid  ipse  docereipoienicuid\c\ifexpergiscere,surgef 
cumlapisautlignum8it?£cceip8e,8ubauditur«deu8 
ejus^coopertus  esl  auro  et  argento,et  omnis  spiri- 
tus  non  est  in  visceribus  ejus,  omni8,inquam,8ive 
hominis,  sive  volucris,  sive  quadrupedis,  siveser- 
pentis,  cujuscunque  imago  in  ligno  aut  lapide,  in 
aurosiveargentosimulata  sit.Itaque  flctor  tma^/tnm 
falsam  sculpsit.  Ipse  autem,  quem  praedicamus, 
Deus  et«c  Dominus  in  templo8anotoBuo,»in  templo 


625 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAG.  LIB.  III. 


626 


corporissai  est,  quod  solutura  ab  iropiisJpBe  post 
triduum  suscitaTit.  SUeat  a  facie  ejus  omnis  ierra^ 
videlicet  in  eo,  ut  blasphemare  sive  alium  extra 
ipsumnominareDeum  non  audeat,etin  bocsilentii 
reverentiam  illi  exbibeat,ut  ab  ip808gratiam,id  est 
remissionem  peccatorum,8uppIiciter  doposcat.Nam 
super  hac  re  nunquid  ullum  ratio  aut  Scriptura 
ventatis  Bilenlium  concedil?  (Isa.  lxii.)  Imo  dici- 


A  tur  nobis:  Qui  reminiscimini  Domini,  ne  taceatis, 
et  ne  delis  silentium  ei.  BreviterdifflDiendumest, 
quia  a  facie  Domini  tacere,  boc  est  Dominum  ti- 
mere.  Quod  et  si  nondum  Ot,multi  enim  contradi- 
cunt  ei,  fiet  profecto  in  die  judicii,  sicutPsalmista 
vehementeraatruit,cumid,quod  sinedubiofuturum 
esl,qua8ijampr8eteritiimtaliteredicit:Dec(e/(?att£/t/um 
feeisti  judicium,terram  iremuit  et  quievit  (Psal.Lxx^). 


LIBER  TERTIUS. 


%1B  Gonscius  temeritatis  fere  in  omnibus  tan- 
qaam  temerarium  redargui  me  vereor  ab  omnibus, 
eo  quod  prapclara  sanctorum  atque  orthodoxorum 
Patmm  studia  lalitudinem  ingredi  sum  ausus  agri 
pleni,  cui  benedixit  Dominus,  id  est  sancte  Scri- 
ptarse,  in  qua  vei  ex  qua  est  omnis  benedictionis 
odor  suavis  et  fructus :  et  quid  respondebo  arguen- 
tibos?  Ruth  Moabitiden,  Huth  festinantem  me  ia 
spirita,  pavida  intentione  imilari  credant  dicentem 
ad  Bocrum  suam  :  Vadam  in  agrum  et  colligam  spi* 
ea$  qu<e  metentium  fugerint  manusy  ubicunque  clc' 
tnentis  in  me  patris  famiiias  reperero  gratiam  {Ruth. 
ii).  Sicut  mandavitBoozproiliapuerissuis.utnemo 
ilii  esset  molestu8,ita  putent  omnes  quihsec  vide- 
rint,  quod  mandet  eis  C^hristus  ex  illa  humilitate 
progenituB,  ne  mihi  quasi  pro  prapsumptione  indi- 
gnentor.  Quod  et  si  quis  indignari  voluerit,pauper- 
cola  nihilominus  anima  pro  semetipsa  sollicita,fa- 
memque  ventursm  prflecavens,de  qua  Psalmistalo- 
qoitor :  Quia  immaculati,  qoorum  dies  novit  Domi- 
nus,  non  confundentur  in  tempore  malo,  et  in  diebus 
famis  saturabuutur  (Psai,  xxxvi),  ccspto  in  opere 
persistet,  et  ibi  ante  faciem  suam,  ut  operetur  ci- 
bQm,  qui  perroanet  in  vitam  aeternam  (Joan,  vi). 
ORATIO  PRO  IGyORATlONIBUS. 

Titolas  iste  aureusest^et  magni  ponderisverbum, 
de  qoo  veraciler  a  eapiente  dicitor :  Verba  sapientis 
qoaBi  itatera  ponderabuntur  (EccL  xxi).  Quid  est 
eaim  oratio  propbetaB  pro  ignorationibus,  aut  quid 
Bibi  vult  quod  orat  propbela  pro  ignorationibus  ?  Si 
est  propheta,imo  cum  sit  propheta,  quomodo  sein 
ignorationibos  esse  profitetur  ?  Siquidem  ante  pro- 
phetasset,  sive  antequam  quidquam  propheticum 
8crlp8isset,iste  titulas  praevenisset^putaremus  eum 
sanctam  prophetiae  spiritum  velle  invocare,  el  hoc 
iatendero,  at  sortiri  mp.reretur  vocabulum  sive  of- 
ficiam  prophetale.Nunc  autem  non  ita  est^sedjam 
prophetaverat,  jam  prophetica  mysteria  conscripse- 
rat.  Ergone  prios  sut  minus  est  prophetare,  pro- 
pheticamque  scientiam  habere,  posterius  aulem 
atqoe  profeotiospro  ignorationibu8orare?Planeita 
esl.  Veramtamea  aon  istud  quissstimet,  quodpa- 
ria  siot  hec,  igaorantiam  Dei  habere,  et  pro  igno- 
rationibuB  orare.  Nam,exempligratia,Paulusigno- 
rantiam  Dei  h%h9nBfblaspkemu$  $t  persecutor  et  eon- 


B  tumeliosus  fuerat  (I  Tim.  i),  et  Ecclesiam  Dei  per- 
8equebatur,oransautemproignorationibu8,magnu8 
jam  erat  Apostolus,  vas  eleclionis,sapientia  plenus 
dum  exclamans  ita  loqoeretur :  0  altiludo  divitia' 
rum  sapientix  et  scientise  Dei,  quam  incomprehensi'' 
biiia  sunt  judicia  ejuSfetinvestigabiiesvice  ejus(Rom. 
ii)  I  Quid  multis  moror?  Omnino  perfectorum  est 
eteorum  cum  quibus  Deus  loquitur,orare  pro  igno- 
rationibus,  sive  hoo  ipsom  videre,  quod  siat  in 
ignorationibos.  Obsecro.  Domine,h\tMoyse^3jnon  sum 
eloquens  ab  heri  el  nudiustertiuSy  ex  quo  iocutus  es 
ad  servum  tuumfimpeditioris  el  tardioris  linguge  sum 
(Exod,  iv).  Isaias  quoque  clamat :  Vse  mihi,  quia 
iacui^  quia  vir  pollutus  labiis  ego  itim,  et  in  medio 
populi  potluta  labia  habentis  ego  habitOyet  Regem  Do- 

n  minum  exercituum  vidi  oculis  meis  (Isaix  ix).  Sed 
quid  opus  est  singularibus  exemplis  ?  Denique  de 
universis  ejusmodi  Sapientia  dicit :  Visio  quam  io" 
cutus  est  vir^  cum  quo  est  Dominus,  et  qui  Deo  se^ 
cum  morante  confortatus  ait :  Stuitissimus  sum  viro-^ 
rum,et  sapientia  hominum  non  est  mecum.Ifon  didici 
sapientiamy  et  non  novi  sanctorum  scientiam  (Prov. 
iii).  Longe  bic  est  ab  illo,  qui  sibi  sapiens  videtur 
aut  visus  est,  et  proptereacum  improperio  dicitur 
apud  Ezechielem  :  Cherub  extentus  et  protcgens 
Ezech.  xxviii).  Igitur  ipse  titulus  hoc  indicat,  quod 
iste  sit  vir,  cum  quo  erat  Dominus,  el  qui  Deo  se- 
cum  morante  confortatus  est.  Proinde  quod  vidit, 
quod  audivit  iste  oonfortatus  et  luctator  fortis  Aba- 
cuc  jaududum  Christi  Ecclesia  miratur,et  nos  admi- 
rationemejus  audientes,  utinam  intelligere,et  digne 

^  cum  ipso  admirari  queamus,  et  ipsi  nos  orare  pro 
ignorationibus.  DominCt  audivi  auditionem  tuam^  et 
timui.Domine^opus  iuum  in  medio  annorumvivificat 
iiiud.  In  medio  annorum  noium  facieSy  cum  iratus 
fueriSf  misericordiw  recordaberis.  Quam  vel  qualem 
Domini  auditionem  iste  audivit,et timuit  ?  Illam  ni- 
mirum  quam  ipse  postmodum  edicit :  Deus,  in- 
quiens,  ab  austro  veniety  et  sanctus  de  monte  Pharan 
comua  in  manibus  ejtis,  ibi  abscondita  esi  fortitudo 
f;tti,etc.  Veraciterbujusmodi  auditionemaudiendo, 
limeresive  expavescere  fldelis  et  sopientis  animi  est, 
Quantumenim  hoc  est,quod  veniensia  huncmun- 
dum  Deus  et  Dominu8,omnium  majestas  altissime 
ouactis  TirtotiboB  ccdlorom  iimeoda  et  adoranda 


627 


RUPERTUS  ABBAS  TOITIENSIS 


628 


caroe  assumpta  maoibuscoDfixisadcrucis  cornua  A  oxcesseruDlpoteatiores  magisque  durabiles  aliqui, 


pepeudit,  et  ut  hocpateretur,uttam  male  tractare- 
turtantus  OomiDUs,  contumacium  culpa  servoruui 
causa  ezstitit  ?  Quisquis  eorumdem  servorum  banc 
auditionem  audit,  id  est,  sentit  vel  inteiligit,  hoc 
enim  est  auditionemaudire,quod  audivitauriscor- 
poris,  etiam  cordis  aure  percipere.  Quisquis,  in- 
quam,eorumdem  servorum  islud  audiYit,et  consi- 
deravit,  quomodo  non  timuit,  quomodo  non  expa- 
vit?  Puta  quod  attonitus  dizerit:  Heu  1  quid  eritde 
nobis  servis  malis,  quorum  propter  scelus  talem 
tantumque  Dominum  lam  male  tractare  cportuit? 
Novi  quemdam^  Oeo^tesle,  qui  per  visam,  elevatis 
sursum  ocuiis^aspicere  seputavit  altitudinem  sum- 
mao  etincircumscriplse  magniludini8,et  miroatque 


sed  si  in  potentatibus^  ocloginta  anni,  el  ampliuseo» 
fum  labor  et  dotor  (ibid,),  ergo  anni  vit»  hominia 
septuaginta  sunt.  Futurum  autem  erat,ut  in  medio 
hujus.numeri  annorum  viviflcaret  Dominus  opus 
Buum,  opus  mortiflcatum.opus  quod  est  genus  ha- 
maoum.  Equidem  cceli  et  lerra  et  mare,  et  omnia 
qase  in  eis  sunt,  opera  suot  Domini^sed  homo  quod* 
dam  opus  speciale  est  Domini,  opus  manuum  Do- 
mini.  Nam  dixit  Deus  de  csteris,  et  facta  sunt ;  ut 
autem  hominem  faceret^assumpsit  lutum  etplasma- 
vit  et  fecit  opus  manuum.  Hinc  Isaias:  Et  nunc, 
inquit,  Domine  pater  nosler  es  tu,  nos  vero  lutum^et 
fictor  noster,  et  opera  manuum  tuarum  omnes  nos 
(Isa,  uv).  Et  sanctus  Job  :  Manus  tum  fecerunt  me. 


ineiTabili  modo,976  vim  sentire  illius  divinae  vir-  n  et  plasmaverunt  me  totum  in  ctrcuitu  (Job,  x).  Ergo 


tuti8,et  quasi  in  medio  ejusdem  altitudini8,magni- 
tudinis,  immrnsitatis  videre  stantem,  minis  excel- 
sum  et  inefrabiiiter  altissimum  illum  Filium  homi- 
nis,qui  crucitixus  est  pro  nobie.Gumque  visus  ejus- 
dem  magno  quidem,sed  suavi,ultra  quam  dici  po* 
test  pondere  prtimeretur,h8BC,  quam  dixi,  cogitatio 
iili  in  menlem  venit.Heu  Iquid  erit  de  nobis  servis 
mali8,quoram  propter  8ceiu8,talem  lantumque  Do« 
minum  lam  male  tractare  oportuit?  Slatimque  co- 
gitationi  buic,  alia  cogitatio^quasi  desuper  ab  ipso 
Filio  hominis  emissa,  suaviseime  respondit :  Nec  ego 
tantus  nunc  Dominus  ezitterem,nisi  propter  servo- 
rumcausamlam  maletractatusfui8sem,etquiBmibi 
fuit  causa  passionis,  eadem  est  gloriae  et  honoris. 
Qualiacunque  sint  hffic,  illud  recte  dixerim,  quia 


et  si  catera  Dominus  operatus  eut,  homo  tamen 
proprium  quoddam  opus  manuum  Domini  est^quod 
diabolus  per  serpentem  mortiiicavit  morte  ani* 
mae,  subsequente  ex  juzta  Dei  sententia  corporis 
morte.Hoc  opus  ita  mortificatum  viviGcaturus  erat 
in  medio  annorum  vitae  hominis  annoram  septua- 
ginta.Et  ita  factum  e&t.Gum  enim  esset  ipse  Domi- 
nus  homo  factus,  paulo  roinus  quam  in  medio  se- 
ptuagintaannorum,scilicetffitatembaben8annorom 
triginta  trium,  ipse  moriendo  atque  resurgendo  vi- 
vifioavit  opus  suum  genus  bumanum.  Moriendo, 
mortem  destruzit  animarum  nostraram  ;  resurgen- 
dOjVitam  reparavitcorporum  nostrorum.Igiturmiro 
modo  istetimuit,qui  in  isto  timore  hoc  ipsum  quod 
timebat,  prophetando  oravit  ul  citiu8fieret,orando 


^ ^ , ,  -j —      ,  , — ^ ^ ,^ 

opus  boc  tam  magnum.tamque  incomprebensibile  ^  prophetavit  quod  citius  faciendum  esset.  Iterum 


est,ut  quisquis  dignus  fuit  audire  auditionem  ejus, 
recte  timeat,  el  oret  pro  ignorationibus.Nam  igno- 
rantiam  quidem  hujus  rei  nullus  habere  debet,sed 
ignorantiam  in  consideratione  eju8,qui  nou  habeat, 
nuUus  est,  quia  nuUus  ad  plenum  considerare  vel 
fiestimare  potest.  Non  tamen  timor  bujusmodi,  ti- 
mor  esi  servilis  aut  poenalis^sed  timorest  sanotus, 
permanens  in  sseculum  saeculi,  quem  charitas  non 
foras  mittit,  sed  intus  adducityin  quo  roigestatem 
aeterni  Dei  laudant  angeli,  adorant  dominationes, 
tremunt  potestates.  Hocez  ipsare  satismanifestum 
est.  Nam  ubi  dizit,audttn  auditionem  tuam,et  timui^ 
non  licet  subaudiri,  ne  fieret  quod  futurum  esse 
audivi,  curo  dicat  protinus  :  Domine,  opus  tuum  in 


ail :  /n  annorum  medio  notum  facies.  Quid  notum 
faciesin  alteromedio  annorum?Dizimu8enim,qaia 
in  medio  annorum  vils  hominis  opus  tuum  vivifi- 
casti,  id  est,  templum  tuum,  templum  non  manu- 
faclum  corporis  tui,Judaica  impietate  solutum  sus- 
citasti,et  cum  ipsogeneris  humanivitam  reparasti. 
Quid  facies  notum  in  aitero  dimidio  annorum,  nisi 
hoc  ipsumquod  reveravivificaverisjam  dictum  opus 
tuum.  Gum  enim  completi  fuerint  quadraginta  an- 
ni,  ez  quo  illud  opuB  luum,  illud  templum  luum 
ffidiflcasti  de  corpore  Virginis  matri8,jam  tuno  no- 
tum  factum  erit,  quid  operatus  sis  venientibus  Ro- 
manis,  et  veritalem  tuam  implentibus  in  destru- 
ctione  templi  manufacti,8uper  quo  calumniam  sos- 


tnedio  annorum  vivifica  t7/M(i,  bocipsum  citius  Qeri  ^  tinuistiadicentibus.HicdizitiPossumdestrueretem- 


optuYit,et  oravit,quod  futurum  esse  audiens  timuit. 
Ergo  bonus  timor,8anctu8  timor.de  quo  alibi  Psal- 
mista :  Adorabo,  inquit,  ad  temptum  sanctum  tuum 
in  timore  tuo  (Psal,  v).  Domine,  inquit,  opus  tuum 
in  medio  annorum  vivifica  iilud,  Miro  modo  iste 
non  timidus,  sed  timoratus  et  orat  et  prophetat: 
Quid  enim  est  in  medio  annorum?  Qui  sunlanni, 
quorum  in  medio  fieri  orat,  quod  audiens  futurum 
esse  timuit?Annos  istos  libenter  intelligimus  annos 
vitiB  homini8,quo8  Psalmista  compulalos  habens  : 
Diesy  inquit,  annorum  nostrorum  in  ipsis  septua- 
ginta  anni  (Psal,  lzzzix).  Equidem  numerum  huno 


plum  Dei,et  post  triduox  reaediGcare  illud  (Matih. 
zzvi).Item  :Vah,quidestruzit  templum  Dei,  etpost 
triduum  iliud  resdiflcat  (Matth,  zzvii).  Non  enim 
remanebit  lapis  super  lapidem  qui  noo  destruatur. 
Mira  et  pavenda  celeritas  operis  lui^Domine,  quia 
in  medioannorumno8lrorum,annorum  quadragin- 
ta,  qui  vitae  nostrae  anci8unt,viviGcabi8iilud,8icot 
jam  dictum  est,  et  in  altero  eorumdem  annorom 
medio  sicnotum  facie8,quid  egeri8,ut  ejusdem  ope- 
ris  tui  gloriam  aemolatio  templi  Judaici,templi  ma- 
nufacti,  occultare  sive  obscurare  non  possit,  qaia 
destructom  erit,  magna  ira ;  magna  tonc  presaora 


6^9 


COMMENT.  IN  XII  PROPH,  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.   III. 


630 


eritpopulobuic.Sedquid?«Cumiratu8fueri8,mi8e- 
ricordiaerecordaberis.  •  Non  erimu8  8icut  Sodomay 
Don  efliciemur  quaai  Gomorrbay  sed  reliquiae  saWaB 
Oent  ex  oobis.  Hinc  Isaia?  dicit  :  «  Nisi  Dominua 
exercituum  reliquisset  nobis  semen,  quasi  Sodoma 
fuiasemuSyet  qua8iGomorrhasimiiesessemu8»(/5a. 
]),  et  est  sensua  :  Nisi  Dominus  prsBordinasset,  ut 
reiiquie  salvaB  fiant  ex  nobis,  et  omnis  Israel 
salvus  ait^  cum  plenitudo  gentium  8ubintraverit,ita 
tota  gens  noslra  consumpta  fuisset  absque  ullis  re- 
liquiis,  aicut  Sodoroiffi  omnes  igoe  et  sulphure  sunt 
ooDSumpti,  excepto  Lot,  qui  non  erat  ex  iliis  {Bom. 
xi;G^?iei.  xix).  Quodapud  septuaginta  Inlerpretes 
italegitur, «  in  medioduorumanimaliumcognoBce- 
ti8,  >>  DOD  praeterire  libet,maxime,quia  in  ccetu  sive 
iDCODveDtuEcclesiaeusitalum  est.  Simplex  quidem 
ioterpretatio  et  opinatio  vulgi,  ait  B.  Hieronymus, 
de  Salvatore  intelIigit,quod  inter  duoslatronescru. 
cifixus,  agnilus  sit.  Qui  autem  melius  hoc  dicunt» 
qui  in  prima  Ecclesia,  qu»  de  circumcisione  fuit  et 
de  praeputio  congregata,  duobus  populis  se  hinciode 
oingeDtibas,  iotellectus  sit  Salvator,  et  creditus. 
SuDtqui  duoaoimalia,  duo  inlelligaDtTestameDta, 
Novum  et  Velus  quse  vere  aaimantia8unt,atque  vi- 
talia,  quae  spirent,  et  in  quorum  medio  Dominus 
cogDOScatur.  Sequitur  :  «  Deu8  ab  austro  veoiet,  et 
saDctusde  monte  Pbaran.  »  Semper  hactenus  admi- 
raodo  exclamaverat,  nunc  rem  ipsam  latius  eloqui 
incipit,  super  cujus  magnitudine  attonitus,  excla- 
roationem  prsemiserat.  Detu,  inquit,  veniet,et  san- 
ctu8  veniet.  Unde  veniet  ?  «  Ab  austro  de  monte  Pha- 
ran.  »  Quod  de  Cbrislo  Dei  Filio  scimus  vel  credi- 
rou8,  propter  quod  et  loquimur,  libeoter  in  istis 
prophets  verbis  intelligimus,  quia  a  Deo  exivit,  et 
in  buDC  mundum  vcDit,  homo  factus,  secuodum 
operationem  Spiritus  sancti.  Spiritus  enim  san- 
ctu8,  sicut  iu  multis  Scripturarum  locis,  ita  et 
hic  recte  per  austrom  inteliigitur,  quia  ventus 
esl  calidos,  et  regioi.e  calida  aquiloni  apposi- 
tu8,  quo  signiflcari  solel  spiritua  malignus  Spiri- 
tui  aaocto  contrarius.  Ipsa  autem  Dei  Patris  per- 
Boua  %77  per  montem  Pharan,  aive  secundum 
Septuaginta  interpretes,  permontem  umbrosum  et 
coudeDSum  coogrue  sigoincatur,  ^uta videlicet « io- 
coixipreheD8ibilia  suot  judicia  ejus.etjnvestigabiles 
vie  eja8,et  immensa  est  altitudo  divitiarum  sapieD» 
ti»  etscieDtiae  Dei»  (Rom,  xi),  quod  ioDuit,  ut  supra 
diximas,  titulus  ipse,  oratio  Abacuc  prophetae  pro 
igDoralioDibus.  Porro  Deus  et  saoclus  ipse  ^st 
Chriatua  Dei  Filius,  utique  Deus  verus,  bomo  sao- 
ctu8y  Dequaquam  io  iDiqultatibu8C0Dceptu8,et  qui 
peccatum  dod  fecil,  «  oec  inventus  est  dolus  in  ore 
eja8»(/<a.  uii).  Isteigitur,  inquit,  abaustro  veniet, 
id  est  ut  veniat  iste,  hoc  Spiritus  eanctus  efficiet. 
Nam  propter  charitatem  suam  magoam  veDiet,pro- 
pterobaritatemtfuam  magoammitieteumDeus  Pater 
(/  Petr.  xii).  Cbaritas  autem  Patris  mittentis,  et  Filii 
qui  misEas  est,quid  est  aliud  oisi  Spiritus  Baoctus  ? 
Ergo  a  Spirita  BaDcto  veoiet^  id  est  ut  veniat,  sicut 


Ajamdiximus,  Spiritas  sanctus  efficiet,  et  Spirilus 
9anctieritoperatio,quod  eum  virgo  incorruptaconci- 
piet  verum  Deum,verumque  hominem  puriet.SecuD- 
dumtresistas^UDiusverseetsummaedeitatispersooas, 
tribusdistinctionibuscaDticumhocpropheticumsub* 
distinguit.DistiDctionumearumdemsignumestsem- 
per,quodHebraice«e/a,etaGr8eci8tran8iatoribu8iD- 
terpretatum  est  Uiapsalmay  de  quo  sciendum,  quod 
Donoisi  io  psalterio,  et  io  praesenti  loco  sit  positum  : 
c  Etputo,Rit  Beatus  Hieronymus,musici  cujusdam 
aoniessesignaculumautcerte  perpetuitatem  eorum 
qu8eprsdiota8untjudicari,etubicunque8eIa,hoce8t 
diapsalmasive  8emperappoDitur,ibisciamu8Don  tao- 
tum  ad  praeseos  tempu8,verum  ad  fleteroum  vel  quae 
sequantur  vel  quse  praecesserunt  pertinere.  »  Prima 

n  distinctioabhoc  ver8uincipit:«Operuitc(Blo8gloria 
ejus.t  Secunda  :  «  Fiuviosscindeus  terrae. »  Tertia  : 
«  Malediiisli  sceptriaejus. »  Et  prima  quidem  distinc- 
tiospectat  ad  Deum  DeiFilium,de  quo  dixerat  Deus, 
ab  austro  veniet ;  ufkmcornua^  ioquit,  «  io  maoibuB 
ejus ;  ibi  abscooditaestfortitudo  eju8, » etc  SecQoda 
diatioctioDe  maDifeatum  esl  quod  alii  persoose  lo- 
quatur:  oam  egressuseSj  ioquit, «  io  salutem  populi 
tui,  io  salutem  cum  Gbristo  ;  •  elilla  persona  recte 
iDtelligitur  Spiritus  saoctus,  quem  peraustrum  si- 
gDificari  accipimus,  qui  visibilia  prseseotia  suae  si- 
goa  prsebuit,egredieos  cum  Ghristo  suo  io  salutem 
populi  8ui,  quod  suo  loco  plaoius  diceodum  erit. 
Tertia  distioctiooe  alia  persooa  est  cui  loquitur, 
«  maledixisti  sceptris  eju8.»Po8tmodum  diceos :  «Ego 

^  autemin  Domino  gaudebo,et  exsultabo  in  Deo  Jesu 

^  meo, »  et  illam  persooam  cui  loquen8,hoc de  Domiuo 
Jesu  suo  ooofitetur,  partem  gratanter  accipimua. 
Nuncipsamdictorum  seriem  persequamur.  Operuit 
«ccbIos  gloriaejus,et  laudis  ejusplenaeslterra. » Sic 
loquitur.  Uaec  et  caelera  quae  sequuntur,  tanquam 
timorplenus,  et  alio  auditu  in  interiorehomineat- 
toDilU8,qu6m  praemisit :  Domine^  inquiens,  «  audivi 
anditionem  tuam  et  timui.»Dixerat : «  Deus  ab  austro 
veniet,  et  sanclus  de  monte  Pharan, »  sive  de  monlo 
umbroso  et  condenso.Jam  quasi  quaereres  quasi  vel 
quantus  Deu8,quantaB  sanctitatis  sanctua  ?  Operuitp 
ait,«coelo8gloria  ejus^etlaudisejus  plena  est  terra. » 
Gum  dicit, «  operuit  cobIos  gloria  eju8,»quid  nisi  ho^ 
intimarevultquodaeque  umbrosus  elcondeDsas  sit. 
utip8emoD8,  id  eat^  ipse  Pater  dequo  veoitidem 

D  Deus? Deoique valde umbrosum etcoodensum^valde 
incomprehensibilem  illum  esse  testatur,  cum  dicit, 
operuit  ccelos  gloria  ejus^  quod  idem  esl  ac  si  dicat : 
iDCompreheDsibiiisestdivinitas  ejus,  etiam  coelis, 
id  est  cunctis  spiritibus  angelicis.  Tantus  tamque 
gloriosus  el  iste  Deus.  Quam  sanctus  lil  si  quaeras, 
et  laudis  ejus,  ait,  plena  est  terra.  Pulchre  dislioguit 
gloriam  Dei,  laudem  Dei.  Nam  inde  gloriosus,  quia 
Deus ;  iode  laudabilis,  quia  sanctus.  Et  sicut  gloria 
divioitatis  ejus  cmlo8,ut  jam  dictum  est,  operuit, 
ita  laude  saoctitatis,  laude  saoctae  bumaoitatisejus 
terrapleoa  est.Nec  coBli,id  est  aogeli,  gloriam  divl- 
Dae  claritatia  ejus  ad  fioem  perspicere  po88UDt,Dec 


681  RDPERTI  ABBAS  TUrriBNSIS  *^2 

homines  in  terra  sanclilatem  et  humilitalem  huma-  A  abscondita  esffortitudoejus.  Ait  enim  :  «  Antefadem 


nitatis  eju8,quantum  est  dignum,laudare  sufTiciunt. 
Non  habel  finem  Deus  magnus  et  excelsu8,non  ha* 
bet  ffistimationem  Deus  homo  factus  sanctuset  bo- 
nus.  Quid  ergo,  si  gloria  ejus  coelos  operuit?Unde 
cognoscetur,  sicst  umbrosus  atque  condensus.  Ait : 
«  Splendorejusutluxerit.  »  Acsidicat:  Non  itaest 
umbrosus  et  condensus  ut  non  possil  videri ;  non 
ita  est  incomprehensibilis  ut  non  possit  agnosci. 
Splendebit  enim, «  etsplendor  ejus  ut  lux  erity»id  est 
creaturam  satis  iiluminabit.  Ilabet  quidem  lucem 
inacce8sibilem,sed  tolerabilemnovit  emilteresplen- 
dorem.  In  ipsum  lacis  profundum  accedere  vel  pe- 
netrare  creatura  non  potest,  sed  ad  creataram  lux 
ipsa  lemperativosplendore  procedere  potest.  Splen- 


eju8ibitfT)or8,etcgredieturdiabolu8antepedeseju8.» 
Quid  enim  est  hoc  nisi  acsi  diceret,  illo  quasi  bamo 
Leviathan  »18  capietur.  Sicut  enim  piscia  hamo 
captus  ante  pedcs  capientis  hamuraque  trahentis  de 
flumine  sive  de  mari  egredietur,  ita  «  diabolus  cgre- 
dietur, »  ait,  ante  pedes  ejus.hof^  est  veniet  in  potesta- 
tem  ejus,  «  et  foras  idem  princeps  mundi  cjicietur  » 
{Joan.  xii).  Duo  dixit,  «  ante  faciem  ejus  ibit  mora.et 
egredietur  diabolus  ante  pedes  ejus,»  et  haBC  sunt  qu« 
nos  credimus  et  loquimur,  et  credentes  speramus ; 
quia  ante  conspectum  ejus  mors  fugit.  Resurrcxit 
enim,et  nobis  resurrectionis  gloriam  donavit,  dia- 
bolumqueauctorem  peccati  etmortis  ad  pr«dicatio- 
nem  Evangelii  sui  fecit  foras  egredi  ot  anie  pcdes, 


duit  gloria  ejus  ipsis  cobUs  quos  operuit,  et  terr»  «  id  est  ante  praedicatoressuosconculcari.Sequitor : 
8plenduit,ubihomofactus,  homines  latuit.  Splen-      «stetitetmensuseslterram.AspexitetdisBolvitgen- 

tes,  el  coniriti  sunt  montes  sapculi.  Incurvati  sunt 


dor  ejus mirabilium  est  operum  efTectuSjin ccelo et in 
terramirabiliafecit,  etquotiesmirabiliafecit,  toties 
8plendorememi8it,ethujusmodi8plendoreju8,utlux 
est  et  ut  lux  erit,  quia  creaturam  suam  angelicam  si  ve 
hamanamadcognoscendumseipsumsufficienterillu- 
minaletiliuminabit.  Quid  tandem  umbrosius,  quid 
condensiuseoquod£equitur:Comtta,tnmam6u<ef;ui. 
IbiabsconditaestlortitudoejuslCornvieLndLmqueyQxW' 
ladicit,ettropffia  crucis,  cujusbrachiisconflxffifue- 
rant  manus  ejas.  cGumenim  in  forma  Dei  esset^non 
rapinam  arbitratus  est,  esse  ee  sequalem  Deo,  sed 
semetipsum  exinanivit  formam  servi  accipien8,factU8 
obediensPatri  u8queadmorlem,mortemautem  cru- 
cis»(P/it7tp.  ii).  Incruce  ergopaulisperabscondita 


colles  mundi  ab  itineribusaBternitalisejus.  »Ipsequi 
incruce  mortuus  fuit,ubi«  abscondila  erat  fortitudo 
ejus,»resurgensamortuiB,nlmirum  jam  non  abscon- 
ditavel  abscoodenda,  sed  deinccps  manifesta  forti- 
tudine  stetit,  subauditur,  a  dextris  virtutis  Dei,ad 
expugnandas  reliquias  peccati,ad  debellandos  hostes 
Evangelii  sui.  Nam  ecce  video  coelos  apertos^  ait  Stc- 
phanus  protoraartyr,  «  et  Filium  hominis  stautem  a 
dextris  virtutis  Dei  » (Act,  v).  Et  Isaias  jamdudum 
fuerat  praelocutus:  «Siatadjudicandum  Dominu8,ct 
stat  ad  j udicandos  populos  » (/5a .  iii) .  Sff «/ ergo «  Do- 

minus  fortis  et  potens,  Dominus  potensin  pr«lio» 
{Psal.  xxiii),  diabolum  victum  habens  antc  pedes 


eBtfortitudoejus,quandodiccbaladPatrem:«Tri8ti8  ^  suos.  •  Et  mensusestterram.»Quomodom«i*i«e»<, 

nisi  tanquam  judex  vivorum  et  mortuorum?  Nempc 
quod  de  David  scriptum  fuerat,«quia  percussit  Phi- 
listiim,et  percussit  Moab,etmensu8  estfuniculoco- 
ffiquans  ierr»,measusestautemduos,unumad  occi- 
deodum  et  unum  ad  vivificandum » {llBeg,  vni) ; hoc 
de  isto  a  manu  forti  venerabilitcr  esl  senticndum, 
quia  mensus  est  terram,  mcnsus  duos  funiculos, 
unum  funiculummisericordi»  et  unum  funiculum 
judicii  ;  funiculum  misericordiae  ad  vivificandum, 
funiculumjudiciiadoccidendum.  Ita  melicndotcp- 
ram  aspexitgentes,  miseratus  est  gentcs,  funiculum 
misericordiae  ad  vivificandum  mcnsus  est  supcr 
gentes.  Porro  judicii  funiculum  ad  occidcndum 
mensus  cstsupcr  Judifos,  ulexcfficati«  caderentin 


est  anima  mea  usque  ad  mortem  » {Maith.  xxvi) ;  et : 
«Pater,sipo8sibilcest,tran8eatamecalixiste»(t6td.), 
et  in  ipsa  cruce :  «  Pater,  in  manue  tuas  commendo 
spiritum  meum  i  {Luc,  xxiii).  Quid  tam  utiibrosum, 
tam  condensum  PNamnof,  inquit  Apostolus, «  pra- 
dicamusJesumChristumorucifixum.Judaeisquidem 
Bcandalum,  gentibus  autem  stultitiam  »  (/  Cor.  i). 
Quomodo  autem  vcl  ad  quid « ibi sbscondita  est  forti- 
tudo  ejus?  »  Nimirumsicutincarncabsconditurha- 
mu8,id  est  ferri  aculeus,  ad  hoo  ut  piscis  capiatur. 
Nam  hoc  est  quod  de  Behemot  sivc  Leviatban  ad 
B.  Job  Dominusloquitur:  «  An  extraberepoterisLc- 
viathanharao»?(/o6xL.).Subauditurutego.Proinde 
cum  dicit,  cornua  in  manibus  ejus^  non  id  solum  nos 


attenderc  vult  quodcornibuB  sivebrachiis  patibuli  D  oregladii,etcaptividucerenturinorane8gente8»(Li«c. 

xxi).Idip8um  quoddicimusdcaspectu  misericordiaB 

quo  aspexit  gentes,  pulchre  innuithoc  dictum,  «  ct 
digsolvitgente8,»et!quod8ubjungit,  t  et  conlritisunt 
montes  saeculi  et  incurvati  suntcollesmnndi. »  Quid 
enim  est  dissolvit,  nisi  ad  pflenitcntiam  emollivit  ? 
Econtra  de  impio  dicitur,  quia  «  cor  ejus  induravit » 
{Joan.  xii).Et  quid  est,';^  contriti  sunt  montes  saeculi 
etincurvatisuntcollesmundijwnisi  ad  poBnitentiam 
contrigtati  sunt  principes  swculi,  majoresqui  intel- 
liguntur  per  montes,  ct  minores  qui  signific&ntur 
per  collcs  ?  «  Commotaest  ct  contremuil  terra, »  ait 
Psalmista^  «  etfundamenta  montium  conturbata  ct 


confixs  fuerint  manus  ejus,  alioquin  magis  propric 
dixisset,  raanus  ejus  in  cornibus  ;  sicutnon  sic  di- 
cere  solemus,  cruxinChri8to,sedGhristum  incruce 
flxus,  hoc  magis  non  perpendere  vult  quod  propter 
confixionem  qua  cruci  confixus  vel  in  cruceexalta- 
tus  est,  omnis  potestas  sive  omne  regnum  quod  per 
cornu  significari  solet,datum  est  in  manibussive  in 
manu  cjus,  sicut  ipsc  prsedixerat :  •  Si  exaltatus  fue- 
ro  aterra,  »  omnia  traham  ad  meipsum  (Joan.  xii),ct 
sicut  ail  postea  :  «  Data  est  mihi  omnis  potestas  in 
cmloetin  terra  i  Matth,  xxviii).  Ipsc  propheta  pro- 
tlnus  enuntiat  quid  eventurum  csset  inde,quod  ibi 


633 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  HABAC.  LIB.  IH. 


634 


oouimola  suntiquoniam  iratus  est  eis  »  (Psal.  xvn). 
Bonacontritio,qu8e  flt  ab  iticeribus  deternitatissjus: 
nam  hoc  est «  contritum  et  humiliatum,  »  quod  non 
despicit  Deus  (Psa/. L),hoc  totum  fuit  vel  est  metiri 
funiculum  unum,funiculum  misericordiffi  ad  vivifi- 
candum.  Porro  quod  continuo  scquHur  :  «  Pro  ini- 
quitatc  vidi  tentoria  iEthiopia»,  turbabunturipelles 
terr®  Madian.»  Mensio  eslfuniculialteriu8,funicuU 
judicii  ad  occidendum.Nam  de  illo  ^thiope  bic  ser- 
mo  est,quinon  mutabitjpellem  suam,et  de  illo  Ma- 
dian,qui  semper  et  perlinaciter  declioantjudicium, 
secundum  hoc  ipsum  nomen  qaod  estlfadian  (Jer. 
xiii).Madian  quippe  interpretatur  c  declinans  judi- 
cium,»  et  significat  eos  qui  non  credunl  futarum  ju- 
dicinm.Igitur  ipse  qui  «  aspexit  et  dissolvit  gentes  » 
aspectu  misericordisejpse  c  pro  iniquitatc  vidit,»  id 
est  iniquilatem  judicavitomnem  incredu]um,c  om- 
Demanimamhominisincreduli  etmalum  operantis, 
Judsi  primum  et  GvtEci  » (Aom.ii).Siquidem  laber- 
naculum  iEthiopifle  est  omnis  anima  Judaei  malum 
operantis,poliu8  quam  tahernaculum  Libani,id  cst 
templum  ipsumde  cujuscandore  sive  religioneso- 
lebat  gIoriari,et  dicere :«  Templum  Domini,templum 
Domini,templum  Domini  est  »  (Jer,  vii).Verum  di- 
rere  licet,  quia  cx  quo  Salvatore  cruciflxo  tencbrae 
circa  meridiem  factse  sunt,et  secundum  illud  prse- 
sagium,  «  cscitas  contigit  in  Israel  »  {Hom.  xi),  et 
obscurati  sunt  ocuH  eorum,  et  ipsum  templum,  et 
omniasacra  Judaeorum.tabernaculaiElbiopiae  facta 
sunt.Sicut  enim  i^thiopes  ex  vicinosplendidi  solis 
calore  dcnigrati  sunt,ita  Judsei  miro  modo  de  prae- 
sentia  Salvatoris  per  invidiam  suam  deteriores  facti 
8unt,et  perodium  lucisobscuratisuntoculi  eorum. 
Igitur  c  pro  iniquilate  vidit  tentoria  iEtbiopioe,»  id 
estyveram  et  consummatam  iniquitatem,  judicavit 
atque  damnavit  cunctaquae  priussibimetbabitacula 
faerant,  festa  vel  csremonias  religionis  Judaicse. 
Denique  •  turbabuntur » ,ait,«  pelles  terrae  Madian.» 
Et  Iste  et  alius  propbeta,  videlicet  Isaias,  qui  cum 
dixi88et,«  jugum  enim  onerisejus,etvirgam  humeri 
eju8,et  sceptrum  exacloris  ejus  superasti  M(/5at.ix), 
btatim  addidit,  «  sicul  in  die  Madian  »  (ibid.)^  ad 
illum  no8  mittunt  sacrse  historise  locum,ubi  Gedeon 
dux  l3rael,roiro  modo  tnrbavit  castra  Madian.Om- 
nis  Madian  et  Amalech,et  orientalea  populi  congre- 
gati  fuerant  simul,  et  Gedeon  quaesierat  signum  in 
vellere,8cire  volens  si  salvum  facerel  Dominus  per 
manam  ejus  l8raelem,8icut  locutus  esl.  Divisitque 
trecentos  viro8,quos  de  omni  Israel  secum  retinue- 
ral,in  tres  parte8,et  dedit  tubas  in  manibus  eorum, 
lagenasque  vacua8,ac  lampadas  in  medio  lagenarum. 
«  Cumque  omnes,»  Becundumducisedictum  atque 
exemplum,c  pergyrum  castrorumin  tribus  perso- 
narent  loci8,et  hydrias  confregissentytenuerunt  si- 
nlatrisroanibuslampadasetdextrissonantestubas, 
clamaverunt :  Qladius  Domini  et  Gedeonis.  Omnia 
itaqaecastraturbatasuntyetfugientesmutuaseca- 
de  truncabant»  (iu^i.vii).  Secundum  illius  rei  geste 
similitadinem  iurbabuntw\  ait,pe//ei  terrx  Madian^ 


A.  id  est  omnia  sacra  vel  secreta  gentiliam  declinan- 
tium  judicium,non  credentium  futurum  esse  judi- 
cium.QuodOedeon  Christi  pcrtulerit  lypum  secun- 
dum  sui  nominis  interpretationem,G6deon  namque 
interpretatur«  circuions  uterum,»  et  quod  viriejuB 
trecenti  martyres  Christi  significavcrint,  certantes 
atque  morientes  pro  fide  sanctae  Trinitatis,et  quod 
coofractio  bydriarum  mortes  fragilium  corporum, 
fulgurautcmlampadarumgratiamsignificavcritmi- 
raculorum,qufle  postmartynim  csdessplenduerunt, 
unde  superata  atque  confusa  sunl  cuncta  fanatica 
gentilium,  sancti  Patres  latius  tractaverunt,  que 
quoniam  suis  in  locis  inveniuntur,  hic  non  praes- 
cribimus  vitantes  legentis  fastidium.Igitur  «  turba- 
buntur,»  ail,«  pelles  terre  Madian,»  id  estvanitates 

n  etinsaniffi  falsse  illorum,qui  noncredent  Becundum 
Evangelii  praedicationem  futurum  e8sejudicium,8a- 
perabuntur  atque  destruentur  per  mira  et  inaudita 
prffilla  martyrum  sua  corpora  ad  supplicia  traden- 
tium  et  moriendo  vincentium.Sequitur :  «  Nunquid 
in  fluminibus  iratus  e8,Domine,  aut  in  fluminibus 
furor  tuu8,vel  in  mari  indignatio  tua?»  HujuBmodi 
interrogationes  interdum  facere  potuerunt  etcaeteri 
prophetse  ct  fecerant,excepto  quod  iste  cum  majori 
inlerrogatadmiratione.Bxempli  gratia :  Ubi  Daniel 
vidit  in  visione  quod  «  quatuor  venti  coeli  pugoa- 
bant  in  mari  rubro,  et  quatuor  bestie  grandes  as- 
cendebant  de  mari  diversae  inter  se ;  et  deinde 
tbroni  positi  sunl,et  Antiquus  dierura  sedit»  979 
(Dan.  vn)  et  interfecta  est  Judicio  ejus  bestia  illa 
magna,aliarum  quoque  bestiarum  potestas  ablata, 

G  admirari  poterat  ipse  Daniel,et  eodem  modo  inter- 
rogare.Nunquid  in  leonibus  iratua  69,  Domine,  aut 
pardis  aut  ursiB  furor  tuus,  et  in  ventis  alque  ia 
mari  indignatio  tua?  Nunquid  de  talibus  tibi  est 
cura,ut  propter  haec  injudicio  sedeas?  Et  ratione 
ipsa  respondente,  non  consequebatur  ut  per  illae 
imagincB  significarentur  quaedam  alia  majora,qufl9 
Bcire  volens  ille,  •  accessi,»  inquit,  «  ad  unuro  de 
as8islentibus,et  veritatem  quaerebam  ab  eo  de  om- 
nibus  bis  » (i6tti.)8imili  modo  etZacbariaBdemultis 
quaerit,eldicit:«Quid8unth8ec,Dominemi?»(Zar/i.i.) 
Iste  autem  magis  attonituB  et  mcgori  admiratione 
citatus,  videbat  enim  et  audiebat  aure  vel  oculo 
prophetali  unde  timeret,sicut  prffimisit,  «  Domine, 
audivi  auditionem  tuam,et  timui,»  interrogatet  di- 

D  cit :  c  Nunquid  in  fluminibus  iratus  e8,i)oroine,aut 
in  fluminibuB  furor  tuus,  vel  in  mari  indignatio 
tua?»  Et  sine  dubio  rcBponsum  est  ei,  nonnullam 
quippe  iramelementa  inanimatameruerunt,et  sicut 
Danieli  (Dan.ii),  sicut  Zaoharie  interrogantibue,  ita 
et  huic  dictum  eat,  quid  essenl  vel  quid  significa- 
rent  ea  qus  videbantur.Nulla  tamen  ita  expositum 
est  aliquod  ejusmodi  mysterium,  ut  concederetur 
ei  scribere  manifeste  ad  intelligendum,imo  aio  prae- 
cii>iebatar  :  Tu  autem  claude  8ermones,et  signa  li- 
brum  usquoad  tempusstatutum.Quid  iste  videritut 
diceret: «  Nuaquidinfluminibasiratue  eB,Domine,» 
etc.Seqaentia  manifeBtioB  sonant^cum  dicit: «  Vide- 


635 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


636 


rant  te  >  aque  Deus,  c  et  dolueruDt  mootes,  gurges  A  tuas,  sed  quadrigae  tu»  qualuor  fivangelia  tua,8ive 


aquarumtran9iit,deditab3r8su8vocem8uam,»etc.Ita- 
que  sicut  in  legalibus  dictis:  Non  alligabis  os  bovi  tri  - 
turanti  (Deu/.xxv),cum  audimus  Apostolum  dicen- 
tem  :  Nunquid  de  bobus  cura  est  Deo  (/  Cor,  ix), 
scimua  respondere :  Non^sed  de}pr«dicatoribu8  boc 
dixit  lex  spiritualis.Ita  in  his  visionibus  propheti- 
ci8,dum  dicit : «  Nunquid  in  fluminibus  iratuses,  Do- 
mine,  n  ipse  videns,  sive  propheta,  et  nos  videntis 
sensumhabere  cupientes^responderesciamus:  Non^ 
et  8ub  nominibus  montium  atque  coliium,  equo- 
rum  atque  quadrigarum,  fluminum  siveaquarum, 
sagittarum  fulgentium,  et  fulgurantis  hast»,  cste- 
rarumque  rcrum,dequibus9eque  ut  de  bobuscura 
Deo  non  est,  res  illas  intelligamus,  de  quibus  Deo 


fivangelii  tui  quatuor  sunl  sacramenta^  per  totum 
mundam  currentia,  scilicet  incarnatio  tua,  passio 
tua,  resurrectio  tua,  ascensio  tua,  qu«  sine  dubio 
sunt  salvatio  nostra,  quorum  sine  fide  nulla  esl 
salvalio  nostra.  Gum  istis  equis  et  quadrigis  tuis, 
susciianSyRii^n  suscitabis  arcum  tuum  ,»ide8t  praedi- 
cans  praedicabis  futurum  judicium  tuum  te,  ad  ju- 
dicandum  vivoset  mortuos,  venturum  quemadmo- 
dum  illi  testes  resurrectionis  et  ascensionis  tuc  te 
viderunteuntemin  coelum.  Illad  namque  predicare 
judicium  quodammodo  lale  est,  ul  si  quis  intendat 
arcum  suum,  quia  sicut  arcus  de  longe  terit,ita  de 
longinquo  venit  dies  judicii,  ita  ut,  antequam  feriat, 
pr8evideriQonpo8sit.«Suscitabi8JuramentatribubQ8 


sine  dubio  cura  est,flumina  illa  nobia  inintellectu  g  qusB  locutuses.  »  Quaesunt  ilIaJuramenta?Duobu8 


8int,iIle,quorum  voces  auditae  sunt,  vel  audire  po- 
tuerunt  aqus  illae  et  mareillud,et  flumina,de  qui- 
bus  in  psalmoscriptum  esl :  «  Elevaveruntflumina^ 
Domine,elevaverunt  flumina  vocem  suam.filevave- 
runtfluminafluctussuosavoceaqaarummultarum. 
Mi  rabiles  elationes  maris^mirabilis  in  allis  Dominus» 
{PsaL  xciii).  Fluniina  enim  qu»  elevaverunt  vocem 
8uam,8acra  catbolice  fide^  dogmata  sunt,  Domino 
dicente:  «  Quicreditin  me,sicutdicitScriptara,flu- 
mina  de  venlre  ejusfluent  aquse  vive  »  {Joan,  vii). 
Porrofluminaaiia,flumiQacoQtraria,quaBielevave- 
runtfluctuBsuosa  vocibus  aquarum  multarum»,illa 
suQt,  de  quibus  gloriatur  draco  magnus,  ut  apud 
Ezecbielem  Domiuusloquitur:  «  Ecce  ego  ad  te,Pha- 


quidem  hominibus  juramenta  locutus  es,  scilicet 
Abrahaeet  David,dicen8  Abrhaae:  «  Permometipsum 
juravi.quiafecistiremhano*  {Genes,  xxii).  Et jurans 
David,8icutScripturadiclt:«  JuravitDominusDavid 
veritatem  » (PsaL  cxxxi).  Verumtamen  et  omnia  di- 
cta  tua,  propter  flrmam  et  insolubilem  veritatem 
dici  possuntjuramenta.  Tu  esenim  ille  Angelus  de 
quoin  Apocalypsi  scriptum  est :  «  Et  Angelus  quem 
vidisupramarestantem^IevavitmanumsuaminocBlo, 
et  juravit  per  viventem  in  saecula  scculorum,  qui 
oreavit  ccelum,  et  ea  quae  in  eo  suQl,et  terram,etea 
quffl  in  ea  8unt,et  mare,  et  ea  quse  in  eo  8unt,quia 
tempus  ampliusnonerit»(i4;)or.x),etc.  Quodcunque 
locutus  es,  tam  flrma  tamque  vera  8unt,ao  si  jnra- 


rao  rex  ^gypti,  draco  magne,  qui  cubas  in  medio  p  veris  per  temetipsum,  sive  per  beatam  Trinitatem 


fluroinum  tuorum,etdicis:Meu8e8t  fiuviu^ »{Ezech, 
xxix),  popoli  mei  sunt,  inquieti  et  impetuosi,  qui 
elevaveruntfluctus  8Uos,fluctu8  persecutionis  atque 
seditionum  a  vocibus  aquarum  multarum,  id  est 
proptervocesChristidiscipulorumhabentiumabuno 
dantiam  coelestium  gratiarum.  Illud  mare  tolus 
mundus  est,  mundus  impiorum  et  incredulorum, 
cujus  tanquam  raaris  elationes  mirabiles  fuerunt, 
mirabilis  autem  in  altis  Dominus,qui  eUtiones  illas 
compescuit.Qualiacunque  vocabula  sint,tam  in  bis, 
quam  in  cseteris,  qu(e  sequuntur,illa8  debemus  in- 
telligere  res»  quibus  Dominum  summe  sapientem» 
et  summe  justum  irasci  vel  indignari  a  rationenon 
discordet.Sequitur: « Quiascondissuperequostuos, 
etquadrigae  tua  salvatio.Suscitanssuscitabisarcum 


viventem  in  sscula  sfficulorum.  c  Coelum  et  terra 
transibuntjVerbaautemmeanon  » transibunt(lfaf(A. 
xxiv).  Ascendendo  super  equos  et  quadrigas  tuas, 
et  suscitando  aroum  tuum  implebis  omnia,que  lan- 
quam  juramentalocutos  es,  quorum  flnis  erit,dare 
tribubus  tuis  terram  veraciter  fluentem  lac  et  mel. 
Semper,  Jam  supradictum  est,  quod  aversiculo  illo, 
ff  Deus  ab  austro  veniet,  el  sanctus  de  mon  te  Pharan ,  •> 
8ive«  umbrosoetcondenso  •  quosanctamjintelligimus 
Trinitatem,  trina  distinctione  distinctum  ait  boo 
canticum,  et  singularum  distinctiooumsignum  sit, 
semper  pro  quo  in  Grseco  diapsalma,  el  in  Rebraico 
sela  scriptum  est,  et  ubicunque  apponitur  ibi,vel 
quffi  sequantur,  vel  qu»  prfficesserint,non  tantum 
ad  praesens  lempus  pertinere  sciamus.  Ea  que  Jam 


luum,juramentatribubu8,quffiIocutuse8.»Quia  se-  D  dicta  sunt,  manifestum  est  ad  personam  pertinere 


mel  interrogavil, «  nunquidin  fluminibus  iratus  es, 
Domine?»Etinterrogando,interrogalioni8atquere8- 
poQsionisviam  nobis  aperuit,interrogemu8  etiamde 
his  :  Nunquid  super  equos  quadrupedes,  Domine, 
ascendisti,  aut  ascendee,  et  quadrigis  vectaberis, 
ut  reges  vel  consules  ?  Nunquid  arcum  intende8,et 
sagittarius  fle8,el  scapulas  hominuro  transflges,  et 
perculies  ioter  pulmonem  et  stomachuffl,ant  egre- 
dietur  sagitta  per  carneum  cor  eorum  ?  Et  respon* 
debimus  :  Non.Nam  ascendes  quidem  equos  tuos, 
sed  equi  lui  homines  sunt,  sponte  subeuntes  obe- 
dientiffi  ta»  frenum.   Ascendes  quidem  quadrigas 


Dei,  et  sanoti,  qui  ab  austro  et  de  monte  umbroso, 
et  condenso,  id  est,  a  Spiritu  sancto,  et  a  Patre 
Deo  venturus  erat,  et  nunc  interposilo,  semper, 
quae  sequuntur  ad  personamdicunturSpiritus  san- 
cti,quodmaximeex  illo  Hquet  versiculo  :  «  Egressus 
esin  saIutempopu)itui,insaIutemcumChristotuo.» 
Ait  itaque  «Fluvios  scindens  terrffi,viderunt  teaqus 
etdolueruntMOmonteSygurgesaquarumtransiit.» 
Ne  fluvios  et  aquas,  sive  aquarum  gurgites  bic  in- 
telligamus  vulgariter,  vetuil  nos  interrogatio  pre- 
missa,  dicentis  : « Nunquid  in  fluminibus  iratus  esi 
Domine,  aut  in  fluminibus  furor  tuus,  vel  in  mari 


f    ! 


637 


COMMENT.  1N  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  HABAG.  LIB.  III. 


638 


iDdigDatiotua?»Ergofluviosterrap,  id estyomnes sa-  A  stalimquerarsustemporeprsBterito^tEgressuses, » 


pieutes,  sive  omnes  loquacitates  philosophie  mun- 
danae,  tu  auster  bone,  tu  Spiritus  sapientiflescindesy 
tu  qui  flumen  Dei,  id  est  doctrinam  evangelicam, 
absque  scissura  currere  facies  sequentibus  signis. 
Ad  quid  ilios  fluvios  scindes?Nimirum  ut  minusaut 
nihil  valeant,  per  scissuras  comminuti  atque  atte- 
Duali,  et  transeant  per  eos  calceali.  Nam  hoc  est 
quod  apud  Isaiam  laliter  dictum  esl :  c<  Et  desolabit 
Dominus  lioguam  maris  iEgypti,  et  elevabil  roanum 
suam  super  flumen,  in  fortitudine  spiritus  sui,  et 
percutiet  eum  in  septem  rivis,  ita  ul  transeant  per 
eum  calceati  » (Isa.  xi).  Lingua  namque  maris  iEgy- 
pti,  loquacitas  est  sapientium  saculi.  quaro  Spiri- 
tus  sanctus  slultam  fecit,  quamdum  scissaetcon- 


inquit^u  in  salutem  populi  tui,in  salutem  cum  Ghristo 
tuo,  I»  etc.  Nunquid  casu,  et  absqueuliius  rationis  in- 
tuitu,  ita  in  prophctis  suorum  tempora  verborum 
variare]  consuevit  Spiritus  sanctus  ?  Non  utique 
absque  rationeest,  qu®  si  nobis  non  omnino  patet, 
tamen  inde  persentire  aliquid,  dulce  et  jucundum 
est.  Attcndenti  diligenter  illud  occurrit,  quia  sermo 
propheticus,  ea  quae  quodam  certe  tempore  ventura 
vel  facienda  essenl,  magis  prseteriti  temporis  verbia 
edixit.  Illa  vero,  quaB  fleri  non  desinerent,  omnibus 
diebus  usque  ad  flnem  sieculi,  verbis  futuri  tempo- 
ris  enunliavit.  Siqaidem  ut  praedicatores  suos  in 
muudo  haberet  Dominus,  et  futurum  prsdicaret 
judicium  usque  ad  flnem  ssculi,  nonerat  defulu* 


tra  semetipsam  divisa  est,  facilius  transierunt  per  n  rum,eiidcircoverbi8fu1uritemporisedixit. «  Ascen 


eam,  quicunque  fuerunt  vel  sunt «  calceati  pedes  in 
praeparatione  Evangclii  pacis  » (Ephes.  vi).  Hoc  facto 
videriint  te,  ait,  aqu2B,  et  doluerunt  montes,  id  est, 
cognoveruntle  populi,  etdoluerunt  priDcipe8,aliqui 
dolore  pcBnitentiae,  aliqui  do1orcinvidiaB,etintume- 
scentquidem  populi  multi,quomodointerdum  aqusB 
intumescunt,  sed  tumoris  eorumfiniserit,  boc  est, 
quodnunc  BLii^  gurget  aqmrum  transiit.  Sequitur; 
«  Dedit  abyssus  ?ocem  suam,  allitudo  manus  suas 
levabit.  Sol  et  luna  steteruntin  habitaculo  suo,  in 
luce  sagittarum  tuaru  m  ibu  nt,i  n  splendore  fulguran- 
tis  hastn  tus. »  Ubi  gurges  aquarum,hoc  e8t,omnis 
eorum  impetus,  et  persecutio  transiit,  qui  vexabant 
tunc  populnm  tuum,  tunc  abyssus,  id  est,  inferi 


des  super  equos  tuos  suscitans  suscitabis  arcum 
tuum.»Utautemin  infirmitatepassionis  lateretvir- 
tusdivinitatisejus^certo  quodam  et  brt)vi  temporefu- 
turumerat,  etidcirco  prsterito  tempore  dixit:«  Ibi 
absconditaestfortitudoejus.  »Discretio  hseceadem, 
illicevidentiusapparet,  ibi  de  passione  sua  loquens, 
praeterito  temporeait:  u  Foderunt  manus  meas  etpe- 
des  meos»  (Psal,  xxi),  quod  sed  semel  oportebat  fieri. 
Futuro  autem :  «  Narrabo  nomen  tuum  fratribus 
meiStin  medio  Ecclesiae  laudabo  te  » {ibid.),  quod  flt 
etfiet  usque  in  finem  saeculi.  Quapropter  quod  ait, 
ab  eo,  fluvios  scindes  terra,  repetere  libet,  verum- 
tamen  prius  egressum  illum,  de  quoait : «  Egressus 
esinsalutempopulituiyinsalutemcumGhrislotuo,» 


laudaverunl  te,  tunc  etiam  superi,  id  esl  aogeli  in  p  considerare  ad  rem   prsBentem  nonnihil  attinet. 
plausum]  Buis  manibus  concrepuerunt,  et  viclorem      Egressus  es,  ait,  id  ast  presentie  tuae,  vel  adventus 


veluti  gestu  quodam  ettripudio  elevatarum  manuum 
demonstrant.  Sol  tuus  et  luna,  et  omnis  splendor, 
qui  prius  illuxerat  populo,  el  postea  malorum  pon- 
dere,  et  tenebrarum  horrore  universa  fuerant  coo- 
perta,  receperunt  lumen  suum,  el  pristinum  ha- 
buerunt  fulgorcm.  Sagittas  tuas,  et  fulgurans  basta 
tua,  id  est  plagae  tua  et  eruditio  tua,  lumen  po- 
pulo  tuo  praebuerunt.  Denique  in  luce  sagiltarum 
tuarum,  et  in  splendore  hastae  tuae,  quae  eo8  ad  hoc 
corripuit,  ut  emendaret,  ambulavit  populus  tuus, 
te  limens,  te  diligens,  et  magnam  tui  admirationem 
habens.  Hic  protinus  sequitur : « In  fremitu  conculca- 
bi8terram,in  furoreobstupefaciesgentes.  Egressus 
es  in  aalutem  populi  tui,in8aluiemcumChristotao. 


tui  ad^homines,  signa  visibilia  dedisti,  Deus  invisi- 
bilis.  Ita  egressus  es  cum  Christo  tuo.  Ergo  cui  haec 
dicuntur,  alia  est  persona  quam  ipse  Ghristus.  Nec 
vero  persona  Patris  hic  intelligenda  est,  quia  vide- 
licet  personam  illam  ex  nomine,  nulla  Scripturae 
auctoritas  refert  taliter  apparuisBC  hominibus  ut 
visibilia  praesenliae  suas  sigua  praberet.  Filius  Dei, 
Deus  iDvisibilis,  homo  visibilis  factus  est,  et  cum 
ipso  taliter  egresso,  Spiritus  saDctua  ita  egressus 
est  iD  salutem  populi  sui,  ut  visibile  daret  signum 
adventuB  Bui.  Nam  et  super  ipsum  Ghristamsuum 
de8ceDdiicorporaIispecie,8icutcoIumba  (Matth,  iii). 
Bt  supra  discipulos  Gbristi  sui  apparuil,  lauquam 
ignis,  et  supra  singulos  eorum  eedit  (Actor.  ii).  Ita 


Percussisticaputdedorroimpii.denudastifundamen- ^  egressus  est  in  salutem  populi   sui,  cum  Ghristo 

800,  id  est  ut  salvaret  populum  suum,  cum  Ghristo 
Buo  Salvatore  nostro.  Primo  egressu  visus  est  ad 
aquaa  Jordanis,  ubi  baptizabatur  Gbristus  ejus. 
Pulchre  ergo  ab  aquarum  similitudineincipit  opus 
ejusdem  salutis,  inlaudem  ejus  quiegressus  est  in 
salutem  populi  sui.  Fluviosy  ui,  scindes  terrae^vide- 
runt  te  aquae,  etc.  Verbum  scindere,  satius  eel,  et 
plus  significat,  quam  si  dixisset,  emittes  sive  ape- 
ries.  Uno  namque  hooverbo^etmalorum  desolatio- 
uem  et  boDorum  sigoificat  fluviorum  diffusiouem. 
De  malis  vel  coutrariisjam  supra  positum  estexem- 
plum.  «EtdeBolabitDomiDUBliDgaam  marisiEgypli, 


tum  usque  ad  coll  u  m. »  Proccdere  el  properare  voIhds 
aDimus,  adhuc  ad  ante  jamdicta  revooatur.  Minus 
enim,  qnem  capit  ipse,  sibioietdixiBsevidetur.  Si- 
quidem  de  lempsribus  verborum  tacuit  omuiDO, 
taDquam  casu,  et  absque  ulla  ratioue,  variata  siot 
in  bis  verbis  propbeticis.  Futuro  tempore  prophe- 
ta  dixerat:  Ftuvios  scindes  terne,  et  repente  verbis 
agere  rem  ccepit  prasteriti  teroporis.  «  Viderunt  te  • 
aquaa,  «et  doluerunl  monles,gurgesaquarum  trans- 
iit,  »  et  subinde  iterum  secundura  tcmpusfuturum. 
«  Id  luce,  »  ait,«  BagittarumtuarumibuDt^iafremitu 
coDCQicabiB  terram,  iu  furore  obstupefacieB  gentesy » 


639 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


640 


elelevabiimanumsuam  Buperfluraeninfortitudlne  A  Pexilenim  ille  a    mortuiB,   et  hoc  videns  omnis 


splritus  sui,  et  percutiet  eum  in  septemrivi8,ita  ut 
transeant  pereiim  calceali  » (Isa,  xi).  De  bonis  alibi 
dictumesl,quia(cscissffisunlindesertoaqu8e,  et  tor- 
rentes  in  solitudine,  et  quseerat  arida  in  stagnum, 
el  siliens  in  fontes  aquarum  »  (Isa,  xxxv),  et  mali 
quidem  fluvii  sunl  fluvii  terrae,boni  autem  fluvii  non 
Bunt  ejusdcm  lerrs,  sed  scisss,  id  est  per  divisam 
gratiam  dati  sunt  terrae.  Utrumque  fieri  cceptum  est 
abaquis  Jordanicis,  ab  ipso  egressu,  quo  in  specie 
columbae  Spiritussanctusad  aquas  Jordanis  egres- 
sus  cnm  Christo  suo  in  salutero  populi  sui.  Exinde 
namque  coepit  JesusChristuseispriedicarepublica 
prosdicalione,  et  in  digito  Deidaemoniaejicere.  Ta* 
liter  egressum  viderunt  te,  inquit,  aquae,  et  dolue- 


multitudo  CGeIorum,p]ena  felici  admiratioce  plau- 
sum  fecit,et  tripudiando  exsullavil.Nec  mora,  deia* 
de  sol  et  luna  steterunt  in  habitaculo  suo,nam  tuus 
idem  Cbristus  ascendit  in  coBlum,  et  stetit,  vel  se- 
dit  a  dextris  virtutis  Dei,  et  Ecclesia  ejuB  sublata 
de  inferis,  ipsa  quoque  a  dextris  stetit,  sicut  psal- 
mus  praedixit :  Astitil  regina  a  dextris  tuis  {Psal. 
XLiv).  Exinde  coepil  fieri,  et  fit,  et  fiet  usque  ad 
consummationemsaeculijidquodprotinusBeqaitur: 
Temporibus  mutatis,  id  est  facto  transitu  de;tem- 
pore  pr8eterito,ad  verbateraporis  futuri. « In  luce  sa- 
gittarum  tuarum  ibunt,in  splendorefulgurantisha- 
stae  tuae.in  fremitu  oonculcabis  terram ,  in  furore  ob- 
stupefacies  gentes. » Illuminati  namquesunt  aposto- 


runt  montes,  id  est  cogno?erunt  te  populi,  et  invi-  ^  li,  et  praedicando  emittere  cceperunt  lacida  verba 


dorunt  principes.  Nam  turbse  equidem  admiraban- 
tur,  Pharisaei  autem  dicebant :  «  In  Beelzebubprin- 
cipe  daemoniorum  ejicit  dsemonia  »  (Matth,  ix).  Vi- 
derunt,  inquam,  te  aquae,  et  doluerunt  montes, 
Ml  quia  exierunt  Ghristo  tuo  obviam  turbaecum 
ramis  palmarum,  pium  bosanna  conclamantes,  et 
inviderunt  principes  sacerdotum,  roortem  iili  ma- 
chinanles  (Matth.  xxi).  «  Videtis,  quia  uihil  profici- 
mus?Eccemundustotu8posteum  abiit  »(/oafi.  xii). 
Detalium  quolibet  in  psalmo  diclum  est:<(  Guncepit 
dolorem  et  peperit iniquitatem  ■  (Psat,  vii), et montes 
pariter  viderunt  te,  quod  scilicet  tu  cum  illo  Christo 
tuo  esses,  el  quod  ille  non  in  Beelzebub  (Luc.  xi), 
sed  in  te,  multa  sigoafaceret,sedaquae  etviderunt 
te,  et  laudaverunt,  montes  autem  videruntetinvi- 


veritatis.Ilia  denique  verba  sagittffi  8unt,tue  sagit- 
tae  Iucente8,Iuce  sua  viam  vitae  demonstrantes,  et 
acumine  suo  corda  populorum  ad  pcenitentiam  com- 
pungentes.Hino  videlicet  in  psalmo:  «  Sagitte  tuae 
acutae,  populi  sub  te  cadent  in  corde  inimicoram 
regis  »  (ihid,),  Et  est  sensus  :  Verba  praedicationiB 
tuae  acuta  sunt,  usque  ad  animam  pertingentia,  et 
non  bomines,sed  vitia  hominum  interimentia,qui- 
bus  confixi  populi  in  corde  inimicorum  regis,idest 
in  corde  suo.Qui  prius  inimicabantur  regi  Deo,veI 
regno  Dei,cadent  sub  te,  id  est  adorabunt  te,  sub 
tuum  imperium  redacti.Nec  solaerunt  praedicatio- 
nis  verba,sedsequenturetsignaterribiIia.Bene  ergo 
cum  dixisset:  «  In  iuce  sagittarum  tuarum,  »  addi- 
dit:<(  In  splendore  fulgurantis  hastae  tuae.  »  Fulgu- 


derunt;  deinde  gurges  aquarum,  inquit,  transiit  ^  rans  hastafaciendorum  est  signorum   polentia.  In 


(Psal,  cxiii).  Quid  ibi  fuit  gurges  aquarum,  nisi 
profunda  et  seditiosa  malitia  Judaeorum  ?  Denique 
sicut  turbas  illas  quae  fiderunt  et  laudaverunt,  no- 
mine  aquarum,  et  sicul  pontifices  et  Pharisaeos  no- 
minemontium,  ita  concilium  quod  illi  oollegerunt, 
et  habitatores  Hierusalem,recte  intelligimus  nomi- 
ne  gurgitis  aquarum.  Nam  hinc  est,  quod  idem 
Christus  tuus  jamdudum  per  Psalmistam  dicebat^ 
orans:  «  Salvum  mefac,  Deus,  quoniamintraverunt 
aquse  usque  ad  aniroam  meam  »  (Psat,  Lxvni).  Illic 
«gurgesaquarumtransiit,  »subauditur,superChris- 
tumtuum.Transiit,inquam,idestvenilquidem,sed 
non  diu  mansit  supereum.  Intravit  usque  ad  ani- 
mam  ejus,  id  est  tandiu  donec  ille  moreretur.  Sed 


hujus  splendore,  et  t  in  iilarum  sagittarum  luce  » 
ibunt,  ait,  subauditur,tam  praedicatoresquam  au- 
ditores  Evangelii,et  ita  factum  est,et  fit,et  fiet  us- 
que  ad  finem  saecuIi.Bt  sagittarum  Iux,el  splendor 
bastae  fulgurantis  eo  usque  proce88it,ut  Ghristiana 
fides  obtineret  principatum  mundi,et  super  gentcB 
exercet  in  fortitudinezeli  boni  severitatem  magis- 
terii  religiosi.Dicit  ergo  sagittarumeJusmodi,taIi8- 
que  bastas  Domino  Spiritu  sancto:t  In  fremitu  con- 
culcabis  terram,in  furore  obstupefacie8gente8.»Ubi 
enim  super  mores  bominum  terrena  sapientium, 
magisterium  exercetur,ibi  terra  conculcatur  in  fre- 
mitu,et  ubi  gentiliterviventes,  pro  modo  peocati  pa- 
niuntur^verbi  gratia,cum  tradunturSa^aTta?  intn^rt- 


quid  protinus?  «  Dedit,  »  inquit,  «  abyssus  vocem  D  ium  carnis{ICor.  v),  ibi  gentes  per  justum  furorem 


8uam ,  altitudo  manus  suas  levavit ;  sol  et  luna  stele- 
runtinbabitacuIosuo.»Postgurgilemaquarumtran- 
seuntem,statim  deditabyssusvocem  suam.  Quiasta- 
tim  ubidixit:  Cansummatum  esi^  elemisilspiritum, 
statim  inferna  concremuerunt,  et  qui  in  illa  taii 
abysso  erat  sanctorum  populus  dedit  vocem  soam 
et  vocem  lacrymabilem,  quam  nos  per  fidem  tam 
bene  intelleximus,  ac  si  praesentes  ibi  fuissemua. 
Illa  vox  hujusmodi  fuit :  Advenisti,  desiderabilis, 
quem  exspectabamus  in  tenebris,  ut  educeree  hac 
nocte  vinculatos  de  ciauslris.  Posttalem  abyssi  vo* 
cem  altitado  quoque  manus  Boaa  levavit :  Resur- 


stupore  afficiuntur.  Nunc  demum  diligentius  consi- 
derandumest  quod  dixithoc  modo:  «  Egressus  es 
in  salutem  populi  tui,in  salutem  cum  Cbristo  tuo.  » 
Nec  enim  vacare  putanda  est  ista  repetitio,  in  salu- 
tem  cum  Christo  tuo.  Denique  unus  quidem  est  Spi- 
ritus,  et  una  est  salus  populi  ejus,  sed  duo  legun- 
tur  in  Evangelio  Christi  egressus  ejusdem^  el  gemi- 
num  est  ejusdem  salutis  opus.  Primus  egressus  est 
in  specie  columbae  ad  aquas  Jordanis  (Matth.  iii). 
Secundus  egressus  in  coinaculo  super  apostolos,  in 
igne,  etlinguis  dispertilis  (Actor,  ii).  Hoc  jam  sa- 
pradiotum  est.  Porro  de  gemino,  salutis  opere,ili- 


641 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  ^  IN  HABAG.  LIB.  IH. 


64^ 


dem  Bciendum  est,quia  primum  eslopus,  remissio  A  xisti  sceptris  ejus  ;sec\ini\im  qnod  maledixisti  capiti 


peccatorum,8ecunduDi  divisiogratiarum.Remissio- 
nem  peccatorum,opu8  primum  et  maxime  necessa- 
rium,ii  passione  Christi  sui  coBpit  operarijlle enim 
resurgene  a  mortuis.et  slans  io  medio  discipulorum 
insufflavit  et  dixit  eis  :  Accipite  Spiritum  sanctum 
[Joan,  xx),  et  subaudiendum  e^i  in  remissionem 
peccalorum.  Sequitur  enim,  quorum  remiseritis 
peccata^  remittuntur  eis,  Divisionem  gratiarum,  se* 
cundum  salutis  opus  erat  quidem  in  quibusdam  ex 
parte  effectum,ante  Ghrisli  passionem,  ul  haberent 
aliqui  sermonem  sapientise  et  sermonem  sciontiae, 
fidem,  prophetiam,  operalionem  virtutum,  disore- 
tionem  spirituum^et  poslpassionem  eju8,diePente- 
costes  abundantius  peractum   est,  datis  insuper 


bellatorum  ejus ;  tertium,  quod  maledixisti  cunctis 
bellatoribus  ejus,  venientibus  ut  turbo  ad dispergen- 
dum  me,  Tunc  matedixisti  sceptris  ejus^  quando  in 
coelo  damnasti  superbiam  eju8,volentis  (enere  sce- 
ptra  CGBli  divinumque  imperium,  et  seipsum  facere 
aitissimum.Dicebal  enim  in  corde  suo  :  similis  ero 
Altissimo  (/ja.  xix).  Illis  autem  sceptris  matedixi- 
stiy  id  est  propter  ilUm  prsBSumptionem  irrecupe- 
rabiliter  illum  damnasti.  Tunc  vero  matedixiili  ca- 
piti  betlatorum  ejus^  quando  dixisti  ad  serpentem 
per  quem  deceperat  hominem,  quod  fuit  initium 
belli  ejus  contra  humanum  genus,  unde  et  idem 
serpens  recte  dicitur  caput  beilatorumejus  :  «  Quia 
fecisti  hssc,  maledictus  eris  inter  omnia  animantia, 


generibus  linguarum,  ut  exiode  salus  eadem  cun-  n  et  bestias  terr»  »  [Genes,  in),  eto.  In  serpente  ipse 


ctis  gentibus  innotesceret.  Singillatim  cuique  cre- 

dentium  hoc  opus  perQcitur^dum  primum  ex  aqua 

et  Spirita  &ancto  renascitur  {Joan,  iii),  et  deinde 

per  manuum   imposilionem  {Acl,   xix),  chrismatie 

unctionemconflrmatur.Itauinsalutemegressusper* 

oussisti,»  ait,  «  caputdedomoimpii,denudastifun- 

damentum  usque  ad  colium.»  Semperimpiusdia- 

bolus  e8t,et  domusejus  mundus,8ive  «  omne  quod 

in  mundo  est,  •  scilicetw  concupiscentiacarnis,  et 

conoupiscentia  |oculorum,et8uperbiavitffi  •  (I  Joan. 

ii).Quid  ergointelligimuscaput  ejusdem  domus,ni8i 

aut  ipsum  diabolum  principem  mundi,autoriginaIe 

peccatum,quod  regni  vel  domus  ejus  caput  etprin- 

cipium  fuit?  Hoc  caput  percussieti  percussione  1a- 

pidis,  id  est  passione  Chrisli,  et  proinde  recte  di- 

ctum  est   quia  egressus  es  in  salutem  populi  tui, 

Deinde  domus  ejusdem  denudasti  fundamentum  us- 

que  ad  coltum,  id  est  quidquid  errorum,  quidquid 

vitiorum  erat  in  mundo,  non  dimisisti  inconcus- 

8um,  tam  illud   quod   latebat,   sicut  latet  domus 

fundamentum.quam  illud  quod  patebat,8icut  patet 

corporis  collum.  Illis  namque  linguis  igneis  quas 

foris  ostendistijintus  fervidi  et  foris  sapientes  fa- 

cti  et  eloquentes,  non  cessaverunt,  donec  propala- 

rent  mundi  hujus  8apientia,quanta  esset  stultitia ; 

quflB  dicebantur  in  templis  gentium  sacra,  quanta 

essent  sacrilegia.  Tcrtium  est,  hoo  semper,  de  quo 

quid  sit,  jam  semel  et  secundo  dictum  est.Sequi- 

tur:  «  Maledixisti  sceplrisejus,  capili  bellatorum 

%S%  ejus,  venientibus  ut  turbo  ad  dispergendum 

me.  Exsultatio  eoram,  sicut  ejusqui  devorat  pau-  ^  tuum  ejus  mare  operuit^tuis  autem  equis  siveho- 


maledicebatur,  et  ex  eo  vocabulum  sumpsit.ut  vo- 
cetur  serpens  antiquus.  Maledicis  nuncusquecun* 
ctis  heWalorihue  eiuSyVenientibus  utturbo  addisper- 
gendum  me^  et  cunctos  similes  mei,  timentes  le. 
lllorum  primus  fuit  Pharao  rex  iEgyptius,  novissi- 
mus  erit  Antichrislus.llle  Qamque,videlicet  Pharao, 
primus  post  verbum  promissionis,  velut  quidam 
turbo  dispergere  me  voluit,id  est  auferre  mihieffe- 
ctum  Juramenti  quod  ad  Abraham  jurasti  in  repro- 
missione  beati  seminisjd  est  Ghristi,  quiaut  nul- 
lum  veniret  semen,  masculos  omnes  necarl  pre- 
cepit  {Exod,  i).  Sed  quid  ilii  et  csteris  provenerit, 
quis  neseit  ?«  Viam  fecisti  in  mari  equis  tuis,in  luto 
aquarum  multarum. » Cu mque ille persequens ausus 
fuisset  poBt  eos  ingredi,8ubmersus  est  cum  exercilu 
8U0  in  mari,et  ibi  dejecisti  eum,et  periit  cum  cur- 
ribus  et  equitibus  suis.  lili  primi  fuerunt  omnium 
persecutionemanifesta.persequentium  nomen  tuum, 
cffiteriomnes,  siout  similes  sunt,  vel  fuerunl,  ita 
similem  damnalionem  acquisieruntetacquirunt^et 
Juste  maledicti  sunt  bellatores  ejusmodi,  quia  in 
hoc  ipso  ex8uItant,quod  vacat  eis  occidere,  et  per- 
sequi  quod  est  assimiiari  diabolo  sive  Antichristo. 
Hoc  estquod  ait:«  Exsultatio  ejus,8icut  quidevorat 
pauperem  in  abscondito  »  {Psat.  ix}.  Quis  enim  est 
ille,  qui  devorat  pauperero  in  abscondito,  nisi  ille 
qui  dum  insidiatur,  ut  rapiat  pauperem,  et  rapit 
quanlum  potest,dicit  in  corde  suo  :  Deus  non  requi^ 
ret  fEtquidem  illud  magnum  et  gloriosum  fuit, 
quod  iilum  carneum  Pharaonem,  et  currus  exerci- 


perem  in  abscondito.  »  Quoniam  distinctione  trina 
distinotum  est  hoo  canticum,cujus  videllcet  distin- 
ctioois  signum  est,  semper,  sive  diapsalma,  tertio 
Jam  appositum,  et  in  antedictis  clare  discernuntur 
duae  personaB  Filiiet  Spiritus  8ancli«  delectathanc 
tertiam  partem  cantici  referre  ad  propriam  perso- 
nam  Palri8,ut  sit  canticum  sive  laus  totiusTrini- 
tatis.  Maledixistif  inquit,  sceptris  ejus^  etc.Ao  si  di- 
cat :  Non  hac  vice  solum,  non  hac  vice  primum 
percassus  est  impius,  quando  passus  est  Christus, 
sed  Jamdudam  damnatus  fuerat,  ettriplez  est  Judi- 
oiom  damnationis  ejus.  Primum  eet,  quod  matedi» 


minibus  in  eodem  mari  viam  fecistiysed  magismul- 
toque  gloriosius  esl,  quod  eadem  aqua  per  Christi 
sacramentum  credentes  in  eum  iransmittit  ad  re- 
gnum  «ternum,  omnia  operiens  peccata,quaB  spiri- 
tualium  sunt  oastra  iEgypticrum,  et  quod  in  mari 
hujus  seculi,  ubi  erat  lutum  aquarum  multaram, 
id  est  nimium  carnalis  et  turbida  conversatio 
gentium,  viam  fecisti  equis  tuis,  do  quibus  su- 
pra  dixi,  qui  ascendes  super  equus  tuos,  et  qua- 
drigas  tuas  8alvatio.«  Audivi  et  conturbatus  est  ven- 
ter  meus,  a  voce  contremuerunt  labia  mea.»  Ver- 
eicaluB  iste  idem   «onat,  eamdemque  animi  ra- 


643 


RUPEHTI  ABBATI8  TUITIENSIS- 


644 


tioaem  reaovat,  qaam  ia  iaitio  praBmisit :  Domine,  A  acciactum  aostrum. »  Quid  aisi  quod  milemet  ha- 


ioquieas,  audivi  audUionsm  luamel  /tmtit.Exposuit 
quid  audieas  timuisset,  et  tuoc  demum  quaii  per 
iIlambeaeordiaataeoralioai8partem,quamrheloreB 
oomplexioaem  vocaati  ad  primam  propositioaem 
redieas,«  audivi,»iaquit,«et  coaturbalus  efttyeater 
meus,a  vocecoatremueruat  labia  mea.»Goa(urbatio 
h890,sive  tremor  isteoptabilis  eat,quiavili8eBt,ma- 
gaumque  diviai  respectusemolumealum  habet.  Ait 
enim  :«Ad  quam  autem  respiciam  aisi  ad  pauper- 
culum  et  coatritum  spiritu,ettremeatemBermoae8 
meos?»  (/ja.Lxvi.jCoaturbato  ergo  veatre^et  a  voce 
quaai  iatusaudierat  coatremisceatibus  labii8,optal 
eamdem  coaturbatiouem,  sive  tremorem  sibi  adau- 
geri,et  optaado  dicit :« lagrediatur  putredo  ia  ossi- 


milem  esse  corde,ut  veraciter  amictum  esse,  et  ad 

popuIumacciactuma8C6adere,populumaquoregaucD 
coelorum  vim  patitur,  ei  violeoter  diripitur?  Qua 
eoim  aUaciDcturayDisihumilitatisspiritu  Moseoac- 
ciootum  esse  putas  {Num,  x),ut  fortissimum  spiri* 
tuum  DeumuDiversae  carois  teaeret,diceDlem:  Di- 
miite  me  {Exod.  xxxii),  et  ad  suaro  voluotatem  ia« 
flecteret.  Indubitaater  scieodum  est,  quia  abfque 
hao  cioctura  ouila  usquam  fortitudo  justitie  est. 
MSQuamvis  multorumquispiam  sitoperum,abB< 
que  isto  justitie  praBBidio  duIIub  e8t,aec  illepopu- 
lus  accioctus  populuseJDseat  qui,acciacti8  renibuB, 
caroes  agoi  comedit,  per  mare  asceodit,  siout  bio 
ouoc  dix9rat,«  viam  fecisti  io  mari  equie  tuis,!  vane 


bus  raei8,et  subtermefecateat,  utrequiescam  iodie  g  Syoagoga  de  omoibus  confidit,quia  impoaeibile  e^t 


tribulatioais  etasceodam  ad  populum  acoioctum 

ooBtrum.»  Gratulor,iaquit,quod  dicere  jam  potui, 

conturbatus  e$t  venter  meus,  quod  dicere  ille  ooo 

meretur,qui  000  habel  teoeritudioem  veotris,  imo 

duritiam  cordis  taoqoam  duritiam  lapidis,  cujus 

Deu8  cor  oon  emolli  vit,qualium  Pharao  rex  iCgyptiuB 

DotisBimus  habetur  ia  saoctiB  Scripturis,gratulor, 

inquam,quod  opera  tua,Domioe,coa8iderao8  iotre- 

mw  per  spiritum  humilitatiB,  opto  autem  ut  mihi 

tdaugeaa  hnmilitatem  cordi8,vel  loqueos  ad  te  Do- 

mioum  roeum,magis  ac  magis  agooscam  quia  sum 

pulvis  et  oioi8,moxque  futurus  putredo  et  vermis. 

Putredo  illa,  id  eat  putredioiB  illiuB  memoria,  qua 

postmodum  putrescam,  u   iogrediatur   io  osBibus 


eoBju8tiflcari,«qui  suam  voleates  statuereJQstitiam, 
justitiffiDei  noosuotsubjeoti»  (Rom.x).Hoce8tqao4 
cootinuo  per  metaphoram  aptissime  dicit :  «  PicuB 
enim  non  f]orebit,et  non  erit  germen  in  vineis.Men- 
tietur  opuB  olivas.etarva  non  afTerentcibum.Abecin* 
detur  de  ovili  pecu8,et  non  erit  arroentum  in  prc« 

sepibus.nSubistosenario  numero,uaiver8a  reprobat 
opera  legia,  que  eex  diebuB  operari  coacedit,et  id- 
circo  reprobat  quia  Judsus  operarius  legis  oon  in- 
tendit,utcelebretSabbatumDoroioi,aoahabetfidem 
et  humilitatem,quam  commeodaas  invenietit^tiii^re- 
quiem  animabus  vestris  {Matth.  xi).  Ficus  et  vioea, 
oec  non  et  olivaprasenti  loco  Synagoga  e8t,etarva 
non  afiferentia  cibum,  Jodaics   caBremonifls  aunt. 


mei8,et  subter  me  scateat, » id  est  humiliet  totum  ^  _  .  ,  .       .         «    ,   .     . 

.,'.,..  ....         .u     •  *•    C  Pecusfitarmenlum  mmores  et  majores  JudaBi.  Bive 

quidquid  esl  in  me  virtutis  aul  boni  operis,  et  m  ^  ,        .  .  .  .    «,        *'  * 

^  ,.  ...  .,  ...  .  populus  et  sacerdotes  sunt.  Eorum  omoiuro  fidem 


radice  oordis  io  profuado  conscientia  roagis  ac  roa- 

gia  accrescat.   Taliter  eniro  flet,  ut  requiescaro  in 

die tribulationi8,quod sciens Christus tuu8,ubi  dixit: 

«  Et  discite  a  roe  quia  rolttis  suro  et  buroilis  corde,» 

Btatim  hocaddidit,cetinvenietisrequiem  animabus 

veBtriB  »  {Matth.  xii).   Et  quis  eet  ille  diee  tribula* 

tionis  ?  Non   longe  quasratur,  jam  boc  tempus,  in 

quo  surous,  in  quo  vivirous,  diee  tribulalioniB  est. 

Sive  Bingulariter  diero,  eive  pluralitardieB  dixeris, 

dies  tribulationi8ebt,die8roali  8unt,quia  pleni  Bunt 

adversiSfplenipeccatis.c  Beatus  homo,»inquit  Psal- 

mi8ta,«quero  tu  erudieri8,Doroine,et  de  lege  tuado- 

cueris  euro,ut  roitiges  ei  adiebusroaliB  »(r5a/.xcii). 

Hanc  intendens  mitigationero  jaro  diotus  GhristuB 


populus 

et  huroilitatem,Ghri8ti  non  habentium  opera  ouncta 
reprobantur.et  didendo,  ficus  enim  non  jlorebit,  etc. 
Ac  ai  dicat:  Idcirco  bumilitalis  gratiam  tantopere 
de8idero,quia  in  operibuB  legis  nullus  est  Justitiai 
fructUB,  nullum  gerroen  juBtitias,  nullum  opus  ju» 
Btiti»,  nullus  omnino  vilalis  cibu8  animaB.  In  qno 
pecus  abscissum  est  de  ovili,  et  armeotum  a  prae- 
sepibuB  fugit?  lo  eo  quod  Judaeus  ooo  credit,qaod 
justitias  Dei  ooo  vult  subjici,  et  ooo  audire  vocem 
Doroioi  sive  pastoris  boni.Hioc  ille  dicil :«  Sed  vos 

non  creditis,  quia  non  eetis  ex  ovibue  meiB»  {Joan. 
x).Item:«  Propterea  vob  non  auditi8,quia  exDeo  non 
estis  »  {Joan.nii).  «  Ego  autem  in  Dominogaudebo, 


tuu8,loco  memorato,itaincoBpit :«  Venite  ad  meom-  D  et  exsultabo  in  Deo  Jesu  meo,  Deus  Dominus  forti 


008,  qui  laboratis  et   operati  estis,  et  ego  refloiam 

vos.»  Quid  eoimaliud  ost,«et  ego  reficiam  vo8,quo- 

niam  ego  a  diebus  malis  roitigabo  vos.Et  ostendeuB 

in  quo,((tollite,  •  ait,<(jugum  meum  BupervoB,  et 

disoite  quia  mitisBumet  humilis  corde,»acderoum 

intulit,  «  et  invenietis  requiem  animabus  vestris.t 

Ergo  putredinem  in  ossibus  admittere,et  subter  se 

Boatentcm  babere,id  est  propter  consoientiamputre- 

dini8,quod  tu  homo  mox  futurus  es,  mitem  esse  et 

huroilero  corde  ;hoce8t  jaro  requieBoere,non  Boluro 

in  futuro,veruro  etiaro  in  prasBenti  saBCulo.Quid  au- 

tem  Bibi  vult  quod  cum  dixisBet,!  ut  requiescam  in 

die  tribulatioDi8,»addidit|^ic(aBC^amad  popalum 


tudo  roea.»  Quod  dicit,hoc  est,idcirco  Israel  sectao- 
do  justitias  iegem,  io  legem  justitiae  ooo  perveoit, 
qnia  ooo  ex  fide,sed  quasi  ex  operibus.  Ego  autem 
DOD  quasi  exoperibuB^sed  ex  Ode  credam  io  Patrero, 

et  Filium  et  Spiritnm  saoctum.Narodioendo  :  «  in 
Doroino  gaudebo,»  confltetur  Patrem;dicendo:«ex- 
Bultabo  in  Domino  Jesu  meo,  »  confitetur  Filium ; 
dicendo:«  DeuBDominus  fortitudo  mea,»  conOtetur 
Bpiritum  Banotum. «  Etponei  pedes  meosquasicer- 
vorum,  elBuper  excelsa  mea  deducet  roe  victor  ia 
p8alroi8canentem.»Sioutenimpede8cervoraroagile8 
Bont  ad  dumeta  tranailiendaet  alta  petenda,  aic  per 
haDcfidemagUi0erO|UtiDlegemja8titiaDperveniaoiet 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  SOPHON.  LIB.  I.  646 

dem  ofrensioDis  non  offendam  {Rom,  ix),  et  A  ctos,  in  psalmis  canentem  victoriam  cursus  mei, 
)t  me  baec  juslilia  fidei  super  exctlsa  mea^  id      non  operihus  meis,  sed  gratiaB  ejus  a8cribentem,et 
per  justitiam  operum,  deducet,  inquam,  me     pro  boc  gratias  sempiternas  agentem. 
Deus  unus,   Pater  et  Filius  et  Spiritus  f  an- 


PHOLOGUS  nUPEKTl  IN  SOPHONIAM  PKOPHETAM. 

A  Promissum  taum  veram  est,  Jesu  Christe,  testis  fidelis,  promissum  taum  veram  et  fidele 
10  Spiritum  Paracletum  promitteas  inter  csBtera  dixisti :  a  llle  me  clarificabit,  quia  de  meo 
et,  et  annuotiabit  vobis  {Joan,  xvi).  »  Omne  quod  locuti  sunt  prophetSB,  omne  quod  scrip- 
st  in  lege  et  prophetis  et  psalmis,  tuum  est ;  et  «  OHinia,  quascunque  hubet  Pater,  tua  aunt 
.  »  Proinde  in  Scripturis  aliud  quam  tenihilqusero,  tuscis,  veiinhacparte  similiscupioesse 
ini  SBJificanti  domum,  qui  todit  inaltum,etposuitfundamenta8uprapetram(Luc.  vi).  »  Ubi 
difncultas  occurrit  te  inveniendi,  ibi  plerumque  teipsum  raeiius  inveni,  et  tunc  demum  io 
is  prophetarum  iibris  me  pervenisse  arbitratus  snm  ad  petrara  snpra  quam  fundaraenta 
sro,  quando  per  raeditationis  iiistantiam,  sub  obscnritate  lilterse  tuam  inveni  gloriamdesi- 
ilera.  Non  enim  ignoro  causara  fuisse  prophetis,  propter  quam  necessario  debuerint  tuse 
itis  sacraraenta^  verbis  obtegere  condensis,  quara  videlicet  causam,  in  capite  hujusoperis 
)sse  latius  exposui.  Jara  igitur  nonura  in  ordine  duodecim  prophetarum  Sophoniam  te 
mdo  promptus  ingredi  sanctum  invoco  Spiritum  qnem  dedisti,  qui  Scriptnrasquse  testimo- 
perhibent  de  te  aperiendo,  hactenus  te  clarificavit,  et  clarificare  non  desinit,  nt  de  isto 
le  tuo  accipiat,  et  annuntiet  mihi  gloriam  tuara  quserenti,  solummodo  in  flde  et  cognitione 
)em  vitie  SBternsB  bahenti. 


IN  SOPHONIAM  PROPHETAM 

COMMENTARIORUM   LIBER   PRIMUS. 

I^  Cap.  I.  —  •  Verbum  Domini  quod  factum  est  B  nmam  exclamationem  magnitudinis  atque  fortitu- 

phoniamflliumChusi,  fiiiiGodolis,  niiiAma-  dinis,  habilurus  est  sermonem  exbortationis,  sic 

lii  Ezechi»,  in  diebus  Josi»  filii  Amon  regis  incipiens  ;  ConverUle  [Vulg.,  Convenite]^ «  oongrega- 

>  PraeterhuDcetJohel,qui  in  ordine  propheta-  mini.gens  non  amabilis,  antcquam  veniat  super  vos 

^cundus  est,  et  Zacharias  qui  undecimus  est,  ira  furorfs  Domini  »  [Soph,  ii).  Porro  secundum  no- 

i  eorum  in  tituio  paternum  nomen  babet.Tra-  nien  sunm  Sophoniam,  quod  alii  speculam,  alii  ar- 

lutem  Hebraei,  ait  beatus  Hieronyma8,cujus-  canum  Domini  transtulerunt,  revera  speculatorem 

e  prophetffi  pater  aut  avus  ponatur  in  titulo,  magae  rei,  scilicet  judicii  Domini,  quod  utique 

]aoque  prophetas  fuisse.  Hoo  si  verum  est,in-  grande  arcanum  est^quia  de  illa  die  et  hora  prster 

lopbonias  propheta  generatione,utila  dicam,  Deumnemoscit,hicitaincipit: « Gongregans congre- 

etica  et  gloriosa  majorum  suorum  stirpe  ge-  gabo  oronia  a  facieterrn,dicit  Dominus,  congregans 

18  est.  Habuii  pnim  patrem  Ghusi.avum  Godo-  hominem  etpecus,congrogans  volatile  cceliet  pisces 

proavum  Amariam,  alavum  Ezechiam,  et  ta-  maris.»Profecto  Dominus  qui  baecloquitur,  Dei  Fi- 

uadrigam  ipscvelut  extremusaurigacomple-  liusest,Deus  ipseet  Dominus,  quod  ez  eo  vel  ma- 

emm  qualiscunqueillalraditiosit,illudmagis  xi.ne  liquet  quia  longe  inferius  ita  dicturus  est : 

at^  quod  secundum  sequentis  prophetiffi  mo-  q  <'Qiiapropterexspectame,dioitDominu8,indiere8ur- 

lominacongrua  sunt,et  secundum  interprela-  rectionis  meffi,in  futurum  » (Soph,  iii),etc.Non  enim 

n  nominum  sesehabet  qualitas  rerum  vel  sen-  quaeviSi  sed  quaedam  ex  tribus  personis  beateTri- 

I  qui  ab  ipso  vel  per  ipsum  conscripti  suot.  nitatis,  certa  persona  diem  resurrectionis  babitura 

ue  eccundum  nomen  Ghusi,  quod  interpreta-  erat,  quae  pon  est  alia  quam  Dei  Filius  Deuset  Do- 

militas,  sive  «  JSthiops  n?eus^ »  dicturus  est  in  minus,  tunc  quidem  homo  futurus,  pa9suru8,mori* 

)minus : «  ultra  flumina  iEihiopiae  inde suppli-  turus  atque  resurrecturus  ;  nunc  autem  Jam  homo 

ei  >  (Soph,  iii),  et  secundum  nomeo  Godoli»,  factus,  passus^  mortuus,  sepultus  atque  a  mortuis 

nterpretatur  magnitudo   Domini,  nomenque  resuscitatus,  el  adhucin  fulurum  diemresurrectio- 

i»,  quod  sonat  fortUudinem  Domini,  magnifl-  nis  habens  universalis,  quem  nos,  ut  ipse  Jubct, 

rortiter  dicturus  est  :  «  Juxla  estdie  Domini  exspectamue.  Igitur  ipse  qui  in  isto  loquitur:  «Con- 

UBjuxta  et  velox  nimis,vox  diei  Domini  amara,  gregans  congregabo  omnia  a  facie  terrffi,oongregan8 

Abitur  ibi  fortis,  »  et  secundum  nomen  Ama-  hominem  et  pecus,  congregans  volatile  cobH  et  pisces 

aod  verlitur  in  sermonem  Domini^  post  acer-  maris,  •  ipse  est  qui  inBvangelioBuodicitiiiBtegOy 


647 


RDPERTI  ABBATI8  TD1TIEN8IS. 


618 


8iexdllatu8fueroaterra,omQiatraham  admeipsum  » 

{Joan,  xii).  Et  de  quo  Paalmiota  ad  Deum  Patrem  : 

Minuisti,  ioquit.u  eum  paulo  minusab  angelia.gloria 

et  honore  coronasti  eum,  et  constiluistieum  super 

operamanuumtuarum.Omniasubjecislisubpedibus 

eju8,ovesetbovesuniver£as,in8uperetpecoracampiy 

volucrescccU  et  pisces  maris  >  (Psal.  wii),  Nunquid 

de  bobus  ct  ovibus,  de  avibus  et  piscibus  cura  est 

Deo  ?  (/ Car.  IX.)   An    non    potius  hic  intelliguntur 

aut  intolligi  debent  de  omni  populo  et  natione,  de 

omniumlribuumet]ioguaramdiversitate,decunctis 

hominibus  sive  gentibus,  quorum  ita  mores  divisi, 

studia  tam  diversa  sunt  ut  alii  bobus,  alii  ovibus, 

alii  avibus,a]ii  piscibus  similes  recte  dicantur?  nsec 

omnia  traxit  ad  seipHum.  Hibc,  inquam,  omnta,  Do- 

minejinquitPsaimistaKSubjecistisubpedibuaejus.» 

Puturam,ut  Apostolus,de  quo  ioquitur  :  «  Nunc  au- 

temnecdum  videmus  omniasubjectaei,  »  subaudi- 

tur,  (c  quia  multi  contradicunt  ei  »  (Hebr,  iz).  Verum 

jam  factum  est,  quod  ait:«  Etconstituistieum  super 

opera  roanuum  tuarum. »  Jam  enim  propter  passio- 

nem  morlis  «  gloriaet  honore  »  coronatus  est. «  Bt  data 

est  mihi,  »  ait, «  omnis  potestas  in  coelo  et  interra  • 

(Matth.  xxviii) .  Quomodo  tandem  vel  in  quo  subjicien  • 

turei.qui  pertinaciter  inimicieju88unt,et  contradi- 

cunt  M6  ei  ?  Nimirum  ila,  vel  in  eo  quod  protinus 

8equitur:«  Et  ruinae  impiorum  erunl,et  disperdam 

bomines  afacie  t6rra,dicit  Dominus.  »  Ugbc  evange- 

listaMatthaius  et  Joannes  nobis  lucc  clariora  fece- 

runt.  Nam  quod  hic  ait  :  «  Gongregans  congregabo 

omnia  a  facie  terrs,  et  ruin»  impiorum  erunt, «  hoo 

apudMattbsum  iladicitDominusomnium  :«  Gum 

venerit  Filius  hominis  in  majestate  8ua,  el  omnes 

angeli  eju8cumeo,tunc  sedebitsupersedem  majea- 

tatis  suffi,  et  congregabuntur  ante  eum  omnes  gen- 

tes, »  etc,  usque  : «  Et  ibunl  hi  in  supplicium  ster- 

num, » jueti  autem  (Matth,  xxv),  etc.  Apud  Joannem 

autem  hoc  modo :  «  Amen  dico  vobis,quia  venithora 

inquaomnes  quiin  monumentis  sunt,  audient  vo- 

cem  Filii  Dei,  et  procedent  qui  bona  fecerunt  in  re- 

surreotionem  vits,  qui  vero  malaegerunt  inresur- 

rectionem  judicii  »  [Joan,  v).  Non  igiturdubiumvel 

obecuram  est  hoc  dictum  propheticum  :  «  Gongre- 

gans  congregabo  omnia  afacie  terre,dicit  Dominus. 

Congregans  hominem  et  pecus,  congregans  volatile 

cGsli  et  pisces  maris,  et  ruinse  impiorum  erunt,  et 

dieperdam  homines  a  facie  terrae,  dicit  Dominus  ;  » 

quia  videlicet  et  hoc  et  illud,  quod  postmodum  pro- 

pheta  loquitor  :  «  Juxta  est  dies  Domini  magnus, 

juxlaetvelox  nimis,  voxdiei  Dominiaroara,tnbuIa- 

bitur  ibifortiSydiesire  dies  illa^  »  etc,  de  illo  ma- 

gno  et  universali  judicio  loquitur  quod  futurum 

esse  in  novissimo   die  omnes   audivimus.  Porro 

po8t  istud  initiam,  antequam  illud  dicat :  «  Juxta 

est  dies  Domini  magnus, »  duo  judicia  praenuntian* 

tar,  qua  tunc  futura  vel  facienda  erant  super  Ju- 

dam  et  super  Hierusalem  :  alterum,  propter  san- 

guinem  propbetarum,  quem  patres  fuderunt ;  aite- 

rum,  propter  sanguinem  ipeius  Domini,  quem  fun- 

dendo  impler»  hab«bant  tlii  menBaram  patrum  suo- 


X  rum.  Libet  bic  lilteram  praB8cribere  otriosque  vin- 
dictss  sive  judicii,  quod,  ut  jamdictum  est,  vento- 
rum  erat  super  civitatem  illam,  et  jam  venit.Sequi- 
tur.  «  Et  extendam  manum  meam  super  Judam,  et 
8uper  omnes  habitatores  Hierusalem,  et  disperdam 
delocohocreliquia8BaaI,etnomina(edituorumcum 
sacerdotibus,  eteos  qui  adorantsuper  tecta  miiitiam 
cceli,  et  adorant  et  jurant  in  Domino,  et  jurant  in 
Melchom,et  qui  avertuntur  de  post  tergum  Domini, 
etqui  non  qua98ieruntDominum,neo  investigaverunt 
eum.  •  Hoc  ut  dictum,itaet  factum  est  poslmodum 
per  regem  Nabuchodonosor,  per  exercitum  Ghal- 
dsorum.  Sequitur  de  eo  quod  faciendum  erat  per 
manus  Homanorum  :  «  Silete  a  facie  Domini  Dei,qaia 
juxta  est  dies  Domini,quia  prseparavit  hostiamySan- 

n  ctiUcavitvocatos  suos, » elc, usque» «  et  sdiQcabunt 
domo8,etnonhabitabunt,etplantabuntvinea8,etnon 
bibent  vinum  earum,  »  postquiestatimsubjungitar 
deillodiemagnout^iversalisjudicii :  «  Juxta  esl  dies 
Domini  magnus,  juxta  et  velox  nimis,  »  etc,  usque 
«  quia  consummationem  cum  fcstinatione  faciet 
cunctis  habitontibus  terram.  »  Nunc  perordinem 
dictatractemu8.£fea;/^dam,inquit,«manum  meam 
super  Judam.et  supcr  omnes  habitatores  Hieruaa- 
lem.  •  Hoc  ita priecedentibus  continuatur,ut  ubi  di- 
xit, «  et  ruins  impiorum  erunt,  »  subaudias,  Judmi 
primum  et  Graeci  {Rom.  ii),  juita  sensum  Apostoli. 
Priornamque  Judffiusquam  gentilis  mala  queme- 
rebatur  recepit.etiam  temporibussuis.Hocet  histo- 
rietradunt,  et  prophetis  testantur  perdivinam  pro- 
videntiam  fuisse  ordinatum.  Sume^  ait  Dominus  ad 

C  Hieremiam,  «  calicem  vini  furoris  hujus  do  manu 
mea,et  propinabis  de  illo  cunctis  gentibus,  ad  quas 
ego  mittam  te.  Et  accepi,  » inquit,  ille»  «  calicem  de 
manu  Domini,etpropinavi  cunctis  gentibus,ad  quas 
mi8itmeDominus,Hieru8aIem,el  cunctia  civitatibus 
Juda,  et  regibuB  ejus,et  principibus  ejus  »(/er.  xxv), 
et  deinde  Pharaoniy  inquit,  «  regi  ^Egypti,  etregibus 
terrs  Phili8thiim,regibusTyri,  ot  regibus  Sidonis, 
et  regibus  terrae  insularum,  etregibus  Arabiae,et  re- 
gibus  Occidentis.et  regibus  Zambri,et  regibua  Hela* 
ni,  et  regibutf  Medorum,  et  cunctis  regibus  aquilo- 
nis,  et  cunctis  principibus  eorum,  et  omnibus  re- 
gnis  terrs,quaB  super  faciem  ejus  sunt.Bibentes  au- 
tem  bibetis.  Quia  ecce  in  civitate  in  qaa  invocatum 
esl  nomen  meum,  ego  incipio  affligere,  et  vos  quasi 

])  innocentes  immunes  eritis  ?  •  (Ibid.)  Igitur  ruinm^ 
inquit,  tmptorum  f riiii/,  et  subaudiendum  est,  pn- 
mum  impii  Judxi,  et  deinde  impii  Grjsci  sive  genti- 
lis.  Nam  et  in  istis  particularibus  vindictis,  qus 
temporaliter  fiunt,  gente  in  gentem,  et  regno  sur- 
genteadversu8regnum,quodpermeumfitJudicium, 
in  primis  «  extendam  manum  meam  super  Judam 
etsuperomnes  habitatores  Hierusalem,  »  videlicet 
propter  sanguinem  prophetarum  quem  fuderunt, 
maximeque  propter  Manassen  in  quem  magis  hso 
Bcelera  redundabant,  quem  continuo  propheticus 
sermo  denotat,  dicens :  «  Et  disperdam  de  loco  hoe 
reliquias  Baal,et  nomina  asdituorum  caro  saoerdoti- 
bu8,  et  808  qui  adorant,  et  jurant  Domino»et  jurant 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


650 


slcbom,  et  qui  avortuntur  de  post  tcrgum  Do-  \  KAcce1eraspoliadetrahere,fe8tinapr8Bdari»(i<fi.viii), 


,el  qui  non  quxsierunt  Dominum.nec  investi- 
*unt  eum.»  In  tantam  denique  venerantimpie- 
1  ut  in  temploDei,  juxtaquod  scribit  Ezechiel, 
gum  liber  quurtus  indicat,statuam  Baal.quam 
inem  zeli  Oomiiius  vocat,  staiuerint,  et  in  eo- 
sanctuario  idola  pariter  et  Deura  venerati  sunt 
h.  xiv).  Unde  signanter  idolorum  sacerdotes, 

iBcerdotes,  sed  sdituos  appellavit,  et  «edituos 
et  sacerdotes  quondam  Dei,  et  eos  qui  super 
ritu  gentilium  adorant  miiitiam  coeli,  Bcilicet 
1  etlunam,  etastra  reliqna,  et  qui  jurant  in 
ne  Domini,simul  et  in  nomine  idoli  Ammoni- 
1  Melcbom.    Disperdam,   inquit,  de  loco  hoc, 


pro  eo  quod  antequam  sciret  puer  vocare  patrem 
suum  etroatrem  Buam,auferenda  eratfortitudoDa- 
masci  et  spolia  Samariffi,  ipso  agente.  Sequitur  : 
«Siletea  facie  DomioiDei,quiajuxtaestdies  Do* 
mini,quia  prffiparavit  hostiam.sanctiOcavit  vocatos 
8uos,eteritindiebo8tife  Dijmini,visitabosuperpriu« 
cipeSyelsuper  riliosregisjetsuperomnes  qui  induti 
sunt  veste  peregrina,et  visitabo  super  omoem  qai 
arroganteringreditursuperlimenindieilla,quicom- 
plentdomumDominiDei8uiiniquitateetdolo.»Quid 
est,quod  dicit,vel  quos  intuens  dicit:  «  Bilete  a  facie 
Domini  Dei,  quia  juxta  est  dies  Domini  ?  •  Jam 
ante  dictum  est,  eumquisic  incipit,  «  congregans 
congregabo  omnia  a  facie  terrs,  >  Cbrislum  Dei  Fi- 


iic,ut  jam  dictum  est^propter  peccata  Manas- 

lui  amplius  in  bujusmodi  Dominum  irritavit,  g  Hum  esse.qui  exaltatus  aterra,deberetomnia  Irahe- 

pievit  Hierusaiem  saneuine  innoxio  usaue  ad      ^e  ad  se,  et  judicare  vivos  et  mortuos  in  novissimo 


/?^^.xxi}.Etenim  cum  de  Josia  rege  Scriptura 
B8et:<»  Verumtamen,»  inquit,«  nonestaversus 
ia8abirafurorissuimagni,quoiratusestfuror 

mtraJudam.propterirritationesquibuaprovo- 
it  euin  Manasses  »  [If^  /?r^.xxiii).Septem  sunt 
iationes,  quo  numero  pierumque  universitas 
lcari  solet,quarum  prima  est.  «  Et  disperdam 
0  hoc  reliquias  Baal.»  Septima;»  Nec  investiga- 
t  Dominum.»Etsireciprocato  ordineconsidc- 
p,8ive  nurcerentur,hoc  modo:«  Non  invcstiga- 
tDominum,ctnonqu8esierunteum,etaverten- 
f  post  tergum  DomIni,et  jurant  in  Domino,  et 
chom,ct  adorant  super  tccta  militiam  c(cli,et 


die,deqaopo8tmodumdicit:«  JuxtaestdiesDomini» 
magnus,juxta  eat,et  velox  nimi8,et  quod  ante  illud 
ultimum  judicium  duojudicia  facturus  erat,  super 
illam  terrenam  Jerusalem,  quffi  jam  fecit,  alteram 
per  Nabuchodonosor  el  exercitum  Ghaldsorom^ 
propier  saoguinem  prophetarum  quem  efTudorunt, 
alterum  per  manus  Romanorum,  propter  ipsum 
propbetarumDominum  quem  occiderant.DeprimOj 
qucd  faciendum  erat  per  manus  Cbald8Boram,dixe- 
rat:«  Etexlendam  manummeam  8uperJudam,etsu« 
per  omnes  habitatore8Jeru8alem,»etc.Nunc,deillo 
dicturuB  quod  pcr  manus  Romanorum  faciendum 
erat,8icincipit:«  Siletea  facie  Domini  Dei,  quia  Juxta 


est  diesDomini.»  Ad  quid  ergo,  vel  quos  taliterin- 
la  habent  ceJituorum,etcolunt  Baal,»  semper  C  luens  edicit  ?Nimirum  nihil  hic  libenter  intellexe. 
prffioedenti,  id    quod    sequitur   deterius  est.      ^j^^  ^^^^  jn^g  ^^^^^^^^  i^g^^^,^  ^^  „^^^3  ijj^p^. 

scbali  crapulatos  et  ebrios,  qui  audientes  huno 
Dominum  adjuratum  a  pontiflce,  utdioeret  si  ipse 
esset  Christus  Filius  Dei,respondentem«tudixist],ii 
c  ct»  amodo  videbitis  Filium  bominis  sedenlem  a 
dextrisvirtutis  Dei^et  venientem  innubibus  cceli,  » 
exclamaverunt:«  Rcus  cst  mortis,»  et « tunc  exspue- 
runtin  faciem  ejus,»  et  velaverunt  faciem  eiu8,«et 
colapbis  eura  ceciderunt,»  et«  palmas  ei  in  faciem 
dcderunt,dicentes:  Prophctiza  nobi8,qui  estqui  te 
percu88it?»(<Y/a///i.xxxi.)Btalii8  multis  modis  faciem 
ejus  conviciati  sunt.QualeeratinJudicio,sanctiSpi- 
ritus  ppr  oraprophctarumloquebatur?Oigitur  irre- 
verentes  etindisciplinati.male  natiet  maleeducati, 


lon  inve^tigassc  Dominum,  malum  quidcm 
n  quaBsisse  autem  dum  inveniri  possitjpejus, 
de  post  tergum  Domini,  id  est  Dominum 
nnere,  et  voluntatcm  ejus  nolle  intelligero, 
ito  pcssimum  e^^t  in  religione.  Porro  contra 
mem  jurare  in  Domino,  et  jurare  in  Mel- 
quod  interprotatur  •  rex  eorum,  ■  quod  no- 
limplicibus  baud  impium  videri  potcrat,  ma- 

srat.  A<iorare  autcm  super  tccta  militiam 
]uod  et  ipsum  rustica  simplicitate  Heri  po- 
pejuserat;  sdituos  veroe8se,vel  sacerdotcs 
iploDomini,quandiu  illic  erat  Baal,  protecto 
lum  erat.Sumtnus  omnium  cumulus  mulo- 


Brat  ipse  Baal.  Septcm  igitur  enuntiationibus  D  quid  est  quod  facitis:  «  Silele  a  facie  Domini  Dei, 


om  omnium,maj')rum  atqueminorum  decla- 
S87  csl  universitasatquediversitas,  propter 
uno  iram  Juda  et  Jerusalem  commeruit,  ut 
habitatoresejus  manum  suam  extenderetDo- 

qui  bcec  dicit  :  Brat  autemille,  qui  necdum 
t  vocare  patrem  aut  niairom,  quiavidelicet 
m  natu8erat,quoi1  postcafactumest^eanativi- 
la  didicit  et  scivitvocare  patrcmautmatrem, 
iutiqueadoptivumsiveoutrilium,autmatrem 
Bm.Recteigitur  vocari  poterat  nomen  ejus,ac- 
manum  tuam  extendere,resttna  peccalores  de 
10  di8perdere,et  captivos  inBabyloniammit- 
oot  apud  alium  prophetam  vocarijussusest: 


continete  os  vestrum  o  a  facie  Domini  Dei,  »  ho- 
minis  pro  sua  reverentia  tremendi  etiaro  cunctis 
virtutibus  cgbU.  Quomodo  vos  eum  inbonorastis  ? 
«  Silete,  quia  juxta  est  dies  Domini.  n  Et,  sicut 
Moyses  dixerat,  >  Juxta  est  dies  perditionis,  et 
adesse  fcBtinant  tempora  »'  {DeuL  xxxii).  Vffi  vobis 
in  illa  die  hojus  Domini,  et  voa  eilebitis.  Silebi- 
tis,  inquam,  etenim  ille  dies  Domini  vobis  eril 
dies  perditionis,  quia  praeparavit  bostiam,  san- 
ctificavit  vocatos  8uo8,pr«paravit,inquam,ho&tiamy 
idest,  aemetipsam,  et  prffiparalione  ipsa  talis  ho- 
8ti9  sanotifloavit  vocatos  suos,  videiieet  quos  anta 
Bsoula  pr«8oiyit  et  praBdestiDavit  suoa  fleri,et  tem- 

2i 


651 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


65S 


poribus  suis  vooavii  per  cuncla  retro  sscula,u8quo  A  duoi  opera  doq  est  facinodum.  Tales  eraut  Scribo 


in  diem  illam  qua  faciem  ejus  couspuistis,  velastis 
atque  exalapastis,  ct  contra  eamdem  faciem  ejas 
ir.ovistis  capila  veslra,  dicentes  :  Vah  I  hoc  totum 
quod  ipse  sustinuit,  hostia;  praeparatio  fuit,  et  in 
illa  hostia  corporis  sui^sanguinis  sui,  sanctincavit 
vocatos  suns  sanctificatione,  quoe  est  omninm  pec- 
catorum  remissio  (/Jom.  vii).  Quid  ulterius  jam  re- 
8tat,nisi  ut  rolinquatur  vobis  domusve?lra  deserla? 
Nimirum  nulla  est  causa  propter  quam  dislriclio- 
nisvestrsB  judicium  difTerat,  quoniam  assumptio 
jam  fncla  est,quoniam  miro  modo  devobismortuis 
vitaestassumpta.iJuxta  e3t»ilia«diesDomiQl,»qua 
istud  fiat.Hoc  ex  persona  sua  propheta  inclamavit: 
«Silete,»inquiens,«aracieDominiDei,quiajuxtaest 


et  Pbari8si,nimirQm  propter  quod  hypocrite  sep- 
ties  uno  brevi  sermone,  apud  Mattbaeum,  vae  iilia 
inclamat  visitator  \sie{)lauh.  xziii),  qui  secundum 
verilatem  hujus  prophetis Jam  debebat  super  ilios 
vi8itare.Deinde,et  visitabo,  ait,  super  omnem,  qui 
arroganter  ingreditur  super  lumen  in  die  illa,  qui 
«  complent  domum  Domini  Dei  sui  iniquitate  et 
dolo.»  Et  qui8  est  de  quo  verius  dicas,  quod  arro- 
ganter  ingreditur  super  limen,  quam  ille  qui  non 
exspectat,utoBtiariu8  iili  aperiat,8ed  violeDter  %M 
intrat  in  ovileoviumvVoan.  x).  Tale  et  hoc  lempore 
mulli  8unl,et  illotempore  AnQasetCaiphaspontiG- 
ces  fuerunt,qui  infelici  commercio  coemptumlace- 
rabaut  summum  sacerdotium  alternatim,  per  an< 


dies  Domini,»  et  non  dixitmagnus,  juxta  el  velox  ^  nuas  vices  intersedividendo  pontilicium.Etquisde 


nimis.  Proinde  expeditior  currit  explanalio,  quia 
nihil  observantiaj  nostrffi  rerrugatur,qua  secundum 
prophelicflB  hujus  Scripturas  textum,  vel  ordinem 
judiciorum  Domini,tempora  distinximus.  Sequilur 
ex  persona  Domini,qui  anterius  loquebatur  :  «  Et 
erit  •  inquit,«  in  diehostiae  Domini,  visitabo  super 
principes,ct  super  filios  regis,  et  super  omnes  qui 
indutisunt  vesteperegrina,ec  visitabo  superomnem 
qui  arrogantcr  ingreditursuper  limen  in  dieilla,et 
qui  compIentdcunumDominisuiiniquitateetdolo.» 
Dies  bosliae  Domini,tempu8  cst  apassione  Domini, 
quo  videlicettempore,postquadraginta  annos,facta 
esl  visitaiio  hxc  quam  nunc  dicit,8icut  totus  orbis 
audivit.llla  visilatio  talis  inaxime  ex  principumsa- 
cerdotum  provenit.Unde  recte  primo  loco,  visitabo 


illis  dubitet  hoc  dictum,quod  compleverint  «/omem 
Dcisui  iniquilateetdolof  quod  ipse  Dominus  Deua 
ore  proprio  redarguen8:Yo8,inquit,  Patris  mei  do- 
mum.quae^debuit  esse  domus  oralioniSffecislis  spe- 
luncam  latronum  {Matth,  xxi).  Haec  dicens  nonne 
etiam  facto  significavit  visitationem,qus  in  hisso* 
nat  verbis  propheticis?Fecit  enim  quasi  flagellDm 
do  funiculis,  et  omnes  ejecit  de  templo,  per  boo 
terribiliter  innuen8,eos  de  fegno  Dei  fore  protinua 
ejiciendos,imonihil  habero  in  illotemplo  velregno, 
cujus  se  gloriabantur  esse  filios.»  Et  eritia  dieilla 
dicitDominus,vox  clamorisa  portaPiscium,et  ulu- 
latusa  sccunda,etcontritio  magnaacollibu8.»Por- 
tam  Piscium  vocabant  cam  qus  vicinior  mari  erat 
inter  cunctas  vias  Jerusalem,de  qua  et  Esdras  re- 


iufjer  priucipes,  ail.Qui  autom  erant  filii  regis,  nisi  li  fgrt.,  porium  vero  Piscium  ajdificaverunt  filii  Asa- 

tam  ipsi,quam  cffileri  Judaei,gloriantesquusidcsin- 

guiari  nobilitategcncris?Gloriatisuntnamquonimi8 

in8oIenter,quodam  loco  diccntes:  «  Semcn  AbrahaB 

sumus  ct  nemini  servivinms  unquam  n{Joan,  viii). 

Item:«  Nos  ex  fornicatione  nati  non  sumus,  unum 

patrem  habemus  Dcum  »  {Ibideni),  Propter  bujus- 

modi  superbiam  appellavit  eos  ipse  filiosrcgni,ubi 

talitcr  locutus  est:  •  Dico  vobis  quod  ab  orienle  et 

occidente  venient,etrecumbcnt  cum  Abraham,  et 

Isaac  et  Jacob  in  regno  coelorum,  filii  autem  regni 

ejicicntur  in  tcncbras  exteriores  »(.>/ar//i.viu).  Quos 

illic  lilios  regni,hicrecte  intelligimusfilios  regis,id 

est,8uperbos,et  conlra  omne  gcnus  bumanum  scse 

extollentes,  de  nobilitate  singulari,  tanquam  filios 


naa,ipsi  lexerunt  eam,  ct  statuerunt  valvas  ejus  et 
seraset  vectes  »(i/  E5(i.i:i}.Quod  aulem  ait^vet  ala« 
Iatu8a8ecunda,»ct  sccundi  muri  in  eodemclimate 
portam  significat.de  qua  in  libro  Regum  scriptQm 
csl:«  lerunt  itaque  Uelcias  saccrdos,  et  Maican,  et 
Achobor,  et  Saphan,  ct  Asoza  ad  Oldam  propheteQ 
uxoremSellumfiIiiTccuae,fiiiiAraa8CUstodisve8tium 
quo!  habitabat  insccunda»  {IV  Heg.xxn),  CoDtritio- 
nem  autem  roagnam  a  collibus,  de  monte  Sion  et 
cxcclsiore  urbis  parte  loquitur  quia  cum  altioraet 
arx  civitatis  fuerit  occupata,  facilior  cst  in  prona 
desccnsus.Uude  quibus  ex  rcbus  gestusomninoge- 
rendis,  sensum  prophcta  concepit,  ut  excbimatio- 
nem  itatrifariam  divideret,  scilicet  in  voccm  cla- 


regisDei,maxime  quiacontraverum  etunicum  Dei  D  moris  a  porta  Piscium,et  vocem  ululatus  a  eecQQ- 


Fihum  cogiiantes  homicidium,  inter  cctera  dixe- 
ToniiUnum  Palrem  habemus  Deum. Quidaulem  ineo 
propheticus  sermo  deQOtat,dicendo,a  Et  superom- 
nes  qui  induti  sunt  veste  peregrina?»>Putasno  bypo- 
crisis  vcstis  est  peregrina  ?  Utique  nimiunz  pere- 
grina.  Quid  enim  in  vestibus  magis  peregrinum, 
quamsunt  lupis  rapacibusveslimcnta  ovium?Quid, 
inquam,  magis  pcregrinum  quam  ei  qui  inlus  est 
plenus  iniquitate,forishominibusjustum  apparere? 
Quid  magis  percgrinum,  quam  dilatatio  phylacte- 
riorum  ct  magnificatio  fimbriaruro,et  sessio  super 
oathedram  MoyBi.priesertis  in  ilIi8,quorum  Beoun- 


da,et  vocem  coQtritionis  magnae  acollibus.  Miram 
diclu  et  horrcndumsensibus^siveintellcctibas^quo'- 
modo  secundum  istarn  vocum  districtionem  conti- 
gisse  constat,  in  illo  famosissimo  excidio  miser» 
Jerusalem.Nam  etantequam  Romano  exercitucin- 
geretur,  et  toto  tempore  obsidiouis  intas  triplioi 
eedilione  nimisatrociter^nimis  horribiIitcr,et  eupra 
quam  dicivcl  crcdi  pote:?t,  scindebanlur,  lacera- 
bantur,  conscindebantur  in  suis  visceribus.  Tres 
erant  principes  seditionam,  Joannes,  KleazaruB  et 
Simon.  Eleazaruscam  suis  superiora  urbiset  leiiH 
plum  oooupaverant,  et  interiora  Simon»  media  J(h 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


654 


3  obtinebat  {Joseph.j  De  belJud,,  iib.  vi.  c.  1). 
unquam  audivit  similia  bis   qus  intrinsecus 
6unt  ?  Vere  tanta  fuerunt,ut  propheticaexpla- 
)Qe  recte  digna  existimentur,  et  veraciter  tunc 
vox  clarooris  a  porta  Piscium,  id  est   ab  infe- 
9  urbis  parte,  ubi  tyraunizabat  Simon,et  ulu- 
I  a  secunda,  id  est,  a  mediu,ubi  bestia  Joannes 
ebat,  et  coniritio  magna  a  collibus,  id  est,  a 
>lo  et  arce  civitalis,  ubi  Eleazarus  tali  erat  do- 
i8,qui  aram  ipsam  templi  sanguine  imbueret, 
3rtais  indigenis  per  atria  divinastagnum  face- 
iversorum  cadaverum  sanguinis.  Quid  tantum 
si  es,  0  miscrrima  civitas  a  Romuni8,quantum 
8  et  indigenis  ?  Imo  quo;  unquam  civilas  vel 
talia  pertulit  ab  extraneis,  qualia  tu    a   pro- 
?  Sed  cesset  omnis  commiseratiOjCum  tu  pro- 
nscondemnatajudicio.  Di.tisticnim  ^uSanguis 
luper  noset  super  filios  nostros  »  {Mallh.xxwi), 
iturergotamduraquamjustacontritio.  «  Uiu- 
labitatorespilaB.  •  Pilahocloco,non  perbrevem 
bam  legenda  est,  sed    per  productam,  ut  de 
sciamusdici,  in  qua  frumenta  tunduntur,  vaa 
ivum  ct  medicorum  aptum  usui,  in  quo  pro- 
:ypsanae  fieri  solent.Et  pulchre  diclum  est,qui 
atis  in  piia,  quod  scilicet  sicut  frumenta  fe- 
)  desupervectetunduntur.itadc  porta  Fiscium 
aecunda,  et  de  coliibus  proruens  in  populum 
rrat  exercitus.Qui  caiamitatcs  illiusobsidionis 
iguslias  compressae  civitatis   vult  uttendere 
h.  xvi),  nimirum  ipse   perpendit   quam    con- 
similitudine  usus  sit  dkendo,habUatores  pilx ; 
enim  frumcnta  in  pilam  ad  hoc  congeruntur, 
riente  desuper  vectc  desiiiro  non  valcnliatun- 
ir,  ita  de  cunctis  Judaene  civitatibus  vcl  regio- 
I  confluens  populus,  repcntina  est   obsidione 
tas,  et  praedictorum  principum  seditionis  im- 
orudelitatc  deintus  magis   quam  de   foris  ab 
>us,  ^ladio,  fame  et  peslo  inenarrabiliter  di- 
iatus,  mirando  circumscptus  Del  judicio,  ut 
d  bostcs  pro  rcmcdio  vcliet  efTugerc,  non  pos- 
squitur:  •  GonticuitomnispopulusChanaan.di- 
iruntomnesinvolutiargeulo.rtQuiscstisteCha- 
?  Nimirum  populus  Juduicus,    in  quem  dicit 
propheta;«Palerluus  AmorrhaBus,etmatertua 
sa,  »  etDuniel  ad  presbytcrumsenemloquitur: 
lenChanan.et  non  Judo!,  species   decepitte.  » 
tautem  prossenti  loco  nomen  hoc  assumpsit, 
)ulu8  Ghanaan,  quam  populus  Judaeorum  di- 
naluit?  Nimirum  proptcrrerum  vel  meritorum 
iqualitatem,  et  proptcr  formidincm.  Nam  et 
prophcta,  formido, xnqmty  •etlaqucus,faclae8t 
vaticinatioetcontritio»  {Thren,  iii).  Occiditur 
in  sanctuario  Domini  prophcta  et  saccrdos. 
ebat  falli  populum  raliacem,qiiatenu9  dum  de 
)utaret  tale  quid,  ct  uliiiuos  prophctarum  vi- 
lioeret,  et  Scri(»turam  v»»nturis  skcuIIs  profu- 
i  reservaret.  Igitur   omni%  poputus   Chanaan^ 
interpretatur  motus  eorum^   id   est,   populus 
)nim,  qui  contra  Dominum  caput  moverunt, 


A.  motis  jam  pedibus,  quia  invcritate  non  steterunti 
conticuUy  subauditur  a  facie  Domini.Debemua  enim 
meminibse  quod  supra  incipiens  itadixit : «  Silete  a 
facieDomini  Dei.quiajuxta  estdies.  »  Ille  populua, 
ille  impiorum  ccBtus,  qui  tunc  insultavit,  qui  tuno 
non  siluit,  qui  non  solum  non  reveritus  est.veruin 
et  ore  et  manibus  inhonoravit  faciem  Domini,ecce 
conticuit,  ecce  auctoritatem  loquendi  amisit,et  8i« 
cut  dequodam  illorum  notissimo  dictum  esl, «  et  epi« 
Bcopatumejusacoipiataiter,  »sicdeomnipopuloillo 
certum  est  quia  magisterium  jam  non  habet,  et 
sicut  hic  in  pejus  nomenilli  commutatumest;  non 
enim  dixit  propheta,contiouitomnis  populus  Juda, 
sed  oronis  populus  Chanaan,siK  et  honorem  amise- 
runt,et  omncm  vocem  in  ultimam  venundati  servi- 

n  lutem,  etcaptivi  non  utcunque,  non  ul  oiim  in  Ba 
bylone,  eed  ipsa  captivitate  dispersi  in  totum  or* 
bem  :  Malorum  omnium  totius  perditionis  causa 
illis  fuit  avaritia,usque  ad  pretium  sanguinisdila- 
tala.SequilurergoiuDisperieruntomnesinvolutiar- 
gento.  nGausashujusexemplumomni  populoGbana- 
nxo  luitiile  Judas  proditor.Sicut  enim  illecupidi- 
tate  argenti  involutus,triginta  argenteis  sanguinem 
Doniiui  vendidit  illis,  ct  idcirco  male  perilt,  eic  om- 
nis  illepopulusmaximeineo  fuitintractabili8,quia 
retibus  erat  involutus  argcnti,  et  maxime  propter 
hoc  ipsum  Dominum  oderiiiit,quia  disputabatcon- 
traavaritiameorum.Secundum  numerum  argenteo- 
rum  quibus  et  iile  vendidit,  et  illi  sanguinem  Do- 
mioi  emerunt,  triginta  maledictionibus,  tam  ven- 
ditor,quam  emptores  involuti  8unt,quarum  in  psal- 

^  mo  centesimo  octavo  prima  est  :  constitue  eaper 
eum  peccatorem  ;  ultima  est :  et  operiantur  sicut 
diploide  confusione  sua.Imo  dictionis  vis  est,  quia 
non  dixit,  dispcricrunt  omnes  habentes  argentum, 
sed  disperierunt  omnes  involuti  argento.  Longe 
aliud  est  habcre  argentum  quam  argento  esse  invo- 
lutum.  %H9  Siquidem  et  Abraham  ot  David,  mul- 
tiquealii  saQctictjustiargontum  habuerunt,inauro 
ct  argentc  diviles  fuerunt,  et  tamen  non  disperie- 
runt,  quare  ?  Vidolicot  quia  pecunias  tanquam  do- 
mini  possiderunt,  non  tunquam  servi  pecuniae  in 
pecuniis  argentisjveravcrunt.Qui  inargentosperant 
vel  confldunt,  ipsi  argento  involuti  sunt,  et  talee 
omnesdispereunt.Discretione  hac  opus  est,  ubi  Do- 
mlnus  loquitur  discipulis  suis : «  Quam  difflcile,  qui 

D  pecuniashabcnt  introibunt  in  regnum  Dei.»  (Luc, 
xviii.).Poterantenimobstupescere,discipul],eto^5/ti. 
peseebant,  aitevangelistaMarcus,  «inverbiseJus.At 
Jesu8,rur8usresponden8,aitilIi8:Pilioli,quamdifGcile 
cstconfidentesinpecuniisintroireinregnumDeiyMet 
tuncdemumitadixit:uFaciliu8estcamelumperfora- 
men acus transire  quam  divitem  introirc  in  regnum 
Dei»()farc.x).Igiturillosexcepitdivites,quiquamvi8 
babeant  pccunias,  non  tamen  sunt  coiifidentes  in 
pecuniis  et  eos  tuntum  divites  illa  senteniia  premit, 
qui  per  hoc  quod  conflduntin  pecuniis,  suntetiam, 
et  ab  hoc  propheta  dicuntur  argento  involuti,et  ea- 
dem  invoiutioneitagro88efacti,utnimui  difflcUesit 


655 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


656 


eo8  introireinregDum  Dei.Seqnitur:  u Eteritintem- 
poreillOjScrutaborHierusaleminlucernis.etvisitabo 
Buper  viros  defixosin  fcBcibussuisqui  dicunt  in  cor. 
dibus  suis,  nun  faciet  Dominus  bene,  et  non  faciet 
male.  »  Quam  ultronea  Spiritus  sanctus  dignatione 
occurrit,  ne  vel  propheta  vel  alius  quis  soilicitare- 
tur  ea  sollicitudine  quam  beatus  senex  Abrabam 
sollicitus,  audito,  quod  Dominus  de  8odomis,  ait : 
'«  Nunquid  perdes  justum  cum  impio  ?  Absil  a  te,ut 
rem  hanc  facias,  et  occidas  justum  cum  impio,nat* 
quejustussiculimpius.Nonesthoctuumjquijudicas 
omnem  terram  »(G^ne5.xvin).Conce88it  iliiDominus, 
concedit  et  huic  quod  non  sit  suum  occidere  cum 
impio  justum.Justus  autem  quodam  modo  dici  po- 
teral,quisquis  inipsum  Dominum  ignoranlerpecca- 
verat,  et  audita  vel  cognita  veritate,  pcenitentiam 
acluruscrat,tjicut  fecerunt  ad  prasdicationem  Petri, 
uua  die  ex  ipsis  iria  millia  {Acl.  ii).  Justus,  in- 
quam,utcunque  jam  dici  poterat,quisquis  ejusmodi 
erat,  sicut  de  eemelipso  Abimelech  :  Z)omti?^,inquit, 
num  gmlem  ignorantem  interficies  ?  (Genes.  xx  )  Tu- 
lerat  namque  uxorem  Abrahae  ignoranter.  Igitur  et 
in  istoDominus  abojnsmodi  8ollicitudine,velipsum 
propbetam,vcl  quemlibet  alium  liberat,cum  dicit : 
«  Et  erit  in  temporc  illo,8crulaborHicrusalem  in  lu- 
cernis,  •  etc.  Ac  si  dicat:  Antequam  pcrveniat  ille 
die  visitationis,dies  clamoris,et  ululatus,  el  magnas 
contritioni8,faciam  quod  muliersapiens  facit,  que, 
cum«perdidfrit  drachmum  unam,  accendit  lucer- 
nam,eteverritdomum,elquffirit  diligenterdonccin- 
venial  ))(Lttc.xiii).Non  tantum  unam,8cd  plureslucer- 
nas  egoaccendam.id  esl,  apo>tolos,Spiritu  sanctoct 
virtute  ex  allo  induam  (Lttc.xxiv),utsint  mihitestes 
usquo  ad  ultimum  terrae,  incipientibusabHierusa- 
lem  et  ab  omni  Judsa  et  Samaria  (Act.  i),  Nimi- 
rum  hoc  crit  scrutari  Hierusalem  in  lucernis,  ut 
ubicunquo  fuerit  drachma,  quse  perdita  est,  latere 
non  poterit,id  estquicunqueex  Deoerit,dignusque 
Hierusalem  civitate  CGelesti,  in  culpa  perfidige  non 
remancbit.  Sicut  cnim  drachma  pcrdita,  drachma 
aurea,dum  quocriturcum  hicernis,  ad  lumen  iucer- 
narum  rclucet  de  tencbris,  et  invenitur,  sic  omnes 
ignorantes  el  justi,qualem  se  Abimelcch  jam  dictus, 
fuisse  testabatur,  audita  veritate  dictorum,  ct  visa 
clarilatcsignorum,crumpenteinvocemconfes8ionis, 
compuncticordc,alquedicentes,«Quidfaciemus,viri 
fratres  ))(.46'/.ii)?ct  pcBnitpntiasusceptabaptizatisaU 
vabuntur,  ita  scrutando  Hierusalcm,  tandiu  donec 
credantquotquot  praeordinatissunt  advilam  aeler- 
nam,tuncdcmumMvisiiabosupervirosdefixosin  fce- 
cibus  suis,  non  faciet  Oominus  bcne,  et  non  faciet 
male.  »Eruntnamqueproprio  judicio  condemnati, 
odienteBlncernasmcas,et  amandofecessuas.etsicut 
illiqui  volutanturinfccibu8libidinis,duminocculto 
scortantur  diimpolluuntetpolluuntur,  noluntsere- 
quiricumluccrniSjimooderuntlucernasetabhorrent 
eas,  ita  illi  nequam  et  invidum  contra  veritatem 
habentes  oculum,odientes  et  me  et  Patrem  meum, 


A  amantes  sua  peccata,  et  odieates  ju8titiam,babea* 
tes  amorem  prffisentis  ssculi,  odium  fururl,  noa 
cupient  audire  verba  Dei,  quae  proferentur  cum  si- 
gnorum  testimoniis,  imo  ex  eis  quoa  mittam  ad 
eos,  prophetis,  et  sapientibus,  et  scribis,  orcideat 
et  cruciOgent,  et  flagellabunl,  et  persequentur  de 
civitate  in  civitatem  (iMatth.  xxni),  et  dic<3nt  fal- 
8um  et  quod  dicunt  isti.  Non  faciet  Dominus  beoe 
bonis,  et  non  faciet  male  malis,  id  est,non  erit  dies 
judicii,  aut  certeisto  quem  diountDominum,quem 
cruciflximus,  nullus  est,  non  talis  fuit  aut  crit,  ut 
nobis  bene  vel  male  facere  possit :  Idcirco  visitabo 
super  eo8  ita  ut  veniat  super  eos  omnia  sanguis 
Justus,  qui  effusus  est  super  terram,  a  sanguine 
Abel  justi.  Dicamquc  eis  :  Ecce  'relinquetur  vobis 

D  domus  vestra  deserla,  hoc  est  quod  conlinuo  ae- 
quitur  : «  Et  erit  fortitudo  eorum  in  direptionem^  et 
domus  eorum  in  deserlum,etaediflcabunt  domoset 
non  habitabunt,  etplantabunt  vineas,etnon  bibent 
vinumearum.»Quid  horumeffectumanifestius?  For- 
tiiudo  eorum^  qua  pririio  conlra  Deum,  deinde  con- 
tra  hominos  malo  fort>*s  fuerunt,  facta  est  in  dire- 
ptionem.Quomodo  fortes  fueruntcontraDominum? 
Nimirum  sicut  phroneticus  contra  medicum.  Noa 
cnimvera  erat,  aut  vera  est  fortitudoiliorum,ju« 
stiliam  suam  etaluere  volcntium,  sed  falsa  estom- 
nino  el  lalLix,  sicut  fortitudo  phrenetici,  cum  per- 
cutit  mcdicum.  Deinde  mirum,  etmiro  Dei  judicio 
factum,  quod  contra  homines  ita  de  fortitudine 
prsesumpserunt,  ut  bcllumimplacabile  susciperent 

p  contraRomano8,victorc8  omniumgentium.Talisdi- 
reptio  non  estaudita  usquam  gentium,quali8faerit 
direptio  fortitudiniseorum.Domuseorum  quomodo 
facta  cst  in  desertum^Nimirum  ila  ut  desereretur 
templum  illud  ab  omni  pra^sidio  ccelcslium  spiri- 
tuum  dicentium  :  Transmigremus  ex  his  sedibufly 
quod  Josephus  palam  audilumfuissetestatur.yEdi- 
ficium  domus  illius,  id  est,  templi,  valde  fuerat 
recentiori  tempore  auctum,  turribusqueatque  por- 
ticibus  valde  venustatum.  Ipsa  civitas  domibos 
pulchris  ornata  opibusque  referta,  regio  undique 
vinetis  arboribusque  diversi  gpneris,  mire  consita 
atque  uberrima.  8ed  cuncla  cxcisa,  cuncta  diruta 
et  igni  concremata,  in  desertum  rcdacti  sunt,  et 
qui  gladio  superfuerunt  ex  eis,  in  omnes  gentes 
captivi  ducti  snnt,  et  hoc  modo  veritas  apparuit 
dicenti8:«etsedificabuntdomosetnonhMbitabunt,et 
plantabunt  vineas,ctnon  bibont  vinum  earum.  »Hi8 
priTmissi:^  quid  protinus  clamot,  quid  continuo  de 
excelsa  spocula  dicat,  et  annuntiet  speculator  iale, 
attonitis  auribus  audiamus,  qiii  nos  dormire  non 
patitur.Ait :  «  J uxta  cst  dies  Domini  magnus,  juxta 
est  et  velox  nimis.  Vox  diei  Domini  amara,tribula- 
bitur  ibi  fortis.Dies  irae  dies  illa,  dies  tribulalionis 
et  angustiae,  dies  calamitatis  et  miseris,die8  tene- 
brarum  et  caliginis,  dies  nebuls  et  turbinis,  dies 
tnbse  et  clangoria,  supercivitates  munita8,et8uper 
angulos  excelsos.  Et  tribulabo  homiaes,  et  ambola 


D 


657 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.      •  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


658 


«  bunt  ut  caeci,qui  Domino  peccaverunt.Bt  effunde-  A 
tur  sanguiseorum  8icuthumus,etcorpora  eorum  si- 
cul  stercora.  Scd  etargontum  eorumet  aurum  ron 
poleriteos  liberare  in  die  irae  Domini.  In  igne  zcli 
ejus  S9S  devorabitur   omnis  terra,  quia  consum- 
malionem  cum  festinatione  facict  cunctishabitanti- 
bus  terram.»0  quantus  clumor  etexclamatio,quam 
Tehernens  omni  homini,  nisl  ei  qui  surdus  est,  qui 
non  babet  aures  audiendilQuid.erat  quod  videbat, 
quia  ita  c]amabat?Quah's  erat  visio  mentis,  cujus 
lanta  est  acrimonia  vocis  ?  Bcatus  papa  Gregorius 
reclc  ad  vim  clamorishujus  attonitus:«  Pcnsate,  ■ 
inquitftffratredcharissimiyadcoDspectum  tantijudi- 
cis,quis  in  illo  die  terror  erit,quando  jampoenoere- 
medium  non  erit :  qus  illa  confusio,cui  reutu  suo 
exigente  contingit  in  conventu  omnium  hominum  g 
angelorumqueerube?cere;quipavorcum,quemtran- 
quilium  mens  humana  capere  non  valct,  et  iratum 
videre !  Qaem  diem    propheta  ictuens,  ait:  «  Dies 
inCfdies  illa,dies  tribulationisetangustiac.diescula- 
mitatis  el  miseris,die&  tencbrarumet  caliginis.dles 
nebulaeet  turbiniSydiestubse  et  clangoris.»  Pensate 
ergo,  fratres,  extremijudicii  dicm,supcr  corda  re- 
proborum,quaasperitate  prophetavidit  amarescere 
quemtotappellationibus  non  valet  cxplicare.»  Quid 
opportuniusobservarc  potuit  de  oificio  boni  orato- 
ris  juztaconsiderationem  rei  quam  hoc,ut  attentus 
fieret  uuditor,  in  exordio  sermonis,  imo  declama- 
iionis?  Quo  autem  vcrbo,  quali  dicto  attentioncm 
specuiator  melius  excitaret,quam  diceodo,«  juxta 
est.»  Comtemplatus  est  diligenter,  multo  et  claro 
iotuitu  vidit,quia  juxta  est  id  quod  lippis  et  CfiBcu-  ^ 
tientibus  longe  esse  videtur,ot  dicunt,  in  tempora 
longa  fiet  istud.Ncc  semel  contcntus  dixisse,«Juxta 
estdies  Domini,»repetivit«juxtaedt,ctvcloxnimis,» 
etveresccundum  magnitudinem  pcriculi,«juxta»ac 
«  veloxnimis, »  ct  hoc  non  vane  videlur  homini  haben- 
ti  quidpiam  de  sen3u  Dei,cujus  «ante  oculos  millean- 
Di  »810  sunt,  <i  tanquamdies  bestorna  quae  prste- 
riit,  >  autcerte,  quod  brevius  et  tanquam  «  custo- 
dia  in  nocte,  »  id  est^una  de  quatuor  vigiliis  unius 
noctJs.    Imo   «  qus  pro  nihilo  habontur,  eorum 
anni  erunt,  »  id  est,  inter  ea  reputabuntur,  {Psal, 
uzxix).    Ille   dies  erit   magnus,  quantus,  exquo 
dies  esse  cceperunt,  non  fuit,    nec   crit   ampli- 
U8.  Quam  autem  vocem  nttendit  continuo  dicens, 
«c  vox  diei  Domini  amara,  tribulabitur  ibi  fortis,  »  D 
quam  aiiam  putamus,  nisiillam  :  «  Itamaledicti,in 
ignem  aeternum,  qui  paratus  est  diibuloet  angelis 
eJu8R{.Va/^/i.xxv).Vereamaravox:Ibi,inquit,ide8t,in 
illa  voce,tribulabitur  fortis,ctquis  fortis,nisi8uper- 
bu8,forti8diabolu8,forte8angeli  e|us,forte8  bomines 
sequaces  ejus  ibi  tribulabuntur,  in  illa  voco  tribula- 
buntur.  Ergone  veraciter  forti8,qui  in  voce  tribula- 
bitur.Iroo  falso  fortis,vereinvalidus.Forti8enim  di- 
citur,  non  quod  ita  sit^sed  quod  ita  videatur.  Tunc 
autem  noD  ita  sibi  videbitur,sed  nec  negare  poterit 
quod8ilinvalidu8,quandounavoccfortisillefortium 
rez,«  fldentibuscunctis,  pra;cipitahiiur  »  {Job.  xl). 
Ooando  impeiUi  quam  magnospirituilliusdicima- 


gnitudinem  describere  gestiens,(it>5,inquit,«  ir«,die8 

tribiilationis  et  angustiffi,dies  calamitatis  et  miserite, 

diestenebrarum  et  caliginis.diesnebuIaBet  turbinis, 

dies  tubsetclangoris.»  Diem  unam  eamdemquesex 

vicibuscum  adjcctionibns  terrificip  declamavit,  et 

septimam  vicem  non  addidit.  Cur  hoc?  Exisiimo 

nimirum  quia  do  septima  die  nihil  ibi  erit,nihil  de 

Sabbalo  Domini,scd  sino  requie,  sine  uila  requie- 

tionis  spe  trihulabitur  ibi  fortis.  Nam  hoc  totum 

quodtantis  nominibus  declamavit,eril«super  civi- 

tates  munitas,  et  supcr  angulos  cxcelsos,»  id   est, 

super  homines  impios,  et  super  angelos   super- 

bos.  Nam  civitates  cum  dicit,  «  munitas,»  subau- 

diendum  est,  oitra  Dominum,et  angelos  cum  dioit 

«   excelsos,    »  iotciligenda   est  celsitudo   prinoi- 

pum,  contra  verum  et  solum  exceUum  Dominum 

sese  extoUentium.  Itajsunt  civitatesmunitflB.  etisci 

8unt  excelsi  angeli  quos  Apnstolus  manifestiusex- 

primit,utin  Evangelioficri  debuit,in  quo  revelatur 

haecira  sive  dies  irae  Dei.Nampraemisso,»  revelatur 

enim  ira  Dei  de  ccelo,»  sccutus  est  dicens,  c  super 

omnem  impietatemet  injuslitiam  hominum  eorum, 

quiveritatemDeiininjustitiadelinent,»(Wom.x).etc. 

Nonne  talibus  congruii,  ct  juslo  judicio  repositum 

estidquodcontiriuo  post  verbaprophetaB  exsuaper- 

8onaDominu3judexdicit?«  Ettril)ulabo,»  ait,  «  ho- 

mines  cl  ambulabunl  ut  coBci.»Et  propheta  stalim 

comprobans  judicium  causam  reddit,quia  Domino 

peccaverunt.Uecte  etenim  illic  «  ambulabuntut  cae- 

ci,»  quibicoculosvoluntariecoDlraverilatemclause 

runt,«i]uiacuracognovi8sent  Deum,non  sicutDeum 

glorificaverunl,aut  gratias  egerunt,8ed  evanuerunt 

in  cogitationibus  8ui9,et  »  voluntarie  «  obscuratum 

e8tinsipienseoreorum,»el«dicentes  seessesapien- 

te8,»et  revera  pleriqueillorum,«invi8ibilia»  Deita 

creaturamundi,  percaquaj  facta  sunt,inteliecla,  » 

conspicientes,nih'lominus,  imo  el  amplius  «  stulti 

facti  sunt,  »  et  immutaverunt  «  gloriam  incorrup- 

tibilis  Dei,  in  similitudinem  imaginis  corruptibilie 

hominis,elvolucrum,  et  quadrupedum,  et  serpen- 

tum.  »  Vere  igitur  causa  est,  t  quia  Domino  peo- 

caverunt.  »  Quia  vero  propter  hoc  ipsum,  et  t  tra- 

didit  illos  Deus  in  desideria  cordis  eorum,  in  im- 

munditiam,  utcontumeliisafficiantcorpora  sua  in 

semetipsis,  et  tradidit  illos   in  passiones  ignomi- 

ni8s,»uttamfeminaequamviriimmularent «  natura- 

lem  usum  in  eum  usum  qui  est^coatra  naturam,  m 

et «  tradidit  illos  inreprobum  sensum,ut  faciantea 

quae  non  conveniant  »(ifr2(i.).Rcctaet  justaestsenten- 

tiahaBO,abjectioniseorum  plenissima,  «et   efi^unde- 

tur  sanguiseorum  sicut  humus,  et  corpora  eorum 

sicut  stercora.»  Quod  deiride  subjungit,i  sed  etar- 

gentum  eorum  et  aurum  non  poteritliberarecosin 

die  ir«B  Domini,»hocjam  in  isto  tempore  assertione 

non  indiget,  imo  et  notum  et  cerlum  est  quia  nec 

aurum  nec  argentum  cum  eis  qui  possederunt  ad 

illudveniet,quippecumscriptumsit  alili,quia«cum 

interierit,non  8umetomnia,nequedescendet  cumeo 

gloriaejus  »  {PsaL  iLViii).Amplius  vero  id  quod  se- 

quitur.Omne  destruit  auxUium  auri  ct  argenti,  in 


659 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


660 


igne,inquit,zeli  ejusdevorabitur  omnis  terra,  quia  A  omnes  gentcs,  etdeinde  communiter  cum  c»teriB 
consummationem  cum  festinalione   faciet  cunctis      gentibusimpii8,ventura  esset  sopereosuirafuroria 

Domini,»)  die  univerealisjudicii.Verbum  hujusmodi 
«priusquam  pariatjussio,»prorc  satis  congruit  illi 
qui  apud  alium  propbetam  dicit:«  Tacui,6emper8i- 
lui,patien3  fui,sicut  parluriens  loquar  ■  (Ua.  xui). 
Ulam  naroqueiram  furorissui  diu  continuit  et  di- 
stulit,  sed  tandcm  tanto  durius  deciarabit  quanlo 
pationtius  sustinuit,sicut  in  utero  babens,diu  qui- 
dcm  voccm  continetetcontinerepotest.sedcum  ve- 
ncrit  bora,  non  sinc  clamore  et  gemiiu  depromit, 

quod  apud  se  nonnibil  habuerit.Talis  quoque.com- 
peUatio,<(  gens  non  amabilis,»sendum  eumdemhabet, 
licetminusasperesonet,quamilluddictumaJoaDne 
Baplista:«  Gcnimina  vipcrarum,  quisostcnditvobis 


habitHntibus  terram.Si  enim  illo  igne,quo  judicabi- 
tur  8ieculum,devorabi1ur  omnisterra,quod  verum 
est,  sicut  alibi  dicit,  «  coclum  et  tcrra  iransibunt, 
verba  autem  mcanon  transibunt » (il/a/<A.xxiv),au- 
rum  et  argentumubi  parebit.quod  utique  terraesl? 
Sed  etsi  placeret,riunquid  eorumesse  dL'beret?  Ni- 
hil  intulerunl  in  hunc  niundum  (/  Tim.  vi),et  prop- 
terea  poccatores  nihil  prster  peccata  tunc  habe- 
bunt,  et  idcirco  justus  illo  ignis  justissimi  zeli  Do- 
mini  consummationem  faciet  feaiinanter,cunctiseis 
habitantibus  terram,propter  hoc  ipsum,  quod  cob- 
lom  desperantes,  tota  mente  habitaverunt  lerram. 
Sequitur  : 


Cap.II.— «Convenite,congregaminigensnonama-  g  fugerea  ventura  ira?»(.Vfl/i/i.iii.);Sed  et  ipse  Domi- 
ili8,priu8quam  pariatjussio  quasi  pulverem  trans-      nus:«  Ge 


bilis 

euntem  diem,antequam  vcniat  super  vos  irafuroris 
Domini.»  Hoc  olGcium  et  hic  mos  est  speculatoris 
fldei,ie}zali  fldelis,  ut  non  contentus  sit  clamas«e 
quod  viderit,vel  nuntiasse  cui  rei  legKtionemsuscc- 
perit,verumeliam  superintendat  spontaneuiiiquid- 
piam  sermonia  hortatorii,  per  quod  auditorem  fa- 
ciendo  benevolum  ad  cautelam  necessariam  prope- 
ret  excitare,  qu«  magna  pars  est  boni  adjulorii. 
Hoc  Apostolus  de  semetipso  pulchre  ostendit,cum 
preemisso  ad  Gorinthios,  quoniam  quidem  Deus 
eral  in  Chrislo  mundum  reconcilians  sibi,  et  991 
«  posuitin  nobis  verbum  reconciliationis  proChris- 
to,  pro  quo  legatiune  fungimur  »  (//  Cor,  v),  deinde 


Generatio, » inquit,«  pravaet perversa  signum 
quacrit»  {Mallh.  xii),  etPetrus,  utjamsupradictum 
cst,« salvamini*» ait,« agenerationcista  prava»  (Act. 
i  ).  Nequehic  neque  illic  dictum  estila  sine  judicio 
]egi3.i^riinusnamqueMoysesdixit:«Generatio  prava 
atqucpcrver8a,h(BCcincrcddisDomino»(Dei<i.xxxii)- 

el:«DevineaSodomorum  viQeaeorum,»  etc.  (ibid.). 
Sequitur:«Qua3rile  Dominum  Deum  nostrum  omnea 
mansueti  terrs^quijudiciumejusestsoperatii.  Que- 
ritejustum,quffiritemansuetum,siquomodoabscoa- 
damini  indie  furoris  Domini,  quia  Gaza  destrocta 
€rit,et  Ascalon  indesertum,Azotum  in  meridieeji' 
cient,et  AccaroneraiJicabitur.»Sicutubirevelariper 


Evangclium  CQspil  ira  Dei decGcIo  soper  omnem  im- 
sobJuDgit :  .  Adjuvantes  autem  e^hortamur.  ne  in  .^^^^^^  hominum  («om.  i),  prlmum  oportebat  Ju- 
vacuum  graliam  Dei   recipiatis  (llCor.  vO.Sie  isle.  t  ^^.^  j^^^.  verbumDei.etdeinde  converti  ad  genU» 


ubi  specuialoris  more  prophetico  ore  clamavit  qu» 
vidisset  mala  ventura,primum  in  partibus,  deinde 
in  universitute  mundi,quasi  demissa  paululum  dc- 
clamationis  vehementia,suavius  incipit,  et  hortatur 
hls  verbis:  «  Convenite,congregamini,  subauditur, 
conventu,congregalione,qua  Deo  Creatori  conjungi 
possumus  et  conjungidebemus,  quod  quicunque 
nonfiiciunt,ipsi8unt«tanquampulvis  quem  projicit 
ventus  a  facie  terrae  » (PsaL  i).  Hinc  est  quod  dicit: 
«  Priusquam parial jussio  quasi  pulverem  tranaeun- 
tem  diem,antequam  veniat  super  vos  irafuroris  Domi 
ni.»Nam  indepulvis  mobilis  est,et  ventus  dum  flave- 
rit,diBpergiteum  et «  projicitafacieterrffi,»quia  non 
convenit,noncongregatusestinunumroresuscepto, 


(Acl.xu\)y  sic  in  isto  spiritus  propheticus  ubi  prae- 
nuotiavit  iramsivediem  iraB  elfurorisDomini  juxta 
esse,  el  veloccm  nimis,  primo  gentem  non  amabi- 
lerc,genlem  Jud:iicam  exhortando  compellavit,  di- 
cen8:«  Convenitect  congrcgamini,et»  deinde  omnea 
gentesalloquUur,dicendo:«QuiBrite  Dominum  Deum 
noetrum  omncs  mansueti  tcrnB,»  et  hoc  ipsum  ver» 
buni,9Uc{?/'t7^,tertiorepetit,«quaeriteDominumDeuro 
nostrum,quQeritejustum,quffiritemansuutum,>quod 

non  aliud  esse  arbitror,  quam  credite  in  Patrem» 
credite  in  Filium,credile  in  Spiritum  sanctum.Qai 
hujusmodi  adhortationem  receperunt  vel  rccipiunt, 
recte  dicuntur  mansueti  etoporatijudicium  Dei.si- 


perquem  poteratsibimet  cohffirere.Cumautemvcn-  D  ^"^  econtra  Judaii  qui  repulerunt  verbum,  ot  indi- 


tus  illum  projecerit,ubi  parebit,aut  unde  oonvenire 
vel  congregari  rursus  polcrit?  Ila  nimirum  indcOm- 
nipotentis  jussio  pariet  super  impios  el  incrcdulos 
diem  transeuntem,et  cos  transire  facientem,  quasi 
pulverem,  quia  non  convenerunt,  non  congregali 
sunt  ad  Doum  et  Dominum  pergratiffi  ejus  rorem 
8a1ulirerum,peraquam  etspiritum,  per  quem  om- 
nes  quicunque  non  pereunt  unum  cum  illo  capite 
corpus  effecti  sunt.Hoc  Petrus  sciens,eodcm  scnsu 
quo  et  ipse  diccbat;«  Salvamini  a  generatione  ista 
prava«(/4d.  ii).Sciebat  enimquia  super  generatio- 
nem  illam  primo  parituraforet«jus8Lo,quasi  pulve- 
rem  transeuntem  diem,»  utcaptividispergorenturin 


gnos  se  judicaverunt  ffiternffi  vitffi  (/  Cor.  xi),  dicun- 
tur  gens  non  amabilis.Clrevcra  omncs  mansueti, 
perhoc  ipsnm  quod  sunt  manpueti  ct  tractabilo8 
verboDei,judicium  operati  sunt  et  opcrantur  Do« 

mini  Judicando  semetipsos,  ut  non  judicentur,  ca- 
ju8  videlicet  judicii  principium  est  semetipsos  ut 
peccatores  etreos  mortis  addicerepatibuloDomini, 
id  est  baptizari  in  morte  eju8,et  consepeliri  in  illo 
per  baptismum  in  mortem  perfectio  autemejusdem 
judioii  vel  justiiiffi  e8l,iladecffitero  in  novitate  am- 
bu]are,quomodo  ille  surrexita  mortuis  per  gloriam 
Patris(A(7m.vi).Mirum  quodtalibus  dicit,«siquomo- 
do  abscondamini  in  die  furoris  Domiai.>iErgoneet 


661 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  1. 


662 


ipsi  vix  abscondentur  in  die  furoris  Domini?  An  noc  X. 
et  bocPetrus  apostolus  dicit?  Ait  enim:  «  Si  autem 
primum  a  nobis^quis  finis  eorum,  qui  non  credunt 
Dei  Evangelio?  Et  si  justus  vix  8alvabiiur,impius  et 
peccator  ubi  parebunt?»  (iPdr.  iv.)Igitur  quamvis 
mansuetus  quis^quamvis  judicium  ;;it  operatus  Do- 
mini,  semper  sibiinetsuspectus  sit^nec  se  compre- 
hendisse  arbitretur,  quia  nec  justus  quispiam  sal- 
vari  poterit,  si  absque  misericordia  judicetur.  Im- 
pius  et  peccator  omnis,8ub  nominibus  recte  intelli- 
gitur  urbium  Pbilistiim,  Gazae,  et  Ascalon,  Azoti  el 
AccaroQ,  duplicem,ut  reor,ob  causam.Primacausa 
est  quiagensPhilisthiim  primo  loco  denotatur  inter 
omnes  gentes  qus  inviderunt  glorios  Domini,  et 
maDSuetis  terrae,  scilicetMojsi,  etcsteris  ascenden- 
tibus  de  terraiEgypti./i£ccf72(/^rur2^enim,ait,((  populi  n 
et  irati  suntjdoiores  obtinuerunt  habitatores  Phili- 
6thii(D,tunc  conturbati  suot  principes  Edom,»et  caetera 
{Exod.xw),  Primos  nom\nsiy\i habilatores  Philisthiim, 
quia  primi  doluerunt,  et  primi  ad  impugnandum 
ascendentem  Israelem  fuere  praeparati.  Scriptum est 
eDim:«lgiturcumemisissetPharaopopulum,noneo8 
eduxit  Dominud  per  viam  tcrrs  Philistinorum,  qus 
vicinaest,  reputans  ne  forte  pconiteret  cum,si  videret 
advorsumse  belIacondurgere»(Ex(/(2.xiii).Aliacausa 
est,  quia  sub  interpretationibus  eorumdem  nomi- 
num  omnium  lUorum  perversitas  denotatur  qui  86- 
cundumsimilitudincmPhislithiimpiosomnesadeum 
fugientes,  et  hoc  sceculum  nequam  relinquentes, 
odio  habent  ct  persequuntur.  Gaza  namque  forti- 
tudo  ejuSf  Ascalon  ponderata^  vel  ignis  homicida^ 
Azotus  ignis  generationis,  Accaron  eradicatio  vel  ^ 
iterititat  interpretatur.  Et  cst  sensus  :  Omnes  qui 
sibi  applaudunt  in  fortitudine  corporis.ct  in  poten- 
tia  Bsculari,  eldicuntcumdiabolo  :«  In  fortitudine 
DQanusmes  feci  »  (Isa.v),  diripientur,et  adnihilum 
redigentur  io  die  irs  Domini.  Similiterqui  arsit  ad 
effundendum  sanguinem,  et  multas  scandalizavit 
auimas,  sceleris  sui  mensuram  recipiet,  et  eodem 
quo  operatus  estpondero  deprimetur.et  iroplebitur 
in  80 :  « Viruro  sanguinum  et  dolosum  abominabitur 
DominuB  »{Psal.  v),  dum  gehennae  ignibuscumdia- 
bolo  cremabitur.  Itidem  qui  arsit  libidine  el  gene- 
rationis  incendio  debacchatus  est  :  Omnes  enim 
«adulterante8,quasiclibanus»cordaeorum(0<e^vii), 
Don  in  tenebris,  non  in  occulto  judicio,  sed  in  me- 
ridie,  hoc  est,  quando  sancli  plenam  recipientcla-  D 
ritateoi,  projioietur  in  tencbras,et  sanctorum  con« 
sortiumnon  habebit.Item  qui  non  solum  nullosfru- 
clushabuit,  sed  perversitate  doctrinse  sus  plurimos 
eradicavil,ipse  quoque  eradlcabitur.Proinde, «  qusB- 
rite  Domioum,omnes  mansueti  terros,»  et  ne  sitissi- 
cut  Gaza,  id  est  sicut  male  %9%  forles,  et  non  man- 
8ueti,qui «  suam  qusrentes  statuere  justitiam  Jusliliae 
Dei  noo  sunt  subjecti »  {Bom.  x),  quia  talis  Gaza  de- 
8tructaerit.«Qusrile,Dominumomnesman8ueti,»et 
ne  sitis  sicut  Accaron,  id  est  ardentes  igne  bomi- 
cidii^quorum  manussanguioeplenaa  8unt,quiade- 
8erta  erit  talis  Accaron,  sicut  dixil  Vcritas  :  «Ecce 


relinqueturvobisdomusvestradeserta»(lfar/A.xxin). 
«QuffiriteDominum,omuesmun8ueti,»elnoliteessesi- 
cut  Azotud,id  est  sicut  bi  qui  genuinam  voluptatem 
uhro  exasperanles.verteruni  in  furorem,  et  confla- 
verunt  sibi  ignem  urentem^quia  talis  Azotus  in  mc- 
ridie  ejicitur,  id  est  manifestojudicio  condemnabi- 
tur,  talis,  inquam  Azotus,  judicium  portabit  Sodo- 
morum  et  Gomorrh©,  juxta  Prophetam  alium  di- 
centem: «  Audite  vcrbum  Domini,principes  Sodomo- 
rum  ;  percipite  auribus  legem  Dei  mei,  populus  Go- 
morrhae  »  {ha.  i).  Quxrite  Dominum,  et  ne  sitie  sicut 
Accaron,id  est  sicut  sterilis  vinea  Domini  Sabaotb, 
domus  Israel,quae  cum  debuisset  facere  uvdsjudicii 
etjustitiae, «  fccitlabruscas  » (/5a.  v)  iniquitatiset  cla- 
moris,  quia  talis  Accaron,talis  sterilitaseradicabi- 
tur.Omnibus  quidem  repositaestirafuroris  Domini 
gentibus  incredulis,  sed  maxime  et  pr»  omnibus 
genti  illi  qu(B  prima  restitit.et  persecntionem  excl- 
tavit  Evangelio  Ghristi,  vel  sacramento  baptismatis, 
secundum  similitudincm  Philisthiim,quee  gens,ut 
supra  dictum  est,prima  invidit,et  obsistere  bellum- 
que  inferreprompta  fuit  Israeli  ascendentid^  terra 
^gypti  in  transitu  maris  Rubri.Sequiturergo:«V(B 
qui  habitalis  funiculum  maris.geosperditorum.»Gen8 
habitans  iuniculum  roaris,  id  est  vicina  baptismo 
Cbristi.sicul  geos  Philisthiim  vicina  erat  mari  per 
quod  Israel  Iransivit.Quam  enim  vicina  fnit  illi  sa- 
cramento  fleteroaB  salutis,  apud  quam  idem  sacra- 
mentum  Cbristus  moriens  condidit,  apud  quam 
aquam  el  sanguinem  de  suo  iatere  fudit,apud  quam 
dato  Spiritu  sancto  claruit  multis  signis  ct  prodi- 
giis,  quod  dux  esset  ipse  Dominus  in  miserlcordia 
populo  qucm  redemit,  gradientibus  in  Ironte,  in 
transitu  maris  Rubritribus  millibus  bominum,quia 
ipsadiePentecostesvbaptizatisuntinnominePatris, 
el Filii etSpiritus  sancti » (.-/c^ ii). «  Vs  tibi,  gens  per- 
ditorum,MVsetibitaliterhabitaoti«funicalumDaris,» 
quia  cum  posses  trahere  ad  te  funiculum  ejusmodi, 
funiculumdi3tributionis,inquasortedividitur  terra 
regni  Dei,  non  solum  non  attraxisti,  verum  eliam 
Bubeuntibuseltrabentibusinvidi8ti.«VerbumDomini 
supervosCbanaanterraPhilistinorum.etdisperdam 
te  ita  ut  non  sit  habitator.  »  Quod  terra  Pbilisthiim 
terra  sit  Chanaan,  nulli  dubium  est,  et  quod  prse- 
senti  loco  Chanaan  Judsus  sit  jam  dictum  est,  et 
multis  Scripturarumtestimoniis  comprobari  solct. 
Ilaque  super  vos,o  Chanaan,  et,o  lerra  Philisthiim  ; 
super  vos,  o  noo  JudaeifSed  Chananaei ;  o  non  terra 
Hierosolymorum,sed  terraPhi]isthinorum,ide6t  po- 
tione  cadentium,  verbum  Domini  super  vos  est, 
qucd  ego  loquor  non  in  bono  sed  in  malo,  non  in 
gratia sed  in  ira,  non  in  misericordiased in  vindicta. 
Sequ!turenim:«Etdispordam  teitautnonsithabita* 
tor.Eteritfuniculu8maris,requie8pastorum,etcau- 
laB ovium,  et erlt  funiculus eis  qui  remanserint  in do- 
mo  Juda,  ibi  pascenturin  domibus  Ascaloni8,ad  ves- 
peram  requiescent,  quia  visitabiL  eos  Dominus  Deus 
eorum,etavertetcaptivitatemeorum.»Utrumita  fa- 
ctum  sityUt  litlera  8onat,quod  terra  Pbilisthinorum 


663 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


664 


deserta  et  absque  ullo  habitatore  fuerit,Deu8  vide-  A 
rit.  «  DisperdHinte,*inquit, «  itautnullus  sit  habila* 
tor,»etintantamveniesvastilatemutomne8tua;  ur- 
besmunitissimfls  sint  in  ovilia  pastorum.Quomodo- 
cunque  torra"  il  li  quse  proprie  dicta  est  lerra  Philisthi- 
norum  contigerit,  et  terrfe  Moab,  et  terrae  Oliorum 
Ammon,  dequibus  poslmodum  diclurus  est :  Nos 
quis  scimus  signatum  fuisse  librum  {Oan.  zii),  et 
clausasvisionesprophetarura.sicutnonnulliseorum 
legimus  imperatum,  dubitare  non  debemus  sacra- 
menta  rerum  spiritualium  sub  rerum  corporalium 
recondita  esse  nominibus,  et  cuncta  ad  Chrislum 
•pplicanda,«habentemclavim,»utin  Apocalypsiiegi- 
mus,«  quietaperitetnemo  claudit,clauditet  nemo 
aperit»  (Apocni),  quia  cuncta  in  eo  reserantur.Igi- 
tursupervoSyOterraChanaan.terraPhilis^thinorum,  «> 
id  est  supcr  vos,  o  Judaei,  verbum  Dominie8t;quia 
Jam  semcn  Chanaan  et  nun  Judse  lerra  estis  Phili- 
sthinorum,id  est  polionecadentium.ex  quoGhristo 
Dei  Filio  «  dcdistis  in  escam  suam  fel,et  in  siti  sua 
potastis  eum  aceto»  (P^a/.  Lxviii),undeet  facta  est 
coram  vobis  men^a ve8tra«in  ]aqueum,etin  retribu- 
tionem,el  in  ecandalum»  {ibid,).Tej  o  terraejusmo- 
di,(iuperdani,ait,aita  utnon  sit  habitator.^Juxlaquod 
et  Psalmista:  Fial,  inquit,i  habitatio  eorum  descr- 
ta,  el  in  tabernaculis  eorum  non  sitqui  inhabitet  » 
(t6td.).  Ila  namque  factum  est :  Non  est  ez  vobia, 
qui  habitct  in  illa  terra  vestra^vel  dominetur  in  ea. 
Quid  porro  Get  de  funiculo  maris  de  quo  pauloante 
diclum  estia  Ysequihabilatis  funiculum  maris?  Rc- 
quieserit  pastorum,et  caulsepecorum.»  Quisuntpa- 
stores,  etquae  pecora  sive  oves  ?  Nimirum  pastores 
ilii,quorumprincepsille«bonuspastorcst,quiposuit 
animam  8uamproovibussui8»(/(?a7{.  x).Etillsoves 
sunt,  de  quibus  idem  ait :  «  Et  alias  oves  habeo  quae 
nonsuntdehoc  ovili,etiIias  oportel  nie  adducere, 
et  vocem  meam  audient,et  fiet  unum  ovile.et  unus 
pastor  »  {ibid.)  Funiculus  maris,  quom  vos  habi- 
tatis,  0  Judaei,  id  est  omne  quod  habere  vel  quod 
vicinividebaniniessosacramentobaptismatisChris- 
ti,  quod  inimicos  nostros  Pharaonem  spiritualem^el 
exercilum  ejus  operuit,  scilicet  lex  et  prophetae, 
cuncta  quoB  credita  sunt  vobis  eloquia  Dei,  requies 
eruntpastoribus  i8ti8,eterunt  caulae  pccorum  sicut 
ovium  quam  Dominus  adduxit.Nonne  ita  est,  o  Ju- 
dcei,  into  Ghanaoaei,  sive  Philisthiim  ?()ves  isto^  et 
pasioresearum,id  est  Ghristiani  et  doctnreseorum  D 
in  iilo  tali  funiculo  quondam  vestro  nunc  rcquic- 
Bcunt,  quia  legem  et  propbetas  vestrosscienterlo- 
gunt.llle  vesterfuniculus  Hebraicoquidcm  sermono 
consertu8,deindein  Graecum  ductus  et  in  Latinum 
reductus,ampla  fecit  spalia  cunctis  gentibus,ct  ccce 
in  spatis  ejus  rcquiescirous,  et  caulae  pecorum,  id 
est  lcctioncs  sivc  meditationes  nostrs  sunt.  Mirum 
quod  vos  ipsi  caulas  nobis  ovibus  Ghristi,  ne  vete- 
rascant  aut  vertustatcinfirmenturet  labescantjugi- 
ter  conflrmatis,  et  ad  confirmandum  nohis  matc- 
riam  validam  ubique  terrarum  subiuinistratis, 
dum  captivi  in  omnes  gentes  liberos  vestros,  imo 


jam  nostros  circumfertis,  ut  quidquid  de  Gbristo 
prsedicatur,  Grsecis  et  Latinis  sive  barbaris,  prse- 
bentes  vos  cum  scriptis  vestris  palam  testiGcemini 
quod  nonsitnovumsiveconfictum  quidquid  auribas 
eorum  quasi  novarefert  voxe\angelicaeprffidicatio- 
nis.Quod  deindesubjungitur,«et  eritfuniculuseiB, 
qui  remanserint  de  domo  Juda,  »  cum  prxcedenti 
dicto  bene  perspectum,  conjunctionem  satius  evi- 
denter  indicat  aliarum,  et  aliarum  ovium  in  ovile 
unum.  Qui  enim  sunt,  tqui  remanseruntde  domo 
Juda,  »  vel  quid  estremanere  dedomo  Juda?Nimi- 
rum  remanere  de  domo  Juda,  hoc  est,  salvari  de 
eadem  gente  perditoruni,  gente  Judaica,  et  qai 
boc  modo  remanserunt  vel  remanebunt,  primi 
apostoli  fucrunt,  et  qui  post  ipsos  vel  per  ipsos  cre- 
didcrunt,  et  ille  erunt  reliquiae,  quae  salvae  Gent, 
postquam  eubintraverit  plenitudo  gentium  (Rom. 
xi).  993  Pulchre  ergo  ita  distinctum,  et  erit  funi- 
culus  iiiaris  rcquies  pastorum  et  cauls  pecorum, 
quod rectcintelligiturdp  pastoribus etpecoribus ple' 
nitudinisgcntium.  Ac  demum: «  Eterit  funiculus  eis 
qui  rcmariserint  de  domo  Juda  »  quod  nihilominus 
recte  inielligitur  de  illis  reliquiisqus  supersantet 
supererunt  de  Isroel,  in  quo  contigit  caecitas  (Rom. 
xi).  Simul  de  utrisque,  de  ovibus  sive  pastoribus 
parlium  utrarumquc  illud  intelligendum,quodsub- 
junctumest:  «IbipascenturindomibusAscaloDis.ad 
vesperam  requiescent. »  Quidestt^t  pa5(r^/tir,ni8i  in 
funiculo  illo  possidcbunt  ?  Puniculus  namque  pos- 
scssioest,  juxta  illud  :  «ParsautemDominipopulus 
ejus,Jacob  funiculus  haereditati8ejus»(0eu(.xxxin). 
Aut  cerle  funiculus  dimensio  possessionisest^juxta 
illud:  «Et  ejccit  a  facie  eorum  gentes,et  sorte  divisit 
eis  terram  in  funiculo  distributionis»)  (P5a/. lxxvii). 
Quulibet  modo  accipias,  sen^us  totius  suuima  est. 
«Ibi  pascentur  in  domibus  Ascalonis,adve8peraro  re- 
quiescent,  »  ac  si  diceret :  In  sorte  Oomini  computa- 
buntur,  in  sinubus  Abrahae,  Isaac  et  Jacob  collooa- 
buntur,  In  cmlestihus  mHOsionibu8quasA8ca)on,id 
est  ignis  homicida,  scilicet  Judaica  impietas  suas 
esse  domos gloriatur. At  illi  « filii  regni  ejicientur  in 
tenebr8sexteriores,»istiautemvenientesaboricntoet 
occidente,  recumbent,  in  sinubus  Abrahs.Isaac  et 
Jacob  {Mattli.  vni).  Unde  hoc?  Quia  lisiiabity  inquit, 
«  eos  Dorainus  Dcuseorum,  ctjvertet  captivilalem 
eorum.»  Quis  ille  Dominusqui  ini7a6i/,nisi  ipsequi 
dixit  de  his,  et  de  acmftipso  : «  El  fict  unuin  ovilc  et 

• 

unuspastor  ?»Ipsenamquei{e  vi!?itatione  hacdicitin 
alio  propheta:**  Erce  ego  requiram  ovcs  meas,  et  vi- 
sitabo  eassicut  visitai  pastor  gregem  suum  »  [Joan. 
x)  «in  die  quando  fuerit  in  mcdio  ovium  euarum  dis- 
sipatarum»  {!\%ech.  xxxiv),  etc.U8que:«<Ecceegoju- 
dico  Inter  pecus,  et  pecus  arietem  ct  hlrcum,  inler 
pccuspingueet  pecus  macilentum»  (t/>/(/).Duo  dicta 
sunt  in  iilo.  Visitabo  oves  fnea^,  et,  «  judicabo  inter 
pecus  et  pecus^»  duo  nihilominus  in  istcquia  «vi8ita- 

bitcosDominusDeu8eorum,etavertetcaptivitatem 
eoruiB.  Visitabit,»  subauditur,  primo  adventu  suo, 
ut  sit  ipse  paslor.et  ovein  perditam  ad  gregem  suo 


665' 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  II. 


666 


reportat    huroero  {Luc.  zv).  Avertet  captivitatem  A  benedicti,  Patris  mei,  possidete  paratum  vobis  re- 
eorum,  secundo  adventu  suo,quando  judicabit  uti-      gnum,  •  et  hsedis   a  sinistris  :  «  Discedite  a  me, 
que  inter  pecus  et  pecus  (Eiech.  xxxiv),  et  separabit      maledicti,  in  ignem  eeternuni »  {Matth.  xxv). 
oves  ab  hasdiSydicetque  ovibus  a  dexlris:  «  Venile, 


n  »■  ■ 


LIBER  SEGUNDUS. 


M4Adver8ariorum,8euveritalicontradicentium 
aniversitas  trifariam  divisa  est.  Alia  divisio  Judso- 
rum  et  alia  hsreticorum,  alia  paganorum.  Super 
omnos  divisiones  istas  verbum  Domini  est,  eoordi- 
ne  quo  nunc  a  nobis  nominatffi  sunl.  Siquidem  su- 
per  Judsos  jam  prolatum  est  verbum,  et  ipsi  desi- 
gnati  sunl  sub  nominibus  Gbanaan  et  terrs  Philisti- 
norum,  dicendo  :«  Verbum  Domini|8uper  vosCha-  g 
naan  terraPhilistinorum;»h£reticiprolinusdi8tin- 
guuntur  sub  nominibus  Moab  et  flliorum  Ammon, 
dicendo:  «  Audivi  opprobrium  Moabet  blasphemias 
fiiiorum  Ammon,  qus  exprobraveruntpopulomeo, 
et  magniQcati8unt8uperterminoBeorum.»Subinde 
paganorum  impietas  sub  nomine  condemnatur  JEr 
th]opam,cum  dicil :  «  Sed et vos,  /£lhiopes,  interfecti 
gladio  meoeritis.  •  Protinuset  ip8e,quie8lomnium 
inimicorum  caput,  diabolus  perditus  atque  perden- 
dusdesignatur  sub  nomine  Assur,  dicendo : «  Exten- 
detmanum8uam8uperAquiionem,etperdetA88ur.» 
Denique  eub  istis  nominibus  debere  hujusmodi  sen- 
8U8  suscipi  satis  probabile  estyprvsertim  quiaprs. 
ceptam  fuisse  scimus  prophetis,  non  omnia  mani- 
feste  loqui,  imo  claudero  sermonem  et  eignare  ii-  p 
bram,  et  ligare  teslimonium,ot  signarelegem  disci- 
pulis  l)omini,cum  pollicitatione  :  «  Quia  pertransi- 
bunt  plurimi,  et  multiplex  erit  soieati:! »  {Dan.  xii). 
Praeterea  et  illud  nobiscum  facit,  quia  nec  rerum 
presentium,  nec  historiarum  qus  de  rebus  gestis 
conBcriptae  sunt  aliquodsulTragaturexperimentum 
Bifetestimonium  ei,qui  8impliciter,et  ut  vulgo  nota 
8unt,  accipit  haec  nomina  Chanaan  sive  Philistino- 
ram,  Moab  et  fiiiorum  Ammon  atque  yEthiopum. 
Nam  et  si  non  immunes  fuere  malorum  qu»  in 
mundo  facta  sunt  vel  nunt,nihil  tamenusquamle- 
gitur  tale  vel  tammagnum,utprssenli8  prophetisB 
litlera  sonat,  simpliciter  audientibus,  verbi  gralia, 
cum  protinus  italoquitur  :cVi¥oego,dicit  Dominus 
exercituum,  Deus  Israel,  quia  Moab  ulSoduma  erit, 
etfilii  Ammon^quasi  Gomorrha.siccitasspinarum^et  ^ 
acervi8aIii>,etdeBertumu8queinsternum.iSimiiiter 
de  terra  Philisthinorum.  Quando  enim  factum  est, 
quoddioit;«Eteritrequie8  pastorum  el  cauls  peco- 
rum  ?  •  Quando  nulius  in  ea  fuit  habitator,et  in  tan- 
tam  venil  vastitatem,  qus  Istabatur  in  eversione 
Jadse,  at  omncB  urbes  ejus  munitissims  essenl 
in  ovilia  pastorum,  alque  ita  inculta  et  sic  vepri- 
bu8  atque  uriicis  operta  ut  pastores  de  reliquiis 
Judsoram  in  Ascalone  post  meridiem  requiesce- 
rent,  et  in  orbe  quondam  nobiligreges  suos  accu- 


bare  facerent.  Proinde  cooptum  iter  securi  perga- 
mu8,etSpiritus8anctiverbaspiritualiterinteIlexi88e 
contenli  eimus.  «  Audivi  opprobriiim  Moab,  et  bla- 
sphemia8|riliorumAmmon,qusexprobaveruntpopu- 
lo  meo,  et  magniOcali  sunt  super  terminos  eorum. 
Propterea  vivo  ego,  dicil  Dominus  exercituum,Deu8 
Israel,  quia  Moab  ut  Sodoma  erit,  et  filii  Ammon 
quasi  Gomorrba,8iccitas  spinarum  et  acervisalis,et 
desertumusquein  sternum.Reliquis  populimeidi- 
ripienteos,et  residuigentis  mes  possidebuntillos. 
Hoc  eis  eveniet  pro  superbia  8ua,quiablasphemave- 
runtetmagniflcatisuntsuprapopuiumDominiexer- 
ciluum.»Cau8%pro  pusse  dicendaest,  curhisnomi- 
nibus  hsretici  designati  sint,  vel  ob  quamsimilitu- 
dinem  vocentur  Moab  et  filii  Ammon.  De  Judsis 
supra  dictum  est  quod  recte  Vdcentur  Philistiim, 
videlicet,  quia  sicut  ubi  accesserunt  filii  Israel  de 
terra  iEgypti  per  marc  rubrum,  Philistiim  qui  vicini 
erant  mari  primi  doluerunt,  et  primi  belluminferre 
parati  fuerunt,  ita  ubi  conditum  est  baptismi  sacra- 
mentum,  Judsi,  pones  quos  conditum  est,  primi 
viderunt  et  inviderunl  el  primi  contrafldem  evange- 
licam  persecutionem  exercuerunt,  mala  potione, 
scilicetspiritu  erroris  inebriaiietinsaoientessocun- 
dum  nomen  Philistiim,  quod  interpretatur,  ;;o<ione 
cadentes.  l)e  hsrettcis  nuno  dicendum  quod  recte 
vocentur  Moab  et  Hlii  Ammnn,  quia  sicut  Monb  et 
filii  Ammon  de  conaanguinitate  Abrahs  descende- 
runt,  et  tamen  genus  Abrahs  semper  oderunt,  ita 
hsretici  in  Ghristum  se  credere  dicunt,  et  tamen 
Christianorum  catholicam  fidem  subvertere  semper 
conati  sunt.  Et  quis  hoc  nesciat,  quod  de  consan- 
goinitate  Abrahs  per  ince&tum  nati  sunt  Moab  et 
filii  Ammon  ?  Dormierunt  enim  filis  Loth  nepotis 
Abrahs  cam  patre  suo,etmajor  quidem  filiaMoaby 
minor  autem  peperit  Ammun  {Gen.  xix).  Lt  Moab 
quidem  ex  patre, \mmon  populus  lurbidus  intrepre- 
tatur.  Quis  autem  populus  magis  turbidus  quam 
hsreticorum  ccetus,  qui  alios  turbidaetccBnulenta 
potant  doctrina,  velut  turbida  aqua  :  sunt  etiam 
hsretici  ex  patre  diabolo  sque  ut  Judsi,quibus  ip- 
se  Dominus :  Vos,  inquii,  axpatre  duiboloestis  \ioan. 
VIII,  iium.  xxv).  Igitur  ut  PhiliRtiim  itaMoab  etfilii 
Ammon,  idestsicutJudsi,  itael  hsretici  in  deser- 
tumerunt  usque  in  {Bternum  ;  quippe  qui  doserentes 
Deum  et  a  Deo  deserti,  absque  dubio  peribunt  in 
sempitornum.  Audivi  enim,  ait,  Moab  opprobriumei 
biasphemias  filiorum  Ammon^  soilicet  hsrcticorum. 
qui  nimirum  exprobraverunt  populo  meo,  populo 


667 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


66S 


Christiano  secundum  ezempluro  Moab,  et  magnifi- 
cati  super  termioos  eorum  secuDdum  exemplum 
filiorum  Ammon.  Quod  fuit  exemplum  Moab?Il- 
lud  nimirum,  quod  ('ornicatus  est  populus  cum 
filiabus  Moab,  quae  secundum  suggestionem  Ba- 
laam  vocaverunt  eos  ad  sacriOcitt  sua,  et  co- 
mederunt,  et  adoraverunt  deos  earum,  initia- 
tusque  est  Israel  Bcelphegor.  Magnum  fuit  ii- 
lud  opprobrium  Moab,  et  usque  in  praesentem 
iliem,  ait  Phinees,  macula  hujus  sceleris  in  Dobis 
995  permanet,  multique  de  populo  corrue- 
runt.  Secundum  illius  opprobrii  vel  maculas  exem- 
plum  fuit  et  est  opprobrium  baerelicorum  sive  bae- 
resiarcharum,  qualea  Marcion,  Cherinthus,  Ebion 
et  Arius,  aliique  quamplures  exstiterunl.Tn  quo  ? 
In  eo  videlicet  quod  non  per  ignorantiam  errave- 
runt,  sed  sicut  ille  Moab  scienter  et  prseanlecon- 
Bilio,  quatenus  auxilio  Dei  destitutum  redderet 
Hierusalem  effecit  ul  initiaretur  Beelphegor,  ita  et 
isti  scienter,  quntcnus  populum  ecclesiasticum 
smni  veritatis  honore  nudarent,  et  in  perditionem 
traherent,turpia  etprobrosasinguli  saorum  dogma- 
tum  simulacra  propalaverunt  Quod  autem  vcl 
quale  fait  exomplum  filiorum  Ammon  ?  In  quo  illi 
priores  super  terminos  Israel  ma^niOcati  sunt  ?  Tu- 
lit  Israel,  ait  rex  filiorura  Ammon,  terram  meam, 
quando  ascendit  de  iEgypto.  Econtra  Jephte  dux 
Israel :  «Non  tulitlsraelterram  Moab,  nec  lerram  fi- 
lioramAmmon;sed  Dominus  Deussubvertit  Amor- 
rh8eum,pugnanscoutraiIlum,pro  populo  suolsrael, 
et  lu  nunc  vis  possidere  terram  ejus  ?  Nonne  ea  quae 
possedit  Ghamos  Deus  tuus^tibijuredebeatar  ?  Qus 
autemDominusDeusnostervictorobtinuitlnnostram 
cedent  possessionem  »  (Judic.  xi).  Disceptatio  tunc 
fuit  vebemens  contrafilios  Ammon,  eo  modosigni- 
ficantes  se  super  terminos  Israel.  Sed  et  ante  hoc 
copulati  regi  Moab  percusscrant  Israel,atquepo8se- 
derant  urbem  palmarum  (Judic,  iii).  Secundum  il- 
liuB  disceptationis  exemplum  jugemaique  pertina- 
cem  haeretici  contracathoIicamEcclesiffi  disceptatio- 
nem  habuerunt,  etsuper  terminos  ejus  magnificati 
8unt,  super  terminos  fidei,  quos  patres  nostri  pro- 
phetae  et  apostoli  posueruni,  adjiciendo  aliquid  su- 
per  positionem,  vel  diminuendoquidpiam  de  posi- 
tioneilIorum,nontimentes  illud  quod  in  Apocalypsi 
scriptum  est :  u  Si  quis  adjecerit  supra  hsc,  adjiciet 
Deus  supra  illum  plagaH,  quaa  scriptas  sunt  in  libro 
hoc ;  et  si  quis  diminuerit  de  verbis  libri  prophetiffi 
bigus,  auferet  Deus  partem  ejus  de  ligno  viie,  et  de 
civitatesancta»(;4po^.xxii}.Xonneetinp8almo8cri- 
ptunnest;(cPo8tulaame,etdabotibigentesbsreditatem 
tuametpos8essionemtuamterminosterr£?»(P«a/.ii). 
At  illi  cum  essentin  partibus  terrsB,  alii  in  As;a,aiii 
in  Europa,  alii  in  Africa  contra  semetipsosdivisi  et 
contra  catholicam  Ecclesiam  conjuncti,8ingaIi  suas 
partes  construe  pro  catholica  Ecclesia  contenden- 
tes,  non  pArum  Ecclcsi®  terminop,quantum  inipsis 
fuit  diminuerunt,  claudere  voientes  io  parte  posses- 
sionem  Cbristi  praefinitam  usque  ad  terminos  lerraa. 


j^  Ita  Buper  lerminos  popuIiDomini  magnificati  sunt, 
et  exprobraverunt  el  blasphemaverunt.  «Propterea 
vivoego,dicit  Dominus  exercituum,  Deuslsrael,quia 
Moabut8odomaerit,etfiliiAmmonquasiGomorrha.» 
Quid  critMoabutSodoma,ctquid  eruntfilii  AramoD 
quasi  Gomorrha ?  «  Siccitas  spinaru m  et  acervi  salis, 
etdeserlumusqueinaeternum.»Adquidvalet<i^t7ai 
spinarum  nisi  ul  mittantur  in  ignem  vel  Bubmilta- 
tur  eis  ignis  ut  ardeant  ?  Et  ad  quid  valet  acervus 
salis,  prssertiminfatuati,  •  nisi  ut  mittatur  foras  et 
conculcetur?  »(MaUh.  v)  Igitur  quod  dicit,  hoc  est, 
quoniam  ipei  sunt  spins,  dequibus  non  collig^n- 
lur  ficus,  et  rubus  de  quo  non  vindemiator  uva 
{Matth,  vii),  tradenturigni  utSodomaet  quasi  Go- 
morrba,  imo  tolerabilius  erit  terrse  Sodomorum  et 
Gomorrhsorum  in  die  Judicii,quam  ilIiu8«quinoD 

^  receperuntvo8,»aitDominu8,ne7ue  au'ff>run<  sermo- 
nes  veslros  (MaUh.  x).  Quod  si  illis  ita  erit,  qui  non 
recipiunt  neque  audiunt,  quanto  magis  bsereticis 
qui  insidioserecipiuntetinsidiose  audiant,utdam 
profiteniur  partem,possint8ubvertere  totum.  Juste 
igituretdesertum/mquiif  ^  eruntusqueinaBternum,» 
idest  peccatumeorum«  nonremittcturei3,nequein 
hoc  88BCuIo,neque  in  futuro  •(Mallh,  xii),  quod  vere 
est  esse  descrtum,  quia  videlicet  extra  domum  Dei, 
quffi  cst  Ecelesia  Dei,  unde  ipsi  exierunt,  nibil  eat 
nisi  desertum.An  et  lex  hoc  ipsum  non  dicit  ?  «Am- 
moGites,»inqait,tteiMoabitesetiampo8tdecimamge- 
nerationemnon  intrabuntEcclesiamDominiineter- 
num»  (Deut,  xxiii}.Quod  et  si  quid  aliquando  sapi- 
dumlocuti  sunt  autscripserunt^quoniamtfetacervi 

C  satis»  fore  dicti  sunt,  reliquix  inquit,  «  populi  raei 
diripientillo8,etresiduigentismespossidebanteo8<» 
{Gen,  xix).  Nec  mirum,  si  inter  mortuorum  et  mo- 
rientiuin  hereticorum  monimenta  quidpiam  reperi« 
tur,  quo  velut  sale  viri  catholici  bcne  utantur,dam 
in  typum  illorum  uxor  Lotb,quaeuvia  fuit  islorum 
filiorum  Moab  et  filiorum  Ammon,ita  mortua  faerit, 
ut  mortua  verteretur  in  statuam  salis.  Blsl  quidem 
salis  natura  ad  omnem  escam  neces8aria,pulmenti8 
enim  saporem  dat,  aviditatem  excitat.  Quinetiam 
pecudes,  nrmonta  ct  Jumenta  sale  maxime  provo- 
cantur  ud  pastum,  multo  largiores  lacle,  muitoqae 
gratiores  casei  dote.  8ed  et  illa  versa  in  statuam 
salis,  pecudibus,  armentis,  sive  Jumentis  liguenti- 
bus  eo  modo   profioere  potuit,  nunquid  et  aibimet 

D  8apuit?8ic  nimirum^quidsiveutilium  historiarum, 
sive  moralium  doctrinarum,8ivo  allegoricarum  ex- 
positionum  scripserunt,  nihil  eis  proderit,  sed  re- 
liquis  populi  Domini  diripienlcodicesilloSyresidui, 
id  est  iion  perditi  pueri,  gentis  Domini,  viri  eccle- 
siastici  lectores  et  auditores  catholici  possidebunt 
608,  legent  eos,  ut  legunt  Judaei  cujuspiam  opas 
grande  vel  parvum,  ut  puta  Josepbi,  vel  cujuslibet 
Cffiterorum.Hoe,inquit,«ei8evenietpro8uperbia8aa, 
quiabla8phemaverunt,etmagnificati8unt  super  po- 
pulum  Domini  exercituum.»Gum  molta  sintpecoata, 
quoddam  pecoatum  certam,  propter  quod  bsretici 
desertum  fuerunt,  ut  supra  jam  dictum  est  in  cter- 


669 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  UB.  II. 


670 


Dum.  Hoc  est  superbire,  et  Don  per  ignorantiam, 
sed  per  superbiam  seu  per  invidiam  contra  verita- 
tem  Dei  verba  proferre.  Nani  «  omne  peccutum^ait 
Dominus.et  blasphemia  remittetur  hominibus.spi- 
ritus  autem  blasphemio:  non  remiUetur.Et  quicun- 
quedizeritverbumcontraFiliumhominisromiitctar 
ei,  qui  autemdizerit  conlra  Spiritum  sancium,uou 
remitletur  ei,nequo  in  hoc  s£Culo,neque  in  futuro  » 
(Malth.  xii).  Tanti  hujus  peccati  reus  ille  addicitur, 
qui  sciens  veritatem  Dei,  totis  ingenii  viribus  econ- 
tra  nititur,  et  tuno  demum  verbum  dicere  contra 
Spiritum  sanctum  convincitur,  quando  vcrbH  Scri- 
pturas  qus  utique  verbasuntSpirilussanctiintelli- 
gens,imointelligerenolens,contrarialoquitur.  Quid 
igitur  aliud  astruit  hic  sermo  propheticusdicendo  : 
«  Uoceis  eveniet  pro  superbia  9ua,quia  blasphemave- 
runt,  »  nisi  quod  in  Evangelio  suo  conflrmat  ipsum 
Verbum  incarnatum?Scquitur:  oHorribilis  Dominus 
super  eos,  et  attenuabit  omncs  deos  terrae,et  adora- 
bunteum  viri  do  loco  suo,omnesinscls  gentium.M 
Vere  infeliceSjSupcr   quos  Dominus  borribilis  est. 
Unde  enim  hoc  ?  Nonne  Deus  natura  dulcis  et  sua- 
vis  est,etadvivendum  serenus  et  desiderabilis^ut- 
pole  «  in  quem  desiderantangeli  prospicere»(/ P^^r. 
xii).miroatqueinefrabili  modosemperprospicientes 
et  semperprospiceredesiderantes.Brgoinfelicesni- 
mis,quibus  pro  conscientiacontigit  horrore  faciem 
pielatis,  el  sic  perire  «  a  facie  Dei,sicul  fluil  cera  a 
faci   ignis  »  (Pfal,   lxvii).  Jam  in  ista  vita  miseri 
horrorem  illum  sentiunt,  et  nescio  quam  in  conso- 
lationem  doloris  sui  negunt  esse  quod  esse  soiunt, 
tanq  uam  boc  destruat  vel  destruere  possi  t  veritatem , 
quodeam  ipsi  in  mendaciodetinent.«Etatlenuabit^ 
inquit,  «omnes  deos  terrsB.»  Hic  subaudiendum  vel 
subintelligendum,  qui  sometipsosdeos  fecerunt.Si- 
cot  enim  dii  terrae,6upcr  quos  nonMSesthorribi- 
li8,etquos  non  altenuabit  Dominus,videlicet  illi  de 
quibus  Psalmistacum  dixisset:  «  Priocipes  populo- 
rumcongregati  suntcumDeo  Abraham  ^(PsaLxLw), 
Butijunxit.quoniamdiifortesterrffivehenrentereleva- 
ti  suDt»  it>'d.}.Ete8tsensus  :quoniam  prflBdicatores, 
qui  in  primis  erant  terra,facti  diietfllii  Excelsi.fa- 
cti  fortes  perfidem  et  per  bona  opera,  vehementer 
elevati  sunt  per  miracula,etila  factumestut  multi 
ad  fidem  generentur,multi  in  principibus  quoque, 
id  est  regibus  aliigque  pontiHcibus  cum  Deo  Abra- 
bam  credendocongrogarentur.Igiiur  (ieillissolum- 
modo  hic  agitur,quisemetip80s  deos  fecerunt,quia 
prsmissum  est  de  superbia  eorum,  et  magnificati 
suntsuper  populum  Domini  exercituum,  et  eodem 
modo  hic  dicuntur  dii,quo  in  Ganticis  canticorum 
Bodales  Dei,etDomini  noslri  Jesu  Christi:  •  Indica 
mihi  quem  diligit  anima  mea.ubi  pascus,ubi  cubes 
in  nieridie.ne  vagari  incipiam  post  greges  soladium 
taorum  »  (Canl,  i).  Isti  dii,  isti  sodales  Doroini,qui 
nisi  haeretici  suat,de  quibus  hic  sermo  est  subno- 
minibuB  lloab  el  iiliorum  Ammon.Super  eos  plane 
borrtbilis  DominuB,et  attenuavitmagnificentiam  il- 
loraiOy  quia  et  si  io  brevi  magnificati  sunt  super 


J^  populum  Domini  exercituum.quasi  sterquilinium 
in  fine  perdiiisunt,  et  tulium  cujusque  messem,si 
qua  fuit,  comedit  famelicus,et  ipsum  rapuit  arma- 
tus  lllisattenuatis,«adorabunt,«inquit,»Dominum 
viri,deloco  suoomnes  insul(Bgentium.»l)ictumhoo 
etdicendum  cumsubsannationeadversus  ejusmodi 
deos,  qui  jam  non  habcnt  locum  suum,  imo  quos 
jam  non  intuebitur  locus  eorum  vel  cognoscel  am« 
plius,£icut  per  beatumJob  dicitur,«  quiasicutcon- 
sumitur  nubes  et  pertransiit,sic  quidescenderitad 
inferos,non  a8cendet,nec  revertetur  ultra  in  domum 
suam,nequecognosceteum  ampliuslocuscjusi  [Job, 
vn).  Viri  isti,  qui  non  deseruerunt  locum  suum, 
omnes  insulas  genlium,  id  est  omnes  EcclesisB  qus 
consistunt  inmedio  gentium  sicut  insulae  quamvis 

|v  marinis  fluciibus  undiquc  tondantur.stanl  et  locum 
suum  non  deserunt,  adorabunt  do  loco  suo  Domi- 
num,  ethunc  crucilixum,Dcum  et  hominem  Jesum 
Christum.  Locus  corum  apud  ipsum  Deum  est,sic- 
ut  ipsead  Musen  :  «  Ecce,inquit,e8t  locus  apudme, 
etstabitsuprapetram  t  (Exod,  xxxui),  etc.  Locusille 
humilitas  est  sicut  Psalmista  tcstatur,  dicens  :«Si 
Don  Moses  electus  ejus  stetisset  in  confraclione  • 
(Psal.  cv),  id  estinnimiamentis  humilitaleincon- 
spectu  ejus.  Locum  hunc  hsretici  non  invenisse 
arguuntur,  quibus  hoCj  quod  hactenusdictum  est, 
cceveniel,inquit,prosuperbiasua,quiabla8phemave- 
runt,etmagnincatisuntsuperpopulumDominiexer- 
cituum.vSequitur:  «  Sed  et  vo8,iEthiope8,interfeoti 
gladio  meo  eritis.»  Jam  superius  dictum  est,tripli- 
ces  esse  Ecclcsia»  hostes^scilicet  Judeeos,  haerelicos 
atque  paganos,  et  JudsBOS  sub  nominibus  Chanaan 
et  Philistinorum,  haereticos  autem  sub  nominibus 
Moab  et  fiiiorum  Ammon,  paganos  vero  hic  desi- 
gnari  sub  nomine  iEthiopum.  Cur  paganos  sub 
nomine  yEtbiopum?  Quia  videlicet  sicut  pellis 
yEthiopica  magis  quam  casterarum  gentium  nigra 
esc,  itu  pagauoruin  magisquam  Judsorumaut  hffi- 
reticorum  impielas  nota  est.  8i  quidem  Judffii  at- 
que  boerelici  quodiim  divini  nominis  uandore,  ut- 
cuni|uesepalliaverunt,paganinon  unum  Deum,8od 
multa  daemonia  publicoerrore  coluerunt.Igitur  non 
soli  Chaoaan  etPhilistiim,et  Moab,et  filii  Ammon, 
«sed  vos,jiinquit,«iii;ihiopes,inerfectigladio  meo  eri- 
tis,»  id  est  non  soli  Judsei  atque  hfleretici  quilegem 
acceperunt,   sed  et  vos  pagani  sive  gentiles,  ejus- 

D  modi  legem  non  habentes,judicio^meo  condemna- 
bimini.«  Nonenimestdislinciioapud  Deum.Quicun- 
queenimsin6legepeccaverunt,8inelegeperibunt,et 
quicunque  in  lege  peccaverunt,  per  legem  judica- 
buntur  »  (Rom.  ii).  Sequitur  adhuc  : 

«Extendetmanumsuamsuper  aquilonem,et  per- 
detAssur.»Nolumcst,in8anctispropheticisScriplu- 
ris.nomine  aquilonis  et  nomine  Aspur  diabolum  si- 
gniticari.  Ipse  aulem,scilicet  diabolu8,iniiiiicorum 
capute8t;etsicutcaputmembris,itacunctispr8eemi- 
net  inimiciSjSuper  quos  evaginatus  est  gbidius  Do- 
minifde  quo  etnunc  hic  dictum  est:«  Etvos,i£thio- 
p68,interlecti  gladio  moo  eritis,i  statimque  bubjun- 


67! 


RUPBRTI  ABBATIS  TUIT1ENSI8. 


679 


Qlum:  c  BxteDdetmanunQSijamsuper  aquilonem,et  A  versa  cupiditas  mundihujusloquitur^MEgo  8um,et 


perdetAssur.»  RtincanticoDeuteronomiiprsmisso: 
(cSiacuero  utfulgurgladiummeum  et  arripuerit  ju- 
dicium  manus  mer),reddam  ultionemhostibus  meis, 
ethisquioderuntretribuam.Inebriabosagittasmeas 
Banguine,et  gladius  meus  devorabit  carnes»  (Deu/. 
xxzii),  itademum  subditum  6st,t<  de  cruore  occiso- 
rumetde  maauinimicorum  capitis  » (t62d,);itahic 
et  illio,verbis  quidem  diversiSjSed  eodem  sensu  om- 
nium  impiorum  et  ipsius  diaboli  damnatio  certael 
inevitabilis  denuntialur.Fuerit  quidem  carneusAs- 
8ur,id  genus  Assyriorum,qua!  circa  hujus  prophe- 
tiffi  tempora  solulum  est  imperium,  et  Ninive  me- 
tropolis  ejusdem  imperii,  quam  subverterunt  Cbal- 
d6Bi,de  qua  et  protinus  dicit:  «  Etponet  speciosam 


t297  extra  menon  est  aliaampiius.»  At  veroomniB 
qui  transit  per  eam,  qui  cum  Abraham,et  Isaacet 
Jacob  patribus  sanctis  confitetur,  quod  peregrinus 
sit  et  advcna  super  terram,  el  non  vult  hio  habere 
manentem  civitatem,  sed  futuram  inquirit  (Hecr. 
xm),  cum  viderit  quod  onocrotalus,  ericius  et  cor- 
vus  possidebunt  speciosam  hanc,  non  jam  specio- 
sam  ut  nunc  videtur,8ed  desertam,«  ubi  prffiterierit 
figurahujus  mundi  (/  Cor.  vii),  sibilabit  etmovebit 
manum  8uam,»id  estnecoIlocutioQ€,nedicamcon- 
solatiunedignamjud)cans,8oIonuluvelgestu  orisel 
manus  8usdespiciet,et  aubsannabiteam.Sequitur: 
Cap.  III.—  «  Vae  profocatrix,et  redempta  civitas. 
Columba  non  audivit  vocem,etnon  suscepit  discipii- 


in  aolitudinem  et  in  invium  quasi  de8ertum,et  accu-  n  uam,in  Domino  non  est  confisa. Ad  Dominum  Deum 

Vl>*  1**  !■*  ■*  ^^  *  *  «      ^N       *  *  *  *  3  * 


babuntin  medio  eju.^  greges,orones  besl's  gentium, 
et  onocrotalus,  et  ericius  in  liminibus  ejus  mora- 
buntur.  Vox  cantantis  in  fenestra.corvus  in  super- 
liminari,quoniam  attenuabo  roburejus.  Hsc  estci- 
vitasgloriosa  habitans  in  confidentia.quae  dicebatin 
corde  suo:  Kgo  sum,  etextra  me  non  esl  alia  am- 
plius.  Quomodo  facta  est  in  desertum  cubilo  bestise? 
Omnisqui  transit  pereitmsibilabitetmovebit  ma- 
num suam.»  Fuerit,inquam,et  ille  carneus  Assur,  ct 
civitasNinive,  queehicappellaturspeciosa,etfacta  a 
Babyloniis  tantaejus  vastitaSyUt  ex  istis  verbisda- 
tur  intelligi,  i  onocrotalus  et  ericius  in  liminibus 
ejns  morabuntur,voxcantantis  in  fenestra,corvusin 
Buperliminari,»  quo;  indiciasuntsolitudinis.Verum- 
tamen  res  qu®  in  parto  gestaestintelligentiameo- 
rum  qu8B  in  toto  futura  sunt  non  destruit,imoma-  ^ 
gis  a8truit,cum  per  experimenta  magnarum  urbium 
quae  destructffi  sunt,  compellitur  audiens  credere 
evangelicaBveritati,«quiapr(BteritfigurahuJusmun- 
di  M(i  Cnr.vn),etquiasecundum8iroilitudinem,sci- 
licet  Ninive  et  Babylonis,  totum  quoque  mundum 
Dominus  in  fine  judicabit.  Jam  quia  de  subver- 
sione  Ninive,  qund  fuerint  exempla  totius  muudi 
perituri,  alias  dictum  et  a  sanctis  doctoribus  affa- 
tim  est  declamatum.  Nos  ad  cstera  properantes, 
illud  tantum  dicere  libet  quid  sit  huic  speciosaB 
dicere  in  corde  suo :  «  Ego  sura,  ei  extrame  non  est 
alia  ampliu8,et  quomodoomnisqui  transitper  eam 
aibilabit,  et  movebitmanum  suam.»  Nimirum  hoc 
dicere,«egosumetextramenone8taliaampliu8,»8U- 


8uum  non  appropinquavit.PrincipeseJus  in  medio 
ejus.quasi  leones  rugientes.Judioes  ejus  quasi  lupi 
vespere,non  relinquebant  in  mane.  ProphetaB  ejus 
vesani.viri  infideles.SacerdoteseJuspollueruntSan- 
ctum,injuste  egerunlcontra  legem.  »  Super  quam 
CQBpitintentioJudiciidicendo:cEtextendammanum 
meam  super  Judam^etsupcromncshabitatoresHie- 
rusalem  »  (So/^/i.i),5upereomdem  civitalem  et  con- 
summatur  dicendo  :  Vx  provocuiriXy  et  redempla  ci' 
vUas.  Quffi  enim  aliacivitasa  Deoprovocatrix,quam 
passim  et  fere  ubique  sanota  Scriptura  Domin  um  pro- 
vocassearguit.^Ipsa  provocatrixjpsa  redempta,  et 
tanto  damnabiliorprovocatrix,quanto  pluribus  re- 
demptabeneficiis.ProvocationesoJusmagnacumad- 
miratione  hic  denarrantur,  cuminprimis  columba 
ipsanominatur,etdcinde]conum8aeviliam,luporum 
ferocitatem  velhabuisse  vel  habere  declamatur.  Co- 
/um^a, in<|uit,ito»  aiidivit  vocem^et  non  suscepil  disci" 
ph'nam,hocdicereest,mansuetaquondamcivita8vel 
gens  rebellis  facta  e8l,incorrigibilis  perseverat.Quid 
enim  mansuetius  Abraham.lsaac  et  Jacob,  casteriB- 
que  patribus,  Mose  et  David,  caeterisque  sanctis  et 
prophetis  veljustisbominibus  ?Si  illoset  unifersam 
illius  gentis  vel  civitatis  electionem  consideres, 
recte  nimirum  civitas  columba  dicta  est.  Econtra 
8i  illo8  attendasqui  propheia  ei  justo  hominesoc- 
ciderunt,  qui  Dominum  dereliqoerunt,  et  Baal, 
CGBteraqueporentacoluerunt,at  aliasacrilegia  com- 
miserunt,  veraciter  dicas,  quia  non  audivit  vocemf 
et  non  suseepit  disciplinam.in  Domvio  non  est  conftsaf 


perbire  est,  et  tantummodo  in  praBsentibus  confi    D  et  ad  Dominum  Deum  suum  non  approfdnquavii  :  et- 


dere,  nullamque  post  hanc  aliam  vitani  credere  vel 
sperare.  Impiorum  estitaexistimarequi  utSapien- 
tia  perhibet  dlxerunt  apud  se^cogitantes  non  recte: 
«  Exiguuiu  et  cu.n  taBdioest  tempusvita?  no8traB,et 
non  est  refrigerium  in  fine  homini8,et  non  est,qui 
agnitus  sit  reversus  abinferis  ;  quiaex  nibilonati 
8umu3,etpost  hocerimustanquamsinon  faerimus. 
Venitp  ergo,et  fruamnr  bonis  quaB  sunt,  etubique 
relinquamus  sigoa  laBtitite,  quoniam  haBO  est  pars 
noslra,  et  haec  est  sors  »  {Sap,  ii).  Cum  haeo  et  his 
similia  dicit  in  corde  suo  impiorum  universi- 
ias,    quis    nisi   spcciosa  ista  civitas  Assur,  unU 


enim  sialtendasqualiterinipsum  Dominum  eadem 
oivitas  ogerit,  quomodo  generatio  mala  et  adultera 
illum  ocidendo  mensuram  patrum  suorum  imple- 
verit,rectedictumanimadvertis  :  «  Principes  ejusin 
medio  ejus^qufsileonesrogientes;  Judices  ejuslupi 
veBpere,nonrelinquebantinmane;prophet8Beju8ve- 
8ani,viri  infideles..  sacerdotesejus  polluerunt  San- 
ctum,inJu8teegeruntcontralegem.»Qui8  non  mire- 
turhaBcdeeaquaBfuitvel  essedebuit  oolumba?  Quo* 
modo  leones  columba  genuit?  Quomodo  lopos  enu- 
trlvit?  Quomodo  vesanos  fovit?Quomodo  infldeles 
educavit?  Quomodode  pullis  suistales  sacerdotes 


COMMENT.  IM  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  1. 


674 


,qui  poliucrcntSanctum,qui  quasi  sccundum  A.  stum  Filium  Dci  Lenedicli ;  Dominus  autein  mane 


t  maiedictum  facerenlSancium  sanctorum  ?Di- 
l  enim  : «  Ecce  lex  dicit,  quia  maiedictusa  Deo 
inis  qui  pcndet  in  ligno  »  (Deut.  xxi),Hic  autem 
r  quod  sil  Sanctus,  quod  sit  ipsc  benedictus, 
0  Psalmus  dicit :  «  Benedictus  qui  venit  in  no- 
Domini »  (Psal.  cxvii).  Appendamus  ergo  eum 
.ibulo,eterit  non  benedictus^sed  maledictus  ; 
)nsauclus,sed  (.ollutus  tanquam  leprosus.Uoc 
pollnerunl  SauclHm,el  ila  polluentes  Sanctum, 
jm  injusie  conlra  legem  egeruiiL  Lexenim  ita 
ta  pncmisit;  :<  (Juando  peccaverit  homo,quod 
plectendum  est  •  (Deut,  xxi),  demum  itasub- 
,«  ct  adj udicatus  morti  suspensus  fuerit  in  pa- 
»  (ihid.).  At  ille  homo  non  peccaverat,  quod 
plectcndum  esset,inio  sanctus  erat,ct  sanctus 
*gu  polluondo  Sanclum,  suo  judicio  consti- 
)  malcdiclum,quein  conslat  esse  benediclum, 
itc  egerunt  conlralegem  »  dumvolunt  impie- 
us  patronam  facere  iegem.  «  Dominus  jostus 
lioejus,  non  faciet  iniquitatem.  Mane  mane 
im  suum  dabit  in  lucc,etnon  abscondetiir.  » 
nis  injuste  egerunt,  illo  modo  poUuentes 
m,el  eum  qui  benedictus  est  volenles  cons- 
C53C  malediclum,sed  n  Oominusjustus  in  me- 
is  non  faciet  iniquilalem,  »  ncqueenim  in- 
est  aul  essc  potcst,  vel  injustam  dare  aut  scri- 
igem.  Nonno  esset  iniquitas,  si  maledictum 
)ncedcret  hominem  ex  sui  patibuli  pocna, 
:sccd?nto  patibuli  causa?  Noq  faciel,  nec 
oc:  non  scqueturtaie  sacerdotum  judicium, 


B 


dabit,  mane  manifestum  faciet  judiciuin  suum,  de 
ilio  Sancto  quale  sit,  et  hoc  in  luce,  ita  ut  non 
absooadatur.Dicet  enim  illi:  «  Exsurge  gloria  mea, 
exsurge  psaltorium  et  cithara(P  ja/.  cvii)  ;atqueiile 
respoodebit  :«Bx8urgam  diluculo»  (Ibid.),  et  ita  flet. 
Ita  V  judicium  suum  dabit  mane,  et  dabit  in  luce, 
et  Don  abscondetur,  »  imo  « in  omnem  terram  exivit 
sonuB^etin  flaesorbis  terrae  »  (P^a/.  xviii),audietur, 
quod  longealiter  ctdissimiliter  a  vobisinJustis,de 
illo  Sancto  suo  judicet    Dominus  justus,  in  medio 
vestrum  vobis   videntibus  et  audientibus,  et  pro 
injustojudiciopoBnasoxsolventibus.  «Nescivitautem 
iniquu8confusionem.»Ethocadinirativedictumest, 
et  revera   miranda  est  impudentia  non  erubescere 
velconfundi.  manifesto  in  tam  clara  luce  judicioDci 
de causa  iliius  Sancti Juxta  quod  ceoinit  Psalmista : 
u  Judica  me,Deus,ct  disccrne  causam  de^ente  non 
sancta»  (Psal,  xlii).  Eodem  modo  bic  dictum  est, 
nescivit  iniquus  confusionem^  cui  apud   llieremiam 
Dominus  ait :  u  Frons  mulieris  meritricis  facta  est 
libi.crubescere  noluisti  »  (Jer.  in).Jam  ac  si  quaaras 
quomodo  vel  quid  agendo  c  Deusdedisti  in  luceju- 
dicium  tuum,i  itasubjunj^it:  «Disperdidigcntes.et 
diasipati  sunt  angeli  eorum.Desertus  feci  vias  ejus, 
eo  quodnon  sitqui  transcal.Desolata!  suntcivitates 
eorum,  non  remanente  998  viro  nec  ullo  habita- 
tore.  »  Hoc,inquit,eslJudicium  meum  propterSanc- 
tum  quem  polluerunt,et  ita  manifestum,ut  Jam  nexo 
sit  qui  interroget,  scientibus  et  vidcntibus  ounctis 
quia  disperdidi  illos  qui   tam  injuste  egerunt;  et 


de^lit  s^ucerdutibus  tule  legis  decretum.  Prae-  ^  Qon  paucos,  sed  tanla  multitudine,  ut  recte  dixo 


ausam,«  quandopeccavcrithomo,quod  morte 
idum  cst,  »  et  deinde  subjunxit, «  et  adjudi- 
morti  suspcrisus  fuerit  in  patibulo,»  quod  a 
i  vel  a?q<jilate  non  discrepat,  et  deinde  quod 
itioniscst:«Non,»inquit,ipermanebitcadaver 
Q  ligno,  sed  in  eadem  dic  sepelietur  »  Ibid,)^ 
r  quippe  morituris  sepcliri  vcl  sepultura  non 
optabile  fuil,miramquc  causam  hujus  cen- 
ubdidit,«  quiamaledictus  a  Deoestomnisqui 
in  lit.'no,et  ncquaquaincontiminabis  terram 
quam  Dominus  Deus  tuus  dederittibi  in  pos- 
lem  »  (ibid.).  Miro  modo,  o  sacerdotes,  dum 
m  polluere  tontatis,Iex  contra  quam  injuste 
,  vos  in  astulia  sua  comprehendit,  ita  ut  et 


rimgentes^quiaprimumcivitatesomnesetsubjectos 
pagos,  tribus  omnes,  diversa  conflnia,  tandemque 
ipsam  metropolim  Hierusalcm  disperdidi.  Hoc  est 
quodait,  «  disperdidi  gentes,  et  dissipati  sunt  an- 
guli,  »  id  esl  principes  eorum,  imo  leones  earum, 
lupi  earum,sicut  Jam  dictum  cst.Olimceleberrima 
civilas  et  templum,  quo  nihil  erat  in  toto  mundo 
augustius,  quomodo  frequentabantur,  quomodo  vlsa 
ejus  confluentibus  turbis  populorum  stipabantur? 
At  nunc  deserias  fecit  illax^eo  quod  non  sit  ^uifran- 
5^a/,et  sicut  in  vero  judicio  dixi  .*  «  Ecce  relinque* 
tur  vobis  domus  vestra  deserta  » [Malifi.  xxiii),  ita 
inverojudiciofeciquod«desolat£suntcivitates,non 
remanentevironecullohabitatore.  »Nunquidaulem 


raccro  malcdictum  non  pos.^etis,  ncc  inse- D  hoonimisproperanteregi,ctpatientiainnullamexhi* 


1  rolinquendo  contaminare  tcrram  corporis 
imo  et  omni  raundo,vobis  nescientibus,  per 
>visum  fuitjSepclJcndo  resurrecturum  ctprin- 
etauctorem  rcsurrcctionis.  Non  igiiuv  faciet 
atem  Dominus  jusfus,  non  consenliel  vobis 
mini  justi,  non  erit  vcstri  similis,  sicut  vos 
lastis  iniqui.Sed  quid?<  Manemanejudicium 
iabitin  luco,  et  non  abscondeiur.  »  Vosjudi- 
estrum  dedislis  in  nocte  super  Sanctum, 
ido  quod  essel  reus  mortis  (MaUh,  xxvi),  pro 
d  non  negavit  se  esse  Sanctum  Dei,  quod 
nlerrogantibus   confessus  est  se  esse  Chri- 


bui?Imo  « taculfdiu  silui,  patiens  fui  »  (/5ai.  xlii). 
«  Dixi :  Attamen  timebisme,suscipiesdiscipllnam,et 
nonperibithabitaculumejuspropteromniainquibus 
visitavi  eam.  Vcrumtamen  diluculo  surgentes,  cor- 
ruperuntomncs  cogitationessuas.nSonsushio  est: 
Misi  prophctas  moos  consurgens  diluculo,  et  ad 
pmnitcntiam  provocans,  dixiquo :  Fcci  quidem  tibi 
bxc  omnia,  Hierusalem;  snd  feci  ut  timores  me, 
ct  susciperes  disciplinam,  et  non  periret  habitacu- 
lum  tuum,  hoc  est,  tcmplum,  propter  omnia 
scelera  quas  gesseras.  At  econtrario  habititores 
Hierusaiem,  me  eos  ad  pcenitentiam  provocantet 


675 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


676 


qunsi  dc  induslria  et  cx  conlentiono  diluculo  sur- 
rezerunf,  ut  festinatione  qua  ad  me  redire  debue- 
rant,  complerent  omnes  cogitationes  suas  et  opere 
demonetrarentquodmenteconceperant.Itaquequod 
ait,  «dixi:  Altamen  timehis  me,8U3cipie8  discipli* 
naro,  a  quoniam  non  est  faotura  quod  dixit,cum  signi- 
ricationedubitantisinteiligendum  esl,ac  si  dinerol : 
Dixi  :  Forsitan  limebis  me,  forsitan  suscipies  disci- 
p/tnam^mandavi  prophetis  meis,diceD8 :  Loquimiai 
ad  cum  verba  mea,  forsitan  audiet  et  timebit  vel 
quiescet  et  non  peribit  habitaculum  ejus,  quod  fu- 
turum  est  nisi  timuerit  mo,nisi  susceperitdiscipli- 
nam.  Solet  enim  Deus  interdum  loqisi  cum  signi- 
floationc  dubitantis,  cumapud  eum  nihtl  dubium 
Bit.  Fili  hominisM^  ipse  ad  Ezechielem,«  dicea  ad 
filios  Israel :  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Si  forte  vel 
ipsi  audiant^vel  si  forte  quesciant,  quoniam  domus 
exaspcrans  est »  {Ezcch.  ii) ;  itcm  :  «  Loqueris  ergo 
verba  mea  ad  eos^  si  forte  audiant  et  timeant  vel 
quiescant,quoniam  irritatores sunt »(/M(i.).Quod  au- 
tem  ita,  quasi  dubius  loquitur,  condescensio  est  ad 
vel  propter  eos  qui  dubii  sunt  vel  esse  possunt  nisi 
experiantur,  ncc  judicia  Dei  justa  venerantar  nisi 
experimento  didicerint,  inoorrigibiles  eos  fuisso 
quos  sprevit  aut  judicnvit  Deus.  Sequitur :  ■  Qua* 
propter  exspecta  me,  dicit  Dominus,in  die  tribula- 
tionis  mcaein  futurum,qiiiajudicium  meum,utcon- 
gregem  gentcs,et  colligam  regna.EtefTundam  super 
eosindignationcm  meam,etomnem  iram  furor  ismei. 
In  igne  cnimzcli  mei  devorabitur  omnis  terra,quia 
tunc  reddam  populis  labium  eleclum  ut  invocent 
omnes  nomen  Domini  et  serviant  eihumero  uno.» 
Postquam  supraimpios  et  peccatorcs  et  illam  quae 
provocatrix  merobalur  dici  Hierusalem  sevcrita- 
temjusti  judicii  dcclamavit;  nunc  tandem  ad  eam 
convertitur  quse  habet  aurem  (ldei,et  ea  quse  sunt 
gratis.quss  sunt  miscricordiae,familiariter  insinuat 
illi^  quam  vocat  et  niiam  Sion,nuncupat  fsrael,no- 
roinat  riliamHicrusalcm,/aiiff<i,inquicns,'<(lliae  Sion^ 
jubila  Isracl,  lactaro  ct  exsulta  in  omni  corde,  fllia 
Hieru3alem,»ctc;etcrausqueinfinem  quaeitaconclu- 
dit,«daboenim  vosinlaudcm,etin  nomen  omnibus 
populis  terrdB.cumconvcrlerocapiivitatem  vestram 
coram  oculis  veslris,dicit  Dominus.  Qiiapropter,  » 
inquit,  quoniam  sicul  in  inilio  diii,  «  congrcgans 
congregaboomnia  a  facie  terro!,  »  id  esta  omniatra- 
ham  ad  meipsum  »  {Joan,  xii),  scilicetin  die  resur- 
rectionis  mcac,  postquam  fuero  exaltatus  a  terra 
{lbid.)t  ct  haeoomnia  quae  dicta  sunt  faciam  super 
eos  qui  me  non  exspeclant,qui  in  menon  credunt ; 
tu  exspecta  me,tu  crede  et  spera  in  me,  in  die  re- 
Burrectionis  mea?  in  f«ilurum,id  est  ex  qua  die  re- 
surgam  a  mortuis  usque  in  diem  bovissimum,quia 
lunc  faciam  judicium,  et  hoc  erit  judicium  meum, 
«  utcongreg.?mgentcs,etcolIigam  regna.Tunconim 
scdebtt  Filius  honiinis  insede  majostatis  suae.ei  ve- 
oient  omnes  angeli  cum  eo,  et  congregabunturante 
eumomne8gentes»(^a///i  xxv).  «txspectameindie 
re8arrectioni8meae,»iiluminat08habensooulo3clar« 


A  dt  ccrta  fido  rcsurrectionis  meaeyquam  qui  non  cre* 
dit,  non  est  in  die,  sed  in  nocte.  Bxspecta  me,me« 
morilliusdictiangelorum  testium  meorum,<c8iove- 
niet,quemadmodum  vidistiseuraeuritem  in  ccelum» 
(i4(;/.i).Cumdicit, «  utcongregemgente8,etcolligam 
rcgna,  »8ubauditur,a8ini8tri8.  Sequiturenim  :  «  Et 
effundam  super  eos  indignationem  meam,et  omDem 
iramfurorismei,»videlicetdumdicamei8:aDi8cediie 
a  me,  maledicti,inignemsternum»qui  paratasest 
diaboloetangelisejus  »(lfaf(h.xxv).«Ia  igneenimzelt 
mei  devorabituromni8terra,»id  estomnesimpiiqui 
CGBlum  noa  respicientes,  cuncta  terreaa  gesseraat 
opera,tam  qui  sinelege  quhtn  qui«  in  legepeccave- 
runt.QuicunqueeaimsinelegepeccaveruntjSiaelege 
peribunt,etquLcunquein  legepeccaveraat,perlegem 

«^  judicabuntur  » (f?om.ii).Tu  autem  a  dexlris  eris^cum 
hoc  auditu  :  «  Venite,  benedicti  Patris  mei,  po88i« 
dete  paralum  vobis  regnum  n  constitutione  muodi  » 
{Matth.  xxv),  et  tu  eris  tunc  illa  regina  de  qua  di- 
cebatur  mihi :  «  Astitit  regina  a  dextris  tuis  » {PiaL 
xLiv).  c  Quiatuiicreddampopulislabiumeleclum,» 
tunc  retribuam  populis  fructum  labiorom  nomiai 
meo  coofllentium,  quia  videlicet  aomiai  meo  coaii- 
teriyhoc  est,  habere  labium  electum,  labium  mua- 
dum  vitae  aeterna}  et  cantici  8empilerni,retributtone 
dignum.In  quoreddam illis  ?Ineo  «  ut  invocent  om- 
nos  nomen  Domini,et  serviantei  humero  uno.»Num 
parva  est  ista  redditio  ?  Aut  nunquid  parum  est,illic 
invocare  oomen  Doniini  et  servire  Domino  ?  Imo 
magnum  atque  magnillcum  el  omne  exsupcransde- 
sidcrium,  illic  est  invocationis  et  sorvilii  bonom. 

C  Hoc  Psalmisla  sciens  cum  dixisset :  «  llluc  enim  as- 
cenderunttribas,tribusDomini,testimoniuml8rael> 
(Psal.  Gxxi),  hoc  subjunxit,  ad  confilendum  nomini 
Domini  {Ibid.)y  et  magnificentius  dicere  non  potait, 
et  in  Apocalypsi  unus  de  senioribus  dicit  Joanai : 
« llisunlquifeneruntdetribulationemagna.ellave- 
runt  8tolas  suas,  et  dealbavenmt  eas  in  sangniae 
Agni ;  ideo  sunt  ante  thronum  Dei,el  serviunt  ei  die 
ac  nocteintemploejus»  (/l;;o(;.  vii).  Igiturnonut  ibi- 
dem  littera  sonat,  regnum  illud  vel  civitatem  Dei 
viventis  Hierusalem  coelestem  Christianus  vel  spiri- 
tualishomoexi8t*.metautcxistimaredebet  aurostra* 
tam  gemmisque  aiit  margaritis  prostratam,quia  vi- 
delicct  non  in  auro  aut  lapidibus  pretiosis,  sed  ia 
confessione  nominis  Domini  ot  in  scrvitio  ejus  est 

D  regnum  Dei.  Servitur  autem  illic  servitio  perfecto, 
quod  mira  brcvitate  propheta  hic  innuit,  cum  di- 
cit,  humero  uno.  Quidnam  est  humero  uno,  oisi 
corde  in'1iviso  ?  Non  ita  hic  in  isto  exsilio,  ubi 
dispositi  sumus  ad  serviendum  eidem  Domino. 
Multae  namque  sunt  hujus  munii  varietates,  et 
999  animus  morlilium,  quamvis  justorum  atque 
perfectorum,  vix  una  hora  secum  totus  est  Non 
ergo  aut  esse  potest  bic,  quod  promittitur  illic. 
Sciendum  estautem  et  manifcstius  dicendum  quiB 
causH  faciat,  ut  possit  illic  serviri  hum^rouno^  hu- 
mero  indiviso.Quaenam  illa  est  ?  Videlioel,quia  civi- 
tatis  illiu9,regai  illiusyrex  et  DomlauSy  uaas  et  so« 


677 


COMMENT.  !N  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  SOPHON.  LIB.  I. 


678 


lus  est,  unus  Deus  Pater  el  Filius  et  Spiritus  sau-  A 
ctus  cst  iDdivisus  et  inseparabilis  imperii  rex,  et 
hic  idem  ipse  est,  idem  permanet  incommutabilis 
substantis,  etinvariabilis  animi  est,  et  unasemper 
trium  personarum  unius  Dei  voluntas  est.  Hinc  indi- 
visum  imperium  habet,  quia  indivisus  et  invaria- 
bilis  ipseest,  juxta  illud  ab  ipso  dictum  :  t  Ego  sum 
qui  sum»  (Exod,m).  Proindequodhicdicit,  «  utia- 
focent  oonnes  nomcn  Domini,  et  servient  ei  humero 
UDO,  »  nihil  aliud  esse  arbitror  quam  quod  fuerat  in 
psalmo  dictum,commutatoduntaxatordine  senten- 
tiarum  :  «  Cujus  participatio  ejus  id  idipsum.  llluc 
enim  ascendcrunt  tribus,tribu8  Dominitesiimonium 
]srae1,ad  conntendum  nominiDomini»  (Psal.cxxi), 
NaminvocarenomeiiDomini,quidaliude8tnisiconn« 

teri nomini Domini.EthuicDomino humerounoseTVi'  g 
re,  quidaliudestnisi  «parlicipatioejusinidipsum?» 
Sequitur:«  Utra  flumina  iGthiopia  inde  supplices 
meiQliidispersorui.imeorumdercrenlmunus  mihi.» 
Si  ita  dixisset :  Quia  lunc  reddam  populo  meo  labium 
electumy  uf  invocet  nomen  Domini,  putarel  ut  con- 
tenderet  Judceus  de  se  tanlummodo  esse  dictum,  ot 
contendere  EoIet,quasi  Judaeorumsit  Deustantum, 
et  non  etiam  gentium.  Nunc  autem  cum  dicit,  red' 
dam  populiSj  negare  non  potest  quin  el  de  aliis  cura 
Deo  sit,  quod  etiam  aliunde  jamdudum  providerit 
sibi  Deus  conressores  nominis  sui,  et  ita  est :  nam 
ultra  inquit,  flumina  /EthiopiXj  id  esl  in  fines  orhis 
terrie,  subauditur,  exihit  sonus  praedicationis  evan- 
gelics  {Psal.  xviii),  et  inde,  o  fiiia,  cui  loquor,  cui 
dico  exspecta  me,  et  cui  protinus  dicturus  sum  : 
«  Lauda,  Glia  Sion  ;  Ifletare  et  exsnlta  in  omni  oorde,  ^ 
Glia  Uierusalem  ;  »  deinde,  inquam,  de  flnibus  terrs 
Bupplicesmei,  8:ilicet  apostoli,deterentmihimunu8 
dispersorum  meorum,  id  est  dispersos  meos  con- 
gregabuut  in  unum,  quod  mihi  utique  erit  munus 
magnum.  Hoc  sciens  evangelista,  cum  esset,  inquil, 
«Caiphaspontirexanniilliusprophetavit,quia  Jcsus 
moritarus  erat  progente,  et  non  tantum  pro  gente, 
8ed  ut  fllios  Dei,  qui  erant  dispcrsi,  congregaret  in 
unum»  {Joan.x\).  lloctibi,  o  fllla,  pro  magnaconso- 
iatione  dictum  esl :  Quia  si  ex  te  esierunt,  qui 
loi  e?se  debuerunt,  fllii  sc^lerati,  semcn  nequam 
{Isai.  i),  nihilominus  muUiplicaberis,  et  in  flliis 
Istaberis,  qui  profecto  venient  de  longe,  quod  ma- 
gniflce  signiflcatur,  dicendo  :  Ullra  flumina  /EthiO' 
pias,  Don  quod  de  sola  debcant  iGlhiopia  venire,  D 
cum  per  alium  prophctam  dixerim  :  «  Ecce  isli  de 
Jongcvenient,  ctecceilli  ab  aquilone  etmari,  el  ist^ 
de  terra  australi  »  (hai.  xlix),  sed  quo  universitas 
gentium  proptcr  tenebras,  inquibuserant,  ignoran- 
li®,  el  propter  persecutionem  principum  vel  tyran- 
noruro  rcctesigniflcetur,  per  impetusfluminum,  et 
per  nigrcdinem  ^thiopiae.  Simui  et  plurimum  lau- 
dis  dat  supplicibus  suis  quod  transmeare  debeanl 
flomina  ^thiopi®,  et  deinde  sibi  dUpersorum  suo* 
rum  munus  deferre,  id  est  omnium  persequentium 
tyranDorum  saBvitiam  exsuperare,  et  Ecciesiam  sibi 
de  gentibus  addncere,  secundum  typum  qui  io  eo 


prajcessit,  quod  regina  Saba  venit  a  flnibus  terr®, 
audire  sapientiam  Saiomonis  (111  Heg.  x).  Nunquid 
autem,  o  fllia,  semper  nigri  erunt  illi  ^lbiopes 
supplices  mei,  auttu  semperiEthiopissa  eris,  ulsit 
semperunde  erubescere  possis?  Ituo  audi  quodso. 
quilur:  «  In  die  illa  non  confunderis  super  cunctis 
adinventionibus  tuis,  quibus  praBvaricala  es  in  me, 
quia  nunc  auferam  demedio  tui  magniloquos  super- 
bi<e,tujeet  non  adjiciesexaltariampliusinmontesan- 
cto  meo. »  Magnapromissio,  magna  consolatio.Nunc 
interim  antequam  veniai{dic8  ille,  dies  resurrectio- 
nismeaQ,  confundcrisel  non  absquere,[cum  dicis  et 
oonflteris  veraci  confessiono  quidpiam  tale,  ul  est 
illud  Isaiffi :  «  Sicut  pannus  menstruatc  omnes justi- 
tiffi  nostrsB  •  (Isai  lxiv).  At  vero  in  illa  die  ita  non 
erit,  praeserlim  ut  flet,  quod  nunc  promiito  tibi  in 
prophetiselinP^almis,  quia  «eritfons  patensdomni 
David,  et  babitantibus  Hierusalem  in  abluiiooem 
peccatorisetmenstruatae  >i(Zach.xm).  Unde  elDavid 
bona  spe  exsultans  Spiritu  sancto :  Asperges  me^ 
inquit,chy8sopo,  etmundabor;  lavabismo,  etsuper 
nivemdealbabor  »(Pja/.  L).Equidem,quamvis  etalibi 
dicat :  «  Accedite  ad  eum,  et  illuminaMiini,  et  facies 
vestras  non  confundentur  »  (Psal.  xxxviii),  tamen  in 
prssenli  vita,  quamvis  utitur  mortali  conditione,  et 
nondum  plenus  est  in  te  dies  ille  rcsurrectionia 
mese,  erubescis  modo  qQodam,juxtailIud  :  «Quem 
ergo  fructum  habuistis  tunc,  in  quibus  erubescitis 
nunc  »  (Rom.  vi);  snd  ista  confusiogloriam  adduoit, 
et  Ipsa  omnino  succedente  gloria  pertransibit.  Cum 
enim  venerit  plonitudo  illius  diei,  plenitudo  meae 
resurrectionis ;  cum  resurrexcrint  merabra,  sicut 
caput  resurrexit,  nunquid  recordatio  praeteritae  ni« 
gredinis  quidquam  afTeret  confusionis.  Imo  locu- 
pletissimaerlt  materia  cantationis  ipsa  miseriarum 
recordatio,  juxta  illud :  «  Misericordias  Domini  in 

seternum  cantabo » (Psal. lixxiii). Nunquid  vel alius 
quis  improbrare  poterit  tibi,  quod  tu  iEthiopisaa 
fueris,  vel  mihi  quod  iEthiopissam  niorem  duxe- 
rim?  Jam  Mariam  operuit  candens  lepra  tanquam 
nix,  et  extra  castra  manel  sepiem  diebus,  pro  eo 
quod  murmuravil  contra  Mosen,  propter  uxorem 
cjus  iElhiopissam  (Num.  xii).  Et,  ut  manifestius 
dicam,jam  Synagogam  immunditiasuffi  iniquitatis 
omni  saeculo  notam  fecit,  projectam  non  solum  se- 
cundum  animam  de  regno  Dei,  vcrum  etiam  se- 
cundum  corpus  decivitate  et  templo  quondam  Dei, 
el  foris  manet,  mente  et  corpore  dispersa  secun- 
dum  illnd  :  Disperge  illos  in  virtute  tua  (Psal.  lviii), 
el  donec  pertranseant  septcm  dies,  id  eet  doneo 
plenitudo  gentium  subintroeat,  non  revocabilur  in 
caslrahxc,  pro  eo  quod  improperat  tibi  vel  suppli- 
cibus  tuis,  quod  ^lbiopes  fuerint,  et  mihi  de  tali- 
bus  ego  Ecclesiam  conjunxerim.  Quanto  magis  in 
plenitudine  illius  diei,  in  resurrectiono  universali, 
oinne  os  obstructumerit  ?  Praedico  tibi, «  quia  tuno 
aurcran)demediotuimagniloquossuporbiffitu8s,»sci- 
licet  istos  qui  se  dicunt  Judaeos  esse,  et  non  sunt, 
sed  8UDt  \n  SyDagoga  Satanae  vere  magDiloqai  et 


679 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


680 


superbi,  in  co  maxime,  quod  «  suam  quacrenles  sla- 
tuere  justitiam,  justitis  Dei  noa  sunt  subjecli  » 
{Hom,  x),  quae  videlicet  superbia,  sio  tua  superbia 
dicilur  esse,  quomodo  illidicunturesse  fllii  tui  vel 
fllii  Abrahae,  et  se  unum  patrem  Deum  dicunt  ha- 
bere  [Joan.  viii).  Hoo  tacto,  «  non  adjicies  altari  am- 
plius  in  montc  sancto  meo,  »  sed  slabis  in  magno  et 
fieterno  sanctae   humilitatis  flrmamento,  sciens  et 
perfecte  cognoscens  quod  nunc  e:e  parle  cognosdM, 
(I  Cor.  xiii),  et  veracitcr  conflteriSy  quia  de  suis 
operibus  nullus  un  ]uam  potuil  vei  poterit  in  con- 
spectu  Dei  jusliflcari  [Psal.  cxlii).  Imo  t  omnes  pec- 
caverunt,  et  egent  gloriaDei»(/{om.iii),et  quod  tunc 
probatione  non  indigebit,  quia  res  manitesta  erit. 
Auferenturmagni]oqui,etqui  relinquentur  ibi?Ait: 
«  Et  derelinquam  in  medio  tui  populum  pauperem  et 
egenum,  et  sperabunt  in  nomineDomiiii  reliquiaels- 
rael. »  Sic magniloqui vcraciter  dicuntur  etsunt,  qui 
in  semetipsis  tanqaam  JusticonGdunt,  et  de  opcri- 
bus  legis  prffisumunt,  ita  pauperes  et  egeni  recte 
dicuatur  ct  sunt,qui  se  peccatores  essc  cognoscunt, 
et  nonnisi  300  per  fldem  Jesu  Ghristi  justificari 
se  sentiunt.  Talem  populum  ita  pauperem,  itaege- 
num,    pauperem   spiritu,   scientem   se  egere   vel 
eguisse  gioria  Dei,  qua^  est  justificuri  gratis   per 
fidem  Jesu  Christi  (Ibid  ;,  derelinquam,  ait,  in  me- 
dio  luiy  ut  venienles  ab  oriente  et  occidcnte  recum- 
bant  in  sinu  Abrabo?,   magniloquis  illis  filiis  regni 
in  tenebras  exieriores  ejectis  [Matlh.  viii).  Fiet  ta- 
men  quandoque  ut  spercnt  in  nomine  Domini  reli- 
quix  hrael,  sciiicet  cum  pleniiudo  gentium  sub  tn- 
troierit  (Rom.  xi).  Quid  erit  illis  spcrare  in  nomine 
Domini,  nisi  deponcre  pertinaciam,  qua  se  jusLifi- 
cari  arbitrantur  cx  operiiiussuis,  etomnem  juslifi- 
cationem  credcrc  in  solo  nomine  Domini,  in  fide 
Jesu  Ghristi  ?  Sequitur  :  u  Non  facient  iniquitateiu, 
nec  loquentur  mendacium,  et  non  invenietur  in  ore 
ejus  lingua  dolosa,  quoniam  ipsi  pascentur,  et  accu- 
babuntetnoncritquiexterre^it.nFclix  illediesresur- 
rectionis.  in  cujus  pleniludine  nec  verbo  nec  opere 
quisquam  ppccabit.   Magna  et  beala  remuneratio 
omni  animsB  vel  omni  homini,  qui  nunc  et  si  ini- 
quitatem  fecit,  ct  mendacium  locutusest,  jam  ulle- 
rius  iniqnitatem    faccrc  ct  mcn«1acium  loqui  noD 
vult.   Magna,  inquam,  et  beata  remuneratio,  quia 
nunc  accipict  stabilit.'itcm  hanc,  ut  iniquitatcm  fa- 
cere,  ut  niendHcium  loqui  jam  non  possit ;  quippe 
ubi  jara  malam  voluntatem  haberenon  poterit  beata 
anima  Deo  Greatori  suo  sociata  vel  conjuncta  in- 
separabiliter  pcr  spiritum  amoris  SBterni.  n  Lauda, 
filia  Sion;  jubila,  Israel ;  laetare  et  exsulta  in  omni 
corde  filia  Hicrusalem,  »  subauditur,  hanc  prumis- 
sionem  habcns.  Lau^ia   Deum   Patrcm,   et  jubila 
Deo  Flio,   laetare  et  exsulta  in  Deo  Spiritu  sancto, 
quse  sancti   Trinitas  unus  Deusest,  unde  accepisti 
quod   es  fiiia  Sion,  quod  es  Israel,  quod  es  filia 
Hierusalem.  Filia  Sion  per  fidem,  Israel  per  spem, 
filia  Hierusalem  pcr  charitatem.  «  Abstulit  Dominua 
jadicium  tuum,  averlit  inimicos  tuos  rex  Israel  Do- 


A  minus  in  medio  tui,  non  tlmebis  malum  ultra.  »  Vcr« 
pulchra,  sed  admodum  occuUa  praedicatlo  saQCts  et 
individuaBTrinilalis.  Dominus  DeusPater»  Jadiciain 
tuumabsiulit;  »  rex  Israel  Dei  Filias  inimicoi  iuo$ 
avertit;  Dominus  Spirilus  sanctus  in  medio  tui  eii^ 
et  idcirco  u  nontimebis]maIum  uUra,  t  quia  «quem 
nunc  vides  per  speculum  in  snigmate,  tunc  videbis 
facie  dd  faciem  »  (/  Cor.  xiii),  «  et  mors  ultra  non 
erit  »  (Apoc,  xxi),  quae  fuit  judicium  tuum  saper 
omne  genus  humanum  Adam  peccante  prolatam. 
«Neque  luctus,  neqae  clamor,  neque  dolor  ertt  altra 
qusB  primaabierunt»(J6td.).«In  illa  die  dicetarHie- 
rusalem.Noli  timere,Sion;  non  dissolvantar  manos 
tuoe;  Dominus  Deustuusin  mediotui  fortis,  ipse  prI- 
vabii.  Gaudebit  super  te  in  istitia,  silebil  in  dile- 

Q  ctionetua,exsuItabit8upertein]aude.»  Quamlfftas 
Trinitatis  amator  animus  hoc  attendit,  qaod  hic 
Spiritus  sanctus  per  os  prophets  indubitabili  veri« 
late  luquens,  quasi  tinnulam  fidei  tripudiat  cantile- 
nam,  et  jucunditatis  suos  modulos  triplicat  at  exci- 
tata  audientis  anima,  jam  per  haec  verba  meditando 
gustare,  ut  speculari  incipiat,  quod  Deus  soas sancta 
sit  Trinitas,  quam  videlicet  Trinitatem,  quia  tune 
mundus  nomen  ejus,  quod  est  Pater,  et  Filias,  et 
Spirilus  sanctus,  porlare  non  poterat :  idciroo  qun- 
rendum  non  est  hiccur  non  ita  propheta  disllnxit, 
sicul  ipse  in  Evangelioauo  Dominusdeprompsil,  di- 
cendo  :  In  nomine  PatriSt  et  Filii,  ei  Spiritus  saneti 
[Matfh.  xxviii).  Ccce  quatuor  modis  opus  decanta- 
vit,  quod  circa  nos  agit,  vel  aclura  est  indivisa  uni- 

p  tas  Trinitatis.  Primo  modo  ita  sonat,  vox  exsulta» 
tionis^  el  revera  sonus  epulantis,  Lauda^  filia 
«  Sion  \  jubila,  Israel  ;  Istare  et  exsulta  in  omni 
corde,  filia  Hierusalem.  »  Secundo  autem  sic :  t  Abs- 
tuiit  Dominus  judicium  tuum,  avertit  inimi- 
cos  tuos  rex  Israel,  Dominus  ia  medio  tui.  »  Tertio 
vcro ita :  « In  die il la dicetur  Hierusalem :  NoH timere, 
Sion  ;  non  dissolvanlurmanustas,  Dominus  Deua 
in  mcdio  lui  fortisipse  salvabit. »  Quartoautem  sio: 
«  Gaudebitsuperteinl8elitia,silcbitindiIectionetaa, 
exsultabitsuperteinlaude.  •  Quam  pulchrequatuor 
his  modis  variutur  vox  unius  ejusdem  laudis,  trinis 
per  singulos  modos  distinctaclausulis.  Quam  pal- 
cbre,  inquam,  si  consideres  quia  quatuor  sunt, 
quac  in  uno  Ghristo  pro  maximo  propter  nos  ope- 
rata  est  unitasTrinitatis,  quas  nescire  non  licet  ulii 

D  anims,  quas  et  Sion,  et  Israel,  et  Hierusalem  sit 
dignanuncupari.  Qus  sunt  illa  ?  Incarnatio,  passio, 
rcsurreclio  et  ascensio.  Incarnatio  Trinitatis  opua 
est,  quia  ut  incaroaretur  Filius,  Pater  illum  misit. 
Ipse  virginis  uterum  Ingressus  est,  Spiritussanctua 
illi  verum  corpus,  veram  carne-n  dc  carse  virginia 
condidil,  etcum  animaralionabili  carnem  nostram 
verum  hominem  ut  indueret,  ipse  effecit.  Passio 
Trinitatis  opus  est,  quia  calicem  illum,  quem  Pater 
dedit,  Filius  bibit,  et  per  Spirilum  sanctum,  ait 
Apostolus,  c sese  hostiam obtulit,  ut emundaretcon- 
scienliam  nostram  aboperibus  mortuis  t  (Hebr.  ix). 
Resurrectio  Trinitatis  opaa  eaty  quia  Pater,  •  exsar 


681 


COMMKNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  SOPHON.  LIB.  II. 


682 


ge,gloria  mea,ii  dixit;Filius  o  Exsurgam  diluculo  »  A  gontilitastibipropter  aliqaoB,qui  inte  gentilitervi- 


{Psal.v/i)  respondit;Spiritus  sanctuSy  eadem  die  ex 
oreejus  in  remissionem  peccatorum  proces^it  insuf- 
flantis  et  dicentis:«<  AccipileSpiritumsanctum;quo- 
rum  reniiseritis  peccata^remittunlur  eis  »(Joan,jix). 
Ascensio  Trinitatis  opus  est,quia  dixit  Pater.M^ede 
a  dextris  meis  »  (PsaL  cn),Fiiiu8  ascenditet  sedit, 
Spiritus  sancius  de  illo  consessu  super  discipulos 
veniens,  c  divisiones  gratiarum  »  illis  distribuit 
(I  Cor. xii)  Itaque  pro  eo,quia  Deus  homo  factus  est. 
«  Lauda.Sion,jubila,ldrael,lstare  et  exsultain  om- 
ni  corde,(iiia  Hierusalem,»  quia  inde  tu,  filia  Sion, 
quod  sicul  Deus  patribuspromisit,ita  Filiumsuum 
mi"it;inde  tujsrael.quia  naturatua  cum  Dei  Filio, 
Dei  Verbo  in  unam   peraonam   assumpta,  revera 


vunt,insultant.«  Ecceegu  interflciam  omnes  qaiaf* 
flixerunt  te  in  tempore  ilio.  •  Non  eos  tantum  qui 
■  ex  te  erant »  et  ex  te  exierunt^imo  ex  te  non  erant, 
sicutquidam  tuorum  dicit:«  Exnobis  exierunt,8ed 
non  erant  ex  nobis  »  (/  iocin.ii}.Non,  inquam,  illoa 
tantum,sed  et  o  omnes  qui  le  atflixerunt,»  sive  in 
lege,8ive  sine  lege  peccantes,»  interficiam  in  tem- 
pore  illo,»  eos  a  qui  in  legepeccaverunl»  (RomAi)^ 
per  legem  judicando,  etcceos  quisine  lege  peccafo- 
runt »  (i6i\/.),sinelege  perditione  daQdo.iEtsalvabo 
claudicantem,et  eam  quae  ejecta  erat,congregabo,et 
ponam  eos  inlaudem  etinnomen,inomni  terracon- 
fusionis  eorumintemporeilloquoadducamvo8,etiQ 
tempore  quo  oongregabo  vos.»  Magna  dignatio,quam 


cum  Deo  directa  est  secundum  nomen  israel;  inde  »  omnesnovimu8,excelsiDomini,qui  juxlailludPsal- 
tu,filia  IIierusalem,quia  per  eamdem  divinsetbu-      mistae  :  «  Quoniam  excelsus  Dominus  et  humilia 

respioit,et  alta  a  longe  cogno8cit,et  feoit,  »  et  faoit 
(Psa/.cxxvxii).  Nam  «  videte,  »  inquit,<f  vocaiionem 
vestram,fratre8,quia  non  multisapientes  secundum 
carnem,non  multi  potenles  ;  sed  qus  stulta  sunt 
mundi,eiegitDeus,utconfund8t8apiente8,etinfirma 
mundi  eiegit  Deus,ut  confundat  fortia,  e(  ignobilia 
mundi  et  contemptibilia  elegit  Deus,  et  quae  non 
8unt,ut  ea  qus  sunl  destrueret  »  (/  Cor.  i).^»  Quia 
aliudhicplacel,dum  dicit:«<Etsalvaboclaudicantem, 
eteam  qufleejecta  erat  congregabo?c<  Nam  perclau- 
dicantem  et  ejectam  cuncta  infirma  sive  impoten- 
tia,cuncta8tulta,etignobilia,etcontemptibilia,recte 
propheiicus  sermo  designat.c  Salvabo,»  inqait,«(et 


mante  naturaeconjunctionem,tu  qu%  de  terra  eras, 
coelestibus  in  pace  sociata  es,  et  jam  quidem  per 
bocipsum,quodproptertepassuse8tJu<liciumtuum 
jndicium  morlis  abstulit,  inimicos  tuos  avertit, 
soilicetmalignosspiritus  et  ipsum  principem  mun- 
di,qnem  foras  misit,et  illo  foras  misso^Dominus  in 
medio  est  tui,et  malum  illud  prsvaricutionis  anti- 
quSftransgressionis  paterne,non  timebis.  Verum- 
tamen  est  adhuc  aliquid  quodtimes,dum  in  corpore 
fivis,8cilicet  mors  carniset  passiooes  corporis.Sed 
certum  tibi  est  et  esse  debet,  quia  iu  iila  die  re- 
sarrectioais  universalis  dicetur  tibi:<(  Noli  timere,» 


videlicet,quia«  mors  ultranon  erit  »(Apoc,XTi)f<i  non 

dissolvantur manus  tuse,»  quia  immutata  et  impas-  p  congregabo  «  huju8modi,«et  ponam  eosin  landem, 

sibilie  facta  eris.Porro  eaudium  quo  Raudebil  super  ^  ®^ '"  °°°^^°»  ^^  ^°  ^°^°^  ^«"*  confusionia  eorum,  n 


gaudium  quo  gauaebitsuper 
te  in  l4Btitia,silentium  quo  silebit  in  diiectione  tua, 
exaultatio  qua  exsultabit  super  te(/5a.  lxi)  in  laude 
Trinitatis  8ancta,«ocuius  non  vidit^aurisnonaudi- 
vit,et  in  cor  hominis  non  ascendit  »(/  Cor.ii).Sequi- 
tur:«Nuga8  qui  a  legerecesserant,c&ngre,i;o,quiaex 
te  erant,ut  non  uitra  habeas  super  eos  opprobrium.» 
Nugas  dixit  nugaces  homincs,videlicet,  qui  Domi- 
num  ipsum,  de  quo  hic  sermo  est,  sicut  Sapienlia 

te8tatur,caIumniantur,dicentes:«Quoniamdissimi- 
lis  est  aliis  vita  illius.et  immutatfle  suntvias  illius  » 
(5a/!i.ii).Tdnquam  nugaccR  sstimati  sumusab  iiio,et 
abstinet  se  a  viis  nostris  tanquam  ub  immunditiis. 
Ejus:nodi  «  nugas,»  iQquit,illosnugace8,«qui  alege 


id  est  faciam  eos  laudabiles  atque  nominatos  illic, 
ubi  erant  sine  nomine,  ut  videbantur  illaudabiles, 
videlicet  confundendo  per  ipsos,  et  destruendo  sa- 
pientes,fortes  atque  potenlesillos,  quorum  in  ocn- 
lis  habebantur  ignobiles,  et  videbantur  contempti- 
biles.Hoc,inquam,faciam  «  in  temporeillo.quo  ad- 
dueam  vos.et  in  tempore  quo  congregabo  vos,  »  id 
est  non  solum  in  futuro,  verum  etiam  in  praesenti 
Sfleculo  faciam  nominato8,et  inclytos  illos  de  humi- 
litateyocatosprincipesve8tro8,itaut  sicutad  Moysen 
dixit:<  Blcceconstitui  te  dcum  Pharaonis,  itaetisti 
dii  terrae  dicantur  »  {Exod.vn)^  et  sint,  juxta  illad 
Davidicum:«  Principespopulorum  congregati  sunt 
cum  Deo  Abraham,quoniam  dii  fortes  terre  vehe- 


recesserant,»  dicenie8«  adversus  Dommum,  etad- T.  ,       i      ,.       !     /«    i         x     r^  u        2«*,.^- 

r,.    \        .      r^  .       ,  D  menter  elevatisunt  »  (PsaL  xlvi).»  Dabo  enim  vos 

versus  Gbristumejus:Dirumpamu8  vinculaeorum, 

etprojtciamusanobisjugumip8orum»(/*5a/.ii).S01 


t  CoQgregabo,quia  ex  tc  erant,»id  est  «in  fascicu- 
I08  ad  comburendum  alligabo»,iVa/^A.xiii),etmanua 
judicium  portabunl  propter  hoc  ipsum,  quia  ex  te 
eran/,qnia  legem  acceperant,  quia  semen  A^trahae 
erant,quiaIsraelitaeerant,quiaministriChri^tierant, 
unde  et  Oi»probrio  tibi  fuerunt,et  propter  eosblas- 
pbematum  est  nomen  meum.  Cungrcgaho,  ^0%^  ut 
non  ultra  habeas  supereis  ovprohriuyn ,\\ivkon\}\\.vdi\ti 
eomparati<jne  tuijustificet8eSodonm(£^c^.xvi)8ive 
Qomorrba,  neque  dicat  mare,  ut  Sidon  erubescat 
(Jsa.  xxiii),quod  nimirum  dicit,  quoiiea  maoifesta 

Patboi..  CLXYIII. 


in  nomen,et  inlaudem  omnibuspopulis  terrse,cum 
convertero  captivitatem  vestram  coram  ooulis  ves- 
tris,dicit  Dominus.  »Omne8populo8terrs  hicintel- 
ligimuselectos  deomnibus  populis  terr()e,qui  dicunt 
in  Apocalypsi,«  etredemisli  nosDecet  omni  tribu, 
et  lingua,et  populo,Pt  naiione  *{Ai.oc.\)  Quos  istos 
vel  quod  ob  mcritum,  daturum  se  promittit  eos 
in  nom*n  et  in  laudrm,  cum  converterit  captivi- 
tateiii  ipjjoruiu  coram  oculis  porum  ?  ^imirum  il- 
los,  quos  jam  dlximus  principes  populorum^  quo- 
rum  labore  et  industria,  cooperante  eis  Dei  gratia, 
factum  est  et  fit  boc  ipsuin  quod  convertitur  et 
convertetur  captivitas  eorum  coraoi  oculv^  ^^^wi^&i.» 


083 


HUPERTl  ABBATIS  TU1T1£NSIS 


684 


qu£  videlicet  conversio  capiivitatis  nunc  inchoata,  A  vertends  hujus  captivitatis  adjutores  fueruat  vel 


tUDcperfectaerit,((quandoresurgentmortui,»elcon- 
Btituentur  a  dextris,mox  percepturi«  regnum  quod 
paratumest  eis  ab  origine  mundi  t  (iV(if/A.xxv).Ma* 
gnum  conversae  caplivilalis  spectaculum  ipsorum 
quondamoapiivorum  et  magna  praeseniis  admiratio 
felicitati^ apud  ipsos  recoleniesmagnitudinem  trans- 
actae  miseriae  prsteritae  capiiviiaiis.  Proinde  cum 
dixi88ei,«  cum  converiero  capiivitatem  vestram,  » 
magniOce  addit.ct  coram  oculis  vesiris.  »  Tunc  isli 
principes,vel  paires,8ive  apo8toli,etquicunque  con- 


8unt,m  nomen  et  in  laudem^  id  esi  nomioati  et  lao- 
dabiles  eisdem  erunt  quos  audierunt,  ut  converte- 
reiur  capiivitas  eoram,  et  valde  juslo  ordine  prin- 
cipes  vel  patres,  imo  et  salvaiores  post  Deum  illos 
ee  habere  gaudebunt.Haec  omnia«dioitl>oiiiinu8,» 
subauditur,qui  non  meniitur,  et  cujns  omnia  diett 
necessario  impleboniur.cGoBlumenim,»  inqoityiiel 
terra  transibunt,verba  aatem  mea  non  IransibaDt » 
(Matlh,  xxiv). 


B 


PROLOGUS  RUPERTI  IN  AGGiEUM  PROPHETAM 

S09  Aggeeus  decimus  est  in  ordine  duodecim  prophelarum.  Spiritus  sanctus  qai  per  os  pro- 
phetarum  loqucbatur  prsesagio  signari  voluit  nomiDe,  ut  vocaretur  Aggaeus,  videlicet,  secuDdam 
negotium,  de  quo  per  os  ejus  erat  locuturus.  Hoc  namque  nomea  Aggaeus  interpretalur  festivuz^ 
el  magnam  uiique  festiviialem  prospiciebat  ejus  oculus,  dum  ista  ioqueretur  quse  Dunc  babemos 
iu  manibus,  dum  diceret  per  eum  Dominus  :  «  Popuius  iste  dicit:  Noudum  veuit  tempos  domos 
Domioi  aedificandae  (Agg.  i),  »  et  dnm  jubente  Domiuo  interrogaret  sacerdotes,  dicens :  a  Si  to- 
lerit  homo  carn  m  sanciiticatam  in  ora  vestimenti  sui,  ot  teligerit  de  summitate  ejus  panero,  aat 
pulmentum,  autvinum,  aut  oleum,  aut  omaem  cibura,  nunquid  sanctificabitur  ?  Et  si  tetigerit 
poliulus  in  anima  ex  omnibus  his,  nunquid  contaminatur?  »  (Agg.  ii.)  Hsec  et  ceetera  hujusmodi 
dicta  sive  interrogata,  qui  intelligit,  cur  scribi  digna  fuerint,  profecto  magnam  et  dignam  sentit 
causam  hujus  quoque  nominis  Aggsei,  id  est /65/tt;i,  dcc  dubilat  quia  tale  vocabulum  sortitus 
ille  fuerit  nutii  Dei  qui  «  quos  prsescivit  sauctos,  et  prsedesiiDavit  illos  et  vocavit,  jostificavit, 
et  magnificavit  (ilom.viii).  »  Nunquid  enim  festivitatis  alia  dod  erat  ia  corde  prophelali,  nisi 
laetitia  qualem  habebat  vel  habere  poterat  cum  plebe,  de  illa  reaedificatione  templi  manafacti, 
iterum  contaminandi.  iterum  irrecuperabiiiter  arsuri?  Equidem  fuerit  ejusdem  templi  resdifi- 
catio,  quam  praesens  vidchat,  materia  magnae  fesiivitatis,  verumtamen  non  secundum  se  8ed 
propter  omnium  sanciorum  et  an^eiorum,  et  hominum  festiviiatem  Ghristum,  quia  futurum 
erai,  et  reaBdificaio  templo,  muri  quoque  civitatis  post  modum  reaedificarentur,  et  rursas  civitas 
habitaretur,  et,  re8e<lificala  civiiate,  rursus  coaiescere  in  trra  populus,  unde  Christus  servata 
veritate  promissionis,  quse  ad  Abraham  et  ad  David  factaet  juramento  firmata  fuerat,  nascei^tur. 
Igiiur  omnia,  quse  hic  loquiiur  Aggseiis,  sic,  adjuvante  Spiritu  sancto,  suRcipimas,  at  eum 
omuiDO  in  Christum  tcDdere  Dondubitemus.  Et  tunc  demum  nos  quoque  Aggsei,  id  esi  /estivi, 
quodammodo  dici  vel  esse  poterimus,  videlicet  contempiando  idipsum^  quod  iste  contempla- 
turus,  divino  atique  preesagio  vocatus  est  Aggaeus. 


IN    AGGiEUM    PKOPHETAM 

GOMMENTARIORUM    LIBER   UNUS 

30^1  Gap.I. —  iln  anno  secundo  Darii  regis,  in  B  Zorobabel  et  Jesus  filius  Josodech,  et  casteri  filii 

transmigratioDi8,qui  ascendenles  de  Babyione  tem« 
plum  et  civitatem  Dei  readificaverunt^illossigoifica- 
verunt  paires.sive  patriarchas  et  populum,  nec  so- 
lum  signincaverunt,  verum  etiam  pars  eorum  ftie- 
runt,  qui  de  hoc  mundo  tendeoies  ad  Deum,  hoe 
meruerunt,ut  dc  carne  ipsorum  nascereturChristusy 
templumque  non  manufaoium.Nam  sicut  templum 
illud  a  filiis  capiivitatis  sdificatum  est,  ita  Cbrietus 
de  pairibus  confitentibus  quod  «  peregrini  et  bos- 
pites  »  essent  «  super  ierram  r  (flef^r.xi),natu8e8t. 
Uiide  et  corpus  suum  templum  ipse  nuncupa- 
vit.  «  Solvite,  »  inquiens,  «  templum  boo,  et 
post  iriduum  excitabo  illud  »  (Joan,  ii).  Nam  hoc 
«  diccbat,  »  ait  evangelisia,  «  de  templo  corporis 
sui  0  {ibid,).  Cum  igiturhicila  dioit:  «  Factum  est 
verbum  Domini  in  manu  Agg«i  prophete  ad  Zo- 


mense  6exto,in  die  una  mensi8,factum  est  verbum 
Domini  inmanuAggJBi  propbetaQ  adZorobahelfilium 
Salalbiel  ducem  Juda,et  Jesum  filium  Josedech  sa- 
cerdotem  magnum  dicensiliffic  ait  Dominus  excrci- 

tuum,dicen8:PopuIu8  isie  dicii:Nondumvenit  tem- 
pus  domusDomioi  ffidificandae.Et  factum  est  verbum 
Domini  in  manu  Aggosi  propheiae^dicentis:  Nunquid 
tempusvobisestuibabiteiisindomibuslaqueatis^el 
domus  ita  desert^? «  Primo  illud  oper»  pretium  est 
quod,8icut  Nabuchodooosor  iu  sanciis  propheticis 
scripiurisdiabolo  assimilatur  velsimilisdemonstra* 
tur,ob  eam  causam  qua  populum  Dei  capiivum  de 
ilicrusalcmin  Babyloaem  adduxitsccundum  sitnili- 
tudinem  diaboIi,qui  gonus  humanum  inprimispu- 
Tentibus  de  paradiso  in  hanc  modum  captivavit;ita 


685 


COMMEiNT.  IN  XII  PliOPH.  WIN.  —  IN  AGGiEUM  LIBEU  UNUS. 


686 


robabel  fllium  Salathiel  ducem  Juda,  et  Jesum 
filium  Josedech  sacerdotem  magnum^dicens  :  Hso 
ait  Dominus  exerciluum,  dicens  :  Popuiusisle  di- 
cit :  Nondum  venil  tempus  domus  Domini  dediHcan- 
d2B,»et,hocdicto,nihiIampliusadditni8irur8U8praB- 
misso.el  factumestverbumDominiinmanuAygceijprO' 
feclc  hoc  ipsum, «  populud  iste  dicit :  Nondum  venit 
tempusdomusOominiffidincandae.  »Taleoporletin- 
telligi  qaale  non  potuisset  8ciri,nisi  per  verbum  Do- 
mini,qualeAgg8eusscirenon  po8set,nisiprophetaes- 
Bet,ni8iadeumvelinmanueju8  verbumDomini  fac* 
tumfuisset.Etquodilludestjnisiquod  hodiequeau- 
•  diemu8  6tvidemu8?Nampopulusi8tenotabili8,etpu- 
.  blicacaplivitatenotatus  etnotus,  populus  Judaicus 
dicit^quiaMessias  nondum  venit,  tempus  xdificandse 
domtMD^tno/tdufnuetiY.NosautemdicImaSjCredimus, 
propter  quod  et  loquimur,  quiatempusjamdudum 
venit,iamdudum  templum  hocsdincatume8t,etm^o 
habitatomnisplenitudo  divinilafiscorporaliter{Coloss. 
'ii),ethocdecarneMariffivirgini8£<Jiticatumest.Non, 
inquiunt,ille  tuit  Messias  nec  est.qui  de  Maria  n-Uus 
est,  veniet  alius,  eum  exspectamusudhuc.Dum  hoc 
populus  iste  dicittuonue  sacrilegi  um  facil  ?Mv;nd<icem 
quippetacitpalriarcham  et  patrem  suum  dicuntem : 
ic  Non  auferetur  sceptrum  de  Juda,et  dux  do  femore 
ejas,doneo  veniat  qui  mittendus  est »  (Qen,  xlix).  Si 
verum  ille  dixit.  imo  quia  verumdixit,ubi  ablatum 
e8t8oeptrumdeJuda.regnanteHerodealienigena,qui 
patreldumso.et  matre  ortus  erat  Arabica.Jamlunc 
eratadventus  Messiae,  quod  tempus^  ut  jam  dictum 
esty^rat  domusDomini  sedilicand^s^de  qua  ei  in  para- 
bolis  dioiumest:uSapientia8edincavit  sibidomum, 
sciditcoiumaas  septem  »  (Proi;. ix).IIoc  animalverso 
constat  profecto  quia  non  vane,  quia  non  absque 
prophetic2cauctoritatiddignitatepr69inissuse8t,«  fa- 

ctam  est  vcrbum  Domini  in  manu  Aggei  prophetae. 
HscaitDominu3exercituum,dicen8;»ettancdemum 
brevisiste  sermo  subjunctus  est :  «  Popuius  iste  di- 
cit.  Nondum  venit  tempus  domus  Domini  dpdifican- 
d».  »  Inpaucis(|aippe  verbis  maornum  istius  populi 
maluo;  signabatur,  quod  videlicet  viventem  Chri« 
8tumnonsuscepturud,aliumqueforetexspectaluru8. 
Undeetipseloquttur :  u  Ego  veni  in  nomine  Palris 
mei,etnonsuscepistis  me.Sialius  veneritinnomine 
euOyillumsudcipietts»  (Joan.v),  Ecce  aliud:«Et  fa- 
otum  estverbumDominiin  manu.Aggsiprophetffi, 
diceDs:  Nunquid  tempusest  vobis  ut  habiteti^in  do- 
mibaa laqueatis^et  domus  ista deserta?»  Et hoo  nimi- 
,  ramqaodait:«  anquidvobistempuseatathabitetis 
iQdoiikibus  laqueati8,et  domus  istadeserla,  »  S04 
tam  magnum  est,et  ita  magnitice  intelligi  debet  at 
digQumsitverboDominictore  prophetali,quoniam 
edictam  estpraemissatalienuntiatione,  «etfactum 
e8tverbumDomini  inmanu  Aggaeiprophetae»  Etre- 
veramagnumet  magnae  est  stulutiae  mendacium, 
quodpopulus  iste,  cum  dicit  nondum  vcnisse  tempus 
a^t/icaii(i«e(((>mtMDommi,contenditnihilominus^em- 
pu$  sibi  6886  ut  habitet  in  domibus  taquealis^  id  est 
Cum  Ghrislum  neget  venisse,  riihilominus   asserat 


A.  paradisivel  regniDeimansionesjam  a  patribas  pos- 
8ideri,etsibi  haereditatemiilam  omniac  deberi.  Ve- 
ritas  enim  ita  se  habet,quod  nulli  re^ni  CGelorum  adi- 
tu8  patere  potuissel  nisi  per  adventum  Chri8ti,et 
quod«non8itinalioaliquo8alu8,autaIiudnomensub 
coelodatum  bominibus,  in[quo  oporteal  noesalvos 
fleri»(.4cMv).InterrogaJudaeum,inquovel  undecon- 
fldatsalvari  velparadisuminKredi,  si  Christus  noQ 
venit.Et  respondet  tibi,  qaod  per  Abraham  vel  per 
justitiam  suam  factus  sit  aptus  regno  Dei.Ergo^in- 
quit  propheta,  domus  ista  deserta,  id  est  adventus 
Ghristi  nulla  est  gratia,  nulla  est  utilitas.  Utqaid 
enim  Christus  promissus  fuitaut  venire  debuit,  ai 
absque  adventu  ejus  homo  per  justitiam  salvari 
potuit  ?  Igitur  unde  apud  prophetam  arguitur  po- 

n  pulus  iste,dicendo :  «  Duo  mala  fecil  popalus  meus, 
me  dereliquerunt  fontem  aquae  vivae,el  foderunt  sibi 
cisternas  quae  non  valentaquam  continere  » (Jer.ii), 
Inde  et  hic  arguilur  aenigmatice,diceQdo : «  Populas 
iste dicit:  Nondum  venit  t»  mpus  domus  Domini  aedi- 
ficandds  »  el «  nunquid  vobis  tempus  est  ut  habitetis 
in  doaiibus  iaqueatis,et  domus  ista  deserta  ?  •  Uuum 
quippematum  est^negHreChristum  veni8se;aliady 
domos  8ive  mansiones  regni  Dei  sibi  vel  patribas 
suis  arrogare,et  ad  hoc,ut  in  illas  mansionesindu- 
cerentur  8ancti,adventum  Christi  non  aecessariam 
reputare.  Sciendum  autem,  propter  istam  domum 
non  manufaclum,propter  incarnationem  Verbi  Dei 
Filii  Dei  futuram,re{edincationem  illius  manufactae 
domus  fuisse  necessariam.Si  enim  domus  illa  et  ci- 
vitas  reaBdincata,et  gens  restituta  non  fui8set,unde 

^  promissio  vel  adventus  Chri8ti,vel  propositum  ejaa 
adimpleretur,  prassertim  cum  per  alios  prophetae 
dixisset;  «  Quia  de  Sion  exibit  lex,et  verbum  Domini 
de  Hierusalem  » (l5at.ii).Uode  et  di  tunc  temporie 
non  inlelligebantur  quae  nuncin  istisprophetaever- 
bis  intelligimus,  attamen  nonnihil  conferebat  ipse 
carni8  8en8Us,quoeadem  verba  inteIligente8,adaBdi- 
ficandam  domum  illam  aocendebantur.  Uodeet  in 
libroEsdrae  scriptum  est:  «  Et  non  (iebatopus  asque 
adannuinsecundumregniDariiregisPersiiruffl.Pro- 
pbeta\eruntautem  Aggaeus  propheta,etZacb<iria8fi- 
lius  A(ldo,prophetante8  ad  Judaeosqui  erantin  Ju- 
daeaetUierusalem,  in  nomine  Dei  Israel.Tunc  sar- 
rexcrunt2iOrobabel  iilius6alathiel,et  Josaetilius  Jo- 
8edech,et  cceperuntaediticare  templum  Dci  in  Uierasa- 

^  lem,et cumois prophetaeDeiadjuvaQteseos» (/ Bsdr. 
v).  Verumlamen  quod  popolus  ille  lunc  temporis 
dixerit,  «nondumvenittempasdomasDomiaiaediQ- 
candae,  »  ex  eadem  Soriptura  Esdra  non  comproba- 
tur,imo  omnt«,inquit«  populusvociferabatarclamore 
magnoinlaudandoDominum,eoquodfundatume88et 
templumDomini»(/£sdr.  iii).Hoctamenquibu8dam 
eorum  displicebat  et  fletum  incuiiebat,quodminu8 
flebat  quamfuerat.  8iquidemutJo8ephu8(l/^an/t^., 
Ub.  xv,c.  11)  quoque  meminit,num  fuissetaltitudi- 
Qis  cubitorum  centum  viginti,  rendiflcatum  esl  ia 
altitudine  cubitorum  sexaginta  ex  pra?cepto  Darii, 
qaod  tandem  Uerodes  in  antiquam  magQitudinem 


687 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


688 


reformavit.P/ttrimi,  inquitEsdra8,«desacerdotibu8  A  mercedes  congregavity  id  esi  qoi  aliqua  operatos  est 


et  levitis^et  principes  palrum  et  8eniores,qui  vide« 
rantteiLplum  priusquam  fundatumes8et,et]ioctem- 
plum  in  ociilis  eorum,flebant  voce  magna.et  multi 
vociferantes  in  Iselitia  elevabant  vocero,  nec  poterat 
quisqam  agnoscere  vocem  ciamoris  laetantium,et  vo- 
cem  fletus  populi  » (/  Esdr,  iii).  Unde  ergo  secuodum 
]itteramdictumessecon8tabit:««PopQlusist6dioit: 
Nondum  venit  tempus  domus  Domini  sdiflcandae. » 
Igif  ur  quomodocunque  tunc res sesehabuerit,  nos ul 
coepimus,  sic  intelligere  curemu8,tanquam  verbum 
Domini,  tanquam  propbetiam  tendentem  quoomnes 
prophetaB  intendunt  in  tempora  vel  sacramenta 
Ghristi.Sequitur : «  Et  nonc  haecdicit  Dominusexerci- 
tuum  :  Ponite  corda  veetra  super  vias  vestras.Semi- 


secundum  prsece pta  ]6gi8,8ic  perdidit,  quomodo  qui 
mercedet  misit  in  sacculum  pertusum^  quia  profeclo 
absque  fide  Chrisii  nihtl  opera  possunt. «  Hee  dicit 
Dominus  exercituum:  Ponitecurdavestrasupervias 
vestras,  ascendite  in  montem,  portate  lignum,  et 
(Bdificate  domum,  et  aoceptMbilis  mihi  erit,  et 
g]orificabor,dicit  Domious.  »  Cum  jam  domosisti, 
quam  dicimus  domus  vel  templum  corporis,  «  ia 
quo  corporaiiter  inhabitat  omnie  plenitodo  divini- 
tatis  >  (Coloss,  ii),  sdificatum  sit,  quomodo  adhoc 
dicitor  vel  dicendum  est  populo  isti  ex  imperio 
Domini  exeroituum,  c  ascendite  io  montem,  por- 
tate  305  lignum,etaedificatedomumt »  Qoomodo, 
inquam,  nisi  ao  si  dicatur,   credite  venisae  Chri- 


naslis  muilum.elintulistisparum.Comedistisetnon  g  stum,  credite  in  crucifixum,  credite  iilum  resur- 


estis  satiaii.  Bibistis  et  nonestis  inebriali.Operuigiis 
vos,et  non  estis  calefacti.Et  qui  mercedes  congregavit, 
misiteasinsacculumpertusum.  tEthaeoutlitteraso- 
nat,non  faciieprobanturexhistoriis;  quia  videlicet, 
qood  in  termissum  est  opus,et  non  fiebat  usque  ad  an- 
num  secundum  regni  Darii,«hoccgerunt  hosles  Juda 
etBenJamin,»quiauconduxeruutadversun:eosconsi- 
liatoreSfUtdestruerentconsiliumeorumomnibusdie- 
busCyriregisPersarum»(/E5dr.  iv).Siinvitopopulo 
Deiopusintermissumest,  quomodo  illaintermissio 
procriminereputaturei,etviodicaturineum8terili- 
tale  terr(B,et  defectu  potus  alque  ciborum,et  calefac- 
tionis.sive  vestium?Itaqup,sicut  jam  dictum,quomo- 
docunquetuncsereshabuerit,spiritualiter,  utccep- 
tumest.inteliigere  curemusverbaSpiritussancti.  0 


rexisse.et  ascendisse  in  coelum.Deoiqoe  iliiqoidem 
primi  ffidificaverunt  hanc  domum,qoi  promiasiones 
acceperunt,«  etex quibusipseChristoeest  eecoodoiD 
carnem  >  (nom. ix),sed  non  quoque  po8teriores,qoo- 
tiescunque  prsedicamus^vel  recitamus  librom  gene- 
ralionis  ejusdem  Jesu  Christi  filii  David,filii  Abra- 
ham,et  in  summoejusdem  generationis  verticeJe- 
sum  qui  de  Maria  natus  est,te8tificamare88eChri- 
8tum,  profecto  asceodimus  in  montem  qni  joxtt 
visionem  Danielis  implevit  orbem  terraram(2)aii.ii), 
et  inquantumvelipsi  credendo,vel  aliis predicando 
credentium  facimus crescere  numerum,  io  tantum 
porlamus  lignum,sdificamusdomum,ethuju8modi 
aidificatio  sive  domus  v  acceptabilis  mibierit,et  glo- 
rificabor,  dicit  Dominus.  Respexistis  ad  amplio8,et 


Judsi,  quiinutroque  peccatis,  etin  eoquoddicitis,  ^  ecce  factum  est  minus,  et  intulistis  in  domum,  et 


nondumesttempusdomusDominixdificand»,(\\xodi  est 
dicere,nondumesttempusadventu8Chri8li(JoaA(.iv) 
etineoquodhabitarepraB8umiti8tn(f(7mt^U5/a7uea/i5, 
(fomu5autern  ista  de5(?r/a,qund  est  confidere  in  operi- 
buslegis.tanquamChristigratiavobisadsalutemnon 
sitneccssaria.P07ii/e  corda  vcstra  super  xms  vestras  ; 
considcratediiigenter  operationes  sive  actionesve- 
stras.Denique  hoc  paclo  vol)iscontigit,sicut  illi  qui 
seminavitmultum  ct  intulit  parum,  et  sicut  illi  qui 
comcdit  et  non  eii  saturatus,  sicut  illi  qui  bibil  et 
non  est  inebriatus,sicutil]i/iuiopernit  seet  non  est 
calefactus,  sicut  illi  «  qui  mercedes  congregavit  et 
misiteasin8acculumpertusum.»Seminastisquippe 
multara  salutem.Nam  salasex  Judseis  est  (ioan.iv). 


exsufflavi  illud.  >  Non  faciti8,o  Judaei^quod  mandavi 
vobis,  ut  optetis  justificari  pcr  fidem  Jesu  Christi, 
sedrespexi8iisadampliuSf\d  est,  voluistisjuslificari 
ex  operibus,  quasi  opus  vestrum  sitamplius  qoam 
fides  ejus,  et  ecce  factum  est  minuSy  quod  ex  eo 
salis  patet,  quia  quidquid  operum  intulistis  in  d(h 
mumy  (xsuflavi  iUud^ei  disper»um  est.elcut  exsof* 
flante  aliquo  dispergitur  pulvis  exiguu8,et  vosquOL 
que  oum  operibus  ve&tris  eadem  exsuiflatiuoein 
omnes  gentes  dispersi  estis.«  Quam  ob  causamdicit 
DomfnuB  exercituum  ?  Quia  domus  mea  desertaest, 
etvosfe8tinatisunusquisqueindomum8uam,propter 
hoc  prohibiti  sunt  super  vos  CQeli,ne  darenl  rorem,  et 
lerra  prohibita  est^ne  daretgermen  suum,  et  vocavi 


sed  inlulislis  parum,quia  videlicet  quidquid  cxpa-  D  siccitatem  8uperterram,6t8upermonte8,et8upertri- 


tribus  babcre  potuistis,  parum  cst,  imo  nibil  con- 
fert  non  suscipientibns  eemen  bencdictionis  Chri- 
stum.  ComedistiSyCt  non  estis  satiali ;  quia  videlicet 
palcam  sectanies  litterse  occidentis,  non  attigistis 
granum  spiritusvivificantis  (//Cor.iii),  «  Bibistis,et 
non  estis  inebriati ;  »  quia  legentes  non  intellexistis, 
nolentcs  interesse  nuptiis  Doininicae  incarnationis, 
ubi  de  aqua  vinum  fit.  «  Operuislis  vo9,et  non  estis 
calefacti*»  id  est  praeclaris  nominibus  patruni,etsa- 
cerdotio  legisadornati,etexleriori  religione  vestiti, 
nihilominus  quam  gentes  frigidi  permansislis  non 
habentes  dilectionem  Dei  in  vobis.  Et  qui  cx  vobis 


ticum,clsupervinum,etsuper  o]eum,etquaecunqae 
profert  bumus,ot  superhomines,et  superjumenta, 
et  super  omnem  laborem  manuum . »  Haec,  ut  8upra 
diximus,secundum  litteram  accidisse,  difOcile  ex 
historiiscomprobatur,  videlicet  quod  popolis  dixe- 
rit,T70it(/um  venit  tempusdomus  Domini  ydiftcandoff 
et  quod  idcirco  prohihiti  sint  roeli  ne  darent  rorem^ 
et  terra  ne  daret  germen  suum,  Nam  ut  Esdrae  me* 
morat  et  diligenter  enarrat,  cum  alacritate  magoa 
opus  faciebant  simul  laudantes  Dominum,et  cooci- 
nentesinhymnisetconfes8ione:<(  Quoniam  booas, 
quoniam  ineeternum  misericordiaejussuperlsrae), 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AGftiEUM  LIBBR  CNDS. 


690 


c  peraccusationemhostium  JudaeetBenjamin  A.  dunt  vel  pertingunt,templi  nonraanufacturicorpo- 


m  est,ut  opus  intermitleretur,ut  jam  supra  me< 
mus  (/  Esd.iii).  Non  ergo  causa  raanifesta  est, 
ix  clie,qua  opus  intermis&um  estfSlerilitas  ter- 
i\  siccitas  justeilli8accideredebuerit,nisi  quod 

credibile  est,  quia  prohibiti  ffidificare  domum 
ini,  nimis  cito  probibentibus  acquieverunt,  ct 

ffidiflcationem  domus  Domini  negligentes  al- 
socordes  eCfeoti  sunl,i;audentes  quod  per  hanc 
lionem  vacaret  cuique  suam  domum  sdificare 
ibitandum.Cffiterum  quomodocunque  tunc  ac- 
ut,nos  Aggaeum  propbetam  essescimus  unum 
'ophetis,  per  quos  utique  locutus  est  Spiritus 
U8,et  idcirco  sub  verbis,  quibus  prssentesex- 
&ntur  et  confortabantur,  mysteria  fulurorum 


ris  Gbrlsti,et  sacerdotis  et  regis,sacerdotes  et  re^es 
8unt?«Vos  autem,»in'iuit  Petrus,«  g^inuselectum, 
regale  sacerdotium  »(/  Peir,  ii):  Et  in  Apocalypsi 
gratiarum  actionis  ipi^orum  vox  ista  est:(cFecisti  > 
enim  «  nos  Deo  nostro  regnum  et  sacerdotes»  (Apoc. 
v).Sedet  boc  quod  in  sexto  mense  ingressi  sunt,  et 
faciebant  opusin  domo  Domini,proipsa  perfectione 
numeri  senarii  reminisci  nos  facit  quodangelus  ad 
Mariam  dixit,ubi  ingrediebatur  in  uterum  Virginis 
Verbum  Deus,  sapientia  Dei,  domum  de  carne  ejus 
mox  sdificatura  sibi,«  Et  hic  mensis  estsextus  ilii, 
quffi  vocatur  steriiis  »  (Luc,  i).  Forte  et  hic  mensis 
sextus  anni  8ecundiDarii,quo  ingressi  sunt,  et  fa- 
oiebant  opus  in  domo  Domini,et  illic  mensissextus 


leticomoreiilumsignassenondubitamus.Coep'  jg  a  conceptione  Joannis,  quo  concipiente  Virgine  de 


turmodopersequamur.«Quamabcausam,dicit 
QQS  exercituum,»  vobisrespicientibus  ad  am- 

«cccefactum  est  minu8,»etcum  hoc  ipsum 
oti8indomum,uexsufflaviilIud.'>Quamobcau- 
di  et  projeci  festivitates  veslras  ?  (Isai,  i.)  Vi- 
t<'  quia  domus  mea  deserta  est,et  vo»  festina- 
lusquieque  in  domum  suam,»  id  e8t,quia  vo9 
[usritis  Justificari  per  Christum,  cujus  solum 
18  Justitiffi  domus  est,et  totius  Divinitatis  tem- 
,et  ejus  justitiflB  non  subjecti,  festinatis  unus- 
ue  statuere  Justitiam  {Coloss,  ii ;  Rom,x),w  Pro- 
loc  supervos  prohibiti  sunt  cnBli,nedarentro- 

prohibiti  sunt  aposloli  apud  vos  perdere  ser- 
m,  ei  /erra,scilicet  Ecclesia,  per  orbera  terra- 
liffusa  prohibita  esl  dare  germen  JUum,prohibi- 
vobis  ingerere  E?angelium,non  quod  debeal 
im  vestram  cupere,sed  quod  nonvaleatnolen- 
vobisadsalutem  proOcere,^^  vocavi  siccitatem, 
utper  aiium  dicit  prophetam  :Nubibu8  man- 
le  super  vos  quondam  vineam  meam  pluant 
m  (Isa.  v).  Sequitur:  «  Et  audivit  Zorobabel 
3alathiel,et  Jesus  fllius  Josedech  sacerdos  ma- 
)l  omnes  reliqui  populi  vocem  Domini  Deisui, 
btL  Aggffii  prophetffi,  sicut  misit  eum  Dominus 
rocem  eorum  ad  ipsos,ettimuit  populus  afacie 
li.Etdixit  AgL^ffius  nuntius  Domini,de  nuntiis 
ii,populo  diceu8:Egovobi8cum,dicit  Dominus. 
MsitavitDominus  spiritum  Zorobabel  filiiSala- 
locis  Juda,et  spiritum  Jesu  fllii  Josedech  8a« 
io  magni,et  spiritum  reliquorum  deomnipo- 


Spiritu  sancto,  inchoatum  est  templum  corporis 
Dominici,l6ctorem  delectat  propter  perfectionem  ; 
ut  jam  dictum  eet,  nuraeri  senarii  qui  constat  ex 
partibus  suis.  Esl  enim  dimidium  ejus  ternarius, 
tertia  pars  binarius,8exta  unitH8,quffi  videlicet  par- 
tes  simul  Junctaesenarium  perflciunt.GJuemodi  nu 
meros,  qui  valde  rari  sunt,aritbmet'ici  perfectosdi* 
cunt.  Sx  ipso  igitur  numerocommoniti,libenterbic 
quoque  prffidicamus,  quia  perfectius  inter  cuncta 
opera  mundi  nihil  templo  corporis  Cbristi,  quod 
ffidiflcatum  est  io  absolulione  captivitatis  generis 
bumani  oecundum  typum  templi  illius  manufacti, 
quod  ffidiflcatum  est  in  absolutione  captivitatis  po- 
puli  Dei  qui  de  Babylone  rediit. 

Cap.II. —  Sequitur  :«  In  seplimo  men8e,vice8ima 
et  primamensisjactumeslverbum  Dominiin  manu 
Aggffiipropbetffi,dicen8:LoquereadZorobabelfllium 
Salathiel  ducem  Juda,et  ad  Jesum  fllium  Josedech 
sacerdotem  magnura,et  ad  reliquos  popuii  dicens  : 
Quis  in  vobisest  derelictus,qui  vidit  domum  istam 
in  Kloria  sua  prima?  El  quid  vos  videtis  hanc  nunc  ? 
80B  Nunquid  non  ita  est.quasi  non  sit  in  oculis 
vestri8?EtnuncconfortareZorobabel,dicitDominus, 
et  confortare  Jesu  fllii  Jose(lech,sacerdos  magne,et 
confortare  omni8populusterrffi,dicit  Dominusexer- 
cituom.Verbum  quod  pepigivobi8cum,cum  egrede- 
remini  de  terra  i£jrypti,etspiritu8meus  erit  in  me- 
dio  vestrum.  Nolite  timdre,quia  hsodicit  Dominus 
exercituum  :Adhucunum  modicumedl,etego  com- 
movebo  coBlum  et  t6rram,et  mare  et  aridam,et  mo- 


ingressi  sunt,etfaciebaDtopus  in  domo  Do-  "  veboomnesgente8,et  venietdesideratuscunctisgen- 


xercituum  Dei  sui,  in  die  vicesimaquartaet 
.  mensi8,in sexto  mense,in anno  secundo  Darii 
»Manife8tis  non  eslimmorandum.Verumtamen 
n  prffitereundum,  duos  bonjinesZorobabelet 

sacerdotem  magnum,qui  templum  iliud  ma- 
omreffidiflcaverunt  quoddam  excmplarexsti- 
mnibus,qui  templi  non  m8nufacti,8cilicetcor- 
Ibristi  fldem  susceperunt,  suscipiuntetsus- 
i  sunt.Denique  alterillorum,videlicetZoro6aM 
ialathiel, qui  fllius  Jechoniae  fuit,de  tribuerat 

Jestu  vero  lilius  Josedech  sacerdosde  stirpe 
otali.  Nonne  et  omne8,qui  ad  spirituale  ten- 


tibu9,et  implebo  domum istam  gIoria,dicit  Dominus 
exercituum.Meume8targentum,el  meum  estaurum, 
dicit  Dominus  exercituum.Magnaeritgloriadomas 
istius  novissime  plus  quam  primffi,  dioit  Dominus 
exercitaum,ct  inlocoisto  dabopacem,dicit  Dominus 
exercituum.MTotumboccapitulum  simulposuimus, 
ut  quo  oara  per  se  satis  patet  liiteralis  sensus.totius 
addelcctationemlatentisineamysterii  diligens  per* 
tingat  animus.  Nimirum  quando,  ut  supra  jam  di- 
ctum,monuimus,  fundatum  est  templum  Domini. 
«  Plurimi,»inquit  Esdras,«  etiamdesacerdotibuset 
levitiSyOt  principes  patrum,et  seniores^qui  viderant 


691 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


602 


templuiD  »  anteqaam  «  fundatum  esset,  et  hucia  A  glorissummum  erit  illudquod  ait :»  Adhacunum 


oculis  eorum,flebantvocemagDa,etmulti  vociferan- 
tes,ia  Isetitia  elevabantvocem  >  8uaro,«  necpoterat 
quisquam  agnoscere  vocem^cIamGris  ifietantium,el 
vocem  fletus  populi  >  (I  Esdr,  iii).  Causahsc  fuit,ut 
diceret  Oominus.  «^  Quis  in  vobis  e?i  derelictus,qui 
vidit  domum  istam  in  gioria  sua  prima  ?  bt  quis  vos 
videtis  hanc  nunc?Nunquid  non ista  est,i]ua8i  non  sit 
iaooulisvestris?»Fiebatenimferetemplnmdimidio 
minusquamfuerat  prius.Hoo  prospicienssive  inten* 
dens,iimagnaeritgIoriadomusistiu8novissimffi,plus 
quam  prim£,dicitDoniinu8  exercituun>,el  in  loco  isio 
dabo  pacem,)*  id  est peccatorum  remis8ionem,«  dicit 
DominuB  exercituum.»Equidem  Herodes  templum 
illud,  quoniam  erat  priore  minus,  deposuit,  et  in 


modicum,  et  ego  comroovebo  coeium  et  terram,  et 
mareetaridam,etmoveboomnesgenle8,etvenietde- 
sideratus  cunctis  gentibus.»  Magna  eritilla  motio, 
gloriosaeritilliusdesiderali  visio.tiinc  ipse  dicit:«Et 
eruntsignain  sole  et  luna,ot  steili8,etin  terrispres- 
8ura  gentium  prce  confusione  sonitus  maris  et  flu- 
ctuum,are8centibusbominibus  prs  timoreetexspe- 
ctatione,quae  superveuient  universo  orbi.Nam  virtu- 
tesccBlorum  movebuntur.  Et  tuoc  videbunt  Filium 
hominisvenientem  in  nubibus  cum  potestate  magoa 
et  roajestate  »  (Luc,  xxi).Et  tunc  sine  dubio  plena  el 
porfectaerit  gloria  domus  hujus  novissimse  Ghristi 
et  Ecclesiae.Proinde  cum  dixiseet,»  et  venietdeside- 
ralus  cunctis  gentibus  »  ita  subjunxit, «  ct  implebo 


antiquam  magnitudinem  reformavit,  maitis  et  ma-  n  domum  istamgloria,dicitDominusexercituum.»lQ- 
gnis  cdinciis  decoravil,sed  hoonunquam  Dominus      tcrim  gloria  nondum  perfecta  est,quia(^ionamur,ia- 


exercituum  pro  gloria  reputare  sit  dignatus,  quod 
bomo  funestus^rex  impiusoperatusestexffiquarivel 
etiam  prffiferri  contendens  re^i  maguffi  opinioni8,et 
sapientissimo  Salomoni  {JosEpa.Anliq.  lib.  xv,cap. 
fin  ).  Gloriailla  gloria  vera  fuitlocovel  templo  illi, 
quod  ineo  Deus  bomofactus,ofrerri  estdignalusse- 
cundum  conBuetudinem  legisdicentis:  c<  Quia  omne 
ma8Culinomadaperien8vuIvam,8anctum  Dominovo- 
cabitur  »  (Ltt(;.ii),et  quod  in  illo  loco,in  civitate  illa, 
ante  portas  urbispro  omni  mundocrucinxu8,pacero, 
id  estjpeccatorum  remissionem  deditcr^dentibu8,et 
his  qui  propeerantJudsis,elhi8qui  longeerantgen- 
tibus  (£/)/iej.ii).Nunctllud  dicerelibet.quia  quorum 
in  oculisdomusqoffi  fundabatur,8iceratquasi  non 
es9et,qui  vlderantillam  in  gloria  sua  prima,/I^6ar7< 
voce  mapna, vociferanlibus  in  Iffilitia  junioribu6,qui 
priorem  illam  non  viderant,nonnullam  similitudi- 
nem  prffitulerunt  eorum,  qui  tempore  evangelicffi 
prffidicnlionis  credente8,ex  circumcisione  grandem 
excitaverunt  tumultum,  et  eos  qui  crediderunt  ex 
gentibus,  turbaverunt,  sicut  habemus  in  Actibus 
apostolorum  (Act.  xii,  xiv).  Domus  quippe  novis- 
sima  sic  erat,  quasi  non  esset  in  oculis  eornm,  in 
cpmparatione  ejus,  quam  prius  viderunt,  id  est 
fides  Cbristi,  et  ritus  sacriflcii  novi,  veri  sacrificii, 
cuju8ipseChristusauctor,estc<8acerdo8inaeternum 
secundum  ordinero  Melchisedech  » (P^a/.cix),non  va- 
lere  ad  salutem  illis  visus  cst^nisi  circumciderentur, 
et  omnem  obser? arent  morem,qr.em  tradidit  Moses 


quit  Apostolu8,nondumin  re,8ed  in  spe glorisB  fHio- 
rum  Dei  (Aom.  v).Ibi  erit  plenus  fidei  fructus,  quia 
spiritualiteregressisumusdeterra^Egypti.credentes 
in  Gbristum,et  Spiritu  sancto  inbaptismatesitenati, 
hoc  ip8epromittons,«  verbum,»inquit,«  quod  pepigi 
vobi8cum,cum  egrederemini  de  terra  >£gypti,et  spi- 
ritus  roeuserit  in  medio  vestrum.»  Videbitis  sicut 
est(/  J(;an. iii),videbitis  facie  adfaciem^eysiCusLioquod 
ex  parte  est  (I  Cor.  xin).  Quod  toties  repetit,  dicU 
Dominus  exercituum^  nullum  legenti  vei  audienti 
parere  debet  fastidium,  imo  facere  attentum,  doci- 
lem,  et  benevolum  auditorem,  ut  sentiat  roagnam 
esse  quaro  audit,  etdignaro  proroissore  Deo  rema- 
neralionem.  «  In  vicesima  et  qunrta  noni  roensis,  in 
anno  secundo  Darii  regisjactum  est  verLuro  Domini 
ad  Aggffium  prophetam,dicens:«  llfficdicit  Dominus 
exercituum  :  Interroga  sacerdotes  legem  dicens ;  Si 
tulerit  homo  carnem  sanctinc.itam  inoravestimenti 
8ui,elteligeriidesummitateeju8panem,autpulmen- 
tum,  aut  vinum,aut  oleum,aui  omnem  cibum,nua- 
quidsanctincabitur^Respondentcs  autem sacerdo* 
te8,dixerunt:Non.Et  dixit  AggsusiSi  tetigerit  pollu- 
tusinanima  ex  omnibus  his.nunquid  contamina- 
bitur?Bt  responderuntsacerdotc8,et  dixerunt:Gon« 
tamioabitur.Et  respondit  Aggsus,et  dixit:Sic  popo- 
lus  i8te,et  sic  gens  ista  ante  faciem  meam,  dicit  Do- 
roinu8,et  sic  oroneopus  manuum  eorum,et  oronia 
quffi  obtulerunt  ei,contaminataerunt.»Eccehicter- 
tiofactumcstad  Aggaeumverbum  Domini,pulchrum 


(Aci.  xv).  Sed   quid  dicit  sermo  propheticus?  «  Et  ^  et  delectabile  fidei  niysterium,  sua  interrogatioae 


nunc  oonfortareZorobat*el,dicit  Dominu$,etconfor- 
tare  Jesu  fili  Josedecb  sacerdos  magne.etconfortare 
omnis  populus  terrffi,dicit  Dominus  exercituum,et 
facite  quoniaro  ego  vobiscum  sum,  dicil  Dominus 
exercituum.»  Sicut  dixit,  ita  factum,  est,  qooniam 
confortatus  est  omnis  in  quo  erat  Dominos  exercl- 
tuum  Spiritus  paracletu8,etenim  discipuli  gaudioet 
consolatione  sancti  Spiritus  replebantur,  et  in  eo 
quod  quotidie  crescebat  et  augcbatur  credentium 
numerus,  fiebat  quotidie,  et  flt,  et  fict  usque  in  fi' 
nem  saeculi,  quod  dictum  est:  «  roagna  erit  gloria 
'*9mu8  istius  novis&ims  plusquam  prims.»  £vjusdem 


innuit,quod  nonnisi  ridelisetevangelics  gratiasto- 
diosus  animadverterepossit.Denique  prima  respoa- 
8ione,qua  interroganti  Domino,sive  prophets,  «  si 
tulerit  homo  carnero  8anctificatam,in  ora  vestimeati 
sui.ettetigeritde  summitate  ejus  panem,  aut  pul- 
mentum,aut  vinum,  aut  oleum,aut  oronemcibum, 
nunquid  panctiflcabitur?»  Respondent  sacerdotes, 
dicentes  :  ^on.  Convincuntur  et  judicantur  ex  ore 
SQO  judffii  cum  ^acerdotibussuis^quod  ex  lege  non 
possunt  justiflcari.Quis  enim  fuit  bomo,qui  sancti- 
flcatam  carnem  absconditam,et  calligatam  tulitinora 
vestimenti  8ui,ni8i  Mose8,qui  sacrosancte  carniB  at 


693 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AGGiEDM  LIBBR  DNUS. 


694 


passionisCbristisacramentasubvelamiae  legisabs-  A 
coadit?S07  Iloo  deaique  est  quod  in  sancta  Bccle* 
aia  ubique  prsdicatur,  quod  ia  omaibus  Ecclesiis 
ipostolud  et  omois  docetdiscipulorumChristicbo- 
rus,quia  quidquid  c«remoaiarum  ia  immolatioae 
agni  pa8cbalis,etia  cffiteris  Moses  lradidit,autscri- 
psitftypus  fuit  salulifer®  passionis  Cbristi.  Itaque 
dare  legem  ej  usmodi,8ine  dubio  camemsancliflcatam 
luit  ferre  in  ora  vesiimentif  el  ejusdem  legis  littera 
populumin  oibis  etpotibusinstruere.  Hoc  fuitude 
summitate  vestimenti  panem  aut  pulmentum,  aut 
vinum,autoieum  aut  omnem  cibum  »  tangere.Sed 
nunquidsanctificabitur  quidpiam,lalium  taotume/tf 
summitale  vestimenti,oui\is  in  ora  oaro  saQctifloata 
portatur?Non,inquiunt,  sacerdotes  legem  scteates, 
etquodfdicunt  verumest.Igiiur  nec  vo9,oJud8ei,Qeo  ^ 
patres  vestri  de  lege  sanctincaliesti8,quia  quid  est 
leXyQisi  vestimentum  aut  pannus,cujus  in  ora  caro 
8aQOtiflcata,oaro  Christi  portatur,id  cst  Oguralur  ? 
SecQQda  responsione,qua  interroganii  Domino,«8i 
tetigerit  pollutus  in  anima,ex  omnibus  hisnunquid 
coQtamiQabitur?»  respoadent  sacerdotcs  et  dicunt: 
contaminabiturySine  dubio  convincunturetjudican- 
tur  ex  ore  suo  Judaei  cum  sacerdotibus  suis,  quod 
tam  immundi  sint,  ut  conlaminetur  omnis  homo, 
quicunque  communicat  eorum  csremoniis.  Quis 
enim  est  poilutus  in  anima,  id  est  iu  morte  bomi« 
nis,  Qisi  Judaicus  populu^,  qui  mediatorem  Dei  et 
homiQum  Jesum  Cbristum(/  Tim.  iijoccidit,et  eum- 
dem  QUQC  isteblasphemarenondesinit^Igiturusic,)» 
iQquit,fl  populus  iste,  et  sic  gens  ista  ante  faciem 
meam,dicit  Dominus,»  subauditur,none8t  sanctifi-  ^ 
catus  ex lege qu am  Moses  ded it.Sicut non  sanctiflca- 
tur  panis  aut  pulmentum  tactum  de  summitate  ve- 
stimenti,cujus  ■  in  ora  carnem  sanctincatam  homo 
tulerit,et  sio  omne  opus  manuum  eorum,et  omnia 
quae»obtuIerint  ibi  videlicet  in  Synagoga  vel  coetu 
suo«abi  iQaaima,idest,iamorte  poIlueoturChristi, 
«  coQtamiaata  erunt,»  sicut  jamdudum  per  Isaiam 
dixi:«Ne  aCFeratisultrasacrincium  frostra.Incensum 
abominatio  est  mihiiKalendas  vestras  etsolemaita- 
tes  veslras  odivit  aaima  mea  »(/5a.i).8equitur:«Et 
nuQC  poQi  te  corda  vestra  a  die  bac  et  su  pra^aatequam 
poaeretur  lapis  super  lapidem  ia  templo  Domiai 
cumaccederetis  ad  acer?um  vigintimodiorumetfie- 
rentdecemjntrarelis  ad  toroular,  ut  exprimeretis 
quinquaginta  ]agenas,et  Gerent  viginti.Percussivos  D 
vento  QreQte,et  aurugiQe,el  grandtne  omnia  opera 
manuum  vestrarum^el  non  fuit  in  vobisqui  reverte- 
returad  me,dioit  Dominus.»  Etadboc,ut  litteraso* 
nat,ex  hisioriis  demonstrare  non  possumus,  quod 
propter  diiationem  sive  intermissionem  operis.do- 
musUominisic  evenerit,qu6madmodumdicil:ttPer- 
cussi  vos  venio  urente,ot  aurigine,et  grandine,om- 
nia  opera  manuum  vestrarum,a  et  quod  tuno  tem- 
poris  iladuri,et  in  malo  pertinaces  fuerint,  ut  inde 
loquatur  taQtacoQquesiioae,«etnonfuitinvobi8qui 
reverteretur  ad  me.»Ergo  potius  huo  respiciamus, 
qao  no8  mittit,diceiidoante  h8sc,«et  sic  omneopus 


manuum  eorum,et  omniaqu8BobtuIerint,ibi  conta- 
minataerunt.  »  Quo  enim  mitiit  oos  dicendo,  ibi, 
Qisi  ad  h(ec  tempora,  ubi  siue  dubio  pollutus  est 
Judffius  in  anima,  sicut  jam  dictum  est,  in  morte 
Cbristi  Jesu,  quem  occidendo  factus  esl^bomicida, 
et  idcirco  cuncta  quae  offert,  sunt  conlaminata?lbi- 
dempropheliffi  spiritumista  quoque  nondubitemus 
dicere,et  in  hoo  dicto  perseverare  usquehodie.«  Et 
Qunc,»  inquit,«  ponitecorda  vestraadiehacetsupra 
antequam  poneretur  lapissuper  lapidemin  teroplo 
Domini.sDiesantequamponaturlapissuperlapidem 
in  templo  Domini,omnetempusest  quod  nuncprs- 
teril  antequam  velint  Judaei  supersdificari,  <(  tan- 
quamlapide8vivi>(iPerr.ii),indomoveltemplo,quod 
estEcclesia  Ghristi,quod  futurum  esl,cum  plenitu- 
do  gentium  subintraverit(/{om.  xi),  vel  superaedifl- 
cata  fuerit.Gulpa  inoredulitati8eorum,propterquam 
omniaqusofreruntcontaminatasunt.eteruntquan- 
diu  fuerint  ibi,scilicet  in  pollutione,  qua  in  anima 
ejus  quem  occiderunt  sunt  poiluti;culpa,  inquam, 
incredulitatis  eorum  pulcbreet  subtiliter  innuitur 
hisverbis  mysticis  :  «  Gum  accederelis  ad  acervum 
viginti  modiorum,et  fierent  decem,intraretis  adlor- 
cular,utexprimeretisquinquagintaIagenasetGprent 
viginti.  »  Quando  enim  Judei  accesserunt  ad  acer^ 
<;um,et  ad  torcuLar  intraverunt,  nisl  quando  Chris- 
tum  de  semetipsis  primo^enitum,pra9dicaptemaQ- 
dierunt,moriendo  viderunt  ?Ip8e  estenim  acervus 
modiorum  viginli,qm  numerius  binariusdecennus 
est,  quia  videlicet  non  unius  tantum,  sed  geminae 
substantiae  est,non  bomo  tantum,  sed  Deus  et  ho- 
mo  est,  et  Ecclesia  quoque  ejus  acervus  est,  sicut 
eidem  dicit  ipse  in  Canticis:F^/er  iuus  sicul  acer- 
vus  iritici  vallalus  liliis  (Canl,  vii).  Scd  non  dicit, 
quod  acervus  ille  viginti  modiorum  sit.  Iste  solus 
viginti  modiorum  acervus  est,quia,  sicut  Jam  dixi- 
mus,gemiaffi  substaatiffi  est^Deus  el  homo  est.  Sed 
vos,Judsi,  cum  iatraretis  ad  acervum  hujusmodi, 
acervum  modiorum  viginli  facti  suntdecemmodii, 
dimidiumque  vobis  periit,  quia  non  Deum  et  ho- 
minem,sed  tantum  hominero  attendistis.Itemmora 
vel  passio  ejus  torcular  exstitit,  unde  et  prophela 
alius  prospiciens  eum,ait:<  Quare  ergo  rubrum  est 
indumentum  tuum.et  vestimenta  tua  sicutcalcan 
tium  in  torculari  ?  (Isa  Lxin.)  Et  ipse  respondena  : 
Torcular^  inquil,  calcavi  solus,  Hoc  torcuiar  quin" 
quaginta  tagenas,  id  est,  peccatorum  remisaionem 
facit.  Numerus  namque  iste,  scilicet  quinquagesi- 
mus,  remissionem  signiQcat  secundum]egem,quae 
anno  quinquagesimo  remissionem  sacravit,  nnde 
anaus  jubilffius  {Levit.  xxv),  id-est,  dimitteos  dici- 
tur.  Sed  vos,  o  Judffii,  cum  iutraretis  ad  torcular 
ejusmodi,torcular  lagenarum  quinquagenarum  fa- 
ctffi  8unt  vobis  lagenffi  vigtnti,  qui  numerus  longe 
est  a  numero  quinquagesimo,  numero  remissionis 
plus  quam  dimidium  vobisdefecit.Namtotiusquod 
erat  reponendum,tres  vobis  partes  desunt,  et  tan- 
tummodo  duffisusceptassuQt.Quinquepartes  susci- 
pi  debueruQt,  qus  ita  totum  perflciuQt  sicut  quia- 


695 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


696 


que  deoades  in  quiDquagiota  surgunt  et  sacratum  A 
faciuntjubilsum.  Qusenam  sunt  duse  partes  quas 
suBcepiBtis  ?  Videbat  natum  ex  Maria,  passumque 
vel  mortuum,  quamvig  perverso  corde  non  ignora- 
tis.QuflB  aunt  tres  parte8,qua8  omisistis  ?  Nimirum 
resurrexisse,  in  ccBlum  ascendisse  aique  ad  judi- 
candum  vivos  et  mortuos  venturum  eese,  non  cre- 
ditis.Non  igitur  ignoretis.aut  scire  vos  dissimuletis 
cur  Dominus  dixerit,quod  omne  opusmanuum  ve- 
strarum,  et  omnia  qu»  ofTertis  contaminata  sint, 
Bicut  secundum  legem  contaminatur  omne  quod 
pollutus  in  anima  (angit.  Nam  ista  causa  est  quod 
V08  accessistis  ad  acervom  viginti  modiornm,etde* 
cem  fecistis,  id  est,  Christum  el  Deum  hominem 
prssentem  habuistis,  et  hominem  videntes,  Deum 
ex  operibus  cognoscere  noluistis,  quodque  intras-  d 
tis  ad  torcular,  et  de  quinquaginta  lagenis  viginti 
fecislis  tribus  partibus  de  toto  relictis,  tantumque 
duabus  susceptis,  id  est  verum  hominem,  et  vere 
mortuum  experti,victorem  esse  mortIs,a8censorem 
esse  ccBli,judicem  esse  venlurum  sseculi,  non  acci- 
pitis.  Quod  deinde  subjuogit;  «  Percussi  vos  vento 
urente,  et  aurugine  et  grandine,  omnia  opera  ma- 
Duum  ve8trarum,el  non  fuil  in  vobis  qui  revertere- 
tur  ad  me,  t  boc  est  808  quo<i  nunc  usque  vide- 
mu8,  quia  miserabile  passi  excidium,  cum  cecide* 
runtin  ore  gladii,civitate  et  templo  flagratis,et  qui 
superfueront  captivi  docti  inomnes  gentes,  vera- 
cem  ipsum  esse  sciunt  qoi  prsdixit,ferenulluse8t, 
qui  ad  eum  reverti  velit,duracervice,etcordeindo- 
mabili.Sequitur:*  Ponite  cordavestra  ex  dieista^et 
in  futurum,adie  vicesima  et  quarta  noni  mensis^a  ^ 
diequa fundumenta  jacta  sunt  templi  Domini  ponite 
super  corvestrum.f  Quamvisdixerit^et  verum  dixe- 
rit,«  et  non  fuit  in  vobis,  qoi  reverleretur  ud  me,  » 
tamen  quia  futurum  est  ut  reliquiaB  converlantur 
ex  eis,videlicetcum  plenitudogentiumsubintroierit 
(flom.xi),adhuc  hortatur  etdicit:«Ponitecorda  ves- 
tra,»  etc.  Porro  in  eo  quod  ila  dicit,  «  ex  die  ista, 
et  in  futurum  a  die  vicesima  etquarta  nonimensis, 
a  die  qua  fundamenta  jacta8unttempliDomini,po- 
nite  supercorveatrum,»  nullum  diem  libentiusin- 
tellexerim,quam  diemnativitatiseju8,de  quoagitor, 
Domini  nostri  Jesu  Chrisli,  tenipli  ulique  Domini, 
lempli  non  manufacti.  Nam  de  vicesima  el  quaria 
noni  mensis,  scilicet  Decembris,  illeenim  Romanis 
quidem  a  Martio  dccimus  est,  sed  Judseis  noous  ab  D 
Aprili,qui  secundum  legem  {Exod.  xii)  primus  illis 
in  mensibus  anni  e8t;d2>,inquam,  vicesima  et  quar* 
ta  noni  mensis^  id  est  Decembris,  Christus  de  Vir- 
gine  natu8  est,  scilicet  octavo  Kalendas  Januarii. 
Media  nocte  natus  est,  et  illa  nox  erat  praeteritae 
diei,quia  uon  ita  ut  nunc  a  resurrectione  ejusdem 
Domini  nox  tunc  praecedebat  diem,8eddies  noctem. 
Igilur  diem  quam  hic  dicii  diem  nativilatis  iilius  11- 
bentissime  intellexerim,  quae  videlicet  dies  apud 
Romanos  quidem  peromnes  annos  vicesima  quarta 
est  menlisDecembris,  apud  ipsos  autem  Jud«os, 
quia  secundum  lunam  compotant  men8e8,non  per 


omnes  annoSfSed  tertio  decimo  duntaxat  anno  lu- 
naris  cycli,  itidem  vicesima  quarta  est  ejosdem 
mensis.  Ex  die  ista^  inquit,  el  in  fulurum,  quo 
Ghristo  nascente /undamen/a  utique;a£/a  sunt  tem" 
pli,  Corporis  ejus  sacrosancti,  et  inde  per  succe- 
denles  dieset  annosaBdificatum  est,proliciendo  ea- 
pientia,  aetate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines 
(Luc.  ii).  Ponite  corda  vestra,  considerate  quae  et 
qnanta  facta  sint  magnalia,  quanta  vobis  non  cre- 
dentibus  maia,quanta  credentiUus  provenerint  bo- 
na.Quaesint  illa  bona,8i  quasi  nescientes  quaeretis, 
jam  dinam:M  Nunquid  jam  semen  in  germine  est  et 
adhuc  vinea,  et  ficus,  et  malogranatum,et  lignum 
olivaenon  floruit  ?  Ex  die  ista  benedicam.  »  Interro- 
gando  fehementius  affirmat  illud,unde  nemodubi- 
tat,quia  videlicet  mense  nono,  roenee  Decembri, 
qui,ut  jam  diclum  e8t,ab  Aprili  nonus  estHebraeis, 
semen  in  germine  nun  esl,  nec  enim  hoc  temporis 
natura  fert,nec  vinea,nocficus,nec  malogranatum, 
nec  lignum  olivae  florescit.  Sic  nimirom,  quando 
natus  esi  Christus,  fere  nusquam  erat  semen  in 
germine  justitiae  aut  flos  sanctitatis,  ita  ut  in  vinea 
vel  ficu,  et  malogranato,  et  ligno  olivae,  per  quas 
intelligimus  justos  homines,  posset  parere.  Quo- 
modo  illo  tempore  anni,quo  et  Chnstusnatus  est, 
intrinsecus  latet,  quidquid  ? iroris  est  in  gerroiae, 
vinea,  flcu,  et  malogranato,  seo  ligno  olivae,frigore 
cuncta  con8tringente,ita  quidquid  in  paucis  homi- 
nibus  erat  justitiae,  supprimebatur,  Berode  impio 
regnante  {Maiih,  ii),  propter  quem  vcl  maximenon 
erat  tntum,vel  jam  sclretur  quod  de  Spiritu  eancto 
impraegnatafuissetvirginitasMariae.quippecumnec 
loqui  quisquam  auden^t  manifedtede  Messiajd  ost 
Christcquod  tempusa«l  ventus  eju8existeret,eo  quod 
re^nante  alienigenasceplrum  deJuda,  etdux  de  fe- 
moribus  ejuei  ablatus  esset  'Gen.  xxix).  Igitur  pro- 
phetali  intuitu  in  illius  diei  vel  temporis  conside- 
ratione  positus.  Nunquid,  ait,  jam  semen  in  germine 
est^  aiit  lignum  floruit?  Subauditur  non,8tatimque 
subjunxit :  Ex  die  ista  benedicam.  Pontte  corda  i;es- 
ira^  iterum  dico,  poniie  cor  vestrum,  et  videle 
quia  ita  est.  Nam  ex  illa  die  me  benedicite,  semen 
in  gprmineapparuit,vinea,  flcus^et  malogranalumy 
et  lignum  olivae  floruit,  id  est,  omni  justiiae  fructus 
et  decus  crescereet  proflcere  coepit.  Primoin  parvia 
innoceniibus,  quos  funestus  Herodee  occidit,  quo- 
modo  pietas  germinavit?  Quomodo  lipnum  olivae 
floruit?  Per  totum  orbem  quidam  paradisus  spiri- 
tunlis,  liliis  castitatis  et  rosis  coepit  vernare  mar- 
tyrii,tantumque  fructumexuberavitusque  nunc,  et 
exuberabit  usque  in  flnem  saeculi,  ut  benedecuerit 
dicereDomiuum  Deumad  gloriam  suam,  ex  die  ista 
btnedicam.^e^iniMTi  «Et  factumestverbumDomini 
sccundo  ad  Ai^^aeum  in  vicesimaetquartanonimen- 
sis,  dicens  .Loquere  ad  Zorobabel  ducem  Juda,  di- 
censiEgomoveboctelum  pariteretlerram,etsubver- 
tain  sohum  regnorum,et  conieram  fortitudinemre- 
gni  gentium,et8ubvertamquadrigam  etascensorem 
ejus,  et  descendenteqaietascensoreseorum,  vir  in 


697 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  AGGiEUM  LIBER  UNDS. 


698 


gladio  frafris  sui,  Zorobabel  dux  filiorum  Juda,qai 
templum  resedificavit  Domine  et  opere,  el  in  ipso 
principHtu  suo  similitudinem  gessit  Domini  noslri 
Jesu  Christi,  sicut  et  muUi  justorum  vel  propheta- 
rum,qaemadmorlumip8edicit:  «  Etinmanu  prophe' 
tarum  meorum assimilatus sum  » (Ose. xxi).  Nomine^ 
quia  Zorobabel  interpretatur  nattu  in  Babylone.  Et 
quis  in  Babylune  tam  insigniter  est  natus  quam 
ille  «  qui  cum  in  forma  Dei  esset,  semetipsum  exina- 
nivit,»  veniens  in  hunc  mundum  qui  vere  est  Baby- 
lon  <c  insimiiitudinem  hominum  factus,et  hibitu  in- 
ventus  ut  homo  » (PhiL  ii),  ob  hujusmodi  causam  ut 
solveret  captivitatem  nostram,  ut  sicut  Psalmista 
cecinerat.  «  Ascendens  in  altum  captivam  duceret 
captivitatem  »  {PsaL  lxvii).  Opere,  quia  manu  ejus 
fundaverunt  domam  illam  manufactam,  et  manus 
ejusperfecerunt  eam.  Etquisalius*  nisi  ipse  Jesua 
Ghristus  fundavit  templum  non  manufactum  cor- 
poris  Bui  (Marc.  xiv),  et  nunc  usque  Ecclesiam, 
qus  est  corpus  ejus  (Ephes.  i),  plenitudo  ejus  de 
viviset  electis  lapidibus  perrecit?(/  Petr,  ii.)  Prin* 
cipata  suo,  quia  princeps  et  dux  tuit  filioram  Juda  ? 
(Bebr,  iii.)  Et  quid  est  Juda,  quod  interpretatur 
confeisio,  nisi  universitas  condtentium  Domino?Et 
quis  nesciat  principem  confessionisnostrsesseJe- 
sum  ?  Gum  igitur  audimus  factum  esse  verbum  Do- 
mini  ad  Aggsum,  ut  loqueretur  ad  Zorobabel,  vi- 
delicet  pulchre  intelligimus,quia  totius  salutis  no- 
stro  festivitas  et  omnis  prophelis  veritas  a  Christo 
nascente  de  Maria  virgine  celebranda  atque  im- 
plenda,  suscepta  et  in  ipsum  directa  est.  Quid  au* 
tem  sibi  volunt  quatuor  dicta  haBC  qus  promisso : 
Ego  movebo  caslum  e/ /^rram, ita  continuat :  «  Bt  con- 
vertam  solium  regnorum,  et  conteram  fortitudmem 
regni  gentium,et  subvertam  quadrigam  et  ascenso- 
rem  ejus,  descendent  equi  et  ascensores  eorum  ?  » 
Idem  enimvideturtoties  repptisse^ethoc  e8t,8ubver- 
tam  solium  regnorum,quod  e8t,etconteram  fortita- 
dinem  regnigentium,etcffitera8imiliter.  Sed  revo- 
cemus  ad  memoriam  illam  Danielis  visionem,  In 
qua  quatuor  bestiae  grandes  asceodebant  de  mari : 
Prima  quasi  lexna  ;  secunda  similis  urso  ;  tertia 
quasi  pardus  ;  quarta  « terribiiis  atque  mirabili^^  et 
forti8nimis,dentesferreo8habpnsmagno9,comeden8 
atque  comminuens^etreliqua  peiiibus  conculcans,» 
et  deinde  antiquus  dierum  thronis  positis  gedit^  et 
venit«cumnubibuscQBliqua8iFiliush(imini8,*atque 
pervenit  uxque  ad  antiquum  dierum,  et  dedit  ei  pote^ta^ 
tem^  el  honorem,  et  regnum,  interfecta  beBlia,  alia- 
rum  quoque  bestiarum  poteslate  ablata  (Dan.  vii). 
SIMQuodenimapud  illum,  videlicet  Danielem,  ta- 
libu8  est  imaginibus  prssignatum,hoc  ipsum  in  isto 
est  vcrbis  rcpromissum.Iste  Zorobabel  propter  nos, 
utjamdictum  est,  in  Babylone  natus,  ad  quem 
quatuor  ista  dicuntur,  illeFiIius  hominis  est,  qui- 
bu8  quatuor  bestiis  interlectis  sive  sublatis,  pote- 
stas,  bonor,et  regnuiu  solidatur  quod  non  corrum- 
petur.  Denique,  quiaqualuorregna  luerunt,  quflsex 
iatorum  prophelarum  tempore  contra  Deum  seae 


A  extulerunt,  et  per  que  nisusest  diabolus  destruere 
locum  et  gentem,  unde  salntem  mundi  Christum 
nasci  oporlebat,  secundum  quod  juravit  Deus  Abra- 
ham,  idcirco  quatuor  hic  dicta  sunt,  et  subvertam 
sutium  regnorum,  scilicet  soliura  Babyloniorum  «  et 
conteramfortitudinemregnigentium,BvideIicet,Per- 
sarum  et  Medorum,  «  et  subvcrtam  qaadri^am  et 
ascensorem  ejus,  »  nimirum  regnum  Gr«corum,  ct 
eum  qui  in  illo  regno  contra  Deum  ejus  magniflca- 
tusestimpium  Antiochum,  qui  Epiphanes  sive  t7- 
lustris  dictus  est  (/  Mach.  i).  Et  recle  illud  regnum 
quadrigam  nominavit,  quia  post  mortem  AlexHudri 
Magni  in  qaatuor  regna  divisum  e8t,sicut  BigniHca- 
tum  fuerat  Danieli,quia  «  hircuscaprarum  factus  est 
magnus  niml8,cumque  crevi8set,fractumestcorQU 

o  magnum,et  ortasuntcornuaquatuorsubterillud  per 
qoatuorventosccBli  »(0.(71.  viii).  «  Et  descendentequi 
etascensores  eorum,»  scilicet  Romanum  imperium, 
cujus  equi  multi,  et  equorum  ascensores  plurimi 
fuerunt.  Quo  descendent  ?  Nimirum  illuc  ubi  Daniel 
vultintelligi  dicendo,«etvidi,quoniaminterfectaes- 
set  bestia,et  periisset  corpus  ejus,  et  traditum  esset 
adcomburendum  igni»  (Dan.  vii),  et  dehoc  regno 
maxime  notaodum^quia  cum  dixisset, «  etdescen- 
dent,et  ascensoreseorum, »  addidit^vtr  in  gladio  fra" 
trissui^  quia  quod  fere  nulli  incognitum  est,  Ro- 
manum  imperium  civilibus  bellis  semetipsum  per- 
sepe  laceravit.  Et  jamquidem  particulatim  et  pau- 
latim  subversa  et  contrita  sunt,  rt  subvertentur,  et 
descendent  regna  haec,  tucc  autem,  quando  faciet 
quod  praemisit  Dominus,  dicens  :  «  Ego  movebo  ccb- 

^  lum  pariter  etterram,»de  quo  videlicet  motu  omnes 
Scripturae  loquuntur,quo  et  «  virtutes  coelorum  mo- 
vebuntur»(Luc.xxi),tuncomniasimulsubvertentur, 
et  descendent,  videlicet  in  infernum,  quia  propter 
hoc,inquitIsaias,«  dilatavitinfernus  animam  suam, 
etdescendentsubiimesejuSfgloriosiqueejusadeum» 
(Isa.  v).  Sequitur  :  «  In  die  illo,  dicit  Dominus  exer- 
oituum,  assumam  te,  Zorobabel,  fili  Salathiel  serve 
meus,  dicit  Dominus,  ponam  te  quasi  signaculum, 
quiateelegi.dicit  Dominusexercituum. «  Quo(nodo 
assumam  te  in  illo  die  ?  Videlicet,  ostendam  quod 
assumpserim  te,  et  quod  regnum  tuum  sitlegiti- 
mum,  rapina  vero  fuerit  omne  solium  regnorum, 
omne  regnum  gentium,  quia  regnaverunt  non  ex 
me,  principes  exBtiterunt,  et  ego  antiquus  difrum 

D  non  cognovi,  et  injuria  facta  est  mihi  in  republica 
mea,  quia  non  respexerunt  ad  canitiem  sive  anti- 
quitatem  meam,  et  jus  meum  quantum  in  ipsis  fuit, 
infringere  tuerunt  ausi.  Nemoquippein  regno  meo, 
in  mundo  quod  totum  est  et  esse  debet  juris  mei ; 
quia  mundum  ego  feci,  nullus,  nisi  exme,  regnare 
debuit.  Quidquid  homines  egerunt  novi  et  hesterni, 
egoAotiquusdierum  faciam  quod  est  mcum,  ordi- 
nabo  regnum  meum,  statuam  ox  me  regem  meum, 
assumendo  te^  o  Zorobabet  serve  mpus,  qui  undc  Zo- 
robabel^indeservusmeus  es,quia/ormam«erri  acci^ 
piens  (Philipp.i\)t  in  Babylone,idestin  mundu  natus 
68,  lilius  Salathieli  id  est  fllius  petitionis  Dei,  fiiias 


699  ROPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS  700 

queroloDgoetmagnodesiderioB^nctorum  veljusto- A  gnaculum,  qno  sicut  annulo,  aive  imagine  regis 

rum  universitas  a  me  Deo  8uo,Qt  te  mitterem,  pe-  cera8ubjecta,ita8ignatur  et  similitudine  decoratur 

tivit.  Te  assumam,  dando  tibi  polestatem,  et  bono-  credens  etfldeiisanima.  Ubiponam  te?  Nimirum  in 

rem,  etregnum,  et  orones  populi,  tribu8,ac  linguflB  conspectu  roeo,  ad  dextram  mearo,  in  gloria  mea, 

aervient  tibi,  et  potestaa  tua,  potesias  «terna,quaB  in  omnipotentia  mea,  ut  babeas  omnem  potestatem 

non  auferetur,  et  regnum  tuum  quod  non  corrum-  in  cobIo  et  in  terra,  quia   te   elegi,  o  forma  servi, 

petur.  Assumam  ie,   inquit,  el  ponam  ie  quasi  «i-  unam  esae  personam  cum  forma  Dei.  In  taro  brevi 

gnaculum,  quod  videlicet  signaculum  Pater  signa-  versiculo  tertio  repetilum  esse,  dicU  Dominus  exer- 

vil,  aitipse  de  semetipso,  et  sanctiQcavit  {Joan.  ciitttim,  non  debet  nobis  videri  t«dio8um  autsu- 

vi).  Apostolus  quoque  ipse  est,  inquit,  imago  Dei  perfluum,  sed  delectabile  et  operosum,  qui  revera 

invisibilis.et  figura  substantise  ejus  {Colos,  i ;  HebrA).  formaservi ;  hocdulcissimaB  promissionis  eloquium, 

Dicendo^Ma5i5»^wactt/i*m,  non  minuit  verilatem  si-  Dominus  Paterdixit,  Dominus  Verbum  dicit,  Do- 

gnaculi,  sicut  in  psalroo  dicendo :  Facli sumussicut  minus  Spiritus  sanctua  dicit,  et  hoc  opus  totius  eat 

eonsoiaii  (Psal.  cxxv),  non  diminuilur  veritaa  con-  Trinitatis,   quod  illa  forroa  eedet  a  dcxtris  Dei, 

solationis.  Noa  quoque  vulgari  Bermone  sic  dicere  taiie,  ui  Bponaa  ejus   gratuletur,  et  dicat  :  »  Dile- 
solemus,  fecisti  quasi  fidelis,  sicut  amicus,  et  ita  ^  otu8  meus  candidus   et  rubicundus,  electue  ex 

dioendo,  vere  fidelem,  vere  amicum  prsclare  pro-  miiiibus  »  (Cant,  v). 
nuntiarous.  Itaque  sicut  8ignaeulum,id  est  vere  si- 


■!•     "    9 


»»0  PROLOGUS  RUPERTI IN  ZACHARI  \M  PROPH^LTAM. 

A  loDge  spectatum,  (o)  diligens  anima,  Zachariam  nunc  ingrederis,  qui  undecimus  eat  in 
ordine  duodecim  proplietarum.  Quis  nisi  veras  et  sanctos  «  qui  habet  clavem  David,  »  aperiet  in- 
telligentide  ostium,  dabilque  sermonem  reclum,  et  bene  sonantemiD  os  tuum(Apoc.  iii).  Quid  est 
quod  mente  retraclas,  assisteDS  jam,  et  pulsans  ad  hujus  prophetse,  imo  propemodum  puicherri- 
mi evangeiistsB  ostium.  «  Yidi  per  noctem,  ait,  et  ecce  vir ascendeDs  super  equum  rufum  (Zac.  viii).» 
atque  hoc  dicens,  remiDisci  me  facit,  quod  nescio  qualiter  sapiens  quis  accepturus  sit,  «  quia 
vidi  per  Doctem,  »  et  ecce  immeDsitas  lucis,  et  patria  iimiuis  dulce  rubenlis,  et  ruhicuDdo  sereuo 
lucentis,  ultra  quam  dici  possit,  et  in  ea  caDtua  muiiitndiDis  jugiter  caDentis,  et  absqne  interup- 
tioDO  coDsoDam  iaudem  persoDaDtis.  lilucappropiDquantiaccesseruDt  exiDdeobviam  qnidam  pu- 
sioli,  et  applaudcDtes  IsBtabundi.  Iste,  inqniunt,  ilie  est  qni  de  Domino  nostro  sic  et  sic  loquitur : 
Hsec  et  talia  dicit.  iDterim  iiiius  patrisB  qusBdam  suavitas  inefiTabilis  inundabat  secretiora  ventris, 
et  dicebal  Spiritus  animae  intelligenti  quod  illi  concentui  deberet  consociari.  Nonne  hsec  infanti- 
lia  suDt?  Sed  ta,  Domiae  Deus  Doster,  cujus  admirabiie  est  Domea  in  universa  terra :  tt  Ex  ore 
infantium  et  iacentium  et  lacteDtium  perfectsti  laudem  (Psal.  viii).  »  igitur  quicunque  hsec  audit, 
sive  iafantem.  sive  virum  accipere  velit,  tendenda  chorda  iiigenii,  percutienda  est  cythara  peclo- 
ris,  tiiam,  Ghriste,  fidem  spirantis,  ac  rogandus  est  spiritus  tusB  charitalis,  {uatenns  ipse  compo- 
nat  promptSB  modulamiua  laudis,  qui  jamdudam  hoc  inspiravit,  ut  de  prophetarum  thesauris 
nihil  aiiud  sperem,  nihil  aliud  cupiam  coDsequi,  qaam  testimonia  tua,  testimonia  fldelia  li^vange- 
]ii  tui  quod  evangelizatum  est  nobis,  quia  istsB  sant  Scripturse  quoe  testimonium  perhibent  de  te, 
sicut  dixisti  JudsBis,  «  Scrutamini  Scripturas,  quia  in  ipsis  vos  putatis  vitam  habere,  et  illae  sant, 
qu8B  testimonium  perhibent  de  me  (Joan,  v).  »  Kcce  in  introitu  assistens  hujus  Scripturae,  illud 
quod  veram  est,  decanto,  et  sedula  mente  rumino,  quia  u  testimonium  Domini  fidele«  sapientiam 
prsBStaDs  parvulis:  JustitisB  Domini  reclsB  IsBtifica.itAs  corda  prsBceptum  Domiai  iucidum  illami- 
nans  oculos  (Psal,  xviii).  »  Fat  mihi  secundum  illud  quod  dixisti,  lu  Deus  Doster  et  Dominas, 
«  dilata  os  tuum,  et  implebo  illad  (Psal,  lxxx).  » 

IN  Z4CHiRI4N  PKOPHETAN 

COMMENTARIORDM  LIBER  PRIMUS. 

S11«Inmen8eoclava,inanno8ecundoDariiregi8,  Q  prior  quam  Zacharias  Prophetare  coepit.  Siquidem 

factum  esl  verbum  Domini  ad  Zacbariam  fiiium  ad  istum  in  menseootavo^adilium  autem  in  mense 

Barachiae,  filii  Addo  prophetam,  dicens  :  Iratus  est  sexto  ejusdem  anni,  qui  erat  secundus  Daril  regis, 

Dominus  super  patres  veatros  iracundia.  »  Aggeus  foctum  est  Verbam  Domini.  Idcirco  sicot  propheta 

isteetZticbariascontemporalesfueruntsimulquesub  tempore,ita  et  Scripture  istum  ille  prsecedit  ordine. 

bario,  secundo  regni  ejus  anno  prophetarunt,  adju-  Porro  Darius,  cujus  anno  eecundo  propbetaverunt, 

fantes  Judffios  etconfortaotes,  sicut  in  Esdra  scri*  filius  Hydaspis  quarto  loco  postCyrum,  Media  et 

ptum  est :  <c  Tunc  BurrexeruntZorobabel  filius  Sala-  Persis  imperavit.  Deniqne  Cyro  filius  ejus  Gamby- 

thiel  et  Josuefiiius  Josedech,  etcoBperuntffidificare  ees,  el  Cambyse  dao  fratres  Magi  succeeserunt, 

tempium  Dei  in  Hierusalem^ot  oum  eispropheteDei  eisque  interfectis,  Darius  iste  rex  conbtitutus  eat.  A 

adJuvante8eo8»(/ili{/r.v).Duobu8men8ibaBAggaa8  primo  anno  Gyri  regis,  qui  templum  DominireaMli- 


101 


OOMMBNT.  IN  Xll  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


702 


fioari  jusssitia  Hierusalem,  et  quinguaginta  ferme 
millia  captiforum  remisil  in  Judsam,  quadragiDta 
computanturanniinquibusaltarelantumexstructum 
fuerat,etjactatemplifundamenta,vicini8natioDibu8 
eo8  ex  praecepto  Cambyse  regia,  oe  templum  vel  ci- 
vitatem  sdilicarent  prohibentibuB.  Secuodum  ma- 
gnitudinem  gratie  vel  meriti,  quodignua  ezstitit  in 
iibro  vitffi  conacribi.  Nomen  quoqueapud  hominea 
iste  sortituB  eat,  ut  vocaretur  Zacbarias,  quod  in- 
terpreteturfmemoriaDomioi,»etGiiu8Baracbis,id 
est«  Filius  benedictionis  Domini,  •  et  fllius  Addo,  id 
e8t  «  fliius  testimonii  Domini.  »  MagnsB  gratiae  fllius 
praedicatur  nominibus  istis,  et  ipsa  gratia  cogno- 
scenda  est,ex  ipsoquod  ad  eum  factum  estVerbum 
Domini,  cujus  in  ingressus  nunc  adsumu8,quod  sio 
incipit  :«Iratu8e8t  Dominussuper  patres  vestrosira- 
cundia.  Et  dicee  ad  eos :  Hac  dicit  Dominus  exerci- 
tuom.  Gonvertimini  ad  me,  dicit  Dominus  exerci- 
luum,etconvertaradvo8,dicitDominusexercituum.» 
Sicut  in  flne  Aggsi,  ita  et  in  bujus  initio  trina  re- 
fulget  repptitio  nomiois  Domini.  Nunquid  casu  vel 
sine  intuitu  rationis  putamus  ita  dictum:  •Uaec  dicit 
DominuB  exercituum.  Gonveriimini  ad  me,  aitDo- 
minus  exercituum,  et  convertar  ad  vo8,dicil  Duroi- 
nusexercituum  ?•  Non  utiquecasu,  non  sine  ratio- 
nis  intuitu,  sed  quia  propheta  erat,  et  prophetali 
oculo  in  iilud  tempus  acceptabile.in  illum  diem  sa- 
latis  totu8  tendebat,  quo  dioendum  erat :  «  Buntes, 
doceteomnesgentes^baptizanteseos  in  nominePa- 
Iris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  »  (Mati/i.  xxviii),  et 
ut  abluerenlur  peccata  illa  per  sanguinem  Ghristi^ 
propterqus  Dominusiracundiasuperpatresvestros 
iratus  fuerat.  Quos  namque  super  patres,  et  quaii 
fuerat  iratus  iracundia?  Nimis  angustam  facimus 
eanctam  Scripturam,  si  nulla  inteliigimuB  aliam 
iracundiam,quam  capiivitatem  unius  generationiS| 
qus  8U0  tempore  ducta  est  in  illam  Babyioniam, 
quamdammundihujusparticuIam,nullo8quepatre8 
alios,  nisi  Judeos  qui  in  Babylone  defuncti  sunt 
patres  Judsorum,  qui  inde  reversi  sunt.  Sed  profe- 
oto  non  vaide  magna  erat  iracundia,  pertransisse  de 
gpute  in  gentem  et  do  regno  ad  populum  alterum. 
Non,  inquam,  valdemagna  i]li,qui  majorem  consi- 
derat,  oujus  ista  qusdam  simiiitudo  tenuisquefuit 
ambra,perquamvelutimaginem,puerilishominum 
sensus,  magnam  iracundiam,  veramque  captivita- 
tem,  in  quam  decidit  per  Adam  etde  qua  liberatus 
est  per  Christum,  paulalim  introductus,  agno8cat 
igitur,firatu8e8t,uinquit,«Dominu8Superpatre8ve- 
8tro8iracundia,t  8ubaudilur,quam  iracundiam.por- 
tastis  et  vos,8icut  et  alius  propbetaconfltens  loqui- 
tur:  «  Patres  nostri  peccaverunt,et  non  8unt,no8  au- 
tem  iniquitatem  eorum  portavimus»  (f^r^n.  v).Non 
poteat  illa  iracundia  sedari,  non  pote&t  ille  paries 
inimicitiarum  solvi,  aisi  per  fldem  Jesu  Ghristi 
(£pAtfs.ii),ni8i  signari  properetis  in  nominePatris.et 
Filii,  et  Spiritussancti.  Dices  er^o,  inquit,  «ad  eos  : 
Hsc  dicit  Dominus  exorcituum  Pater,  et  Dominus 
ezercituum  Filios,  dicit  Dominue  exercituum  8pi- 


A  ritussanctus.Gonvertimini  ad  ncie,S196tconvertar 
ad  vos, »  id  est  credite  in  me,  et  iracundia  remota 
in  reconciliatiooem  suscipiam  vos.  •  Ne  sitis  sicut 
patres  veslri,  ad  quos  clamabant  prophetae  priores, 
dicentes:  H«c  dicit  Dominus  exercituum.  Gonverti 
mini  de  viis  malis,  et  cogitatiooibus  vpstris  pessi- 
mi8,et  non  audiverunt  neque  attenderunt  ad  me  di- 
cit  Dominus.B  Hoc  simile  est  illi,quod  Spiritus san- 
ctus  dicit  in  David:  «Hodie  si  vocem  ejus  audieritis, 
nolite  obdurare  corda  vestra,8icutin  irritatione  se- 
cundum  diem  tentationis  in  deserto,ubi  tentaverunt 
mepatre8vestri,probaverunt,etvideruntoperamea,t 
{Psal,  xciv),  etc.  Quci  hic  dicit :  •  Ne  sitis  sicut 
patresvestri,»  hocest  in  il]o,«  noliteobdurarecorda 
ve8tra>8icutiniilaexacerbatione«ulntentaveruntme 

g  patres  vestri.»  Etquod  hicdicit:«Etnon  audierunt 
neque  attenderuut  ad  me,»  hoc  est  in  illo  :  Ipsi  vero 
«•non  cognoveruntviasmeas.»lgitur  ad  quem  diem  nos 
docitApostolusinverbisillis: «  Hodiesivocemejiisau- 
6'ieT\iisnHebr,iv)j  ad  ipsum  resptcere  pulchrum  eat» 
inistodiceote^uNesitisMcutpatresfestri. — Quoniam 
ergo,»inquitidemAposiolus,«supere8t,quosdamin- 
trareinillamrequiem,ethi,quibusprioribusannun- 
tiatum  est,  non  introierunt  propter  increduiitatem, 
iterum  terminat  diem  quemdamin  David,  dicendo 
post  tantum  temporis:  Hodie  si  vocem  ejus  audieri- 
tis,  nolite  obdurare  cor<Ja  vestra.  Nam  si  Jesus  eis 
requiem  prsstitisset,  nunquam  de  alio  loquerelur 
posthac  die  >»  (ibid,),  Et  revera  bodio,  hoo  tempore 
Balutis  gratiffi,  qui  mundoilluxit,aChrieti  passione 

p  et  resurrectione  dicitur  non  solis  Judffiis,c.  ne  sitis 
siculpatresvestrijadquosclamabantprophetae  prio- 
res,  et  non  audierunt,neque  attenderunt,»  ne  obdu- 
retis  corda  vestra,  sicut  paires  vestri  qui  me  ten- 
taverunt,  et  in  deserto  prostrati  sunt,  nec  in  illam 
requiem  introierunt,sedetnobi8cunctis  bominibus 
quacunque  sint  ex  gente  vel  nalione,  dicitur:  «Ne 
Bitis  sicut  patres  vestri»  Adam  etEva,  qui  in  illam 
requiem,  id  est  in  paradisum  introierant,et  eadem 
requie  sese  indgnos  fecerunt.  Verumtamen  et  hoc 
soiendum,  quia  quicunque  murmuratores  aut  ro- 
belle8inprofessioneChristianitati8  8unt,quacnnque 
ex  gente  vel  natione  8int,patres  eorum  rectedicun- 
tur  illi,qui  tran^ito  mari  Rubro,  quamvis  iEgyptum 
reliquisse  viderentur,  in  illam  repromissionis  ter- 
ram  non  introierunt,  sed  in  deserto  prostrati  sunt 

^  [Num,  xiv),  et  illi  qui  deinceps  missos  ad  se  pro- 
phetasnonaudieruntycuncti  murmuratoresuuifersi 
rebelles  illorum  fllii8unt,videlicetperimitationem, 
et  proinde  non  minus  Grscus  quam  Judsus,  si 
dictumintelligat,«nesiti8sicutpatresvestri,»etc.Se- 
quitur:«Patre8vestrietprophetffiubi8unt?Nunquid 
in  sempiteroum  vi?ent?  Verumtamen  verba  mea  et 
legitima  mea,  qus  mamJavi  servis  meis  prophetiSy 
nunq  uid  non  com  prehenderu  nt  patres  vestros?»  Ac  si 
dicat:  SttJtem  vexalio  tuuc  inteilecium  det  auditui 
[Isa,  xxviii),  quoniam  cum  in  pace  habitaretis, 
prophetis  quos  mittebam,  credere  noluistis,potiu8 
vestris  atteadentes  pseudoprophetis.  Ubi  nunc  illi 


703 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


701 


«patres  veBtri  et  propbetflB  sunt?  »Illo8  namque  pro- 
phetas  mendaces  insultabunda  requirit  verilas,  de 
qualibus  Hieremias :  NoUte,  inquit,  «audire  verba 
propbetarum  dicentium  vobis  :  Non  servietis  regi 
Babyioois,  quia  mendacium  ipsi  loquuntur  vobis, 
quia  non  misi  eos,ait  Dominus,etipsi  prophelantin 
nomme  meo  mendaciter»  (Jer,  xxvii).  Nunquid^  ait, 
ejusmodi  prophetevestri  lin  sempiternum  vivent?» 
Iiuo  illi  citius  mortui  sunt,  exempli  gratia,  ut  ille 
Ananias,  qui  contra  Hieremiam  imo  conlra  Domi- 
num  falso  propbetaverat :  u  Non  misit  te  Dominus,» 
ait  Hieremias,c(et  tu  confldere  fecisti  populum  islum 
in  mendacio.ldciroo  boc  anno  morieri8,dicit  Domi- 
nus,  adversus  enim  Dominum  locutus  es.  El  roor- 
tuus  est  in  anno  illo  menseseptimo  »  (Jer,  xxvin). 
iVufigutderg0((in8empiternumyivent?tNequaquam, 
sedu  verbameaet  legitima  mea,  quae  mandaviser- 
vis  meis  propbetis,»illavivunt,etilla  patresvestros 
comprebenderunt.«Etconversisunt.etdixerunt;Sic- 
ut  cogitavit  Dominus  exercituum  facere  nobis  secun- 
dumviasncstros,etsecundumadinventionesnostras 
fecit  nobis.»Non  bons  conversio  nec  suavis  videtur 
dictio,  imo  murmurosa  divinaa  severitaiia  repreben- 
sio,  in  eo  quod  dicunt,  «  sicut  cogitavit  Dominus 
exercituum  facere  nobis,»  ita/fd^Quantomeliusat- 
que  suavius  Daniei  et  socii  ejus  :«Domine  Deus  ma- 
gne  et  terribilis,peccavimus,  »iniquefecimu8,omnia 
quae  induxisti  super  nos,  et  universa  quae  fecisti 
nobis,  vero  judicio  fecisti,tibi  justitia^cfnobisautem 
confusio  faciei,  >  et  csetera  bis  similia  {Dan,  ix)  Re- 
cta  conversio  et  amabilis  dictio  talium,  ubi  semet- 
ipso  sic  accusant,  ut  justiOcent  Deum.  Noo  itapa- 
tres  vestri,  inquit,  sed  «conversi  sunt,  et  dixerunt: 
Sicul  cogitavii  Dominus  exercituum  facere  nobisse- 
cundum  vias  nostras,  et  secundum  adinventiones 
nostrasfecitnobis.Mltadicendosemetipsosnonjusti- 
ficant,  quia  non  possunt,  justitiam  autem  Dei  non 
prsedicaot,  quia  noluot.  Videas  usque  bodie  Judcos 
nimirum  patrum  ejusmodi,  patrum  malorum  lilios 
pessimos,  ita  permannre  perversos,  ui  si  qusras, 
cur  captivi  sunt?  nihi]aliuddicant,nisi  istud  :  cSic- 
utcogitavitDominu8,»8icutplacuitDomino,((8ecun- 
dum  vias  nostras  fecitnobis,  »et  nunquam  causam 
confiteri  vel  nosse  velint,  propter  quam  Dominus 
ita  co^itaveril  vel  cogitare  facere  debuerit.  Diount 
quidem  :«Sccun(lum  vias  nostras fecit  nobis,» sed  di- 
cere  nolunt,  quaenam  ills  vi»  fuerint.  Perseverat 
nibiiominus  scrmo  divinus,  sermo  propheticos.  Ne 
sitis^  inquien8,<8icut  patresvestri,»  et  illi  factis  re- 
damant,  imo  erimus  sicut  patres  nostri,  unde  fit, 
ut  ine.xcu8abile8  sint.dn  die viceesimaetquarta  ud- 
decimi  mensisSabatb^in  annosecundoDarii,factum 
est  verbum  Domini  ad  Zacbariam  filium  Baracbie, 
filii  Addo  prophetam,  dicens :  Vidi  per  noctem,  et 
eccevirascendenssuperequumrufum^etipsestabat 
inter  myrteta  quae  erant  in  profundo,  et  post  eum 
equi  rufi,  varii  et  albi,  et  dixi :  Qui  sunt  isti,  Do- 
mine  mi  ?  Et  dixitad  meangelus  Domini.qui  ioqoe- 
batur  in  me :  Ego  ostendam  tibi  quid  sint  bsc.  Et 


A  respondit  vir,  qui  stabat  inter  myrteta,  et  dixit : 
Isti  8unt,quos  misit  Dominus  ut  perambulent  ter- 
ram.  Et  responderunt  Angelo  Domini  qui  stabatio- 
termyrteta,  et  dixerunt :  Perambalavimus  terram, 
et  ecce  omnis  terra  babilutur  et  quiescit.  »  Visio 
pergrandis  et  admirabilis,  unius  Dei,  scilicet  vice- 
sims  quartc  undecimi  mensis  in  anno  secundo 
Darii,  cujus  mense  octavo  primum  fuerat  factum 
ad  bunc  Zacbariam  Verbum  Domini ;  visio,  in- 
quam,  pergrandis,  et  vaide  clarior  est,  quam  ul 
pati  queant  nosiri  cscutientes  oculi  claritate  ni- 
mia  reverberati.  Incipit  a  viro  ascendente  «  super 
equum  rufum,et »  8taotem«inter  myrteta,qus  erant 
in  profundo,»et  terminatur  illio  ubi  coronatur  Je- 
B08  filius  Josedech  sncerdos  magnus,  coronis  Ue- 

Q  lirae,  el  Dobis,  et  Hidajs,  et  Hen  filii  Sophoni». 
Qua  voce,  qualibus  verbis  pulcbritudinem  atque 
majestatem  eloquar  tants  visionis  ?  Adail  auctor 
ipse  et  ordinator  visionum  propbeticarum  8pi- 
ritus  Domini,  quia  propbetica  qusdam  histo- 
ria  qusdam  pistorica  pronbetica  est  exapectatio- 
nia  et  adventus  tui,  Cbriste  Fili  Dei,  passionis, 
et  glorioss  resurrectionis  sive  clarificationis  tus, 
Gbriste  Fili  bominis,  et  secundi  adventus  tui, 
quo  in  novissimo  Dei  gloria  et  bonore  coronatus, 
818  et  coronarum  tuarum  nullus  est  t6rminu8,re« 
gni  tiii  nullus  eril  finis.  Talem  tamque  amabilem 
tus  laudis  bistoriam^seutcunquecontempiarigau- 
det  animus  fidelis,  optat  eloqui  lingua  tuo  devota 
nomini.  Vidi^  inquit,((per  noctem,et  ecce  vir  ascen- 

p  dens superequum rufum^etipsi stabstintermyrteto, 
qu»  erant  in  profundo.»  Prsmiserat  ita :  «Pactum 
eatverbum  Domini  ad  Zacbariam  filium  Barachis, 
fllii  Addo  prophetam,dicen8,»  et  antequam  ipsa  Do- 
mini  dicta,qus  sibi  erant  optabilia,suhjungit :  «Ze- 
latus  sum  Hierusalem  ei  Sion zelo  magno,>et  cstera. 
8ic  etLucas  m  Actibusapostolorum  cum  prsmisis- 
Bet:  ((Stans  Petrus  in  medio  fratrum,  dixit»  (Actj)^ 
breviorem  licet quam  bic  digressionem  fecit,8u bjun - 
gens:«Eratautemturbabominumsimiliterferecen- 
tumviginli»(iM.).ltaqueperanticipationem  intelli- 
gendum  quod  prsmi8it,((factum  estad  me  verbum  Do- 
mini,dicen8,»  plus  enim  narrabit  ordinem  gests  rei, 
demumque  ipsa  ordietur  gratiosa  dicta  Domini : 
Vidi  inquit,  per  noctem.  Recte  pernoctem,  ut  ipsum 
tempus  visionis  Iristitis  et  mserori  congrueret,  in 

^  qua  ipsa  erat,videlicet  propterdiuturnam  gentiset 
loci  desolationem.Ob  eamdem  causam  et  Danielin 
nocle  vidit:  «Eta8piciebam,»inquit,((in  visu  noctisa 
(Dan.  VII.  Longa  nox  et  frigida,  nec  minus  erat 
obscura.  Eratenim((vioe8imaquartaundeciroi  men- 
sis  Sabath,f  qui  apud  nos  Pebruarius  dicitur.  Vice- 
sima  quarta  die,  iuna  prope  est  in  defectu.lgituret 
prolixitas  noctis,  et  asperitas  frigoris,  et  defectu 
lumini8,8eu  lun»  sublustriSytristitis  congruebant, 
in  qua  nimirum  propbeta  consolatiooe  indigebat 
superns  visitationis  etaliocutionis^qus  bujusmodi 
fuit:  «Ecce  vir»qui((a8cenden88uperequumrufum.» 
Adquid  ascendensvsuper  equum  rufum,»ni8i  nt  faoe- 


705 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


706 


ret,quod  postmodumdicit:  ■  Revertarad  Hierusalem 
10  misericordiis?»  Virenimilleip8eestDominus,et 
propterea  super  equum  ascendere  videbatur,  quia 
tempus  erat,  ut  ad  illam  civitatem  suam  revertere- 
tur,quia  (empus  venerat  miserendi  ejus.  Uuid  eral 
ille  equus,  nisi  humana  natura  ipsius  ?  Nondum 
quidem  erat  homo  factus,  sed  hoc  ut  fleret  paraba- 
tur,  et  quod  in  re  futurum  erat,  prssenti  visione 
significabatur.  Ob  hoc  pulchresuper  equum  ascen- 
dere  videbatur,  ad  llierusalem  in  misericordiis  re- 
versurus,quiavidelicetHierusa]emillamreaediflcari 
causa  ista  ezigcbat,  ut  esset,  unde  juxta  promia- 
siones,  qus  ad  patres  fautae  sunt,  ipse  homo  factUB 
nasceretur.  Equum  autem  vidit,  vel  dixit  rufum 
propter  ipsius  sdnguinem  rubicundum.  Eumdem 
equum  Joannes  in  Apocaljrpsividitalbum.Ftdt,in- 
quit,«coelumapertum^etecceequusalbu8,etquisede- 
bat  super  eum,vocabatur  Fidelis,  el  Verax  et  exerci- 
tusquisunt  in  coelo,  sequebantureum  >  {Apoc.iiix), 
Unu8  idemque  equus,  et  ille  propter  suam  innocen- 
tiam  visus  est  albus,  et  hic  propter  passionis  suaa 
sauguinem  rufus.  Quid  illud  intendit  Ecclesia,  dum 
dicitinCanticis:«Dilectusmeuscandidu8etrubicun- 
du8  ?  » (Cant,  v.)  «  Et  ipse  stabat  inter  myrteta,que9 
erant  in  profundo.  »MyrtustemperativsB  naturfleest, 
et  bano  arborem  medicorum  libri  aptam  asserunt 
curandisinrirmitatibu8,etmaximemulienimnece8- 
sitatibus  plurimis.  Dicitur  autemmyrtusa  mari,eo 
quod  maris  littoribus  soleatinnasci.Unde  est  illud 
Virgilii. 

LUiora  myrtetis  laetissima 

Et : 

Amanles  littora  myrtx, 

Quid  ergo  significat  myrteta,  nisi  sanctas  et  vere 
salubres  legis  et  prophelarum  alque  psalmorum 
Scripturas?  Bt  iste  vir  dequo  loquimur,nonneJam 
tunc  stabat  interhujusmodi  myrteta?Etenimscru- 
/afntn{,iuquit,«Scripiuras,  et  liiae  sunt  quas  testimo- 
nium  perhibentde  met  (ioan.  v).  Planeabomnibas 
sanctis  Scripluris  testimonium  habere,  hoc  est  in- 
ter  myrleta  stare.  Et  myrteta,  inquit,  erant  in  pro- 
fundo.Nnm  re?erasanctarum  Scripturarum  magnum 
est  profundum.Unde  Psulmista : «  Abyssus,  »inquit, 
«  abyssum  invocat » [Psal,  XLi),ide8t,uniu8Scripture9 
profuoditatem  ut  penetrare  valeas^alterius  Scriptu- 
rs  admota  profunditas  plurimum  juvat.IIlic  stabat 
vlr,  et  illic  potest  invcniri  atque  inde  cognosci,  si 
qusritur,  non  autem  invenitur  ab  eo  qui  qua^rere 
Don  vult,  veluti  stans  aliquis  inter  myrteta,nec  ita 
in  propalulo  esl,ut  cito  videaturanegligenter  prse- 
tereuntibus,  nec  ita  latel,  ut  non  possit  inveniri  a 
diligenterquaerentibus.ExquoMoysesintypumcjus 
agnum  in  ^Egypto  immolavit,  et  postes  domorum 
ejus  sanguino  signavit  {Exod,  xii),  imo  et  ex  quo 
pater  Abraham  nni^enitum  fllium  Isaacsacrificatu- 
raa  super  aram  imposuit  [Gen,  xxii),  et  ex  eo  ac 
deinceps  rufus  coepit  videri  equus,  super  quem  vir 
iste  ascendit.  Etenim  quocunque  te  verteris  inter 
myrteta  bujusmodi^ingeritse  oculistuissacramen- 


A  tum  passionis  hujus  viri  prsOguratum,  tam  factis 
quam  dictis  patriarcharum  et  prophetarum  mjsti- 
cis.  Et  post  eum^  inquit,  «  equi  rufi,  varii  et  alibi  : 
Posteum,  »  inquam,  etnonanteeum,nam  ipse  ante 
omnes,  et  primogenitus  in  multis  tralribus,  et  om- 
nes  sancti  fratresejus,  equi  utique  Domini  alii  mar- 
tyrio  rufi,  alii  candore  virginitatis  albi,  alii  diver- 
sorumcharismatum  donationevariisequuntureum, 
sicut  supraex  Apocalypsi  dictumest, «  etexercitus 
qui  sunt  in  coelo,  sequebantijr  eum  »  (ilpoc.xix^.Om- 
nes  equi  hujusmodi  sessorem  unum  habent  Deum, 
elidcircoconoordemfaciuntexercitum.Etdixi: «  Qui 
8unt,Dominemi  ?  »  Cui  dixerit,  vel  quem  interroga- 
verit,  utrum  virum  ipsum,  qui  stabai  inter  myr* 
teia,  angelum  suum,  id  est,  sibi  deputatum,quilo- 

n  quebatur  in  eo,  non  facile  dinoscitur^sed  hoc  palam 
est,qui  utrumque  respondet.  Nam  prirao  eubjungi- 
tur,«etdixitadmeangelu8Domini,quiloquebaturiQ 
me :  ego  ostendam  tibi  quid  sint hcc, »  ac deinde :  c  et 
responditvir  qui  stabatinter  myrteta,et  dixit:  Isti 
suntquosmisitDominus.ut  perambularentterram.» 
Nisi  esset  propheta  is  cui  sic  responsum  est,  qoq 
esset  responsio,  sive  demonstratiosutflciens,  «isti 
8untquosmi8itDominu8,utperambularentterram.» 
Sed  quia  propheta  erat,  jamque  spirilualem  habebat 
intelligentiam,  intelligere  potuit  unde  et  ultra  qoq 
quaesivit.  Quaerimus  autem  noa  quomodo  miserit 
Dominusillosquosdiximasequossuos, «  ut  peram- 
bularent  terram,  »  et  quid  intendenles  respondeant; 
et  d ican t  ei, «  perambu lavimus  terram , et  ecce omnis 
terrahabitabituretquiescil.»UtinveQiamusprimum, 

C  adjungendum  est,  quodsequilur:  «Etresponditan- 
gelus  Domini,  etdixit  :Domine  exercituum,  usque- 
quo  non  misereberis  Hierusalem  et  urbium  Juda, 
quibusiratus  es.^lstejam  septuagesimusannusest.» 
Igitur  equi  Domini,  scilicet  homines  sancti,  quales 
fuerunt  Abraham,  Isaac  et  Jacoh,  et  csleri  ma- 
gnam  deprompseruot  querelam,dicendo  «  perambu- 
lavimns  terram,  et  ecce  omnis  terra  habitabitur  et 
quiescil.  t  Ac  si  dicerent :  Tu,  Domine,  misisti,  ut 
perambularemus  terram,  et  jusr^u  tuo  facti  sumus 
instabiles,  fuimusque  peregrini  et  hospites  super 
terram,  et  hoc  confltentes,  signiQcabamus  nos  pa- 
triam  inquirere  atque  exspectare  tundamenta  ha- 
bentem  civitatem,  cujus  artifex  et  conditor  tu  ea 
Deus  (ffe^r.xi).  Siquidem  illius  meminissemus,  ha- 

D  bebamus  utique  tempus  revertendi  :  nunc  autem 
meliorem  appetivimus,  id  est  coelestem.  Porro,  il- 
lius  ccelestis  praeparatio  nobisesse  debuit  ista  Hie- 
rusalem  terreslris,  quia  videlicet  non  est  nobisin- 
fenire  civitaiem  caeles>tem,quam  oppelivimus,  nisi 
hinc  promissio  impleatur,  (iatque  quod  scriptum 
esl :  314  «  et  homo  natus  est  in  ea,ipse  fun  davit  eam 
AltissimuslP^a/.  LXxxvi}.Pcrambulavimus  terram,» 
pertransivimus  de  gente  ingenlem,  el  de  regno  ad 
populum  aiterum,aliqui  spoDtP,jnssu  tuodeterra 
8ua  egressi,  aliqui  captivi  non  sponte  abducti,  «  et 
ecce  omnis  terra  habitaturetquiesclt. »  Hierusalem 
autem  et  terra  JudanoQ  habitatur,  aeque  qaiescit, 


707 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


708 


terracujushabitatiOjCujuBquiessolaestneccessaria  A.Illud  nimirum   efflcere  voluerunt,  quod  si  Aiisset 
noatrae  spei,  nostr»  exspectationi,  nostrae  8aluti,ut      -«  ^   -    •  l. __._.-_. 

faciat  quod  promissucn  est  nobis,  «  ut  justificeris, 
Deus,  in  sermonibus  tuis  »  (Psal.  civ),  ut  nascaris, 
0  Ohrisle,  de  semine  AbrahaB,  de  semine  David(Ce- 
nes.  XII),  ut  de  Sion  exeat  lex,  et  Verbum  Domini 
do  Hierusalem  (Isa.  xxv).  Ad  ista  vere  magnam,  et 
valdeopportunamtaiiumequorumDominiquerelam 

respondens  seque  adjungens  angelus  Domini  dicil: 
u  Domiue  exercituum,U8quequo  tu  noa  misereberis 
Hierusalem,  et  urbium  Juda,  quibus  iratQS eat? Iste 
jam  sepiuagesimus  annus  est.  »  Uic  angelusDomi- 
ni  respondens,  recte  mlelligitur  non  ipsew  vir,  qui 
slabat  inler  myrteta,  t  cui  et  loquebantur,  dicens; 
Perambulavimus  terram,  Ipse  quidem  ante  angelus 


effectum,  jam  non  virgam,  sive  verberatantum,8ed 
plu8  quam  virgam,  plus  quam  verbera  subirent 
quidpiam,  scilicet  mortia  additamentum.  Hoc  enim 
agere,  et  ad  hoc  iilos  impellere  voluerunt,  ut  me 
derelinquerent  Deum  suum,  et  nolentibus  consen- 
tire,  dira  supplicia  mortesque  diversas  intulerunt. 
«  Propterea heo diciiDominus :  Revertar  ad  Hierusa- 
lem  in  misericordiis,  »  hoo  quod  nunc  vidisti  vimm 
ascendentemsuperequum  rufum^etpost  eum  equos 
rufo8,varioset  dixi8ti,<(qui  suntisti,Dominemi,equi 
rufl,  varii  et  aibi,  »  exercitus  Domini  sunt,  et  bio 
ipse  dicitur,  et  esl  Dominus  exercituum,  quia  tot 
equi,  et  mulio  plures  quam  vidisti,  vadunl  poet 
eum,  uttu  videns,  non  timeas  gentes  opulentas^et 


Domini  dictus  est,  itaet  responderunt angeio  «  qui  ^  rectedicas^atqaidamaliusadpuerum  suumdixit: 

stabatiDlermyrtcta,»  sednonipseest  qui  dicit/cDo-      «Nolitimere^quiapluresnobiscumsuntqaamcamil- 

mine  exercituuQi,uaquequo  tu  non  misereberis,»et 

ceetera.  Sequilur  enim  :  «  Et  respondit  Oominus  an* 

geio qui  loquebatur in  me,verba  bona,verbaconsola- 

toria. » Qui  loquebaturin prophetasolummodoange- 

lus  est,  ^uiaulem  «  stab.it  inler  myrleta  vir,  »  sive 

angelu?,ipse  eat  Dominus  exercituum.  Sed  dicet  ali- 

quis  :  Si  vir  ille,  angelus  ille  «  qui  slabat  inter  myr- 

teta,  »  utjam  dictum  est,  Dominus  ipseexercituum 

est,  quomodo  dicit  vel  dicere  convenit  illi, « isti  eunt 

quos  mifcit  Dominus  ?  »  Hoc  profectG  supertluequs- 

ritur,  cum  Domiui  vel  Dei  non  tantum  personasit, 

et  uaadeduabus,  etalia  deaiiqua  loqualur^utillic: 

«  EtnuncDominua  misitme,  el  Spiritus  ejus  »(i<a. 

xLviii),  et  alibi  :  «  Oounnus  mecum  est  tanquam 


lis  »  (/^  Reg.  iv).  Quod  eo  dioenle  et  orante,  ape- 
ruit  Dominus  oculos  pueri,  et  vidit,  et  ecce  mons 
plenusequorum  etcurruumigDeorom  in  conspectu 
Elisaai.  bcce  tu  quoque  vidisti  equos  Domini,etip- 
sum  asceodentem  super  equum  suum  rurum,cum 
bis  verbi8,u  revertar  ud  Hierusalem  in  misericordiis, 
domus  mea  sdiOcabitur  in  ea,  et  perpendiculum 
extendetur  super  Hierusalem.  »  Istud  clama  et  con- 
testareflliiBtransmigrationis,  utcoofortentur  soien- 
tes  Dominum  ad  ipsos  reverti  in  misericordiis,  et 
dicitoquiaasceodentem  vidi.  c  Adhuc  clama  dioens, 
h«c  dicit  DomioQs  exercituum  :  Adhuc  atfluent  ci- 
vilates  me«  bonis,  et  consolabitur  DominuB  adhuc 
Sion,  et  eliget  adbucHierusalem.  •  Noa,  inquit,  hoc 


beliaiorfortisn^y^r.  XX).  Sequitur:  «Etdixitad  me  ^  tantum  clames,  qnod  «  domus  mea  8Bdificabitur,et 


angelusqui  ioquebalur  in  me  :  Clauia,diceDS  :  Ua;c 
dicitDominusexercituum:  Zelatuasum  Hierusalem 
et  Sioa  zelo  magno,  etira  magna  ego  irascor  super 
gentes  opuleotas,  quiu  ego  iratus  sum  parum,ip8i 
vero  addideruntin  malum.  Propterea  haec  dicit  Do- 
minus  :  Hevertar  ad  IJieruealem  in  misericordiis, 
domus  mea  sdilicabitur  in  ea,  ait  Dominus  exerci- 
tuum,et  perpendiculum  extendetur  super  Hierusa- 
leiu.  »  Angelus  qui  loquebatur  in  propheta,  jam 
hic  tacitquod  paulo  ante  promisit.  Dicenti  namque: 
■  Quid  suni.  iati,Djmine  mi  ?  >  ita  re!»pondit :  «  Ego 
oslendam  tibi  quid  aint  haBC,clama, »  iaquit,t  dicens: 
HsBc  dicit  Dominus  exercituum  :  Zelatus  sum  Uieru- 
salem, »  etc.  Ac  si  dical :  Quferis  de  viro  stauteinter 


perpendiculum  super  Hierusalem  extendetur,  »8ed 
sicut  interpellatus  est  ipse  Domious  a  medicente: 
«  Domine  exercituum,  usquequo  tu  non  miserebis 
Hierusalem,  »  et  urbium  Juda,  quibus  prius  iratus 
es,  ita  responsum  accipe  meum,  et  de  Hierusalem 
et  de  csetcris  urbibus  Juda,  quia  adhuc^  inquit, 
«affluentcivitatesmeaebonis.MSubauditurtemporali- 
bus,etproplereaconsolationesempiternaiconsolabi- 
turDominuaadhuc8ion,et»elec(ioneperfectaMeliget 
adbucHierusalem,  »itavidelicet,ut8icutapud  alium 
prophetamdicit :  Voceturcm^as^'u«/t,  mater  civita- 
tum,«urbsfideli8»(/5a  i),  et  flaiquodapudeumdem 
locutusc8tdicec8,«quiadeSionexibitlex,et  verbum 
Domini  de  Hierusalem»(/jat.  ii).  «  Et  levavit  ocalos 


myrteta,  cur  ascendat  super  equum,  eccedico  tibi  D  meo8,et?idi,eteoceqaatuorcornua,  etdixitadange- 


quia  magnum  est  signum  Domini  exercituum, 
valde  irati  super  gentes,  qus  Judam  etUierusalem 
afflixeruut.  Super  equum  a8cendit,et  contra  eas  va- 
dit.  Quam  ob  causam  ?  Videlicot  quia  ego,  inquit, 
tanquam  Pater,  sive  tanquain  vir  conjugem  amans, 
«  zeiatus  sum  Hierusalem,et  Sion  zelo  magno,»  zelo 
bono,  visitando  in  virga  iniquitates  eorum,  el  in 
verberibus  peccata  eorum,  qusB  videlicet  virga  nuno 
fuit  potestas  Babyloaiorum.qus  verbera  sunt  capti- 
vitas,£ttempli  velcivitatisincendium.Atverogen- 
te8,quibustradidi  filiosin  hocipsum,«  addiderunt» 
sive   adjuverunt  «  in  malum  »•  Quid  addiderunt  ? 


lum,  qui  loquebatur  in  me:Quid  sunt  haBC?Etdixit 
ad me : Hsc  sunt  cornaaqusB  ventilaverunt Judam  et 
Hierusa1em,etostenditmihiDominu8quatuorfabro8, 
el  dixi  :  Quid  isti  veniunt  facere  ?  Qui  ait,  dicens: 
Haec  suntcornua  quae  ventiloverunt  Judam  per  sin- 
gulos  viros,  et  nemo  eorum  levavit  caput  8uum,et 
venerunt  isti  deterrere  ea,  ut  dejiciant  cornua  gen- 
tium  qo^  levaverunt  cornu  super  terram  Juda,  ut 
dispergerenteam.^Eccesecundumquamdamsimili- 
tudinem  exercituum  ad  bella  et  diverso  proceden- 
tium,hiocapparuitDominu8exercitaum,«a8cenden8 
snper  equam  rufum,  et  equi  rufi,  varii  et  albi  post 


709 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  WL\.  —  IN  ZAGH.  LID.  I. 


710 


0ttm,atque  iode  quatuor  cornua,  9cilicet  exercitus  A 
sive  reges  exercituum,id  estgentium  qusedisppree- 
ruDt,ait  Judamet  Israel,  et  Hierusalem.  Namqua- 
tuor  gentes  qu»)  in  regibus  utique  superbifia  corni* 
bus  divinumnomen  impugoaverunt,etDeipopnlum 
obtriverunt,  Babylonios,  Medos  atque  Persas,  Ma- 
cedones  ac  Romanos  esse  et  nunc  angelus  interro- 
gatus  a  propheta  exponit,  et  Daniel  plenissime  re- 
plicat,  qui  in  visione  statuae,  qu®  babebat  au- 
reum  caput  et  pectus  argenteum,  et  sub  umbi- 
lico  ereum,  et  crura  ac  pedes  ferreos  ac  fictiles 
has  quatuor  gentes  interpretatus  est  (Dan,  ii).  Et 
rursum  in  alia  visione  quatuor  bestias,  lesnam, 
et  ursum,  et  pardum,  et  quartam  terribilem  be- 
Btiam,  cui  nomen  non  posuit  (ibid.  ii),  easdem 
gentes  sub  alia  flgura  monstravit,  Medos  et  Per-  n 
sas  unum  esse  regnum  post  victoriam  Cyn,  non 
315  ambigit,  qui  et  sfficulares,  et  sacras  litteras 
legit.Quid  Babylonii,  quid  Medi  atqae  Persa?,  quid 
Gra3ci,id  est  Micedones  fecerint,quomodo  Judam, 
et  l8rael,et  Hierusalem,  quasi  cornibus  ventilave- 
runt,  quomodo  cornu  Romani  imperii  non  solum 
Hierusalem  illam  quas  jaro  non  erat  Hiern8alem,8ed 
spiritualiter  Sodoma  et  ^gyptus  (Apoc,  ii),ubi  Do- 
mious  noster  cruciflxuse8t,verumet  Gbristi  Eccle- 
8iam,verum  Judam,  verum  Israel,  veramque  Hie- 
rusalem  eliserit  atquedissipaveritmissis  per  orbem 
terrarum,  sive  ubique  gentium  crudelibus  edictis 
legibusqne  publicis,  quis  nescit,qui8  non  audivit  ? 
Etejusmodi  cornua  simut  quidem  prophetica  vi- 
sionedemonstrata  sunt  verum  Dei  populum  non 
parileroppresserunt,8ed  sihi  invicem  successerunt  ^ 
Babjrlonii,  Medi  et  Persae.Persarum  regno  regnum 
Macedonum,reguo  Macedonum  imperium  Romano- 
ram.Similiterde  fabris  sciendum  quod  simul  qui- 
dem  prophetaeodtcnsi  sunt^venientesad  deterrenda 
cornuaregnorum  illorum,  sed  non  uno  eodemque 
tempore  detriverunt,  neque  omnes  omDia,8ed  sin- 
guli  singulacertis  temporibus  deterrentesconfrege- 
runi,  et  invicem  cootrarii  fuerunt,  et  alter  alteri 
.restiterunt.  Quinam  sunt  vel  fuerunt  quatuor  isti 
fabri?Nimirum  non  absurde  intelligitur,  quod  fue- 
rint  principes,  id  est  angeli  illi,qui  singulis  prc- 
erantregnis,sicutapudDanielemdeclaratur  hisver- 
bie:£^0,inquit,«  angelus  veniproptersermoncs  tuos. 
Princcpsautemregni  Pcrsarum  restitit  mihi,v]^inti 
et  uno  diebus.»  Et  infra :  iYun^utc/,  ait,  u  scis  quare  D 
yenerimadte?Et  nuncrevertar,ut  prslieradversus 
principem  Persarum.Cum  cnimegrederer,apparuit 
princep8Gr£Corumvenien8»(Dan.  x).  Sicut  princi- 
pem  Persarum,et  principemlegimus  Gr8Bcorum,ita 
principem  quemlibet  Babyloniorum,  et  principem 
aliquem fuisse  non  dubitamus  Romanorum,8ciiicet 
angelis  quisingulis  regnisprffifuerunt.malos  utique 
angelo8,malo8  principes,  miiligni,  in  quo  mundus 
posituserat,  sicut  manifeste  testantur  acta  princi- 
patus  eorum.acta  crudelia,  gesta  sanguinea,  quo- 
rum  narrationibus  horrisonis  libri  tam  s^culares 
quam  divini  pleni  sunt.  Unus  Dei  populus  bonum 


angelum  bonum  babebatprincipem^scilicetMichae- 
lem,  Qt  ibidem  angelus  qui  Danieli  loquebatur: 
«  Verumtamen,t  inquit,  «  annuntiabo  tibi  quod  ex- 
pressumestinScripturaveritatis^etnemoestadjutor 
meusin  omnibus  hi8,nisi  Michael  princepsvestcr» 
(ibid.).  Primus  istorum  quos  prophctfle  Dominus 
08tendit,primu8  faborum  ejusmodi  scilicet  angelus 
qui  praeerat  Babyloniis  detrivitcomu/i^gentium,»  quo 
ventilaverunt  Judam  et  l8rael,et  Hieru8alem,»in  eo 
videlicet  quod  permittente  vel  disponente  justo  ju- 
dice  Deo,  caput  regni  Assyriorum  Niniven  subver- 
terunt^multasqne  gentesper  circuitum^non  valente 
aliquoresistere  principi  Babylonioram.Nonquideni 
ille,neque  alii  fabri,  id  est  principes  mali,  quorum 
Becundus  princeps  Persarum  Babilonici  regni  cornu 
contrivit,  tertius  prineeps  regni  Grccorum,  qui 
Persas  cornu  suo  mutilavit,  quartus  princeps  Ro- 
manorum,qui  cornu  Grfficorum  cilissime  confregit 
non,iuquam,i8ti  proptereasic  etsic  egerunt?,Non 
proterea  irati  sunt,  quia  regna  illa  populum  Dei 
vexaverunt,  ^ed  cum  semper  avidi  sint  Banguinis 
humani,  etvidere  hominum  caedes  eorum  luxuria 
sit,  permisso  Dei  libenter  usi  sunt,  quod  videlicet 
permi88um,cum  sit  justum  et  bonum,  ipse  semper 
illo  injuste  ac  male  uluntur,  sicut  econtra  Deus 
maiis  eorum  semper  bene  utiiur.  Unde  notandum 
quod  cum  dix's8etprophetn,«  quidisti  fabri  veniunt 
faccre,  »  repetivit  angelusquodjam  dixerat.«  Haec 
8unt  cornuaquc  ventilaverunt  Judam,»  et  adjecit, 
quodnoodixerat,persingulo8viros,«etnemoeorum 
Ievavitcaput8uum,»ettuncdemumdefabri8ait,«et 
venerunt  isti  deterrere  ea,ut  dejiciant  cornua  gen- 
tium,qu8B  levaverunl  coruu  superterram  Juda,  ut 
disperderent  eam,»ete8tsen8U8:Cornud  quaeventi- 
laverunt  Jud4m,id  est  reges  vel  regna,  quae  capti- 
vaverunt  velobtriverunt  Jud£am,8ingula  suistem- 
poribus  nimia  grandia  nimisque  fortiaiuerunt,  ita 
ut  dum  veniilarent  Judam  persingulos  viros,  nemo 
eorum  levaret,aut  levaredeberetcaput8uum,verum 
dum  alterum  contra  alterum  eonsurgit,  et  alteram 
fortitudinem,  quasi  manu  fabrili  et  ferreo  malleo 
contundtt  atque  confringit,  sive  deterit,datur  inde 
occasio  levandi  caputsuum,  et  resisfendi  jam  detri- 
tis  cornibus  gentium.Verbi  gralia:Ck)rnu  magnum 
de  qualuor  cornibusunumfuit  regnum  Grfficorum, 
sed  divisum  est  contra  semetipsum,  quia  do  regno 
uno  regna  quatuor  facta  sunt,  quando,  Alexandro 
mortuo,oblinuerunt  pueri  ejus  regnum  unusquisque 
in  loco  suo.  Attende  nunc  :  8i  regnum  illud  |inten- 
grum  permansissetet  unum,  nunquid  contra  illud 
Judis  Machabffius  levaaset  caput  suum  ?(/  Mach.i.) 
Equidem  potuisset  hoc  fieri  perDei  auxilium,  sed 
placuit  Deo  tali  ordine  fieri  hoc  ipsum,  Bcilicet  et 
regnum  divisum  inflrmius  exi8teret,et  prffitereafa- 
ber  illemagnus  Romani  imperii  principatU8,eidem 
8uperveniret,8Uoque  illud  malleotunderetacdeter- 
reret.  Recensitffi  historiffi  hoc  testaotur,  quod  Epi- 
pbanes  ille  Antiochus,  contra  quem  recte  et  Juste 
caput  8uum  levavit  Judas  MacbabffiU8,jamdudum 


711 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


712 


crescentisetinvalescentifiejaBdem  Romani  imperii  A  rum,»etrunirulu8illealacriter  qHidageretursigni- 


viribus  terebatur^et  legati  Romanorum  jussu  Israel 
yEo'ypto,  iniiuam,  regno  suo  voluerat  adjujgere, 
unde  fuerat  inboneste  reversus  (Joseph.,  De  Ant., 
lib.  XII,  c.  6).Laudabili8  in  istis  quuque  providentia 
Dei,  quia  sicut  quando  primum  Israel  ex  iEgypto 
ascendit  Rubrum  mare,ut  trdnsirent,  divisit  iili  in 
divisiones,  ita  extunc  regna  gentium,  quorum  in 
medio  peregrinatur  omnis  qui ad  Deum  tendit,veru8 
Israel  contra  semetipsi  divisit,  ita  ut  illorum  dis- 
sensio  sanctis  et  eleciis  occasio  salutis  existeret. 

Cap.  il.  —  «Etlevavi  oculos  meosetvidi,  etecce 
vir,et  in  manu  ejus  funicuius  menaorum,  et  dixi  : 
Quo  tu  vadis?  Bt  dixit  ad  me  :  Ut  metiar  Hieru- 
Balem,et  videam  quanta  sit  latitudo  ejus,  et  quan- 


ncabat,etut  amplius  inquireretur,videntemexcita- 
bat.  Necille  moratus:  QuOyinquit, «  tu  vadis?  Ut 
metiar,»ait,«Hierusalea:,etvideamquantaBitlatitu- 
do  ejus,etquanta  longitudo  illius.»  Breviter  asBeruit 
quod  ediiicatio  non  in  incertoe8Bet,autdebere(dif- 
ferri.  Nunquid  autemvir  illeoujugest  funiculum  in 
roaou  habere,nondum  sciebat  quants  longitudinis 
Hieru8alem,ot  quant»  deberet  latitudinis  esse  ?  Si 
de  civitate  illa  terrenaBivemanufactaquaritur,Don 
magnum  erat  illi  viro  scire  vel  videre,Bed  neo  ullus 
propbetarumdigDum  duxit  8cripto,ad  noBtram  no- 
titiam  tranBmittere,  qnaata  fuerit  latitudo  vel  lon- 
gitudo  ejuB.Porro  de  civitate  ccsleBti,  cujuB  illa  ci- 
vitasquoddam  exemplar  fuit,hauddubiom  estquin 


talongiludo  ejus.Bi  ecce  angelus  qui  loquebatur  in  g  longitudinis  etlatitudinismenBorille  Bitvirciuusia 


me  egrediebatur,et  alius  angelus  egrediebatur  in 
occursum  ejus,  et  dixit  ad  eum  :  Gurre  et  loquere 
ad  puerum  istum,dicens:Absque  muro  babitabitur 
Hierusalem  pr<e  muititudine  bominum,etjumento- 
ruminmedioejus.etegoeroei,  aitDominus,  murus 
igniBincircuitu,etingloriaeroinmedioejus.»Magn- 
um  gaudium  angelorum,magnum  in  hisverbiBistis 
pro  re  qus  accidit  ccclcstibus  spiritibus  et  terrenis 
hominibus,  laeiitis  tripudium .  Nam  quia  praevaluit 
Dominus  exercituum.et  detritis  cornibusregnorjm 
gentium,  propositum  Dei  ad  efTectum  pervenit  ut 
sdiflcaretur  Hierusalem.  et  in  eatcmpium  nomini 
Domini  (//  Esdr.  vi).  Gaudent  angcli,   et  homines 

voluntesse  participes  gaudii  sui.  Vere  magna  gau-      ^ ,._^ , ^ ,    .^ 

dendi  ratio,sed  attendas  non  solum  templum  illud  p  ior  erit  ultra  (/Ipoc.  xxij,quid  eritlongiludo  ctqui 
manufactum  quod  Zorobabel    fundavit  et  perfecit.      latitudo,nisi  longitudinis  et  latitudiois  hujuBce  rc 

necBolum  civitatcm  illam,  cujuB  muros  NebemiaB  •   '^ •*  -    .. 

conbtruxit,deirito  duntaxat  uno  cornu  regni  ^Buby- 

lonici  per  fabrum  regni  Persici  sed  templum  non 

manufactum  et  civitalem  Dei  viventis  Hierusalem 

C€Ble8tcm,qu8edelritiscunctisquatuorcornibuBillis, 

nunc  usque   aediiicatur   ut   civitas  ait  Psalmista, 

c  cujusparticipatioejasinidip8Uin»(Pia/.cxxi),  cu- 

iu8templumjamdudumffidilicatumest,imoetJudai- 

caimpietate  solutum  tuit,et  posttridui:rii816exci. 

tatusesi.  Templum  aliud  civitas  non  babet,  «   nam 

lempluin,»HitJoaunes,«non  vidi  inea,Dominusouini- 

potenstemplum  illius  e8t,et  agnus»(i4/;0(;.xxi).Hinc 

sine  dubio  tendit  bsc  propbetica  visio^et  iude  gau- 

dentangeli,quodtalecumhoiijinibuslemplumsem.      „uuh>uuuyc.  t.u^uuu .»,.«, Lx.u.tu^i  u^«,pu*,«u^.^«.. 

per8inthabituri,talemcumhominibu8civiUtem8e(D-  ^  Reprehenduntur  autem  in  his,  quiproptor  tempus 


manu  funiculu8e8t,qui  omniB  divisionis  gratiaram 
cum  Patre  et  equalem  8piritu  Bancto  potestatem 
babet,et  bujuBmodi  dimenBioncB  ita  videt,ut  videre 
faciat,nec  quemquam  lateatquanta  debeat  eBse  lon- 
giiudo  illiuB,  quffi  esi  Gdes,  scilicet  usque  ad  mor- 
tem,  etquaata  latitudo,  qu®  est  dilectio,  scilicet 
usque  ad  mortem.Nam  e8to,inquit,fideliB  uaque  ad 
mortem  (Apac,  ii).  Et  «  majorem  hanc  dilectioaem 
nemo  habet,ut animam suam ponat»  quiB «  pro amicis 
suiB»(Joan.  xv),  et  tanta  quidem  longitudo,  tanta 
latiiudo,  lam  in  isto  ssculo  babenda,  ubiprofide 
mori  quis  potest^pro  dilectione  animam  auam  po- 
nere  potest.Sed  in  illo  ssculo  quo  cum  perveDerit, 
Dcque  mor8,neque  luctu8,neque  clamor,  neque  do- 

quid 
re- 
rauneratio?  Hoc  illi  vero  videre,perfectionem  erat 
ostendere  utque  promittere.  Ad  boc  dictum  illioa 
viri,e(rcd,inquit,«angelusquiloquebalurinme,»egr6 
diebatur,  forle  dimensiones  illas  in8pecturu8.Do« 
ccndus  autem  erat  propheta,  ne  humano  senBU  ac- 
ciperetin  quod  delatitudineet  longitudineaudierat. 
i4/ttiiergo,inquit,«angelu3egrediebaturinoccur8um 
eju8,ct  dixit  ad  eum:  Gurre  et  loquere  ad  puerum 
istum,dicen8:Absqucmurobabitabiturllierusalem. 
Qua  CMUsa,  putas,  prophetam  hic  angelus  pucrum 
appellat,nifliquiQ,8icut  jnm  dictum  est,  docendus 
erat  ?  Estenim  quaedam  sensus  pueritia.quffi  in  isto 
quidem  nondum  reprebensibili8erat,quianondum 
audicndovel  videndotalia,mul(um  tempushabebat. 


per  sint  habituri.  Quare  autem  maxime  tunc  tem- 
porisvisio  pro  hac  re  demonslari  debuit  angeiice 
cungratulalionis,  nisi  quia,  civitas  illa  terrena  et 
templum  illud  manuractum,  quas  tunc  reaedificari 
incipiebaut,qU(Bddm  erant  instrumenta  sive  initia 
CGslcstis  illiuscivitatis.  Nam,  ut  aute  jam  dictum 
est.dc  loco  etcivitute  vel  genteilla,  Juxta  promis- 
eijnesDei  Chrisium  nasci  oportebat,  et  inde  jain 
tunc  gaudium,  quia  resdidcato  templu  et  civilate 
illu,sunctorum  spes  non  peribat,  et  promissio  per- 
manebat.  Unde  quomodo  nunc  gaudere  gestiuDt. 
Ecce,  inquit,«  vir,etiD  manu  ejus  funicuiuB  meDso- 


esse  debereDt,  et  non  sunt  perfecti  sive  magistri, 
qualibusApo8tolus:cQuoniam,»iDquit,«imbecillea 
facti  cBtis,  quibuB  lacte  opus  sit,  Don  Bolido  cibo  • 
(Hebr,  v).  Omnisenim  qui  iactis  est  particeps,  ex- 
pers  est  sermoniB  ju8titis,purvulu6  enim  eet.  Per- 
fectorum  autem  est  solidos  cibus  eorum  qui  pro 
consuetudine  exercitatos  habent  sens^JS.Hflec  Apo- 
sloli  seotentia  prsesenti  quoque  exemplo  clariorflt. 
Videi)at  hic  oculis  elevaiis  virum,  cujus  in  manu 
funiculux  mensorunif  et  audierat  eumdiccDtem,*  at 
metiur  HieruBulem,  et  videam  quuDta  sit  latitudo 
eju8,etquanialoDgitadoilliu8.»SiDoadumaliQdqaid 


713 


COMMENT.  IN  XII  PROPII.  iMIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


714 


inleHigebat  in  visu  illo,  nisi  terrenseiUics  civitalis 
dimensiones,  profecto  puer  erat,  piierilem  seosum 
habebat^  et  inlerim  visio  quam  vidcbat,  quia  de 
terreno  tantum  xdiOcio  gaudebat  non  solidus  ille 
cibus,  sed  quaedam  erat  lactis  alimonia.  Recte  igi- 
tup  puer  dictus  est,  scd  cito  in  virum  proiicere  ha- 
bebat  praesenti  magisterio  coeieslium  spirituum  di- 
ccntium  :  Absque  muro  habilabilur  Hierusalem  prss 
muUiludine  hominum  et  jumentorum  in  medio  ejus, 
el  ego  ero  ei,  ait  Dominus,  murus  ignis  in  circuitu^el 
in  gloriaeroin  medio  ejus.  Est  euim  sensus,  Hie- 
rusalera  quae  per  nos  ffidificatur,  quam  per  semet- 
ipsum  vir  istemetitur^muro  manufactonon  circum- 
datur,  sed  tota  spiritualis  esleedificatioejus.Domi- 
nusipsemurus  ejus,  »wurtt5  ignis  in  circuitu,  per 
quod  civitas  illa  quam  firma  sit^salis  innuitur.Cum 
enim  scriptum  sit,  sicut  fluit  cera  a  facie  ignis, 
sic  pcreant  pcccalores  a  facic  Dei  {Psal,  lxvii).  Quis 
ibihostom  timebit,quis  de  inimico  sollicitus  erit  ? 
Ergo  quod  in  Psalmodehac  ipsa  Hierusalem  dictum 
est :  Montes  in  circuiiu  ejus,  et  Dominus  in  circuitu 
populi  sui  {Psal,  cxxiv),  magnifice  prresens  locusil- 
lustrat  ei,  qui  sensum  excesdit  pueri.  Quod  deinde 
ubi  dixerat  :  Ego  Dominus  murus  ignis  in  circuilu^ 
Eubjunxit,  et  in  gloria  ero  in  medio  ejus.lMem  longe 
supra  sensum  [tueri  est,  quia  videlicet  non  sicut 
homo  localis  et  terrenus  in  medio  hominum  loca- 
lium  lerrenorum,sedsicul  Dcus  Creator  spiriluum 
in  medio  eril  angelorum  et  hominum  in  templis 
cordium,  in  domibus  qua^  i.Dsa  corpora  sanctorum 
et  animarum  prscordia  sunt,  quod  quale  est  vel  erit 
oculus  non  vidit,  et  auris  non  audivitj  et  in  cor  ho- 
minis  non  ascendit  (Isai.  lxiv).  Pueri  quidam  qui 
Dunquam  proflciunt,  pueri  centum  annGrum,istud 
quod  hic  dictum  esl,  absgue  muro  habitabilur  Hie- 
Tusalem  pr3e  muUitudine  hominum et  jumentorum  in 
tnedio  ejus^  putant  carnalitcr  edseventurum,videli- 
cet  quod  Hicrusalem  tantam  beatitudinem  habitura 
fiit,  ut  prse  multitudine  hominum  ct  jumentorum 

omniam,  murum  habere  non  possit,  sed  Domini 
defensio  murus  sit  ipsiuij,  et  iilius  in  medio  habi- 
tantis  gloria  pertruatur.  Ad  puerum  hujusmodi, 
puerum  cenlum  annorum,qui  moritur  cst  malcdi- 
ctum,popuIus  enim  Judaicus  est,non  currit  neque 
mittitur  angclus  ut  ad  eum  loquatur  {Isai,  lxv), 
sec  enim  audire  aut  sccundum  scnsum  senum  in- 
^lligere  vull.  Nos  autem  cum  isto  puero,  qui  au- 
^eDdoet  inteiligendo  proficit  in  virum,  sic  intelli* 
gimus  quod  dictum  est  prx  muUiiudine  hominum  el 
Jumentorum  in  medio  ejus,  absque  muro  habitabitur, 
ui  nunc  manifesleoculis  apcrtis  videmus.Quisenim 
regum  aut  imperatorum  tam  magnuni  sivetamam- 
plum  potuisset  facere  murum,qui  concluderet  or- 
bem  terrarum  ?  Nisi  autem  concluderel  orbem  ter- 
rarum,  non  posset  amt)ire  Hierusalem  istam,scili- 
cel  Ecclesiam,  quia  videlicel  in  toto  diffusa  est  orbe 
terrarnm  in  ea  dicuntur  homines,  qui  spiritualia 
sapiunl^  jumenta  vero  qui  simpliciter  sapiunt,  ju- 
Tant  autem  eos  qui,  cum  sint  8pirituale8,8ua  spiri- 

Patrol.  CLXYIII. 


X  tuaIiasemioantilIis,eteorumcarnaliametunt(/)om. 
ix).  Ethic  quidem  in  praesentisaeculo  talis  Hierusa- 
lcm  pcregrina  pars  coeiestis  Hierusaiem,idcircoa^5- 
que  muro  habitabitur,  quia  non  uno  in  loco,  non 
in  una  gente  continetur,  sed,  ut  jam  dictum  est) 
perorbem  tcrrarum  difTunditur.  In  illo  autem  ss- 
culo,  817  quohinc  quotidie  transfertur^multo  ma- 
xime  nec  est,  nec  esse  debet  aut  potest  murus  in 
circuitu  ojus,  nisi  Dominus,  qui  et  in  gloria  erit  in 
medio  ejus.  Sequitur :  O^Oy  fugite de  terra  aquilonis, 
dicit  DominuSf  quoniam  in  gualuor  ventos  cosli  dis» 
persi  voSf  dicit  Dominus,  0  Sion,  fuge  qux 
habitas  apudfiliamBabylonis,  quia  hxc  dicit  Domi^ 
nus  exercituum,  Post  gtoriam  misit  me  ad  gentes^ 
qux  spoliaverunt  vos,  Qid  enim  tetigerit  vos,  tanget, 

P  pupillam  oculi  mei,  Quia  ecce  tgo  levo  manum  meam 
super  eos,  et  crunt  prxdos  his  qui  serviebat  sibi,  et 
cognoscetis,quia  Dominus  exerciluum  misit  me.  Quam 
opportune,  quam  sapientcr  Spiritus  sanctus  dum 
senibus  loquatur  ct  senili  auditoris  animo  delecte- 
tur,  interim  puero  b1anditur,qualis  vero  totustunc 
erat  populus,  qui  de  Buhyionicacaptivitate  reverte- 
batur,  cujus  sensum  supergredi  volebal  istum, 
quem  appcllabatangelus  puerum,  dicens:  Curre  et 
loqueread  puerumislum  (Isa.  lxv).  Nam  puero  cen- 
tenario,de  quojam  dictum  est,  noquaquam  blandi- 
tur,  sed  dicil  ei  quia  morietur.  Quomodo,  vel  ad 
quid  blanditur  iili  pucro,  id  est  simplici  popnlo  ? 
Videlicet  ita  Ioquendo,ut  sential  talis  puersesedi- 
vina  invitatione  revocari  de  Babylone  ad  resdincan* 
dum  civitatem  vel  templum,  cujus  resedificatio^sic- 

^  ut  jam  dictum  esl,  praeparalio  erat  salutis  huma- 
nae.  Puer  erat,  quisquis  nihii  allud  prceler  restitu-, 
tioncm  loci  et  gentis  spcrare  scicbat,  quemque  sal* 
tem  hoc  exiguum  delectabat.  Vir  autem  imo  et 
senex  erat,  quisquis  loci  illius  restitutioneni  non 
proptcr  ipsnm  locum,  scd  propter  eum,qui  inde 
venturus  erat,  scllicetChristumdcsiderabat.  Voca- 
tivum  casum  congeminans,  o,  o,  fugite,  inquit,  ds 
terra  aquilonis,  ilemque  tertio,  o  Sion,  fuge,  qux 
habitas  apud  filiam  Babylonis,  Fugite  de  terra  Aqui- 
lonis,  idem  est  quod  fuge,  quni  habitas  apud  filiam 
Babylonis,  Plaga;  namque  orbis,  quas  Graeci  appel- 
Imi,  climata,  juxta  situm  Hierusalem  intelliguntur 
et  tcmpli  et  juxta  situm  iliius  Babylon,  apud  quam 
caplivus  erat  Dei  populus,  in  parle  cst  aquilonari» 

D  Hoc  ergo  quod  dicitur,  o,  o,  fugite,  o  Sion,  fuge, 
sic  intelligitur,  sensu  quidem  puerili,sed  non  inu* 
tili.  Ecce  quomodo  pcenitct  Dominum  mali  quod 
fccit  nobis.quomododoletsuper  civitate  inclytaet 
templo  nobili,in  qua  sola  civilate  glorificabatur,  in 
quo  templo  unico  nomen  ejus  invocabatur.  Nec  mi- 
rum,  magnum  enim  illic  eratnomen  eju8,magnu8 
htnor  impendebalur  nomini  ejus.  Cyrus  nos  illuc 
redire  non  compuIit,scd  tantummodo  redeundi  li- 
centiam  dedit.  Quis  est  in  vobis,  ait,  de  universo  po^ 
pulo  Domini  coelit  SitDeus  illiuscum  ipso,  sl  asceu' 
dat  Hierusalem,  quae  est  in  Judxa,  et  aedificent  dom 
mum  Domini  Dei  sui  Israel  (i  Esdr.  i).  Quautopere 

• 

33 


L. 


715 


RUPERTl  ABBATIS  TUiTfliNSIS 


716 


no8  invitat,  ut  properanter  velimus  exire  de  terra 
ista,  terra  BHbylonis  immunda,  dum  dicit,  0,0,  fu- 
gile  de  terra  aquilonisj  0  SioH.fuge^qux  habitas  apud 
fiUam  BabyloniSj  et  quanlum  pcBnitet  eum  de  his 
qus  pasoi  sumus  ;  qui  enim  deinceps  teiigerit  nos, 
tanget  pupillam  oculi  ejus  et  prsdae  nobis  erunt  bi, 
quibus  serviebamus,  iil  est  captivos  ducemus  eos, 
qui  captivos  duxcrunt  nos.  Iste  sensus,  ut  jam  di- 
ctum  est,  puerilis  quidem  est,  sed  utilis,quia  quo- 
modocunque  factum  sit,  factum  est  utrestitueretur 
locusel  gens,  unde  salutem  mundi  Christum  opor- 
tebat  nasci.  Sensub  tanto  utilior,  quanto  solidus 
cibus  lacte  melior  exislit,  in  discipulis  Ghristi  est. 
Primo  ipsa  qu»  bic  loquitur  persona  cognoscenda 
est.  Unde  cognoscetur  ?  Nimirum  ex  eo  quod  ait  : 
Dominus  exerciluum^  post  gloriam  misit  me  ad  gen- 
tes  quae  sfoliaverwit  vos^   itemque  et   cognoscetis, 
quia  Dominun  exercituum  misit  me,  lauda  et  IxiarCy 
fHia  Sion^  quia  ecce  ego  venio  et  habitaho  in  medio 
tui,  ail  Dominus,  Quis  a\i 'iBie  Dominus  exerdtuumf 
quem  postgloriam  misitDominusexercituum?Quis, 
inquam,  nisi  Dominus  Filius  Domini  Patris  ? Filium 
namque  Dominum  ct  Deum.quod  juste  credimus, 
et  fideliter  conOtemur  misit  in  bunc  mundum  post 
gloriam  Pater  Dcus  etDominus.  Quam  post   glo- 
riam  ?  Nimirum  post gloriam  Divinitatis  longe  et  in- 
ilnite,  postquam  01  at  in  forma  Dei,  quod  non  est 
aliud,  quam  in  gloriaJJei.  Hinu   Apostolus   dicit  : 
Qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitralus 
est  essc  se  gcqualem  Deo,  sed  semetipsum  exinanivit 
formam  servi  accipiens  [Philip.  11),  etc.Itaque  dictum 
hoc prophcticum  gratum  et  gratiosum  nobis  sii,quia 
fidele  cst  testimonium  Domini  nostri  Jesu  Cbristi 
non  solum  quidem,  sed  de  multis  unum  pulcberri- 
mum  atquc  clarissimum.Igitur  abisto  loco  illucse 
intendat  aoimus,   quo  post  detrila,ut  jam  dictum 
est,  cornua  genlium,  victor  propositi  Deus  promis- 
sum  suum  implevit,  et  juyurandum  quod  juravit  ad 
Abraham  pafrem  nostrum,  daturum  se  nobis{Luc,  1), 
mittendo  in  hunc  mundum  Filium  suae  cbaritatis 
propter  nimiam  cbaritatem  qua  Deusmundum  di- 
lexit  [Ephes.  11).  Ilic  puicberrimusest  ordopropbc- 
im,  qualcnus  posl  rovcrsionem  ejus  ad  Ilierusalcm 
in  misericordiis,  quibus  domus  ejus  a^dificata  est 
in  ea,  et  post  detrilionem  regnorum  quatuor,  qua 
per  quatuor  cornua  significata  sunt,  et  per  quas  sibi 
succedentia^  draco  diabolus  insoctando  populum 
illura,  promissionis  effectumavertere  nitcbatur  ve- 
nisse,  qui  promisaus  fucrat  considerclur,  et  dicta 
hflBC  :  0,  0,  fugite  de  terra  aquilonis,  et  catera,  tan- 
quum  prsscntis  cjus  voces  audiant.  Quid  enim  est 
aliud,  fugite  de  terra  Aquiionis,  sive  luge,  Sion,qu3S 
habitas  apud  filiam  Babylonis,  quam  boc  initium 
ejus  Evangelicae  praBdicationis  :  Pxnitentiam  agite, 
appropinquabit  enim  regnum  Dei(Malth,  iv).Denique 
incredulum  esso  et   cordis  impGDnitentis,  boc  est, 
permancrc  in  ierra  Aquilonis,  venti  utique  frigidi, 
per  quem  diabolus  solet  in  Scripturis  figurari,  et 
econtra,  fugere  de  terra  Aquilonis,  hoc  est  crodcro 


A  et  pcenitentiam  agere  cum  spe  perveniendi  ad  re- 
gnum  Dei.  Item,  habitare  apud  liHam  Babylonis^ 
hoc  est,  servire  vitiis  et  concupiscentii8,et  econtra, 
fugere  de  habitatione  Babylonis,  boc  e:it,  cessare  ab 
cisdem  vitiis  et  concupiscentiis.  Dua?  causae  quas 
hic  posuit,  quoniam  in  quaiuor  veutis  cceli  dispersi 
vos,  quia  post  gtoriam  misit  me  ad  genfes  qu/e  spolia' 
verunt  vos,  unam  rationem  faciunt,  et  illius  unius 
continet  sensum,  quam  cvangelista  scripsit,  quia 
Jesus  moriturus  erat,  ut  niio8Dei,qui  dispersi  erant 
congregaret  in  unum  (Joan,  11).  Ratio  baec  bIc  ia 
isto  divisa  est,  ut  omni  babenti  aures  audiendi,pri- 
ma  parte  timorem  incutere,  sequente  dilectionem 
insinuare  velit.Dum  enim  pramisso,  fugite  de  terra 
aquilonis,  quod  est  diccre,nolite  cordis  esse  impoe- 
nitentis,  subjungit,  quoniam  in  quatuor  ventis  coeli 

^  dispersi  vos,  opportuno  timore  ooncutitur  attentus 
auditor,  si  tamen  intelligit,  quomodo  vel  ob  quam 

causam  facta  sil  illa  dispersio,qua  sparsim  mixtim* 
que  inter  mulos  et  reprobos  elccti  nascuntur  in  hoc 
mundo,  qui  simul  esse  et  soli  nasci  debui^sent  io 
paradiso.Cum  item  prxmisso  :  0  Sion,  fugequxlia* 
bitas  apud  fiiiam  Babylonis,  subjungit,  quia  post 
gioriam  misit  me  ad  gentes,  Magna  dilectionis  Dei 
offertur  occasio,consideranti  quodveraciter  dictum 
sit,  quam  botius  Israel  Deus,  Quia  videllcet  sic  di' 
lexit  mundum,  ut  Filium  suum  unigenitum  darel^  ut 
omnis  qui  credit  in  ipsum  non  pereat,  sed  habeal  vt- 
tam  xtemam  (Joan,  iii).  Et  quam  bonus  sit  31 S. 
idem  unigenitus  qui  cum  in  forma  Dei  esset  {Philip, 
11),  propter  nos  accepit  formam  servi,  atque  post 

^  gioriam  claritalis  quam  babuitadDeumpriusquam 
mundus  fieret,  saturatus  est  opprobriis,  dans  per- 
cutienti  maxillam  (Ihren,  iii),  ct  laclus  est  obediens 
usque  ad  mortcm,  mortem  aulem  crucis  (Philip.  11). 
et  qui  misit,  et  qui  missus  est,  Dominus  exercituum 
cst,  tcstatur  praesens  locus  Scripturs  vcritatis.Nam 
ne  fortequisnon  audierit,  non  contentus  fuitsemel 
dixisse  de  isto,  qui  post  gloriam  missus  est,  quod 
Dominus  sit»  sed  tertio  repetivit,  dicit  Dominus, 
pauculis  dictionibus  inlerjcctis,  et  deillo  qui  misit 
sccundo  asseruit  quod  Dominus  exerciluum  sit.  Jam 
quippc  semcl  dlxit  iste  Dominus  qui  missusest,et 
cognoscetis,  quia  Dominus  excrciiuum  misit  me,  et 
paucisinterjectis,  iterum  dicturusest  filiffiSion,  et 
scies  quia  Dominus  excrcituum  niisit  me  ad  te,  Inler- 

D  ca  vide  quam  sapienter,  quam  mira  arte  sapientiffi 
puerum  iilum  supradictum  cupit,  sciliccl  populum 
illius  temporis,  qui  scparare  nesciebat  tale  quid,qui 
non  possetvesci  tam  solidocibotantsopromissionis, 
et  idcirco  oportebal  cum  lactari  lacte  lilterali,  quod 
est  hujusmodi,  cum  dixif  set  ;  Post  gloriam  misit 
vie  ad  gentes,  addidit,  qux  spoliaveruntvos,  et  sub- 
Junxit,  qui  enim  tetigerit  vos,  tangct  pupdiam  oculi 
ejus,  iiveoculimei,  quia  ecce  ego  levo  munum  meam 
supereos,  et  erunt  prxdx  his  qui  servicbant  sibi,hoo 
enimlittera  sonut,  quod  talis  deberet  rcrum  muta- 
tio  fieri,  ut  reversi  de  Babylonica  captivitate,multi- 
plicati  atque  roborati,  praesente  cum  eis  Domino 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  I. 


718 


iper  Bdbylonios  et  caeteras  genles  a  qulbua 

spoliati,  et  versa  vice  spoharent  cos,  cede- 
)  sibi  in  pra^dam  hi,  quibus  servierant  ipsi, 
genere  vel  modo  praed»  sive  servilii.  Bonus 
rror  pueri,  sive  sensus  puerilis,  et  cunctis 
irus  saecuiiSjquia  videlicet  lali  spealacriores 
reversi  sunt  et  sdiOcaveruot^et  Scripturam, 
ique  pro  nobis  gentibus  facit,  quasi  contra 
sntem  nobisque  contrariapromittentem,ma- 
m  favore  susceperunt  et  custodieruot  tan- 
^ripturam  ut  vcre  est  divinae  auctoritatis. 
uiem  quomodo  cogtlavit,  ita  el  fecit,  ievavit 

suam  super  genles^quas  spoliaverunt  Judflsos 
civitatis  et  tcmpli  et  quibus  servierunt  et 
it  Jud»i,quarum  gentium  maximefuere  Ro- 
)t  ecce  ipsi  suntproBdas  Jud£is,8cilicel  apo- 
)ui  utique  sunt  ex  Judicis.  Quomodo  gentes 
mani  proidffi  sunt  apostolis?  Nimirum  eo 
[uo  piscatoribus  piscicuii.  Sic  enim  quibus- 
ram  quand(>.TOcavit  eos,  dixit  :  YenUe  post 
^aciam  vos  fitri  piscatores   hominum  (Marc. 

sunt  etquique  similes  illis.quos  qui  Mige- 
get  pupillam  oculi  mei,  non  ot  ego  ceeous 
ad  ut  csci  sjnt  ipsi  qui  tetigerunt,  et  ego 
damfaciem  meam  ab  eis,quomodo  abscondit 
lit  quis,  ictum  vit.-ms  adverifurii  insidiantis, 
m  oculi  sui.  Sequitur  :  Lawla  el  Ixtare.filia 
lia  ecce  venio  et  habitaho  in  medio  tui,  ait 
5.  El  applicabunlur  gcntcs  multx  ad  Domi- 
die  illa^  et  erunt  mihi  in  poputumfet  habita- 
edtotui.et  scies  quia  Dominusexercituum  mi- 
ad  te.  Et  possedit  Dominus  Judam  partem 
I  terra  sanctificata,  et  etegit  adhuc  llierusa- 
eat  omnis  caro  a  facie  Domini,  quia  consur' 
i  habitaculo  sanclo  suo, Sicui  jam  anle  pra^li- 
B,  bis  ab  ista  persona  Domini  exercituum, 
3  loquitur,  dictum  est :  Dominus  exercituum, 
[€,  quia  diclurus,  lauda  et  liPtare ,  filia  Sion^ 
cedenlia  (\n\vvai,et  cognoscetis quia  Dominus 
lum  misit  m^,  eteccc  iterum  praprnisso,  t'< 
0  in  mMio  tui,  subjungil,  et  scies  quia  Domi" 
reituum  misit  meail  /tf.Pulchrum  hoc  etcon- 
ione  dignurn  est,  quia  profeclo    Filium,  qui 

Dominus  exercituum  est,  misit  Paler  sine 
Jominus  excrcUuum^  misit  Spirilus  sanctus 
sr  Dominus  exercituum.  Du®  porsonae  Patris, 
tns  sancti,  unara  personam  Fiiii  mii<erunt, 
d  Isaiam  ipse  loquilur:£^  nunc  Dominusmi- 
et  Spiritus  «;u«(/5a.XLViii).Nimirum  quando 
D  Maria,nuntianle  angelo,  concepitnuncFi- 
(minum  cxercituum,  et  Pater  Dominus  cxer- 
mi8it,etSpiritusEanctu3D(7mfntM  exerciiuum 
umin  uterum  ejusdemvirgini3.Pater,quem- 
am  ipse  dicit :  Erurlavit  cor  meunt  Verbum 
(Pml.  XLiv).  Spiritus  sanclus,  qncmadmo- 
igelus  ad  Mariim  :  Spiritus  sancluf,  ait,  5u- 
el  in  te  et  virtus  Altissimi  obumbrjhii  tibi 
I.  Et  ad  Joseph  :  Quod  enim  in  ea  natum  est, 
im  9ancto  natum  (Matth.  i).  Saper  hoc  tauda 


A  et  Ixiare^  filia  Sion,  ait  Oominus,  ipse  qai  miBSUB 
est,  Deus  ex  Dei  Patris  generatione,  et  homo  ex 
sancti  Spiritus  operatione^^uta  ecceego  venioet  ha* 
bitabo  in  medio  tui.  Quid  est  in  medio  tui,  nisi  in 
commuuione  naturae  tu8e,cum  pubstantia  vers  car- 
nis.  Nam  Verbum  caro  factum  est^et  hobitavit  in  nO' 
bis  (Joan,  i).  Ergo  m  medio  tui,  hoc  e8t,pr«ler  pec- 
catum  omnia  suscipiens^qufe  sunt  tucconditioniB, 
primo  novem  mensibushabitanBin  hospitio  ventriB 
feminei,deinde  in  cunabulis,  imo  in  pr&sepi  invo- 
lutus  panni8,circumcisus,  et  ad  templum  deporta- 
tu8,  cum  hostia  legaii,etper  annos  triginta  patiens 
omnia  qaae  aunt  humans  fragilitatis,prffiter  pecca- 
tum,  utjamdictum  est,  modis  omuibus  ioventuB 
cst  homo,et  mortis  quoque  experimento.  Vere  ma- 

g  gna  materia  laudationis  et  latitise  talis  adventu8,et 
talis  Domini  cohabitatio.Qaamobrem  et  ita  prsmi- 
sit,  lauda  et  Ixtare,  filia  Sion.  Omnis  anima  quo 
tantum  bonum  perOdem  speculando  mererlB  dici, 
el  csse  Sion,  anima  Joannis  vere  fllia  Sion,  prima 
I.ptata  est  post  illam  leetitiae  matrem,  cujus  in  me* 
dio,  cujuB  in  utero  jam  hic  Dnminus  habitabat.Un- 
do  et  laudabat  in  Istitia,  Istabatur  in  laude  dicen- 
do :  Magnificat  anima  mea  Dominumf  et  exsuitavit 
spiritus  meus  in  Deo  salutari  meo  (Luc,  i).  Post  eam 
prima  laudavit,  et  Isetata  est  anima  Joannis.  Ecce 
enimy  ait  Elisabeth,^ar  quo  facla  est  vox  satutationis 
tux  in  auribus  meis,  exiuttavit  in  gaudio  infans  in 
utero  meo  (Joan.  ui).  Ubi  tempus  loquendi  adfuit, 
illius  Istilis  causam  pulchra  cum  laude  taliter  de- 
prompsit :  Qui  habtt  sponsam,  sponsus  est,  amicus 

^  autem  sponsi  qui  slat  et  audit  eum,  gaudio  gaudet 
propter  vocem  ejus  {II  Cor.  vi).  Hoc  ergo  gaudium 
roeumimplelum  est,  quod  deinde  dicit  Dominus: 
Et  appticabuntur  gentes  multx  ad  Dominum  in  di$ 
iUn,et  eruntmihiin  populumt  manifestum  atque 
perspicuum  est,  quia  vldelicet  ex  quo  dien  ista  illu* 
xit^  vcl  tempus  advenit,  de  quo  in  Isaia  Dominus  : 
In  tempore  placito /im\mi,  exaudivi  te,  et  in  die  SU' 
lutis  adjuvi  te.  Aposlolns  autem  succinit  \Ecce  nunc 
tempus  acceptabitet  ccce  nunc  dies  .salutis  (II  Cor.  vi), 
et  ex  eo  gonles  multsapplicantur  ad  Dominum,ct 
sunt  ei  in  populum.  Porro  ante  diem  hanc,  notus 
tantum  in  Judxa  Deus^in  Urael  magnum  nomen  ejui 
(l^sat.  xxv),et  recte  nliae  quoque  gontes  applicantur 
ad  ()ominum,et  sunt  ei  in  populum  licet  invideant 

D  etindignenturJud8ei,quis  sibi  videntursoliessefllia 
Sion,  et  con  pertinentad  flliam  Sion.Quid  enim,aQ 
Judaeorum  Deus  tantum,  nonne  et  gentium,  imo  et 
gentium?  (Joan.iii).E/  /ia'>i7a/^(?,inquit,tn  mediotuif 
sciIicet8ecundoadventu,nonquomodoprimoadven- 
tu  venio,sicut  jamdixi,ut  hahitemfn  medio  fut.Pri* 
mo  319  namqae  passibilisalque  mortalisatqueju- 
dicandus.  Secundo  impa^^sibiiis  atque  immortalis 
Deus  Judicii  Dominas  habitabo  in  medio  tui.  Prim» 
babitationis  in  medio  tui  fructus  hic  est,  ut  appli* 
centur{/0n/e«mu//£Ba(f  Domtnum^sequentishabitatio* 
niseriteffectus,quemJoanne3dioit:Sc:tmus^utci,cttm 
apparuerit^  simites  ei  erimus^  quoniam  vid^bimui 


719 


RUPERTI  ABBATIS  TUITENSIS 


720 


eum  sicufi  est  (/  Joan.  iii).   Illud  videre,  perfectum  \ 
erit  scire,   de   quo  hic   ait,  et  scies  quia  Dominus 
exerciluum  mint  me  ad  te,  Quid  porro   sibi  vult, 
quod  cum   dixisset,  <?/   appticabuniur  gentes  multas 
ad  Dominumet  eruntmihi  in  pa/>u/wm,8ubjungit,at- 
quc  ait,  et  possidebU  Dominus  Judam  partem  suam 
in  ierra  sancti^cala^  et  eliget  adhuc  Hierusalem  ? 
Nimirum  quia  faciendum,  et  huic  erat,quod  pro- 
phetisaliis  jubetur,scilicetclaudere  sermonem  (Dan, 
xii),  ligare  testimoQium,quia  videlicet  sic  expedie- 
bat,  nec  enim  portare  potuissent  homines^si  mani- 
feste  diceret  illis  Oeus  id  quod  iatendebat.Ecce  11- 
lud  quod  dixerat,  et  applicabuntur  genles  multas  ad 
Dominum^  subtegit,  dicendo  :  Et  possidebit  Dominus 
Judam  partem  suam,  quo  nomine,   quoniamJuda 
interpretatur  confcssiOy  cum  significentur  omnes  Q 
gentes  Christum  conQtonle8,putare  poterat  iile  po- 
pulus    Judae,    qui    haec    audiebat,    quod    quali- 
cunque   modo    applicanda   forent    ad   Dominum 
multae  gentes,     tamen   ipse  solus   Domini   pars 
esse   deberet,    qus    existimatio    nihil   proposito 
Dei   nocuil  aut  nocet,  imo  prodest :   quia   dum 
illi  benevoli   fucrunl,   Scriptura  nobis   custodila 
est.  Sensus  hic    est:   Judam  partem    fuam^  id 
est  eos   qui  praeordinati   sunt  ad  vitam,  qui  se^ 
cundum  propositum  vocati   sunt  sancti,  quos  prx' 
scivit  et  prxdestinavit  conformes  fteri  imaginis  Fi'- 
lii  sui  [Hebr,  xii),  qui  omnis  Juda,  idem  credenles 


atque  confltentes  8unt,et  pars  Domini  sunt,  possi* 

debit  Dominus  in  terra  sanciificaia^  in  terra  viven- 

tium,ubiquod  est,  totum  sanctum  est,  etiiapos- 

sidebit  ut  nuUus  desit  de  numero  eorum,  et  quit 

non  sufficiunt.qui  de  ista  terrena  liicrusalem  illic 

ascendunt,adbuo  eliget  de  aliis  quoque   genlibus, 

assumet  qui   eint   Hierusalem.   Nonne  in  his  qus 

dicta  sunl,  merito  confortcntur  manus  dissoluts^et 

genua  debiliaroborentur?  Nonnemerito  dicant,piip 

sillanimiSy   conforlamini^    et    nolite  timeref  (Isai. 

XXXV.)  Sequitur  ergo :  Sileat  omnis  caro  a  facie  Do- 

miniy  quia  consurrexit  de  habitaculo  sanelo  suo.  Ac 

si  dical :  Sileant  quatuor  cornua  quae  ventilaverunl 

Judam,  et  Israel,et  Hierusalem  ;  sileantomnesqm 

regnare  praesumpscrunt,Domino  nesciente,  Domino 

non  probante;  quia  caro  suntAssyr-ii  cum  Babylo- 

niis,  Persaj  cum  Maedis,   Macedones  sive   Grcci, 

Romani  terribiles  et,  ut  videbatur,   ferrei.  Sileantf 

inquit,  a  facie  Domini,  quta   consurrexit  de  habita- 

culo  sancto  suo,  quia  tbroni   ejus   posili  sunt,  et 

judicium  sedit^etjudicatumestinterfici  bestiasco^ 

nutas  (Dan.  vii),  et  auferri  potestatem  eorum,  et 

dari  potcstatem  et  honorem  et  regnum  Filio  homi* 

nis  vcnienti  in  nubibus  cccli,  ut  suscipiant  regnam 

sancli  Dei  altissimi,  quibus  insultabant  regnaotes 

bestia;,  tanquarn   peregrinis  atque  captivia,  et  ob> 

tineantregnum  usque  in  8sculum,et  saeculum  ec- 

culorum. 


LIDER  SECUNDUS. 


390  Habemus,inq\iit  apostolus  Peiru9, firmiorem  C 
propheiicum  scrmonem^  cui  benefacitis  altendentes 
tanquam  lucernx  iucenii  in  caliginoso  loco^donec  dies 
iilucescai,  et  lurifer  oriatur  in  cordibus  vesiris  (II 
Peir.  i).  Dulceest  auditu,dulciusexperimentoquod 
prophclicus  sermo  lucerna  ardens  et  lucens  sit, 
quam  utique  Spiritus  sanctus  Christo  suo  paravit. 
Unde  videri  possit  ille  in  hacnoctc  per  specutum  in 
tenigmat^., donec  illucescat  ille  dics,in  quo  videndus 
est  lacie  ad  faci'.'m  ajterna  visione  (/  Cor.xin).  Hojc 
intcntio  nostra  sit,  ut  in  luminc  hujus  lucerns, 
non  adhoram,8edajternam  ejusdemChristigloriam 
exsultare  vclimus,  cujus  exsultationis  hoc  initium 
esl  ut  prophetica  teslimonia  mcd i lan tes,  cxpar/^ 
sciamus,€t  nos  liuoque  ex  parte  prophetemus  (ibid.), 
donec  veniat  quod  perfectum  est,  el  quod  ex  parte  || 
est  evacuetur.  Cum  hac  simplicitato  oculi,  nunc 
usque  progressi,  lucidum  persequaniur  ordinem 
hujus  prophetia;,  revcra  lucentis  lucernae,  cujus  in 
lumine  conle  et  ore  dignum  sit  exsuliare  oinni 
animaB,  quae  Christi  claritatem  non  ficta  diligit 
chariiate,  et  spes  nnstra  haec  sit,  quam  sapientia 
promittif,  quia  de  fructu  oris  sui  homo  satiabitur 
bonis  (Proo,  xiii).  Magnas  et  pulchorrimffi  visioois 
pars  aliquanta   decursa  est,  videlicct  ab  eo  quod 


ait :  Fidi  pernociem.etecce  vir  ascendenssuperequvm 
rufum^  usque  ad  id  :  Sxieai  omnis  caro  a  facie  Domi- 
ni,  quia  consurrexit  de  liabitacuio  sancto  suo^  in  qoa 
vidclicet  parte  illud  considerandum  est,  quia  fro- 
$lrata  sunt  pugnantia  contra  Doum  regna  mundi, 
et  illis  prstermissi8,nascente  Christo  veQit  regnaai 
Dei.  Post  hsc  sequitur: 

(Up.  III.  —   Et  oslendii  mihi  Jesum  sacerdotem 
magnumf   stantem  coram  angelo  Domini^  etSatan 
stabat  a  dextris   ejus,  ut  adversaretur  ei.   J^t  dixit 
Dominus  ad  Satan:   Increpet  Dominui  inieSatoMf 
et  increpet   Dominus  in  /e,  qui  eiegit  Hierusatem. 
Nunquid  non  iste  lorris  est  erutus  de  igne  ?  Et  Jesus 
erat  tndutus  vestibus  sordidis,  et  stabat  ante  faciem 
angeli,  Qui  respondiiy  et  ail  ad  eos  qui  stabant  CO' 
ram  se,  dicens :  Auferte  vesUmenta  sordida  ab  eOy  et 
di.xit  ad  eum  :  Ecce  abstuli  a  te  iniquiiatem  /icam, 
et  indui  te  mutaioriis,  et    dixit :   Ponite  cidorim 
mundam  super  caput  ejus.   El  posuerunt  cidarim 
mundam  super  caput  ejus,  et  induerunt  eum  vestibtu* 
Et  angeius  Domini  siabat^  et  contestabatur  angelus 
Domini  iesum,  dicens :  Haec  dini  Domintu  exerd' 
tuum  :  Si  in  viis  meis  ambuiaveris  et  custodiam 
meam  custodieriSy  tu  quoqut  judicabis  domum  9neamt 
et  custodies  atria  mea^  et  dabo  tibi  de  his  ambu" 


721 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


722 


lanteSf  qui  nunc  hic  assisiuntt  audi,  Jesu,  sacerdos 

magne^   (u  ei  amici   tui,   qui  habitant  coram   /e, 

quia  viri  portendentcs  suni.  Bcce  enim  ego  adduco 

servum  meum  orientem,  quia  ecce  lapis  quem  dedi 

coram  Jesu^  super  lapiffem  unum  septem  oculi  ^^unt, 

Ecce  ego  celabo  sculpturam  ejuSf  aii  Dominus  exer- 

ciiuum,  et  auferam  iniquitaiem  terrx  illius  in  die 

una.  In  die  iliay  dicii  Dominus  exercituum,  voca- 

bit  vir  ajnicum  suum,  subter  vineam  et  suhter  fi^ 

eum,  In  prscedeatibus  dicendo,  post  gtoriam  misii 

me  ad  genles^  ei  ecce  veniOf  ei  habitabo  in  m^- 

dio  iui,  etc.  Dominicffi  Incarnationis  signiflcatur 

mysterium;  in  praesentibus  tentationum,  etpassio" 

nis  ejus  subrutilat  sacramentum ;  in  sequentibus 

vero  resurrectionis  ejus  triumphule  gaudium,  ubi 

post  bffic  prophela  mox  dicturus  est :  Vidi  et  ecce 

candelabrum  aureum  totum  {Zach,  iv),  etc.  Et  osten» 

dii  mihi,  inquii,  Jesum  sacerdotem  magnum,  Uebraei, 

inquit  B.  Hieronymus,  Jesum  sacerdotem  magnum 

fllium  Josedech  intelligi  volunt,  qui  cum  Zorobaoel 

populo  prsfuit,  cujus  adversarius  adextris  stabat 

et  non  a  sinistris ;  quia  vera  erat  aocusatio,  eo 

qood  ipse  cum  caeieris  alienigenam  accepisset  uxo- 

rem,  quod  in  Esdra  et  Malachia,  qui  bunc  prophe- 

tamsequitur.plenissimescriptumest.  Afo^lnautem^ 

ait,  ita  disserunt  sacerdotem  esse  magnum  (l  Esdr. 

x;  Malach.  ii),  ad  quem  dicitur :  Tu  es  sacerdos  in 

miernum  secundum  ordinem  Melchiscdech  {PsaL  cix), 

qui  quoniam  per  se  videri  non  potest,  a  Domino 

prophetffi  ostenditur,  stans  coram  angelo  Domini, 

quem  volunt  magni  consilii  esse  angelum  (i^ai.  ix), 

Qon  quod  alter  et  alter  sil,  ut  duas  personas  reci* 

piamus  in  Filio,  sed  quod  unus  atque  idemet  quasi 

homo  sordidalus  osienditur,  ct  quasi  angelus  media- 

tor  Dei  et  hominuro  apparere  dicatur.  Juxta  hunc 

^sensum,  hoc,  ait,  videtur  esse  difflcile,  quod  Jesu  ab 

angelo  dicitur,  si  ambulaverit  in  viis  Domini,  ct 

ejas  praecepta  servaverit,  ipse  quoque  judicet  do- 

mum  ejus  et  custodiat  atria  illius,  et  del  ei  Oomi- 

nus  ambulantes  de  his  qui  assistant  ei.  Nos  vero 

postreminonabs  re  miramur,si  intcrdoctores  scru- 

pulosa  unquam  fuit  concertatio  pro  re  ejusmodi, 

eam  visio  sit  noctis,  quia  sic  inccepit :  Vidi  per  no' 

tem  (Zach.  i),  etc.  In  visionibus  namque  non  ipsa 

persona  8ivesubstantiacujuscunque,sedsimilitudo 

8ive  imagopersons,  vel  subslantiaB  solet  apparere, 

sive  hominis,  sive  allerius  cujuslibot  rei,  prster 

Bpirituales  substantias,  utsuntangeli.  Itaquesicut 

ia  bac  ipsa  visione  quatuor  cornua^  et  sicut  in 

visione  Danielis  quatuor  bestiflo,  non  ipsa  quatuor 

regna,  sed  quatuor  regnorum  qusdam  imagines 

fuere  (Dan,  vii)  ;  ita  hic  Jcsus,  neque  substan- 

Ua  Domini  noslri  Jesu  Chrisli,  qui  secundum  ho- 

minem  mondum  existsbat,  neque    ille  Jesus   fl- 

lioB  Josedech  illius  temporis  pontifcx  erat,  qui, 

cum   homo    esset   et   corpus,   quomodo  in   visu 

noctis    apparere   poterat?   Imago  erat    hominis» 

qaas    videbatur,    qusedam     similitudo     duntaxat 

■ufEcienB  miniBterio  prophetico,  ad  Bignilicanda 


^  illa,  quffi  de  Domino  nostro  Jesu  Ghristo  jam  391 
tunc significuri  tempus  vel  ratio  postulabal.  Quod  si 
quaerat  quis,  cur  in  ea  similitudine  potius  quam 
in  alia  significari  placuerit  ?  Scire  debet  quia  cun- 
otos  fere  sanctos  et  probos  anliquorura  leraporum 
viros,  qui  venturo  regno  Dei  proprio  labore  ali- 
quid  contulerunl,  Spirilus  sanctus  ejusdem  regni 
Dei  mysteriis  sic  hoooravit,  ut  aliquem  quaiem- 
cunque  singuli  proferrent  similitudinem  regis,  re- 
gni  Dei  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Hinc  est  quod 
in  illis  horainibus  sanctis,  tanta  conquisita  et  in- 
venia  sunt  a  sanclis  doctoribus  gesta  vel  dicta  in 
typum  ejusdem  Domini,  qualium  de  prfficipuis  fuere 
Isaac,  Josepb,  et  David,  et  Salomon,  quandiu  in 
sapientia  vigilavit.  Isti  duo  Zorobabel  filius  Zaia- 
thiel,  et  Jesu  filius  Josedech,  multum  in  hac  parte 

o  omni  mnndoprofuerunt,  sive  conlulerunt,  quia  vi- 
delicet  in  reversione  de  Babylonia  principes  oxstite- 
runt,  templumque  fundaverunt  et  perfecerunt,  ioco 
vel  genti  recuperandffi  studentps  unde  saius  veni- 
ret,  quia  salus  ex  Judaeis  est  {Joan.  iv).  Honoravit 
igilureosSpirilus8anctu8,uiin  nominibusvel  figu- 
riseorum,  venturiChrisli  mysteria  significarentur, 
pro  eo  quod  ejus  advenlu,  vel  regno  labor  et  opus 
eorum  famulabatur.  Ilis  autem  prffimissis,  nuno 
prffisentia  visionis  dicta  vel  acta  ordine  persequa- 
mur.  Et  ostendisti  mihi  Jesum  sacerdotem  magnum 
siantcm  coram  angelo  Domini^  ei  Satan  stabal  a 
dextris  ejus^  ui  adversaretur  ei.  Quid  illud  signifi- 
caverit,  in  e  idem  visione  innuitur  his  verbis  :  Audi, 
Jesu  sacerdos  magne^  iu  et  amici  qui  habitani  co- 

C  ram  te,  quia  viri  portendentes  suut.  Ecce  enim  ego 
adduco  servum  meum  orieniem,  elc.  Itoque  Jesus  ille, 
quem  vel  citius  speciem  sive  imaginem  videbat  in 
nocte,  slantem  coram  angelo  Domini,  portentum 
fuit  servi  Dei,  servijnquam,  illius  nomineortentis 
qui,  cum  in  forma  Dei  essei,  propler  nos  scmei" 
ipsum  exinanivity  formam  servi  accipiens,  undo  et 
recte  dicilur  servus  Domini,  quia  propler  nos  servi- 
vit,  ei  nbediens  /uii  usque  ad  morlem^  mortem  auiem 
crucis.  In  illa  forma  servi  staro  habebat  saccrdoB 
magnus  corara  aogelo  Domini :  Minuisti  enim^  ait, 
eum  paulominus  ab  angelis  (Psai.  viii).  Minoritatem 
illam  hffic  dictio  pulchre  innuit,  stantem  coram  an- 
gelo  Domini,  pulchrius  autem  et  venerabilius  iilud 
in  Evangelio,  quod  cum  factus  in  agonia  prolixius 

D  oraret  et  sudaret  sudorem  sanguineum,  apparuit 
illi  angelus  de  cgbIo  confortans  eura  (Luc.  xxii), 
major  utique  minorem,utpote  nunquam  moriturus, 
cootinuo  moriturura.  Quod  in  illo  visu  Satan  stabat 
a  dexlris  Jesu  ui  adversareiur  ei^  hoc  est,  quod  ta- 
lis  iste  servus  de  semetipso  dixit:  Venitcnim  prin- 
ceps  mundi  hujus  {Joan.  xiv),  subau'litur,  qnaerens 
in  me  suura  aliquid.  Stabatut  advertaretur,  nec  ta- 
men  dictura  est,  quod  adversatus  sit  ei,  vel  adver- 
sari  potuerit,  quia  videlicet  sic  futurura  erat  ulad 
ipsura  quidem  \ Qnirei  princeps  mundi,  sed  in  me,  in 
quit,  non  habet  quidquam  (ibid.).  Stabai,  non  asini« 
BtriBy  sed  a  dexiris,  quia  videlicet  sic  futurum  erat 


7M 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


724 


nt  in  isto  nihil  sinistrum,  sed  totum  dextrum,  id  X  posuerit»  quod  postmodum  interposuitidem  ange- 


est,  nihil  malum,  sed  lotum  esse  bonum.  Itaque  sta- 
bai  a  dexlriSf  quia  nulla  crant  sinistra,  videlicet 
hoc  intendens,  ut  de  dextris  facerot  9inistra>  ut 
perverteret  quaB  dixerat,  qu®  fecerat  bona,  sicut 
narratevangelicaveritatis  ejus  Scriptura(i(fa(/./i  xii, 
zxvii).  Accusabatur  enim  tanquam  malefuctor,  cum 
esset  benefactor.  Sic  olim  idem  Satan  slabat  a 
dexlris  Job.  ut  perverteret  ejus  bona,  cum,  dice- 
ret :  Nunquid  frustra  Job  timet  Dcum  {Job.  i),  etc. 
Et  dixit  Pominus  ad  Satan,  increpet  Dominus  in  te 
Satan^  et  increpet  Dominus  in  te  qui  elegit  Uierusa' 
tem,  Gur  non  dixit,  vade,  Satan,  sive  desine  ad- 
versari,  Saian  ?  Videlicet,  quia  multum  profuturus 
erat,  sic  adversando  Satan.  non  solum  ut  exemplum 


lus  Domini,  hxc  dicit  Domiuus  exercituum^  si  in 
viis  meis  ambulaverilis,  etc.  Qui  porro  erant,  qni 
Btabantante  faciem  angeli,  imo ante  faciem  Domini, 
in  aogelo  sive  per  angelum  loquentis  ?  Non  enim 
qualescunque  erant,  vel  suntrevera  magni,  quorum 
officii  est  auferre  vestimenta  sordida,  auferre  ini- 
quitates  et  peccata.  Inferiud  in  hac  visione,  dux 
olivie,  inquit,  super  candelabrum,  una  a  dexiris 
lampadis,  et  una  a  sinistris  ejus,  et  dixi :  Quid  sunt 
duw  oliva:  istae  ?  {Zach,  iv.)  Et  rursus ;  Quid  sunl  dux 
spicas  olivarum,  qux  sunt  juxta  duo  rostra  aurea  ? 
(Ibid.)  Ita  secundo  ipterrogatus  angelus,  itti  sunt^ 
ait,  duo  fitii  oleit  qui  assistunt  Dominaton  universx 
terrae{ibid»),  Eosdem  duos  filios  olei  intelligimus  hic 


patienti»  esset  nobis,  ad  quod  informamur,  di-  ^.  stare  coram  angelo  loquente  vel  agente  in  persona 
cente  (Jacoho  apostolo :  Palientiam  Job  audiztis^      Domini,  et  de  istis,  quinam  sint, 


et  finem  Domini  vidistis  (Jac.  v),  verum  etiam  ut 
mundum  redimeret  illa  patientia  Salvatoris,  illa  pas- 
siu  Redemptoris.  Igilur  increpet^  ait  Domious,  inte 
Satan^  id  esl,  assistat  quidem,  sed  non  usque  ad 
plenam  voluntatem  tuam.  Nimirum  et  illud  erat  in- 
crepare,  quod  dizit  probeato  Job  :  Bcce  in  manu  tua 
estf  verumtamen  animam  itiiserva  (Job.  ii).  Bimiliter 
pro  isto  dictum  sit  ab  omni  poteutia,  caro  in  manu 
adversariorum  sit,  quos  tu  inflammas,  verumtamen 
animam  illius  in  inferno  non  detineas,  caro  in  se- 
pulcro  corruptionem  non  videal,  hoc  dixit  Domi- 
DUB,  increpet  Dominus,  et  increpet  Dominus,  sic- 
que  ab  una  persana,  duae  persons  Domini  ad  in- 
crepandum  invitantur,  quia  videlicet  victoriam  Do- 


opportunius  in 
illo  loco  pro  posse  dicondum  est,  hoc  tantum  in 
prsscnti  dixerim,  quod  vestimenta  sordida,  quse 
nostrffl  iniquitates  erant,  ablata)  eunt  a  Domino 
Jesu  in  passione  sua  perSpiritum  sanctum,  qai  est 
remissio  peccatorum, etdiversarum  distributor gra- 
tiarum.  Undo  et  protinus  dixit  ad  eum  :  Ecce  abS' 
tuli  a  te  iniquitatem  tuam,  et  indui  te  mutatoriis. 
Iniquitafem  iuam  cum  dixit,  simul  attendere  con- 
venit  quod  postmodum  velut  exponemus,  qaid  ista 
siguiGccnt,  cum  dixisset :  Ecce  ego  adducam  servum 
meum  3%%  orientcm,  otc.  Ita  conclusit  el  auferam 
iniquitatem  terrx  illius  in  die  una.  Ergo  abstuli  a  ie 
iniquitatem  tuam,  id  est  iuiquitatem  terre  las, 
iniquitatem  Ecclesiae  tuae,  peccata  omniumcreden- 


minicae  passionis,  quas  mogna  est  increpatio  dia-  C  tium  in  te,  et  indui  te,  id  est,  eosdem  luos  muta- 

ioriis,  quia  videlicet  ab  iniquitate  tibi  emundati, 
diversis  ornabuntur  charismatum  donis,  et  quod 
multum  ad  Dei  gloriam  dpeclat,  ubi  abundavit  ini- 
quitas,  superabundavit  gratia  (Rom.  v).  Et  dixit: 

Ponite  cidarim  mundum  super  caput  ejus,  et  posuS' 
runt  cidarim  mundam  super  caput  ejus,  indue- 
runt  eum  vestibus.  Hoc  est,  quod  nunc  videmus,  ut 
ait  Aposlolus,  Dominum  Jesum  Cbristum  propter 
passionem  mortis  gioria  et  honore  coronatam 
(Hebr,  ii).  Cidaris,  id  est,  pileus  sive  mitra  ponti- 
(lcalis,  cui  superponebatur  lamina  in  tronte  ponti- 
ficis,  habens  scriptum  tetragrammaton  ineffabile 
nomen  Domini,  coronam  significat  glorice  ct  honoris 
in  capite  Domini  nostri  Je»u  Chrisli,  qui  facius  est 


boli,  Trinitas  operata  est  unus  Deus.  Pater  namque 
calicem  illum  Filio  dedit,  ol  Filius  per  Spiritum 
8anctum,aitApostolu8,8emetipsumobtuIit(//d!;r.ix). 
Hunquid  non  iste  est  torris  erutus  de  igne  ?  Et  Jesus 
erat  indutus  vestibus  sordidis.  £t  sccundum  hanc 
illius  visionis  similitudinem  Dominus  Jesus  torris 
erutus  de  igne  fuit,  sive  quia  in  mundo  hoc,  magno 
utique  camino  et  grandi  offlcina  peccati  peccatum 
evasit,  peccatum  non  fecil,  ncquc  ex  conceptione 
contraxit,  sive  quia  cum  descendisset  ad  infernum, 
impossibile  fuit  illum  ab  eo  teneri,  et  induius  erat 
quidem  vestimentis  sordidis,  verumtamen  non  suis, 
sed  alienis.  Nam  Dominus  posuit  in  eo  iniquita- 
tem  omnium  nostrum,  et Isaias,  transfigurans  in  se, 


inquam,aBstimationem  impiorum,^/no5,inquit,  re-  U  obedicns  usque  ad  mortcm  crucis,  propler  quod  et 


putavimus  eum  quasi  leprosum  et  percussum  a 
Deo,  et  humilialum  (Isi.  liii).  Itaque  fuerit  qui- 
dem  Jesus  ille  homo  temporis  illius  sordidatua  pec- 
catin  suis,  quoniam  uxorcm  alienam,  vel  sicutMa- 
lachias  ait,  Gliam  duxcrat  dci  alieni  (Malach.  ii), 
Christus  autem  Jesus,  qui  in  illa  nocte  pcr  imagi- 
nemsignidcabaturilliusJesus,  non  suis,  sed  alicnis 
peccatis,  indulus  cral  vestibus  sordidis.  Et  stabit 
anie  faciem  angeli,  qui  respondit,  et  ait  ad  eos  qui 
stabant  coram  se,  dicens :  Auferte  vestimcnta  sor^ 
dida  ab  eo.  Hoc  dixit  angelus  Domini,  auctoritato 
vel  imperio  loquentis  in  se  Domini,  licet  non  inter- 


Deus  illum  exaltavit,  et  donavit  illi  nomen,  quod  est 
super  omne  nomen  {Phitip.  ii).  Et  vestes  de  quibus, 
ait,  et  induerunt  eum  vestibun,  dona  ilia  sunt  de 
quibus  jam  dictum  est,  quae  dantur  Ecclesiae  cJub, 
quee  est  corpus  ejus.  Und%  sicut  juxta  aliam  trans- 
lationem  le^imus,  ascendens  in  attum  captivam 
duxit  captivilatem  dedit  dona  hominibus  (Ephes.  iv), 
ita  nihilominus  voraciter  psallimus,  accepisti  dana 
in  hominibus  [Psat.  lxvii),  quia  videlicet  pnipter 
unitatein  personas  capitis  et  corporis,  ipsius  et  Eo- 
clesis,  ipse  accepitin  itobis  dona  quaecunqueacci- 
pimus,  cum  ipse  det,  ut  vere  Deus.  Quib  haotenos 


725 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB;  II. 


726 


in  visione  oetensa  sunt,  propter  quid  ostensa  sint  \  lip.  n).  Gum  h89C   diceret,  videhatur  quoque  lapis 


seqiientibus  verbis  ipse  angelus  aliquantisper  de- 
clarabit  bis  ad  ipsum  Jesum  praemissis.  Hssc  dicit 
Dominus  exercituum :  Si  in  viis  meis  ambulaveriSy 
etcusfodiam  rneam  custodicriSy  tu  quoque  judicabis 
domum  meam^  et  cuslodies  atria  mea,  et  dabo  tibi 
de  his  umbulantes  qui  nunc  hic  assistunt,  Hasc  enim 
ad  illum  hominem  Jesum  esse  dicta,  recle  intelligi- 
mus  absiue  ulla  signiHcalionis  vel  mystcrii  clau- 
sura,  quod  ex  eo  vcl  maxime  constat,  quod  pras- 
misso,  si  in  viis  meis  ambulaveris,  ita  personam  vel 
causam  illius  hominis  determinat,  tu  quoque  judi- 
cabis  domum  meam,  et  custodics  atria  mea,  Cum 
enim  dicit  tu  quoque,  satis  innuit  ea  qua;  prxroissa 
Bunt,  et  qua9  sequentur  de  alio  dicta,  propteralium 


coram  Jesu.  Super  lapidem  unum  septem  oculi  sunt^ 
Ecce  ego  dabo  scutpturam  ejus,  dicil  Dominus  exer- 
cituunif  et  auferam  iniquitafem  ttrrx  iltius  in  die 
una,  Lapidem  esse  Dominum  Jeeum  Gbrislum^  la- 
pidem  summum  angularem  electum  in  fundamento 
fundatum,  et  per  scptem  oculos,  qui  super  hunc 
unum  lapidem  sunt,  septem  esse  Spiritus  Dei,  qui 
euper  eum  rcquieverunt,  fere  nuUi  esi  aut  esse  de- 
bet  incognitum.  Nonenim  huic  ad  mensuram  dedit 
Deus  Spiritum^  et  in  ipso  habiiat  omnis  pienitudo 
Divinitatis  corporatiter  (Col,  ii).  Hic  lapis  ab  ho- 
minibus  reprobatas  est,  a  Deo  autem  electus  et 
honoriGcaius  est  {Marc.  xii).  Quomodo  ab  homi- 
nibus  reprobatus  est?  Bleclus  extra  porlam  in  li- 


esse  facta  vel  ostensa.  Bt  recte  tali  hominisubcon-  n  gno  suspensus  est  {Act,  v),  ut  maiedictum    legis 


ditione  sive  conditionali  modo  locutionis,  dicendo, 
si  in  viis  meis  ambulaveris^  promitlitur  judicare  do- 
mum  Domini  (hic  aliquid  deesse  videtur)^  sicut  jam 
dictum  est.ducendo  alienigenam  contra  preceptum 
legis  Domini,  saccrdos  (/  Esdr,  x)  cujas  labiorum 
estcustodire  scientiam,cujus  ex  ore  legem  requirunt 
{Malac.  ii),  eo  quod  sit  angelus  Domini  exercituum* 
Etcumdioit  :Tu  quoque  judicabis  domum  meam,  sub- 
loleliigendum  est  aliter  ct  felicius,  sive  meliori  fine 
qiiam  Hli,  qui  de  sella  cecidit,  et  cadendo  dii^nita- 
tem  judiciarii  perdidit  houoris  (/  Reg,  iv).  Et  ilUus 
quidem  principatus  temporalis  et  custodia  transi* 
toria  designatur,  dicendo  :  Ei  dabo  tibi  de  his  am^ 
bulantes,  qni  nunc  hic  assistunt,  Illius  autem  de 
quo  vel  propter  quem  proecedenlia  dicta,  et  se- 
quentia  diccnda  sunl.  Principatus  a)ternus,  el  cu- 
8todia8empiternaest,principatusetcustodiaprster- 
itororo,  et  prffisentium,  atque  futurorum,  quem  et 
designat,  ita  subjungens  :  Audi,  Jesu^  sacerdos  ma- 
gne^  tu  et  amici  tuiy  qui  hafntant  coram  te,  quia  viri 
portendentes  sunt.  Ecce  enim  ego  adducam  servum 
meum  orientem.  Ac  si  dicat:  Cum  accepens  nar- 
rationem  visionis  ejus,  propheta  narrante^  Jesu, 
sacerdos  magne,  tu  et  amici  tui,  qui  habitant  co- 
ram  te,  quorum  imagines  videt  in  nocte,  etaudit 
quaedicuntur  in  te,audi  etcognosce  quia  viri  por- 
tendentes  sunl,  id  est,  quia  visio  quam  videt  circa 
te  et  amicos  tuos,  portenluro  est  futurorum,  quas 
aioe  dubio  magna  erunt.  Ecce  enim  ego  adducam 
serpum  meum  orientem,  et  illius  adductionom  por' 


existeret,  quia  lex  dicit,  maledictus  a  Deo  est,  qui 
pendet  in  ligno  {Galat^  iii).  Hasc  erat  ffidiHcantium 
reprobatio,  Sed  ecce  ego^  inquil,  cetabo  scutpturam 
ejus,  et  auferam  iniquitatem  terrx  Hlius  in  die  una. 
Et  est  sensus  :  Istuiu  lapidom  clavis  crucis,et  lan- 
cea  miliiis  faciam  vuloerari,  et  in  illius  passione 
auferam  iniquitatem  terrs  in  die  una,  de  qua  scri- 
ptum  :  Hffc  est  dtes  quam  fecit  DominuF,  exsultC' 
mus  et  Idstemur  in  ea  (Psa/.  cxvii). 

Cap.  JV.  —  In  die  ilta  vocabit  vir  amicum  suum 
subler  vineam^  et  subter  ficum,  A  tempore  enim  Do- 
minicffi  passionis  coepit  annuntiari  Evangelium, 
quod  est  vocari  subter  vineam,  et  spiritualiter  lex 
intelligi;  quod  est  vocari  subter  ficum,  Spiritu 
sancto  revelante,  quod  lex  et  prophetffi  Christi 
Evangelio  perhibeant  testimonium.  «  Et  reversus  eat 
angelus  qui  loqucbatur  in  me,et  suscitavit  me,qua8i 
virum  qui  suscitatur  de  somno  suo.  El  dixit  ad  me  •* 
Quid  tu  vides  ?Bt  dixi :  Vidi,  et  ecce  candelabrum 
aureum  totum,et  lampas  ejus  super  caputip8ius,et 
septem  lucernffi  ejus  super  illud,et  septem  infusoria 
lucernis  qus  erant  super  caput  illius,  ct  duffi  olife 
super  illud,  una  a  dextris  lampadis,  et  unaa  sini- 
8trisejus,et  respondi,etaioad  angelum,qui loqueba- 
(ur  in  me,  dicens :  Quid  sunt  hsc,  domine  mi.  Et 
respondit  angelus,qui  loquebaturin  me,et  dixitad 
me :  Nunquid  nescis,quid  sunthffic?  Et  dixi; 
Non,  domine  mi.Et  re8pondit,et  ait  ad  me,dicen8  : 
Hoo  esl  verbum  Domini  ad  ZorobabeI,dicen8 :  Non 
exercitu,  nec  in  robore,  sed   in  spiritu  meo,  dicit 


teadia  tu  in  hac  visione  ustensus,  et  amici  tui  le*  D  Dominusexercituum.  »Sicutinpraecedentibu8humi. 


com.  Sicut  amici  tui  in  hac  visione  coram  te  habi- 
tantes,  visi  sunt,  ila  coram  illo  quem  adducam 
oriente  servo  meo,multi  facli  cx  inimicis  amici  ha- 
bitabunt,  quibus  ipse  dicturus  est,  in  ipso  articulo, 
quo  Satan  stabat  a  dextris  ejus^  sicut  hic  porlen- 
ditur:  Jam  non  dicam  vos  servos,  ad  amicos  meos, 
et  majorem  iiqc  dilectionem  nemo  habet,  ut  animam 
tuam  ponat  quis  pro  amicis  suis ;  vos  amici  mei 
esiis  {Joan.  xv).  Hic  inde  oriens  dicitur,  quia  iux 
vera  est,  quse  illuminat  omnem  hominem  venienlem 
in  hunc  mundum  {Joan,  i),  et  in  servus,  quia 
temetipsum  exinanivit^  formam  servi  accipiens  (PA/- 


litatem  passionls,  in  qua  minoratus  fuit  paulo  mi- 
Dus  abangelis  {Hebr,u),  itain  prffisentibus  gloriam 
intelligimus  resurreclionis  ejusdem  Domini  nostri 
Jesu  Chri8ti,in  qua  gloria  et  honore  coronatus  est, 
et  constitutus  super  opera  manuum  Patris,clari(l- 
catusclaritate  apud  Deum,quam  habuitpriusquam 
mundusessetapudipsum(yoan.  xvii).Quiii  enimest 
candelabram  aureuro  totum,  et  lampas  ejus  super 
398caputipsiu8,nisi  Christus  ip&e,decu8  et  lumen 
amnium  aneelorum  et  hominum,1ampude  sus  divi- 
oilatis,  quffi  ex  virtuto  sus  resurrectionis  mundo 
innotuit,  illuminms  quB  in  tenebris  sunt  vel  fue- 


727 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


728 


runt?Unde  notandum  parileretadmirandumquia,  A  minus  exercituum.  Bt  hoc  responao  potuit  quidem» 


pobtquam  visus  est  Jesus  vesUbus  sordidis  indutus^ 
eisque  ablalis,  cccey  inquit  Dominus  abstuli  inigui- 
tatem  tuam,  et  ilprum  de  eodem,  et  auferam  iniqui- 
tatem  (errss  illius  in  dieunajeversus  dXcMviV  angclus 
esse  ct  suscitasse  propbetam  quasi  virum  qui  susci-» 
taiur  de  somno  (Zach,  iv).  Sic  enim  futurum  erat, 
et  sic  ructum  cstquia,po6tquamabiataesl  iniquitas 
terrx  Domini  Jc3u,qui  est  Ecclesia  ejus,(H  die  una, 
in  die  desponsationis  ejus  in  die  Ixlitiae  cordis  cjus 
(Caut,  in),  quaudo  lancea  militis  patefacto  latere 
ejus  exivit  sanguis  et  aqua  (Joan,  xix),  ut  jum  ultra 
non  essent  8ordidavestimentaeju8,qua)  sordeserant 
iniquitates  omnium  nostrum(Isa,  liii),  ut  supra  jam 
dixiaius,  ipse  triduo  dormivit  insepulcro,  et  tertia 


quamvis  bene  respunsum  fuisset ;  potuit,  inquam, 
intelligere,quoniam  propbeticam  ad  intelligendum 
gratiam  babebat,quid  esset  canJelabrum^  quid  /am- 
pas  ejus  super  caput  ipsius^  quid  se^iim  lucemm 
scptcmque  infusoria  lucemis,  qux  eraut  super  capul 
ipsius,  Verumtumen  nondum  intcllpxi  quid  essent 
duaz  olivXy  una  a  dexiris  lampadis,et  una  a  smistris 
ipsius,  Et  quid  sibi  vult  responsuiu  bujusmodi,noii 
in  excrcitUf  nec  in  robore,  sed  in  sjjiritu  meo,  dicit 
Dominust  Jam  quidem  diximus  candclabrum  au- 
rcuin  Dominum  Jesum  essc  proptor  passionem 
mortis  gloria  resurrcctionis  gloriflcatum  septem- 
quo  lucernus  super  illud  cum  totidem  infusoriis, 
eum    qui   ex   lunc   datus  est    sanctum   septifor' 


dic  suscitatusestdesomnosuo.Undesignanterpro-  B  "^®"^  Spiritum,qui  nimirum  ealenus  modo,8cilicet 


pheta  dixit :  Suscitavit  me  quasi  virum,  qui  suscila- 
tus  est  de  somno  su§,  per  hoc  innuens  in  se  prffifi- 
guratum,  quod  vir  ille  Dominus  Jesus  suscilandus 
esset  do  mortis  8u«b  somno.  Sed  et  revcrsio  angeli 
quam  dicit,  et  reversus  est  angelus  qui  loquebatur  in 
me  designat  cum  ad  tempus  recessisse,  videlicet  in 
signum  iilius  reccssionis  quam  declamabat  vir  ille, 
dum  diceret :  Deus  meuSj  Deus  meust  ut  quid  dere- 
liquisli  me  ?  (Psal,  xxi ;  Malth,  xxvi.)  Igitur,  vidi^ 
inquit,  et  cccc  candelabrum  aureum  totumf  et  nos  vi- 
demus  Dominum  Jesum  gloriflcatum,  et  mundum 
gloria  resurrectionis  ejus  illuminatum.El  ante  pas- 
sionem  illius^  caput  illius  dilecti,  id  esl  divioitas 
ejus,  aurum  crat  optiraum,  sed   corpus   ejus  cum 


in  remissioncm  peccatorura  non  dabatur  (Joan,  vii). 
Uudc  enim  est  illud  ?  Nondum  erat  Spiritus  datus, 
quia  Jesus  nondum  erat  gtorificafus  (ibid.),  Sed  quid 
eihi  vult  taiitcr  Zorobabel  dictum  :  Non  in  exer- 
citu,  neque  in  robore,  sed  in  Spiritu  meo.  Breve  di- 
ctum,magnffi  rci  suggerit  intellectum.SeDsusenim 
hic  est :  Anlcquamjuxta  praescntem  visionom  veniat 
Dominus  habitarc  in  mcdio  tui,  o  fllia  Sion,  cojas 
passionc  dolcatur  iniquitas  terr»  illius  in  dieuna, 
sicul  signiflcatuin  est  pcr  hoc,  quod  auferri  Jussa 
sunlab  Jpsu  veslimentasordid<-i,quiquegloriare8ur- 
rectionis  et  asccnsionis  gloriflcatus  sanctum  sepli- 
formom  del  Spiritum,  si^^ul  signiflcalur  per  cande- 
labrum  aurcum  tol  luccrnarum,  antcquam  venial. 


passibiie  el  moriule  cssot,  nondum  eral  aurum.Er-  C  inf]uam,ille  Dominus  probe  etlaudabiliter  fecerint, 


go  candelubrum  nondum  erat  aurum  tolum,  quia 
corpus  pro  conditione  mortali  crat&ubob8Curum,et 
minus  quam  nunc  esl  gloriosum. 

Lampas  ejus  super  caput  ipsius,  et  septem  lucerux 
ejus  super'^illud  rcquicsceut,  snper  ipsum  cst  Spiri- 
tus  sanctu3,ex  quo  rcsurrexit  ip8e,magi8  in  eo  ma- 
nifestius,  quia  videlicel  Spiritus,  quia  unus  est, 
tampas  una  dicitur,  et  quia  septiformis  est,  quia 
seplcm  ejus  dona  sunt,  sej/tem  lucernx  dicuntur. 
Lucenweet  infusoria^id  est  vascula  in  quibus  oleum 
est,quod  infunditur  in  lucernas,eadcm  signiflcant, 
s.optcm  dona  Spiritus,  hac  sola  diffcrentia  qua  id 
quod  cfflcitur  ab  efflciente  dislat.  Siout  enim  sin- 
gula  infusoria  singulas  alunt  lucenias,  ita  singuli 


quicunque  hHbcntcb  zolnm  cjus  cum  exercitu,  et 
cum  roboro  asccnderunt,  vel  ascensuri  eunt,  ex 
advcrso  stare  pro  domo  ejus,  ut  fecerunt  judices 
Israel,  ut  fecil  fldelis  David,  ut  facturi  suntMacba- 
baei.  At  ubi  venerit  idem  Dominus  et  clariflcatus 
fucrit,  ubi  dixerit  omnibup,  quod  uni  dicturusest: 
Converte  gtadium  in  locum  suum  (Malth,  xxvi),  jam 
non  in  exorcitu,  nec  in  robore  subaudilur,ccrtabi- 
lis  pro  me,  nec  enim  erit  ncccsso,  dicit  Domi:ius. 
Antequam  ego  venirem  agere  in  cxercitu  et  in  ro- 
bore  tale  fuit  quale  defcuderc  arborem  no  succida- 
lur,  de  qua  fructus  separatur  vitoe  setcruffi.  Agebat 
enimdiaboIusperimpioshomines,quatenusgen8ilIa 
non  esset,de  qua  promissum  fuerat  patrbiu8,quod 


Spiritus  propriu  quaedam  cfflciunt  opcra,de  quibus  r^  ego  eram  accepturus.Natus  sum,ot  idcirco  n<m jam 
hi  qui  Spirilum  sanctum  accepcrunt  sua  mcnsura      (n  exerciiu,  nec  in  robore,  sed  in  spiritu  meo^  quia 


clara  flunt,ut  vidoant  homines,et  bono  cxcmploaBdi- 
ficati  gloriflcent  Dcura.  Dux  o/ii'<r,oliva;  super  can- 
delabrum,  tiua  a  dexlris  lampadiSy  et  una  a  sinistrts 
quid  sunt  ?  Dcnique  et  propheta  hoc  et  cslera  inqui- 
sivit,  et  rcspoudit  inquit,  ct  aio  ad  aiigelum,  qui  to- 
quebatur  iii  me,  diccns :  Quid  sunt  hxc,  domine  mi  ? 
Qui  cuin  respondisset,  et  dixisset :  Nunfjuid  nescis 
quid  sunt  hxc^ci  ille  dixissot :  Non.domine  tm,et  in- 
ter  hff^c  paratus  ad  audiendum,8inedubio  reddere- 
tur  attcnlior  ad  intolligcndum,  tandem  :  Hoc  cst, 
ait,  verbum  Domini  ud  Zorcbabely  dicens :  Non  in 
exercitu,  ncc  in  robore,  sed  in  spiritu  meo,  divit  DO' 


Jara  non  contra  homines,  sed  tanlummodo  contra 
diabolum  certaraen  necessarium  est,  qui,quoniam 
spiriius  est,  non  in  excrcitu^nec  in  robore,sed  in  spi^ 
ritu  meo  debcllandusetsuperandus  est.Idcirco  sub 
nomine  Zorobabel  recte  ipsum  Dominum  inlelligi- 
mus  slcut  in  Agg.TO  plenius  de  eo  dictumcst :  nam 
illo  tempore  in  aedificundo exercitu  et  roborc uteban- 
tur  (/4(/(7.  ii).  Denique  media  pars  juvenum^mt  Ne- 
hemias,  «  faciebanl  opus  et  media  parata  erat  ad 
bolIum,et  lancea;  ct  scuta,arcus,  et  loricaB,et  prin- 
cipes  posl  eos  in  omni  domo  Juda  sdiflcantium  in 
muro,etportantiurroncra,etimpoteQtiumunamaDui» 


729 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.—  IN  ZACH.  LIB.  II. 


730 


saa  faciebat  opus,el  allero  tenebat  gladium.Adifl- 
cantiuna  enim  unuequisquegladioaccinctua  eratre- 
nes,et  sedificbbant.et  clangebant  buccina  juxtamo  » 
(//E5dr.iv).lla5C  de  muris  civitalis  dicla  sunt.Tem- 
plum  quoque illud  manufactum  non  sine aliquo  robo- 
re  bominum  reaedificatum  estfCum  regium  esset  posi- 
tum  bujusroodidecretum^KOmnishoiroquibancmu- 
taverit  jussionem,tollaturlignumde  domoipsius,et 
erigaturet  configaturin  eo,domusuutem  ejuspubli- 
cetur  •(i  Esdr,vi)A\\[}d  unum  omnino  sine  exercitu 
et  sine  rubore  in  spiritu  Domini  factum  est,  quod 
princeps  hujus  mundi  foras  est  missus  {Joan,  xii},  in 
quem  protinus  ita  dicitur  :  Quis  ta,  mons  magney 
coram  Zorobabel  in  planum  ?  Mons  quippe  ma- 
gnus  monli  Domini  contrarius.mons  importuosus, 
njons  naufragosus  diabolus  est,  qui  in  boc  mundo 
principabatur,  de  quo  ipse  Dominus  :  Fenil  enim 
princeps  mundi  hujus  (Joan,  xiv),  scilicet  ut  mihi 
adversetur,secundum  quod  signiHcalum  estsupra, 
ubi  Salan  stabat  a  dea;/ri5  Jpsu,  ut  udverxarelur  ei, 
Hoc  e8t,quod  nunc  diciiuriQuis  iu  coram  Zorubabelt 
et  dicendo  quis  tu,  omnino  nescitur,  quia  totus  re* 
probus  est.Quandoque  itasubjungitur,  m  planum^ 
putest  894  ita  inlelligi,ut  subaudiatur  slernere,el 
a  tua  superbia  dejicere,nisiquud  iile  nunquam  co 
modo  in  planum  descendit,aut  descensurus  est.Ergo 
inde  potiuB  redarguitur,quod  contra  planuro,id  est 
contrahumilitatemDomininostriquemintelligimus 
per  Zorobabel,  ut  jam  dictum  est,  steterit  mons 
magnns  et  frustra,quia  in  hoc  plano,  id  est  in  hoc 
miti  et  bumili  corde  cst  Spiritus  sanctus,  cui  resi- 
stere  non  potest  spiritus  malignus.  Sequitur  :  El 
educet  lapidem  primarium  et  exmquabit  gratiam  gra- 
tixejux,Qu\9^  nisi  Spiritus  meus,  de  quo  diieram  : 
Eqo  Dominus  non  in  exercitu,  nec  in  robore,  sed  in 
spiritu  meo.iiuiSy  inquam,nisi  Spiritus  meuse^itu;^^ 
lapidem  primarium,\d  est,mediatoremDeiet  bomi- 
num  Jesuro  Ghristum.lapidcm  utiqueangularemet 
honoriflcatum,  et  exxquabit  gratiam  gratix  fjus, 
Educet  eum.id  esl  crescere  faciel,  ut  juxla  prophe- 
ticum  quod  Danicl  exposuit  regi  somnium,rialf72on3 
magnuSyei  implcat  univcrsuro  orbem  terrarum  (Dan. 
ii)  Gratiam  quoque  exxnuabit  gratiae  ejus,  ita  vide- 
licet,ut  non  sitsolus,  sed  sit primogtnitus  in  multis 
fratribus(Rom.  viii).  Nam  hcc  estgratia,  quam  se- 
cundum  horoinem  accepit  Dominus  Jesus,quod  vo- 
cator  et  est  Dei  Filius.  Quid  enim  habet  quod  non 
accepit,etiaro  in  unigenito,  nostra  nalura  ?  (/  Cor, 
ii).V.r^o  gratiamfmqu\iy€Xtequabit  Spiritus  sanctus 
gratias  ejus,  id  est  multos  faciet  fratres,  et  cohaerc- 
desejuSthinc  est  illud  :  Videte  qualem  gratiam  do* 
navii  nobis  Deus,  ut  filii  Dei  nominemur  et  simus 
(/  Joan,iu),  Verumtamen,  licct  in  hoc  gratia,  quam 
deditnobis  Deus^exdsquata  sit  grati®  ejus,  non  ta- 
men  omni  modosquales  sumus  aut  erimus,  quia 
videlicetille  solus  natura  Filius,  nos  autem  omnes 
adoptione  filii  Dei  nominamur  et  sumus.Magnaqui- 
dem  distantiaest^sedquid  dum  modo  fllii  et  cobae* 
redes  UQici,et  unigeniti  sumus?»  £t  factumestVer- 


A  bum  Domini  adme,dicens:Manu8Zorobabel  funda- 
verunt  domum  istam,et  manusZorobabelperflcient 
eam,et  scietis  quia  Doroinus  exerciluum  misit  mead 
vos.Quis  enim  despexit  dies  parvos,ctldetabuntur  et 
videbunt  lapidemstanneumin  manu  Zorobabel.Se- 
ptemisti  oculi  Dumini.quidiscurrunt  in  universam 
terram  »  Nondum  de  totoornatucandelabri  rcspon- 
dcratangelusinterroganti,imoct  postmodum inter- 
rogavit,sicut  post  haec  sequilur  :  Quid  sunt  dux  oli' 
vse  istos  ad  dexlram  candelabri  et  sinistram  ejus  ? 
Itemque  secundo  :  Quid  sunt  duse  spicx  olivarum, 
qucB  sunt  juxta  duo  rosira  aurea  ?  Ergo  et  hoc  quod 
nunc  interseriiur:  etfactum  est  Verbnm  Domini,  ad 
rationesejusdem  pertinet  candelabri,  maximequia 
lapidem  stanneum  videbuot,ut  in  manu  Zorobabel, 

B  statimque  eubjungit.  Septem  isti  oculi  Domtni,  qui 
discurrunt  in  universam  terram,  Denique  et  hsc  et 
illud  quod  pTSiin\s9ume^i  ducetlayidem  pri/mirium^ 
et  exxquubit  gratix  e;uj,prohibent  nos  et  increpant 
ne  istud  medium,  manus  Zorobabel  fundaverunl  dO" 
mum  isiam^  et  manus  ejus  perficient  eam,  eo  lan- 
tummodo  sensu  accipiamus  quu  pueris  iliius  tom- 
poris  blanditur,  quique  hujusmodi  est  :  Domum 
istaro  manufactam^quam  in  mctu  et  cum  retarda- 
tione  oediflcarecoepi8tis,impedientibus  adversariis 
in  brevi  complelam  videbitis,  ita  ut  ex  ipsa  vploci« 
(ate  operis  scire  debeatisquod  Dominus  exercituum 
miserit  me  ad  vos.  Scire,  inquam,  debebitis,  per 
hoc  Quis  enim  despexit  diesparvos  ?  Quod  est  di- 
cere:Gui  non  mirum  visum   est,  aliqnando  graude 

p  opusfieri  intra  dies  parvus  sive  paucos  ?  Sunt  au- 
tem  pauci  die8,ab  anno  sccundo  Darii  regis,a  vice- 
sima  et  quarta  undecimi  mensis  ejusdcmanni,qua 
videlicet  dieegoloquor  vobisinverbo  Doroini,usque 
ad  tertium  diem  mensisAdar  bujus  anni,  scilicet 
qui  sextusest  Darii  regis.  Nimiruro  pauci  dies  ad 
taotun?  opus,videlicet  tantum  quatuor  anni  compu- 
tanlur,et  lam  paucisdiebus  opus  illud  completum 
fuisseScriptura  tisdrae  testatur.Cum  eniro  dixisset: 
«  Seniores  autem  Juds^oruin  a^diflcabantet  prospe- 
rabantur  juxla  prophetinm  Aggaei  propbetae,  etZa" 
chariae  fllii  AJdo,»ita8ubjungit:  <>  Elcompleverunt 
domumDeiistam  usquo  ad  diem  lertium  mensis 
Adar,qui  estannus  sextus  Darii  regis»  (1  Esdr,  vi). 
Bene  ergocum  dixisset :  «  Etscietis  quia  Dominus 
exercituum  misil  mead  vo8,»dignam  statim  rationem 

^  cum  acriinterrogHtionesubjunxitdicendo:(?«i5^nfm 
despexit  diesparvoa,  idest  quis  tantam  velocitatem 
tanti  operis  non  accipiat  pro  lestimonio  sive  expe- 
Hmento,quod  Dominus  mi&erit  ad  me  vos?Ad  quid 
autem  illam  dierum  paucitatem  scire  nobis  valet, 
nisi  ad  illud  quod  supra  puerilem  sensumest,etse- 
nesdelectare  debet,  quia  parvos  dies,  nec  plures 
quamoommuniscrcandihominisnaturapostulabat, 
informando  templo  Dominici  corporis  non  manu- 
facto  transisse  roanifestum  est?Denique  et  illa  do- 
mus  quatuor  annis  aediflcata  C8t,et  istud  proprium 
Dei  templum  novem  mensibus  a  conceptione  de- 
curaasiuascendo  in  hanc  lucem  eductum  est.  Non 


731 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


732 


tamenhuio  contrarium  eet  illud,quod  in  Evangelio 
Judsi  conlra  Dominum  dicunt  :  Quadraginta  et  sex 
annh  cedificatum  est  iemplum  hoc  (Joan,  u),  quia 
videlicet  illi  rancore  ez  invidia  Sffiviente8,quia  dixe- 
rat  :  Solviie  iemplum  hoc^  et  ego  in  triduo  excifaho 
itlud  (ibid.)i  non  solum  tempus  quo  templum  ®di- 
flcatum  est,  sed  impedimeotorum  quoque  et  dila- 
tionis  annos  computaverunt,  quibus  opus^ne  fieret 
ab  edicto  Cyri  rcgiSyUsque  ad  secundum  Darii  an- 
num,impedilum  et  dilatum  est.Et  ut  magis  ample- 
ctamur,quod  dixit  :  Et  scietis  quia  D(miinus  exerci- 
iuum  misit  me  ad  vosj  quis  enim  despexit  dies  par* 
vos  ?Sciendum  quianon  plures,  quam  totidem,id 
esl  noTemgeneraliones  transiturs  erant  interZoro- 
babel,cuju8  tempore  prophetavil  iste,et  Joseph  virum 
Marise.u  Zorobabel  »  quippe  •  genuit  Abiud,  Abiud 
genuit  Eliacim,  Eliacim  genuit  Azor,  Azor  genuit 
Sadoch^Sadoch  Achim,  AchimEliud,  Eliud  ElcHzar, 
Eleazar  Mathan,  Mathan  Jacob  »  (Matih.  i),  et  post 
hunc  tUa  non  manufactadomusDomini  fundatuest 
in  utero,etcx  utero  Virginis  habenlis,  sed  non  co- 
gnoscentisyvirum  Joseph.  Quis  despexit  aul  despi- 
cere  debuit  dies  tam  parvos.  verbi  gratia,  ut  dice- 
ret:In  tempora  longa  fiet  istud.  Tuncnliquu  qui  fl- 
deles  erunt,qui  redemptionem  Israel  exspectabant, 

Bcientes  experimento,  quod  Dominus  exerciluum 
miserit  me,et  hsc  revera  locutus  fuerit  per  me,  las- 
tabaniur^oAtf  et  videbunt  tapidem  stanneum  in  manu 
Zorobabet,  id  est  Gbristum  natum  de  slirpe  Zoro^ 
babel.  Quare  autem  dixit  tapidem  stanneum,  et  non 
potius  aureum  lapidem,sive  cbrysolithum,  aut,  ut 
Bupra  jam  dixit,  candelabrum  aureumlM  hsc,  hoc 
Bciendum  quia  gloria  humanitatisGhrisliusque  ad 
passionem  mortis  longe  minor  existit  quam  esse 
coepitexvirtute  resurrectionis.  Erat  quidem  eliam 
ante  p.issionem  habitans,tn  ilto  omnis  plenitudo  dt- 
vinitatis  {Coloss»  ii),  manebatque  et  requiescebat 
super  eum  SpiritussepUrormis^isa.  xi}.  Uiide  et  ita 
super  lapidem  stanneum,  septem  oculos  Domini, 
sicut  super  candelabrum  aureum,septem  lucernas 
se  vidisse  dixit,  eed  quanto  preliosius  stanneo  au- 
rum,  quanto  lapide  stanneo  candelabrum  aureum, 
tanto  gioriosior  est  post  resurrectionem  quam  fuit 
ante  passionem  humanUas  ejusdem  mediatoris 
Dei  et  hominum.  Sequitur  :  «  Et  respondi^  et 
dixi  ad  eum  :  Quid  sunt  dus  olivffi  iste  ad  dex- 
tram  candelabri  et  sinistram  ejus  ?  Et  respon- 
di  3^5  spcundo,  et  dixi  ad  eum  :  Quid  sunt  duao 
spicc  olivarum  qu»  sunt  juxtaduo  rostra  aurea» 
in  quibus  sunteCfusoria  ex  auro?  Etait  ad  me,  di- 
cen8:Nunquid  nesciiis  quid  sunt  haec?Et  dixi;Non, 
domine  mi;et  dixit:l8ti  sunt  duo  filii  olei,  qui  as- 
sistant  Dominatori  universae  terrs'.  Valde  atten^ 
ta  et  studiosa  percunctatio  vix  brevem  respon- 
sionem  accepit,  que  et  si  prophetae  intelligibilis 
fuit^utpote  jam  intelligentiffi  donum  habenti^nihilo- 
minusclausum  illiustemporis  hominibus  sensum 
continuit,quam  si  nihil  responsum  fuisset  ei.  Sed 
ethodiequesensusejusdem  responsionis  multisdu- 


A  hius  et  incertus  est,  ita  ut  alii  duas  olivas  Mosen  et 
Eliam  signiflcare  velint,  alii  logem  et  Evangelium 
in  dextra,  iex  in  sinistra  sit.  Nos  autem  postremi 
quiddicemus,si  nec  illud,nec  illud  sufiicit  ?  Nimi- 
rumquoniaminseptemiucernissupercandelabrum 
aureum  significationis  Spiriius  sancii,  quem  cum 
Patre  Deo  FiliusDeusglorificatus^etpropter  passio- 
nem  mortisgioriaet  honorecoronatusdedit,et  tan- 
tffi  dignitatea  du®  olivffisunt,utstent  juxtaduoros- 
tra  aurea  candelabri,unam  ad  dcxtram  etonam  ad 
sinistram  candelabri  sivelampadisarbitramur  nihil 
dignius,nibilintelligi  posseconvenienliusquam  duo 
data  ejusdemSpiritus  sancti.Bis  namqoedatus  est 
Spiritus.Primo,intermissione  peccatorum  per  pas- 
sionom  Domini  nostri  Jesu  Ghristi.Secundoin  divi- 

n  siones  gratiarum  per  gloriam  ejusdemJesu  Christi 
resurrectione  eta8censioneglorificati,et  sedentisad 
dextram  majestutis  in  excelsis.Unaolivaa  sinistris, 
et  una  a  dextris  candelabri,  quia  videlicet  datum 
primum,  quod  est  in  remissionem  peccatorum  ab 
humilitate  passionie,  secundum  quod  est  in  divi- 
sione  gratiaruma  gloria  paterniconseB8us,creden- 
tibus  in  ipsum  provenit.Hsc  sunt  duo  rostra  aurea^ 
videlicet,  adoranda  passionis  humilitas,  et  predi- 
candaexaltationis  gloria  Juxta  quas  videnturstanfes 
duce  olivffi.quiavidelicet  ubi  passus  et  mortuusest 
ibi  exspectantibus  se  remissionempeccatoramcon- 
tulitdefunct^set  vivis,  unde  et  mox  ubi  post  mor<« 
tem  in  medio  discipulorumsuorum  redivivusstetit, 
et  dixit  eis  ;  AccipUe  Spiritum  sanctum,  quorum  re* 
miseritis  peccata  remittuniur  ft«(/oan.xx).Etexinde 

^  quinquagesimo  dieubi  sedet  ad  dextram  Patri8,inde 
divisiones  gratiarum  deditapostolis^quas  et  signi- 
(icabant  dispaftitx  lingux,  quae  apparuerunl  iltii 
tanquam  ignis  (ActAi),  Isti  sunt  ergo,  inquit,  duo  fi' 
tii  otei^  id  est  duo  data  Spirilus  sancti  sive  duo  ef- 
fectus  omnipotentis  ejus  gv^Xxei^qui  assislunt  Domi'' 
natori  universas  ierrae^  quia  semper  prompium  et^ 
paratum  est  uni  Deo  Patri,  et  Filio,  et  Spiritui 
8ancto,remi8sionem  peccatorum,et  insuper  quam- 

libetdivi8ivauigratiamdare,etproutvultdistribuere« 
Gap.  V.  —  ((  Et  conversus  sum,  et  levavi  ocolos 
meos,et  vidi,et  ecce  volumen  volans,et  dixit :  Qaid 
tu  vides?Et  dixi  :  Ecce  ego  video  volamen  volans 
Longitudoejusviginti  cubitorum,etlatitudoeju8de- 
cem  cubitorum,ct  dixitad  me  :  IIsc  est  maledictio 
D  quffiegredietur8uperfaciemomnisterrffi,quiaomni8 
fur,8icat  scriptum  e8t,judicabitur,et  omnis  jurans 
ex  hoc  similiterjudicabiiur.Educamillum,dicitDo- 
minus  exercituum,et  veniet  ad  domum  furis,  etad 
domum  jurantis  in  nominemeomendaciter.Etcom- 
morabitur  in  mediodomusejusetconsumeteum,et 
ligna  ejus,  et  lapidesejus.  »  Doc  futurum  erat  at 
post  illa  qu86  hactenus  in  hac  visione  signiQcata 
8unt,8cilicet  post  incarnationem,passionem,  resur- 
rectionemetascensionem.  Domini  Jesu,  dato  Spi- 
ritu,prsdicantibusapo8tolis,  Judai  non  crederenti 
imo  etprafdicatores  Evangelii  persequerentur  et  oc- 
ciderent,  alque  proinde  venirent  super  eos  omnea 


733 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


734 


roaledictiones  legis,  quas  Moeea  in  Deuteronomio 
8cripsit,qu®8unthujusmodi:(«Maledictu8eri8in  ci- 
vitate,(rjaledictu8inagru,maled:ctumhorreumtuumi 
maledictfle  reliquis  tusD,  maledictus  tructusventris 
tui  »  (Deut.  xxvii ),  etc.  Recte  ergo  el  secundum  rc- 
rum  gerendarum  ordinem,  post  quam  dixit  Domi- 
DU8  :  Eccevenio  et  habiiabo  in  medio  tui  (Zuch,  ii)  . 
poatquam.ablatis  vestimentis  8ordidi8,  Jesus  indu* 
tus  est  mulatoriis  ;  postquam  candetabrum  aureum 
Btelit  cum  septem  iucernis^etduabusoliviasiveoii- 
varum  spicis,  qusa  sunt  duo  filii  olei^  id  est,  duo  de 
quibus  jam  dictum,  databenedictioni8,cerniturt>o- 
lumen  volans^  et  hasc  est  maledictio,  inquit,etu  edu- 
cam  iliud  et  veniet  ad  domum  furis,  et  ad  domum 
Juraotisin  nomiae  meo  mendaciter.  Dilezit  »  enim 
«  maledictionem  et  veniet  ei,et  noluit  benedictionem 
et  elongabitur  abeo  »(PsaL  cviiO.VoIatusvoluminis» 
cursumvelociteradvenientissigniHcatmaledictionis, 
quia  videlicet,  sicutPsalmistadixerat :  « In  genera- 
tione  una  deleatur  nomen  ejus  »  (ibid,)^  ita  futurum 
erat  et  ita  factum  eet,  ut  ultra  quadraginta  annos 
malcdictio jd  est  vindicta  superpopulum  Judaicum 
non  diiTerretur.  Longitudo  voluminis,  id  est  male- 
dictionis,  slernitas  est  damnationis  ;  et  latitudo 
eju8,temporalitastribulationi8.Nam  et  in  prssenti 
etfuturo  sacculo  damnati  sunt  increduli  Judeei  in 
vindictam  sanguinis  Domini  Jesu  et  prophetarum 
eju8.  Et  latitudo  quidem  maledictionis  decem  cubi- 
lorum  est,  quia  videlicet  temporalis  tribulatio,qua 
ceciderunt  in  ore  gladii,  et  capiivi  ducti  sunt  in  om- 
nes  gentes  (Luc.  xxij,  decalogi,  quod  preevaricati 
Bunt,  justa  vindicla  est.  Porro  longitudo  ejusdem 
maledictioni8viginticubitorumJde8tduplae8t;quia 
Dimirum  sterna  damnatio  non  solum  corpus  ut 
priesens  tribulatio  contingel,  eed  et  corpus  et  ani- 
mam  gehennali  igne  puniet.  ffd?c  igitrir  est  malediC' 
Uo/inqu\it  qux  tgreditur  super  fadem  omnis  terrx, 
et  profecto  primum  terrae  Judaico;.»  Ira  enim  et  in- 
dignatio,et  tribulatio,etangustia  in  omnem  animam 
bominisJudaei  primumetGraBci  »  (Rom,  ii).E!trevera 
prophetiae  praesentis  ordo  postulut,  faciem  omnis 
terrsB  hio  intelligi  univcrsitatem  terrae  Judaicae  quae 
legem  accepit,  ideslnon  solam  ci^itatem  Hierusa- 
lem,  sed  et  omnes  civilas  Judaeae,  quia  semper  om- 
nem  terram  illam  maledictio  advolavit,  et  super 
omnem  gentem  iilam  effusa  est.  Unde  et  adhuc  sub- 
ditur  :  Quia  omnis  fur^  sicul  ibi  scriptum  est,  judi" 
eabitur^  et  omnis  jurans  ex hoc  siwiliter  judicabitur, 
Qnomodo  ibi  scriptum  est,  scilicet  in  volumine  ma- 
ledictionis?  Praemisso,  maiedictus  eris  in  civitatey  us- 
que, «  maledictus  eris  ingrediens,et  maledictusegre- 
diens  » (Deut.  xxviii).Quant8B,quamhorribilee  male- 
dictionis  sententiae.Dominatim  cureucootinuo  pro- 
ferantur,  volenti  legere  vel  numerare  promptum 
est,  Triginta  namque  ejusmodi  sententia;,et  pleras- 
que  ex  ipsis  declimatione  imprecaloria  deprompt», 
quarom  primaest,  miVet  Dominus  super  te  famem 
et  esuriem  (ibid,)  ;  tricesima,  ipse  erit  incaput^  et  tu 
eris  in  caudam  (ibid.).  Nain  verba  sive  sententias 


A  6880  maledictionis  ipse  conOrmat,  ita  concludens, 
«etvenient8uperteomnesmaledictione8i8tae,etper- 
sequentes  apprehendenttedonec  intcreas  »  (ibid.). 
Post  haecetaliasimiliterad  maledictionempertinen- 
tiadeclamai,nontamcn  imperantismodo,sedannun- 
tiantis  el  loquentis  more  prophetico.  Haec  idcirco 
dixerim,qniareveranonnihil  habet  considerationis 
et  admiratione  dignum,  tot  praescriptas  fuissesen- 
tentias  maledictionis,  quod  argenteoa  daturi  erant 
in  pretiumsanguinis  Domini.In  psalmoquoquecen- 
tesimo  octavo,8i  diligenter  computes,maledictionc8 
totidem  invenie8,  quarum  prima,  comtitue  super 
eum  peccatorem  ;  uhimdL  est,  et  induantur  sicut  di' 
ploide  con/usione  sua.  Nonnepropterhasc  magis  do- 
lectalus  animus,  896  numerum  voluminis  qui  est 

yv  in  longitudine,  et  numerum  qui  est  in  latitudine 
recte  conjungit,  etcomponit,  ut  sinttriginta  cubiti 
magnitudinis  voluminis,  sicut  sunttriginta  senteD* 
tiaj  maledictioni8,el  triginta  argentei  fuerunt,  quos 
in  pretium  sanguinis  Domini  fur  ille,  id  est  cGstus 
Judaeorom  dedit  ?  Denique,  eicut  longitudoet  lati- 
tudo  unam  magnitudinem  faciunt,ita  etdecem  qui 
suntlatitudinis  et  viginti  cubiti  longitudinis  recte 
simal  veniunt,  et  triginta  flunt.  £t  quis  Desciat, 
quisdubitetevenissequodait, «  quiaomni8fur,siout 
ibiscriptumestJudicabitur^Et  omnisjuransexboc 
similiter  judicabitur,  educam  illud  et  venietad  do- 
mum  furis,  et  ad  domum  jurantis  in  nomine  meo 
mendaciter  et  commorabitur  in  medio  domus  ejus, 
et  consumet  eum,  et  ligna  ejus  et  iapides  ejus,»  quis 
nescit^quis  Don  audit,quia  sio  omnino  factum  est  ? 

C  Venit  enim  volumen  illud  maledictionis  ad  domom 
furis,  ad  domum  illam  quas,  cum  debuissetesse  do- 
mus  orationis,  facta  est  spelunca  latronum^  et  domus 
negoiiationis  (Matth.  xxi),  etille  furqui  hoc  fecerat, 
et  latrocinia  sua  in  domo  illa  perjuro  cumulabat, 
imo  et  ipsum  Doi  Filium  mendaciter,  etin  dolo  ad- 
Juraverat,  proloquente  quodam  :  Adjuro  teperDeum 
verum^  ul  dicas  nobis,  si  tu  es  Christus  Filius  Dei 
benedicti*t  (Uatth.xwi.)  Omnis  ejusmodi  fur  et 
ejusmodi  jurans  siveadjurans,  idesttam  populus 
quam  sacerdos  judicatus  est,  sicut  ibi  scripturo  est, 
omninosicutecripsit  Moses,  et  eonsumpsit  eum,  /t- 
gna  ejus  et  iapides  ejust  iia  ut  flamma  concremaren* 
tur  ligna,  et  non  remaneret  lapissuper  lapidemde 
omni  domo  illa,  et  non  pertransivit  a  populo  illo 

n  volumea  illud  quod  est  maledictio,  sed  commora^t* 
tur  adhuc  in  medio  ejus.  8equitur  :  «  Et  egressus  es^ 
angelus  qui  loquebatur  in  me,et  dixit  ad  me  :  Leva 
oculo8tuosetvide;quid  esthoc^quodegreditur  ?  Et 
dixi :  Quidnam  est  ?  Et  ait :  Haec  est  amphora  egre- 
diens.  Et  dixit  :  Hic  est  oculus  eorum  in  universa 
terra.  Et  ecce  talentum  plumbi  portabatur,  et  ecce 
mulier  uaa  sedens  in  medio  amphorae,  et  dixit  : 
Haec  eslimpietas.  Et  projecit  eam  ia  medioampbo- 
rae,  et  misit  massam  plumbeamin  osejus.Et  )evavi 
oculos  meos  cl  vidi ;  etecce  duae  mulieres  egredienles, 
etspiritus  inalis  earum,  et  habebant  alas quasi  alas 
milvi,elIevaveruntamphoraminterterrametCGBiu(D, 


135 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


736 


Et  dixl  ad  aDgelura,quiIoquebatur  in  me  f  Quo  ists 
deferunt  amphoram?El  «lixil  ad  me  :  Ut  aediticetur 
ei  domus  in  terra  Sennuar,  et  Btubiliatur,et  ponatur 
ibi  superbasemsuam.»  F'arsmttxima,parspr8ecipua 
Judaici  sceleris  et  poQn»  consequenlis,  miraculo 
mystico,mysteriomirubilidesignaturlitterapraesen- 
lis  capituli.  Dixerat  in  prscedentibus  furem,  dixe- 
rat  mendaciter  jurantem,  sed  de  bis  duobus  dictis, 
Dondum  habes  scelerum  illorum  mensuram  sive 
plenitudinem,  quam  ipse  Dominus  cognitam,  imo 
praecognitam  babens  jamdudum,  et  vos^SLiUtmplete 
mensuram  patrum  vestrorum  {Matth,  zxiii).  Mensura 

illa  recte  hic  inteliigitur  praemonstrata  perampbo- 
ram.  Nam  levatis  oculis  suis  ad  videndum,  et  at- 
lentus  factus  ab  interrogante  oculo,  quid  est  hoc 
quod  egreditury  etipse  interrogans  quidnam  esset, 
Qadivit:/yzi?c  est  amphora  egrediensy  et  hic  estoculus 
eoruminuniversa  /^rra. Secundum  ordinembactenus 
in  prssenti  visione  obscrvalum,  recte,  ut  jum  di- 
ctum  eslfillaintclligitur  mensura  patrum,  qui  pro- 
pbetas  occiderunt :  quam  cum  implevisseni  filii,oc- 
cideado  ipsum  propbetarum  Dominum,  lapidando 
sive  occidendo,  flagellando  in  synagogis  suis,  et 
persequendo  de  civitaio  in  civitatem  missos  ad  se 
propbetas  evangelicos,  et  sapieates,  et  scribas,  ju- 
8tum  fuitut  veniret  super  eos  omnis  sanguis  justus^ 
qui  efjusus  esl  super  terram  a  sanguine  Abel  juxti 
(ibid,)t  quemadmodum  ipse  dixit,  et  ita  factum  cst. 
Etnotandum  quod  amphoram  etiam  oculun^nuncu- 
pavit,  hio  est^  inquiens,  ocutus  eorum  in  universa 
.terra.  Gonstat  enim  et  in  universa  terra  notum 
est,  quia  non  per  ignorantiam,  sed  per  invidiam 
Gbristum  occidendo,et  apostolosejus  persequendo, 
mensuram  illam  siveamphoramimpleverunt,etom- 
nino  scienter  peccaverunt,  el  oculum  in  peccando 
apertum  et  videntem  babuerunt.  Nam  si  coeci  esse^ 
<t«,ail,  non  haberetis  peceatum  {Joan.  ix)  ;  et  alibi  : 
Nunc  autem  et  viderunt  ct  oderunt.et  me  et  Patrem 
meum  {Joan.  XV).  Vere  igitur,  hicest,  ait,  oculus 
eorum  in  univprsa  f^rra, quiavidelicet  pcocutum  eo- 
rum  noQ  efTecit  error  sive  ignurantia,  sed  oculus 
ne(|uam,  nequam,  id  est  invidia,  et  hoc  auditum 
est  in  universa  terra. 

Sed  et  illud  nolandum  quod  dicens,  haec  esi  am- 
phora,hd(\\diUcgrediens  ;  quia  profecto  illa  iniqui- 
tatis  amphoradiu  versabitur  intus,et  in  conventi- 
culis  et  secretis  consuh eiilonihus tquomodo  Jesum  in 
sermone  caperent  {Matth.  xxii),  quomodo  itlum  dolo 
tenerent  et  occiderent  {Marc.  xiv),et  quod  taliter  diu 
tractaverunt,  tandem  longo  circuitu  pertractura, 
egressum  est  in  publicum.Hinc  est  illud  PsQlmist», 
quod  tam  de  tradilore  quam  de  omni  inimicorum 
COBtu,  qui  dixerunt,  quandn  morietur  et  peribit  no- 
men  e;u*(/'.<arxL),recieintelligitur,«coreju8  congre- 
gavit  iniquitatem  sibi,  egrediebatur  fora8,et  loque- 
batur  in  idipsum,adversum  me  sasurrabantomnes 
inimici  mei,  adversum  me  cogilabant  mala  mihi, 
verbumioiquumcon8tiiueruntudver8umme»(t7^tV/). 
Nimirum  sioageQdoamphora  inlus  var8abatur,tunc 


A  autem  egressa  est,  quandodiffinito  consilio»  «  tan- 
quam  ad  iatronem  exieruntcumgladiisetfustibuBu 
et  seditioais  clamoribus  petierunt  atque  elTecerunt 
ut  crucifigpretur  (Joan.  xviii).  Ei  ecce^aii^u  talentum 
plumbi  portabatur,  eteccemulierunasedensin  me- 
dioamphorie,  et  dixit:  Hscestimpietas.  Talentum 
pIumbi»pondu8  est  judicii  sive  damnationis,  ma- 
gnum  utique  et  grave  secundum  magnitudinem  et 
gravedinem  irremissibilis  delicti,  id  est  cordis 
impoBnitenlis. 

Nam  bujusmodi  delictum  impietas  est^cujus  per- 
severantiam  quam  hodieque  videmu8,8e8sio  mune- 
ris  in  medio  amphors  congrue  significat.  Sedens 
namque  nunc  usque  patres  impii  in  catbedra  pesti- 
lentias  blasphemantes,  et  filios  suos  Gbristum  bla- 

Q  spbemare  docenles,  atqueboc  modo  in  medio  am- 
pborsesive  mensurffiimpletffi  muliersedet,  dum  eis 
etiam  in  ore  gladii  cadentibus  et  ubiqLO  gentium 
incaptivitatemdispersis,  impietassuaplacel.Proin- 
dequid  sequiturf/V/pro/m/  eam  in  medio  amphorae, 
et  misit  mnssam  plumbeam  in  os  ejus.  Iloo  post  prae- 
sentemvitametfit  etfiei.  Jam  factum  est,  quod  su- 
pra  significabatur  et  dicebatur,  ulii  volumen  volans 
prophela  vidit,  et  hxc  maledictio,  inquit  angelus,et 
educam  illud,  dicit  Dominus  exerrituum,  ad  domum 
furiSt  et  consumet  eum,  et  ligna  ejus,  et  tapides  ejus, 
Uoc,  inquam,  jam  factum  est,  quia  templum  illud 
exterminatum.et  qus  crat  civitas  destructa  est ;  sed 
magnitudo  amphorffi  et  impietaiis.quffi  in  medio  se- 
det,  exigit,ut  hac  vindicta  simplici,  juslitia  Dei  non 

p  oontenta  sit.  Ergo  et  projecii  eam  in  medio  ampho^ 
reP,  et  misit  massam  plumbeam  in  os  ejus  :  stutimque, 
el  levavi,  ait,  oculos  meos  et  vidi  ;  et  ecce  dum 
mutieres  egredierJes,  et  Spiritns  in  alis  earum, 
et  levaverunt  amphoram  inter  terram  et  ccs- 
/um,  elc.  Mirum  quod  et  mulier,  quffi  est  impie- 
tas,  sedcbat  in  medio  amphora»,  et  projecit  eam  in 
medio  amphorse,  ut  liltera  sonat.  Quomodo  po- 
terat  projici  in  medio  amphoraj,  qu®  sedebat  in 
397  medio  amphorffi  ?  Sed  profecto  amphora  ista 
non  manufacla,qiiffi  est  impleta  peccati  mensurai 
aliter  est,  quia  videlicet  peccato  suo  nemo  traditur, 
nisi  qui  se  tradidit  ulironeus,  juxta  illud  :Etdimi- 
sit  eos  secundum  desideria  cordis  eorum  (Psal.  lxxx), 
et  qui  nocet  noceat  adhuc,  et  qui  in  sordibus  est, 
Bordescat  adhuc.  Nam  projicere  impielatem,  id  est 

D  impiam  animam,  hoc  est,  coovertere  eam,  quod 
tunc  fit,  cum  ad  quartum  scelus  pervenerit,  sicut 
in  Amos  Dominus  dicit;  «  Supertribus  sceleribus 
Juda,et8uper  quatuor,  sivesuper  tribnssceleribus 
l8raeI,etsuperquatuornonconvertameum»(/4f?io5.ii). 
Primum  namque  scelusest,  malam  voluntatem  ha- 

buisse;8ecundum,maIumquoqueopu8perpetra8se; 
tertium,  cnnsuetudinem  mali  operis  babere  ;  quar- 
tum  arguenti  legi  sive  justitiffi  Dei  repugnare,  et 
verba  proferreblasphemiffi.Qualisvel  quantaqcarto 
buics<jeIeripQBiiHdebeatur,8ignificetidquod  dictum 
est,  et  misit  massam  piumbeam  in  os  ejut.  Maesa 
namque  plumbea  sive  talentum  plumbi,pondu8,ut 
jam  diotum  est,  significat  damnatioois  vei  jadicii 


737 


COMMEiNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


738 


Dei,  quod  videlicet  impietas  hujus  amphora),  id  A 
eet,  mensurap  saepe  dictae  irremissibilis  sitftestante 
ipso  DoQiino,  quia  qui  dixerit  verbum  contra  Spi- 
ritum  sanctum,  id  est,qui  scienter  de  bonodixerit 
malum,  ul  tunc  Judaei  vel  Pbarieaei,  et,posthsre- 
Biarchae  fccerunt,  non  remittetur  ei  in  hoc  sseculo^ 
nequein  futuro  {Matlh,  xii).  Quid  tandem  suntduffi 
mulieres,  quu3  portando  buic  tanto  ponderiaddicts, 
qucmadmodum  dicit  :  Et  levaverunt  amphoram  tn- 
ter  terram  et  cceiuml  Duas  exScripturis  propheticis 
mulieres  notas  habemus,  et  nomina  tfarum, ait  Do- 
minus  ad  Ezechiclcm,  Oolla  major  et  Ooliba  toror 
ejus  minor.  Itcm  :  Porro  earum  nomina  Samaria 
Oolla,  et  Uierusalem  Ooliba  {Ezeeh.  xxiii).  Ac 
deinceps  :  Fili  hominis  non  judicas  Ooliam  et  Ooli- 
bam,  et  annuntias  ei  scelera  earum,  quia  adulterx  ^ 
sunt  et  satiguis  in  manibus  earum  ?  Haec  el  his  si- 
milia  per  similitudinem  dicla  sunt,  quia  videlicet 
eicut  adultera  dicitur  et  estmulier,  quae  reiicto  viro 
suo  alteri  commiscetur  viro,  itaOoIla  etOolibare- 
licto  Deo  patrum  suorum  coluerunl  deos  aiienos.Et 
sanjruis  in  manibus  earum,quia  missos  adsepro- 
phelas  occiderunt.  Et  Ooliba  minor  plus  quam 
Oolla,  id  est,  Hierusalem  plus  insanivit,  quam  Sa- 
maria.  Quomodo  ?  Quia  procul  dubio  cum  similia 
fecorit  Hierusalcm,  qua^  et  Samaria  fecit,  occi- 
dendo  prophetas,  et  eectando  idoloIatriam,addidit 
quod  majusest,  occidendo  Dominum,  et  eligendo 
Barabbam,  quod  fuit  implere,  ul  jam  dictum  est, 
mensuram  patrum,  quse  intelligitur  per  amphoram 
(///  Reg,  xviii ;  Maith,  xi,  xiv).  Pulchre  ad  hunc 
eensum  accedit,quod  et  apud  Oollam,  id  estSama-  ^ 
riam,  mulier  Jezabel  priores  prophetas  interfeciU 
et  apud  Oolibam,  id  est  Hierusalem,  mulier  Dero- 
dias  novissimum  pronhelarum,  et  plus  quam  pro- 
phetam,Joannem  occidit.  I^itur  duae  mulieres,  pa- 
tres  et  (ilii  sunt,  patres  qui  mensuram  sanguinie 
fere  dimidiaveruni,  et  fllii  qui  mensuram  impleve- 
runt,  ct  ita  unam  eamdem  amphoram  sibi  ad  por- 
tandum,  cum  impietatis  pondere  communem  fece- 
rant.Istas  habtrbant  olas  quasi  mt7tu',id  est  superbiam 
quisi  diaboli,  quia  videlicet  sicut  in  psalmoscri- 
ptum  est  :  Tcnuit  eas  superbia,  opertae  mnl  iniqui' 
tate  et  impietate  sua,  et  prodiit  quasi  ex  adipe  ini- 
quitas  earum  (Psci/.LXxii),  dum  diceret  anterior  mu- 
lier,  non  esl  nobis  pars  in  David,  neque  haereditas 
in  filio  Isaias  (III  Reg.  xn) ;  posterior  vcro  di-  D 
cente  Pilato  J  Regem  vesirum  crucifigam  ?  clamaret 
diccns  :  Non  habemus  regem  nisi  Csesarem  {Joan. 
xix).  Itaque  et  Spiriius,  inquit,  in  alis  earum^  spi- 
ritus  utique  blasphemiae.unus  idemquein  superbia 
mulierum  lalium,utilla  subsannaret  patremetpa- 
triarcbam  et  David,ista  Filium  DaviJ.Hocomnino 
reminisci  juvat.quotiescuDque  mensurop  illius  men- 
tio  flt,  de  qua  hic  agitur,  propteramphoram  ejus- 
modi,  quia  videlicet  abnegatio  David,  ot  schisma 
quod  fecerunt  patres,  scindendo  se  a  domo  David, 
vitulosque  colendo  quos  Hieroboam  fecit,  initium 
fuit  impletatis,  quam   impleverunt  fllit   negando 


•  I 


Ghristum  ante  faciem  Pilati.   Nonne    patres   di- 

cendo  :  Non  est  nobis  pars  in  David  Jam  negatores 

exstiterunt  ejusdem  Ghristi,  quemnegaveruntOIii. 

Promissionamquefactafuerat  ipsi  David,Cbristom 

de  semine  ejus  nasci,  et  idcirco  sicut  ad  Samuel 

dixit  Dominus  :  iVon  enim  te  abjecerunt,  sed   mCt 

ne  regnem  super  eo$  {IH  Rdg.   viii),  ita     de  illis 

veritfsime  dica8,quia  non  David,sed  Christum  ne- 

gaveront,  ne  regnaret  super  eo8,praeeIigenles  Filio 

David  Barabbam,  sicut  illi  patres  eorum  ipsi  David 

praeelegerunt  Jeroboam  Et  levaveruntf  ait,  ampho^ 

raminter  terramet  costum.Quid  sibi  vulthujusmodi 

d'ici\im,l€vaverun(inferterrametcaiLum,So'\muBqm'' 

dem  quia  quod  est  portandum  sive  deferendum,de- 

ferendo  levatur  inter  lerram  et  coelum.Sed  quid  sibi 

vult  hujusmodi  dictum^nisiutinnuattibi  respicere 

rem,cujus  erat  totum  portentum  ?  Quaenam  estilla 

res  ?  Nimirum  ipsa  sanguinis  vindicta,  cujus,  ut 

supra  dictum,8ignum  erat  amphorB,et  in  amphora 

eedens  impietas.  Qualis  enim  est  sanguinis  eive 

iniquitalis  illius  vindicta?  Ecce  palam  est,  et  vi- 

demus  JudcBOS  qui  mensuram  illam,  ut  saepejam 

dictum  est,  impleverunt,   levatos  inter  terram  et 

ccelum.  Quomodo  ?  Quia  videlicet  nec  terra   sua 

capit  cos,  nec  coelum  admittit  eos.  Nonne  ducti  in  ' 

omnesgentes  captivi,terram  suam  non  contingunt? 

Multo  magis  coplum  contingere,  id  est,  ad  regnum 

CGsIorum  pervenire,  cum  sint  increduli,  non  poe 

sunt.  Hujusrei  non  istud  solum   fuit   portentum, 

quod  levaverunt  amphoram  inter  terram  et  CGBlum, 

verum  etiam  illud  quod  pceleris   eorum   signifer 

Judas  periit  inter  terram  et  coelum.  Suspensus  enim 

crepuit  medius^  et,  ut  ait  quidam,  ccelo  terrseqoe 

perosus,  inter  uirumque  perit,  et  diffusa  sunt  om* 

nia  viscera  ejus  {Matth,  xxvii  ;  ^ct.  i).  Sic  namque 

ille  populus  coelo  ac  terree  perosus  a  terrena   Hie- 

rusalcm  abactus,  et  ccolesti  Hierusalem  indigous, 

inter  utramque  periit,et  sic  reliquiae  dispersae  sunt 

ejusdem  populi,sicut  prudentis  inter  terram  et  cce- 

ium  difTiisa  sunt  jam  dictiviscera  proditoris.Quam 

melius  quanto  pulchrius  atqucdulcius  signum  sive 

portentum,  quod  duo  viri  ex  his  qui  exploraverant 

repromissionis  terram,revertentes  botrum  cum  pal- 

mite  in  vecte  portaverunt  {Num.  xiu).  Gonfer  duos 

ilios  viros  duabus  mulieribus  istis,  ct  vexationem 

illorum  istarum  oneri,  si  tamen  possunt  conferri, 

cum  omnino  contraria  sint.  Sicut  eriim  istae  mu« 

lieres  duae  malos  patre8,et  malosmalorum  patrum 

fllios,  qui  impleverunt  mensuram  eorum,  signifl- 

caverunt,  sic  econtra,  illi  duo  viri,  bonos  patres, 

quorum  optimi  patriarchae  ct  prophetae  fuerunt,et 

bonos  bonorum   patrum  fllios,  quorum   apostoli 

optimi  sunt,  et  mystice  desi^^naverunt.  Et  sicut 

amphora  quam  inter  terram  et  ccclum   mulieres 

levaverunt,  plenae  mensurae  scelerum  portentum 

fuit,  sic  econtra  botrus,  quem  in   vecle  viri  por- 

taverunt,pietati8  et  justitiae  quae  in  cruce  pependit, 

signum  exstitit.Nunc  sequentia  percurramus.  Quo, 

inquit,  istae  deferunt  amphoram  ?   Ut   aedificetur^ 


139 


RLPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


740 


ait,  illi  domiu  in  terra  Sennaaff  et  slabilialur  ibi  \  David  dictae  aique  jurai»  promissioois,  reversas 


super  hasim  suam.  Terra  ScDDaar  dicta  esl  terra 
Bdbyloais,  ubi  turrim  ffidilicaveruat  superbi,  qiio« 
rumliQgu»coQtusffi,etipsi  iu  omnes  lerras  dispersi 
sunl  (Gen.  xi).  Interpretatur  aulem  Sennaar  ex- 
cussio  sive  felor  denlium^  ot  hoc  maxime  loco 
terram  significat  illam,quam  dicit  David  tenebras, 
ot  ierram  oblivionis,  et  Job  sanctu s  (^rram  tenebrO' 
sam,  et  opertam  morlis  S^S  caliginS,  ille  dicendo  : 
Nunquid  cognoscentur  in  tenebris  mirabilia  tua,  ei 
indicia  iua  in  terra  oblivionis  ?  {Psal.  lx\xvii)  ;  iste 
autem  clamando :  Dimitte  me,  Domine,  ut  ptangam 
paululum  dolorein  meum,antequam  vadam  ad  terram 
tOKebrosamf  et  opertam  mortis  catigine  (Job,  x).  In 
illam  terram  Sennaar,  in  illam  terram  putorisden- 


est  ad  Hierusalem  in  misericordiis,  el  in  ea  domua 
eyus  aedificata  est.  Bt  quatuor  cornua  qus  veniila- 
verunt  Judam  et  Hierusalem,  id  est  quatuor  regua, 
per  qua  conatus  est  diabolus  eamdem  abolere  pro- 
missionem,  deirita  sunt,  et  tunc  venit  Dominus,  o 
niiaSion,et  habitavitiumedio  tui. F^r^um  enim  caro 
facium  est^et  habitavU  in  nobis  {Joan.  i).  Atque  idem 
Deus,  filius  Josedech^quod  est  Filiua  Domiai  justi- 
ticB,  mutatoriis  indutus,  id  eat,  propter  paMionem 
mortis,  gloria  et  honore  coronatus  est,  ascendeas- 
que  in  cmlum,  factusque  candelabrum  magnum, 
candelabrum  aui^eum  septem  lucernarum,  claruit 
per  mundum  universum,  dando  apostolis,  vel  pre- 
dicatoribus  suis  sanctum  septiformem   Spiritum, 


iium j  deferunt^  iii{,mu\i(ire3  istxamphoram  suam,  n  et  qui  lumen  tantum  exstinguere  voluerunt,  im- 

!•  J  •  a  *JJ  <  ^"^  1  J  I  1  9  C 


mulieres  quRrum  denies  arma  et  sagittoe iBiquarum 
lingua  gladius  acutus  (Psal.  lvi),  ut  illic  xdi^etur 
illi  domus  et  illic  super  basim  siabiliatur.  Quae  est 
illa  domus  ?  Quta  est  ilia  basis  ejus  ?  Domus  est 
moriis,  basis  est  perdiiionis  stantisetpermanentis. 
Quia  sepulchra  eorum^  ait  Psalmisia,  domus  eorum 
in  perpetuum  (Psal.  xlviii),  et  non  est  ibi  spes  sive 
cxspectaiio  iranseundi  ad  aliam  domum^  trans- 
migrandi  ad  alium  iocum.  0  ergo  quam  malum 
stabilimentum,  quod  miro  modo  dcclamavii,  ita 
pronunlians,  ut  a-dificetur  ei  domus  in  terram  Sen» 
tiaar^et  slabiliatur  et  ponaiur  ibi  super  basim  suam. 
Cap.VI. —  Sequitur :  <.  Etconversus  sum,etleYavi 
oculos  mcos,et  vidi,ct  ccce  quatuor  quadrigffiegre- 
dientes  de  medio  duorum  montium,et  montessrei. 


pleta  paternorum  mensura  scelerum,  suam  sicut 
novissime  dictum  est,  ampboram  et  impietatem 
blaspbemiffi  deporlandam  in  terra  Sennaar,  cum 
plumbeadamnationismassareceperunt.Quiddeinde 
Tactum  est  post  illorum  excidium,quod  dignum  sit 
intelligi  per  quatuor  hujusmodi  quadrigas^egredien- 
tes  de  medio  duorum  montium,  quarum  in  prima 
suni  equi  ruH,  in  secunda  equi  nigri,in  teriiaeqai 
albi,in  quarta  equi  varii  fortes  ?  Levemus  cum  pro- 
pbeta  oculos  nostros,  et  prospectum  exlendamas 
por  mundum  univerdum.  Et  ecce  mundus  plenus 
cst,et  ex  quo  beali  apostoli  de  candelabro  illo  sunt 
illuminati,  coBpit  impleri  quadrigis  ferventibus,  et 
equis  curreniibus,dc  quibus  et  Habacuc  decaniaas 
Uomino,  qui  ascendens,  ait  super  equos  tuos^  et  qud' 


Iaquadrigaprimo,equiruri,etioquadrigasecunda,  ^  drigx  tux  salvatio  (Hab.ic.  iii).  Quadriga  prima,  in 


cqui  nigri,  etin  quadriga  tcrlia  equi  albi,  ot  in 
quadriga  quarta  equi  varii  el  fortes.  Et  respondi, 
et  dixi  ad  angelum,  qui  loqucbaiur  in  me  :  Quid 
sunthiec,  Domine  mi?  Et  respondit  angelUts,  etait 
ttd  me :  Isti  sunt  qualuor  venli  coeli,qui  egrediuntur 
utstentcoram  Dominalore  oinnisierrs.Inquoerant 
cqui  nigri,cgrediobantur  ud  terram  aquiIoni9,eiulbi 
cgreJiebantur  post  eos,el  varii  egrebsi  suniad  terram 
uustri.  Qui  autem  erdnt  robusnssimi,  cxieruni  ei 
quffirebant  iroct  discurrcre  peromnemierram.  Et 
(lixit :  Itcet  perambulate  tcrram,  et  pcrambulave- 
runt  terram.  Et  vocavit  me,  et  locutus  est  ad  me, 
dio^^us  :  Eccequi  egrcdiuntur  in  terram  aquilonis, 
rcquiescere  tecerunt  Spiritum  meum  in  terra  uqui- 


qua  erant  equi  rufi,  apostolorum  est  et  mariyrum. 
Quadrigasecunda,  in  qua  erant  equi  nigri,  pucni- 
tentium  csi,  qui  ab  apostolorum  temporibus  inci- 
pienies,  in  his  qui  sanguinem  Christi  fuderani,  vi- 
tam  nohiscoonobialcm  sanxeruni.Unde  usque  hodie 
perorbcm  niger  tam  professionequam  babitu  per- 
sever.it  ordo  monach^rum.  Quadriga  tertia,  in  qua 
erant  etiuialibi,or<ioesl  virginum.uiriusque  sexus, 
iolumrandoresuopcrornansequibaumJesu  Ghristi 
Dotnini  exercituu^c.Unde  illud  notandum  quia,cum 
dixisset  :  In  quo  erant  equi  nigri,  egrediebantur  ad 
terram  aquilonis,  ait,  et  atbi  egrediebantur  post  eos. 
Uium  namquo  vit»  ordinem,  qui  facinorosis  erat 
nccessarius.  quemque  priores  illi  susccperunt,  ul 


lonis.»  Meminis8eoportetunames!>e,etuniusnocti8  D  frucius  dignos  pcBniteniiae  facerent,  subsequuntur 


vi8ionem,ab  eoquod  dixit:  Vidi  per  noctem.  Et  ecce 
vir  ascendens  super  equum  rujum,  usque  ad  id  quod 
postmodum  dicturus  est,e/  faclum  estin annoquarlo 
L)arur^^7j(Z!ic/i.vii),8ecundumrerumordinom,qu(B 
lunc  gereudae  erant,nunc  autem  gestae  suntfere om- 
nos,  prffitersecundum  viriejusdem,  scilicet  Domini 
nosiri  Jcsu  Christi  odvenium.Gonsideramus  visionis 
ordiucm  pulcherrlmum,  et  con  minimc  deleciatus 
et  animu^,  gloriam  ialis  viri  quaerens  addiligcns^ 
quiarpcto  bio  ord  i  ne  invenit  historiam  saluiis,hisio- 
riam  gratisot  veritatis.quoiiiudo  Dous  et  Verbum  sive 
FiiiuB  Dei,memor  propositi,  memor  ad  Abraham  et 


quamplurimi,  neque  homicidii,  neque  adulterii, 
sive  altcrius  cujuslibel  criminis  rei,imo  et  plerique 
corpore  incorrupti  atque  integri,  quos  beaius  papa 
Gregorius,  Quidf  inquit,  niii  et  justoset  poenitentes 
dixerim  ?  Plane  hoc  ipsum  est  ingredi  ad  terram 
aquiloniSt  vitam  austeriorem  exsequi,  quffi  tanium 
dilTert  a  vita  remissiore  multis  utento  deliciis,noa 
tamen  illicilis  aut  lege  prohibitis,  quanlum  rigor 
aquilonis  a  suaviiaie  austri  sive  fnvonii,  quantum 
hiemalis  algor  a  vernis  disiai  blanditiis.  Unde  no- 
tauda  littera,  quiasio  dictum  esl,  in  quoe/anieqtU 
nigri  egrediebantur  isx  terram  aquitoniSf  ut  sit  sen* 


741 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


742 


Bus.  Propter  quod  erani  sibi  peccatorum  conBcii,  j^  ventos  C35li,  ne  flarent  super  terrcm,  neque  super 


in  propositum  se  dimiserunt  vits  arctioris.  Qua- 
driga  quarta,  in  qua  erant  equi  varii  fortes,  pasto* 
rum  atque  doclorum  est^el  omnium  inquibusemi- 
nent  ill®  gratiarum  divisiones,dequibus  ApostolUB, 
a/»yin(iuit,  per  Spiritum  datur  sermo  sapientiss,  a\i\ 
/ideSf  alii  genera  linguarum,  alii  gratia  sanitatum 
(1  Cor,  xii)y  etc.  Num  parvum  hoc  est,  aut  indi- 
gnum  fuit  inter  illa  magua,  quae  ventura  erant,  et 
de  quibas  jam  dlctum  atque  adhuc  dicendum  est : 
Istos  EcclesiiB  gentium  ordines  prophetica  visione 
demonstrari,  imo  quis  prophetarum  dehujusmodi 
tacuit  et  gentes  saivandas.  Unde  ordinesistos  Divi- 
nitas  a&sumpsit  non  declamavil  in  gaudio  Spiritus 
8ancti?Quid  porro  sunt  duo  monles  illi,  quorum 
de  medio  quadrigae  ists  videntur  egredi,  qui  vide- 
iicet  monles  dicuiitur  xrei.  Montes  isti  duo  Tcsta- 
menta  sunt,  Lex  et  Evangelium,  dicunturque  mon- 
tes  propter  altitudinem  sive  dignitaiemccBiestium, 
qos  continent,  8acramentorum,quam  videlicetalti- 
tudinem  iilud  quoque  signiOcat,  quod  et  Lex  in 
montedala  est(£j;oc(.  xx).Etevangelicum  sermonem 
Dominus,in  monte  sedens  atque  oa  suum  aperiens, 
exorsus  est  (5laUh,  v) :  Montes  isti,  montes  cerei, 
videlicet  propter  sonoritatem  atque  diuturnitatem 
tam  Legisquam  Evangelii,quianonpotestsolviScri- 
ptura  tam  legalis,  quam  evangelica  (/oan.,  x).Nam 
iota  unum  sive  apex  unus,  ait  Dominus,  non  per- 
ibit  a  lege  donec  omnia  fiant  {ilalth.  v),  et  catlum 
et  lerra  transibunt,  verba  autem  mea  non  transibunt 
{Biatth.,  xxiv).  De  inedio  montium  istorum  quatuor 


B 


marCf  neque  super  ullam  arborem{Apoc,  vii),  Qua- 
tuor  namque  angeli  quatuor  angelorum  mali  princi- 
pes,  id  est,  angelicse  fortitudines  fuere  quatuorre- 
gnorum  principalium,  Babylonici,  Persici,  Macedo- 
nici,  atque  Romani,de  quorum  uno  angelus  bonus, 
qui  Danieli  loquebatur:  PrincepSj  ait,  Persarum 
resiitit  mihi  viginti  ei  uno  diebus  {Dan,  x).  Regnis 
sive  regnorom  principibus  illis  hoc  fuit  tenere  qua- 
tuor  ventos  cceli,  cohibere  a  cultu  sive  servitioDei 
quadrigas  istas,  id  est,  colcntium  Deum,  id  est, 
quos  diximus  ordines  et  servienlium  Creatori  sed 
inclamavit  et  compescuit  illos  alter  angclus,  qui 
ascendit  ab  ortu  solis,  habens  signum  Dei  vivi 
{Apoe.  vii).  Qui  non  est  aliua  nisi  vir  iste,  qui  in 
initio  visionis  hujus  super  equum  rufum  ascenditjet 
post  eum  equi  rufi  varii  et  albi,  qui  erant  sancli 
prioris  populi  VeterisTestamenti.Nam  iste  qu&dri- 
gffi,  isli  quatuor  venti  cceli,  qui  ab  euntibus  illis 
mulieribus  cum  amphora  sua  egressi  sunt  de  medio 
duorum  montium,  ut  assisterent  Dominatori  uni- 
veraa3  terrae,  sancti  sunt  junioris  populi  qui,  ne- 
gantc  Christum  Synagoga,  ut  dudum  negaverat,di- 
cendo  :  Non  est  nobis  pars  in  David,neque  hxreditas 
infilio  lsai{lll  Reg.  xiii),  mulier  allera,  scilicet  de- 
cem  tribuum  scissura,  crediderunt  in  eum,et  assi- 
stuntilii  nunc  usque,sicutveraciter  Dominatori  uni. 
versffi  terrae.  Inter  quos  ista  equorum  non  prste- 
reundaestdistantia,quod  illic  nigrinonerant  equi, 
tanlummodo  ruft^vurit  et  albi,  hic  autem  rufi,nigri, 
albi  et  varii.  Quid  ex  hoo   animadverlendum  est, 


qu.adrig»  egressoe  sunt,  quia  videlicet  utrumque  G  nisi,  quia  p(Bnitentiam,quam  equorum  esse  nigre- 


Testamentum,  quatuor  jam  dicti  ordines  eccle- 
sis  recipiunt,et  sicutinalia  similitudinedictumest, 
S99  de  medio  petrarum  dabunt  vocem  {Psal,  ciii), 
ita  hic  rec^c  dicas,  quia  de  medio  duorum  monlium, 
montium  asreorum,  quadrigae  istae  procurrent,  id 
est,  de  communi  legis  et  Evangelii  sensu  sive  con- 
sensu  servabunt  vilae  ordinem,9cienticD  vel  doctri- 
noe  puritatem.  Quid  tundem  est,  quod  percunctanti 
prophetie,  quid  sunt  isti,  domine  mi;  respondens 
angelus,  isti  sunt,  ail  quatuor  venii  cceli  qui  egre^ 
diunlur,  ui  stent  coram  Dominatore  universx  ierrx  ? 
Quid  nisi  quod  Sapientia  dicit,  quia  multitudo  sa^ 
pientium  sanilas  est  orbis  terrarum  ? {Sap,y\,)  Idcirco 
nimirum  quatuor  quadrigae  ists,  quatuor  venti  cooli 


dinem  jam  dictum  est,  publice  iilo  tempore  nemo 
prsdicabat.  Nam  a  diebus  Joannis  ifeta  nigredo  coe- 
pit,qui  primus  baptismum  poenitentise  praedicavit, 
subsequenle  protinus  Evangelica  voce  ipsius  Do- 
mini  diccntis :  Pasnitentiam  agite,  appropinquabit 
enim  regnum  coelorum  {Matth.  iii).  Porro  in  lege  ne 

«alteui  poenitentiae  nomen  arbitror  usquam  reperiri, 
8edquilecerithocvelilIudmortemorialur,nisiquod 
postlegemttultotemporevenientes  prophetae,aliquid 
Bupcr  pcenilentia  clamaverunt  regibus  et  populo, 
qui  communiter  derelicto  Domino,  et  vitulos  au- 
reos  quos  fecit  Hieroboam,  et  Baal,  ct  Astaroth, 
cseieraque  tam  in  Ilierusaiem  quam  in  Samaria 
colebant  portenla  deorum,  a  diebus,  ut  jam  dictum 


dicuntur  essc,  quia  sicut  vonti   perflando  nebulas  D  est,  Joannis  regnum  coelorum  vim  pati  ccepit  {JHIatth 


sive  pruinas  evertunt,  aeremque  qui  per  quietem 
corruptior  ficret,  inquiclando  saniorem  efficiunt. 
Sic  ordines  isti,  quos  diximus  siuguli  in  suis  ofQ- 
ciis  stando,  et  cum  tempus  postulat  discurrendo 
atque  festinando  suscilant  homines  ad  cognoscen- 
dum  Deum  Crealorcm  suum,  qui  nisi  crebra  com^ 
monitione  soUiciti  redderentuv*,nec  cogitarent  qui- 
dem  corrupti  mcnte,  rcstare  quidquam  post  prce- 
sens  ssculum,  aut  in  fine  disture  quidpiam  inter 
bominem  el  jumentum.  Hinc  est  illud  quod  Joan- 
nes  in  Apocalypsi  :  Vidi,  ait,  quatuor  angelos  stau' 
Us  super  guatuor  angulos  ierrx,  tementes  quatuor 


xi),  hujusmodi,  ut  non  diceretur,  morte  moriantur 
criminosi,morte  moriaturqui  hoc  vel  illud  fecitaut 
fecerit,  sed  pxnitentiam  ag\te,ti  facite  fructus  dignOg 
poemtentix  {Luc,  lu) ;  pasnilentiam  agite,  appropin- 
quabit  enim  regnum  coelorum  ;  poeniientiam  agite,  et 
baptizetur  unusquisque  vestrum  {Act.  ii),  quorum 
primum  Joanncs,secundum  ipse  Dominum,tertium 
apostoli  Domini  post  passioncm  ejus,  ipso  jubente, 
pra'dicaverunt,et  ex  tunc  cunctispeccatoribus  qua- 
cunque  ex  gpnle  ve!  natione  confugientibus,  quan- 
tumlibetcriminosissivefacinorosis,patetpopnitenti8B 

asylum,  patet  eorum  violentiffi  regnum  coslorum. 


743 


RUPERTI  A.BBAT1S  TUITIENSIS 


744 


Undenotandumquia  de  Digrisequis,  ut  jamdictum  X  versam  utique  Spiritus  8anctu8condidit?Quid  igi- 


estyC^rcdientibus  ad  terram  aquiionis,id  esl,de  pec- 
catoribu»  pccnilendo  semetipsostradentibus  vitse  ar- 
ctioriDominusita  dicitilli^tii  egrediuntur  ad  lerram 
aquilonis^requiescere  feceruntspiriium  meum  inlerra 
aquilonis,  Etenim  hic  sensus  :  Hi  qui  pOBnitcnliam 
egerunt  vel  aguntde  peccatis  suis,  quod est  egredi  ad 
terram  aquilonis,  ubi  ultroneus  lubor,  tanquam 
glacialis  rigor  pcBnitentis  corpus  affligit,  per  hoc 
ipsum  quod  illuc  egressi  sunt,  iras  mea  spiritum 
requiescere,  id  est,  cessare  fecerunt,  ut  jam  ego 
non  irascar  eis,  quoniam  ipsimet  irati  sunt  sibi. 
Sicut  enim  peccando  exaccrbuvit  Dominuni  pecca- 
tor,  bic  contra  pocnitentiam  agendo  spintum  Do- 
mini  requiescerc  facit  peccutor.  Sine   dubio   cum 


tur  est,  \ario8  equos  egredi  ad  terram  SSO  austri, 
nisi  doctffi  fidei  virosjam  diclas  divisionumgratias 
habentes,  eximere  se  omnibus  curis  saeculi,  solis- 
quo  vacare  vel  studere  Scripturis  sanctis,  et  verba 
tractare  Spiritussancti.Taliumest  enimhujusmodt 
negniium,  propter  ipsum,  quod  non  solummodo 
nigri  sive  albi  sunt,  eed  varii,  id  est,  non  Bolum- 
modo  propositi  sancli  exsecutores  vel  sanctitate  vite 
decori,  sed  et  sancti  pariter  et  eruditi,  quasdam 
babentes  facuUates  sermonis  et  praeclari  ingeDii, 
cffiterorumque  talium  quae  non  habent  multi,  qui 
8unt  vitffi  laudabiliset  arctioris  quam  sint  isti^quia 
Don  dedit  ipse  auster,  cujus  haec  terra  est,  non 
dedit  Spiritus  sanctus  divitiarum  hujusmodi  Domi- 


dicit,  requiescere  fecerunt  spirttum  meum,  intelli-  |^  nus,  dividens  singulis  prout  vult  (I  Cor,  xii).  Deni- 


gendus  est  spiritus  irs,  testante  P8almista,qui  cum 
de  peccatorum  conversione  praemisisissetjCommo^a 
est  et  contremuit  terra^  fundamenta  montium  con- 
turbata  sunt  et  rommota  sunt  [Psal,  ix),  et  cffitera, 
itasubjunxit :  Ab  increpatione  lua,  Domine,  ab  in- 
spiratione  spiritus  irx  tux  [Psut,  xvii).  Quod  si 
equi  nigri  egrediendo  in  terram  aquilonis  rcquie- 
scere  faciunt  spiritum  Domini^quid  putas  de  hisqui 
egrediuntur  post  cosequis  albid?£t  ut  manitcstius 
dictum  sit,  si  taciiiorosi  poenitentiam  agendo  gau- 
dfum  faciunt  Deo  el  angelis  Dei,  secundum  illam 
paraboiam  centum  ovium,  et  unius  invenloe  qus 
perierat,  sive  decem  drachmarum  el  unius  in- 
ventae  quae  perdita  fuerat  {Luc,  xiii),  quid  putas 
de  illis,qui  nuUius  criminis  rei,  vei  conscii  propo- 


que  sicut  de  quodam  paulo  simplice  legimus,  qui 
in  conventu  Patrum  requisisse  fertur,priu8  ne  pro- 
phetoe  fuerint  an  Christus,  ita  de  multis  diffiteri 
non  possumus  sanctas  vitae  ut  exstitil  iIle,quod  eis 

plurimum  defuerit  gratia  illius,  qua  sanctus  et 
verus,  qui  habet  clavem  David  aperit,  el  nemo  est 
qui  claudat  (Apoc,  iii),  qua  apostolis  suis  jam  qui- 
dem  sanctis,  sed  catenus  idiotis,  post  resurrectio- 
nem  suam  aperuil  sensum^ul  intelligerent  Scripturas 
(Luc,  XXI v).  Qui  erant  fortissimi,  videlicet,  quos 
jam  ante  rufos  dixit,  quferebant  exire  et  discurrere 
in  omnem  terram,  quia  vidclicet  spontanea  chari- 
tate  fortissimi  milites  Ghristi,  pro  fide  ipsius  ad 
passiones  cucurrerunt,  spontanea  devotione  tradi- 
derunt  corpora  suaad  supplicia  propter  Deum,hoc 


situm  vei  reguiam  sequenlur  constitutam  pGcniten-  ^  expediebat,et  fldeiChristianae  talis  eorum  fortitudo 


libus  criminosis?Protecto  hi  spiritum  Domini  non 
Bolummodo  rciiuicsccre  faciunt,  verum  etiam  oble- 
ctant  plurimum,  ct  unde  lili  veniam,  inde  isti  co- 
ronam  consequuntur  sempiternam.  Dictum  esl  de 
equis  nigris  et  cquis  albis,  quod  egressi  fuerint,  et 
nondictum  est  desquis  rutib  quis  erant  primi.Porro 
de  equis  variis  qui  erant  quarti,  manireste  dicitur, 
quia  egrcssi  sunt  ad  tcrram  auUri.  Sed  et  protinus 
sequitur :  Qui  auteni  erant  lortissimi^  exierunt  et 
guxrebant  ire  et  discurrere  per  omnem  terram, 
Dixitque  Dominus  ad  eos :  Ite  et  perambulate  tcr- 
ram,  Unde  ct  arbitrari  iicet  illos,  qui  primo  loco 
dicti  fuerant  equi  rufi,  nunc  in  novissimo  fortissi- 
mos  dicit.  Non  plures  enim  quam  quatuor  quadri- 


necessaria  erat,  quia  profecto,  multos  idololatria 
defensores  habebat,  quorum  stultitia  nihilo  meliua 
quam  morte  vel  sanguine  martyrum  confuodi,  vel 
supeniri  poterat.  Et  notandum  quia  non  prius  di- 
ctum  cst  equis  fortissimis:  Ite  ct  perambutate  ler- 
ram,  et  postea,  qudesierunt  exire  et  discurrere  in 
univcrsam  terram,  sed  prius  quaesierunt  exire,  et 
tuncdemum  dictum  esteis  :  Ueetperambulate  ter- 
ram.Christiano  quippe  nolenti  aut  timido  non  prae- 
cipitur,  vel  semetipsum  ingerat  passioni,vel  perse- 
cutoribus  objiciat,  imo  licentia  datur  fugiendi,  di- 
ccnte  Domino  :  Si  vos  persecuti  luerint  in  una  civi" 
tatCj  fugite  in  alium  (Mattli.  x).  Volentibus  ergo 
atquo  desiderantibus  coronam  martyrii,  per  ma< 


gffi  supra  numerati»  sunt,  nequedictumest  hacte-  D  gnam  gratiam  concedi  designatur,dum  forti^simis 


nus  quidquam  de  equis  rulis,  nec  ullo  modo  contra 
rationem  est,  ut  iidem  equi  etrufi  dicanturet  for- 
lissimi.  Restat  igiturdicere,et  de  istorum  egressu. 
Varii,  inquit,  cgredtebantur  ad  terram  Austri,  Jam 
supra  dictum  est  varios  equos  Domini,  illos  esse 
vel  dici,  quibus  diversa  dala  sunt  charismata  Spi- 
ritus  sancti,  scrmo  sapicntiae,  sermo  8cientia3,gra- 
tia  sanitdtum,  genera  linguarum,interpretatio  ser- 
monum,  prophetia  vel  discretio  spirituum,  et  his 
similia.  Porro  nomine  Austri  Splritus  sanctus  solet 
designari.  £t  quae  terra  hujus  Austri,  nisi  saDcta 
SoripturalegaliSy  prophetioa,  evaagelioa,quam  uni- 


equis  volcntibus  exire,  dicitur :  Ite  et  perambutate 
terram,  Exempli  gratia :  tunc  unus  de  equitibus 
hujusmodi,  equis  fortissimis  quaerebat  exire,  et 
dictum  cst  ei,  perambuta  terram^  quomodo  B.  Lau- 
rentio  dicenti  ad  Sixtum  papam  :  Quo  progrederis 
sine  fitiOj  Pater,  respondit  ei  Dominus  per  os  illius, 
quod  post  triduum  esset  secuturus.  Gautela  bonai 
cautela  necessaria  est  omnibus  equis  Domini, 
quamvis  fortissimis,  ut  quamvis  multum  deside- 
rent  ad  martyrium  exire,  non  exeant  nisi  exspe- 
ctata,  et  per  crationes  qussita  dignatioDe  superaa 
grati»,  quia  periculosum  est  higuBmodi  praBliumi 


745 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  II. 


746 


nisi  magnum  adsit  Spiritus  sancti  solalium,  et  ^  n&Siet  pones  in  capite  Jesu  niilJosedech  sacerdotis 


plerique  in  negationis  barathrum  prolapsi  sunt, 
dum  se  fortiter  agere  confideoles,  ultro  se  tradi- 
derunt.  Quam  fortissintus  in  iioc  ordine  Petrus 
apostolus  exstitit,  in  quo  lamen  summs  sapientiae 
complacuit  sancire  exemplum  cavendi  nimiam  con- 
fideoiiam  in  ejusmodi.  Cum  enim  dixisset:  Domine 
tecum  paratus  sum  in  carcenm  et  in  mortem  ire, 
animam  meam  pono  pro  te,  et  si  omnet  scandalizati 
fuerint  in  te^  ego  nunquam  scandaiimbor^  et  si 
oportuerit  me  mori  tecum,  non  te  negabo^  cum 
ita  forliter  cinxisset  se  adhuc  junior  et  ambularet 
ubi  volebat,  occurrit  ei  una  anxilla,  Et  tu,  inquit, 
fx  ti/is  tfi  ?  atque  boc  audito  mortem  timuit  et 
vitam   negavit  {Matth.  xxvi  ;  Marc,  xiv  ;  Luc.  xxii ; 


magni,  et  loqueris  ad  eum,  dicens:  Haic  dicit  Domi- 
nus  exercituum:Bcce vir Oriens  nomen  ejus,  et  super 
eum  orietur,  el  sdificabit  templum  Dominoetipse 
portabit  gloriam,  et  sedebit,  et  dominabitur  super 
solio  suo,  ct  consiiium  pacis  erit  inter  illos.Et  co- 
ronse  erunt  Helen  et  Tobis,  et  Idaiaa,  et  Hen  filio 
suo  SophonisB  memoriale  in  templo  Domini,  et  qui 
procul8untvenient,etaedificatuntintemploDomini, 
etscietis  quia  Dominus  exercituum  misit  me  ad  vos. 
Erit  autem  boc,  si  auditu  auris  audieritis  vocem 
Domini  Dei  vestri.  »  Hicfinis  esl  praeclaraB  ao  puU 
cherrimsB  vlsionis,  qu®  sic  incospit ;  Vuli  per  no^ 
ctem,  et  ecce  vir  ascendens  super  equum  rufum,  et 
ipse  stabat  inter  myrteta.  Visionis  illius  noctarne 


Joan,   xiii}.    Exspectandum   illi  fuerat^   ut  alius  g  finis  hic  est,  sacrosanctam  salutis  nostrs  prophe- 


eum  cingeret  et  duceret^  quod  et  factum  est  post* 
quam  senuilfpostquamsapientiam  veramque  fortitu- 
dinem  didicit,quia  videlicet  senilis  animi  ei  cani  sen- 
8U8  est  scire,  quod  hsc  fortitudo  non  in  homine,sed 
ID  Deo  sit.ltaque  fortissimisequis  el  ratioprssens, 
el  exemplum  in  promptu  esse  debuit,  ut  volentes 
exire  •xspectarent  nutum  dicentis:  Ite  et  perambu- 
late universam  terram^  quod  est  dicere  :  otTerle  vos 
ad  mortem  propter  me  sustinendam.Nam  quiamo- 
riturus  quispiam  dicit,  aul  legitur  dixisse  :  Ego 
ingrediar  viam  univosas  terrae  (III  lieg.  i\),  recle 
et  hic  exire  in  univerdam  terraro,  sive  ambulare 
terram  intelligitur,  quod  sit  mortem  non  timere, 
ad  meliorem  vitam  festinare.  Ad  ultimum  et  hoc 
non   praetereundum,  quia  congrue  quos  in  ordine 


ticam  miro  modo  praesentans  historiam,  quam 
hodie  credentes  videmus  el  gaudemus  esse^imple- 
tam,  quia  sicut  jam  sflepe  dictum,  et  semper  eet 
Bciendam,  secuudum  magnum  quod  in  ea  conti-* 
netur  pietatis  sacramentum,  ad  illam,  quam  tuno 
Babylonii  destruxeranl  Hierusalem,  vir  ille  Domi- 
nus  exercituum  reversua  est  in  mi^jericordiis,  et 
in  ea  dumus  ejns  sedificata  est,  et  licet  illa  qua- 
tuor  cornua  regnorum  priocipalium  eupradicto- 
rum  Judam  et  Hierusalem  roultum  ventilave- 
rint,  nihilominus  fecit,  quod  facere  Deus  pro- 
posuit  quia  promissum  fuerat,  Christus  inde 
venit,  el  secundum  Seripluras  juxta  hanc  visio- 
nem  SS1  ea  qus  de  ipso  erant  jam  finem  habent, 
el  ut  jam  ante    dictum   est,  nihil  restat,  nisi   ut 


quadrigarum   dixerai  equos    rufos,  hic  ubi  exire  ^  ipse  qui  victor  salutisomnium  per  passionem  con- 


volentibus  dictum  refert,  iie  et  perambulate  ierram^ 
non  dixitrufos,  sed  dixit  forlissimos,quia  videiicet 
non  anteqaam  fundant,sed  postquam  ruderintsan- 
guinem  suum  propter  Dominum  equi  Domini  rufi 
Bunt,  et  ut  manifestius  dictum  sit,  ante  passiones 
Buas  confessores  equi  albi  sunt  in  passionibus,  et 
post  passiones  usque  in  sempitemum  marlyres  et 
equi  rufi  sunt.  I^ost  hsc  omni»  quae  hactenus  dicta 
et  facta  sunt,  eodem  ordinequo  in  bac  visione  pra- 
moDstrata  fuerant,  ab  eo  quod  dictum  Qii,vidipcr 
noctem,  et  ecce  vir  ascfndem  super  rquum  rufum, 
quid  restat  secuodum  Cbristi  Evangelium,  nisi  ut 
veaiat  ipseFilius  bominis  sedens  in  sede  majesta- 
tis  suffi,  et  coronam  rpgni  habens  in  capite  8uo,pro 


summatus  resurrexit,  et  in  ccelum  ascendit,redeat 
gloria  et  honore  coronatus  (Hebr.  n),  omni  mundo, 
et  angelis,  el  hominibus  spectabilis.Uode  quia  visio 
est,  et  hsec  omnia  per  noctem  propheta  vidit,  non 
magnoperehic  insistendum  estsensui  litterali,dum 
dicitur,sum^  a  transmigratione  ab  Oldai^  et  caetera. 
Equidem  tradunt  Hebr8ei,utpole  litterae  amici,qucd 
Daniel  et  tres  socii  ejus  reversi  de  captivitate,  au- 
rum  et  argenium  obtulerunt  in  domo  Domini,  et 
exinde  jusserit  Uominus^sicut  hicsonat  lilteracoro- 
nas  fieri,  eosquecommuiatis  nominibus  designari, 
8cilicetOldai,Tobiam,Idaiam  et  Hen,Ananiam  esse, 
et  Azariam,  et  Misaelem  et  Danielem  (Dan.  ii). 
Porro  quod  in  secundo  loco  pro  Oldai  positum  est 


eo  quod  propter  nos  homo  factus,  et  in  ista  capti-  D  Helen,  idcirco  iactumest,  quiuHelen  interpretatur 


vitate  natus,  in  ista  Babylone  cum  bominibus  con- 
ver8alu8,oo8lramcaptivitatem  per  passionem  suam 
8olvit,etmultosfilios  in  gloriam  adduxit,etreduxit 
congregatos  in  unum  qui  dispersi  fuerant,  secun- 
dum  similitudinem  iilorum,  qui  tunc  soluta  capli- 
vitate  de  Babylone  asccnderunl,etresdificato  (em- 
plo  Domini,  rursus  in  Hierusalem  habitare  ccBpe- 
ruat.  8equitur  ergo :  «  Et  tactum  est  verburo  Domini 
ad  me  dicens  :  Sume  a  transmigratione  ab  Holdai  et 
a  Tobia,  et  ab  Idaia,  et  venies  io  die  illa,  et  intrabis 
la  domum  JosiK  filii  Sopboni£,qui  veneruntdeBa- 
bylonCyet  sumes  argentum  et  aurum,et  faciescoro- 

Patp.ot.  CLXVIII. 


somniumt  et  Daniel  cum  sociis  suis  apud  Deum  ob- 
tinuit  ut  somnii  quod  viderat  rex  revelaret  sacra- 
mentum  (ibid.).  Verumtanem  sive  in  re  gestum» 
sive  tantummodo  in  visione  fuerit  osten8um,grande 
et  admirabile  contemplemur  negotium,  cujus  illud 
constat  exstitisse  portentum.Supra  naroque  in  hao 
eadem  visione  taliter  dictum  est  :  Audi^  Jesu,  «a- 
cerdos  magne,  tu  et  amici  tui  qui  habitant  coram  te^ 
quia  viri  portendentes  sunt  (Zach,  ni).  Non  ibi  to- 
tum  diclum  est  illi  quod  audirejuesus  est,  neque 
amicis  ejusillic  totum  expositum  est  quod  audire 
jubebantur  ;  sed  nec  nomioa  ipsorum  illic  scripta 

24 


Ui 


RUPERTl  ABBATIS  TDlTIENSIS. 


m 


suDt,  neque  expressa  propter  quam,  vel  iaquopor-  A  ^^  corooaDdum  Je8um,quiaviclelicetnoD  soloseDsa 


tendenles  dicli  sunl.  Bcce  nomina  eorum  semel  et 
iterum  expreesa  sunt,  primum  dicendo  :  Sum^  a 
irammigritione  ab  Oldai,  el  ab  Tobia  et  ab  Idaia 
aryenium  et  nurum.  et  fiicies  coronas  ;  deinde  ei 
coronx  erunf  Utlen,  ei  Tobiae  el  IdaiXy  ei  Hen  /itio 
SophonicB  memoriatein  iemplo  Domini.  Nimirum  et 
nominibus  8uis,  et  auro  alque  argeoto  8U0,el  in  eo 
^uod  coronae  exinde  faciee  poni  jubentur  in  capite 
Jeeu  filii  Josedech,  viri  isti  portendentes  sunt.  Et 
recte  ibi  Jeeus  indulus  erat  sordidis  vestibus,  quce 
et  ablat®  sunt  ab  eo^dictumque  estad  eum  :  Audi^ 
Jesu,  saccrdos  magne,  iu  ei  amici  iui,  qui  habiiani 
coram  ie,  quia  viri portendenies  suni ;  recte,inquam, 
illi  dilata  est  ha'cportenti  par8,quiavidelicetprius 


Scripturarum,  qui  inteliigiiur  per  aurum  etargea- 
tum,  clarificamus  eum.  Locus  vero  ubi  corooeists 
Hant  domus  est  Josiae,  id  estsalvati  filii  Sophonie, 
:d  estvi&iiatione»  Domini,  quo  nomine  recte  intel- 
ligitur  Ecclesia,quam  Oom  inus  univeream  suavisi- 
tatiooe  salvavit,  secundum  typum  domus  Zachei 
quam  ipse  visitavit.  Et  hodie  salus  domui  huic  faeta 
esi  (Luc.  xn),  inquit,  ei  loqueris  ad  eum,  dicens : 
Haec  dicit  Dominus  exertiiuum^  dicens  :  Bece  vir 
Oriens  nomen  ejus^  et  subter  eum  orietur^  et  oatert. 
Ponendo  coronas  in  capite  Jesu  iilii  Josedecb,  jabe- 
tur  ioqui  ad  eum  el  dicere,  cujus  rei  ipse  et  amici 
ejus,  viri  portendeoles  8int,ac  si  dicat:  Istud  quod 
agitur  hic  aliud  portendit  ;  alterius  rei  porteotum 


oportebat  iila  (ieri,  qus  per  candelabrum  aureum  n  est,  quia  videlicet  juxla  hanc  signiGcationem  ecce 


et  per  csteraqus  8criptasunt,usque  ad  praesentem 
locum  signiHcata  esse  uni  diximus,et  domum  futu- 
rum  erat,et  Oet  iilud  quod  praesenti  capitulo  bigni* 
ficatum  est.Ipsos  sancls  Ecclesifie  quatuor  ordines, 
quos  in  quutuor  quadngis  intelligendos  esse  dixi- 
mus,  in  gloria  resurrecturo8,etexipsis  sivepropler 
ipsorum  salvationem  'coronandum   esse  Dominum 
Jesum,  qualuor  viri  isti  portendunt  Oidai,  Totiias, 
Idaia  et  Hen.  Oldaia  namque  interpretatur(/e/;r0ca- 
tio  Dominif  quod  videlicet  nomen  congruitquadri- 
g®  illi,  in  qua  sunt  eqiii  nigri,  id  est  ordini  illi,  in 
quo,  sicut  supra  dictum  e6t,peccatores  conversi  ad 
pGenitentiam  deprecantur   faciem  Domini.  Tobias 
interpretatur   bonus   Domini^  et  idcirco  congruit 
quadrigoe  illi,  in   qua  sunt  equi  albi,  id  est  ordini 
iIli,iD  quo  nullius  macula  crin)ini8,imo  etiam  mul-  ^ 
tus  in  plerisque  caudor  virginahs  propositi.Siqui- 
deni  talis  ordo,8ive  quispiamhujusceordicij  recte 
dicitur  bonus  Dumini:  iia  ut  quidam  istorum  notis- 
8imus  dicalur  eli.im  (iilectus   Domini,  Idaia  inter- 
pretatur  notus  Domini.  Uude  et  bpne  congruitqua- 
drigffiilli.in  qua  sunt  equi  varii.id  est  ordini  illorum 
quibus  Spiritussanctus  divisionesgrdtiarum  distri- 
buit,iLautaIiosdocendo,regendoatqueconflrmando, 
pluscffileris  innotescant  Domino,  ita  ut  cujuslibet 
eorum   dignetur  dicere  :  Novi  le  exnomine  (Exod, 
xxxiii).  Elen   interpretatur  gioria,  Unde  el  nomen 
convenit  equis  illis  forlissimis  qui  exierunt,el  quce- 
Tebant  ire  et  discurrere  in  omnem  terram,  scilicet 
glorioso  martyrum  ordini,  qui  vexillum  divini  no- 


venit,  ecce  in  propinquo  est  vir  magnus,  vir  fortis 
et  potens,  cui  non  est  par  alius.  Et  si  valtis  scire 
quis    dicatur  vel  quomodo  nomioetur,  Oriens  est 
nomen  ejus,  quo  videlicet  nomme  nullus  virorum 
praeter  ipsum  jure  nominatur,  quia  solus  hic  sem- 
per  est  in  ortu,  el  nullus  unquam  illi  est  occasus. 
Cum  occidere  pulabitur,maxime  orietur,id  esteum 
fuerit  secundum  carnem  huic  mundo  morituras, 
tunc  apud  infernos  timentibus  Deum  orietur,moz- 
que  super  occasum  ascendens^coelo  et  terrae  orietur 
vivus,  el  nunquam   morilurus.  Hoc  omnino  est  in 
poteslate  ejus  et  idcirco  dico  vobis,quia  hoc  ipsum 
Domen  ejus.  Oriens  subter  eum  orietur,  id  est  per 
eum  in  muliitudine  credentium  dilatabitur,iD  glo- 
ria  resurgentium  clariOcabitur.  Hinc  eat  qaod  pro- 
tinus  sequitur  :  El  sedificabit  tempium   Domino,  et 
ipse  exstruet  templum  Domino.Non  enim  quod  semel 
dixerat,  ei  asdificabit  iemplum  Dumino  superfluare- 
pelitione,repetivit,dicendo  et  ipseexstruet  iemplum 
Domifio,sed  quia  una  eademque  Ecclesia  etiDpr«B« 
senti  saeculo  aedilicatur  dum  gentes  convertanturf 
et  in  futuro  exstruetur  dum    omnes  resurgemus  ; 
recte  non  contenlus  semeldixisse,  etasdiflcavii  tem' 
plum  Domino,   repetivit,  ei  ipse  exstruei   lempium 
Domino,  Et  tunc  ipse  portabit  gloriam,  scilicetquam 
corooae  ists    significant,  quia  videlicet  magna  illi 
erit  gloria,  tam  multos  filios  adduxisse  in  gloriam 
(Hebr,  ii).  Si   enim    cujuslibet  gloria  sunt   hi  qui 
per  ejus  ministerium  crelideruni,  quemadmodum 
et  Apostolus  dicit  :  Quia   gtoria  vesira   nos  sumus, 


minis   foras   extulerunt,    et   contra   diabolum   elh  sicutet  v^s  noxira  tn  die  Domini  nostri  Jesu  Chrisd 


plugas  ejus  visibiles  atquc  invisibiles  exierunt  ad 
pugnam,  ei  per  universam  terram  sanguine  roseo 
Buo  eanctam  rigaveruntetdeooraverunlSccIesiam, 
hoc  fecisse  illis  gloria  maxima  est.  Igitur  ab  istis 
sumes,  ait,  argenlum  elaurum,  el  facies  coronas,  vi 
zo^es  in  capite  Je^u  fxlii  Josedech  yacerdotis  magni^ 
quia  vidflicet  per  sin^ulas  virtutes  elrciorum  suo- 
rum  Dominus  coronatur,  imo  in  illis  oinnibus  co- 
ronatis,  Salvator  in  siui^ulis  coronam  accipit,  quia 
videlicet  ipsiusgratia,  ipsius  est  opus,  omnis  om- 
nium  sanctorum  corona.Non  solum  aurum,  neque 
solum  argeDtum,8ed  etaurumsumituretargentum 


(li  Cor,i),  quanto  magis  ipsius  homini  nostri  Jesa 
Christi  gloria  estet  gloria  erit,  quod  est  ipsesalus 
omnium,  quemadmodum  idem  Aposlolus  ait,  quia 
cum  placuit  pc  eumreconciliari omnia  inipso^  paei- 
ficans  per  sanguinem  cruris  ejus  sive  qum  in  lerris, 
sive  quos  in  coetii  sunt  ?  [Cotuss,  i.)  Tacito  quod  prL 
muiu  est,  quia  S39  in  iftso  coudiia  suni  universa 
in  ccetis  ei  in  terra^  visibitia  et  invi^ibilia,  sive  ihro- 
ni,  sive  domittationes,  sivc  principatus,  sive  poieMa' 
teSf  el  omnia  per  ipsum,  ei  in  ipso  creaia  suni^  ei 
ipse  esi  anie  omnes^ei  omnia  in  ipso  coMiani  [ibid,) 
qu»  causae  ei,  cum  jam  dictis  coogregentar,  qaot 


749 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  III. 


750 


pulas  colroDaruin  gloriae  est^unus  idemque  Deua  et  A 
homo  JesuaChristus  f  Ergo  elipse  portabit  gloriam^ 
etsedebit^  ait,  super  sotio  suo,  et  erit  lacerdos  super 
solio  5uo.Quod  quam  justum  sit,  melius  quis  cogi- 
tare  potest  quam  eloqui,ut  ille  ^edeat  et  domiaetur 
omnium,  per  quem  omnia  condiia  sudI,  el  sicsa- 
oerdos  ia  ffiternu  m,  per  cujus  sangoinem  universa 
pacificata  sunt.  Dominetur,  inquam,  super  solio  suOf 
et  sit  sacerdos  super  solio  «uo,  quod  de  nullo  saooto- 
rum  dicere  fas  esl,  quia  nullius  eorum  jus  est,  di- 
cere  suum  dominationis  vel  sacerdotii  soiium,  sed 
hujus  taatum  Domini  et  sacerdoiis  uoici,  cujus 
majestas  est,et  sedes  una  eademque  sedes  mAJesta- 
tis  Doi,  quemadmodum  dicit :  Cum  autem  ventrit 
Filius^hominis  in  majestate  sua,  et  omnes  angeticum 
to,  tunc  sedebit  super  sedem  majeUatis  sux  (Matth.  p 
xxv),  et  cstera.Quid  elista  sibi  vuit  congeminatio, 
el  dominabitur  super  sotio  suo,  et  erit  sacerdos  super 
sotio  suo,  nisi  quia  unus  idemque  ia  quem  hecdi- 
cuntur,futurum  erat  ut  esset  et  nunc  est  rex  alque 
sacerdos  ?  Deoique,  qui  rex  idcirc<i  domiiiabiturf 
ait,  super  solio  suo,  et  erit  sacerdos  super  sotio  suOf 
eatisque  manifestum  e8t,hunc  essesensum  quiaia 
anam  personain convenientregoumet sacerdotium, 
el  unus  idemque  geminum  obtinebit  regni  et  sa- 
cerdotii  solium.  Ubi  stalim  infertur,  et  consi» 
lium  pacis  erit  inter  itios,  subaudiendum  esUdomi- 
nanlem  et  8acerdotem,Don  quo  Christusdividritur, 
«ed  quo  principatus  duoqui  fuerant  eatenus  dis- 
juocti,altera  enim  erat  persona  regiaet  ultera  sa- 
cerdolaiis,  imo  Christo  cousocieatur.  Inter  illos  q 
igitur  subauditur  principatus  cum  in  uoo  fuerint 
iaseparabililer  consociati,  consilium,  iaquit,  pacis 
erit,  «juia  videlicet  per  iilam  conjunctionem  pax 
eet  nobis,  et  sicut  jam  ante  ex  Apostolo  comme- 
moratum  est,  per  eum  comptacuit  reconciliari  om^ 
nia  in  ipso,  et  pacificari  per  sanguinem  crucis 
ejus,  sive  qux  in  terris  sunt,  sive  qu3S  in  coilis, 
Rt  coronx  erunt,  ait,  Heteix^  et  Tobise,  el  IdatsSf  ei 


Hen  fitio  Sophonim  memoriale  in  templo  Domini. 
Hoc  est,  quod  exspectamus,  quia  saactis  omoibug 
etamicis  Domini  quos  per  istos  signinoarijam  di- 
ximus  memoriale  eruat  sempiteraum,  ia  illo  coe- 
lesti  templo  Domiao  ipse  corooae  que  de  auro  et 
argeoto  ipsorum  Domino  Jesu  factesunt.Dcsensa 
et  sermooe  ipsorum,quo  bpiritus  sanctus  eumdem 
Dominuo:  Jesum  clarificavit  etclarificareaon  desi- 
nit  usque  ia  finem  Beculi.Illudquoquequodsequi* 
tur :  Et  qui  procutsuntvenient^et  xdificabunt  in  tem* 
pto  Domini yidemua  quia  faclum  est,et  fit  et  fiet  us- 
quein  finem  8CBCuli,el  nos  maxime  qui  de  gentibus 
advenimus  continget,  quia  procul  eramus,  quod 
meminisse  aos  vult  Apostolus,  ubi  ad  Ephesios  lo- 
quitur  :  Propter  quod  memores  estote,  quod  vos  qui 
eratis  sine  Chnsto,  alienati  a  conversione  Israet^  et 
hospites  testamentorum  promissionisspem  non  haben- 
tes,  et  sine  Deo  in  hoc  mundo,  Nunc  autem  in  Chri' 
sto  Jesu  vos  qui  eratis  tonge,  facti  estis  prope  in 
sanguine  Christi  (£p^i.ii).Nuac veaimus  credeodo, 
tunc  autem  ubi  ponetur  coronarum  memorialet 
veniemud  resurgendo,  et  aedificabimus,  imo  et  «di- 
ficati  tanquam  lapides  vivi  in  temploDomini  per- 
manebimus.  In  fine  sermoais  ad  ipsos,  de  quibus 
loquebatur^  iamiiiariter  se  coovertit;  et  scietis^dMf 
quia  Dominus  exercituum  misit  me  ad  vos,  Erit  au- 
tem  hoe  si  audifu  audieritis  vocem  Domini  Dei  ve- 
stris.  Et  Dunc  quidem  scimus  quod  propbetiam  in 
veritate  Dominus  miserit  ad  aos,  et  veritatem  lo- 
cutus  est  Spiritus  sanctus  perpropbetas  suos  [Act. 
xxviii),  sed  scimus  ex  parte  quod  oondum  venit 
quoi  perfectum  est  (/  Cor,  xiii).  Per  fidetn  enim  am' 
bulamus,  et  non  par  speciem  (H  Cor.  v).  Tuno  au<- 
tem  sciemus  experimento,  cum  apparuerit  cum 
coronis  jam  dictis,  quoniam  videbimus  eum  sicuti 
est  (/  Joan.  iiij.  Et  hocerit^  ail,  si  auditu  audieritis 
vocem  Domini  Dei  vestri^  hoc  est,  si  prsceptA  ejus 
custodieritiSy  quia  sine  operibus  ad  tantam  gloriam 
promereadam  sola  fides  dod  sufficii. 


LIBER  TERTIUS. 


SSS  Quam  dulciter  ia  Cantico  sponda  dilecto  canit: 
Apprehendnm  ie^et  ducam  te  in  domum  matris  mex, 
et  in  cubiculum  genitricis  mese^ibi  me  docebis  (Cant. 
viii).  Et  quam  duice  est  experimento  discere  vim 
bujusce  modulationislQuid  enim  est  dilectum  ap- 
prehpndere«nisi  Christi  sensum  in  Scripturisinve* 
nire?  Etquid  est  eum  apprehensumin  domum  ma- 
tris,et  in  cubiculum  genitricis  ducerp,ni}>i  ad  com- 
munem  Ecclessae  utiliiatern  sive  instructionem  voce 
aut  in  scripto  pr<ferre?  Talis  eral  animaPauli,qui 
nuper  regeneratus  Ecclesiae  sacramentis,  Christi  ei- 
den[L  Ecclesiflejam  notumoptime  cognoscens  deScri- 
pturisnotiorem  reddidit  tam  voce  «iuam  litteris./M 


D  me,  ^M^docebiSy  quia  videlicet  ia  tali  facto  meritum 
est  Yicissitudiaid,ut  qui  prapceptis Ecclesiam  docuit, 
ipse  adhuc  de  plurlbus  debeat  edoceri Juxta  illud  : 
Omni  habenti  dabitur  et  abundabit  (Matth,  xiii).  la 
bac  igitur  spe,  uthactenus  cucurristi,  percurre, 
anima,  gloriam  qusrens  ejusdem  dilecti,et  tandiu 
fruere  hoc  quod  ex  parte  est^  donec  veniat  quod 
per^ectum  est.Sequitur : 

Cap.  Vil. —  «  Et  factum  estin  anno  quarto  Darii 
regis  factum  est  verbucn  Domini  adZucbariam  ia 
quarta  mensis  noni  qui  estCasIeu,et  miserunl  ad  do- 
mumDeiSarasaretRogomelech^elviriquierantcum 
eoaddeprecandum  faciem  Domini  utdicerenlsacer- 


751 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


751 


dotibus  domas  Domini  exercituum  et  propbetis  lo- 
quente8:Nunquid  nendummibiesl  inroensequinto, 
vel  eanctificare  me  rlebeo,8icut  feci  jam  mullisan- 
Di8?Ct  factum  est  verbuni  Domini  ad  me  dicpneiLo- 
queread  omneni  populumtcrrae  etad  8acerdote8,di- 
cen8:Cuii)  jejunaretis  ct  plangeretis  in  quinto  et  sep. 
timo  per  bos  8eptuagintaaiiD09,nunquid  jejunium 
jejuDHStismibiVEtcum  comedietisetbibistis,  nun- 
quid  non  vobis  comedi8ti8,et  vobismetipsisbibislis? 
Nunquid  non  sunt  verba  quse  locutus  est  Dominus  in 
maDU  prophetarum  priorum,cum  adhucHierusalem 
habitaretur et esset  opulen ta  i psa  et  u rbes  in  circuitu 
eju8,et  adaustrum^et  in  campestribus  habitaretur?» 
Duo ferme  intra  hanc  et  precedentem  visionem  tran. 
sierantanni.Siquidem  in  anno secundo  Dartt,decimo 
mense,  vicesima  ei  quarta  mensis,  vtdi,  ait,  per  no- 
clem  (Zach.  i),  et  hic  in  anno  quarto  Darii  in  qnarta 
mensis  noni  verbum  Dofnini  ad  se  faclum  dicit,cau- 
sam  sive  occaaionem   protinus   inserens,  propter 
quam,anno  sive  die  illo  tactum  est  ad  eum  verbum 
Domini.  Miserunt^   ait,  ad   domum    Dei  Sarasar  et 
Rogomelech,et  viri  qui  erant  cum  eo  ad  deprecandum 
faciem  Djmini^eio.  Istis  interrogantibus  et  dicenti- 
bus  :  Nunquid  mthi  flendum  est,  sicut  fecijam  mul' 
tis  anniSf  jubetur  propheta  ut  loquatur  ad  omnem 
populum,   et  dicere  :  Nunquid  jejunium  jejunaslis 
mihi'?  etc.  Unde   datur  intelligi   populuro  qnoque 
fere  omnem  sensusfuisse  ejusdem,  cujus  erantSa- 
rasur  et  Rogomele<sh,  qui  miserant  ad  domum  Uei 
super  qucpstione  ejusmodi.  Quos   Persas  fuisse  et 
duces  regis  Darii,timcntes  DominumautumantHe- 
braei,  ul  ait  beatus  Uieronymus.  Revera  seosus  eo- 
rum,et  populisensus  eratimperfeclus,quiquoniam 
templum  videbant  velaudiebantesseconstructum, 
jam  flendi  et  jejunandi  causam  sibi  nullam  super' 
8886  arbilrHbantur.  Manifestum  estex  ipsorum  in- 
terrogatione,  quod  temporalibus  et  visibilibus  in- 
tenti,  de  sternis   et  invisibiiibus   bonis  nulla  aut 
parva  soUicitudine  lenebanlur.Memoriter  tenebant 
quod  in  quinto  mense  sut^versa  civitate  Ilierusalem 
et  templo,populus  captivus  ductus  est,  et  quod  in 
septimo  Oodolias  inlertectus  est  ati  Idmael,et  reli- 
quise  populi  di^persae  suut  ct   ob  boo  per  singulos 
annos  jejunabant  et  flebant  {IF  Deg,  xxv  ;  /er.XLi), 
Porro  captivitatcm  illam  universalem,  qua  huma- 
num  genus  adeo  captivatum  est  in  Adam,Don  satis 
curabant,  atque  libcratoris  adventum  qui  eatenus 
difTerebatur.non  valde  8uspirabant,!iut  propterhxc 
flendum  sibi  et  ejulandum  existimabant.  Quod  si 
causas  istas  prae  oculid  habentes  jejunarenl  etfle- 
rent,nunquaiii  taliter   respondisset  Dominus:Lo- 
quere,  inquens,  adomnem  ponulum  lerrse  et  ad  .«a- 
cerdoteXf  duens :  Nunquid  jcjunium  jejunasfis  mihi  ? 
Et  cum  romedislis  ef  btbistis.nunquid  non  vobis  come» 
distis  ef  vobismefipns  bibisfis  ?  Longe  aliter  jejunanti 
Danieli  responsutn  fuil,  quia  longc  aliasjejunandi 
causas  ille  sibi  propositas  babuit.OamV/,  inquitan- 
gelus  Gabriel,  nunc  egressus  sum^ut  docerem  teetin' 
telligeret.   Ab  exordio  precum  tuarum  egressus  est 


A  sermo.  Bgo  autem  veni^  ut  indicarem  tibif  quia  vtfr 
desideriorum  es.  T  u  ergo  animadverte  sermanf-m,  ei 
intellige  visionem.Septuaginta  heddomadesabbreviaim 
sunt  super  populum  tuum  (Dan,  ix),  etc.Illeprofecto 
jejunium  Dominojejunavit,  quia  vir  desideriorom 
ea  qusB  Domini  sunt  desideravit,videlic6t  non  illud 
solum  utreaediflcaretur  illa  oiviias  ettemplummt. 
DDfactum,8ed(quodioDgemaju8,etiDComparabilit«r 
meiius  est)  ut  coDBummareturpra?varu;a/to,e//liiMi 
acciperet  peccatumf  et  deleretur  iniquitas,ei  addo- 
ceretur  iustitiasempitema,etim^\ete[uTinsio  eiprO' 
phetiajCt  UDgeretur  Sanctus  sanctorum  (t^td.).Igitor 
quouiam  unus  idemqueDominus  etbicper  prophe- 
tam  loquitur  :  Nunquid  jejunium  jejunastis  miktf  Bt 
subaudiendum  estjnon; et.cum  comedislis el  bibistis^ 

n  nuntfUid  non  vobis  comedistis  et  vobismetipsis  bibi' 
stistet  subaudieudum  est,  etiam.  Et  alibiper  Apo- 
stolum  dioit:  Et  qui  manducat^  Dommo  manducait 
et  qui  non  manducat,  Domino  non  manrtucai  {Hm' 
xiv).GIare  atque  studiose  discerDenduro  68i  inter 
eum  qui,  dum  non  manducat,  Domino  non  fnaitds- 
ca/,id  est  cum  jejunat,  Domino  jejunat:  et  eamfin 
non  manducat^  ve\  dumjejunat,  non  Domiito,  sed 
sibi  SS4  nonmanducat  aut  jcjunal  :  rursuaque  ia- 
ter  eum,  qui  dum  manducat,  Homino  mnndueai,  ti 
cum  qui  dum  manducatf  non  i)(miifio,8ed  sibi  man- 
ducat.  Nimirum  qui  ob  hoc  jejunat,  vel  non  mandu* 
catf  ut  perhunc  pcDnitentiae  laborero  omDipotenti 
Deo  de  peccatis  euis  satisfaciat^et  vitce  eeterne  fro- 
ctum  recipiat,illejejuniumDomino  jejanat,ille  Do» 
mino  non  manducat.  Qui  autem  idcirco  Jejonat,  vel 

^  non  manducat,  ut  vel  temporalem  pfBnam  evadat 
sicut  Achab  (///  Deg.  xii),  vel  transitoriam  laadedi 
recipiat  sicut  quivis  hypocrita  (Matth,  vi),  ille  noo 
Domino  sed  sibi  non  mancfiu:a<.Simi]iter,qai  idcireo 
manducat,  ut  opus  Domini  operari  valeat,  quaies 
ipse  vull  esse  apostolos  suos,  sive  evangelistas,  di- 
cens :  Edentes  et  bibentes.  Dig^>us  est  enim  operariui 
mercede  fua  (Maith.  x),  ille  Domino  mandueatiti 
econtra,  qui  Of>eratur,  quamvis  opus  sanctoiDf 
quamvisopus  Dei,  obhocsolumut  manducel.iile 
non  DominOy  sed  eibi  operatur,  el  eibi  mandueai* 
Amplius  autem  si  non  vult  operari,  et  mandu&iii 
non  Dommo  sed  sibi  manducat,  Dicat  igitur  :iVui- 
quid  jejunium  jejunastis  mt7i(?et  subauditur,  non, 
quia  non  jejunastis  propter  regnum  Dei,  non  jeJQ* 

D  nastis  ob  boc,  ut  civitatem  Hierusalem  ctelesteffl 
quam  in  A«iam  perdidi8tis,in  adventu  seminis^qood 
Abraham  promissum  est,scilicet  Ghristi  (Gen,M\\\ 
recuperare  mereamini.  Dicat,  inquam,fiur?gtttV/R(?A 
vobis  comedistiSyCl  vobismMipsis  bibistis^t^t  redpoa* 
deatur,  eliam,  quia  non  idcirco  comedistis^ut  ope- 
rarernini  opus  Dei,  ut  viatico  sustentati,  pervenire 
possetis  ad  patriam  vel  regnum  Dei.  Et  quis  digne 
eloqui  sufGciatquam  competentpr,quam  opporlunt 
invectione  illos  continuo  percutit,dicendo  iNunquU 
non  sunt  verba  quge  locuius  est   Dominus  in  ma%% 
prophelarum  priorum,  cum  adhuc  Hierusalem  kabi' 
taretur^et  esset  opnlenta  ipsa  et  urbes  in  drcuiiu  ejus^ 


753 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  ZAGH.  LIB.  III. 


754 


et  od  ausirum^  et  in  compes(ribtis  habitaretur  f  Nsim  \  impatientiam,  sed  per  ipBorum  perseverantem  im- 


quia  pueri  eraot,  et  de  magis  atque  sempiternis 
malis  parumautnihilsolliciti,eolHleinp(iralia  mala 
deploranted,  et  jpjunaverant  et  fleverant,  recte  in- 
Buitabundus  ioquar,  nunquid  non  xunt  verbu  qnx  lO' 
cutus  Cit  DominuSf  etc.  Quod  si  ila  dixisseot  :  Per 
istos  septuagintii  annos  jej  unavimus  et  flevimus,  pro 
eo  quod  Hierusalem  deserta,  et  nos  captivi  eramus, 
sed  roulto  magis  jejunandum  et  flendum  est,  quia 
nondum  venit  promissio  aut  adventus  ejus,  nun- 
quam  ita  loqueretur,  nequaquam  ita  insultaret  eis 
de  malis  miooribus.  Sequitur :  Et  faclum  est  ver* 
bum  Domini  ad  Zachariam  dicens :  Hxc  dicit  Domi- 
nus  exercituum  :  Judicate  juiicium  meum  et  miaeri- 
cordiam,  et  miseraliones  fnciteunusquisquecumfra" 


poenitentiam.  Quis  non  enim  consf^nliat.juste Tactam 
esse  indignationem  magn-im  Domino  excercituum, 
pro  eo  quod  peccatis  suis  addiderunt  contemptura 
contra  Spiritum  sanctum,  in  quo  mittebat  eis  vcrba 
Dominusexeroituumpermanum  prophetarum?Ista 
ergo  vicisssitudine,  tt  factum  esl^  ait,  sicut  locutus 
est  subauditur,  Spirilus  sanctus,  et  non  audierunt^ 
sic  clamabunt^  et  non  exaudium^  dicit  Dominus^  et 
dispersi  eos  per  omnia  regna  quaB  nesciunt,  et  terra 
desobta  e.<t  ab  eis,  eo  quod  non  esset  transiens  et  re- 
vertens,  et  posuerunt  terram  desiiierabilem  in  deser- 
tum.  Quare  autem  cum  prseteritorum  narratio  sit, 
et  in  capteris  omnibus  omnisenuntiatiocurrat  ver- 
bis  praeteriti  temporis,  baec  tantum  verba  in  futu- 


tre  su^,  et  viduam  et  pupillum^  et  aduenam,  et  paU'  n  rum  tempus  extendit,  sic  clamabunt  et  non  exau- 


perem  nolite  calumniari,  et  vir  fratrisuo  malum  non 
cogitet  in  corde  «uo,  et  noluerunl  attendere  et  verte- 
runt  scapulam  recedeniem^  et  aures  suus  aggravave* 
runt  ne  awiirenl,  et  posuerunt  cor  suum  adamantem 
ne  audirent  Ifgem,  etcerba  quxmisit  Dominusexer' 
cituum  in  Spiriiu  suo  per  manum  prophelarum  suo- 
rum  priorum.  Ei  facla  est  indignatio  magna  Domino 
exerciiuum^  ei  factum  est  sicut  locutus  esi,  et  non  au- 
dieruntf  sic  ciamabunt^  et  non  exaudiam^  dicit  Domi- 
YtU5,  et  dispersi  eos  per  omnia  regna  qux  nesciunt^  et 
terra  desolata  est  ab  eis,  eo  quod  non  esset  iranriens 
et  revertens^  ei  posuerunt  terram  desiderabilem  in  de- 
sertum,  Priores  propbetas,  quorum  per  manum  mi- 
eit  Dominus  excerciluum  in  Spiritu  suo  verba  baec, 
Judicate  judicium  verum,  etc,  illos  dicit  qui  anto 
captivitatem  ex8titerunt,quorum  deprcecipuisunus 
Isaias  erat,  per  quem  itaiocutus  est :  Quserite  judi- 
cium^  subveniie  oppresso^  judicate  pupilio,  defendite 
viduam.  Si  voiueriiis  et  audieritis  me,  bona  terrae 
comedetis.  Quod  sit  noiueriiis  et  me  provocaveriiis  ad 
iracundiam,  giadius  devorabit  vos  [Isa.  i).  Hujusce- 
modi  dictis,  et  iex  primitus  plena  data  esl.  Quod 
autem  dicit,  ei  noluerunt  attendere,  et  averterunt 
scapulam  recedentem^  et  aures  aggravaverunt  ne  au- 
direni,  minusest  facto  ipsorum.Illienim  uon  solum 
oon  audierunt,  verumetiam  clamantes,  prophetas 
occiderunt,  duro  corde,  indomabiies,  et  adamanti 
similes,  qui  lapis  fortissimus  et  in  tantum  durus 
est,  ut  oninia  metHlla  confringat,  et  ipse  a  nullo 
confringatur,  unde  a  GraBcis  indomabilis  dicitur.  De 


diam,  cum  dicere  posset,  sio  clamaverunt  et  non 
exaudivi  ?  Quaro,  nisi  ut  intelligas  eum  immuiabi- 
lem  esse,  et  perseverantem  in  judicii  veritate,  quod 
sicut  fecit  tunc,  ita  debeat,  si  iterum  peccaverint, 
iterum  facere  ?  Deniquis  et  boc  futurum  non  ignora- 
bat,  quod  posteri  illorum  pejora  factnri  forent, 
quam  patres  ipsi  fecissent,  unde  et  clamantesnon 
ex&udiret,  neque  exaudire  deberet^  quod  cunctis 
gentibus  nuno  manifestum  est.  Quam  vero  acerba 
est  infelicium  sugillatio  dicere delerraL,desoiata  est 
ab  eis,  et  posuerunl  terram  desiderabtlem  in  deser- 
tum  I  Nam  vere  infelicissimum  est,  et  infelicitatem 
desolationis  pati,  et  insuper  criminis  argui,  quod 
ipsi  desolationem  ipsam  fecerint,et  quod  ipse  con- 
tra  illos  terra  juste  videatur  deflere  et  conqueri,  et 
dicere  illis:  Non  Deus  qui  hoc  fieri  judicdvit^  non 
Nabuchodonosor,  qui  judicio  Dei  super  me  ascen- 
dit,  sed  vos  coloni  pessimi,  vos  fecistis,  etex  vobis 
causa  est,  quod  desolata  et  in  desertum  posita  sum 
egoterradesiderabilis  Et  multum  congrue  praesenti 
loco  Dominus,  cui  nulla  terra  desiderabilis,  cui  nil 
terrenumdesiderabile  eLt^terramappellatdesidera- 
bilem,  quia  videlicet  cum  se  jejunasse  et  flevisse 
dicerent  propter  terrae  desolationem,  nimis  aperte 
fatebantur  terram  sibi  fuisse  desiderabilem,  cosle- 
stemautemnonsedesiderarepromissioncm^quippe 
quia  dicebant,  nunquid  flendum  nobis  est  etjejunnn- 
dum,  satis  sibi  exisliinantcs  quod  videbant  solutam 
esse  caplivitatem  temporalem.  Hoc  igitur,  et  posue- 
runt  ierram  desiderabiiem  in  dewium^  claret  quam 


quo  illud  mirandum,quod  cum  tant«  sit  duritiffi,  D  SS5  acerbesitdictum,  ab  eoquem  naturaliterdul- 


80I0  perfusus  sanguine  birci,  quod  aDimal  libidino- 
8um  est,  statim  dissolvitur.  Unde  congrua  simili- 
tudo  est  valde,  et  cor  suum  posuerunt  adamenlemy 
quia  cum  durissimffl  cervicis  et  cordis  indomabiiis 
essent  contra  Deum,  moliissimi  erant  in  omnium 
libidinum  fluxum.  ut  merituin  illosconstet  eumden 
Isaiam  dixisse  :  Audife  verbum  Domini  principes  So- 
domorunt,  percipite  uunbus  iegem  Dei  mei^  p^puius 
Gomorrhss  (ibid.),  Quorsum  ista  commemoratio  ? 
Videlicet  quod  Dominus  justus  ad  cognoscendum, 
ipsi  autem  fuerint  inexcusabiles,  quia  quod  factum 
•8t  iilis,  Don  est  factum  per  properantem  Domini 


cem  ipsi  sibi  exacerbaverunt.  Porro  qualis  causa 
est  ista  ?  Eo  quod  non  esset  transiens  et  reveriens, 
Prsmisit  et  terra  desoiata  est  ab  eisei  tunc  demum 
Bubjuuxit,  eo  quod  non  esset  transiens  ei  reveriens, 
Si  ita  dixisset,  terra  desolata  est,  et  non  est  trans- 
iens  ncque  revertens,  solummodo  putaremus  mo- 
dum  desolationis  expressura,  idque  et^se  quod  nul- 
lu')  eundo  atque  redeundo  per  terrara  gradereiur. 
Nuno  autera  non  tara  raodura  exposuit»se,  quam 
causam  reddidisse  desolationis  videtur,  dicendoeo 
quod  non  esset  transiens  et  revertens,  Quid  ergo  sit. 
noD  fuisse  traaseuntem  et  revertentem,  hoc  iniqui- 


786 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


7S6 


reodura  est.  Coofestim  occarrit  illud  in   Psalmo  A  «1^6  bostibus  vebemeoter  afQizit  eos.  At  verotem- 


dictuiTy  spirilus  vadem  el  non  rediens  {Psal, 
Lixvii),  quia  sensum  hoc  et  illud  habent  siroilem, 
sicul  sonilum  liiterHlem  peneeumdeiii  ^amvadens 
et  redien%,  quid  aliud  esi,  quam  transiem  et  rever» 
tens  ?  Porro  illic  spiritus  vadens  ei  non  rediens^  hoc 
est  in  malum  cadens,  et  a  maio  non  resurgpns.  Ergo 
et  hic,  eo  quod  non  esset  transiens  ef  revertens^  hoc 
est  eo  quod  non  esset  de  bis  transeuntibus  in  ma- 
lum,  qui  reverteretur  in  bonum, /^rra  desolata  esi 
ab  eis,  Nam  cor  impcenilens,  quod  supra  denotavit 
dicendo,  et  cor  suum  posuerunt  adamantem,  et  aver- 
ierunt  scapulam  rrcedentem  nonne  causa  est  satis 
Jusliliam  vindicis  irs  defendcns,etaddefendendum 
Bufficiens  ?  Vere  igitur  ipsi  terram  suam, (ar;am  de^ 


pore  illo,  de  quo  bio  sermo  est,  amplius  feoerat, 
quia  non  in  terra  sua  consisteotes,  servierant  Bt- 
byloniis,  sed  desol  ita  et  posita  in  desertum  lerrt 
desiderabili,  tenti  fuerunt  per  septuaginiaaonosiD 
Babylone  ca;:tivi.  Recte  ergo  non  conteotus  dixisse, 
Zetatus  sum  Sion  %elo  magno^  addidit,  et  indigna^ 
tione  magna  zetatus  sum  eam,  Et  est  sensus  ;  Noo 
Bolum  taliter  zelatus  sum,  ot  eos  servitui  subjice* 
rent  adversffi  geoles,  quod  sspe  tactomest,  8ed,ad- 
dita  cum  zeio  indignaiione  magna,  terram  quo- 
queet  locum  nomine  meo  sanctiticatum  illis  absluli 
et  igni  Babylonico  tradldi,  qood  bactenus  factum 
non  est.  Quare?  Videlicet,  quia  non  solum  ut  olim 
me  derelinquentes^  deos  alienos  coluerunt,  veram 


siderabilem  posuerunt  in  iesertum  et  ab  eis  desolata  n  etiam  prophetas  occiderunt,  et  multum  sangaioem 

_.  f  ,    ,  ,  ,  ,  .,  ^*!  ^_*._—     _«»._J. 1      »T_1.._    111-.    __.^^->.._    ^t-     LJJ 


ei<,  eo  quod  non  esset  transiens  et  revertens,  id  est 
per  id  quod  cum  omnes  transgressores  essent,  nul- 
los  erat  aut  vix  ullus  erat  transgressor  de  transgres- 
aione  sua  poBnilentiam  agens. 

Cap.  VIII.  —  Sequitur  :  Hxc  dicit  Dominus  exer- 
cituum.  Zelalus  sum  Sion  zelo  magno.  et  indigna- 
tione  magna  xelatus  sum  eam,  Hdsc  dicit  Dominus 
exercifuum :  Reversus  sum  ad  Sion,  et  habitabo  in  tne- 
dio  Hierusatem  et  vocabitur  Hierusatem  civitas  veri' 
iatis,  et  mons  Domini  exerciluum,  mons  sanctificatus. 
Hxc  dicit  Dominus  exercituum :  Adhuc  habitabuni 
senes  et  anus  in  plateis  Uierusaiem,  ei  ciri  baculus 
in  manu  ejus  prae  multitudine  dierum.  Hactenus 
quasi  ridendo  et  subsannando  loquebatur,  juxta 
quod  Sapientia  talibus  dicit :  Egoquoque  in  inieriiu 


innoceotem  efTuderunt.  Zelus  ille  magous  et  iodi* 
gnatio  magna  per  justum  venit  judicium.  At  naDO 
idem  Dominus  exercitum  ^a^dtct/,  subaoditar,  qus 
misericordis  sunt,  memor,  quod  juravit  io  saoclo 
Buo  locutus  Oavid  :  Vintaho  in  virga  iviquitaie^  eo* 
rum,  et  in  verberibus  peecata  eorum  mi%erieordiam 
aulem  non  dispergam  ab  eo  {Psat.  lxixviii).  R^ver^ 
sus  sum  ad  Sion,  videiicet  in  eo,  ut  iterum  asdifice- 

tur  ipsa  civitaset  templum  resdincatum  eal.  Post- 
modum  veniam  et  habitabo  in  medio  iiterusalem^ 
scilicet  bomo  factus,  ita  ul  ipsa  Hierusalem, et  om- 
nis  qui  legem  et  ferbum  Domioi,  qaod  de  ipsaeii- 
bit,  nonincredulusaudierit,  dicatetveraciterdicere 
possit,  quia  Verbum  caro  factum  est  et  habiiavii  in 
ntibis,  et  vidimus  gtoriam  quasi  unigeniii  a  Patref 


vesiro  ridebo,  tt  subsannubo  cum  vobix  id  (juod  ti^  ^  plenum  graiias  el  veriiaiis  {lan.  i)  Perinde^l  uota' 


mebatis  ttdren^rit  {Prov,  i),  nunc  deposito  risu  et 
subsannatione  semota,  gloriosa  dicit  de  te,  o  Sion 
civitas  Dei,  cujus  pars  non  viiis  aul  parva  erat  illa 
quiB  tuDC  reffidificabatur  Hierusalem  terrestris,  se- 
cundum  electiooem,  qus  de  gente  illa  erat  assu- 
menda,  maximeque  propler  implendum  promissio- 
nem  exinde  nascituri  et  regnaturi  in  teChristi  regis 
ffiterni.  Zelatus  «tim,  ait,  Sion  zelo  magno,  Zelus 
Domini  bonus  est  diligere  homines,  et  odisse homi- 
num  vitia.  Quo  contra  zelus  diaboli  roaluscst  odisse 
homines,  et  amare  hominum  viiia.  Hincerat  illud 
quod  idem  Doroinus  ut  iniquitates  compesceret,  ca- 
ptivitali  tradidorat  homines,  et  civilates  Sion  cum 
templo  igoeconflagrala  est.  Magnus  hic  utiqueex- 


bitur^  ait,  Hierusaicm  civiias  veritaiis,  videlinet  pro 
parte  electoruro,  prophetarum,  atque  apostolorum 
et  oronium  juetorum,  qui  vx  illa  gente  fueruot,  vel 
sunt,  vel  erunt,  quorum  decarnehomo  faclus.Aa- 
bitabo  in  medio  Hierusatem,  unde  et  ipsa  vocabitwr 
et  erit  civiias  ventatis,  id  esi  civitas  vel  terra,  ando 
vcritas  oriri  dignata  sit,  juxta  quod  Psalmistaprft- 
dixit:  Veriias  de  terra  0'ta  est^  et  justitia  de  c^ 
prospexit  (Psai.  lx\](iv).  Recte  igilur  vocabiiur  ci» 
vitafveritutis  et  mons  Dominiexercituum^mons  xaneti» 
firafus,  de  quo  videlicet  roonte  roulta  in  propbetis 
dicta  sunt,  ut  e^tiliud  apud  Inaiam  siveMichcam. 
Veniie^uscendamus  ad  montcm  Domini,  et  ad  dymum 
DnJacob  (Isa.  u\  Mich   iv),  etc.   Porro   bec  pro- 


stitit  angelus,  non  parcere  suo  lemplo  et  propriaj  D  missa  spiritualia  sunt,  et  spirilualibus  conveniant, 


civitati,  non  pepercisse  genti,  apud  quam  solaro  erat 
notitia  oominis  sui.  Et  non  est^  ait  Hieremias,  r^- 
cordatus  scabelii  pedum  suorum  in  die  furoris  sui 
(Thren,  i).  Zelo  zelaius  sum,  ait^  Sion  %elo  magno. 
Vcrum  hoc  dicere  superioribus  quoque  temporibus 
potuil,  zelatus  sum  populo  meo  zelo  meo,  quotiesi 
ut  ait  Psalmista,  ira/tt5  est  iv  furore  in  populo  suo, 
et  tradidit  eos  in  manugentium,  et  dominati  sunl  eo- 
rum  qui  oderunt  eos  \Psal.  cv),  scilicet  Mesopotamii 
ct  Moabitap,  Gbanansi,  et  Madianitffi,  et  Olii  Ammon 
et  Philistiiro.  Potuit,  inquam,  tunc  etiaro  dicere : 
Zelatussum  %elo  magno,  quia  videlicet  sub  illis  quo- 


ac  desiderabiiia  sunt.  Illiautero  ad  quosserroo  fio- 
bat  carnales  erant  et  carnalia  desiderabaot,  aicat 
Jam  demonstraium  est  ex  illa  ipsorum  interroga- 
tione,  nunquid  fiendum  mihi  est^  vel  lancti/icare 
me  debeo,  sicut  feci  jam  muUis  annis  ?  Putabaot 
enim,  nullam  sibi  jam  esse  causam  fletus  vel  jeja- 
nii ;  solo  contenti  gaudio  teroporali,  quod  videbaot, 
soluta  captivitale,  terrenam  civitatem  et  templum 
rGffidificari.  Condescendens  ergo  carnalibus,  sermo 
divinus,  et  quasi  cum  pueris  uteosmulceat  balba- 
tiens  pater  grandffivus  :  Adhuc^  iuquit,  habitabmiU 
senes  et  anus  in  plaieis  Hierusaiem,  et  viri  haculut  m 


767 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  III. 


758 


tnanu  prsf  muUitudine dierumjet  plaiex  civitatis  im-  A  minus.»  Guncta  baeo  ut  dicuntnr,recte  simpliciter 


plebuntur  infanlibvs  et  putllis ludentibus  in  plateis 
ejus.  HfiBC  namque  dicla  plenam  fore  et  integram  ci- 
vitatis  restitutionem,  pulcbre  pprsonant  atque  de- 
nuntiant,  quam  illi  multum  desiderabaot,  propter 
quam  multum  desiderabant,  proptercujusdeetitu- 
tionem  jejunaverant  et  fleverant.  Sequitur:  Hxc 
dicit  Dominus exercituum :  Si  difficile  vidtbuurin  ocu- 
iis  reliquiarum  populi  hujus  in  diebus  illiSj  nunquid 
in  oculis  meisdillicile  eriit  Perspicuum  e8t,illo8  ta- 
les  fuisse.qualibuB  oportuerit  de  terrenis  et  tempo- 
ralibus  bonis  blandiri,  qualibue  SS6  non  jam  de- 
berentspirilualia  vel  ccBleetia  prsdicari.  Nam,  ut 
quodam  loco  ipee  dicit :  St  terrena  dixi  vobise^ 
non  creditis,  quomodo  si  dixero  vobis  caleatia  crede^ 


intelliguntur,  nec  opus  et*t  propter  mysticos  sive 
allegoricossensusdigressionem  (acereabillius  tem« 
poris  stalu,qun  propheta  ad  populum  Domino  man- 
danteloquebatur.Hoc  maxiineetante  omniaricien- 
dum  est,  quod  oinnis  consolatio  sive  exhortatio  hiec 
in  Christum  tendat,  ad  Chrieliadventum  respiciat, 
nec  propteraliud  Spiritui  sancio,  qui  haec  sinedu- 
bioper  os  prophet®  Ioquebatur,curfle  fueritde  reie- 
diGcanda  et  rursus  habitanda  sive  implenda  terra, 
et  civitate  illa,nisi  propter  eumdem  Chri8tum,qua- 
tenusessel  unde  nasceretur.juxta  fidele  Dei  promis- 
8um.  Nequeenimaliunde,  sed  de  genie  illa,  de  £e- 
mine  Abrahs,  de  domo  et  familia  David  nasci  opor- 
teb:Uillum.Ezpediebat  igitur  promissis  et  blandi- 


tis  ?  (Joan.  iii.)  Similiter  bic,  quoniam  ditTicile  vide-  n  montis  consolatoriis  animari,  et  benevolum  reddi 


batur  in  oculis  eorum,ut  Geret8icutdixerat,a<^/iuc 
habitabunt  senes  et  anus  in  plateis  Hierutalemt  etc. 
Dicere  convenitei,qui  nusquam  inconvenientia  di- 
cit:  Si  ditticile  videlur  vobi8,po8se  Geri  hffic  terrena 
nt  b9ib\ieni  senesel  anus  in  plateis  Hierusalem^etviri 
baculus  in  manuejuSf  prx  muiiitudinedierumjet  pla- 
tex  civiiatis  impleantur  infantibus  et  puelUs  ludentU 
bus,  qune  omnia  terrena  sunt,  quanto  magis  difGcile 
videbitur8idixerovohi8SpirituaiiasivecGBlestia,qu» 
eadem  civitateproventura  sunt !  Verumtamen  quod- 
cunque  illud  sit  quod  dixi  sive  dicam  vobis,  quan- 
tumvis  difficile  videatur  in  oculis  veslris^  in  oculis 
mcis  nequaquam  difficile  erit.  «  Hsc  dicit  Dominus 
exercituum:EcceegosalvabopopuIummeumdeterra 
orientis  et  de  terra  occasus  solis,  et  adducam  eos,  et 


populum  ad  habitandum  in  loco  illo,ad  reaediGcan- 
dum  etreformandum  terrs  vel  civitatis  statum  pri- 
stinum,  templojam  resdiGcato,  ad  quod  venturus, 
juxta  alium  prophetain,efcseti«iem  Dominator  Domi- 
nus.Verumtamen  quod  hic  de  templo  manutacto  in 
parte,  in  una  gente,  imo  in  parvis  unius  gentis  re- 
liquiis  dictum  est,  hocidem  de  templo  non  manu- 
factoDominicicorporis  in  universitate  (Malarh.  !ii), 
in  tolo  humano  genere  veraciterdici  potest.  Ante 
dies  iilos,  inquit,  antequam  fundaretur  domus  Do- 
mini,  merces  hominum  non  erat,  nec  mercesjumen* 
torum  eraff  id  est  omnis  labor  vestor  irritus  fuit,  et 
tamhomines  quamjumentainagricultura,  in  mer- 
cimoniis,operibu8que  diversiscassisconalibusfru- 
strabantur.  Neque  introeunti,mi,  et  exeunti^eratpax 


habitabuntinmedioHierusalem,eteruntmihiin  po-  ^  prx  tribulatione^el  dimisit  omnes  /tomtnei,quemque 

contra  proximum  suum.  Quod  est  dicero,  foris  ad- 
versarii,  domi  erat  seditio,  et  ubique  tristitia  ob 
bellorum  Irequentiam,  et  insidias  domeslicas,  dum 
necfrater  tratriexhibetGdem,et  omnis  est  inimica 
propinquitas.  Nonne  iiidemverum,  imo  magis  ve- 
rum  e8t,quod  antequam  fundaretur  templum  Domi- 
nici  corporis,  antequam  Di'us  homo  Geret  ex  utero 
Virginis,  uullum  erut  pretium  generis  humani? 
Reveraneque  hominum,  id  esl  JutiaEorum,  neque 
jumentorum,  id  esl  gentilium  ullumerat  pretium. 
Non  enim  erat  pax  introeunti  tt  exeunli,  id  est  na- 
scenti  el  morienti/>ra;  tributalione^  subauditur  pec- 
cati,  quia  cum  peccato  omnis  homo  introiens  in 
hunc  mundum  nascendo,  cum  peccato  cxibat  mo- 


pulum,et  t^Q  ero  eis  in  Deum,in  veritate  et  justitia. 
Haeo  dicit  Dominus  exercituum:Conforttintur  manua 
vestrs,qui  auditis  in  diebus  his  sermones  istos  per 
osprophetarum,indiequafundatae8tdomusDomini 
exercituum,ut  templum  ffidiGcaretur.Siquidemante 
dies  illos  merces  huminum  non  erat,  nec  merees  ju- 
menloruin  erat,neque  introeuntietexeuntieral  pax 
praetribulatione,etdimi88i  homines  unumquemque 
contra  proximum  suum.Nunc  autem  nonjuxta  prio- 
res  dies  ego  faciam  reliquiis  populi  hujus,  dicit  Do- 
minus  exercituum,spd  semen  pacis  erit.Vinea  dabit 
fructum  suum,  et  terra  dabit  germen  suum,  el  coeli 
dabunt  roreiii  suum,ei  possidere faciam  reliquiabpo- 
pulihujus  universahffic.Eteril,  sicut  eratis  maledi- 


ctiom  gentibus,domus  JudaetdomusIsrael,8icsai-  D  riendo,  fidelicet  nondum  parieteinimicitiarum  so- 


vabo  vos,eteritis  benedictio.  Nolite  timere,  confor* 
tentur  manus  Yestrffi,quia  hffic  dicit  Dominus  exerci- 
tuumisicut  cogitavi  utalGgeremvo8,cum  ad  iracun- 
diam  me  provocassent  pairc8vestri,dicitDominus,et 
non  sum  misertus,  sic  conversus  cogitavi  indiebus 
isns.utbenefaciamHierusalemetdomuiJuda.NoIite 
timere.HffiC  sunt  ergo  verba,quffi  facietis.  Loquimi- 
ni  veritateni  unusquisquecum  proximosuo.Veriia" 
tem  et.judicium  pacis  judioatein  portis  vestris,  et 
unusquisque  malum  contra  proximum  suum.ne  co- 
gitelisincordibusvestris,  ei  juramentuinmendaxne 
diiigatis.Omuia  enimhffic  suntquffiodivi,  dicit  Do- 


\Mio{Ephes.  ii}.Quo  enim  pretio  redimeretur  sallem 
bomo,id  est  JudffiU8?Nunquidpretio8anguinishir- 
corum,  aut  vitulorum  ?  [Hebr.  ix.)  Ergo  non  erat 
pax,  non  erat  remissio  peccatorum,  et  dimisi^  ait, 
homtnes^  unumquemque  contra  proximum  suumt  ut- 
pote  habentes  semen  et  concordiiespiritum  '.yunc 
autem  non  juxta  priores  dies  ego  faciam.  bed  4)uid  ? 
Semen  pariserit,  nimirum  secundum  illud  Evange- 
lium  :  Pacem  relmquo  vobis,  ftacem  meum  do  vobis 
{Joan.  xv),  quae  pax  non  alia  debei  intellitri,  quam 
reconcihatio  Dei  ethominum,non  alia  quam  remis- 
sio  peccatorum,  quam  tunc  ipse,  dum  dicerethffiO 


759 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


7eo 


faciebatipersanguinemsaiim  ;hiecaoimadverteD8,  A  DomiDUBresponderitaodifimiis:»  EtfactomeBtTer- 


quis  Don  leve  reputat,  quod  subiDdedicit.ccet  erit, 
8icuteratiamaledictioingentibu8,domu8Judaetdo- 
mu8  Israel,  sic saivabo  vo8 et eritis  benedictio.»  Nam 
quitunc  erat  maledictio.  ita  ut  diceretur,  vel  dici 
p088et  tale  quippiamei,quem  perirequis  vellet.eic 
tibi  eveniat  quomodo  eveuit  miserabili  populo,qui 
terraeua  in  desertum  retiacta,  et  civitute  Hierusa- 
lem  crcmata  igue,  captivue  abductue  eet,  ipee  idem 
populus  nunc  eel  benedictio  per  Ghristum  eemen 
paci8,ut  ante  dictum  e8t,quia  in  ipso  benediceDtur 
omDe8  gcDtes.  Ad  hoo  ipeum  pertiDCt,  hocqnoque 
quodprotinu8dicit:«SicutcogitaviutaffligereTivo8, 
cumadiracuDdiamprovocaesentmepatreBjdicitDo- 
miQU8exercituum,etD0Dsum  mieertue:  sic  couver- 


bum  Domiui  cxercituum  ad  me^diceae:  Hso  dicUDo- 
minu8  exercituum  :  Jejuuium  quarti,  et  jejunium 
quinti,et  jejunium  eeptimi^etjefunium  deoimierit 
domui  Judaingaudiumetlaetitiain.etinsolerrnitates 
prflerlaras.  Veritatem  taotum  el  pacem  diligite,dicit 
Dominu8f»xercituum.»  A^lidquod  eupraSarasaret 
Ragomelech  per  legatos  quaeeierant^utrum  iDmense 
quintojejunHredeberent«an  po8tedificationem  tem- 
pli  finire  jejunium,  luctumque  deponere,  multis  \n 
mediopoeitisquffi  facerent,  que  8perareDt,hec  Do- 
minu8,per  prophetam,  reepondit  Et  illi  quidem  de 
UDO  inlerrogaverunt  jejunio  mennie  quinti,Domino8 
autem  reepondens.de  ceteriequoquejejuDiisBoam 
eeDteotiam  depromp8il,de  jejoDioqoarti,de  Jejooio 


BUSCOgitaviiDdiebueiatie^utbenefaciamHieruealem  n  quiDti,de  jejuuio  eeptimi,  de  Jejooio  decimi.  Erat 


et  domoi  J  uda. »  Nam  revera  ad  i  racuod  iam  provoca- 
veruDt  DomiDumpatreeDoetriAdamet  EvaiDOoeo- 
lumtraD8grediendoprfficeptum,verumetiamdereD- 
dendo  peccatum  (Gene«.xiii).propterhoccogiiavitut 
alfligeret  nue,  et  modo «luodumnon est misertuB, qua- 
tenuealio  modomeliusmii^ereretur.BmiPitenimeoe 
deparadieomortieetmulctarummieertue  ecntentiie 
onerato8(Sed  «  eicut  cogitavituocutalfligerem  voe, 
sic,»  inquit,«conver8U8cogitavi  in  dieboe  istisutbe- 
nefaciam,»  ecilicetper  templum  vel  propter  templum 
meumnoDmaDufactuo),quiasicutilludper  mortem 
solutum,  po8t  triduum  excitatum  eet,  ita  et  vos 
omuee  reeurgere  faciam.  Neecio  qualitor  eveuit, 
ut  peoe  mihi  iDvilo  accidit,  divereum  abeo,  quod 
supra  dixi;    eiquidem  de  bie  verbie   propheticie 


autemjejuniumquarti  meneie^qui  apod  LatiQ08V0« 
cator  Juliae,  die  eeptima  decima  ejoedem  mensis, 
quando  descendcns  Moses  de  momeSina,  tabulas 
legis  abjecit  \,Exod.  xxxii),  atque  confregit,  et  joxta 
Ilieremiammoriprimumrupti8untcivitatis(/0r.ui). 
Inquinlomense,  quiapud  noe  appellaturAugustos, 
cum  propter  exploratores  terrffi  sanote  eeditioorta 
eseet  in  popnlo.jussi  sunt  montem  non  ascendere, 
sed  per  quadraginta  annos  longis  a  terra  eanctacir- 
cuirc  dispend  iiSyU  t  exceptls  d  uobu8,Celeph  et  JToeoe, 
omnee  in  solitudine  caderent  {Sum,  xiv).  la  boc 
mense  et  a  Nabuchodonosortemplum  Hieroeolymis 
incensum  e8t,atquede8tructum,etpopnlu8  incapiti 
vitatem   abductus  (IV  Reg.  uU.),  In  septimo,  qui 
apud  nos  appellatnr  October,occi8U8  est  Godolias, 


dixi.quia  cuncta  ut  dicuntur,  ita  simpliciter  recte  ^  et  Judetribus  acHi(>rusalemreliquiffidi8sipatffi(/ 


)ntelligunlur,nec  opus  est  propter  my6lico8  siveal- 
S37legoricossenbU8  digressionem  (acercHb  statu 
illius  temporis  quo  hec  dicebantur.  Et  quidem  il- 
lud  dixi  studio  vitandi  fastidii,  sed  mysteriorum 
nota  suavitas,  cursum  eermonisimprovisum  odore 
8U0  intrinsecus  traxit,et  apud  ee  paulisper  detinuit. 
Quoniam  ergo  cffiiera  perstrinxit,  curomittat  ioi- 
tium  presentis  capituli,  quo  dixerat  Dominus  : 
•  Ecceegosal/abopopulummeumdeterraorie.itiSyet 
etdoterra  occasus  solis,  etadducam  eos.  Ethabita- 
bunt  io  medio  Hierusalem  el  crunt  mihi  in  populum 
elegoeroeisin  Dtum  inveritatcet  justitia.»Denique 
si  tempore  illo,  ubi  templutn  per  manus  Zoroba- 
bel,  et  n)uru8  civitatis  per  Nehemiam  reslauratus 
est,  populum  euum  salvavil  Dominus,8Rlusistanon  D  ptimi,et  jejunium  decimi  eritdomui  Juda  in  gau- 


er. 
XLi).Men8e  decimo  qui  npiidnos  Januarius  dicitur» 
Eze<'hiel  in  captivitute  positu?,  audivit  et  cunctts 
populus  captivorum,  quinto  mense  tcmplum  et^sa 
sut)ver8um,quodpieni>sime  in  eodem  propheta  co- 
gnu8cimus(£5^cA.  xxiv).Hffic  igitur  jcjunia  propter 
causas  tristes  ac  flebiles  merito  Jejunabant,8ed  je- 
Junandi  scientiam  non  habebant,  quippe  qoiunom 
ex  his,  scilicet  Jejunium  quinti  Jam  non  observan. 
dum  esse  volebant,quoniam  captivitatem  solutamr 
ettemplumvidebantreffidincatum.  Porro«  Dominus 
Donusquequotemplura  reffidificaretur,8edu8quequo 
delereturpeccatum,  etfinem  acciperetprevaricatio, 
▼olebal  observaii  jejunium,hocest,quod  pnemisso, 
«jejun:urnquarti,etjojuniumquinti,ciJf»junium  se- 


tantauxstilit,ut  digna  esse  possiltantis  orisDomini 
declamationibus.Verum  ubiconditum  esttemplum 
jam  dictum,templum  dominici  corporie  non  manu- 
factum,  tunc  et  ex  eo  veraciter  de  terra  orientis,  et 
de  terra  occastis  «o/ii  salvatur  populue  Domini. Ifu/a' 
enim  veniunt  ab  orimie  et  ab  occidente  et  recum- 
bunt  insinu  Abrahx  {Uatlh.  viii),  quod  utique  est 
adduci  et  habitare  in  medio  Hierusalem,et  sunt  Do- 
mino  in  populum,  et  ipseest,  eterit  eis  in  Deumin 
veritate  et  ]u8titia,id  est,in  Ghristo,qui  estipsa  ve- 
ritas,  et  justitiffi  viu,  et  vita  ffiterna  (Joan.  xiv).  Sed 
jam  quid  taodem  dejejunio  iDterrugatu8,po8t  heo 


dium  et  lffititiam,ot  in  solemnitates  preclaras,»  con- 
tinuo8ut>Junxii:<tUsquequovenientpopuli,ethabita- 
buntincivitatibu8multis,etvadenthabitatore8,UDU8 
ad  alterum  dicectes :  Eamus  et  dcprecemur  faciem 
DomiDi,et  quffiramus  Dominum  exercituum.Vadam 
etiam  ego,  et  venient  populi  multi,et  genles  robus- 
tffi  ad  quffirendum  Dominum  exercituum  in  Hieru- 
8alcm,ad  deprecandumfaciemDomini.Hfficdicit  Do- 
minus  exercituum:  In  diebus  illi8,in  qulbusappre- 
hcndeotdecem  hominesexomnibus  linguisgentium, 
et  apprebendent  fimbriam  viri  Judffii,dicente8:  Ibi- 
musvobiscum.AudivimosenimiquoDiamDensTobia* 


761 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  lil. 


762 


cum  est,  Quid  aliud  esl  boc  dioere,  nisi  Qsquequo 
veniat  qui mittendus est,  et  ipseerit  ezspectatiogen- 
tium  ?  Neque  enim  ante,  sed  quando  ex  quo  ille  ve- 
nit,  venerunt,  et  veoiunt  popuii,  et  habiiaverunt 
atque  habitant  incivifcUibus  muUis,  id  estin  eccle- 
siis  multiSy  et  ex  eo  vadunt  babitatores  civitatum 
eju^mudi,  untu  ad  alierum  dicentes :  Eamus  ei  depre* 
cemur  faciem  Domini^  ei  quxramus  Dominum  eoaercU 
tuum,  quod  dicere  nimirum  est  annuntiare  Cbristi 
Evangelium^etexbortareatqueflediQcarealterutrumy 
atque  hoc  modo  dum  unus  dicit,  eamus^  etalter  re- 
spondet,  vadametiamego,  veniuntyet  u9queinGnem 
saBculi  venire  non  desinunt  populi  multi,  etgentes 
robusta  ad  quxrendum  Dominum  exereiluum  in  HiC' 
rusalem,  ad  deprecandum  faciem  Domini.  Ex  abun- 
danti  est  astruero  sive  demonstrare,  quod  in  iiJam 
quoque  terrenam  Hierusalem,  ubi  Dominus  exerci- 
tuum  in  lerra  visusj  et  cum  hominibus  conversalus 
est  (Baruch,  iii),  unde  post  mortem  Cbristi,  atque 
resurrecbionem  salus  processil,  sicut  alibi  scripium 
est,  quia  de  Sion  exibit  iex  et  verbum  Domiui  d$ 
Hierusalem  (Isa,  ii),  in  illam,  inquam,  Hierusalem 
terren  tm,  ubi  pst sepulcrum ejus  gloriosum,  vadunt 
populi  multi  ad  quserendum  Dominum^  ai  depreca^* 
dum  faciem  Domini.  Illam  potius  Uicrusalem  bic  in- 
teiligereplacet.^quasPsalmistapulcbreexprimens: 
Hierusalem^  inquil,«  qu«BediGcaturutciTita8,cuju8 
participatio  ejus  m  idipsum.  llluo  enim  ascenderunl 
tribus,tribusDomini;testimoniumIsraeladoonGten- 
dum  nomini  Domini  »  (Psal.  czzi).  Usqueiiuo  istud 
ilat,  usque  dum  istud  pruveniat?  Jejunium,  ail| 
«quarti,etjejuniumquinti,etjejunium8eptimi,etjet 
junium  decimi  erit  domui  Juda  in  gaudium  et  lcBti- 
tiam,et  in  solt^mnitates  prcBciaras,  •  Quomudo  ingaii- 
dium  et  lietiuam  ei  in  sotemniuites  prasclaras  ^Vide- 
licet  non  jejunando  cuni  triatilia,  8icut  jejunant  by- 
pocrilQB  tnstes,  non,  inquam,  cum  triatitia,sed  cum 
laBtiii'1,  juxta  illui  :  Tu  autemcum  jrjunas,  unge  ca" 
put  tuum,  et  faciemtuam  lava  ()latth,  vi),  et  caBtera. 
Ibi  enim  est  solemnitas  prsclara,  ubi  est  iatentio 
jucutida  desiderantis,  ut  soli  Domino  placeat,  hoo 
ipsum  quod  jejunat.  Quidergo  inquis?Cum  vene- 
rit  illud  tempus,  de  quodicis,  usquequo  venient  po- 
puli,  non  erit  jejuoandum  in  mensibus  illis?  Noq 
utique  exiget  Dominus,  imo  prohibebit  illa  jpjunia 
vetustatis.  Nonne  hocipsum  babet  feritas  Evange- 
liiprutK;,  inquit,«acce8seruntadeumdiscipuliJ0(<n- 
nis,  dicentes  :  Quare  nos  et  Pharisffii  jejunamus  fre- 
quenter,  discipuliautem  tui  non  jejunant  ?£taitil- 
lis  Jesus  :  Nunquid  possunl  Gliisponsi  lugere,  quan- 
diucum  illis  estsponsus?  Venientauiem  diescum 
auferetur  ab  eis,  et  tunc  jejunabunt»(3/a^/^.iz).Ita- 
que  causa  jejunii  absentia  sponsi  est,  etusquequo 
veniret,  usque  dum  nascereiur,  etprsesens  adessel, 
Jejunandum  erat,etquandiu  presensfuit,  jejunara 
non  debuerunt  discipuli  ejus,  Glii  sponsi,  sive  Giii 
nuptiarum,  ut  alius  evangelista  soripsit (tf arc.  ii), 
et  rursus  SSS  quando  et  ez  quo  ablalus  est  eisre- 
cte  j^ijunant  usquequo  cam  illo  sint.  Dicet  aiiquis : 


A  ErgoJoannesdeGliissponsi  non  erat,  quijejunabat? 
Piane  et  intimussponsiamicus  erat,  sed  usque  ad 
tempus  iilud,  cujusevan^telidtadescribens  actus,  et 
eratf  inquit,  Joannes  vestilus  cameli  pilis,  et  tocustas 
et  mel  sylvestre  edebat  ( Harc,  i).  Sponsum  oumdom 
Don  viderat,  et  venisse  quidem  illum  noverat,  sed 
eumdem  facie  nesciebut, 

Miiumsacramentum,  quod  et  bic  in  propheta  ubi 
jejunandum  esset,  dixit,  usquequo  venirent  populi, 
haecquoquesubjunzil :  « In diebusillis, inquibusap- 
prebendent  decem  bominesex omnibus  iinguis  gen- 
tium,etapprebendentGmbriam  viri  JudflBi,dicentes : 
Ibimusvobiscum.audivimusenimquoniamDeusvo- 
biscumest,»etinEvangeliosecundumMatihflBumubi 
dizit,  sicul  jam  memoravimus :  Nunquid  possunl  fi» 

Q  lii sponsi  jejunare^quandiu  cum  ittis  est  sponsus  (i^atih' 
iz),  etcstera.«  Hffic  iiloIoquenle,ecce  princeps  unus 
acce8sit,etadoravit  eum,dicens :  Filia  mea  modo  de- 
functaest,sed  veni,!mponemaoum  tuamsupeream, 
etfivel;dumsurgenssequerelureu(ijetdi8cipuliejus, 
ccce  mulier  quse  fluxumsanguinispatiebaturannis 
duodecim,  accessst  retro,  et  tetigit  Ginbriam  vesti- 
menti  ejus,  et  salva  tacta  est  ez  tlla  hora  •  (ibid.)» 
Quem  non  delectet  bic  utrumquc,  et  in  propheta,  et 
in  bVHngeliosimillioiaracioSfUtunusidemque  sacra- 
menti  vim  continens  seusus  litteralis  nou  mullum 
dissimilis  superGcies  V  Denique  gentiuin  multitudo, 
qus  bic  propbeticis  verbis  denuntiatur,  dicendo: 
■  Apprehendent  decem  homioes  ez  omnibus  iinguis 
gentiumUmbriam  viriJudei,»ipsasigniGcaturtacti8 

^  mysticis  per  mulierem,  qua  Gmbririm  vestimenti 
ejus  tetigit,  virl  utique  secundum  carnem  JudflBi.  Et 
quidestmulierem  retro  accedere,  et  Gmbriam  vesti- 
menti  tangere,  ni»i  muitiludinem  geotium,  non  ante, 
sed  postascensionempjusin  ipsumcredere,  et  prsB- 
cepta  Oius  servire,  atquebocmodoliberari  afluzu 
sanguinis,  liberariaboiiiniimmunditiappccati.^Ad- 
buc  ea  qus  sequuntur  in  eodem  Cvaogelii  loco,  et 
quae  in  hoc  propbeta  subjuncta  sunt,  considerare 
atquc  conferrelibet  Tangendo  mulier  Gmbriam  ve- 
stimenti  Domini,  salva  f acta  est,  et  deinde  puella  ar- 
cbi^ynagogi  Glia,  propter  quam  Dominus  idem  sur- 
rezerat,  et  ibat,  resuscitata  est.  Puella,  ut  Marcus 
manifestius  ezpriinit  (Varc,  v),  erat  annorum  duo- 
decim,  et  mulier  in  profluvio  sanguinis  erat  annis 
duodecim.  Ergo  quando  mulier  intirmari  ccDpit, 

D  tunc  illa  puella  nata  est,  et  quandosanata  estmu- 
lier,  tunc  illa  puella  mortua  est.  Magoum  bic  in 
mysteriopatet8pectaculum,quiavidelicetjuztabano 
similitudinem,  quando  geotilitas  sanguineo  cultu 
idololatriae  coepit  fluere,  tunc  Sinagoga  ex  patriar- 
cbis  Abraham  et  CKteris,  ad.quos  factum  est  verbum 
promissionis  nata  est,  quando  gentilitas  per  Evan- 
gelium  Cbristi  sanata  est,  tunc  Synagogaper  invi- 
diam  mortua  est.  Nunc  sequeniia  propbetiae  vide- 
amus,  quomodo  bis  conferantur. 

Cap.  IX.  —  «  Onus  verbi  Domini  in  terra  lladrach 
etDamascirequieiejus. » Item  inEvangelioproiinus 
sequitar  de  duobus  caBcis,  qui  clamantes :  Miserere 


763 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


764 


nostrl^  fili  David(MaHh,  ix),  illuminati  sant,  et  bio 
in  propheta  subjunf^itur :  Quia  Dominus  est  ocului 
hominis,  et  omnium  tribuum  Israel,  Per  terram 
Adracb  e*  terram  DaniaDci.  itidem  sicul  per  puellam 
quffi  inorlua  est,  ei  per  mulierem  qusB  SHnataest,  et 
per  liominem,  alque  per  omnes  tribus  fdrael,  quo- 
rum  Dominusoculus  est,  Itidem  sicut  per  duos  cs- 
cos,  quiilluminati  sunt,  duasiotelligimuR  gentium 
sive  hominum  partes,  scilicet  Jud.cos  atque  genti- 
les,  et  quidquid  circa  partes  easdem  tam  per  judi- 
cium,  quam  per  misericordiam  Factum  est  vel  flet. 
QusB  perjadicium  facta  suntvel  fliint  in  utrisqueet 
hic in  propheta,  per  Alrach atque Damascum,  et  in 
EvanKclio  signifl^atur  per  puellae  mortem,  et  per 
mulieris  fluxum.  Adrucb  quippe  ex  duobus  integris 
oompositum  est,  ad  acuturn,  racb  moUe  teneromque 
signifloat.  Unde  boc  ipsum  nomen  valde  Synagogam 
denotat,  babentem  in  seduo  contraria,  tenerum  in 

ore,  acutum  in  corde,  teslante  Psalmisla :  Molliti 
sunt,  inquit,  sermones  ejus  super  oleum^  et  ipsi  sunt 
jacula  {Psal.  uv)  Idcirco  puellu  mortua  est,  id  est, 
idcirco  Synagoga  a  Deo  deserta  est,  quia  videlicet  de 
jejunio  jam  dicto,  sive  do  alia  quMlibet  re  venisset 
occasio,  loquebantur  pacem  cum  proximo  suo  Jesu 
Cbristo,  mala  autem  in  cordibus  suis.  Porro,  Da- 
mascus  eamdem,  quam  et  mulier  quae  fluxum  san- 
guini8patiebatur,gentiIitatemtamnoniine,quamre 
8igniflcat.Nomine,quiaDama8Cus  sanguinem  bibens 
interpretatur.  Re,  quia  is  locus  esse  perbibetur,  ubi 
ab  impio  fratre  pius  Abei  est  interfectus  (Gen, 
iv),  Porro,  quod  apposuit  requiei  ejus,  qua  ratione 
dixerit,  protinus  innuit,  quia  Dominus,  ait,  est  ocU' 
lus  hominis^  et  omnium  tribuum  Israeit  id  eet,  illu- 
minationon  minusgentilis  quam  [sraelitici  populi, 
quosambos  signiflcantduo  cffici,  quorum  illumina- 
tionem  post  mulieris  curationem,  et  puellae  resusci- 
tationem^continuoMaltbffiuseVMngelistasubscribit^ 
Inde  Damascus  requics  est  Domini,  indedegentili- 
tate  perfldem  requiescit,  quiafactusestoculusejus, 
quia  illuminavit  eam,  ut  ab  bomine  gentili  cogno- 
sceretur,  quia  prius  tantum  in  Judga  notus  erat 
Deui  {p6al,  Lxxv),  tantum  in  Israel  magnum  nomen 
ejus.  Veniam  poscitsermo  incultus,  quoniamexma- 
gnitudinesensuumdirflcultatempatietur,remqueola- 
rissimam,  claritatem  jucundissimam,  ver&ando  et 
eloqui  conando,  dum  intendit  sensibus  fldelis  ani- 
mus^vocisetlinguffiofflcio  fraudatur.  Necenimver- 
bis  ornare  perfacile  est  rem,  cujus  proprio  labore 
meniisreverberatur  intuitus.  Vere  adoranda  Cbristi 
Filii  Dei  divinitas,  et  proedicanda  verilatissapientia, 
quffi  dum  de  jejunio  qnsstionem  objectam  accepis- 
set  a  dicentibus :  Qwtre  nos  et  Pharixgpi  jejunamus 
frequenter.discipuliautem  luinonjejunanf  (\latth,  ix), 
respexit  ad  huno  looum  propheticffi  veritalis,  ubi 
quffistionem  de  jejunio  propositam  acceperat,  atque 
responderat  ipsum  verbum  Dumini.  Nibil  dulcius 
amatoriiSiveinquieitori  veritatis,verilatem  quffiipse 
Christus  esl  diligenti,  nibil,  inquam,  dulcius,  nihil 
Juoundiu8iQbacperegrinatioue,quamciaroiQtuitu8 


A  Scripturarum  veteris  et  novnp,  facies  mutao  se  re- 
spicientes  agnoscere,  quffi  testimonium,  inquit,  per' 
hibent  de  me  {Joan,  v).  Nunc  ipsum  litterae  oursom 
ac  tramitein  breviter  iterare,  et  attentius  oonstruere 
licet.  /n  dirbu^  iliis,  ait, « in  quibus  apprebendent  de- 
cembominesexomnibuslinguisgentium.etappreben- 
dentflmbriamviriJudffii,dicentes:Ihimu8vobi80um, 
audivimusenim  quoniam  Deus  vobiscumesl.  »  Ecly- 
psin  bio  sermo  patitur,et  subaud  iendu  m  est^  Jam  noa 
oelebratitur  a  popuiis  et  gentibus  robustis,  qus  ve- 
nient  ad  quaerendum  Dominum  excercituum  ;  noD, 
|nquam,celebrabitur,autcelebraridebebitjejunium 
pro  oausis  ejusmodi»  pro  qualibus  vos  celebratis, 
quia  tabulffi  priores  fraotffi  sunt,  irato  Mose,  propter 
reatum  vituli  quem  fecit  Aaron  {Esrod,  xxxii),  quia 

n  propler  exploratorum  detractionem  et populi  seditio* 
nemiratusDominus,  non  videbunl,  ait,  terram,  pro 
qua  Juravi  patrihus  eorum,  etfllii  vestri,  ait,  erunt 
vagi  in  deserto annisquadragintia^donec  consoman- 
turcadaverapatrum  in  de8erto(/Vrim.viv),quiaBHby- 
loniicivitatemettemplumsuccenderunt,  etpopulum 
oaptivum  dnxerunt,  quia  Ismael  Godoliam  interfecit 
SS9  et  reliqui»>  populi  disperfe^aB  sunt  {IV  Reg.  xxv ; 
Jer,  XLi).  Pro  bis  et  hujusmodi  causis  in  diebus  il- 
lis  non  celebrabunt  jejunium,  qui  venientad  quae- 
rendum  Dominum.  Quare  ?  Quianf  mo,  ait  ipse  Do- 
minus^nmmittitcommissurampannirudisinvestt- 
mentumvetus.TollitenimpIenitudinemeJusavesti- 
mento,  et  pejor  scissura  flt.  Neque  roittuot  viniim 

novum  in  utres  vetere8,alioquin  rumpuntur  utres,  et 
p  vinumeffunditur,  etutres  pereunt»(Afa^/^.ix).  Deni« 
que  spem  babere  coelestium  sive  ffiternorum,  et  flere 
atquejejunare  pro  prffiteritodetrimentoterrenorum 
sive  temporalium,  boo  quodammodoesl  immittere 
eoinmissuram  panni  rudis  in  velus  vestimentum^  mil- 
tere  in  utresveteres  vinum  novum.  Potius  in  utres  no- 
vos  mittatur  vinum  novum,  id  est  nova  spes  ocele- 
stium  bonorum  pro  ipsis  ccelestibusquandiudifFe- 
runtur,etnondum  ea  comprebeodit,  fletum  baboat 
atquejejunium,atque  ita  ambo conservantur  {ibid,)^ 
quia  et  spes  non  confundetur,  et  Jejunii  labor  abun- 
dantiori  saturitateremunerabitur.Eodem  modopan- 
nus  rudis  novo  vustimento  non  inseratur,ne  veteri  in- 
sertus  pejorem  scissuram  faciat,  quud  feoit  Cberin- 
tU8,  qui  fldem  novi  Bvangelii  miscere  voluit  legali- 
bus  cffiremoniis,  et  ita  neque  vetus  neque  novum 
D  Justitiffi  vestimentum  possidere  potuit.  De  flnibria 
viri  Judffii,  quam  apprehendent,  inquit,  decem  viri 
ex  omnibus  linguis^  Jam  supra  dictum  est.  Verum 
cum  oredentesdegt?ntibus  multi  et  nobis  innumera- 
biles  sinl,  cur  dixit  decem  viri^  cura  dioere  potuis- 
eet :  Multi  ex  omnibus  linguis  f  Ad  bffic  breviter  di- 
oendum  quis  tantie  misericordia  Dei  contenta  fuia- 
eet,  et  propter  tantos,  id  est,  propter  decem  peper- 
cisset,  si  decemjustosin  Sodomis  invenisset.  Nam 
usque  ad  bunc  numerum  miserator  desoendil :  Dt- 
mt^/am,! nquiens.omniloco, «  propterquinquaginta, 
nondeIebosiinveneruquadragintaquinque;non  per- 
outiam  proplerquadraginta;  non  faoiam  ai  iQveDero 


765 


GOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  III. 


766 


« ibi  trigiQta,QODiDternciaroproptervigiDli;DODde- 
lebo  propter  decem  M(Geii.xviii}.Ulieriu3  doq  descea- 
dii.Igitur  diceDdo. dfc^m  Uomines  apprehendent  fim' 
brinm  viri  JudssiMT^ios  vult  iDielligi.quaDtosidem 
vir  Jesus  Cbrisius  secundum  carnem  Judaeus,  ex 
omDibus  liDguis  geDtiunri  vocarejutftiflcare  et  ma- 
gDificare  veDit,  quautos  aDte  sscula  prsssrivil  ei 
prcedeslinavit  Deus  conformes  fieri  imaginU  FiUt  sui 
(Aom.vni).  Juxia  buac  seDsam  alibi  quoque  omDis 
electio,decimatio,et  omDis  elecius  sive  Justus  recte 
dicitur  decimus.Apud  l8aiam:«  Et  mulliplicabitur, 
aitDomiDQ8,<c  quffiderelicta  fueratiDmedio  ierrs»et 
adhuc  ID  eaerit  decimatio  »  (/5a.vi).Bt  io  libro  Ma- 
ch»bsorum8ecuDdo,ita  scriptum  e8i:«Judasautem 
Machabffius  qui  fuerat  decimuSyPecesserat  iDdeser* 
tum  locum  »(// Mac^.iii^.Quoi  taodem  velqualeest 
OQUS.quod  protiDus8ubjuDgit:«OQU8  verbi  DomiDi 
iu  terra  Adrach  et  Damasci  requiei  ejus.  »  Nam 
aQte  jam  dictum  eRt,quamobrem  bic  per  Adrach  et 
per  Damascum  eadem  recte  iotelligaDtur  qus  iQ 
Evangelio  per  puellam  moriuam  et  per  iiiulierem 
quffi  fluxuin  SHDguiDis  patiebatur.  Kgo,  quouiam 
propier  quffisiioDem  jejuDii  faclum  est  hic  ad  pro- 
pbetamverbumD«)miDi,DOD  aliud  oDusquffircDdum 
esl  quam  odus  jpjunii,8ive  io  terra  Adrach,  sive  iq 
terra  Damasci.id  estsive  in  populo  Judaico,8ive  Iq 
populo  gcQtili,  sed  modis  loQge  diversis.  Nam  iQ 
popolo  Judaico  jejuDium  fames  estaudieDdiverbum 
DomiDi,quia  fume  jejuDat,et  mortua  est  puellajam 
dicta,id  eet  8yDagoga,idem  Jubeatdareilli  maDdu- 
oare,scilicei  quaudo  reliquie  coDverteDiur  ejusdem 
populi,  bicul  evaugelica  veritas  niystice  sigDavii. 
Nam  cum  resuscitHsset  puellam,;u5Jt((/riri27/iman- 
ducare  {Marc.  v).  Porro,  id  pupulo  qui  ex  geDtibus 
credidit,  JejuDium  est  et  esse  debei  esurieset  sitis 
jusiiiiae.  Uude  loco  KvaDgelii  superius  memorato, 
quaodo  mulier  accessit  nmbriaiu  vesiimenti  ejus 
taagere,dicebaiipee:cVeaiet  auiem  dies  cum  aufere- 
turabeis8pOD8U8,ettuncjpjunabunt»(.Va</A.ix),etc. 
De  eo  quod  protio  s  ait:«  Quia  Domious  esl  oculus 
homiai8,etomQium  tribuum  l8rael,njain  supradic- 
tum  e8t.Se)iuilur:«  Emalh  quoque  in  terminis  ejus, 
et  Tyru8ietSidoD,a88ump8eraDtquippe aHpieatiam. 
Et  ffidincavitTyrusmuailioDem  suam.etcoacervavit 
argentura  quasi  humum,et  aurum  utlutum  platea* 
rum.Ecce  Dominus  pos^debit  eam,et  percutiet  iama- 
rifortiiudiDemeJus,  ei  ha^cignidevorabilur.Videbit 
A8C*iloD,ettimebit  Gaza,et  dolebit  DimisetAcc^roa, 
quia  coafusa  est  spes  eju8,et  peribit  rex  de  Gttza,et 
AccaroD,DOD  habitabitur,etsedebitseparatoriDAzo- 
to,etdi8perdam8uperbiamPbiIistiDorum,etauferam 
saQguiDemejusde  ore  ejus,  et  abomiaatioDes  ejus 
de  medio  deotium  ejus,  et  reliaqueturetiam  ipse 
Deoao8tro,eteritquasiduxiQ  Juda,et  AccaroQ,qua- 
ai  Jebusffius,  et  oircumdabo  domum  meam  ex  his 
qui  miliiaat  mihi  euotes  elreverteate8,ct  dod  traa- 
sibitsupereos  ultraexacior,quianuac  vidi  iaocolis 
meis.Septem  hic  prfficurrit  nomiaa  gentium  siveur- 
biumgeQtilium,  Emach,  Tyrum,Sidonem,A8caloD, 


f^  Gazam,Accaroaet  Azotumpronuntiansessetfi/^rmi- 
iit5Domini,propter  quod  dixerat,fc  luiaDomiaus  est 
oculu8homini8,etomniumiril)uum  Israel,»  iiemiijue 
paulo  ante,«  apprehendent,»  ail,«  decem  bominesex 
omnibuslinguisgeniium  flrnbriam  viriJudif^i.MPor- 
ronumerosepienariouniversitas  dpsignarisolet.  Er- 
go  idem  falet,ac  si  universas  geDtestyi/ermint^  Do- 
miai  esse  dixi8set,vidclicet  eodem  8piriiu,eieadem 
iDteatioDequaPauius  aposiolusdisceptaDtibus  Ju- 
dffiis  et  geDtibuSfCODtra  Judseum  loquitur.uUbiest 
gloriaiio  tua?Exclusae8t.  An  Judsorum  Deus  tan- 
tumlNoaae  ei  geatium?lmo  ei  geotium»(/{om.  iii). 
Quare  aulem  propheia  cumeamdem  haberetiniea- 
lioaem  potius  quam  cffiteras  gentes  vel  urbes  isias 
Dominavit,Emach,Tyrum,  Sidonem,  Ascalon,  Ga- 

n  zam,  AccaroD,  et  Azotum  ?  Nimirum  quia  locovel 
positioae  terrarum  Judaicffi  terrs  viciniores,  quam 
Cffiteraesuat.De  Emach  quod  Israeliiicffiterrffi  viciaa 
8it,velex  eo  consiat,quia  in  libro  Rf^gum  scriptum 
est;*  Fecit  ergo  Sulomon  in  iempore  illofeotivitatem 
celebrem,etoiiini8lsraelcumeomulliiudomagna,ab 
inlroitu  Emachusquead  rivum  /Egypti  »(111  Heg.wii). 
De  Tyroel  Sidone  noa  dubiura,  similiierquede  As- 
caloD,  GHza,  AccaroD,  et  Azoto,  urbibusque  Philis- 
thiDorum,  non  incertum  quin  torra?  illis  satis  vi- 
cinffisiat.Volent  ergo  i|uasdam  pro  cunctis  pooere 
gentibus,  earumque  uaiverBiiatem  sepieaario,  ut 
jamdictuir.e?t,desigaareaumero,curloagiaquiore8 
magis  quam  propiDquiores,  imo  cur  aoa  magis  vi- 
oiaasquam  reinutas  poaere  geates  vel  urbesilgitur 
ae  qua  tribus  Israel   adversus   homiaem  geDtilem 

^  glorieiur,*  Emachqiioque,»aii,«  inierminisejusyet 
Tyru8,el  bidon,A>calun,Gaz],  AccaroD,ei  Azoius,  » 
id  e«>t,  noD  miaus  Kentium  quam  Judffiorum  unua 
idemqueei«i  Deus.Asdumpserantquippe  Bibisapien- 
tiam  olim  vanam,nunc  a>jtem  verara.Olim  denique 
TyruSn  id  est  quffilibei  gens,  3Pdificavit  munitionem 
ittam,videlicel  decept«i,et  deinceps  per  iaanpm  phi- 
losophiam,ecceauiem  assumpsit  veram  sapientiam, 
quaado  vel  exquo  apprebendit,  ul  Jam  dicium  est, 
viri  Judaei  fimhnam,  Olim,iaquam,  coacervavit  aV" 
gentum^quasi  humumtet  uurum  ut  lutum  plateai*um^ 
ecce  auiem  ut  comprobato  quod  aurum  sapieatiffi 
ejus  luium,  ei  argentum  eIoqueali<e  ejus  fueril  hu- 
mus.u  Dominus  S40po8sidebit  eam,et  peroutiet  ia 
mari  fortiiudinem  eju8,et  hffic  igaidevorabitur,»id 

D  est  quidquid  ia  ea  priu8vivebat,ocoidet  etdestruet 
baplismo  aquae  ac8piriius«Namper  mare  aqua  bap* 
iismi,et  perignera  8(.iritu8recte  inielligitur,perquo 
homiais  sive  geatis  forlitudo  percutitur,  atque  de- 
voratur,  quaadodepositasuperbia  vetusti  homiois 
ia  homilitate  aovi  hominis  Jesu  Cbristi,  id  esi  ia 
morte  ejus  baptizaiur.  Nam  •  quicunquebap<izati 
sumus  ia  Garisto  Jesu,ia  morte  ipsius  baptizati  su- 
mus *{Rofn.wi).Videbit  Ascalon^id  estquffilibel  gens, 
et  limebit,ei  timendo  sapiens  incipiet  ficri.Nariit;tt- 
tium  sapientiae  timor  Domini  {Psal  x).  Videhit  Gaza^ 
id  estquffilibet  iieuB,et  dolebitnimiXjSciWcei  depec- 
catis  et  erroribus  8uis,(io/e6i7,  ioquam»  dolore  poo- 


767 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


768 


Ditenti8e,qai  videlicet  dolor  prffiparatiolntitissem-  A 
pilernae,  et  Accaron^  subaudilur,  videbit  et  dolebit 
nimiSf^utVi  confusa  est  spes  ejus,  niinirum  illa  con- 
fu8l0De,de  qua  Apostolus  loquitur:»  QuecOergo  fru- 
clum  habuististuncin  illi^in  quibus  nuno  erubesci- 
tis?»  (Rom.  VI.)  Et  peribit  rex  deGtza^  8ubaudi<ur, 
qui  prius  illio  regnHbat,^^  Accaron,  id  eat  quslibet 
gens  non  habitabitur^  videlicet  ab  illo  rege,  a  quo 
prius  habitabaiur,  qui  erat  prinoeps  raundi  hujus. 
El  sedebit  separatorinAzntoM^^^^^  quslibetgente, 
ille  nimirum  separator  qui  idcirco  bulyrumvel  met 
eomedetf  ut  sciat  reprobare  malum^  et  eligere  bonum 
{lsa.\u),ei  ita  sedebit  tanquam  in  area  sua,  jubens 
eam  ventilari  ac  separari  triticum  et  paleas  {Matth, 
\ii). Et  dixperdam  superbium  Phitisthinorumy  subau- 
diturhis  modis,quihus  jamdiccum  e8t,qui9  videli-  d 
cet  Ascalon  GazH,Accaron,et  Azotus,  civitalee  sunt 
Philistbinorum,qualium  superbiatuncbenedisper- 
gitur,quandoqui  erant8iiperhi,humiles  efllciuntur. 
Fere  ouncta  haeccum  significent  )rratiam,tamen  in 
littera  videntur8onareiram,quod  nimirum  spiritus 
propheticus  per  magnamprocuraviteapientiam  Ju- 
dsos  namque  constat  gentiumsemper  odideesalu- 
tem,  et  idcirco  utile  tunc  erat  verbis  obscuris  ac 
dubiis,salutisgentium  promissiones  involvi,ne  Ju- 
dsis  ipsa  8criptura  propter  gentes  Oeret  odibilie, 
apud  quosoportebateam  cu8todiri,profuturamven- 
turis  8aeoulis,ut  nunc  videmusquiacusioditaab  il- 
li8usqueadnospervenit.«Etauferam,iiinquit,«8an' 
guinem  ejus  de  ore  ejus,  et  abominaliones  ejus  de 
medio dentium  eju8,et relinquetur etiam ipse Deono-  n 
8tro.»Guju8de  ore  sanguinem  ejuSj^i  z\i]u^  de medxo 
deniium auferam abominationes  e/u^.Nimirum cujue- 
que  credentis,  quicunque  videbit  et  dolebit  nimis, 
sgendo  poenitentiam  de  peccatis  suip.  De  ore  et  de 
d^n(i6M5cuju8libeleju8modi  auferamjanguinem  et 
abominationes  ejus^xxi  jam  non  recorderis,  vel  quod 
BacrindadeBmoDum  comedit,  vel  quod  etiam  mar- 
tyrum  sanguinem  fudit.HincestilIud:tNon  congre- 
gaboconventioula  eorum  de8angainibu8,nec  memor 
eronominum  eorum  perlabiamea»  {Psat,  xv).  Est 
enim  hio  sensue  :  Non  congregabo  eosqui  pcBniten- 
tiam  egerunt,utjudicemeo8  vel  vindicem  in  eosde 
peccatis  prscedentibus.et  nominum  eorumqui  im- 
pieges8erunt,pro  quibus  raptorei»,homicids,Hdul- 
leri  nominati  sunl,  non  rpr.ordabor,nec  prohispu-  rv 
niam  eos.  Conpidera  cuncta  hsc  nomina  eeptem, 
Eniath,  Tyrus,  Sidon,  Aecalon,  Gaza,  AccaroD,  et 
Azotus.  valde  acerba8unt,et  talia,  qualium  Domi- 
Dura  DOD  esse  memorem,  grande  eit  beDeficium. 
Emalh  namque  indignntio,  Tyrus  atigustia^  Sidon 
Vtf/ia/iV),AscaloD  ignis  ignobiiis,  Gaza  fortis,  AccaroD 
sterilis^  Azotus  ignis  geueraiionis  interpretalur. 
Nonne  hsc  omnia  mala  8unt,indignatio,etangu8iia 
venatio  subauditur  diabolica,  ignis  ignobilis,  sive 
ignis  homicida,id  est  homicidaiisira.rortitudosine 
dubio  que  Deo  repugnat,sterilita8  subauditur  ani- 


ma,et  ignis  geDeratioois,  id  est  luzuria  ?  Sed  dod 
ero,ioquit,  momornomiDum  talium,  id  est  coDver- 
Bum  vel  poenitentem  non  puniam  pro  talibus,qua- 
lium  nomina  bujusmodi  signincativasunt.E^  relin^ 
9ti^/ur,ail,t5tiam  ipse  Deo  nostro.  Quam  booum  est 
relinqui  Deo  nostro,  ut  videlicet  ro^lis  nominibus 
aboliti8,Deo  relinquatur  homo,  el  ideo  vivat  resi- 
duus  homo  Deo,  remaueat  humaua,  quam  creavit 
ipse,  subslantia  bona,  nec  uUasupersintaocideDtia 
iiiala.  Nec  vacat  quod  diclt  etiam  ipse,  BcilicetnoD 
miDus  geDtilis  quam  Judsus,  Emathites,  Tyru8,et 
Sidoaius,  Ascalooites,  et  Gazsus,  AccaroDiies,  et 
Azoticus,  Don  minus  quam  Hierosolymite8,aut  fiu- 
phratsus,  aut  alia  quacunque  ez  tribu  velcivitale 
Israel  denominatus,  et  erit  dux  in  Juda,  Dimirum 
idem  quasi  autistes  aut  vir  apostolicus  io  saDCta 
sonfeesionis  Ghristi  Ccclesia,  et  qui  erat  Acearon, 
id  est  sterilie,  erit  Jebussus,  id  est,  Hierosolymita* 
DUP.  Llaec  enim  civitHS  tribus  nominibus  appellatur, 
Jebus,  Salem,  et  Uierusalem,  hoc  illi  dicto  apoetoli 
consenlit  :  tion  eU  enim  dixtinctio  Judxt  et  Crseci 
{Rom.  III).  Et  circumdabo,  inquit,  domum  meam^  id 
est  B^clesiam^^a;  Am  quimitifant  mihi  eunles  ei  re* 
vertentes.  Non  dizit,  circumdabo  domum  meam  ez 
Judif  18,  sive  congregabo  ei  Grsci8,8ed  absque  di- 
Btinctione  eiveacceptioue  personarum,  circwmiabo^ 
ait,ea;  his  qux  militant  mihi  euntes^\6,  est  obedienter 
operantee,  et  reoertentes,\d  est  ipsura  quod  operati 
Bunt,non  pibi,sed  mibi  attribueDte8,non  8uam,  sed 
Dei  justitiam  statuere  volente8,justitis  Dei  perom- 
nia  sesesubjicientes  [Rom,  x).  Nam  in  veritate  cont- 
peri,  ait  Petrus,  «  quia  non  est  personarum  acceptor 
Deu8,sed  inomnigentequi  limetDeum,etoperatur 
Jut>titiam,acceptU8  est  illi  »  (Act.  x).Elnon  transibit 
ultra  super  eos  exactor,  scilicetdiabolusmalus  cre- 
dilor,  et  impiusezactor,  qui  suadendo  percatum 
debitum  retegit  genus  humanum,debitumque  ezigit 
ab  omni  homine,  qui  dod  habet  Redemptorem  Cbri- 
Btum  Dei  Pilium,  pairoDum  Patrem  Deum,  advoca- 
tum  Spiritum  saDCtum.  Noa,  inquam,  super  eositle 
exactor  uttra  transibit,  et  non  eos  conculcabit,  aot 
BufTucabit,  quia  nuncvidi  tn  oculis  mets,\d  esl  visi- 
tavieo8ingratia8epliformi8piritu8  8ancti,cuJu80CU- 
li8eptem8untoculimei,oculus8apieDtis,etocQlu8iD* 
tellectus,  oculu8Con8ilii,etoculu8fortitudiDi8,  ocu- 
lu8  8cieotis,  etoculus  pietatis.ctoculustimorisDo- 
mini  (Isa.  xi).  In  istis  oculis  meisnu;?^  vidi  et  vio- 
lentiam  exactoris,  et  miseriam  eorum  dc  quibus 
exigit.  Pfuncvidi,  dixit,pro  eo  ut,  diceret  nunomi- 
seratus  sum.  Nara  videre  Dei  eubfenire  est  visus 
Dei  magnitudo  beneficii  est.  Exempli  gratia  :  Ubi 
Abraham  magnitudinem  beneficii  pereensitin  hoc 
dicto  :  «  Non  extendas  manum  tu.im  superpuerum, 
Dcque  fdcias  quidquam,  appellavit  Domen  loci 
illiuB  :  Dominns  videt.  Unde  usqne  hodie  dicitur  : 
Id  moDte  DomiDus  videbit  (Cen.  xxii). 


769 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZAOH.  LIB.  IV. 


770 


LIBER    QUARTUS. 


S41Ezbisqusbaotenu8dicta8untabeoquodait: 
ff  Gum  jejunareii8,  et  plangerciisin  quintoeisepiimo 
perbo8  septuaginta  anno8,  Dunquid  jejunium  jeju- 
nasiie  mihi  »  usque  ad  id,  onus  verbi  Domini  in  ierra 
Adrach  et  Damasci  requiei  ejus  (Zach,  vii,  viii),  saiis 
demonetraium  e8t,Je8umChri8tumDei  Filium,8olum 
et  unicum  eese  et  planctus  et  jejunii  remedium, 
propter  cujus  moram,  donec  veniret,  recte  fuerit  je- 
Junandum,propter  cujus  prffi8entiam,quoniam  abia- 
tus  est  sponsus  filiis  suis  nibilominus  recte  sit  jeju- 
Dandum.  Recie,inquam,  nam  ipse  est  risus  eancto- 
rum,  undecunque  gaudium  angelorum,  cujus  in  ty- 
pumnaius  pairi  AbrahaBfilius  unicusjussusestvo- 
cari  lsaac(6'^^5.  xxi),  quod  interpretaiur  rt5«.fy 
dixiique  maier,  ritum  fecit  mihi  Dominus.  Fecitque 
pater  grande  convivium  in  die  ablaciaiionis  ejus. 
Jam  qus  sequuniur  melius  patebunt,  si  memoria 
teneat  animus  isiud  risus  sierni  gaudiique  sempi- 
ternicapitulum.»Ex8uliasaii8,filiaSion,Jubila  filia 
Hieru6alem,ecce  rex  iuus  venil  iibi  jusius  ei  Salva- 
tor.Ipse  pauperet  ascendens  super  asinam  eii^upcr 
puHum  filiura  asins,  et  disperdam  quadrigam  ex 
Ephraim,eiequumdellieru8alem,di8sipabiturarcu8 
belii.  Ei  loqueiur  pacem  cum  gentibus ;  et  poiestas 
ejusamare  usque  ad  mare,  et  a  flumine  u&que  ad 
iermiD08orbi8terrffi.»DehocEvangeli8ia,cum  dixia- 
8et :  Cum  appropinguasset  Hierosolymis,  et  venisiet 
Betphnge  ad  moniem  Oliveti  [Matih,  ii)etc£iera.  Hoc 
au/em, ioquil,  «toium  fac(umest,utimplereturquod 
diciQm  est  per  propheiam,  dicentem  :  Diciie  tilis 
Sion,eccerexiuusvpniiiibimansuetu8.8PdeD8Super 
asinam^eipullunnniiumsubjugalisiCt/^td.^.QuorJergo 
dicit  :u  Exsulia  satis,  filia  Sion,  jubila,  filiaHieru- 
salem^eccerexiuus vpnit tibijustuseiSalvator,  ipse 
pauper  et  ascendens  super  asinam,  euperpullum 
flliumasins,!  Iuceclariuse8t,et  exposilione  nonin- 
djget.  Hociantuminierimieneinos,  quod  dicit,  eX" 
iuUa.ei  Don  conieniu&c  dixisse  exnuHat  addidit,  satis^ 
etdeverboquidem  exsulia,  manifesiaraiioest,  quia 
8upra  dixerai  jejuniorum  solemnitates  hahendas  us- 
quequo  venireni  populi  et  habiiarentin  civitaiibus 
muiiis,  et  appreheoderent  genies  fimbriam  viri  Ju- 
dsi,  quem  videlicet  virum  Judsum,  quoniam  ve~ 
Dieniem,  et  quasi  prsseniem  videt  oculo  prophetali 
pulchre  posiius  in  coniemplitione  prsseniis  ejus, 
exsuliay  inquit.  fiUa  Sion,  iubila,  ftlia  Uieruitaiem^ 
Dimirum  juxta  quod  hic  loquitur,  non  possunt  filii 
sponsi  lugere^  qunndiu  rum  illis  est  sponsus  {MaUh. 
ix).  Porro  quod  addiilit,  satis,  modum  non  qualem- 
cunque  vuli  esse  expuliuiionip,  qnia  videlicci  exsul- 
taiiotiliorum  sponsi  jam  diciilon^edissimilisex^ul- 
tationi  liliorum  hujus  ssculi.  Fllii  hujus  ssculi 
erant  illi,quibu8dumloquereiurinlercstera,dixit: 
Vos  misistis  ad  Joannem^  et  iestimonium  perhibuit 


A  veritati.Illeeratlucerna  ardens  et  lucens^vosautem 
voluisiis  ad  horam  exsuliareinlucem  ejus  »(yoan.v). 
Horum  idcfrco  meminerim,  quia  exsuliare  ad  ho- 
ram,et  exsultare  8ati8,contraria8unt,et  exopposito 
illius  ex8ultationi8,qua  ad  horam  exsultare  volue- 
runt  illi,  dictum  est  filis  Sion,  exsulla  satis.  Quid 
enim  est  voluisse  exsultare  ad  horam  in  luce  Joan- 
Dis,nisi  teraporalem  qussisae  vel  sperasse  gloriam 
io  prsdicaiione  Joannis^Putantes  enim  iilum  esse 
Ghrisium,  quem    audierant  fore  vcniurum  regem 

magnum,jam  viderevoIebanisubtaDioregeregnum 
Judsorom  magnum,et  cunciis  populis  tremenduro, 
qurile  iunc  erat  regnum  Romaoorum,  quale  8U0 
tempore  re^cnum  Grscorum,  suo  tempore  regnum 
Persarum  et  Medorum,8Uo  iempore  fuerat  regnum 

n  Babyiooiorum,  sive  Assyriorum.  Equidem  majus 
volebant  vel  sperabant  regnum  fieri  Judsorum,quam 
^uerai  quodlibet  eorum,  verumiamen  temporaie  et 
ierrenum,quia  scieniiam  non  habebant.nec  hMbere 
volebHnt  regni  Chrisii,regni  Dei  quodesiccBlesteet 
sempiiemum.  Ergo  exfrulittie  volebant  ad  horam, 
sed  ita  exsuliure  dod  esi  exsuliare  saiis.  Siquidem 
exsuliatio  ialis  adveram  beaiitudiDem  dod  eufficit* 
Tu  igitur  o  filia  Sion^parvam  respuens  exsuliatio- 
nem  hujus  ssculi  exsulta  saiis,  id  esi  illa  exsulia- 
tione  exsulia,quam  prsdirat  tibi  habiius  regis  tui, 
venieDiis  iibi  regis  jusii,regisSalvatnri8  iui.  Qualis 
est  babitus  ejusllpse pauper et ascendens  super  asu 
nam,super  pullum  fiiium  usinx,  Vere  pauper,  id  est 
mitis  et  humilis,  sicut  dicit  ipse  :  Discile  a  me  quia 
mitis  wm  et  humilix  corde  {Maith.  xi).  Vere  pauperi 

^  quia  in  boc  mundo  deomni  ierrd  nec  passum  pedis 
possedii  (Aci.  vii),  aut  possidere  voluit.  Et  ascen" 
denSy  inquit,  suprr  a^inam^  ei  super  pullum  fiiium 
asinx  (Joan.  xii;  Matih.  xxi)  Perpende  quo  tempore 
hsc  fecerit  pauper  isie  :  hoc  fecit  tunc,  quando  ve- 
nienii  Hierosolymam  occurrere  illi  habebant  turbs 
qus  venerani ad  diem  fesium  cum  ramis  palmarum, 
clamantes  :  Benedicius  rex  qui  venii  in  nomine  Do^ 
mini  (Marc.  xi),  benedicium  quod  venit  regnum  Pa- 
tris  nostri  David.  Benedicius  qui  venit  in  nomine  Do^ 
mini,  rexhraei.  Illi  in  tempore  super  asellum  se- 
dere  voluit,  facto  uiiqne  prolesians  id,  quod  post- 
modum  verhis  aperuii,  Begnum  meum,  inquien8,t]^n 
est  de  hoc  mundo,  regnum  meum  non  est  hinc  (Joan. 
xviii),  atque  iiasedendu  satisfaciens  insidiaioribus 

D  8ui8,calumniantibus  sibi  de  nomine  regis,ei  dicere 
voleniibus  quod  se  regem  facereiconirumHJesiaiem 
Romani  iiiiperii.  Denique  satisfacium  illis  esse  po- 
tuisset,  nisi  fui^sent  inimici  et  odio  magno  illum 
pcrsoquenies,  quia  videbanl  S42,  illum  non  grandi 
equo,  sed  parvo  sedeniem  asdllo,  et  cir20  eum  noa 
splendoresarmorum,  sedodoremei  suaviiaiem  oli- 
varum.  Hsceoim  satis  illum  excu8abaat,quod  aon 


771 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


m 


vellet  ulli  homiDi  terrenum  eripere  regoum.Et  se-  A  quo  loquebatur  apostrophem  facit,   et  dicit :  7« 


cundum  litleram  quidem  non  super  utrumque,  id 
Ci=l9upcrasinamet8uperpullumBedebat,8ed  secun- 
dum  apiritualem  p.ensum  fieri  poleral  et  fit  ;  quia 
videlicei  superhominesdeJurlaico  populotanquam 
super  asinam,  et  super  humiles  de  populo  gentium 
tanquam  super  pullum  sedel  regnando.utrorumque 
rex,utrorumqueSalvaior.Igitur^xjtt//a«am,  id  cst 
gloriare  non  in  honore  vel  potentia  prinoipum  hujus 
sajculi,  sed  in  humilitate  regis  tui  cui  gloriasempi- 
iernfkS\}cced\\. Etdisperdam,ai\i^quadrigamEphraim^ 

et  iquum  de  Uierusalem,  el  dissipabitur  arcus  belli. 
Vel  Pater  vcl  Spiritus  sancius  de  Filio  dixerit  ad 
Sion  sive  Hierusalem  :  Bcce  rex  tuus^  cui  dicere 
conveDiat,^/  disperdam  quadrigum  et  Ephraim,  etc. ; 


quoque  in  sanguine  testamenti  tui  emisisti  vinctostuos 
de  tacu  in  guo  non  est  aqua.  Dicendo,  tu  quoque,  ad- 
mirationem  nobis  facit,  quia  revera  mire  dignatio- 
Dis  est,  quoil  non  legatus  neque  angelus  venisset, 
tu  per  semetipsum  Deus  homo  factus  ad  inferosde- 
Bcendisti,  et  buc  in  panguine  tuo,  quod  magnum  et 
mirum  est  opusdileotionis.tquiam^jorembao  diie* 
ctionem  nemo  habet,ut  animam  suam  ponat  quis  pro 
amicissuis»  {Joan  zvj.Sanguinemillum.^anguinein 
dicimus  testamenti  /ttt,  quia  videlicet  testameatum 
taum,  testameatum  xlemx  hssredilatis  (Hebr.  ix), 
quod  scripsisti  bffiredibus  luis,  tu  aaoguiue  tuo,ta 
morte  tua  couflrmasti.  In  illo  sanguine  tuo  qat  de 
latere  tuo  lancea  mililis  patefacto  cum  aquacucurrit 


rursumque  de  Pilio,  et  loquetur  pacfm  de  genttbus.  n  (Joan.  xix),  emisisti  vinctos  tuosde  tacu,  in  quo  non 
Uierusalem  electos  do  Judsis,  et  Ephraim  electos      estaqua  ;  vinctos,  inquam,  tuoSf  quiooilecti  ab  ori- 


significatexgentibu8;quadrigaautemelequusqus 
disperdam,  inquit,  superbiam  el  vanitalem  hujus 
saeculi.  Undedescendenteshumiles  ad  hunc  regem 
Cbristum  conversi,  dicunt  aliis  in  eadem  superbia 
pcrscveri<ntibu8 :  Hi  in  curribus^et  hi  in  equis.nos  fltt- 
tem  in  nomine  Domini  Dei  nostri  invocabimns  (P»aL 
xix).SimulAliamHecundumlitteram  Bphraimet  llie- 
rusalem  percutit,quia  videlicettemporibus  illis  qua- 
drigas.ei  equossibimultiplicaveruntreges  Samarias 
qui  luerant  ex  iribu  E(ihraim,et  rpges  Juda  quorum 
metropolis  eral  Hierusiilem,et  frequenter  contra  in- 
viccm  bella  gesserant.  Et  dissipabitur,  ait,  arcux 
betli,  videlicet  in  hisqui  non  conienti  prsceplore- 
gis  pacihci,  quod  est,  neminicalumniamracere,ne* 


gine  mundi,  per  omnes  aetates  sive  geaerationea 
usque  in  horamtuspassionisexspectaimQtteinlaca 
inferni  in  quo  non  est  aqua,  subauditur,  quae  ali- 
quem  a  peccatis  abluat,  et  idcirco  hinc  illuo  aquam 
manare,  hinc  usqiie  illuc  aquamcum  sanguine  tao 
profluere  oporlebat ;  quia  illic  non  erat,illic  acquiri 
Qon  poterat.  Et  hoc  nimirum,  quod  bio  in  istare- 
giune  viventium  aquaei  sanguis  de  humano  corpore 
exivit,  etillicemundationemfecit.  Visnamqueilla, 
vis  sive  virlus  divina  qusbocefflcit,  ut  et  saoguis 
et  aqua  exirent  de  corpore  Jam  exanimi,  ipsa  hoc 
efficere  potuii,  ut  mortuistatim  carerent  omni  ma- 
cula  peccati»  et  contagione  prims  prflevaricationis, 
veluti  mari  magno  inundati :  Emisisti  illos,  subau- 


concutere,  etbnumqueinque  stipendiissuis  ^  ditur^dicenseis:  Convertimini  admunitionem  vineti 

spei,  Id  est  revertimini  in  paradisum  vincti,  aoa 
desperati.  Munitionem  quippesanguinis  testamenti 
vobis  accessibilem  fecit,  exstinotio  flammeo  gladiOf 
quem  sententia  vindex  ante  paradisum  collooavil,  et 
eo  paradisum  contra  prsvaricatores  muaivit  {Gen. 
iii). Se^uitur:  «  Hudie  quoque  annuatians  duplicia 
reddam  tibi,  quoniam  extendi  mibi  Judam,  quasi 
arcumimp1eviEphraim,et6uscitabofilio8tuo8,  Siun, 
euperfiiiostuos,  Graecia.  »Quanquametaliterpo68it 
iateliigi,  nullo  modo  tamen  libentiusintellexerim, 
quam  utbscquoquesitvoxPatris^siveSpiritus  saacti 
ad  eumdem  Filium  cui  dixerat :  Tu  quoque  in  sanguine 
testamenti  tuif  etcstera.  Hodie  quoque,  hocesthoo 
ipso  tempore,8ivetertiadiepas6ioni8  vel  mortistu», 


nnaem 

contentum  esse  {Luc,  iii),  eequuntur  etiam  consi- 
lium,  ut  cum  Petroapostologladiumsuumomnino 
convertant,  vel  recondant  in  locum  suum  {Matth. 
xxvi),dequalibu8et  Isaias  loquitur  :  Et  conflabunt 
gladios  suos  in  vomeres,  et  lanceas  suas  in  falces  (Isa. 
ii),  et  cffitera.  Quod  proiinus  dicit :  Et  loquetur  pa* 
cem  genfibuSf  hoc  est  quod  Apostulus  dicit:  f  Et  ve- 
niens  pacem  evangelizavit  vobis  qui  longe  fuisti6,et 
pacem  hi{«  qui  prope,qus  videlicet  pax  reconciliatio 
estDeiethominum.rsmissiueetpeccatorumM^PAt/tp. 
iij.Etsicuthic  ubi  d:xit,  et  toqmtur  pacem  gentibus^ 
continuo  subiunxxi^  et  potesias  ejus  a  mari  usquead 
mare,  et  a  flumine  usque  ad  terminos  orbis  terrsByiiB, 
et  in  psalmo  Spiritus  idem  cum  dixieset :  Orietur 


in  diebus  ejus  )ustitia  et  abundantia  pacis  (Psai,  xvii),  D  annuntiansei  diceoe  :  Exsurge,  gloria  mea^  exsurge^ 


statim  subjunxit  :  Et  dominabitur  a  mari  usque  ad 
nuire,  et  a  (lumine  usque  ad  terminos  orbis  terrarum 
{ibid,),  A  mari  Indico  usque  ad  mare  Britannicum, 
vel  a  mari  orientali  usque  ad  mare  occidentale  do- 
minabilur,  etpoiestas  ejus  erit,  et  iila  tamen  domi- 
natio,  sive  potestas  incipiet  a  flumine  usque  ad  ter^ 
minos  orbis  terrarum,  id  est  a  lempore  baptismi,et 
difl^uiidetur  ubique  terrarum,  vel  a  flumine,  subau- 
ditur  Jordanis,  id  est  a  Judaeis,  et  diffundetur  in 
omnes  gentes,  ^uta  deSion^  ait  Isaias^fori^ti  iex,  et 
verbum  Domini  de  Hierusalem,  et  judicabit  gentes,et 
arguet  poputos  muUos  (Isa.  ii).  Nuno  ad   ipsum  de 


psalterium  et  ciihara  (PsaL  cvii).  Duplicia  reddam 
tibi,  videlicet  propter  quod  obedtens  fuisti  usque  ai 
moriem,  mortem  autem  erucis  (Philip.  m),  scilicet 
ut  omnem  potestatem  in  coelo  et  in  terra  babea8,in 
divina  simul  et  humana  natura,quam  prius  habebas 
tantum  in  divina.  Adbuc  in  eo  quoque  duplicia  red- 
<lam  tibi,  ut  et  tui  qui  mortui  fuerant  ab  ori^^ine 
•mundi  et  ad  inferos  descenderant^restituantur  libi ; 
et  alii  non  solum  de  carne  Abrahs  sed  et  de  cunctis 
gentibus    nascabtur  tibi,  sicut  significavi  dicens  : 

«  Po6tultiame,etdabotibigeateshsreditatemtuam, 
et  poBsessionem  tuam  terminos  terr»  »  (Psal,  u) :  et 


773 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  IV, 


774 


hoo  inde  fiet,  quaniam  extendi  mihi  Judam,  quaii  A  q^od  est  fortis8imum,quod  tu  ipse  eigDiflcabas^di- 


arcum  implevi  Ephraim,\d  e^tquooiam  ot  aposloius 
de  Judaeis»  et  apostolicos  viros  de  gentibus  praepa- 
ravi,quarum  videlicetgentium  multitudosignitica- 
tur  uomine  Ephraim,quo<i  interpretatur/rucft/iains. 
Quoniam  sagittanus  extendit  sibi  arcum,  et  pbare* 
tram  suam  implet  sagittis  tempore  suo  piofereodis, 
ita  extendi  mihi,  et  impleoi  viros  ejusmodi  verbo 
praedicationis*  eruntque  verba  eorum  quasi  sagitts 
perveuientes  ad  cor,  et  pungendo  urentes  etureado 
pugnatites,  ut  pecoatores  prius  compungantur  ti- 
more,  deinde  rtriieant  amore,  quemadmodum  Psal- 
mista  dicit:  Sagiltm  pottntii  acuim  cum  carbonibus 
deiolaloriis  {Psal,  cix).  Quod  cst  dicere:  Sententis 
subtiles  illius  qui  absoiute  potens  est,8cilicet  Domiai 


cendo  :  •  Non  veni  paccm  miltere,8tdgludium.Veni 
enim  separare  bominem  adversus  palrem  suum,ei 
nurum adversus  socruni  suam  et  inimici  hominis  do- 
me8ticieju8(.Ha«A.x)..Hocperminisleriumfiliorum 
Sion,bocperpra9dicationem  tactum  est  apostolorum 
tuorum.  Unde  iJlorum  praedicationi  tanta  vis  tan- 
tueque  effectus?£/  Dominus  Deus,  aii.super  eos  vi- 
debitur,  et  exibit  ui  fulgur  Jaculum  ejus.  Quod  est 
dicere:  Iliis  profici8centibus,et  pr«dicantibu8  ubi- 
que,Uominu8  cooperabltur,  et  sermonem  confirraa- 
bil  sequentibus  signis  (Marc.  xvi).  Nam  exire  ut  ful- 
gur  jaculum  ejus.hoc  esi  coruscare  miraculis  Evan- 
gelium  eju8.£/  Dominus  in  tuba  canet  et  vadet  in  tur- 
bine  austri.  Quid  est  in   tuba  canere,  nisi  fulurum 


admodumsagitiarumcordabominumpenetraotcum  Q  judicium   audiente   mundo   universo   declamare? 


auctontatesanctorumPatrum.Quasvidelicetexempla 
corcompunctum  ardentia,vitiadeva8tant  poenitentis 
et  idcircodicunturcarbooesdesolalorii. In  boc  primi 
S4S8unt  apostoii  exJuuffiis,  loco  secundo  Grsci. 
Ail  ergo :  Et  ^uscitabo,  ait,  fitios  tuos^  Sion,  super 
filios  tuos,  Graecia,  bion  pro  Judso  po^uit,  et  Gr»- 
ciam  progentili.Apo6tolusquoquovultinlelligicum 
dicit :  Ira  et  indignatio  in  omnem  animam  operantis 
matum  Juda  i  primum  et  Gf-xci.Giorisr  et  honor^etpax 
omni  operanti  bonumjudxoprimum  et  Grssco(Hom. ii). 
Igitur  suscitabofiliostuos  Sion^super  fihos  tuos^  Grm- 
cia,\d  eetfContbriabo  apostolos  de  Juisa,quatenu8 
adj;  entes  ireet  gentibus  prffidicare  non  timeant.Po- 
terat  quidem  sic  dicere  :  Suscitabo  filios  tuo8,Sion, 


Exempli  gralia,  dum  dicit  aposiolus :  Hevetatur 
enim  ira  Dei  de  cteto  super  omnem  impietatem  et  m- 
fustitium  hominum  (Rom.  i),  elc.  Nonne  Dominus  in 
tuba  canit,  et  vadii  in  turbine  austri,  \d  est  in  im- 
pelu  Spiriiussancti  ?Nam8ecundum  similitudinem 
tubffi  canentis  el  magnae  tempeslatis.terruit  gentes 
vocibus  hujuscemodi :  Non  erubescendum  Evange- 
lium  Cbristi,  quoniam  eUvirtus  O«i\quoniam  in  eo 
revelatur  jusliiia  Dei.VA  revera  Dom  inusexerciluum 
eii :  Protegei  eos,  virlelicet  non  ut  limeant,  non  eru- 
be8caDt,dicatquequilibel  eorum  :  «Noncnim  erube. 
8C0  Evangelium,  virtus  enim  Dei  fsl  n(ibid.),eic.  Et 
devorabunt,  inquit,  et  subjicient  lapidibus  funda. 
Bona  de?oralio,  qua   trajiciuntur  in  corpus  Eccle- 


Buper  filios  Greci«,  sed    maluit  eo  modo  loqui,  in  p  siffii  et  boni  lapides  funde,  que  sunt   revelala  iilis 


quo  est  migor  familiaritas,  majorque  sentitur  affe- 
ctus  congratulationis,  pro  magnitudine  ftratiffi  vel 
beneficii,  quod  is  ipse  qui  loquitur  utrisque  contn- 
lerit.  •  £t  ponam  te  quasi  gladium  fortium,et  Uomi- 
nu6Deus8upereosvidL'bitur,etexibitut  fulgurjacu- 
lum  ejus.Et  Dominus  in  tubacanet,et  vadet  in  tur- 
bine  austri,Dominus  exurcituum  proteget  eo8,et  de- 
vorabunt  et  subjicient  lapidibus  fuudae,et  bibentes 
inebriabunturquasiavifioetreplebuntur  ut  phialffi, 
el  quasi  cornua  altaris.  Et  salvabil,  eos  Dominus 
Deus  eorum  in  die  illu,  ut  grigem  populi  8ui,quia 
lapides  sancti  e'evaniur  supra  terram  ejus.  Quid 
enim  bonum  est,et  quid  pulchrumeius,ni8i  frumen- 
tumeiectorumetvinumgermioan8virgine8?»Quam 
puicbra  iitterffi  euperfiuiee,  quantam  intus  evange- 


sacramenta  sanctffi  Scriplurffi,  quidus  auditis  sive 
intellectir»,  Grfficia  so  subjecit,gentilitas  quasilapi- 
data  conticuil,  victa  acquievit.  Unde  hoc  illis,  ut 
tam  fortes  sint  ad  devorandum,  lam  valentes  ad 
jaciendum,  et  lapidibus  fund»  subjiciendum  ?  Et 
bibenies,A)i,  inebriabuniur  quasi  a  vino^et  replebun" 
tur  uiphial/e,  et  buasi  cornua  altaris.  Nonneita  fa- 
ctum  e8t?Nonne  apo^ioli  biberuut  et  inebriaii  sunt? 
An  non  ita  dixerunt,  qui  eos  viderunt  ?  Cum  enim 
accepissent  Spiritum  sanclum.et  loquerentur  variii 
linguis  proutSpiritus  sanctusdatiat  eloquiillis,*<ii. 
pebantet  mirabuntur,  dicenies :  {iuidnnm  y u\i  hoe 
esset  Alii  irridentes  dicebant :  Quia  muslo  pleni  sunt 
isfi  (Aci.  II),  et  vere  musio  plcni  sunt  isti,  ei  vere 
mu*io  pleni.Bed  non  quali  musto  putabant  illi.Nun- 


licap  gratiffi  pulchritudinem  continet  ?  Nonne  hoc  est  D  quid  l»etru8,quia  dixit :  Non  enim  sicut  vos  xstima- 


ipsum  quod  credimus,  quod  scimus  tactum  esse 
usque  ad  no9,  ex  quo  tu,  Christe  Fili  Dei,  in  san- 
guine  tesiameoti  tui  eniisisti  vinctos  tuos  de  lucu 
in  quo  non  est  Hqua,  id  est  ex  quo  mortuus  infer- 
num  spoliasti,  et  cum  tnis  omnibus  victor  indo 
ascen-iisti.  Ex  eo  namque  tilios  Sion,  id  est  aposto- 
los  tuos,  suiscitnvit  Dcus  Pater,  8U8Citavit  Spiritus 
sanctus,  super  filios  Graeciffi,  te  dicente  :  Eunles  do- 
cete  omnes  genies^  bupiiiantes  eos  in  nomine  Patris, 
et  Flii,  et  Spiritus  sancii  ( Matih.  xxviii),  ct  ex  eo 
posuit  te  Pater  Deus,  posuit  te  Spiritud  sanctus 
qaaai  gladium  fortium,vid6licet  ut  fieret  per  te  illud 


tis^  hi  tbrii  sunt,  cum  sit  hora  diei  tertia,  prorsus 
illoa  ebrios  esse  negavii  ?  Non  utique  prorsus  nega- 
vit,  sed  quemdam  ebrietatis  modum  rpmovit,  di- 
cendo:  Nonsicut  vos  xstimafis  (ibid,).  Tanquam  di- 
ceret :  Sunt  quidem  inebriaii.sed  non  sicut  vosex- 
istimaslis.  I^itur  bibenles  inebriabuntur  quasi  a 
vino,  id  est  Spiritum  sanctum  accipientes,  sic  se 
habebunt,  ut  dicantur  pleni  esse  muslo.  El  reple» 
buniuruiphialie/idf^eip^enHm  habebunt  (acultatem 
non  sulum  8cientiffi,verum  etiam  eloqnentiffi.Phiala 
namque  os  patulum  babet,  ei  idcirco  pcr  bujus 
Bimilitudinem  reoteinnuitur linguarum  uniTersitaSi 


775 


RUPERTUS  ABBAS  TUITIENSIS 


TT6 


qus  illis  data  est,  ut  et  capere  vel  Dosse  et  eloqui  A 
possenl  omuibus  gentibus  magnalia  Dei.Etquia  con 
Buincit  oris  sive  linguaruzn  abundantia,  nisi  adsit 
et  zeli  boni  fortitudo  sancta,  cum  diiissel :  Reple' 
buniur  ui  phialse,  Siddidii,  et  quasi  comua  aliaris, 
Gornua  altaris  jussit  Dominus  quatuor  Oeri  diceus 
Moysi  :  Faciesei  altare  de  lignis  seiliim,  quod  hahe- 
bit  quinque  cubitos  in  longiiudine^  el  tniidem  in  tati' 
tudine(Exod.  xzi),  id  est  qnadrum,  et  tres  cubitos 
in  ailitudine.Gornua  autem  perquatuor  angulosez 
ipso  erunt.  Quomodo  impleta  sunt  illa  cornuaalia- 
ris  ?  Facies,  ait,  et  vectes  atlaris  de  lignis  seihim 
duos,  quos  operies  laminis  spreis^  et  induces  circuios^ 
erunique  ex  uiroque  lutere  ad  portandum  (ihid.).  8e- 
cundum  hanc  similitudinem  impleti  sunt  apostoli 
seientia  utriusque  testamenti,  quasi  duobus  victi-  n 
bu8  de  ligni  setbim  per  circulos  cbaritatis  ad  por- 
tandum  ad  altare,quod  est  Gbristus^cujus  videlicet 
altaris  apostoli  qusdam  cornna  iuerunt  et  sunt, 
videiicel  periiibendo  illi  fortissimum  coram  regibus 
et  gentibus  testimunium.  Igilur  replehwtUur,  ait,iit 
phiutde^  et  quasi  cornua  aifaris,  id  est,  uno  eodem- 
que  spiritu  etscientissimi  flent  et  fortissimiad  por- 
tundum,  id  est  Evangel  zandum  cuuctis  gentibus 
Cbristum  secundummysleriumillius  altaris  manu- 
facti,  quod  ut  portari  posset,cornua  ejuscirculiset 
vectibus  jussa  sunt  impleri.  Et  salvahit  eos^  inquit, 
Dominus  Deus  eorum  in  die  ilta,  ut  gregem  poputi 
sui,  quia  lapides  sancii  eievaniur  super  terram  ejus* 
SoDSUs  bic  est:  Sicuf  pnstor  gregem  suum,ita  sal- 
vabit  mullitudiocm  credenlium,  et  boo  indeprove- 
niet,  quia  sicut  lapides  rotudi  facile  volvi  possunt,  ^ 
et  citius  moventur  secundum  voluntatem  ejus  qui 
uspiam  illos  ducere  vult,itailii  Salvatoris  imperium 
8equuntur,et  per  inlirmitatemquidem  carnis  teneri, 
ut  ovium  grex,  sed  per  patieutis  virtutem  duri  ut 
lapides,  et  per  obedieDtifle  beDevoIeotiam  semper 
volubiles,  bt  ad  jussa  perageo«ta  curreutes.  Quid 
enim  honum  ejus  esi,  et  quid  pulchrum  ejus,nisi  fru- 
menium  eleclorum.et  vinum  germinans  virgines  ?  Hoc 
itacrum  pr.Hcedentibusrontinuari  poiesi.Dixi yreple" 
buniur  ui  phialse^el  qunsi  344  cornua  attaris,Bi  sub- 
audiendum  est  bonis  Domini  pulcberrimis,  scilicet 
frumento  et  vino,  qus  vere  bona  Domini  esse  sen- 
tit.quisqnis  frumentumetvinum  spiritualiter  intel- 
ligit.  Nam  frumentum  Domini  est  Verbum  Domini, 
et  viDum  Domiuiest  Spiritus  Domini.Sicut  frumen-  D 
to  visibili  famesexpellitur  corporis,  et  vino  dod  bo- 
lum  exstinguitur  sitis,sed  etvegetaturcalornatura- 
lis,  ita  verbo  Dpi  anima  vivit,  et  dulcedineSpirilus 
sancti  provocatur  mposad  amorem  Dei.Hoc  atempo. 
re  ppiedicationis  evangelicae  sic  abundanter  ccBpit 
fieri,ut  sicut  lempore  messissoletapparereplenitu- 
do  n$!ri  frumenlarii,et  sicut  in  abundantiarorisvel 
imbris  temporanei  et  serotini,  germen  arridet  borti 
bene  culti.vernantibusrosiset  candentibusflliis.ita 
per  orbem  universum  passim  spectentur^et  electus 
sexus  virilis,  et  virgines  sexus  feminei.  Quid  aliud 
beatam  Trinitatem  magis  quam  hoc  spectaculam  in 


hoc  mundo  deleotet  ?  Dioat  ergo : «  Qaid  enim  bonam 
ejus  est,et  quid  palchrum  ejus,  nisi  frumeDtam  el^ 
ctorum,  et  vioum  germinans  virgines?  »  Sequitur  : 
Gap.  X.  —  «  Petite  a  Domiuo  pluviam  in  tempore 
8erotino,et  Dominus  taciet  nives^et  pluviam  imbriB, 
dabit  eis,  singulis  berbam  in  agro,quia  simulacra 
locuta  sunt  iDutile,etdivini  viderunt  meDdaoium,e 
BomDiatoresfrustralocutisuDtfVaDecoDBolabantur.i» 
Optime  BcieDdum  est  (eteaim  scire  BapientiB  CBt) 
quia  boDum  boc  et  pulcbrum,de  quojdixerat:  Quid 
bonum  ejus,  et  quid  pulchrum  ejus  est,  ntsi  fnunen' 
tum  electorum  et  vinum  germinans  virgines,  6anaim, 
iuquam  ei  putchrum,  boc  solius  Dei  domam  est,  et 
propter  boc  ab  ipso  petcadum  est.Nam  de  germine 
virgioitatisjde  frumeuto  vcrbi  Dei,  quicuuque  stu- 
diosus  fuit,DOD  igDorat,8ed  experimeato  didicit  quod 
de  terra  carDisDostrsresurgere  noD  possil,  quam- 
vis  plautet  aut  riget  aIiqui8,Disi  Deus  iDcrementum 
dederit  (/  Cor,  iii).  Qui  ergo  bonum  hoo  vel  pul- 
cbrum  ostendit^recte  et  oonsilium  suggerit  petendi 
illino  unde  polest  acquiri.  Petite,  inquit,  a  Domiuo 
pluviam  in  tempore  seroiino^  et  Dominus  faciet  nives 
pluviam  imhris,  Ac  si  dicatur:  Ubi  denideratur  fru- 
meDtuin  Domini,  et  vioum  germinis  virginei,  obi 
consilium  edt  castitatis,  vel  propositum  virginita- 
tis,  ibi  senlitur  magis  iucendium  carnis  adversua 
spiritum  coDcupisceutis.  Sed  Doliie  deficere,  nolite 
desperare.  Petite  a  Domino^  et  Dominus  dabit  niveSf 
et  ptuviam  imbris :  nives  quibus  sstum  carnis  refri- 
geret  ac  temperet ;  pluviam  imbris  quo  terra  cordis 
compluta  proterat  berbam  frumeuti,  quo  vivil  ho- 
mo,  quod  conflrmat  cor  bomiuis.  Nam  nix  inler- 
dum  malum  signiflcal,  ut  illud  beali  Job  :  (Jttt  it- 
ment  pruinam,  irruet  super  eos  nix  (Job.  vi).  Inler- 
dum  vero  bonum,ut  illud  de  parabolis  Salomonis : 
«  SicutfrigusoivisiDdieme8sis,italegalU9fldeliBet 
quimi8iteum,animarnilliu8requie8cerefacit»(P/*oo. 
xxv).  Pefite,  ait,  a  Domino  in  tempore  serotino,  M«- 
gna  et  vebemens  est  huJuBmodiexbortatio  et  oniuB- 
cujnsque  conscieDliam  tangit  boc  dicto.  Quis  glo- 
riari  potest,qui  bujusmodi  nives  aul  pluviam  petie- 
rit,  et  impetravittempore  nimis  maturo?Fere  om- 
nis  caro  prius  suo  delectatur  ioceDdiOfqaAm  refri- 
gerium  petat  a  Domioo.  Brgo  quasi  dod  ausus  di* 
cere  :  Peiite  iu  tempore  matutino,  petiie,  inquit,  «1 
tempore  seroiino.Si  dod  maDC,  petite  vel  sero ;  petitSf 
inquam,  et  nolite  attoDdere  simulacris  aut  diviDiB 
Bive  BomDlatoribus,  «  quia  simulacraiociita  sunt  ina- 
tile,  et  divini  viderunt  mendacium,  et  somniatores 
frustra  locuti  Buot,vaDe  coosolabuDtur.  »  Quid  enim 
dixf^runt  ?  0  bomo,  qui  dicis  pulchrum  Dei  esee  vt- 
num  germinans  virgines.tid  quid  Deus  in  initio  ma- 
Bculum  et  feminam  creavit?  Ad  quid  membra  co- 
eundi  usibus  apta  formavit?  Vide  ergo^ne  dum  vir- 
gines  existimas  vel  prflBdicas  bonum  et  pulchram 
esse  Dei,contrariu8  existas  coDstitutioDi  vel  deoreto 
Dpi.Sunt  autem  plerique  non  audtfotes  sicobloqui, 
quouiam  potest  eis  abuodantius  responderi.  Aliter 
dicunt,et  nimis  miBericorditerblandiantureibl.Iile 


777 


COMMENT.  IN  XII  PBOPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  L1B.  IV. 


178 


vel  illa  potuit,8anetas  ille  apo8tolu9,aut  sancta  illa  A 
qu<m.  Deus  assumpsit,  valuit  proferre  et  custodire 
germen  L)ei,germenvirginilatis.quialempu6bonuii 
fuit,  aut  complexio  frigidioris  ntiturs  vivit,tempus 
nunc  fragilius  est,   nos,  o  soror,  aut,o  fraicr,  nala- 
rs  sumus  imbeciilioris,meIiu8  est  sic  facerequam 
uri.  Illa  potuit,  tu  virginitatem  cuslodire  velconti- 
nens  esse  non  poteris.  Nec  defuerunt  qui  dicerent 
nuptias  in  iliossculo  virginibus  non  impietatis  fore 
meriti.  Gum  haec  vel  his  similia  audieri8,8cito  quia 
simulacra  8unt,et  inutile  loquuntur.  Divini  8ant,et 
mendacium  vident.  Somniatores  8unt,et  frustralo- 
quendo  vane  consolantur.  Idcirco  abducfi  sunf,quasi 
grex  alfltgenfur.quia  non  est  eis  pa5/0'*.Super  pasto- 
res  iralus  esl  furor  meus,  et  super  hircos  visitabo, 
quia  visitauit  Dominus  exercituum  gregem  suum,do-  n 
mum  Juda,  et  posuit  eos    quasi  equum  glorix  sux  in 
bello,  Idcirco  ait,  quia  somniatores  sunt,  et  frustra 
loquuntur,  quiBidivini  sunt  et  mendacium  viderunt, 
quia  simutacraf  id  est  deceptores  sunt,^^  inutilelo- 
eutt  sunt  ad   subvertendum  bonum   Dei,  quod  frU' 
mentum  eteciorum  est,  ad  destruendum   pulchrum 
Dei,  quod  est   vinum  germinans  virgines,\^c\vco  et 
ipsi,  et  qui  consenserunt,  vane   consoleniibus  eis, 
idcirco,  inquam,  abducti  sunt  in  diversas  vias  libi- 
dinum,  et  affligentur  quasi  grex^  subauditur  hirco- 
rum,quod  animal  nimis  est  libidinosum.  Nam  pro- 
tinus  dicit,  et  super  hircos  visitabo,  Ergo  quasi  grex 
hircorum,  id  est  bruti  et  insensati  velut  hirci  affli- 
gentur,  subauditur  multis  et  diversis   ignominis 
pasaioaibus.Nam  quia  veritatem  Dei  in  mendacium 
commutaverunt,  quod  est  divinorum  hujusraodi  et  ^ 
somnialorum.  Idcirco  ait  Apostolus  :  Tradidit  iltos 
Deus  in  desideria  cordis  eorum,   in   immunditiam 
{Rom.  viii),  idcirco  tradidit  illos  Deus  in  passiones 
ignominise,  idcirco  tradidit  illos  Deus  in  reprobum 
sensum^   ut  faciant  ea  quje  non  conveniant  (ibid,). 
Juxta  bunc  sensum  cum  hic  dicit  quia  non  est  eia 
pastor,  pariter  subintelligendum  est,  nec  ipsi  sunt 
pastori,   vidercet   illi   qni  dicit  :  Ego  sum  pastor 
ovium  {Joan.  x),  ego  sum  via  et  veritas  {Joan.  xiv), 
non  quod  pastorem  hujusmodi  non  audierint,  aul 
viam  et  veritatem  istam  non  cognoverint,  sed  quia 
cum  cognovissent  pastorem^buic  non  sicutpastori 
obedierunt,  vel  sicut  Apostolus  dicit :  Cum  cogno- 
vissent  Deum,  non  sicut  Deum  glorificaverunt^  aut 
$ratias  egerunt  {Rom,  i),  imo  veritatem  in  mendu"  D 
cium  commufaverunt.  Idcirco  super  pastores  iratus 
estffurormeuSfet  super  hircos  visitabo,  id  e$t  et  magi- 
8tro8libidinum,quiaputridipastore8  8unt,etaudito- 
res,9iveimitatore8iilorum,quialibidinosihirci8unt, 
cque  judicabo,quoniam  propriojam  suntcondem- 
nati  Judicio  pastorcs  hircis   libidinum  vias  osten- 
dendOfhirci  pastoribuslibenter  assentiendo.Etenim 
inde  jani  excusQbiles  sunt,  quia  visifavit  Dominus 
exercituum  domum  Juda,  et  pozuit  eos  quasi  equum 
glorise  suas  in  bello,  Vocabulo  domus  Juda,quod  in* 
terpTeiBiur  cohfesnOy  cunctosillis  contrarios  signi- 
ficati  quoniam  illi,8icut  jam  dictum  e8t,cum  cognO' 

Patrol-  CUCVIIL 


visient  Deum,  non  sicut  Deum  gtariflcaverunt  aut 
gratias  egarunt,  et  idcirco  passionibus  tradili  sunt, 
et  idcirco  non  libenintur,  quia  sibimetipsis  com- 
placent  passionibus.  Isti  autem  econtra  cogno- 
scentes  Deum,  sicut  Deum  gloriflcaverunt  et  gra- 
tias  egerufit,  un  je  et  domus  Juda«  id  est  domus 
S45  confessionis  et  laudis  dicti  suot.  Uujusmodi 
gregpm  suum,  gregem  non  bircorum,  sed  ovium  vt- 
sitavit  Dominus  exercituum,  Quomodo  visitavit  f  Po^ 
suit  eoSj  ait,  quasi  equum  glorix  sux  in  bello,  id  est 
sicut  equusgloriosus  in  bello  ei8ultataudacter,etin 
occursum  pergit  armalus,  coatemnit  pavorem,  neo 
caedit  in  gladio,i8ta  isti  fortesetconstantes  8untia« 
tus  et  foris,intus  contPa  omnem  impetum  libidinis, 
foris  contra  gladium  persecutoris,  hinc  illi,  ut  j«m 
dictum  est,inexcu8abile8  8unt,quia  videlicet  ut  illi, 
ita  et  isti  homines  sunt,  caro  sunt,  et  si  voluissent 
illi,  aeque  isti  habuissent  adjutorem  Deum.  Unde 
protinus  sequitur :  Ex  ipso  angulus^exipso  pamllus, 
ex  ipso  arcus  prscliif  ex  ipso  egredttur  omnis  exactor 
simul,  Et  eruni  quasi  fortes,quasi  conculcantes  lutum 
viarum  in  prxlio,  Et  beltabunt,  quia  Dominus  cum 
ei$,  Et  confundentur  ascensores  equorumt  et  co^ifor» 
tabo  domum  Juda,  et  domum  Joseph  salvabo.  Bene 
secundum  nomen  suum  loquitur  et  confltetur  do- 
mu8  Juda,  bene  adoral  et  sentit  equus  gloriaB  Do- 
mini.  8ic  dicere,  hoc  nimirum  est  Deum  omnipo- 
tentem  gloriflcare  etgratias  agere  :  Ex  ipso,  inquit, 
anguluSfCx  ipso  paxillus  ex  ipso  arcus  praeliijex  ipso 
egreditur  omnis  exactor  simul,  Quidnam  hoc  est  ? 
Omne  bonum  ex  tpso  procedit.iln^tt/ii5,id  eetfldes, 
paxillus^  id  est  spes,  arcus  prasliiy  id  est  charitas 
extra  quam  nulla  eat  scientia,  nulla  Tirtus  prs- 
liandi,  ex  ipso  est,  ipsius  docum  [est.  Simul  omnis 
exactor,  id  est  omnis  operator  quiounque  ex  con« 
scieniia  boni  operis  juste  audet  mercedem  exigere, 
ut  ille  qui  dixit :  Bonum  certamen  certavi,  cursum 
consummavi,  fidem  servavi ;  de  reliquo  reposita  eU 
mihi  corona  jusiitife^  quam  reddet  mihi  Dominus  in 
illum  diem  {II  Tim,  iv).  Omnis,  inquam,  talis  exa* 
ctor  ex  ipso  egreditur,  ex  ipso  accipit  hoc  ipsum 
quod  est  operatus,  pro  quo  mercedem  vel  coronam 
exigere  meretur.  Angulum  diximus  fidem,quia  vi- 
delicet  sicut  angulo  junguntur  duo  parietes  e  di- 
verso  venieutes,  ita  per  unam  eamdemque  fldem 
conjuncta  est  electio  gentium  electioni  quae  ex  Ju- 
dsis  est ;  paxillum  spem,  sicut  qui  lapsus  in  prona 
si  paxillum  flrmiter  flxum  apprehenderit,  feliciter 
subsistit,  et  tenet  atque  tenetur,ne  penitus  decidat 
in  ima  prscipitii;  ita  quivariis  tentationibus  pote- 
rat  periclitari,etinbaratbrum  devenire  desperatio- 
nis,  spe  sublevatur,  et  ad  divins  pietatis  arcem  re- 
silit ;  arcum  prslii  cbaritatem,  quia  profecto  nibil 
tam  forte  contra  diabolum,  nihil  inoroni  armatura 
virtutumtam  valen8,tamefflcaxcontra  pugnaslibi- 
dinum  quam  est  charita8,per  quam  fldes  operatur, 
per  quam  spes  roboratur,et  omne  animse  certamen 
jam  in  prffisenti  quadam  mercederemuneratur,dum 
hujus  veri  boni  suavitate  mene  bene  conscia  quoti* 

S6 


119 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSI9 


780 


die  pascitur.Exactoremdixiavueoperariumfidelem,  A  dioeuB^el  domum  Josephsalvabot  Ad  beo,80iendum 


in  flde  stantemjn  spe  laborantem,io  cbaritate  cur- 
renlem,  et  propter  boc  mercedem  aut  coronam  a 
Deo  fl'leli  debitore  exigentem.  Hsc  omnia  ex  ipso 
8unt,  et  boc  scire  debent  elecli  8upradicli,maxime- 
que  pulrbrum  illud  Dei  germen,  scilicet  vir^mes 
scire,  inquam,bsc,  et  respondere  debent  contra  si- 
mulara  loquentia  inutile,contra divinoa  mendacium 
videntes,  contra  somniatoree  frustra  loquentes,  et 
vane  consolanteSyUt  supra  jam  dictum  est.  EierunU 
ait,  quasi  fortei,  quoii  conculcanles  lutum  viarum  in 
prasliOt  et  bellabunt,  qum  Dominxis  cum  eis,  Qmsi 
forteSf  inquit,  quasi conculcantes,  id  est  vere  fortes, 
vere  conculcantes,  ut  iliud  :  Facli  sumus  sicut  con" 
solali  [PsaL  c\xv),  id  est,  vere  consolati.  Contra, 


quia  Jusepb  intervictoreslibidinum  notissimusat- 
que  nobilissimus  est,  quia  noluit  acquiescere  do- 
minffi  suffi  dicenti  :  Dormi  mecum,c\im  caplivuses- 
set,  et  propter  fldem  castitatis,  talfa  circumventas 
accusatione,  carceri  mancipatus  est  {Cen,  xxxu). 
Domum  ergoJosepb  cunctofedesignare  iilos  qui  pro 
eastitate  laborant  non  dubium  est,  quatenus  qui 
bsoaudiantetrecordaDturlaboruiLejusdemJoseph, 
et  quomododeeisdem  laboiibussalYaviteum  Domi- 
nus,  provocentur  ad  imitandum  Jo8epb,et  ab  ezpe- 
rimento  sciant  quia  cunctis.qui  pro  Ode  et  casiitate 
agonizantur,  magna  merces  parata,  graiidis  bonor 
apud  Deum  repositus  est.  Fst  converlam  eo^,  quia  mt- 
serebor  eorum,et  erunl  sicut  fuerunt.quando  non  pro» 


quid  tbrtes?  Quid  cooculcantes?  Fortes  contra  lu-  g  jeceram  eos   Eyo  enim  Dominus  eorum,  etexaudiam 


tum  y lar um, conculcan tes  iutum  viarum^sive  stercus 
in  mcdio  platearum.  Nam  mulier  fomicaria  quasi 
stercus^  aitSapientia,6'(mcu/ca6i7ur  m  medio  ptaiea- 
rum  (Eccli,  ix).  Duo  dlxxitquasi  forteSj  guasi  concul" 
canies.  Non  prius  conculcantes,  et  deindeforte8,8ed 
prius  fories,ei  deinde  conculeantex.  Prius  enim  an- 
tequamvincantlibidines^pugnareoportet  ut  fortes, 
et  deinde  conculcare  possunt,  ulpote  victores,  ita  ui 
si  vel  motumvitii8eotiant,indignentur,contraquod 
prius  cum  labore  prsliabantur.  Ei  notandum  quia 
prius  tria  reddidit,quia  dixerat,  ex  ipso  anguius^  ex 
ipso  paxilius,  et  ex  ipso  arcus  praelii^  ci  nunc  dicii: 
Et  vruntquasi  fttrtes^erunt  quasi  concuirantes^  et  bet' 
lnbunt  quahi  Uominus  cum  eis.  Ergo  fortes  in  angulo 
fldei,  cur.culcantes  cum  paxillo  spei,  bellantes  in  p 
arcu  prflelii,in  fortitudine  cbaritatis  Sed  quid  opus  ^ 
erii  bellare,  postquam  licuii  conculcare  ?  Ad  boo 
scieodum  quia  postquam  in  semeiipso  qui  vicerii, 
et  conculcaverit  iutum  viarum,\d  esi  stercus  libidi- 
num,  restat  ui  pugnei  ei  pro  aiiis  in  arcu  pr6Blii,in 
fortitudine  cbaritatis,  cum  fervore  zeli  boni,  ar- 
guendo,  obsecrando,  increpando,  maxime  illos  qui 
sibi  8unt  commi83i,ut  solei  Geri,  quiadignum  est, 
et  ita  expedit,  ui  regimen  animarum,Don  cuilibei, 
sed  probato  et  cmerito  committatur  libidinum  vi- 
ctori.  Et  confundeniur^  aii,  ascensores  equorum,  et 
confortabo  domum  Juda^  ei  domum  Josevh  saivabo, 
Manirestum  est  tam  de  Scripluns  quam  deexemplis 
quoiidianis,  quiaelationem  meniis  sequitur  confu- 
sio  libidioisjustojudicioDei.i^orroelaiiquo  melius 


eos^  et  erunt  quasi  fortes  Ephraim,  et  txtubiiur  cor 
eorum  quasi  a  vino,  et  /S/tt,  eorum  videbunt  et  ixta-' 
buntur,  et  exultabil  cor  eorum  in  Domino.  Uoc  as- 
sertioue  nostra  non  indigel,  quod,  ut  nunc  aii,  et 
convertam  eos  quia  miserebor  eorum  conversionis 
quia  conversi  sumus,  causa  alia  nulla  esi,niei  gra- 
iuita  misericordia,  sive  misericors,  et  miseratrix 
gratia.Quoddeinde  8ubjungii,6/0run/5tVtt/  fuerunt, 
quando  non  projeceram  eos,  quo  sensu  melius  intei- 
ligiiur  quam  ac  si  dixisset :  Et  eruntsicut  pr^desii- 
natione  babui  eos.Nam  antequam  in  Adam  ei  Eva, 
quos  emisi  de  paradi80,projeceratnos,imoeiantc« 
quam  ccelum  et  terra  fleret,346  eramusapudeunoi 
omnes  nos^quanto  quisque  deberet  accrescerc  me- 
rito,  quanto  universiias  electorum  complendaforel 
numero.Et  quia  non  ex  Bf^meiipsie,  sed  ex  solafiet 
gratia  liberaioris,  recie  dicit  continuo  :  ego  enim 
Deus  eorum,el  exaudiam  eos.  Mox  dicendo  ;  Eterunt 
quasi  fortes  Ephraim,  ad  eacram  et  mydticam  noa 
misit  bistoriam,  ubi  Epbraim,qui  natu  erai  juniory 
benedictione  palris  commutantia  manus  factus  est 
prior.  SciOj  inquit,  fili  nit,  scio  quia  hic  Manasses 
primogeniius  est,  sed  frater  ejus  junior,  major  illo 
eril,  et  semen  iilius  crescct  in  gentcs,  conUituitque 
Ephraim  anie  Manassen  (Gen.  xlviii).  Eruut  ergo^ 
ait,  quasi  fories  Ephraim,id  est  praslerentur  cx  gen- 
tibu8,credcntes»ei  Judaeiscruntmuitipliciores  atque 
fortiores,  sicut  Epbraim,  qui  natu  erat  junior,priori 
praelaius  esi,  ei  mujor  facius  quam  is  qui  naiu  erat 
prior  Manasses.  El  Isptabitur,  ait,  cor  eorum  guasi  a 


atque  convenientibus  vocabulo  denotarentur  quam  D  vino,  id  est  laetiiiam  babebunt,non  foris  sed  intus; 


boc  dicto  :  Ascensores  equorum  f  tanquam  dicerei: 
Humiles  illa  gloria  sequetur,  ui  conculceni  luium 
viarum :  superbos  illo  confusio,  ut  stercoreniureo- 
dem  luto  viarum.  Quid  porro  sibi  vuli,quod  proti- 
nus  dicit  :  Et  confortabo  domum  Juda,  et  domum 
Joseph  saivabo  ?  De  dumo  quidem  Judaa  jam  supra 
dictum estquod  ipsi  sint  confldente8,ei  Deumomni- 
polentem  sicut  Deum  gloriflcantes,  ei  gratias  agen- 
tes,  et  propter  boc  ipsum  posuerii  eos  Dominus 
quasiequum  glori»  sus  in  bello,  et  boc  repetitur 
hic  brevi  sentenlia,  ei  eonfortabo  domum  Juia.  Sed 
de  Josepb  cur  mentionem  fecii  in  prsaenti  negolio. 


nam  a  ssculo  persecutionem  patientur,  sed  intus 
consolationeSpiritussancii  replebuntur.Quod  deinde 
dicii :  Et  fiiii  eorum  videbunt  et  ixiabuntur^et  exut^ 
tabit  cor  eorum  in  Domino,  res  ipsa  bodie  veraciier 
diolum  esse  oomprobat  :  quia  nos  fllii  sanctorumi 
fllii  martyrum,  quibus  illi  certiiudinem  lldti  Cbri- 
stiana  suo  sanguine  pepererunt,  gloriam  illorum 
videmus  ei  letamur,  videntes  ei  Istantes  venera- 
mur,  et  exsuliatcor  nosirum  in  Domioo,quia  iales 
apud  Cbristum  habemus  patres  et  patronos.  Sibilabo 
eiSy  et  coagregabo  illos,  quia  redemi  eos^  et  muUipti» 
cabo  eos^  sicutantea  fuerantmuUiplicati^  et  seminabo 


781 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  lY. 


781 


eoi  inpopuliSf  et  de  tonge  recordabuntur  mei^et  vi-  /^  cgbIo  ruere  non   fecerat.  Porro,  terraOalaad  et  Li« 


veni  cum  fiUis  5ui5.Mugi?ac  magis  inculcat  ac  ropli- 
cat,  quod  non  merili  ipsorum,  sod  gratiaesuae  sint 
omnia  quxcunque  illis  dicuntur,  vel  dici  possunt 
gloriosu.  Quid  enim  est  sibilabo  ei$^  nisi  occiilta  in- 
spiratione  traham  illos,  quas  est  quasi  jt^i/u^  aurse 
ienuist  \III  Reg,  xix).  Grgo  sibilaho  eis,  id  est.quid* 
quid  boni  est  eorum  vel  esse  poterit.de  meo  spiritu 
erit,  et  congregabo  illos,  scilicet  eodem  spiritu  meo 
in  unitatem  fidei,  quia  redemi  «o^^quia  idcirco  mor- 
tuu9  8um,  idcircOfUt  ait  Evangelista,mori  mo  opor- 
tebat,  ut  eoStqui  dispersi  erantffilios  Dei  congrega- 
rcm  in  unum  (Joan.  ii).  Et  muliiplicabo  eoSy  sicut 
ante  fuerunt  multiplicati,id  est  non  alii,neque  pau- 
ciores  credent,  et  convertentur,  quam  fuerunt  ante 


bani  terraest  promissionis^interprelaturque  Galaad 
acervus  lestimonii.  Libanus  autem  candidatiOt  qui- 
bus  nominibus  martyres,  id  est  lestes,  et  omnes 
candidse  confessionis  sanctos  signiQcare  perspicuum 
est.  Igitur  revertentur  ait.  Et  reducam  eos  de  erra 
yEgijfjtij  et  de  Assyriis  congregabo  eos,  et  ad  ierram 
Galaad^et  Libani  adducam  eos,  et  non  invenielur  eis 
\tocus,\d  est  ad  me  convertentur,sicut  scriptum  est: 
Reminiscentureteonvertentur  ad  Dominum  omnes  fine$ 
terrx  {PsaU  xxi),et  ego  de  prssenti  saeculo  nequam 
ereptos,  de  potestalo  malignorumspiriluumlibera- 
los,  congregabo  eo5,8ubaudilur  in  unum,8icut  evan- 
gelista  dicit,  ut  filios  Deiy  qui  dispersi  erant  congre» 
garet  in  unum  [Joan.  xi),  et  adducam  eosad  terram 


omnia  saecula  prssciti  et  praedestinati.  Quomodo  ■'  viventium,  quffi  terra  est  Galaad,  et  Libani,  id  est 

velquali  incremento,Domine,multiplicabi8  eos?  Et 

seminabOi  ait^  eos  in  popuUs,et  de  longe  recordabun' 

lur  mei,  llic  illud  occurrit   quod  ip^e  in  Evangelio 

de  semetipso  dicit :  Nisi  granum  frumenti  cadens  in 

ierram  morluum  fuerittipsum  solum  manet.Si  autem 

mortuum  fuerit,  multum  fructum  afjert  {Joan.  xii). 

Nam  principaliter  ipse  quidem  eratgranum  morti- 

flcdndum,etvivincandum  ;  mortincanduminfideli- 

tate  Judseorum,  viviOcandum  fide  populorum  :sed 

secundariesinguli  quique  sanctorum,velmartjrrum 

grana  frumenti  fuerjntet  sunt.  Unde  superius  di- 

ctum  est.bonum  et  pulchrum  Dei  esse  frumentum 

electorum  [Zacti,  ix).Gum  ergo  in  modum  frumenti 

saootificaverint  sancti,  ita  ut  per  verbum  doctoris 


martyrum  et  omnium  8anctorum,et  tantaerit  mul- 
tltudo  eorum,  ut  sstimatione  humana  nou  possit 
invenire,  quisvel  quanlus  ait  locus,  qui  sufOcere 
queat  illis  ad  habitandum.  Et  transihit  inmaris 
fretOf  et  percutiet  in  mari  flujtus,  Et  confundentur 
omnia  profunda  fluminis^  et  kumiliabiiur  superbia 
Assur,  ei  sceptrum  jEgypii  recedeU  Confortabo  eos 
in  Domino  et  in  nomine  ejus  nmbulabunt  dicit  i)omt- 
nu^.Adhuc  detinetur  in  contemplationem  mysterii 
quo  miserat  nos,  dicendo  :  Et  redticam  eos  de  terra 
^Egypti,  Non  obscura,  sed  notissima  est  parvulis 
quoque  Rcclesiae  filiis,  illa  spiritualis  inteliigentia, 
quod  sicut  Israel  de  ^Ggypto  per  mare  Rubrum, 
merso  Pharaone  oum  curribus  et  equitibus  ejus. 


unins  muiti  eruditi  sint,  et   per  passionem  unius  C  ascenditadpossidendam  terram,quamDominu8ilIi 


marlyris  perssBpe  multi  occasionem  credenti  acce- 
perint,  qui  a  Deo  ionge  erant  remoti,  nonne  satis 
liquet,  quam  veraoiter  prophetico  prasconio  dixerit 
hic,  et  seminabo  eos  in  populis,  et  de  ionge  rec^rda- 
buntur  mei^vivent  cum  filiis  suis^  subttuditur,qui  la- 
bore  ipsorum  Deo  acquisiti,  el  saluti  aeternfiBSunt 
nati.  Et  reverlentur,et  reducam  eos  de  terra  ^gypii, 
el  de  As^yriis  congregabo  eos^  et  ad  terram  Galaad  et 
Libani  adiiucam  eos,  etnon  invenietur  eislocui,  /fi- 
gyptum  hunc  mundum,Assurdialiolum,et  Assyrios 
dsmunes  in  Scriptuns  significare  notum  est.  Ilinc 
apud  Isaiam  Duminus  dicit :  In  Mjijptum  descendit 
popuius  meus  in  principio,  ut  oolonus  essrt  ibi,  et  As' 
sur  afisqueuUa  caumcalumniatus  est  eum  [tsa.  Lii). 


dare  decreverat,quod  et  fecit,ita  electorum  univer* 
sitaSydeprasenti  8aBculoa8C6ndens,non  aliterquam 
per  sacramenlum  baptismi  ad  illam  terram  viven* 
tium  pervenit,  demerso,  id  est  abnegato  diabolo,et 
universis  pompis  ejus,  in  virtute  ejussacramenti. 
Gum  ergo  dicit:  Et  iransibit  in  maris  freto,  subau* 
ditur  Dominus,  ei  percutiet  in  mari  flucius,  eicon^ 
fundeniur  omnia  profunda  fluminis,  et  humiliabitur 
Assur  superbia^  et  sceptrum  jEgyptt  recedei,  Pulchre 
concluditquasi  narrstionem  propheticam,narratio« 
nemoperum  misericordi«  et  mi8erationis,quam  sio 
incQBperat:7u  qnoque  insanguine  testamenti  tuiemi" 
sisU  vinclos  iuos  de  lacu  in  qno  non  est  aqua(Zach.ij), 
Nam  et  transibU  in  maris  freto,  et  percutiei  in  mari 


Eteet  sensus  :  Sicut  in  istain  localein  ^gyptum  de-  *>  fluctuSt  quid  aliu<1  est,nisi  et  perllciet  illud  quod  in 


scenderunt  Hlii  Jacob,etibi  muitiplicati  gemuerunt 
8ub  serviiio,et  quasi  in  ergastulo  \Bxod.i)yei  deinde 
carneua  Assur,  Sennacborib,  el  multitudo  ejus 
(IV  Heg,  xix,)^ei  Salraanasar  itidem  rex  Assuroa- 
lumniatus  est,  et  captivum  duxit  eum  sine  causa, 
quia  nihil  contra  eum  feccrat  [tV  Reg.  xvn),  ila  in 
principio,quando  non  erant  nidi  duo  in  paradiso, 
masculus  et  femina,Adam  et  Eva,descendit  in  illis 
duobus  omniselectorum  etad  viiam  prsedestinato- 
rum  populus  in  tenebras  hujus  saeculi,  ubi  Oeus 
verum  lumennon  videtur,et  diabolussub  tributum 
roortis  redegit  eum,  invidens  iili,  et  odio  habeoA 
«atiique  uila  oau8a,quia  videlicet  homo  diaboiumde 


divisione  maris  Rubri  signiQcatatur,  quando  vir* 
gam  suam,  jubente  Domino,  Moses  eievavit  su* 
per  maris  fluctus  (Exod,  xiv),  et  recessit  8ce« 
ptrum  iEgypti,  subauditur,  percussum  virga 
Moysi,nec  potuit  fllios  Israel  persequi?  Plurahino 
dici  poterant,  nisi  quia  sicut  jam  dictum  esti 
S47rereomnibu8  noturoestiilius  facti  mysterium, 
et  qui  nota  diutius  tractat  aCfert  legenti  fastidium, 
ergo  cstera  persequamur. 

Cap.XI.— «  Aperi,Libane,  portas  tua8,et  comedat 
ignis  cedros  tuas.  Diula,abie8,quia  cecidit  cedrus, 
quoaiam  magnifici  vastali sunt.Ululaie.quercus  Ba- 
8an,quia  succisus  eat  saltus  munitus.Vox  ululatui 


763 


RUPBRTl  AfiBATlS  TUIT1BN6IS 


781 


pastorum,quia  vastataestmagDincentiaeoruin.Vox  A  ^^^^  paslorumfquia  vattata  est  magnificentia  eorum, 


rijgjtus  leonum,quoniam  va9tatae8t8uperbia  Jorda- 
Die.UniversaB  vis  Domini,»ait  Ptialmista.i^iti^rtcor- 
dia  et  veritas  (Psat.  xxiv).  Itero  :  Misericordiam  el 
judicium  cantabo  libi,  Domine  {Psat.  c).  Secundum 
h«c  duo  hic  locus  prophetis  dividilur.Nam  ab  eo, 
quod  longe  superius :  Ei  factumest  verbum  Domini 
ad  mCf  dicens  :  Jejunium  quartif  ei  jejunium  quinti 
(Zac/i.  viii),  etc.  ueque  ad  id,  qaod  nunc  dicit: 
Aperif  Libune^porias  /uai,cuncta  fere  promissa  mi- 
sericordiaefuerunt,  quae  nuncopere  impleta  Bunt, 
et  ab  eo  quod  dicit:  Apen,  Libane,  portas  iuas^  ub- 
que  ad  id  quod  longe  inlerius  loquitur,  brachium 
ejus  ariditate  siccabitur^  et  oculus  ejus  dexter  lenebrc' 
scens  obscurabitur  ;cunciaihaiO  (erribilia  veritatis  edi- 


vox  rugitus  leonum^quiavastnlaeHsnperbiaJordamu 

Quos  abieteSyCedros  et  quercus  dixerat,eo8  tanddiQ 

pastores  et  leones  nuncupat,quoniam  pasloreseraat 

Domlne  pro  sacerdotaii  otficio  ;  leones  opere,  quit 

praedam  faciebantde  populo.NominesaltusniUDiii, 

quem  succisum  et  voeabulo  Jordani8,cujus  supeN 

biam  vastalam  esse  dicit,maltitudinem  atque  coq- 

fidenliam  designat  populi  Judaici,  in  quojam  dicti 

principes  sacerdotum  sic  erant  feroces  ut  ieones, 

sio  rigidi  atque  superbi  sive  elati  ut  quercus  redri 

atqueabies.Quis  ejusmodicedronumatqoe  abietum 

oasum,  quis  quercuum   succisionem  noo  audivit? 

Gujusad  aures  ululatus  ille  non  ^ctvemiWsque ad 

prxseniem  diem,  ait  B.   Hieronymus,  perfidi  coloni 


cta,ju8tique  judicii  documenta  8unt.Quantumdul- Q  po«f  tit(er/6£;/tonm   servorum^  etadexercaum  Fdii 


cedinis.quanlum  suavitatis  atque  juounditatis  iilio 
estin  hoo  dicto;  BxsuUa  satis,  fitia  Sion  \jubila^ 
fitia  Hierusalem  (Zach.  ix).  Et  econtra  quanturo  hic 
amaritudinis,  quantum  acerbitatis  et  calamitatis 
eorum,  quibus  dicit :  Apert,   Libane^  portastuas  et 


Dei^excepto  planctu^  prvhibenlur  ingredi  Bierusaltfn, 
et  ut  ruinam  eis  ticeai  suxfiere  civitaxis.pretia  redi- 
munt,  %U  qui  quondam  emerani  sanguinem  Chrisii, 
emant  lacrymas  suaSffi  ne  fleius  quidem  eis  gratui" 
ius  sit.  Videas  in  dxe  quo  capta  est  a  liomanis,  et  di^ 


comtdat    igtns  cedros  luus:  uluia,   abies^    ututate    >  ruta  Hierusalem^venire  populum  lugubrem^  conftuere 


qufrcu.^  Basan.  Ergo.sicut  haclenus  misericordiam 
in  illis  qui  crediderunt  vel  credunt,  ita  ex  his  quas 
sequunturjustumconsideremusjudiciumsuperillos 
qui  non  crediderunt.  Aperi,  inquit,  Lihane^  portas 
iuas,  Libanus,  quo  monte  terra  illa  nihil  babuit  vel 
hahet  excelsius,  templum  prssenti  loco  signiQcat 
quo  gens  illa  nibil  habet  augustius.  Aperi,  id  est 
claudere  Romanis  vel  bostibus  obserare  non  valeas, 


decrepilas  mutierculas  et  senes  pannts  annisque  obsi" 
toSy  incorporibus  et  in  habUu  suo  iram  Dondni  de^ 
monstrantes.  Protectoqui  supcrius  dixerutilJis  qut 
Jejunaverant  et  plaaxerant  per  septuaginta  annos, 
propter exterminium  quod  fecorant  Babyloiii :  ^un' 
quid  jejunium  iejunasti  mihi?{Zuch,  yii),  idem  l>o- 
minus  magis.multoque  severius  istorom  ululatum 
contemnit.   Hsec  dicii  Dominus  Deus  meus :  Pasce 


eed  ingrediantur  secreta  tua,«i  comedai  ignis  eedros  p  pecora  occisionis,  qux  qui  possederant,  occidebant^  et 


iuas^xd  est  tabulas  cedrinaSftabulasdeauratas.Pu- 
to  ipsum  Libanum,  hoc   est,  templum  prophetics 
vocis  8en8i88eimperium,quoniam,ut  Josephus  quo- 
que  testatur   {De  bel,  Jud.,  lib.  vii,  o.  H;,  immi- 
'  neate  excidio  port»  ejusaperts  suntabsque  manu 
hominum.u  Orientalis,  inquit,  portainterioris  tem- 
pli  cum  esset  aenoa  atque  gravissima,et  post  meri* 
diem  vix  a  viginti  boiiiinibus  clauderetur^serisque 
ferro  junctis  ob8eraretur,pes8u!o3que  altoshaberet 
in  eaxeum  liinen  demi8808,uno  perpetuo  lapide  fa- 
bricatum,visa  estnoctis  hora  sextasponte  patesce- 
re.His  autem  cgrriculo  percustodes  templi  magi- 
stratui  nunliatis,  ascendit  ille,  vixque  eam  potuit 
claudere.  »  Ncc  mirum.  Imperabat  enim  hsec  vox 


iton  doiebani,  et  vendebant  ea,   dicenies :  Benedtcius 
DominuSf  quoniam  diviiesfacti  sumus.  Et  pastores 
eorum  non  parcebani  eis^  et  ego  non  parcam  ultra 
super  habitantes  terram^  dicii  Dominus.  Memoriter 
tenendum  quod  ante  jam   diximus,   quia  sicut  ea 
quae  prius  dicta  sunt  misericordiam  sonant  regis 
Sionet  salvatoris   Hierusalem,  ita  hsc  Judicium 
prsdicant  ejusdem  regis  etjudicis  omnium.  Pro- 
pheta  dioit :  H^ec  dicii  Dominus  Deus  meus  :  Pasee 
pecMra  occisionis;  paucisque  interjectis.dicit  Domi- 
Dus  :  Ego  non  parcam  uUra  super  habrtantes  ferram^ 
quod  idem  est  ac  si  diceret  :Ego  non  pascatn.  Intei- 
lectu  hic  opus  est  quomodo  Domious  dicit :  Pasee^ 
et  Dominas  dicat :  Non  pascam.  Nam,8i  parvum  est 


divina,  vox  prophetica :  Aperi,    Libane,  portas  tuas  ^  «t  si  non  videtur  idem  esso,  ego  non  parcam,  ac  si 


et  tali  apertione  protinus  fore  apcriendas  hostibus 
portaa  suas  si^niflcabat.  Abies  cui  dicitur,  ulutaf  et 
cedrus  qus  cecidit^  illi  principes,illi  superbi  fuerunt 
quos  apertius  exprimit,  dicendo  :  Quoniam  magni- 
fici  vasiati  sunt.  Et  pulchre    elcut   nomine  Libjiui 
templum,  iiaabietiset  cedri  nominibus  summos 
Judeorum  et  principes  dcsignat  Bacerdolum,  qui, 
quoroodo  abies  et  cedrus  in  Libano,  ita  se  extolle- 
bant  et  magnincabint  in  templo  illo.  Et  quia  prs 
magnitudine  malorum  non  8urncit8emeldiii88e,re- 
petitverbi8paululumdivcrsi8:l/7u/a/f,inquiens,9ti^r- 
cus  Basan^quoniam  succisusest  saltus munitus. Adhuc 
autem  magis  ac  magis  inculcans,  voXf  inquit,  ulu' 


diceret,  ego  non  pascamy  postmodum  manifestius 
dicit :  Non  pascam  vos.  Quod  moretur  moriatur^  et 
quod  succidiiur  succidaiur.  Proinde  integram  iitto« 
re  portionem,  quam  postulat  sensus,  Jam  hic  per- 
Bcribere  idoneum  videtur.   Cum  dixissetDomtnia 
Deus:  Pasce  pecora  occisionis^  quas  qui  possederant 
ocddebani  ei  nan  dolebantj  et  vendebani  ea,  dicen' 
tes  :  Benedidus  Dominus^  divHes  facii  sumus^  et  pa* 
stores  eorum  non  parcebani  eis :  cuir,  inquam,  b«o 
dixisset  Dominas,  statim  econtra  dixit  Dominus: 
f  Etegononparcamultrasuperhabitantesterram.Eo- 
cetradohominesunumquemqueinmanuproximiaul, 
et  in  manu  regis  suiyet  non  erttamdemanu  eorum. 


785 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  IV. 


780; 


et  paecam  peou80oci8ioni8,propter  hoo,o  paupe-  A  demenstratydum  prsmisao,  pai^  pe^ora  occicionis, 


res  gregis.Et  assumpsi  mihi  duas  virgas  :  nnara  vo- 
cavidecorem,  et  alleram  vocavi  fuaiculum,  et  pavi 
gregem.Elauccidi  trespastores  in  men8euno,etcon- 
tracta  est  anima  mea  in  eis.  Siquidem  anima  eorum 
variavit  in  me,  et  dizi :  Non  pascam  vos.Quod  mori- 
tur  moriatur,  et  quod  succiditur  sucoidatur,  ei  reli- 
qui  devorent  unusquisque  cirnem  prozimi  8ui.»In- 
tellectu,inquam,  uijamdizimus,  hicopusest,  quia 
Dominus  Deus  est,  qui  dicit :  Pasce  pecora  occisio^ 
fitf,  el  Dominus  Deus  est  qui  dicit :  Ego  nonparcam 
ulira  super  habitanits  <m'am.Itemque  Dominus  est, 
qui  dioit :  Et  pancampecus  occisionis  propter  hoc^  o 
pauperes  gregis  ;  et  Dominus  est,qui  subinde  loqui- 
tur  :  Non  pascam  vos;   guod  moritur  moriatur,   el 


subjungit :  Qu3S  qui  possederant  occidebant,  et  non 
dolebanty  et  vendebant  ea  dicentes  :  Beneiicius  Domi* 
nus^  divites  facti  sumus.Et  ne  dubium  sit  qnos  tan- 
gat,  continuo  subdit :  Et  pastores  eorum  non  parce- 
banteis.  Ergo  qui  possederant,  Bacerdotes  fuerunt 
avarissimi,  et  pontiGces  rapacissimi,  et  ejusmodi 
paslores  aoimas  occidebant,  et  non  dolebant,  imo 
gaudebant,quoniam  deoccisioneanimarum  illorum 
aliquod  emolumentum  pecunis  capiebant,  atque 
hoc  modo  vendebant  infelicem  populum  tanquam 
possessionem  suam^praeoptantes  de  pereuntibus  lu- 
oellum  aliquod  contrahere,  quam  de  viventibua  et 
Gbristum  sequentibussuorum  detrimentum  saccu- 
lorum,  quod  timebant,  inourrere.  0  quam  iniqui, 


quod shcciditur^  succidatur.  Ui ergo'inie\\\^enii9 me^  w^  qunm  impie  Deum  ezistimabant  esse  similemsibi 


]iu8  pateat  ostium,  primo  illud  S4ft  dicendum 
Quia  pidens  Dominus  civttatem  llierusatem,  flevit 
super  itlam  dicens  :  Quia  n  cognovisses  et  lu  (Luc. 
ziz),  et  cstera.  Porro,  civitasilla,  populus  ille,  pe- 
cus  erat  occisionis,  id  est  populus  de!»tinatus  sem- 
pilerns  morti,  sterns  perditioni.  Quid  ergo  erat 
homini  Jesu  Ghri8te,quem  prophetautiquesignifi- 
cat,dicen£ :  Hxc  dicit  Lominus  Deus  meus  ;  quid, 
inquam,  illi  supercivitatem  ?el  populumejusmodi, 
msi  dicerp,  pasce  pecora  occisionis.  Nam  quoniam 
in  uno  eodemque  Jesu  Ghristo,  sicut  duasnaturiis, 
ita  dua  Bcimus  esse  voluntates,  non  dubium  quin 
Becundumnaturas  humans  voluntatem,quaet  super 
illos  flere  potuit,  reservari  eosdem  voluerit.  Sed 
quid  esset  illos  reservare,  nisi  pascere  pecora  occi* 


dum  ita  vendentes  pecorailladicebant :  Benedicius 
Dominus,  divites  facti  sumus.  Talis  illorum  benedi- 
ctio  maledicta  sit,  quoniam  el  ipse  Dominufi  inalio 
propheta  dioit :  Et  matedicam  benedictionibus  ve- 
stris  et  maledicam  iilis^  quontam  non  posuistts  super 
eor  {Matach.u).  Propter  hoc^  o  pauptres  gregis,  qui 
propter  hoo  ipsum  qnod  pauperes,  id  esl  humiles 
estis,  occisionem,  eva;*i8lis,  et  forte  doletis  super 
illa  pecora  oci^isionis,  sicut  quispiam  vestrum  do* 
lens,  dicit :  veritatcm  dico  in  Chriuo^  non  mentior, 

testimonium  mihi  perhibente  conscientia  mea^  in 
Spiritu  sanclo^  quoniam  tristitia  est  mihi  magna,  et 
coniinuus  dotor  cordi  meo  (Rom.  iz).  0,  inquam, 
pauperes  ojusmodi,  subauditur,  adhuc  attendite» 
quod  vel  quomodo  cumgrege  iIloegerim,ut  melius 


«ioni»?NarD   qoamo  plares  8oaturireDt  de  iHius  C  „„g„„„^ti,  q„^^  j„3t„„  „,,j3i„„i,  i„orum  judi. 


multitudinis  luzuriosa  carne  vermiculi,tanto  plures 
provenirent  victims  morti  sive  occisioni.Itaque  di« 
oit  idem  Dominus  FUius,  sive  Dominus  Pater, 
live  Dominus  Spiritus  sanotus  :  Ego  non  par- 
eam  ultra  super  habitantes  terram.  Sed  quid  ?  Bcce 

irado,  ait,  homines  unumquemque  in  manu  prozimi 
ittf,  ut  videlicet  a  semetipsis  osdantur  et  dilace- 
rentur  seditionibusintestinis,  nimirum  secundum 
electionem  Barabbs  latronis  et8editiosi,quemdam- 
nato  principe  pacis  Jesu  Chrisfo,  prselegerunt  slbi, 
et  in  manu  regis  sui,  scilicetGssaris^quirezeorum 
fnitet  esse  debuit,8ecundum  suam  ipsorum  profes- 
tionem,  dicentium  :  Ifon  habemtis  regem^  nisi  to- 
sarem  {Hiatlh.  zxvn).  Josephus  soirevolentibussa- 


oium  sit.Ef  assumpsx  mihi  duas  virgas^unam  voeavi^ 
deeorem.et  atteramw>cavifuniculum,et  pavi  gregem* 
Etsuccidi  tres  pastores  in  mense  uno^  etc.  ut  supra» 
Duas  virgasassumpsimihi^\d  est  bis  cum  horoinibue, 
otessem  Deuseorum.fGedus  pepigi.Primo  cum  Noe, 
et  cum  omnibushominibus  sive  gentibus.  Secundo 
oum  Abrabam,et  semine  ejus.  Ad  Noe  namque  dizi: 
Ecce  ego  statuam  pactum  meum  vohiscum  ,et  cum  semine 
vestro  post  vos  (Gen. ix].Ad  Abraham  vero:  Ego  sum, 
et  paetum  meum  tecum  {Gen.  zv).  Itemque  :  Et  sta^ 
ttiampaetum  meum  inter  me  et  te^  et  inter  semen 
tuum  post  tCy  in  generationibus  tuis  fmdere  sempiier» 
no,  ut  sim  Deus  tuus  et  seminit  tui  poU  te  (ihid.^.As" 
sumpsi  eT%Q  mihi  duas  virgas^  id  est  primo  regimen 


tisfacere  potest,  quam  vere  in  illa  obsidione  tradi-  D  omnium  gentium,  quia  omnium  Greator  8um,dein- 


derit  eos,  unumquemque  in  manu  proximi  sui  et  in 
manu  regis  sui,  et  quam  vere  dizerit,  et  concident 
terram^  quamque  veraciteraddiderit  adhuc,  et  non 
eruam  de  manif  eorum. Attamen,neomninovo]unta- 
tis  bumans,  de  qua  jam  dictum  est,  fletu  frustra 
proTenerit,quando  videns  civitatem  superillam  flevit 
(Lttr.,ziz],er  paseam^aiiypecus  occisionis^  subauditur 
qaadraginta  duobus  annis^ut  habeant  tempus  poBni* 
t6Qtis,quiezilli8  pmnitentiam  agere  voluerint.Nam 
toVanni  transierunt  a  passione  Domini,  usque  ad 
illud  miserabile  ezcidium.  Occisionis  illias  causam 
in  sacerdotes  sive  poutiGce8,miro  modo  redundare 


de  regimen  seminis  Abrahs,  quoniam  gented  in 
vias  8uas  abierunt.l/nam  virgam  vocavi  decorem,  et 
alteram  vocavi  funiculum,  quia  videlieet  gentes  cs- 
ters  quoddam  decus  meum,  decus  et  ornatus  orbis 
errarum  fuerunt;  semen  autem  Abrah«  proprius 
hsreditatis  me»  funiculus  e>8e  habeat,  sicut  illi  a 
me  dictum  est :  Et  m  semine^tuo  benedicentur  om^ 
nesgentes  {Gen.  xxu).  In  ilia  virgaquam  vocavifU" 
nicutumy  pavi  gregem^  id  est  dedi  illis  legem,  quos 
siout  oves  eduzi  de^Egyptoin  manu  Mosi  et  Aaron; 
el  succidi  tres  pastores  inmense  uno^  id  est  me  sen- 
tentiam  daQte-in  mense  uno,  mcQse  primo  mortui 


787 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


788 


Bani,  Maria^  Moses  et  Aaron,  et  contracta  e$t  anima  A 

mea  in  eis^  id  est  iratus  sum  eis,itu  ut  adjudicarem 

illos  Beatentia  mortis.  Quam  ob  causam  ?  Siquidem 

anima  eorum  variavii  in  me,  id  est  non  perrecta,vel 

eontinua  dilectione  glorifica?erunt  me,  subauditur 

ad  aquas  contradictioais.  Dixitque  eis  :   Quia  non 

eredidiilis  mihi  ut  sanciificaretis  me  coram  filiis  Is- 

raelt  non  introducetis  hos  populos  in  terram  quam 

dabo  eis  {Sum.  xx).  Sciendum,  ut  supra  jam  dixi- 

mus,  cuncta  baec  ab  co  quod  ait  :   Aperi^  Libane, 

portas  tuas,  usque  ad  id  quod  supra  dicit :    Onus 

verbi  Domini  superlsruel^ad  raliooe  spertinet^e  judi- 

cii  seu  veritatis  Domini»cujas  universse  vix  sunt 

misericordia  et  verilas  {PsaL  xxix),  et  idoirco  perti- 

nuisse  ad  rem,  ut  non  omitteret  dicere  quod  sucei- 

deritjudicioseveroillosquoque  pastores  ejusmodi  j} 

quos  multum  dilexitJamsiquaerasquidcumaliavir- 

ga  fecerit,  quam  vocavit  decorem^qui  in  altera  quam 

vocavit  funicutum^  pavit  gregem,  id  est  gubernavit 

Israelilicam  sive  Judaicam  gentem,  protinus  ait : 

Bt  dixi :  Non  pascam  vos,  Quod  moritur  morialur, 

et  quod  succiditur  succidatur,  et  reliqui  devorent 

unusquisque  carnem  proximi  $ui.  Et  hmc  dicens  : 

7u/t,  ait,  virgam  meam,  qux  vocabatur  decus,  et 

abscidi  eam,  ut  irrilum  facerem  foedus  meum^  quod 

percussi  cum  omnibus  popniis^  et  irriium  deductam 

esl  in  die  illa.  Unum,  inquit,  gregem  pavi,  id  est 

unam  gentem  regendam  suscepi ;   csteris  autem 

gentibus,dicendo  :  Non  pascam  voSf  abscidi  virgam, 

siveabscindendo  virgam,  dixi,non  pascam  POi.Quid 

enim  prodest  pasci  corpora,  ubi  mortuas  esse  con- 

stal  animas.  Quod  moriiur  vel  succiditurin  anima,  ^ 

moriatur  et  succidatur  in   corpore.  Haec  ubi  dixi, 

npn  quievit  mors,  non  cessavitgladius,  passimque 

tr^uncabant  geotes,  et  invicem  truncabanlur,  et  ta- 

men  miro  modo  qui  morerentur  et  succiderentur, 

certatim  nascebantur  tanta  insania,   ut  prolelarii 

qooqueinarbiboscollocarentur.Quodadquidvaluit, 

nisi  ut  infernus  impleretur  ?  Sequitur  :  Et  cognove- 

runtsepauperesgregis^quicustodiunfmihiquiaverbum 

S49  Domini  est.  El  dixi  ad  eos  :  Si  bonum  est   in 

oculis  vesiiiSj  afferte  mercedem  meam,   et  si  non, 

quiescite.  Pauperes  gregis,  subauditur,  de  quo  su- 

pra  dixi,  et  pavi  gregem^  Id  est  regendam  suscepi. 

laraeliticam  genlem,  et  dedi  eis  legem.  Qui  sunt 

vel  fuerunt  illiusgregis  paupercs  PQominessancli 

el  bumiles  quorum  nonnulli,  et  si   ccnsu   divites,  D 

affectu  vel  spiritu  fucrunt  pauperes,  ut  ipse  Da- 

vid  rex,  isti  pauperes  cognoverunt^quia  verbum  Do^ 

mini  est,  id  est  quia  justum  est  Judicium   super 

gentes.  Quando  aulem  vel  quomodo  dixit  ad  eos 

iste  pascens  gregem»  aflerte  mercedem  meum  ?  Ni- 

mirum  quando  deJiteis  regiones  gentium,  et  labo- 

res  popuiorum  possederunt  {Psal.  civ),   tuno  dixit 

illis :  Afferte  mercedem  fneam,  quam  Psalmist^  pro- 

tinus  exprimens,  ut  cudodiant,  inquit,  jusiificaiio' 

nes  ejus  el  legem  ejus  requirant  {ibid  ).   Nam   bso 

est  tota  merces  pastoris  bujus,  et  in  boc  bene  mu- 

neralum  se  esse  gratulatur,  si  grex  quem  pascit» 


requirat  et  custodiat  legem  et  JustiGcationes  ejus. 
Et  quoniam  grex  rationalis  liberum  habet  arbi- 
trium,  et  pastor  iste  mercedem  non  coactam  de- 
sideral  ^ed  spontaneam,  pulchre  dixit :  Si  bonum 
est  in  oculis  vestris^    afferie,  et  si  non,  quiesciie, 
Sed  quid  ilii  ?  Qualem  altulerunt  mercedem  tanto 
pastori?Ait  :  Et  appenderunt  mercedem  meam  tri- 
ginia  argenieis  :  dixit  Dominus  ad  me  :    Projice 
illud  ad  statuarium  decorum  preiium  guod  appreiia» 
tussumabeis.  Triginta   argenteos   dederunl  Ju- 
dsi  sive  pootifices  et  Pbarissi  Judae  proditori  at 
eum  traderet  illis.  Argenieos  illos  appellat  merce* 
dem  suam  et  decorum  preiium.  Quis   di»;ne  verbis 
valeat  coosequi  mcdum  facli,  sive  qualitatem  tan- 
t(B  rei  ?Pastorille  qui  duas  babuerat  virgas.et  iiaa 
contenlus,  alleram  abscidebat,  id  est  unam  Israe- 
litici  populi  gregem  curans,  cunclarum,  goniium 
tam  mulium  gregem  a  cura  sua  rejeoerat,  etistum 
unum  gregem  tanta  cura  tamque  miris  modia,  ut 
in  Scripturis  legimus,  paverat  pastor  talis  ao  taa- 
tus,  scilicet  omnium  Deus  et  Dominus  homo  fa- 
ctu9,  per  semetipsum  mercedem  suam  requisivit, 
et  talem  mercedem  appendcrunt  ei,  videlicet  tri- 
ginta  argsnteos  in  pretium   saoguinis  ejus  deJe- 
runt  proditori.  Et  boo  appellat  decorum  pretium 
nimirum  cum  ironia  gravissima,  quia  non  fait  de- 
corum.  Quis  ergo  rem  bujuscemodi  satis  appendere 
vel  digne  valeat  eloqui  ?  Vere   nullus   nisi   solus 
Btatuariu8,sive  plastesDeus.ldcirco  proj^ci^  ioquit, 
iltud  ad  siaiuarium^et  projeci  illof  in  domum  Deiad 
siaiuariumt  subauditur,  ut  ipse  qui  «olus  novit  di« 
gnam  proferre  super  boc  judicium.  Projeci,  id  esi 
ut  projicerentur  efleci,  videlicet  quod  Judae  p^A<- 
ientia  ductus^  retuiit  iriginta  argenieos  principibus 
s(\cerdotum  ei  senioribus,  dicens  :  Peccavi,  tradens 
sanguinemjustwntCtprojeclisargenteis,  abiens,  la* 
gueo  se  suspendit  {Maith.  xxvu),   quis  effecit  nisi 
ipse  qui  hic  loquitur,  el  projeciillos  in  domum  Dei. 
Interim  in  hac  lilteray  quooiam   Dominus  est  qoi 
dicit :  Et  appenderunt  mercedem  meam  atque  idem 
ipse   loquitur   :    Dixii   Dominus  ad  me  :   Projice 
illud  ad  statuariuyn^  et  hunc  &tatuariam  sive  pla- 
slem  constat  esse  Deum,  perpulchrum  esi  hic  ai- 
tendere  totius  Trinilalis  colloquium,  quia  videlicet 
res  magoa  est,  cujus  magnitudinem  isiud  quoque 
insinuat,  quod  contra  illam  commune  divinitasi 
non  in  una,  sed  in  tribus  susq  substantiae  perso- 
nis,  edicere  molitur  Judicium  ;  et  quaiis  esi  sen- 
tentia  Judicii  ?  Sequitur  :  Et  prxcidi  virgammeam 
secundam,  quss  appeltaiur  luniculus,  ut  dissotverem 
germanitatem  inier  Judam  et  Isratl.  Et  est  sensus : 
Sicut  abscideram  virgam  primam,  sic  prscidi  vir- 
gam  meam  8ecundam,id  est  sicut  olim   gentium 
in  idololatria  ditfluentium  universogregi  dixeram, 
non  pa^cam  vos,  ita  et  niulto  acerbius  dixi    gregi 
JudaicflB   gpntis,  non  pascam  vos,  atque   ita  effc- 
ctum  est  ut  dissolverem   germanitaiem   inter  Ju- 
dam  et  Israel,  id  est  ut  complerelur  malum  illud» 
cigus  praesagium  fuit  iila  diasolutio  qua  oiira  dis- 


789 


COMMENT.  IN  XH  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH.  LIB.  V. 


ii^a 


soluta  est  germanitas  inter  Judam  et  Israel,quando  A  siuUus  peribunt  {Psal.  xlvui).  Sciendum  quia  slul- 


decem  tribus  aciderunt  se  a  tribu  Juda,  et  a  domo 
David,  et  fecerunt  sibi  regem  Jeroboam  de  tribu 
Epbraim,  sciderunt  se  a  sancto  et  legitimo  Dei 
templo,  et  aureos  pro  Deo  coluerunt  vitulos  (111 
Beg,  xii).  Secundum  illud  malorum  inilium  quo 
dissoluta  est  germanitas  inter  Judam  et  Israel, 
praecidi  banc  virgam  secundam,  ut  videlicet  sicut 
tunc  decem  Iribus  qu»  vocantur  Israel,  et  Judam 
oui  regnabat  domus  David,  nullus  iterum  sociare 
potuit,  siquidem  nullus  unquam  regum  Israel  re- 
cessil  a  peccatis  Jeroboam,  id  est  a  cultu  vitulo- 
rum  quos  ille  fecit,  quamvis  multa  magnalia  fle- 
rent  per  propbetas,  maximeque  per  Eliam  et 
Elisaua:,nec  Heri  potuit  ut  rediretlsraelinregnum 


tus  et  insipiens  in  boo  diflerunt,  quod  insipiensdi- 
catur  ilie  qui  nescit ;  stultus  autem  ille  qui  scit,  et 
nibilominue  agit  contra  rationem  justitisB  quam 
scit.  Pastor  ille  non  faciet,  quod  ego  bcnus  pastor 
feci.  Ego  derelicta  visitavi,  ille  derelicta  non  visi- 
tabit.  Ego  dispersa  quesivi,  ille  ditpersa  non  quae- 
ret.  Ego  contritum  sanavi.id  est  peccatorem  con- 
verti,  ille  contrilum  non  sanabit.  Ego  id  quod  stat 
enutrio,  dum  bonum  in  melius  provebo ;  ille  quoi 
stai  non  enuiriel^  imo  faciet  quod  contra  est  Car» 
nes  pinguium  comedst^  S50  el  ungulas  eorum  dis- 
solvet^  id  est  muitos  qui  videbantur  esse  sapien* 
tes  seducet,  et  rationem  discretionis  auferet,  ila 
ut  si  fieri  possit,  in  errores  inducantur  etiam  ele" 


domus   David    (//J  Reg.   xvin) ;    ita  nemo  possit  3  eti  (Matlh,   xxiv).  0  pastor  et   idolum,  relinquens 


sociare  Judsosconfessoribus  Cbristi  vel  convertere, 
nt  subjici  velint  regno  filii  David,  regno  Jesu 
Gbristl,  a  quo  se  absciderunt,  negando  illum  ante 
faciem  Pilati,  et  cruciflgendo  appretiatum,  ut  jam 
dictum  est,  triginta  argenteis,  Sequitur :  Et  dixit 
Dominus  ad  me:  Adhuc  sume  txhi  vasa  pastoris 
stulii^  quia  ecce  suseitabo  pastorem  in  terra,  qui  de^ 
relicta  non  visitabit^  et  eontritum  non  salvabitf  et  id 
quod  stat  non  enutriei^  et  cames  pinguium  comedet, 
etunguias  eorum  dissolvet,  Quoniam,inquit,  assum- 
psi  duas  virgai^  et  taliter,  ut  Jam  dictum  est,  eve- 
nit,  tanquam  malam  mercedem  reddiderunt  mihi, 
qui  gregem  paui,  adbuc  unum  est  quod  faciam,8ic- 
iit  postulat  ordo  justitis,  ratio  Judicii.   Sume  tibi 


gregem^  gtadius  super  brachium  ejus,  et  super  ocu- 
lum  ejtu  dextrum.  Brachium  ejus  ariditate  sicabi- 
tur^  et  ocutus  efus  dexter  tenebrescens  obscurabitur. 
HaBC  hostilis  appellatio,  0  pastor  et  idolum,  quam 
congrua  est,  utpote  sicut  adversarium  proprium 
ejus  qui  appellat  eum.  Nam,  qui  appellat  eum,ipBe 
est  Cbristus,  et  ille  tam  proprius  Ghristi  esi  ad-* 
versarius  ut  dicaotur  Anticbristus,  id  est  Christo 
contrarius.  0»  inquit,  pastor  et  idolum,  falso  pastor 
et  vere  idolum  ;  falso,  inquam,  pastor,  quia  re/tn- 
quens  gregem^  et  vere  idoium,  quia  meodacium. 
Sicut  enim  Filius  Dei  Veritas  dicitur  et  est :  itatu, 
flli  diaboli,  mendacium   reote  diceris  et  es.  Tu  te 


ostendes  tanquam  sis  Deus ;  sed  tu  non  dico  ido- 
vasa  vastoris  stulti^  scilicet  peram,  baculum,  flstu-  -,  lorum  oultor,  imo  Idolum  es,  et  non  Deus.  Tu  le- 
lam  et  sibilura.  Ad  quid  haec:   Quia  ecce,  inquit,  ^  ipsam  existimari  vis,  de  quo  scri| 


ego  suseitabo  pastorem^  etc.  Quomodo  Isaias  ut 
captivitatem  populi  demonslraret.nudus  ambulavit 
{!sai.  XX.),  et  Hieremias  ivit  ad  domum  flguli,ut  ex 
dissipatione  vasis  quod  currebat  in  rota,  et  in 
manu  flngebatur  artiliciH,  et  interitum  Israelis,  et 
Dei  potentiam  ostenderet  (Jer.  xviii),  et  Ezecbfel 
nt  Bubversionem  Hierusalem,  et  fugam  Sedechias, 
et  onera  captivorum  non  solum  voce,  sed  et  habitu 
d*)monstraret,  perfodit  parietecn,  et  in  humeris  de- 
portatus  (Eiech.  xn).  Sed  et  tu  habitum  pastoris 
aesume,  ut  stultum  annuntios  pastorem  qui  ven- 
turus  est.  Pastor  autem  stultus  et  imperitus  haud 
dubiuni,  quin  Antichristus  sit,  qui  in  consumma- 
tione  mundi  dicitur  esse  venturus,  et  qualis  futu- 


ipsum  exisuman  vis,  ae  quo  scriptumeet :  Apud 
ipsum  est  fortitudo  ei  sapientia  (Job  xu),  sed  non 
ita  est.  Imo  super  brachium  (uum,id  est  super  tuam 
quam  Jaclas  fortitudinem,  et  super  oculum  tuum 
de;clrum^\d  est  super  tuam quam  tibi  arrogas  sapien- 
tiam,  fortioris  et  i^apientioris,  imo  solius  fortis  et 
aolius  sapientis  evaginalus  est  gladius.lllejnquam , 
gladiuB^quo  Jamdudum  in  ccslo  diabolus  pater  tuus, 
et  tu  cum  illo  es  plagatus,  et  mirum,  quod  pla- 
gatus  adbuc  vivusjd  esl  Deum  viventem  te  dieere 
pra!Bumi8,cum  plaga  (ua  plaga  sit  mortis.Bujus  re! 
admiratio  est  in  ApocalypBi  sub  bis  verbit^ :  Bi  unum 
decapiiib''8,  qmsi  ocri^um  in  mortem  et  plnga  mor* 
iis  ejus  sanata  est  (Apoc.  xiii).  Ilem  :  Dicens  habi' 
iantibus  in  terra^  ut  liciant  imaginem  bestix,  quse 


rus,  ait  indicatur.  Iste  pa&tor  ideo  supdreos  con-  I^  habetptagam  gtadii^  et  vivit.  Non  Tere  plaga  mor- 


Burget,  quia  pastor  bonus  qui  paverat  eos  tam 
iniqua  mercede  muneratus,  tam  indecoro  ab  eis 
pretio  appretiatus  est.  Uinc  et  in  Evangelio  dicit : 
£go  veni  in  nomine  Pairis  mei,  et  non  suscepislis 
me.  Si  alius  venerit  in  nomine  suo^  iltum  accipie" 
tis  {Joan.  v),  pastorem  ulique  stultum,  id  estscien- 
ter  mihi  contrarium,  non  per  ignorantiam  erran- 
tem  sed  per  malitiam  repugnantem.  Nam  quia  in 
psaimo  quoque  Bcriptam   est :  Simul  insipiem  et 


tis  tuAB  SHuata  est,  nec  vere  vivis ;  sed  tu,  insane 
pastor,  et  idolum  mortuum,ostentatione  tua  sanus 
es  et  vivuB.  Tale  bracbium  tuum,  non  vera  forti- 
tudo,  sed  rebeliio  contra  Altissimum,  ariditate  sie^ 
cabitur,  et  talis  oculus  tuus  tibi  dexter,  Deo  totus 
sinister,  ocuIub  non  vere  sapientia,  sed  veraciter 
malitia  tenebrescensobscurabitur^ni  mittaris  inpro- 
fundum  inferni  mancus  et  cascus. 


T91 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


791 


•m-^mm^m 


«"   LIBER  QUINTUS. 


Volens  Deus,  inquit,  ostendere  iram,et  notam  fa-  A 
cere  potentiam  suam,  sustinuit  in  multa  palientia 
vasa  irs  apta  in  intoritum,utostenderetdivitia8glo- 
riae  au»,  qu«  prcparavit  in  gloriam  (Bom.  ix).'Hu- 
jue  sermonis  vere  Apostolici  reminisci  praesens  pro- 
pheti»  textus  nos  facit,  quia  revera  quales  Deus 
esset  ostensuruB  gloriae  suas  divitias  in  vasa  miseri- 
cordi»,  magniGca  oris  propbetici  gralia,  Spirilus 
sanctus  cecinit,  cum  in  anterioribus,  tunc  maxime 
ab  eo  quod  ait:  Exsulta  satU,  filia  Sion  {Sup.  ix), 
osque  ad  id  :  Aperi  Libane  porias  (uai,et  quanls  ira 
vasa  futuri  essent  Judflei  increduli,significavit  ab  eo 
loco,  usque  ad  inclamatibnem,  super  brachium  et 
oculum  dextrum  pastoris  slulii,  id  est  Anlichristi. 
Nimirumcongruebateidem  sancto  prophetico  Spl- 
ritui,  ut  illam  quam  dicebat  vel  intendebat  exsulla-^ 
tionem  nii»  Sion,  sive  jubilationem  illiae  Uierusa- 
lem,  donuntiaret  in  hoo  saeculo  non  fore  securam, 
multis  pressuris  hominum  esse  premendam  secun- 
dum  quorumdam  titulos  psalmorum^qui  inscribun- 
tur  pro  toroularibus  (Psal-  viii ;  lxxx  ;  Lxxxiii],id  est 
pro  tribulationibus  quibus  sancta  in  hoc  mundo 
Ecclesia  premitur  juxla  illud.  Omnes  qui  pie  voluni 
vivere  in  Christo,  perseculionem  patiuntur  (J/  Tim. 
ui),  Sequitur  ergo : 

Cap.  XII.  —  Onus  Verbi  Domini  super  Israel^  . 
dixU  Dominusy  extendens  ccclum  et  fundans  terram^ 
et  fingens  spiriium  hominis  in  eo.  Ego  ponam  Hieru^ 
ealem  superliminare  crapulx  omnibus  populis  in  cir- 
euUu^  sed  et  Judas  erit  in  obsidionem  contra  HierU' 
salem^  et  erit  in  die  ilta^vonam  Hieruxalem  lnpidem 
or,eri»  cunrtis  populis,  Om»ex  qui  Ifvabunt  eam^  con-  ^ 
dsione  lacetahuniur^  et  coiligentur  ad  eam  omnes 
gentes  terrx.  Superliminare  crapul^  quid  ept,  nisi 
domus  eaturitutis  ?Nimirum  hoc  de  illa  terrena  Hie- 
rusalem  nullatenus  vpraciter  dici  potest, aut  intel- 
ligi,qaiapostquam  mercedemsupradicam  pastoris 
sui  triginta  argenteos  appendit,  '^iserabiliter  facta 
est  domus  famis,  non  solummodo  fumis  audiendi 
verbum  Dei,  verum  etiam  corpore®  famis.qu^T  co- 
geret  matres  quoque  carnibus  flliorum  vpsci,Juxta 
maledictionem  legis  Mosi,  dicentis ;  Obsideberis  tn« 
tra  portas  tuaSj  et  comedes  fructus  uteri  tui,  et  carnes 
fUiorum  tuorum  et  filiarum  tuarum.quas  dederii  tibi 
Dominus  Deus  luus^  in  angustia  et  vaslitate  qua  op" 
primet  te  hostis  tuus  (Deut.  xxviii).  Ergo  Hierusa- 
lem  hiCfSicut  et  in  plerisque  Scripturarum  locis,Eo-  D 
clesiam  signiGcat  in  hoc  mundo  peregriQaolem, 
que  quanditt  peregrinatur,etsi  nondum  re,  tamen 
spe  jam  est  Cislestis  Hierusalem,  et  ista  est  quam 
posuit  Dominus.superliminare  crapulcjuxta  illiid.* 
In  loco  pascusB  ibi  me  coUocavit^  super  aquam  refe- 
ctionis  educavil  me  (Psal  xxii).  Grapula  namquo  non 


semper  praedicatur  de  malo  cum  Psalmista  dicat : 
Etexcitatus  est  tajtquam  dormiens  Dominus^tanquam 
potens  crapulatus  a  vino  (P«a/.  lxxvii).  Quare  autem 
pro  tola  domo  bic  placet  iotelligi  superliminare,  et 
pro  domo  saturitatis  dictumessssuperliminarecra- 
pulae  ?VideIicet  quia  ubi  primum  figurata  est  refc- 
ctiosivesaturitas  Ecclesia3,signum  conviviijussum 
est  poni  in  superllminari,el  in  utroque  poste,ul  vi- 
dens  Dominus  sanguinem,  transcenderet  08tium,et 
non  sineret  percussorem  ingredi  domos  Israel,  et 
laedere.  Nempe  agnusillequiintuscomedebatur.il- 
lud  signiflcabat  (Exod.  ii).  Unde  Hierusalem,  idest 
domus  sive  Ecclesia  Christi,  praesenti  loco  superli* 
minare  crapulae  vocari  meretur.  Hoc  ab  omnibus 
populis  in  circuitu  pcrsentitur.  Dicit  enim  Aposlo- 
lus  :  Quia  Christi  bonus  odor  sumus  Deo  in  omni  toco 
in  his  qui  salvi  fiunt,  et  in  his  qui  pereunt  (II  Cor.  ii), 
Aliis  quidem  odor  mortis  in  mortem,  aliis  autem 
odor  vitae  in  vitam.  Quibus  crapulahaecexstitit  odor 
mortis  in  mortem,ipsi  obsederunt  Hierusalem.Quid 
autem  est  quod  continuo  dicii,  sed  et  Judas  erii  in 
obndionem  contra  Hierusalemt  Nimirum  id  ipsom 
quod  Apostolus  cum  dixisset,  pericutis  ex  genere^ 
periculis  ex  gentibus  (II  Cor,  x\),  etc.  intulit  etiam 
istud,  periculis  in  falsis  fratribus.  Ejusmodi  confes* 
sores  qui  Gbristiano  nominecenseotur  el  confiten- 
tur  se  nosse.  Deum,  factis  autem  negant,  hoc  loco 
per  Judam,  quod  interpretatur  confessio,  recte  iu- 
telliguntur,  (luoniam  dicunlur  esse  in  obsidionem 
contra  Hierusaleir.At  illuyidelicet  Hierusalem,noQ 
est  talis  ul  facile  possit  moveri,  et  omni  vento 
(7*17.  i)  circumferri,  hoc  est  quod  ait :  Ktponam  3ie- 
rusalem  lapidem  onerif  vunciis  populis,omnes  qui  te- 
vubunt  eam.  concisione  tncerabuntur.  Similitudinem 
hanc  de  consuetudine  gentium  apsumpsit,quaa  bu- 
ju!>modi  erat,  ut  in  viculis,  oppidip,  et  castellis,ro* 
tundi  ponerentur  lapides  gravissimi  ponderis,  ad 
quos  juvenes  se  exercere  solebant,  et  eos  pro  varie- 
tate  virium  sublevure,  alii  u^que  ad  genua,  alii  ad 
uinbilicum,alii  ad  humeros  etcaput,nonnulli  super 
verlicem,  erectis  junctipque  manibus,  magnitudi- 
nem  virium  demongtrantes.^  Inarce  Atheniensium 
juxtasimulacrum  Mioervaevidi,  ait  B.  Uieronymus, 
sphfleram  aeneam  gravissimiponderis,quam  ego  pro 
imbecillitate  corpusculi  movere  vix  poteram.  Cum 
quaererem,  quidnam  sibi  vellet,  respoosum  est  ab 
urbis  ejuscQltoribu8,atbletarum  in  illa  massa  forti- 
tudinem  comprobari,  nec  prius  ad  agonem  quem« 
quam  (1escendere,quam  ex  elevatione  ponderis  scia- 
tur.  i>  Sensus  ergo  esl  iste  :  Ponam  Hierusalem,  id 
est  Ec^lesiam,  sicot  lapidem  oneris,  cujus  ponderi' 
cunctorum  populorum^seu  omnium  gentium  terra?» 
qui  coliiguntur  adverauB  eam,  virea  non  possnQt 


T9S 


COMMBNT.  IN  XII  PROPH.  JflN.  —  IN  ZACH.  LIB.  T. 


794 


comparari,  quatenos  eam  agitanda,  a  flde  Christi  A  stram  Gr«cu8,  sive  genliliB  erat,  et  evangelizand  o 


dispeliere,etcircumferrequeaQtquovoluerint,quin- 
imo  ipsi  qui  conantur  eam  agilare,  concidantur, 
lacerentur,  rumpantur,  et anbelo  spiritu discrucien- 
tur.  352  In  illa  die  diciL  Dominus,  percutiam  om' 
nem  equum  in  stuporem  vt  asaensorem  ejus  in  amen" 
tiam,  et  super  domum  Juda  aperiam  ocutos  meos,  et 
omnem  equum  populorum,  percutiam  in  caecitate,  Et 
duces  Juda  dicent  in  corde  suo :  Confortentur  mihi  ha- 
biiatores  Hierusalem  in  Domino  exercituum  Deo  eo- 
rum,  Hoo  looo  domus  Joda  non  eodem  sensuaccipi- 
tur  quo  Bopra.  Nam  illic  dictom  est:  Sed  et  Juda 
erit  in  obsidionem  conlra  Hierusalem,  Hicaotem  di« 
cilur,  et  duces  Juda  dicent  in  cordt  suo,  Conlor- 
tenturmihi  habitator^s  Hierusalem  in  Domino^  item- 


in  utramque  partem,  pnedicaodo  remissionem  pec- 
catorum  per  Ghri^ti  tidem,  circuire  oporlebat,' 
onde  et  Paulum  mundi  circuitorem  nonnuli  dice- 
bant.  Quid  multa?  Factum  estid  quod  protinus  se- 
quitur ; 

Et  habitabitur  Uierusalem  rurxum  in  loco  suo  in 
Hierusalem  et  satvahit  Domifius  tabemacula  Juda  si- 
eut  in  principio,  ut  non  magnifice  gtorietur  domus 
David^  et  gloria  habitantium  Hierusalem  contra  Ju- 
dam.  Quamvis  universitaselectorum  unasitHieru- 
salem,  unus  sit  Juda,  etuna  domus,  David,  tamen 
boo  loco  disiinotionem  JudsetHierusalem  sivedo- 
mus  David,  Scriptura  nos  quaerere  compellit,  etin- 
venire  vel  dcmonstrare,  quando,  ubi  et  quomodo 


que,  et  super  domum  Juda  aperiamocutosmeoSy  qus  |v  domus  David  et  gloria  babitantium  Hierusalem, 
'^  "  -'       '  f-  .-     1?  A  .:         njagoifice  contra  Judam  glorlata  sil.  Ergo  domum 

David  et  habilantes  Hierusalem  eos  intelligimus  qui 
ex  Judsis  in  Cbristum  crediderunr.  Judam  autem 
eo8  qui  exgentibus  conversi  sunt.  Nimirum  in  Acti- 
bus  apostolurum  habemus  quando  et  quomodo  cre- 
dentes  ex  Judsis  contraillos,  qui  ex  gentibus  cre* 
diderunt,  magnifice  gloriati  sunl.  Quare  inquiunt, 
introisti  ad  viros  proeputium  habefites,  ct  mnnducasti 
cum  eis  ?  {Act,  xi.)  Inlroierat  enim  ad  Cornelium,  et 
eos,  qui  cum  eo  erant,  quoniamsuper  eosSpiritus 
sanctus  ceciderat,  jnsserateos  baptizari  in  nomine 
Jesu  Ghristi.Iiemque  descendentes^ui^a/i  deJudtea 
docebant  fratres  apud  Antiochiam,  quia  nisi  circum^ 
cidamini  secunium  morem  Mosi,  non  potestis  salvi 
fieriy  facta  est  seditio  non  minima,Paula  et  Barnabm 


videlicel  oculorum  aperlio,  miBericordisB  recordatio, 
gratis  est  efTusio.  Hujus  videlicet  Judaduces,  quo- 
rum  singuli  dicent,  ait,  in  corde  soo,  confortentur 
habitatores  aierusalem  in  Domino,  apostoli  lueront, 
et  apostolici  viri  sunt,  quibus  magnum  fuit,  et  ma- 
goum  est  desiderium,  ut  habitalores  Hierusalem,  id 
est  filii  Bcclesiffi  non  deficerent,  aut  deficianl  in  tri- 
bulationibus,  quae  ab  omni  equo  et  ascensore  ejus, 
id  est  ab  omni  potestate  humana,  et  ab  omni  su« 
perbieote  in  aititudine  potestatis  inferuotur  eis. 
Quos  ergo  percutiam,  ail  Dominus,  in  stuporem  et 
in  ameotiam,  et  in  csBcitatem,  et,  otait  Apostolus, 
primo  Judsum,  deiode  Grfficum,  id  est  gentilem 
(Rom.  n).  Priona  namqneJudsiamentiaetcscitate 
percussi8unt,juxta  propheiiarodicentem  :  Excaeca 


cor  populi  hujuty  et  aures  ejuxaggrava,  etocutos  ejus  C  ^dversum  illos  {Act.  xv).  Nonne  hoceratdomum  Da« 

vid,  et  habitantes  Ilierusaicm  contra  Judam,  id  est 
credentes  ex  circumcisime  contra  credcntes  ex  praB- 
putio  magnince  gloriari  ?  Paulus  apostolus  in  Cpi- 
stola  ad  Romanos  {Rom.  ii)  in  eo  totus  consistit. 
ut  excludant  ejusmodi  gloriationem  Judsei,  non 
per  legem  factorum  sed  per  legem  fidPi,  et  ecce  in 
hoc  conflictu,  non  domui  David,  spd  Juilai,  id  est 
non  Jud«o  credenti  sedGrfflco  fideli  juslitiavicto- 
riam  concessit.  A:t  ergo  :  Et  salvabit  Dominus  laber- 
nacula  Juda,  sicut  in  principio^  id  est  Ecclesiam  con- 
fitentium  sibi  salvabit,  non  per  legem  factoruni,  vi- 
delicet  circumcisionis  et  ceremoniarum,  sed  per  le- 
gem  fidei,  per  quam  salvatus  est  et  Abraham  in 
principio.Quid  enimScripturadicit?  Credidit  Abrw 


claude{lsa.  vi),  etc.  E  contra,  super  domum  Juda 
aperiam  oculos  meos,  id  est  donis  sancti  Spiritus  il- 
lustrabo  duoes,  id  estaposiolos  meos.  M\  duces  in 
die  Peotecostes  ignei  facti  sunt,  cum  in  specieignis 
Spiritom  SHnciom  Hcceperunt,  sicut  scriptum  ost : 
£t  opparuerunt  itiis  dihpftrtttx  Unguae  ianquam  ignis^ 
seditque  super  singutos  eorum  {Act*  ii).  Sequitar 
ergo : 

/n  die  itla  ponam  duces  Juda  sicut  caminum  ignit 
in  ligniSy  ei  sicut  faciem  ignis  in  feno,  ei  devorabunt 
ad  nnistram  et  ad  dextram  omnes  popuios  in  circuUu. 
Penum  peccala  leviora,  ligna  peccaia  graviora  signi- 
flcant.  Ejusmoili  fenum  etejusmodi  ligna  consum- 
paerunt  apostoli  in  his,  qui  conversi  sunt  ad  fidero 


Chrisli,  potestate  qurtmacceperuntabipso,  dicenteD  Aom  Ow,  5*  reputatum  eH  illi  ad  Justitiam  (ilen. 


illis  :  Quorum  remiseritis  peccata,  remittuntur  eit 
(Juan,  XX).  Quomodo  consumpserunt  vel  consu- 
munt  ?  Sicut  ligna  caminus  ignis,  siout  fenum  con- 
sumit  facies  ignis  (Deut.iv).  Etenim  Deus  noster 
Spiritos  sanctus,  quem  acceperunt,  ignis  consu- 
mensest,  undeetcongruum  signum  deditaperiendo 
tanqaam  ignis,  et  proinde  remissio  peccatorum, 
quc  000  est  ex  hominibus,  seJ  ex  Spiritu  sancto 
est,  recte  his  designatur  per  caminum  faciemque 
igni9,  ligna  et  fenum  consumentis  populos,  id  est 
poccata  popolorum  ad  dexterametad  8inistram,et 
oirooiti  devorantis.  Ad  dextram  Judeus  ad  lini- 


xviii ;  Rom.  iv).  Quomodo  reputata  est  illi  (Ides  ad 
jusiitiam  ?  In  circumcisione,  anin  pripputio?  Nonin 
circomcisione,  sed  in  prfflputio,  nondum  enim  erat 
circumcisus.  Hoc  modo  (iet,  quod  praemisit,  e/  ha- 
bitabitur  Hierusalem  rursum  in  loco  suo  in  Hierusa- 
lem.  Hierusatem,  inquit,  habitabitur  in  Hierusalem, 
id  estuniversilaselectorumpacem  habebitcumDeo, 
scilicet  peccatorum  remissionem^quae  paxsignifica- 
tur  nomine  Hierusalem.  Quod  aulem  dicit  rurpus, 
nonnihil  attinet  ad  rcm,  quia  videlicet  olim  hubilare 
CJBperat  in  illo  loco  paradiso  deliciarum,  videlioct 
io  Adam,  in  quo  licut  omnea  pecoaveront,  ita  om- 


79S 


RUPEaTI  ABBATIS  TDITIEN8IS 


7M 


1 

nes  in  eo  positi  illic,  omnes  inde  in  eo  projecti  eunt.  X  cajus  suavitatis  aut  lenitalisinterpretatione  non  \n 


Uode  ap':d  Isaiam  dicilur  eidom  Hierusalem  :  Filii 
tui  projecti  suntt  dormierunl  in  capite  omnium  vto- 
rum,  sicut  bestia  illaqueataf  pleni  indignatione  Do- 
mini,  increpatione  Dei  tui  (Isa,  v). 

In  die  ilta  porriget  Dominus  habitatores  Hierusa- 
lemj  et  crit  qui  oflenderit  ex  eis  in  die  itia  quasi  Da' 
vid,  et  domus  David  quasi  domus  Dei^  sicut  Angelus 
Domini  in  conspectu  eorum.  Dies  quam  hic  tam  sspe 
praenuntiat,  lempus  omne  est  a  resurrectioneChriBti 
usque  ad  diem  judicii,  qui  dies  erit  resurrectionis 
universHlis.  Etetiim  bocomnetempusidem  Dominus 
apud  Isaiam  ano  eodemquc  loco  etdiem  nuncupat 
et  lempus,  dum  dicit :  Tempore  accepto  exaudivi  te^ 
et  in  die  salulis  adjuvi  te  (Ha.  xux).  Quod  Aposlolus 


diget,  quia  videiicet,  et  si  verbum  hoc  interdum 
misericordiam  signincare  potest.tamen  nulli  dubium 
aut  igootum  est  quin  in  illa  diejudicii  debeat  Domi- 
nus  convertere  omnesgentes  quae  veniunt  contra  Hie' 
rtt5a/fm,  qua3  tantum  marlyrum  sanguinem  lude- 
runtetpoRnitentiam  non  egerunt.  Sed  anlehocre- 
liqiiiae  ex  Judffiis  convertendae  sunt.  Ait  ergo  : 

Et  effundam  super  domum  David  et  super  habitato^ 
res  Hierusatem  spiritum  gratiae  et  precum,  Non  qui- 
dem  nr.odo  sunt  domus  David,  sive  habitatores  Hie» 
rusatem  quandiu  increduli  sunt,  sed  effundendo 
super  reliquiaseorum  spiriium  gratiss  et  preeum^  id 
est  spiritum  remissionis  peccatorum  (quod  primnm 
et  magnum  est  gratiae  donum)  (iet,  ut  sint  domus 


breviter  exponcns:  Eccenunc^  inquit,  tempus  ac*  3  David  ut  sint  babitatores  lliefusalem.  Posihocerit 


ceptabile^  ecce  nunc  dies  salutis  (//  Cor.  ti).  In  hoo 
tempore,  in  ista  die  protegit  Dominus  habitatores 
Hierusalem,  id  esl  omnem  in  eecredentium  mulli- 
tudinem,  ita  nimirum,  ut,  sicut  Apostolus  dicit, 
nutla  sit  distinctio  Judaei  et  Gra*ci  (Rom,  in),  Hfkm 
hoc  est,  quod  dicit,  et  erit  qui  offenderit  ex  eis  in 
die  illa  quasi  David.  Quod  ita  congrue  valet  in- 
teliigi :  Gentilis,  qui  colenda  idola  offendit,  erlt 
quasi  Judffiu&,  qui  nou  nisi  unum  coluit,  unde  et 
sibi  conGdit,  ct  super  grntilem  se  extoIlit«  in 
tantum  ut  pro  lite  sedanda,  Apostolum  fortis- 
sime  disserere,  scribendo  Epistolam  ad  Eoma- 
Dos,  necesse  iuerit.  Nec  prffitereundum,  quod 
S53  sensum  Apostoli,  ubi,  commemoratis  genti- 
]ium  ppccatis,  conversus  ad  Judffium,  dicit :  !n  quo 


illa  dies  judicii,  de  qua  dixit:  in  die  itta  qumram 
convertere  omnes  gentes,  qux  veniunt  conlra  Hierusa^ 
lem.  Unde  protinus  sequitur : 

Et  aspicient  ad  me  quem  confixeruntj  et  planctu 
plangeni  ^m,  quasi  super  unigenitumt  et  dolebunt 
super  eum  ut  doterisolet  t/i  morteprimogeniii.  In  die 
itla  magnus  erit  ptanctus  Adremmon  in  campo  MU" 
geddo^  et  plangent  terrge  famiH^e^  etfamiliseseorsum. 
Familiae  domus  David  seorsnm^  familice  domus  Na» 
tham  seorsum,  et  mulieres  eorum  seorsum ;  familix 
domus  Levi  seorsum,  et  mulieres  eorum  seanum.  Fa^ 
mxlixSemei  seorsum^  et  mutieres  eorum  seorsum.  Et 
omnes  famiiim  reUqaix  /amilix  ei  famitiae  seorsum^ 
et  mutieres  eorum  seorsum.  At  Adremmon  urbs  est 
juxta  Jezrahel,  quffi  hoc  olim  vocabulo  nuncapata 


judicas alterumt  leipsumcondemnas,  eadem  enim  agis  ^  esif  et  hodie  vocatur  Maximianopolis  in  campo 


qux  judicas  (Rom.  11),  illum,  inquam  sensum  hic 
hujuscemodi  Jiclio  subliliter  innuit,  et  erit  qui 
offenderit  ex  eis  in  dxe  ilta  quasi  Davii.  Nam  et  David 
otfendit.  Igilur  sicut  jam  Jictum  est,  utnun  magni- 
nce  glorietur  domus  David,  et  gloria  habitaotium 
liierusalem,  conlra  Judam,  ila  et  nunc  dicendum 
quod  alteralleri,  sciiicel  Judffius  gentili,  non  possit 
praBferri,  quoniam  omnes  peccaverunl  et  egent  gloria 
Uei  {Rom.  iii),  et  ita  Judffii  peccala  sicut  gentilis  : 
Ita  gentiiis  peccita  reujitlentur  sicut  Judsi,  per  fi- 
dem  Jesu  Christi  [ibid.\  et  hoo  est  eum  qui  olTende- 
rit  esse  quasi  David,  David  sicut  eum  qui  offendit. 
Et  ne  forte  dicas.  Quid  magnum  esteum  quioffen- 
dit  esse  sicut  David.  id  est,  frentilem  Judso  per 


Mageddo,  in  quo  Josias  rex  justus  a  Pharaone,  co« 
gnomento  Nechao,  vulneratusest^super  quolamen- 
tationeescribit  Hieremias.quffi  iegunturin  Bcclesia, 
et  scripsisse  eum  testatur  liber  Paralipomenon  (II 
Par.  xxxv),  Sed  nunquid  quando  Het  quod  hic  lo- 
quitur,  etanpicient  ad  me  quem  confixerunt,  et  plan^ 
ctu  ptangent  quasi  super  unigenitum  :  nunquid,  in- 
qua-n  non  mnjor  planctus  erit  quam  fuit  pro  aiorte 
Jodi«e  regis  justi  PFuerit  quidem  planctusiilegrandis 
et  sapienier  di^positns,  ut  familia  domus  David^  fa- 
milia  regalis*  et  familvi  domus  Nathan^qnx  propheta 
luit ;  et  familia  domus  Levi,  ex  quo  ortum  est  sacer* 
dotium ;  eifamitia  domus  Semei^  ex  quo  doctorum 
Bgmina  pullularunt ;  et  r^/i^Hta? /amt/iie, quas, guia 


JeeumChristum  iugratiacoffiquari?protlnusdicit:  D  nonbabebantaliquodprivilegiumdignUatis,  univer- 


Et  domus  David  quusi  domus  Dd,  sicut  angetus  DO' 
mini  in  conspectu  eorum.  Gratulandum  igitur  esi  ei 
qui  ofTendit,  quod  sit  sicut  David,  id  est,  sicut  Ju- 
dffius,  ejusdem  lldci  cujus  fuit  Dauid,  quia  conse- 
quenter  ipse  ffique  ut  ille  est  quasi  domus Dei  sicut 
angelus  Domini,  ut  videlicet  unaet  unitormis  socie- 
tas  angelorum  et  bominum,  tam  gentilium  quam 
Judffiorum,una  sit  domus,  unacoelestis  Hierusalem, 
clvitas  Dei  viventis,  et  hoc  in  conspectu  eorum,  id 
est  in  visione  qua  omnes  paritor  Deom  videbunt.  Et 
erii  in  die  illa^  quseram  converlere  omnes  gentes  guse 
veniunt  contra  Bierusatem.  Hoc  expositione  sive  ali- 


sasabsquo  nomine  comprehendit  plangerent  eum 
viri  seersum,  et  mutieres  seorsum :  verum  plan- 
ctus  illius  magnitudo  quantacunquefuerit,  nihil  ad 
magnitudinem  planctus  futuri,  quando  ilie  quem 
confixerunt,  aspiciendus  apparebit.  Tantummodo 
propter  ahquantulam  similitudinemhic  ilHus  plan- 
ctus  meminit,  ut  solent  inierdum  rez  maxime  ex 
minimarum  rerum  assimilaiione  melius  inteiligi. 
Minimum  fuit  quod  homines  hominempiangenteSy 
modum  vel  habitum  sui  planctns  ita  deposueruQt, 
vel  singule  famili»  seorsum,  singularumque  fami- 
iiarum  viri  aeorsum,  et  mulieres  eoram  •eonum 


797 


COMMENT.  LN  XH  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACH-  LIB.  T. 


m 


plangerent  Beorsum.Maximum  autem  eril,quod  iu 
il|o  plaactu  omoes  tribus  tcrrs,  et  maxime  qui 
illum  coDnxeruDt,omDes  omniDo  peccatoreset  im- 
pi],qui  pGenitentiam  non egerunt,p!angent  deorsum 
quaiuvis  omnes  ad  unum  coDgregentur  judicium, 
omnesad  unum  desoendant  carcerem^id  est  infer- 
Dum,  omnis  aniinus  ab  omni  animo  erit  seorsum, 
multum  occupatus  apud  semetipsum,  nec  amicam 
respiciens  nec  amicum.Itero,  minimum  est  quod  in 
hoc  ssculo  plangit  mater  super  unigenilum  vel  dolct 
in  morte  primogeniti ;  maximum  autem  erit,  quod 
tunc  plangentet  dolebunt  vere  primogenitum,vere 
unigenilum.  Quid  enim,o  Synagoga,  mater  infelix? 
Unigenilus  Dei  Piliu8,qui  de  caroe  tua  natus  est, 
roortuus  est  tibi :  mortuus,  inquam,  est  tibi  non 
solum  pro  eo  quod  tu  illum  occidisti^verum  etiam 
pro  eo  quod  tu  illum  resurrexisse  noncredis.quod 
sit  vivus  soire  non  vis^audire  non  pateris.  Et  qui- 
dem  utcuoqueest  tolerabilemalum,  ubi  mater  in 
hoc  sapculo  morientem  amittit  niium,quem  bubebat 
unigenitam^quamvisnullumsperetsibi  nasci  alium, 
Sed  il!ud  edici  non  valet,  satis  excogitari  non  po- 
test,  quam  sit  infclicissimum  amisisse  Salvatorem 
unicumet  uuigenitum,itaut  jam  nec  ipsum  liceat 
separare,  ncc  alium.  Sequitur  : 

^Cap.XII.  —  In  die  illa  eril  fons  patens  domus 
David  et  tiabitanlibtu  Hierumlem^  ia  abiutionem  pec- 
catorif  el  menstrualse,  Et  eriiindie  illa,  dicit  Domi- 
nus  exercituum  :  Disperdam  nomina  idolorum  de 
terra,  ei  non  memorabuniur  uttra.  Iterum  ad  supe- 
riocHtempora  scrmo  recurrit,qui  videlicet  recursus 
rccapilulatiodicitur^etfrequensestinScripturispro- 
pbeticis.  Ah  eo  quod  dixerat:  Tu  quoque  in  sanguine 
testamefiti  tui  emisisti  vinciostuosdelacu,in  quonon 
estaqua  (Zru;A.ix),usque  ad  plaoctum  jam  dictum  ser- 
mo  proces8it,eodem  ordinequoerantresgerends.a 
passione  ejusdem  Domini  usque  od  finem  ssculi 
dieroqueuniversalisjudicii.Nuncadtempusrecurrit 
eJjisdemDominicaepa&sionis^etundeloqualurdicens: 
Tu  quoque  in  sanguine  testamenti  lui  emisisti  vinctos 
/tt05(^d(u(;u.Indenuncrursu8loquitur:/n  d'e  iliaerit 
fons  patens  domus  David.  Quis  enim  iste  est  fons 
domus  David,  nisi  baptismi  sacramenlum,  quod 
emanavit  de  laterc  Filii  David  patefacto  lanoeamili* 
tis  ?  Bxivit  enim  sanguis  et  aqua  {Joan,  xix).Sangui8 
Qt  redimeremur;  uqua,  u(  reoasceremur.  Extunc 
usquead  consummationem  s(eculi,toto  hoo  tempore 
accepto,toto  h(ic  die  salutis  patens  est  fons  illedo- 
muiDdvid  et  habitantibus  Hierusaiem,  id  est,  Cbri- 
Btians  reIigiooi,et  omnibus  qui  per  tidem  babitant 
iotra  sanctam  Ecclesiam.  S54  In  quod  opus  est 
iliis  fons  patens?  In  abluiionem  peccaforis  ei  men^ 
struaige^  id  esi,in  remissionem  peccatorumcreden- 
tis  ex  circumcisione,  credentis  ex  gentilitate,  qua 
sanguine  fluxit  idoloiatris.  In  omnium  ablulionem 
fons  patens  est^nuUiclaudendus  est.  Et  notandum 
quod  tantumniodo  domuiDuvid  et  habitaniibus  Hie' 
rusalem  fons  patens  dicitur  et  est.  N-tm  bis  qui  con- 
tra  domum  David  e(  extra  Hierusalem  sunt  non  ha- 


A  bendo  fidem  tiortus  conclusus  est,  fons  signatus  est 
{Cani.  iv).  Et  bene  continuo  sequitur  : 

In  die  illa,  dicit  Dominus  exercUuum  :  Disperdam 
nomina  idolorum  de  terra,  quia  non  memorabuntur 
ulira;  quia  videlicet  fluxus  idoIolatri8e,quaB  estsan-* 
guis  menslruata9,footc  baptismi  abluitur ;  ita  ut  no- 
mina  idolorum  omnia  deleantur,nec  ultra  in  oum  in 
quem  scripta  fuerant  memorentur,cum  fuerit  fonte 
ilio  fi'1eliter  ablutus.  Hinc  apud  Ezechielem  idem 
Dominus  dicit :  Et  effundam  super  vos  aquam  mun- 
dam^  et  mundabimini  ab  omnibus  inquinameniis  ve* 
strtiy  et  ab  universis  idoiis  vestris  mundabo  vos 
{Ezech,  xxxvi).  Et  erit,  cum  prophetaverii  quispiam 
uliray  dicent  ei  pater  efusH  mater  ejus  qui  genuerunt 
enm:  Pion  vioes;  quia  mendacium  locuius  esinnomi" 

"  ne  Domini.  Et  confingeni  eum  pater  ejus  et  mater  ejus, 
genitores  eius  cum  prophetaverit,  Ei  erit  in  die  t7/a, 
confundentur  prophetSBy  unusquisque  ex  visione  sua 
cum  prophetaverint,  necoperier.iur  paltiosaccino  ut 
mentiantur ;  sed  dicet  :  Nonsum  propheta.himo  ayri' 
cola  egosum  ;  quoniam  Adam  exem^  ium  meumab  ado- 
lesceniia  mea,  Ei  dicetur  ei :  Quid  suni  plagse  i^lae  in 
medio  manuum  fuarum}  £i  dicel :  His  plagatus  sum 
in  domo  eorum  qui  diligebant  me,  framea  suscitare 
superpastorem  meum  et  super  virum  cohsprentem 
mihi,  dicit  Dominus  exerciiuum.  Percute  pastorem 
et  dispergenlur  oves.  Pulcherrimam  atque  splendi- 
dissimam  praesentis  capitoli  litteram  iia  tractare 
Ghristo  intentus  cupit  animus,  utei  qui  tanquam 
fundamento  non  minoris  res  gestaesplendorissuper- 

C  aeJiQcentur.  Dixerat :  Et  erit  in  die  iiia  fons  patens 
domui  Davidfei  habifanfibus  Hierusalem,  in  abiutio" 
nem  peccaioris  ei  menstruata,  et  fontem  illum  haad 
dubium  de  lateresuo  Cbristus  profudit  in  suapas- 
sione.Ergo  quoniam  et  ita  lerminatur :  Percute  pa^ 
siorem  el  dispergentur  ovcs^  quod  similiter  de  pas- 
sione  ejus  dictum  esseipso  auctorecertum  est^Ion- 
gius  neabeamus  circ>t  ejusdem  passionis  sacramen- 
tum,bscexponendo  commoremur.Quosergo  tangit 
dicendu,  et  propheias  et  spiritum  immnndum  iilis 
copulat,  et  qui  erant  tempore  illo  prophetffi  mali 
habentes  spiritum  immundum?  Nimirum  illi,qui 
malam  sibi  banc  prophetiam  de  corde  suo  prophe- 
taverunt:  Quid  facimus,  quia  hic  homo  mniia  signa 
facit  ?  Sidimiitimus  eum  sic,  omnes  credeni  in  eum, 

D  et  venient  Romani  et  ioilent  nosirum  et  tocum  et  gen* 
fem  {Joan.Ti).  Nempe  excepto  quod  prsmiserunt, 
si  dimitiimus  eum  sic^ioiam  quod  dixerunt.in  pro- 
phetiam  reputatum  est  illis,  ut  omnes  cn^dertitt  in 
eum  {Joan.  i) ;  illis  autem  non  cTedenixbus, veni^^ent 
Homaniet  tollerent  eorum  el  tocum  et  gentem.  Fue- 
rat  inter  illos  unus  Caipbas  talium  propbetarum 
maximus.qui  cum  essct  pontifexanniillius,  aucto- 
ritatembaben8,Qt  proloqueretur:  Foj,  inquit,  ne^ 
scitis  quidqvam  neque  cogitatts  quia  expedii  vobis  ui 
unus  moriatur  homo  pro  populo^  ei  von  tofa  gens 
pereat.  Hoc  autem^  inquit  evangelista,  a  semeiipso 
non  dixit  sed  cum  esset  pontifex  anniiltius  prophe* 


790 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIENSIS 


800 


tavil  quia  Jesus  moriturut  erai  pro  gente,  et  non  A  prophetando  meDtientes,  mentiendo  prophetantes. 


tantum  pro  gente,  sed  ut  Filios  Dei  qui  erant  di- 
spersi  congregaret  in  unum  (Joan.  zi).  Ejusmodi 
prophetas  et  spiritum  immunffumf  qui  nescienssa- 
cramenta  Dei,talem  eis  prophetiam  inspirat.  A^tfe- 
ram^  ait,  deterra,  quia  Justum  est  ut  veniant  Ro- 
mani,  et  secundum  timorem  quein  sibi  Gnxcrunt 
ilii»  eveniat.  Et  erit^cum  prophetaverii  quisptam  ut» 
(ru,  etc.  Prophela  magnus  de  semetipso  ultra  pro- 
phetavitquia  iili  el  praecipue  Gaiphas  prophetave- 
runt  quod  expediret  eum  roori  ;ip8e  autem  prophe- 
tavitquodoportereteum  etiam  resurgerea  mortuis. 
Hoc  ultrUf  fuit,  videlicet  ultra  prophetiam  illorum, 
prophetiam  mortis,  quia  prophetavit  prophetiam 
resurrertionis.  Dizit  enim  :  Sotvite  templum  hoc^  et 


Quomodotunc  fueruntoperti  paliio  8accino?Nimi« 
rum  sicut  hypocritx  tristes  {Matlh,  vi),  imo  plus 
quam  hypocritse,plusquam  tri8tes,quiahomicidaBy 
quia  crudeles.  Pavor  illequem  ooram  populosima- 
laverunt,  dicendo :  Venient  Romani,  et  tottent  no- 
strum  et  locum  etgenfem  (yoan.xi),diranece88ila8illa 
tammagnumracieQdihomicidium,quamdibia88uni« 
pserunt.adexasperandum  populum  el  concitandum 
ne  dimitterenl  eum,palliumrait  sacoinum.qaojam 
operli  sunt  simulatoresetcallidl^ut  viderenturmul- 
tum  iiiviti,muitumque  coacti,el  proinde  tristesocci- 
dere  illum.Sed  dicet:«  Non  sum  prophela,homoagri- 
coIaSftft  ego  sum.quoniam  Adam  exemplam  meum 
ab  ariolescentia  mea.Et  dicetur  ei :  Qnid  suntplags 


posttriduum  excifabo   ilttui,  Hoc  autem  dicebat  de  n  ists  in  medio  manuum  tuarum?  Et  dicet  :l]i8  pla« 


tempto  corporis  sui  (Joan,  ii).  Cum  ergo  propheta- 
verU  ultra  quispiamqnQm  nominare  nolo,quia  non 
enpediU  diceat,  inquit«  ^'  P'iter  ejus  et  m^itfir  eius 
qui  genuerunt  eum :  Non  vives^  quia  mendacium 
locutus  es  in  nomnc  Domini,  Pater  ejus  Judai- 
cus  populus,  et  mater  ejus  Synagoga,  qui  se- 
cundum  carncm  genucrunt  eum,  ita  dixerunt  ei. 
Gum  enimaliudnonhaberentundeaccusarenteum, 
novissime  submissis  duobus  falsis  testibus,  islud 
protulerunt :  Hic  dixit :  Possum  destruere  templum 
Dei.et  triduo  rexdi/icare  ittud  (Mafth,  ixvi).  Gumque 
principi  sacerdotum  diccnti  :  Adjuro  ie  per  Deum 
vivum  ut  dicas  nobis  si  tu  es  Christus  Fitius  Dei, 
respondisset,  Tu  dixisti,  et  amodo  videbitis  Filium 
hominis  sedentem  a  drxtrii  viriutis  Dei,  et  venien^ 
tem  in  nubibus  cxtiy  cluraaverunt,  reus  est  mortis 
(ibid.y  Nunne  hoc  erat  dicere,  non  vives^  quia  lO' 
eulus  es  in  nomine  Domini  ?  Et  configent  eum  pater 
et  mater  ejus  qui  genuerunt  eum^  cum  prophetaverit^ 
Ut  dictum,  ita  factiim  csl,  Cum  prophetaverit^id  est 
non  ante,8ed  postquam  propositum  suae  prsdicatio- 
nis  tempus  impleverit,  tunodemum  quiaanlenon 
potuorunt,  cruciOgent  euin.  Uoc,  inquam,  factum 
est  quia  crucifixerunt  eum,  non  quia  roendacium 
looutus  est,  sed  quia  dixeruat  mendactum  tocutuses 
in  nomine  Domini,  et  idcirco  non  vives,  Et  erit :  In 
die  itta  conlundeniur prophetas  unusquiique  exvisione 
sua  cum  prophetaveriaf ^  et  hoo  itidem  faotum  est. 
Prophetffi  ilii,  de  quibus  jam  dictum  est,  quidixe- 
runt :  5t  dimittimus  eum  sU*.,  omnes  credent  in  eum 


gatus  sum  in  domo  eorumquidiligebantme  »Dili- 
genter  permutatio  personarum  animadvertendaest^ 
quia  nunc  de  pluribus  propheti8,nuncde  anopro- 
phetasermo.  In  primis  dictum  est  de  pluribus,  ei 
pieudoprofihetas,  et  spiritum  immundum  auferam  de 
terra,  statimque   de  uno   subjunctum  esl,   el  erit, 
cum  prophetaverit  quisiiiam  ultra.  Item  de  pluribus 
dictum  est,  eterit  indie  itta  confundenturprophetx^ 
nec  operientur  paltio  saccinout  mpn^tan/ur.slatimque 
de  uno   Bubjunctum  est,  sed  dicett   non   sum  prO" 
phetOf  etc.  Bt  hoc  sciendum,  quia  plures  illos  ipsa 
Scriptura  redarguitiniquitalis  etspiritus  immundi. 
Istum  autem  unum  non  Soriptura  mendacii  rcdar- 
goit,  sed  patrem   et  matrem   ejus   dixisse  narrat, 
mendacium  tocutnses   in  nomin^Oomtnt.Nuno  quid 
iste  dicat,et  quid  ei  dicatcr,  vigilanter  audiarous. 
Sed  dtcet :  tfon  sum  prophela^  et  dicetur  ei  :  Quid 
iunt  ptagse  istm  in  medio  manuum  tuarum  JEt  dicet: 
His  ptagatus  sum  in  domo  eorum  qui  dttigebanl  me. 
Mirum  valde,  sed  non  incogoitum,  quod  ille  diciti 
quem  conHxerunt  pater  et  mater,  et  dixerunt,  non 
vives^quod  ille  dicet,ilie  loquetur  qui  mortuus  fuif, 
quod  ille  dicens  sive  loquens^plagas  habebit  in  me- 
dio  manuum  suarum,  et  dicet,   his  plagatus  sutiu 
Quid  bic  in  lillera  prophetica  dee8t,ni8i  quod  mani* 
feste  dixit  ille,  conQxus  et  mortuus  resurget,  et 
Btans  in  medio  discipuiurum  suorum  dicet :  Viileta 
manus  measet  pedes  meos.sivc  inferdigitum  tuum 
huCf  8ive  manum  taam,  et  coguosce  ioca  clavorumt 
{Joan.  XX.)  Nimirum  in  littera  vel  tantillum  deessa 


(/i?an. xi),quorum  unus  dixit :  Expedit  vobis  utuntu  D  oportebat,nam  qui  portare  pos8et,quotu8  tunc  eratt 


moriatur  homo  pro  populo  (ibid.)^  ex  ipsa  visione 
8ua,  ex  ipso  profundo  coosilio  suo  ccnfusi  sunl, 
quia  miro  modocum  noa  sit  faclam  quod  cogitave- 
runt,  factum  est  quod  dlxerunt :  Omnes  enim  cre- 
dent  in  eum,  et  per  mortem  suam  filios  Dei,  qui, 
erant  dispersi  cougiegavit  in  unum.  Et  venientes 
Bomani,locum  et  gentem  eorum  talerunt,non  quia 
dimiserunt  eum  sicsed  quia  non  dimiserunt  eum 
8ic.  Hino  iliis  confusio  magna,nobi8aatemcreden- 
tibus  honor.  Nec  operientur,  inquit,  paltio  saccino 
ut  mentiantur,  subauditur,  ul  lunc  operti  fuerunt, 
quoniam  taliter,ut  Jam  diotum  e8t,prophetaverunt, 


Si  enim  apostoli  portare  non  poterant,  antequam 
Jesus  gloriQcatus  esset,  unde  dicebat  illis :  A  hue 
mutta  habeo  vobis  dtcere^  sed  non  potestu  portare 
modo(Joan.  xvi),  qianto  minus,  nisl  clausa  et 
signata  fuissenth^cet  siroilia;portaripo88eot  tem- 
pore  illo  quo  hsc  scripta  sant.  Unde  miranda  et 
laudanda  Spiritus  sancti  8apientia,quid  quod  neces* 
sarium  eratquandoque  sciri,  taliter  locutus  est  per 
08  prophetarum,ut  verba  ejus  non  intelligerentur» 
quando  non  oportebat  intelligi.  Igitur  non  operien" 
tur,  ait,  pattio  saccino  prophet»  illi  til  mentianttir^ 
sed  discooperto  capitei  sicut  adalter»   mulierii 


SOl 


OOMMENT.  IN  XH  PROFH.  MIN.  ^  IN  ZACH.  LIB.  Y. 


802 


caputlexflacpaJubetdeniidari{/Vum.v),di80ooperto,  \  bus  fiiiis  regni,  quanto  majop  agricola  et  melior 


ioquam,  capile  illorum,  id  est,  nublata  civitate  et 
templo,  eive  loco  qui  erat  ornatus  eorum,  et  pro 
quo  pavorem  simulando  sese  operuerunt,dicet  ille 
qui  condxus  fuit,quique  posiquam  confixus  fuerit, 
dicere,  et  loqui  poterit,  quia  resurget  a  mortuis  : 
Non  ium  propheta,  homo  agricota  ego  sum.  Hoc 
nimii  um  insultabundusdicere  potest,quoniam  ipse 
est  sapientia,  qui  Joquitur  inparabolis:  Egoquoyue 
in  interitu  vestro  ridebo  ei  subsannabo,  cum  vobis 
quod  timebatis  advenerit{Prov.  i).  liaque  boc  sensu 
gravissime  dictum  :  Non  sum  propheta,  homo  agri» 
cola  ego  sum^  quoniam  Adam  cxemptum  meum  ab 
adolescentia  mea^  subouditur  sestimatione  vestra, 
quiasic  voluistiSfSicdixistis  falsi:  Scrutare  Scriptu* 


semine  est,  quod  ipse  seminavit.  El  vere,  quoniam 
Adam  ezemplum  meum,nimirum,  quemadmodum 
Apostolus  cum  dixisset:  Regnavit  mors  ub  Adam 
us<jue  ad  Mosen^  etiam  in  eos  qui  non  peccaverunl 
in  similiiudinem  prxvaricationis  Adse.^voixuM^  addi- 
dit :  Quiest  forma  futuri ;  et  exponens  quid  dixerit : 
Si  enimy  inquit,  uniusdeticto  muUi  mortui  sunt^  et 
cslera  ueque,  sicut  enim  per  inobedientiam  unius 
hominis  peccatores  constituti  mutti,  ita  per  unius 
obedienttam  justi  constituentur  mutti  {Rom.  v).  Igilup 
non  sum  propheta,  inquit,  sed  ego  sum  homo,  qui 
Deus  eram,  et  sum  bomo^  atque  bomo  facluB  et 
propbetas,  et  omne  bonum  semen,  id  est  omoea 
fiiios  regni  taniiuam  agricola  in  agro  mundi  bujus 


ras    el  vide  quia  propheta  a  Gatilsfa  non  surget  n  seminavi,  et  seminare  non  desino  ueque  ad  con- 


{Joan,  vii).  Item:  Quomodo  hic  titleras  snt^  cum 
non  didicerit  ?  {Ibid.)  El :  Nonne  hicest  fitius  fabril 
(Hutth.  XIII.)  Dicat  ergo  :  Non  sum  prophela,  homo 
agricola^  sive  quod  eodem  respectu  dicere  poiest, 
bnmo  taber  ego  sum,  quoniam  Adam  exemplum 
meum,  id  est,  bomo  peccutor  ego  sum  sicut  Adam,  . 
ab  tuiotescentia  mea^  id  est  ex  quo  discretionem 
boni  elmaii  babetnatura  bumana,  etilidem  talis 
ego  8um  arbiiratu  vestro,  quia  dixistis  quodam 
loco :  Ua  glorit/m  Deo.  I^os  hcimus  quia  hic  homo 
peccator  est  (Joun.  ix).  Verumlamen  quidquid  vos 
dixerili8,nunc  patet,  uir \im  propheta  a  (iatilseasur* 
gere  potuerit,  saltem  ex  eo  quod  dixi  de  vobis:  Et 
cadentin  ore  gladii.et  capiivi  duceniurin  omnesgtn- 
tes  {Luc.  xxi),  et  ita  fnctum.  Nunc,  inquam,  patet 
utrum  ego  tanquam  bomo  agricola  aul  faber  litte-  ^ 
rae  scire  Qondebuerim,cu(n  ecootra  tot  prophelas, 
tot  eapienles  fccerim,  et  miserim  ad  vos,  et  nunc 
patet  utrum  ego  peccator  fuerim,  secundum  exem- 
pludi  Adam,cum  vostaiem  actantam  propter  istum 
saogumem  meum  receperitis  vindiclam.  Hic  ironia 
gravissima  est,  id  esl  sententia,  per  pronuntiatio- 
nem  contrarium  babens  intelleclumy  aut  etiam 
sarcasmoSjid  est  boslilis  irrisio,juxta  iilud  Sapien- 
tis,  quod  jam  supra  memoratum  est :  Ego  quoque 
in  interitu  vestro  ridtbo  (Prov.  i) ;  el  illud  in  psal- 
mo:  Quid  habitat  in  calis  irridebit  cos  {Psat.  ii). 
Alias  antem  etreverasimpliciter,  sicutlitterasonat, 
intelligi  congrue  potest.Si  enim  Joannes  requisitus 
a  dioeniibus :  Propheta  es  tut  potuitsinemendacio 


summationem  eseculi,  quoniam  Adam  exemplum 
meum^  videlicet  in  eo,quod  sicut  propter  peccatum 
ejus,  terra  carnis,  non  filios  regni,  eed  spinas  et 
tribulos  gerininavit  ei,  ita  propter  justitiam  meam, 
terra  Spiritus  sancti,  de  qua  scriptum  esiiSpiritus 
tuus  bonus  dedacet  me  interram  rectam  (Psat.  gxlii)| 
noQ  spinas  et  tribulos,  sed  filios  regni  germinet 
mibi.  In  boc  esl  Adam  exemplum  meum  ab  adO" 
lescentia  meUf  id  est  a  natura  humana,  ex  qua  vei 
in  qua  factus  sum  visibilis  et  vibibiliter  laborans 
agricola  cuju8  tota  spiritualis  est  agricuItura.Hxc, 
inquit,dixit  cum  fixus  tuerit,cum  mortuus  fuerit,et 
resurrexerit,  el  dicetur  ei :  Quid  sunt  ptagae  istae  in 
medio  manuum  tuarum  ?Quandiu  puta8,et  quomodo 
boc,  et  a  quo,  vei  aquibus  dioftar  ei  ?  Nimirum  io 
SRCula  saeculorum  sioe  cessatione  dicetur  ei.  et 
admirando  admiraiione  ineffabili  dicetur  et  a  Deo 
Pdtre,  cui  /actus  esi  ohediens  usque  ad  moriem,  mor" 
tem  autem  crucis  (Phitip.  ii);  et  dicetur  ei,  et  a 
sanctis  angeli,  qui  in  eum  desiderant  prospicere, 
dicetur  ei,  et  ab  bominibus  quos  morte  sua  rede- 
mit  (/  Pelr.  i) ;  dicetur  ei :  Sft6  Quid  sunt  ptag» 
istse  in  medio  manuum  tuarum*t  0  magnum  mira- 
culum,  mirum  8pectacu!um  praeserlim  in  Domino 
dominalore  omnium,plagK8  habcre  in  medio  nia« 
nuum  suarum  1  Et  dicet  His  pliigatus  sum  ia  domo 
eorum  qui  diltgebant  me.  0  magnum  sacrilegium, 
sacrilegum  homicidium,  plagas  bujusmodi  tsse  io 
domo  illaias  diligentium  1  Mon  dicet,  bis  plagatua 
8um  ab  bis  qui  diligebaot  me,  sed  in  domo  eorum 
rcspondere,  non  [Joan.  )),quoniam  erat  plus  quam  D  qui  ditigebant  me,  Nam  qui  plagas  intulerunt,  noQ 


propneta,siquidem  propbetae  est  ventura  nuQtiare, 
Don  etiam  demonstrare  ;  quanto  magis  iste.qui  non 
quomodocunque  plu8  quam  propbeta,  sed  et  pro- 
pbetarum  Dominus  est,  el  venluranon  solum  an- 
nuntiavil  aut  demon&travit,  verum  eliam  qu»  nun- 
tiavit  sive  praedixit,  ipse  effecit.  Et  bomo  agricola 
ipae  est.  Nimirum  agricola  talis  ac  tantus,  cujus 
ager  eitmundus  ?  Nam  qui  seminat^  inquit,  bonum 
semen^  est  Fitius  hominis  :  ager  autem  est  mundus. 
Bonum  vero  semen,  hi  sunt  filii  regni  (Hatth.  xiii). 
Ergonoit  solura  propheia,  inquit,  verum,/iomi>  agrim 
cola  egosum^  id  eati  tanto  major  prophelis  et  omni« 


dilexerunt  me.Erantautemdomus  Abpabam,Isaac, 
et  Jacob,  et  David,  et  cieterorum  talium,  qui  diii- 
gebani  me,  qui  ppomii»sum  sibi  exspectabaot  me. 
Verumtiimcn  boc  dicere^non  estresponderead  baao 
interrogationem,9ut(/p/a^a?5ifirt5/a??  Aliud  namque 
percuuclando  dicere,  quidsunt  plagseistxt  etaliud 
dicere,  ubi  factae  sunt  plag»  istsB  ?  Istud  qusritur, 
quid  sint  ptagx  ist:et  Ergo  ex  abundanti  dicet:  His 
plugatus  sum  in  domo  eorum  qui  ditigebani  me^  ei 
tunc  demum  dicet  ^utct  sint  ptagx;  dicet:  Cati» 
est  quem  Pater  dedii  mihi  bibere  (iMatih.  xxvi).Nam 
quod  protiQUB  sequitur,  «Bquipoileos  est,  quia  vox 


803 


RUPERTI  ABBATI  TDITIENSIS 


804 


qnam  subjungit,    Patris  calicpm  dantis  vox  est.  j^  dixi.i^onvfrfammanttmmeam.  Hinceetilla  confessio 


Framea  f^uxiHare  super  paslorem  m^ufn,  et  super 
virum  cohxreniem  mihi,  dicit  Domiuus  exerciluum, 
Percule  pasiorem^  et  dispergenlur  oven  gregis,  Ac  si 
dicat:  QuaBritis  quid  sint  plagaB  istse,  et  ego  dico 
vobis  quia  testimonia  sunt  obedientiae,  signa  vo* 
luotatis  et  jussionis  patern®.  Dominus  exercituum, 
Deus  Pater  mihi  proprio  Filio  suo  non  pepercit 
{Hom.  viii},  sed  pro  vobis  omnibus  tradidit  me.  Et 
dixit:  Framea  suscitare  super  pasiorem  fimm,  ei 
super  virum  cohaerentem  mihi,  Quod  est  dicere  :  0 
mors,  convalescere  super  fiiium  meum,  pastorem 
meum  bonum,  super  virum  cohaereniem  mihi,  id  est 
in  unitate  personiB  conjunctum  Verbo,  quod  coa- 
Bubstantiale  mihi  est.  Ad  diotum,  ac  ei  framea 
qusereret,  dicent :  Quomodo  vol  in  quanlum  sasci- 


ejusdem  p&sioria, Con fiteor  tibi,  Domine  Pater  casli 
et  terrae,  quia  ahscondisti  hsec  sapientibus  et  pruden^ 
tibus,  et  reveiasti  ea  purvutus  {Matih,  xi).  Equidem 
sapientes  et  prudentes  jam  dicti  parvuios  alfltgent, 
et  ez  eis  Odgpllrfbuut,  cruciflgent,  et  persequentar 
de  civitate  in  civitatem,  nonnuilos  quoqae  ignibae 
exurent,  sed  hsec  omnia  parvulis  cooperabanturin 
bonum.  Btenim  ego  per  bso  qu89  paiientur,  uram 
eoSf  sicut  uritur  aurum^  et  probabo  eos  sieut  proba^ 
lur  argentum,  Secundum  bano  similitudinem  ar« 
genti  et  auri,  quod  per  ignem  probalur,  omnia  bcc 
illis  in  bonum  cooperabuntur.  Unde  apud  B.  Job 
Ecolesia  parvulorum,  sive  unus  aliquis  ejusmodi 
parvulorum  gaudet,  et  dicit :  Ipse  vero  scii  viam 
meam^  et  probabii  me  quasi  aurum,  quod  per  ignem 


tabor  superhunc  pastorem  tuum  ?  ita  protinus  edi*  "  transit,  Vesttgia  ejus  secutus  est  pes  meus,  viam  ejui 

cit :  Percute  pastorew^  ei  dispergentur  oves,   Hino 

ipse  pastor  dum  percutcrelur,  ita  locutus  est :  Om- 

nes  vos  scandalum  patiemini  in  me  in  isfa  nocte, 

Scriptum  est  enim :  Percuttam  pastorem  et  dispergen- 

iur  oves  gregis  (Matth,   xxvi).  Igitur  dicentibus : 

Quid  sunt  plagx  istx  in  medio  manuum   tuarumf 

congrue   apponitur  vox   Patris  dicentis :  Framea 

suscitare  super  pasiorem  meum,  et  super  virum  co- 

hvrentem  mihi,  percute  pasiorem  et  dispergeniur  oves 

gregis,  utsit  sensus:  Monumeota  sunt  paternfficha- 

ritatis,  signa  sunt  obedienlis  mpse,  quia  ille  mihi 

proprio  Filio  suo  non  pepercit    (Rom,   viii),  ct  ego 

facfus  sum  obediens  \\\\  pro  omnibus  vobisfi^^u^  ad 

mortem^   mortem  autem    crucis    (Philip,   ii).    8e- 

quitur : 

Et  ronvertam  manum  meam  ad  parvulosy  et  eru*U 
in  omni  terra  partes  dux^  et  disperdentur^  el  de/i' 
dentf  ei  teriia  pars  reiinquetur  in  ea^  ducam  ter" 
tiam  partem  per  ignem,  t/f  uram  eos  sicut  uritur  ati- 
rumy  et  prohaoo  sicut  probatur  argenium,  Postquam 
percussus  fuerit  pastor,  et  p.istore  ipso  voiente  et 
dicente :  Si  ergo  me  quxritis,  sinife  hos  abire 
(Joan,  xviii),  dippersffifuerint  oves,  convertam,  ait, 
manum  meam  adparvulos,  id  est,  revelabo  parvulis 
aaoraocentun:  pcrcu88ionis,qua  peroussus  est  pastor. 
Eruntquidem  in  omni  tcrra  prsler  parvulos  parles 
duffi,una  pars  sapientium,el  una  pars  prudentium, 
id  est  nna  pars  Judsoriim,  etuna  parsgentium  in 
Bua  sapientia  cunfldentium,  in  sua  prudcntia  sibi 


custodici  et  a  manJaiis  ejus  non  recessi  (Job  xziii)« 
Ipse  vocabit  nomen  m^um,  ei  ego  exaudiam  eum. 
Dicam  populus  meus^  et  ipse  dicel  Dominus  Deus 
meus,  Et  ecce  venient  dies  Domini  mei,  ei  dividenlur 
spolia  in  medio  tui,  Quis  ipse  vocabit  nomen  meum^ 
nisi  parvulus,  sive  pnpulus  parvutorum  ?  VoeaM 
nomen  meum,  scilicet  Deuin  et  Palrem  Douiini  soi 
JesuGhri8ti,Patremmisericordiarum,etDeumtotiu8 
consolatiunis  (//  Cor.  i),  nam  hoc  est  nomen  meum, 
et  ego  in  hoc  nomine  exaudiam,  et  consolabor 
eum  in  omni  tribulatione  sua.  Nonne  magnum  est 
quod  dicam  :  Populus  meus  es^  et  ipsedicet :  Domi- 
nu*  Deus  meus  ?  Nam  beata  gens.cujus  est  Dominua 
Deus  ejus,  populus  quem  elegit  in  hereditatem 
C  sibi.  Dicat  ergo  popului  meus  es, diCB,m  ecce  venient 
dics  Domini,  et  dioidam  spolia  in  medio  (ut,  ecilicet 
divisiones  gratiarum  Spiritus  sancti,  revelationeB 
mysteriorum  regni  Dei,  quffi  preiiosa  spolia  utique 
8unt.  Unde  Psal  mista  :  Lasm^or  ego  super  eloquia 
iua  sicut  qui  invenit  spolia  multa  {Psal,  cxviii). 
Iiem :  Rex  viriutum  dilecti,  dilecti^  et  speciei  domus 
dicidere  spolii  {Psat,  lxvii).  Sequitor  : 

Cap.XIV. — (( Et  congregabo  omnes  gentes  ad  Hieru- 
saiem  in  pr^Iium,etcapietnrcivitas,etvM8tabuntur 
domus^et  muliere8violabuntur,et  egredietur  media 
parscivilatisiiicaptivitatempt^.t  reliquum  populinoa 
auf«jrelurex  urt)d.  Eit^greiiietur  ()ominu8,etprelia- 
bitur  coiitra  gf^ntes  illas,  sicut  prseliatus  est  in  die 
certaminis.M  Ubidixit,«  et  convertammanummeam 


placentium.  Unde  et   ipse    peroussus   pastor  sive  rv  ad    parvulos,  et  erunt  in  omni  terra  duse  partes» 
pastoris  percussio  Jndffiis  quidem  scandalum,gea-      ettertia   pars  relinquetur,  »  boc  etlHra  locutus  de 


tibusautem  slultitia  erit.Dfia?,inquam,parr^<  erunt 
una  sapientium,  et  una  prudentium  ejusmodi,  sed 
ego  et  a  sapientibus  et  a  prudentibus  abscondam 
hsc,  et  revelabo  parvulis  (Matth,  xi),  id  eat  bumi- 
libus.  Quid  revelabo  eis?  Nimirum  pastorem  per- 
cussum.idest  Ghristum  Jesum  crucinxum  esse  Dei 
virtutem,Pt  Doi  sapientiam  Disperdenturprudentes 
Judapi  in  omnes  genles,  corpore  et  anima,  captivi 
deflcient  sapientes  Grffici,contradicendo  sive  perse- 
quendo  fatigati,  et  tertia  pars  relinquetur  in  eo, 
para  Christiana,  pars  parvulorum,  ad  quo8,ut]am 


duabus  partibus,  et  dit^perdentur  et  deficient.  Nunc 
quomodo  disperdaniur  et  deficiant,  ita  maai- 
feste  dicit,  sicut  factum  esse  videmus  ocalls 
nostris.  Nam  adversus  Hierusalem  iliam  terrenami 
congregatffi  sunt  in  prslium  omnesgentes,  scilicet 
Romjini  omnium  gentium  principps,  et  c^pta  est 
civitas,  et  vastatffi  suntdomus,  et  mulieres  siae 
dubiov(olatffisunt,ut  solet  fleripro  libitu  victoruiD, 
et  media  para  civitatis,  videiicet,qus  gladio  super- 
Tuit,  in  capiivitatem  egressa  est.  Et  notandom, 
t[uod  noa  dixit  media  pars  muItitudiois,8ed  meditt 


800 


OOM   ENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  -  IN  ZACH.  UB.  T, 


806 


pars  civitalU,  quod  longe  minus  fuit.Nam  qui  cecf-  f^  ent  contra  illam  Hiernsalem^ut  interdum  etiam  vo< 


derunt  in  ore  giHdii^  ^ui  tame  perierunt,  intuscon- 
clusi,  niulto  plureb  tuerunt  quam  qui  abductisunt 
captivi,8ed  uon  omnes  tuerintpopulus  civitalis.A  lo- 
tis  357  enim  regiunibus,  ut  reterl  Josephus,  ad 
azymorum  diem  festum  congregati  fuerant,et  belio 
Bubito  circumfusi  sunl  (Ue  bel.  Jud,  lib.  vii,  c.  25). 
Et  caplivoruro  quidem  numerus,  qui  in  tolo  bello 
comprebensi 8unt,nouaginla8eptem  miltia  collectus 
est,  occisorum  vero  per  omne  tempus  obsidionis 
undecies  centum  miliia.Muititudo,qu8B  a  totre)<io- 
nibus  convenerat  ad  diem  festum,  intus  conclusa, 
Bumptus  non  habens.quos  necprovidii,necobsidio- 
nem  praevidit^citius  tormento  famis  inlerius  vitam 
finiet  mi8erabilem,popuIu8  autem  civitatis  diutius. 


cet  eam  Sodomam  sive  Gomorrban),ut  illic  :  Audiie 
vcrbum  Domini  principes  Sodomorum^  percipite  au^ 
ribus  legem  D'i  mei^  populus  Gt.morrhx  (Isa.),  Ita 
est  a(i  ortVfi/em,id  e&t,ita  intenditin  Christum  uta 
nullo  ipi^e  cognosci,vel  seneus  ejus  possitinveniri, 
nisi  ab  illo  qui  lcgendo  vel  audiendo  respicit  ad 
Gbristum.JS^  scind€tur^i\\U  mons  Olivarum  exmtdia 
parte  sui  ad  orieniem  et  ocddentem,  pricrupio  grandi 
valie.  Mons  Oiivarum  scissus  at  ex  media  parte  sui^ 
quia  cor  patrum  a  (lliis,  et  cor  filiorum  a  patribua 
eorum  recessit.Pars  montis  ad  orientem^ei  pars  ad 
occideniem.quia  videlicet  cor  patrum  ad  Ghristum  et 
fidei  re8picitlumen,et  cor  filiorum  aiiAntichristum 
spectans,  occiduam  patitur  cfficitatem.  Rursus  ait: 


quamvis  in  magna  penuriaduruns,uon  totus  intus  w^  Et  separabitur  medium  ad  aquilonem^et  mediumejui 


fame  interibit,  sed  medis  pars  ad  manus  perveniet 
viotoris,  et  egredietur  in  captivitaiem*  Quid  de  re« 
liqua  partecivilatisvel  populi?  !^on,  ioquit«au/cre* 
tur  ex  urbe,  Quare  non  auferetur  ex  urbe^  Quia  vi- 
clori  non  erit  necesse.  Mortua  namque  erit  gladio, 
fame,  igne,cum  cstera  adventiliamultitudine.Hoc 
namque  modo  dieperdentur  Judsi,  qui  erant  pars 
unade  partlbus  supradictis.  Quomodo  deficiet  pars 
alia,  scilicet  pagani  ?  Et  egredietur^  ait,  DominuSfet 
prxliabitur  eontra  genies  iilas^  8ubauditur,in  gladio 
oris  8ui,  in  fortitudine  spiritus  eui,  sicui  prxtiaius 
estin  dieceriamiHiSt\d  est  secundum  similiiudinem 
mystioam  prslii,quo  iBgyptios  in  mare  mersit.  In 
hoo  egredietur  iWo  nimirum  e^iressus,  quem  leaias 
prsvidens,  quia  de  Sion   exibit  iex  et  Verbum  Do- 


ad  orientem.  Quod  separatur  ad  aquiionem, \de\n  est 
quod  dizorat,  ecindi  ad  occideniemy  sed  propterea 
repetit  ut  de  reliquiis  qua  convertentur,  quando 
plenitudo  gentium  snbintraverit  (Rom,  ii),inferret, 
et  medium  ejusad  orientem.Inter  patre8,quiajam- 
dudum  scissi  sunt  a  filiis,  jtjam  dictum  est,  ad 
orientem,  et  liiios  illos,  qui  tandem  credendo  sepa- 
rabuntur  ad  orientem,vaIde  grande  est  pr^pruptum, 
grande  intervallum,  nimirum  subintrantium  gran* 
dem  capiens  geotlum  multitudinem.Hiiic  sensui  ve« 
ritas  apostolica  consonat,cuin  dicit :  Aiiqui  ex  ramis 
fracti  snni.tu  autem  cum  oleaster  esses^imerius  es  in 
iltis^  et  socius  pinguedinis  olivae  faclus  es  (ibid.),  El 
fugieiiSj  ait,  atf  vaiiem  Moniium  eorum^  quomam  con» 
jungeiur  vaiiis  montium  usque  ad  p^oximum,  Uodie 


mtni  de  Hterusaiem  (Isa,  ii).  Factum   est   et  sicut  C  vidomus  quiafugiuntJudsei  altitudinem  montium, 


Pbarao  cam  curribus  etcquitibus  suis  in  mare  sub- 
meraus  e8t,ita  gentes  illaBgeotiumqueillarum  prin- 
oipeSi  reges,  cssares,  consules,  prffisides,sacerdo- 
tes  templorum,et  pontifices  cum  idolis  euis,et  omni 
ritu  fanatico  defecerunt,et  adnihilum  redacti  sunt, 
et  ecce  pars  tertia  superest,  pars  Christiana  relicta 
est.  Et  stabunt  pedes  ejus,  in  die  iiia^  super  montes 
otivarumf  qui  e$t  contra  Bierusaiem  ad  orientem^  el 
scindelur  mons  Olivarum  ex  media  parte  sui  ad  orien* 
lem  et  occideniem,  itrxruplo  grandi  vatie.  Et  separa- 
bitur  mrdium  moniis  ad  aquilonem  et  medium  ejus 
ad  orienlem^  ei  fugislis  ad  vallem  moniium  eorum^ 
quoniam  conjungiiur  valiis  moniium  usque  ad  pro* 
ximum,  et  fugieiis  sicui  fugisfis  a   facie  ierraemotus 


ubi  veritatis  iumen  e8t,retrudunt  se  in  vallem,qa« 
8ub  monlibus  est,  tenebras  suas  amantes,  faciem 
3oli8  quffi  in  montibus  patet  odientes,  videre  non 
sustinentes.  Fugieiis  BXi,  quoniam  conjungetur  vallis 
Montium  u^que  ad  proximumf\d  est  quoniam  gcntes 
vos  supergredientes,  locum  vestrum  supplebunt,et 
non  erit  vacuum  prffiruptum,  atquo  ita  et  anterior 
mons  patrum,  et  posterior  pars  filiorum,  insertis 
gentibus  in  medium,fiet  unus  mons  01ivarum,una8 
populus  sanctorum.  Et  vos  interim  quomodo  fugiC' 
tih  ?  Sicut  jugisiis^  ait,  a  facie  Urrsemotus  in  <(iebus 
Omx  regis  yu(fa,idem  signilicatum  estilloterrffimoto, 
qui  factus  est  m  diebus  Ozix  regisJuda,  quo  ille  ii- 
licitum  sibi  sacerdotium  vindicare  conatus  est,  in 


in  diebus  Owx  •  regis  Juda,  el  veniet  Dominus  Deus  D  fronle  percussus  eet  lepra  (II  Par.  xxvi).  Ergo  vos, 


meuSt  omnesque  sancii  cum  eo.  Pedes  Domioi  pedea 
Bpeciosi,  apostoli  sunt.  Isti  pf(i^5,  ait,  siabunt  super 
im>R/^m  0/ivarttm,idestsuper  fidem  patriarcharum 
et  propbetarum,  et  in  Bcripturis  commorabuntur, 
et  secundum  auctoritatem  loquenturScripturarum 
quae  ex  illo  sunt.Et  bene  de  illo  monte  dicii,qui  est 
contraUierQsalemad  orientem,quiavidelicet8anota 
Scriptura  patriarcharum  et  prophelarum  omnino 
est  contra  illam  terrenum  llierusalem,  et  omoino 
iotendilad  illum  orientem,de  quolongesuperius  in 
boc  eodem  propheta :  Ecce  enim,  icquit  Oominua» 
ego  adducam  servum  meum  orientem  (Zack,  iii).Ita 


0  Judffii,  leprosi  estis.quia  secundum  banc  assimi- 
lationem  pro  conscientialepropffi  frontis^vos  ad  valo 
lem  fugttis.Jam  amplius  sacerdotium  vestrum  non 
erit.In  domo  separata  babitabitis,secundum  simili- 
tudinem,  ut  jam  dictum  est,  Oziffi  regi8,et  sacerdo- 
tium  eorum  est  et  erit,  quos  fu'^itis  omnes  frontea 
inclytffi  et  lucidffi,  juxia  illud  :  Signaium  est  super 
nos  iumpn  vulius  iui,  Domine  (Psai.  iv):  Bi  vrnietf 
inquiij  Dominus  Deus  meus,  omnesque  sancii  cumeo. 
Et  erit  in  die  illa  non  erit  lux,  sed  /rigus  et  grlu,  $t 
erit  dies  una^  qum  nota  e4  Domino  Deo,  non  dies  ne- 
que  nox.  Uic  est  flnis  cunctorum.  Sic  veniet,  inquit. 


W1 


BUPERTI  ABBATIS  TDITIBNSIS 


iOB 


Domtnus  Ikus  meus^  (fueinadmodam  vidernnt  eam  A  marum.  /n  hieme  autem,8cilicet  in  novisBimo  Judi< 


euntem  in coBlum  (Aci,  i) ;  et  impiis  fugieotibue qui- 
dem.aed  effugere  non  valentibu8,omne8  smcti  ve- 
nient  cum  eo,  non  erubescentPS,  lepram  ia  fronte 
non  habentes^et  idcirco  apertione  frontis  cum  laeti- 
tia  cordis  occurrentes,  aesistenles,  circumsedentes, 
Et  erii  in  die  illa  vobis,  o  fugaces,  istud  quod  dico 
evoniet.  iVow  erit  lux,  sed  frigus  et  gelu,  Quomodo 
autem  tunc  effugietis,  qui  nuno  fuKilis,  si  non  erit 
luXy  sed  frigw  et  gelu  ?  Quale  est  fugere  in  geiu  et 
frigore,  et  sine  luoe?  Igitur  fiet  vobis,  sicut  et  in 
psalmoSpiritusjusiojudicio  concedens,dicit :  «  Fial 
via  illorum  tenebre  et  iubricum,etangelu8  Domini 
persequens  eos  »  {Psal,  zxxiv).  Econtra,Sanctis  lux 
leterna*  dics  indeficiens  erit.Uoc  est  quod  continuo 


cio,  quando  nec  operari,nec  fugere  licebit,eruiit  in 
resurrectionem  corporum  in  reiuunerationem  san- 
ctis  tam  animarum  quam  corporum.  Et  lunc  erit 
DominuSfid  est  tunc  apparebit  quod  sit  Dominuset 
non  alius  Rexsuper  omnem  terram^  conipleto  quod 
dixitilli  Pater  Dominus :  «  Sedeadextris  mei8,doQeo 
ponam  inimicos  tuos  ecabellum  pedum  toorum  » 
(Pja/.cix).»IndieillaeritDomiQU8unas,eteritnomeQ 
ejus  unum.Bt  revertetur  omnisterrausqaead  deser- 
tum de  coUe Remmon  ad ausirum  Hierusalem,et  ex- 
altabitur  et  babitabit  in  loco  suo  a  porta  Benjamin 
usque  adlocum  porte  prioris.asque  ad  portam  an« 
gulorum^eta  turre  Ananebel  usquead  torcularia  re- 
gis,  et  habitabunt  in  ea,  et  anathema  non  erit  am- 


dicit :  Ei  erii  dies  una^  liuae  noia  esi  Domino  Deo,  ]j  pliu8,8edsedebitin  Hierusalemsecura.  —  Erit,  >  in* 
Quis  enim  elius   illam  diem  novit,  Qisi   Dominus      quit,mdt>t7/a/>omtfttiJuntt5,ac8idicat:Nuncquidem 

8unt  multi  qui  dicantur  dii,qui  dicanturdomini.Sed 


Deus.  Oculus  non  vidityauris  non  audifit,  et  incor 
bominis  non  asceudit,  qualem  diem  sanctis  suis 
praeparaverit  (Isa.  lmv  ;  /  Cor.  ii).  Et  quid  dico 
diem?  Non  dies,  inquit, ne^u^  nox  erit.  Quod  est  di- 
cere  :  Cum  dico  diem,vulKariter  nomon  booexami- 
nat  aliquis,  sed  secundum  sensum  iilius,  non  dies, 
neque  nox  ert7,id  est  non  ortus  neque  occasus  solis 
eril.  Sed  quid  ?  Ei  in  tempore  vesper  erit  lux,  id  esl 
po»t  omuia  358  saecula  8sculorum,quantacuoque 
numerari  vel  exlstimari  po8sunt,lux  erit,et  iux  ex- 
pectabitur  indeflciens.  «  Et  erit  in  die  illa,  exibunt 
aquse  vivae  de  Hierusalem.roedium  earum  ad  mare 
orientale,et  mediumearum  ad  marenovissimum.In 
ffistatc  et  in  hieme  erunt,  el  erit  Dominus  ret  super 
omnemlerram.CrcJimuspropterquod  et  loquimur» 
(//  Cor,  iv),  qnia  dies  ista  dies  eet  resurrectionie, 
quam  dicit  proloquens  et  repeten8,el  eril  in  dieilla 
et  protenditur  dies  ista  acustodia  matutina  Domi« 
nicae  resurrectionis  usqueinresurrectionem  univer- 
salem,  et  ultra.  Exibuni,  ail,  aqux  vivss  de  Hierusa- 
lem.QuBL  de  Hierusalem?  Nimirum  Hierusalem  coe- 
le^ti,  Hierusalem  civltate  Dei  viventi8,ubi  est  visio 
B.  Trinitatis.  {nde,inqui\ ^aqux  vivx  exibunt.aqux^ 
inquam,i;;i;a?,idestaqu89  resiirrectionis  mortuorum. 
At  illa  videlicet  resurrectio  mortuorum  gemina  est: 
est  resurrectio  animarum,  resurrectio  prima,  quae 
cst  remi*t8io  peccatorum  ;  est  et  resurreclio  corpo- 
rum,  resurrectio  secunda,  qua  procedent  ad  voceio 
Filii  Dei,  omnes  qui  in  monumentis  sunt  (ioan.v). 


fiicut  in  psalmo  ecriptum  esi :  c  Periit  memoria  eorara 
cum8onitu,etDominusin9eternumpermanei»(PM/. 
ix),  ita  et  bic  dico,  quia  in  illa  erii  Domintis  unus^ 
etexplosis  deorumeldominorum  nomin]bu8,mii  et 
permanebit  unum  et  solum,  nomen  ejus.  Et  revertS' 
lur  omnis  terra  mque  id  deserlum.  Hflsc  littera  om- 
nis  ifere  usquead  Hnen  voluminis,  taliseat  sioedu- 
Lio  ex  industria  Spiritus  8ancli,ut  puerum  alJicere 
possit  ad  favorem  eui,  totiusque  voluminispropbe- 
tioi,  acilicel  populum  Judaicum  senau  puerili,  qai 
lalia  libenter  audit,  et  sic  intelligit  quod  Meaaias, 
quando  in  Hierusalem  aurea  atquegemmatasederit 
regnaturu8,cuncta  auferet  idola,necerit  divinitatin 
cuitura  diversa^sed  erit  Dominus  unus,  et  revertetur 
omnis  terra  usque  ad  dexerium,  id  eat  ad  antiquam 
statum,  et  quod  secundum  locorum  bsc  vocabuia, 
Hierusalem  sediflcanda  siiyde  colle  Kemmon  ud  aus» 
trum^  etc.  Sciens  quippe  qualea  et  quantas  in  boo 
volumine  congesserit  margaritas,  claudendam  tbe- 
cam  signandumque  utiliterarbitratus  estaacculumy 
ne  porci  maligoi  non  8olumconculcarentea8(<Va///i, 
VII),  verum  etiam  cooversi  prophetam  ipsum 
eliderfut,  quod  sine  dubio  faclum  fuisset,  ita  at 
nec  Scripturffi  ips»  ad  nos  perveniri^nt.Nihil  utilius 
dicere  possumusquam  intentionem  istam  sciendam 
esse  in  his,  et  in  csteris  qnae  postmodum  sequun- 
tur,(|U8ehuJusmodi8unt:  «Etomnesqui  reliqui  fae« 
rintdeuniversisgentibusquseveneruntcfintraHiera- 


fiene  ergo   aquas  vivas   divisit,  medium,  inquiens,  D  aalem,  ascendent  ab  anno  in  annum,ut  adorent  re- 


earum  aimnre  orientale,(\\xod,  jam  factum  e8t,quod 
est  baptisma  in  remissionem  peccatorum,et  baeoest 
resurrectio  animarum,  et  medium  earum  ad  mare 
novissimum^  quod  in  capite  quidem,id  est  in  Chri- 
sto,  jam  factum  e8t,sed  in  corpore,id  est  in  nobia, 
in  novissimo  die  fiet.quod  est  regeneratio  omnium, 
juxta  illud  :  In  reyeneralione  cum  sederit  Filius  hO' 
minis  ()latth.  xix),  etc.  El  haec  est  resurrectio  cor- 
porum,  remuneratio  tam  animarum  quam  uorpo* 
rum.  Isiffi  aquse  vivfle  ta  xsiate^  inquit,  et  in  hieme 
erunl,  videiicet  in  xsiaie^  qus  nunc  eat,  quando 
operari  et  fugere  Meei^erunt  ia  resurrectionem  aai-' 


gem  Dominum  exercituum,etce1ebrent  festivitatem 

tabernaculorum,»etc.Verumtameni8taseductiotitli8 
pueri  noo  faliit^selsensum  continet  veritatis.quem 
cognoscere  deceat  virum,qui  evacuavit  ea  quae  sunt 
parvuii  (l  Cor.  xiii).  Nam  omnisterra,  id  esl  omnis 
Ecclesia,  omnis  ordo  ecclesiasticus,  qui  nunc  locis 
diversis  et  Imguis  dissonis  disparatur,  omnt^,  in- 
qii^m.usque  ad  deserlum^xd  cst  usque  ad  eos  qui  in 
Ecclesia  magis  contemptibiles  sunt,  minusque  spi- 
ritualium  videnlur  habere  donorum,  revertetur  ie 
coile  Remmon,  quod  interpretatur  excel8um,a'i  aU" 
etrum  Uierusalem,id  est  de  altiludine  iidei,etpro- 


809 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  ZACHAR.  LIB.  V. 


•10 


pter  ipsam  fldem  perveniet  ad  plcnam  superns  vi-  A 
sioois  claritatem,ut  sit  una  civitas  omnium,et,sic- 
ut  jam  dictum  est,  unus  Dominus  omnium.et  exal- 
tabitur,e/  habilabit  in  loco  suo^  Id  est  in  regno  sibi 
ab  originemundi  prsparuto. ti  poria  Denjnmin  u»que 
ad  locum  porise  prioris,  quod  idem  esse  videtur,  ac 
si  dicat,a  (Ine  mundi  ucquead  origincmmundi.Nam 
porta  Benjamin,  quod  interpretatur  filiut  dextrx, 
recte  iutelligitur  illa  vocatio  qua  dicetur  hie  qui  a 
dextris  erunt ;  Veniic,  benedicii  Patris  mei^percipite 
regnum.quod  vobis  paratum  est  a  constituiione  mundi 
{Maitk.  xzv),  et  porla  prior  ipsa  constitutionis 
mundiy  fcilicel  bencdictio,  qua  creatis  bominibus 
'px\m\^,cresciie,  ait,  et  multiplicamini  {Gen,  i).  Nam 
extunc  usque  ad  jam  dictam  vocationem,  qua  voca- 
buntur  a  dextris  constituti,  coiliguntur  homines,  -^ 
quoium  de  reversione  hic  sermo  est.  Exaitabitur 
etiam  usque  ad  poriam  angulorum^  id  est  usque  ad 

efTectum  promissionis,  et  epei  patriarcbarum,  ad 
quosposl  maledictionem,  qussubintroivitper  pcc- 
calum,  factum  est  promissionis  verbum  de  semine 
benedictionis,  qua)  propalabilur  in  illa  porta  Benja- 
min, dicendo  :  Vefiite,  beneiicti,  Exaltabitur  etiam, 
et  habitabii  a  turre  Ananehei  usque  ad  torcularia  re^ 
f;».  Ananehel  interprelalur  {/ra/mtmu^  Dei,  Et  quis 
est  gratissimus  Dei,  ut  Filius  dilectus  Deo  Patri  ?  Et 
qaisrex,  tiisiilleidem  gratissimusDei  ?Porro,  tur- 
ri9buJQ8gravissima,/urri<  sedificata  cumpropugna- 
cutis,  ex  qua  miiie  clypei  pendent^  omnis  armatura 
fortium,  sancta  Scripturaest  {Cant,  iv).  Torcuiaria 
vero  regis  ejusdem,  passiones  ejus  fuerunt.  Exalla^  ^ 
bitur  ergo,  ait,  et  habitabit  Hierusaiem  a  turre  Ana*  ^ 
nehel  usque  ad  torcularia  regis^  id  est,  gloriabitur, 
tam  io  hisqui  sanctarum  virtute  Scripturarum  in- 
structiet  armatidestruerepctuerunlomnem  serroo- 
nem  extoiientem  se  adversus  scientiam  Dei  {II  Cor.  x), 
quam  in  iiii8qui,proflcientes usque  ad illam diiectio^ 
nem^  qua  majorem  nemo  habet  ut  animam  suam  po» 
nai  quis  pro  amicis  suis  (Joan.  xv),  non  subterfuge* 
runt  tradere  corpora  sua  propter  fldem  Christi.  Ei 
habilabunt,  inquit,  in  ea,  et  anaihema  non  eril  am^ 
pliu^y  sed  tedebit  Hierusaiem  secura,  Hnc  est  quod 
et  in  Apocalypsi  legimus  :  «  Ecce  tabernaculum  Del 
cam  bominibus, ethabilabitcum  ei8,etip8i  populus 
ejuserQnt,  etipseDominuscis  erit  eorum  Deus.  Et 
abstcrgelDeusomnemlacrymam  aboculiseorum,et 
mors  ultra  non  eril,  nequo  iuctus,  neque  clamor,  D 
S59  neque  dolor  erit  ultra  »  (Apoc,  xxi),  quse  prima 
abierunt.Haecomnia  hic  anathematisvocabulocom- 
prehendit,dicendo, «  et  anathema  non  erit  amplius. 
Et  hec  erit  plaga,  qua  percutiet  Dominus  omnes 
gentes,  qua!  pugnaveruntadversus  Uierusalem.Ta- 
bescetcarouniuscujusque  stantis  superpedessuos, 
et  oculi  eju8tabe8centinroraminibu8^uiP,et  lingua 
eo  rum  tabctfcet  in  ore  suo.  »  Nunquid  hsec  erit  luta 
plaga?  Nunquid  non  in  prfiesenii  quoque  sieculo  non- 
nulli  per8ecutore8,qui afHixeruni  Ecclesiam  Domini, 
talia  receperuQt  ?  Legamus  ecclesiasticas  historiaB, 
quid  Vaieritf.QU8,  quid  Decius,  quid  liiucietianus, 

Patbol.  CLXVIII, 


quid  Maxiniamus,  quid  ssevissimus  Maximinus  et 
Apostala  Julianus  passi  8UQt,ettunc  rebus  probabi- 
mus,  etiam  juxta  litteram  propbetiee  vcritatem  esse 
completam  quod  putruerunt  carnes  eorum,etoculi 
contabuerunt,  et  lingua  in  pedorem  saniemquedis- 
Bolula  sit.  Nunquid  otilitus  est  id,  quod  omnibus 
notum  est,  quod  cruciabuntur  igne  et  8u!pbure,in 
conspectn  angelorum  sanctorum,  et  ante  conspe- 
ctum  Agni,  et  fumustormentorumeorum  ascendet 
in  sflBCula  ssculorum,  vel  sicut  ipscmel  ore  suo  lo- 
quitur  Dominu8:«Ibuntin  supplicium  aeternum, 
ibunt  in  ignem  asternam,quiparatu8e8tdiaboloet 
angelisejus  »(lfa//A.  ixvii).Ergo8ecnndumtropum, 
qui  dicitur  tapeinosie,  id  est  bumilitas  magns  rei, 
non  id  assequente  sermonequod  intendil,  bic  locu- 
tu8e8t,non  tam  statum  rei  magnasdicnsinnrmans^ 
quam  magnitudinem  ejus  quemquam  verbis  non 
posse  consequi  significans.  «In  die  illa  erit  tumultufi 
Domini  magnus  in  eis,  et  apprehendet  vir  mannm 
proximi  sui,et  conseretur  manus  ejus  super  manum 
proximi  sui.  Sed  et  Judas  pugnabit  adversus  Uieru- 
8alem,etcongregabuQturdivitiffiomniumgeutiumiQ 
circuitu,  aurum,  et  argentum,  et  vestes  muline  satis, 
et  sicerit  ruinaequi,et  muli,et  cameli,  ctasini,  et 
omnium  jumenlorum  qus  fuerunt  in  castris  illis,  si- 
cut  ruina haec.Ki  omnes  qni  reliqui  fuerint  de  univer- 
8i5gentibu8contraHierusalem,a8Ccndentabannoin 
annum,  ut  adorcnt  regem  Dominum  exercituum,et 
celebrentfedtivitatemtabernaculorum.Eteritquinon 
ascenderit  de  filiis  terrse  in  Hieru8alem,ut  adorent 
regem  Dominum  exeroitaum,  non  erit  super  eos  im* 
ber.  Quod  si  et  familia  iEgypti  non  ascenderit,  et 
non  venerit,  nec  super  eos  erit.  Sed  erit  roinai  qut 
percutiet  Dominnsomnes  gentes,  quffinonascende* 
runt  ad  celebrandam  festivilatem  tabernaculorum. 
Doceritpeccatum  iEgypti,  ethocpeccatumomnium 
gentium,quffinon  ascenderint  ad  celebrandam  festi* 
vitatemTabernaculorum.In  dieillaerit,  quodeaper 
frenum  est  equi,  Sanctum  Domino,eteruntlebete8  in 
domo  Domini,  quasi  phial»  coram  altare,  et  erit 
omnislebesin  Hierusalem,  etin  aula  sanctificatus 
Domino  exercituum.  Et  venient  omnesimmolantes, 
et  sumeni  ex  eis,  et  coqucnt  in  eis,  ot  non  erit  ultra 
mercator  in  domo  Domini  exercituum  in  tlie  illo. » 
Ultima  hffic  recapitulatio  brevisquo  tendatgam  ante 
dictum  est.  Ad  claudendum  tendit,etad  ligandum 
totius  prophetiffi  sacramentum,  ut  non  intelligero- 
tur  usque  ad  tempus  slatulum  sicut  Danieli  prsci- 
piebatur:uTuautem,  Daniel,claude8ermone8,et  si- 
gnalibrum  usquead  tempus8talutum,perlran8ibunt 
plurimi,etmulliplexerit8cientia»  [Dan,  xii),  etsicut 
Isaiffi  dicebatur :  «  Ligate8timonium,signalegem  in 
discipulismeiet  (Isa,  viii).  Et  tota  quidem  prophe- 
tia  ciausa  e8t,nec  nisi  in  ipsoCbristo  revelalur,  8od 
capitulum  hoc  etiam  clausurffi  ligamentum  e8t,neo 
tamcQ  suspicari  posset  parvulus  iuvidusjd  est  Ju- 
daicus  popuIua,quod  in  propbetisuliquld  boni  gen- 
tilibusdecernerelur.autquodcarnalibuscffiremoniis 
finis  cseet  aliquando  ponendus.  Fuerit  illis  quon- 

9& 


811 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSI8 


813 


dam  permissus  carnalis  et  puerilis  sensus,  nunc  au« 
teoi  in  Chrislo  evacuatus,  inpxcusabilisest  error, 
ita  ut  de  isto  veraciter  dicas,  puer  centum  annorum 
maledictus  ent,  sive  morieiur  [Ua.  lxv).  Nam  quod 
dicit :  c(  in  die  iiia  erit  tumultus  Domini  magnus^et 
apprehendetvirmanum  proximi  suietconsereturma- 
nusejussuper  manum proximi  sui,  sed  et  Judas  pu- 
gnabit  adversus  Hierusalem,et  congregabuntur  om* 
niumgentiumdiviti8eincircuitu,aurum,etargentum 
et  vestes  muiteB  8ati8,»jam  factum  estynon  quomodo 
.illisperaveruntet  sperant,  avaritiam  insatiabilem 
Bperantes,aureamqueet  gemmatam  in  terris  Hieru- 
saiem  exspectanteSfSed  quomodoSpiritumsanctum 
fecisse  decet,  cujus  omois  civitas  non  terrena,  sed 
coslestis  est,  cujus  omnis  pugna  non  contrabomi- 
nes,  sed  contra  bominum  vitia  est.  Tumultus  ergo 
Dominimagcusilleest,  de  quo  Psalniista  :  Commo^ 
viitiy  inquit,  Domine^  terrametconlurbasii  eam  {PsaL 
ii),  scilicel  per  prsdicatores  tuos.nos  terreoos  com- 
movens  ad  pcBnitentiam.Etapprehendit  virmanum 

proximi  sui,et  conserta  est  manus  ejussuperma- 
num  proximi  sui,  scilicet  taliter,  utdicerent  salu- 
briter  contriii,tam  gentiles^quam  Judaei,  imo  plures 
gentiles  quam  JudsBi,  guiU  laciemw,  viri  fraires 
{Acl.  ii),ei  respouderotur  eis  :  Poenileniiam  agite,et 
baptizetur  unusquisque  veslrum  in  nomine  Domini 
Jesu  Cbristi.  Non  solum  in  hoc  tumultus  fuit,  in 
quo  bonumerattumultuari,  etad  pcenitentiam  con- 
turbari,et  quasi  manibus  consertis  qu8erere,el  -iare 
consilium  salutis,  sed  et  in  hoc  quod  Judas,  id  est 
.Judaeus  siveJudaicus  populus,  non  quidem  solus 
sed  primus  pugnavitadversus  Hierusalem,adver8U8 
evangelicam  fidem  et  Ecclesiam,  in  ccBlid  conver- 
8ari,et  ad  visionem  pacis  pervenire  cupientem.Non, 
jnquam,  solussed  primuspugnavit  Judaeus,  deinde 
etiam  paganus.Sedquomodo  provenit  ?  Congregata 
'Suni divitiae  omnium  in  circuitu,aurum,et  argeniumf 
ei  vestes  multse  satis.  Aurum,  et  argentumetvestee 
multas  satis  babebat  Judeus,  soilicet  adoptionem 
filiorum,  etgloriam,et  testamenta,et  legislationem, 
et  obsequium,  et  promissa  {Rom.  ix).  Item  aurum 
ingenii,argentum  nitidieloquii,  arlium  etudiorum- 
que  utilium,vp9te8  multas  paganus  habebat.  Omnes 
istas  divitiae  ad  Hierusalem,  id  est  ad  Chri»ti  Eccle- 
Biam  congregatffi  sunt.  Prseterea  materiale  aurum, 
et  materiale  argentum,et  vestes  manufactae  omnium 
genlium  Jure  ad  istam  Hierusalemcongregatae  sunt, 
quiamorluis  regibusvel  principibus  impiis^succes- 
serunt  reges  vel  principes  pii,quibus  ista  Hierusa- 
lem,quoniam  9ua  spiritualia  seminavit,eorum  car- 
nalia  non  indigne  messuit  (//  Cor.  ix).  Illi  qui  pu- 
gnaveruntadversus  eam  ubi  sunt  ?  Periit  memcria 
eofum  cum  sonitu  {Psal.  ix).  Quae  cura  de  illis?5i<;, 
inquit,crerit  ruina  equi,et  muli,et  caroeli,eta8ini,  et 
Oiiinium  jumenterum,  qus  fuerunt  in  castris  illis, 
sicut  ruina  haec.^Ac  sidicat :  Non  magis  curat  Deus 
de  ruina  illorum,  quam  deruinaequorum  et  mulo- 
rum,quibu8  sedentes  et  equitantes  adversus  Uieru- 
-Balem  pugnaverunt,    sive  de  ruina  camelorom  et 


A  asinorum,  omniumquejumentorumy  qan  illorum 
cibaria  poet  illoscircumtulerunt.  Et  recte.  Nam  in 
vita  Bua  comparati  aunt  jumeniis  insipientibus^  et 
simites  facti  sunt  Hiis  {Psai.  xlviii).  Quomodo  et 
illud  jam  factum  eat  vel  fit,  quod  dicit :  «  Et  omnes 
qui  reiiqui  foerintde  universis  geatibu8,qua5  vene- 
rintcontraHieru8alem,ascendentab  annoin  annum, 
ut  adorent  regem  Dominum  exercituam,et  celebreot 
feativitatem  tabernaculorum  ?  »  Levemus  ocalos  nos- 
troB  per  universum  orbem  lerrarum,  et  numeremus, 
S60  si  possumuB,  tabernacula  Domini  virtutum, 
id  est  ecclesias  BivebaBilicas  marlyrum  sanctorum- 
que  omniara.  Nonne  consecrationes  earum  recolen- 
tes,  ab  anno  in  annum  celebramus  festivitatem  ta- 
bernaculorum,  gratiaa  agentes  Domino  propterno- 

H  Btrum  de  ^Ggypto  bujus  sfficuli  exitum  ?  Egressus 
quondam  Israelis  dciEgypto  pervastamet  terribi- 
lem  ac  latam  solitudinem,  in  qua  non  erat  domus, 
villa,  oppidum,  specus,  faciebat  sibi  tabernacula 
atque  tentoria  {Levii.  xxiii),  quffi  nunc  a  similitudi- 
ne  parvulffi  aviBpapilionesvocantur.Jussumque  est, 
ut  in  mense  septimo,  in  quinta  decima  die  mensis 
fieret  Tabernaculorum  solemnitas  {Ueut  xvi),  ut 
beneficiorum  Dei  omni  tempore  recordarentur,cum 
ccepissent  habitare  in  urhibns.  Nos  quaiido  ct  quo- 
modo  exierimus,  qualide  iEgypto,  quihusde  tene- 
bris  exierimus,  non  incognitum  habemus,  el  illum 
exitum  in  consecrationibus  ecclesiarum  mysticis 
sacramentis  significatum,  ab  anno  in  annumcele- 
bramus  ascendentes  in  Uierusalem,  id  est  mente 
contemplantes  illam   beatam  patriam  et  civitatem 

^  ccelestem,  cujua  in  istis  tabernaculis  eiiguam  qui. 
dem,aed8anctam  et  consolatoriam  tenemus  imagi- 
nem.Et  m7,inquit,  qui  non  ascenderit  de  filiis  terrm 
in  Hierusalem^  ui  adoretregem  Dominum  exercUuum, 
non  erit  super  eosimber.  Itnber  coeleatiB  doctrina, 
Bcientia  Dei  est.  Hinc  eet  illud  :  Crescat  ut  pluvia 
doctrina  mea,  fluat  ut  ros  eloquium  meum.  Quasi  tm« 
ber  super  herbamy  et  quasi  stiilte  super  gramina. 
Magna  igitur  poena,  magnum  detrimentum  his  qoi 
non  ascenduntad  festivitatem  hujusmodi  Taberna- 
culorum,  quia  non  est  super  eos  imber,  quia  Ver- 
bum  Domini  non  audunt.  Nec  semel  hanc  pcenam 
deprompsis^e  oontentuB,  denuo  ac  tertio  repelit  hoc 
ipsum  :  Quod  si  et  famiiia  £gypli  non  ascenderit, 
ei  non  venerit,  nec  super  eos  erit  {Deut.  xxxii),  sub- 

D  auditur  imber,sed  erit  ruioaqua  percutiet  Domious 
omnes  gente8,quffi  noo  ascenderint  ad  celebrandam 
festivitatem  Tabernaculorum.  Haec  secunda  repeii- 
tio  plus  babel  quam  primadictio.  Nam  ibi  tanium 
dixit  :  Non  erit  super  eos  imber.  Hic  autem  cum 
dixisset  :  Nec  super  eos  erit,  protinus  addidit,  sed 
erit  ruina  qua  percutiet  Dominus  omncs  genies.  Et 
est  sensus  :  Inter  paganos  alienos  a  Verbo  Dei  re- 
putabuntur  hffiretioi,  qui  in  Hierusalem,  id  est  ia 
catholicam  Ecclesiam  nolunt  ascendere,  utaudiant 
verbum  Dei  secundum  regulam  fidei,quoB  bic  inlel- 
ligimus  per  familiam  JEgypti.  Qaam  ob  caasam  t 
.Videllcet,quia  templumaliqaandofuitin  terra  JEgj* 


813 


CWMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  JAOH.  UB.  V. 


•i4 


pti  factum  ad  similitudiDem   tempH,  quod  erat  in  A  ^^d  quod  super  frenum   est  equi,  id  esl  noa  illud 

Ilierosolymis,  qiiod    fecit  pontifex  Oniaa  (Joseph.,  .     .    .   - 

De  ant,  lib.  xiii,c.4),  putans  se  implere  vaticinium 
Isaiae  diceutia  :  El  ertt  uUare  Dontini  in  n§edio  terrm 
Alyypli  (Isa.  xix).  Teriiporibus  Machabffioruin  fecit 
Onias  illud  templum,  et  cum  eo  inGnita  examina 
Judeorum  in  iEgypto  consederunt.  Ad  illos  estilla 
Scriptura  secundi  libri  Macbabsorum  :  Ft^nbus 
qui  sunl  per  ^yypium  Judssis  salulem  dicunt  fra^ 
tres  qui  sunt  Hitrosolymis  Judxi  et  qui  in  regione 
Judxa,  et  pacem  bonam  (II  Mach.  0,  boc  maxime 
intendenssolum  esselegitimumtemplum  quod  erat 
in  Hierosoiymi8,etillud  esse  contra  legem  quod  ba- 
bebant  in  terra  >£gypti.Quandiu  stetit  velslarede- 


qiio  carerenon  potestvir  fldelis  sed  quod  sibi  super- 
abundabat  docebitur  oCTerre  Domino.  Hinc  Apo- 
stolus  :  Sienim  voluntas  prompta  est,  secundum  id 
quod  habet  accrpfa  est,  non  secundum  quod  non  Aa- 
bet  (II  Cor.  vm).  Non  enim  ut  aliis  ait  remissio, 
vobisautemtribulatio,8ed  exequalitate  in  hoopr»- 
senti  tempore  vestra  abundantia  illorum  inopiam 
8upplet,ut  et  illorum  abundanlia  vestrs  sit  inopia 
Buppiementum,  ut  flat  lequalitas.  Itaque  quuniam 
frenum  equi  sui  dare  non  poterit  sine  tribulationa 
Bua,  contentus  erit  Dominus  illo  tantillo,  quod  su* 
per  frenum  est,ut  sibi  sanctificetar,  id  estquoniam 
durum  erit  homini  exspoliari  se  rebus  necessariis, 
tantum  ea  qu»  Buperabundant,quffiret  ul  sibi  olTe- 


buit  templum  illud  in  Hierosolymis,  tandiu  quire-  ,  ^  ^  ^ 

cesserunt  ab  illo,  templum  aliud  tenentes  in  terra  |^  rantur,et  hec  proficient  prffidictam  festivitatem  Ta- 
iGgypti,rectedicti  8untfamiliaiEgypti,etnihilomi-      bernaculorum   celcbrantibus,  id  est  religiosam  et 


iEgypt 

nussecundumsimilitudinemillorumhereticiquise 
scidcruntabEcclesia^catholica  recte  dicunturfami- 
lia  iCgypti,  et  reputanlur  inter  gentes,  dicendo  : 
Nec  super  eos  erit  imber,  sed  ruina  qua  percufiet  Do^ 
minui  omnes  gentes,  Tertia  rcpetitione  ampliusad- 
huc  facit,  dicendo  sic  :  Hoc  erit  peuatum  ^gypti, 
et  h<)c  peccatum  omnium  gentium  quas  non  ascendC' 
rint  ad  ceUbrandam  lestiviialem  Tabemaculorum. 
Uoc  enim  est  dicere:  Ignorantiam  Dei  habentes^ex 
eo  quod  non  erit  super  eos  imber,erunt  iccxcusa- 
biles.  Quare  non  erU  super  eos  imber  ?  Nimirum 
quia  non  ascendent  adcelebrandam  festivitatem  Ta- 
bernaculorum,  id  est  idcirco  non  habebunl  scien- 
tiam  Dei,  quia  non  acquiescent  irffi,  ubiprffidioatur 


spiritualem  vitam  ducentibus.  Et  erunt,  ait,  tebetes 
in  domoDominiguasiphialx  coram  a/^an.  Quidquid 
super  frenum  est  equi  sicut  Jam  diclum  est,  id  est 
omnis  8uperabundantia,quffi  sanctiOcatur  ve)  ofIer« 
turDomino  a  divilibusbujus  seculi,  reotelebetum 
nomine  significatur,  quiafidelicet  in  lebete  carnea 
coquuntur,  et  carnalia  sunt  qufficunqae  Dominoab 
hujusmodi  offeruntur.  Porro  per  pbialas,  qaibus 
non  carnes  coquuntur,  sed  vinum  funditur,  spiri- 
tualia  aigniflcanlur.  Igitur  erunt,  inquit,  lebetes  in 
domo  Domini,  quasi  phiatx  coram  altariyid  est  car- 
nalia  quecunque  ofTeruntur  Domino  in  usum  ser- 
vientium  aibi,  eio  erunt  sacra  ut  vasa  altaris,  sivo 
qufficunque  res  spiritualis  ministerii.ita  ut  sque  de 


•  i»tu    A^c^i,    v^uia    UUU    avUUICoUOUW    IIOD,   UUI  UIOCUIva»ut  «iuwv/mui^m»  «vo  o^ltii>u«itio    U41UIObCltl,lbCi  UV  CBUUC  UU 

Dei  verbum.  Ergo  inexcusabiles  crunt  propter  hoo  ^  carnalibus  sicut  de  spirilualibus  Ecclesie  rebus 


peccatum  suum,  non  quia  non  intellexerunt,  sed 
quia  intelligere  noluerunl.  Gonvincentur  noluisse 
intelligere,perhoc  quod  noluerunt  illuc  ascendere, 
quod  noluerunl  festivitatem  sanctam  celebrare,que 
feslivitas  est  Scripturas  sanctas  libenter  legerevel 
audire,  el  pro  amore  illarum  a  serfilibus  seculi 
operibus  aliquando  vacare.  Igitur  super  quem  non 
erit  imber,  non  excusabitur,  sed ^ut  t^nora^  ignora' 
bitur.  In  die  tlla  ent  quod  super  frenum  est  equi, 
sanclum  Domino.  Ubi  celebranda  est  ejusmodi  fe- 
Btivitas  Tdbernaculorum,  oportet  ceiebratores  et 
festivos  illos  sive  Tabernaculorum  edituos  babere 
victum  et  vestiium.  Unde  habebunt?  non  serunt, 
neque  metunt,  sed  semper  in  festivita  te  occupati 


quidquam  defraudare  sive  depravare  sacrilegium  sit. 
Hoc  itidem  magis  ao  magisoonOrmat,  dicendosic: 
,Et  erit  omnis  lebes  in  Bierusatem  et  in  Juda  sancti^ 
ficatus  Domino  exercituum.  Quod  esl  direre  :  Omne 
quod  carnale  301  oblatum  erit  Domino  exercitutm 
in  Hierusatem  et  in  Juda,  id  eet  in  illiSy  qui  spiri- 
tualem  vitam  ducent,  itaerit  sanotiflcatum  ut  non 
dicat  quisquam  aliquid  euum  eese,  eed  sintomnia 
communia.Unde  adbuc  subditur:  Et  venient  omnes 
immolantes,  et  sument  exeis,  et  coquent  in  eis.  Quod 
est  dicere  :  Et  vecient  omnes  eeculo  renuntiantes, 
et  semetipsos  Domino  offerentes,  et  sument  ex  eis 
que  oblata  sunt  Domino  a  divitibus,quibu8  nt  Jam 
dictum  est  superabuodavit,  etin  victu  et  in  vestitu 


sunt,  ad  eruditionem  et   meditationem  sanctarum  D  ulentur  eis,  dividenturque  singulis  prout  opus  erit 


Scripturarum  disposlti  sunt.Ad  hiec,  inquam,sati8 
habebuot.  Inquirentes  aulem  Dominum  non  mi- 
nucntur  omni  bono  [Psat.  xxxiii).  Undehoo?Qaod 
super  irenum  est  equi,  sanctum  erit  Domino.  Hoc 
est  dicere  :  Dives  Qdeiis,  quod  sibi  superabundat 
olTeret  Domino.  Equi  frenum  signiflcat  omne  ne- 
cessarium.  Quid  eniiii  inler  cuncta  equi  ephippia, 
id  est  stramenta,magis  vel  tam  necessarium^quam 
frenum?  Ergoquod  super  frenum  estequijSanotum 
'  erit  Domino,  id  est  quodsuper  necesaitatem  abun- 
dabit  sibi,  dives  tidelisofferet  Domino.Nunfrenumy 


.  (Act.  iv).  Et  non  erit  ultra  mercator  in  domo  Domini 
exercituum  in  die  itla.  Nomine  mercaloris  graviter 
denotandumseessenoveritaSpiritusanctoquisquis 
in  domo  Domini,  id  est  in  proposito  8pirituali,pro- 

-  prium  quid  possidere  presumpseril,  et  delectari 
huic  vitio  nequissimo.  Non  erit^  id  estesse  non  de- 
bebit  ultra  talis  mercator  in  domo  Domioi  exerci- 
tuum,  ne  forte  poenam  quam  Ananiaa  et  Saphira 
in  corpore  pertulerunt  (Act.  v),  ipse  in  anima 
patiatur. 


81S  RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS.  816 

a«»  PROLOGUS  RLPERTI  IN  MALACHIAM  PROPHETAM- 


Malacbiam  ultimum  duodecimum  prophetarum  Hebrsi  Esdram  aestimant  8acerdotem,qQia  om- 
Dia,i|ueein  iibro  illiuscontinentur^etiam  hic  propheUcommemorai^etpropterea  iitulum  non  habe- 
re,quia  liber  isle  pro  tilulo  sit.  Igitur  et  Malachias  id  est  Esdras  post  Aggaeum  ei  Zachariam,  qoi 
prophetaverunt  sub  Dario,  credendus  efi.  Hinc  de  abjectione  Judseorum,  eivocaiitme  g^ntium 
ccnone8t,inquit,mihi  voluntas  in  vobis.dicit  Dominusexercituum,eimunu8  nonaccipiam  de  maoa 
veslra,  ab  ortu  enim  solis  usque  ad  occasum  magnum  est  nomen  meum  in  genlibus  ei  in  omoi 
loco  sanctiflcatur  oblaiio  munda  f^Atalach.  i).  »  Itaque  quoniam  Esdras  propheta  erai,  quoniam 
idem  est  qui  ei  Malachias,  non  mirum,  quod  in  libro  ejus,  videlicet  Esdrse  ila  legimus :  «  Acrei- 
serunt  ad  me  principes  dicentes :  Tulerunt  sacerdotes  et  levilse  de  flliabus  populorum  terrse  elde 
liliis  suis,  ei  commii^cuerunt  semen  sanctum  cum  populis  terrarum.  Cumque  audissem.  inqnil, 
sermouem  istum,  scidi  pallium  meum  ei  tunicam  et  evulsi  capillos  capitis  mei  et  barbae,  et  &edi 
mserens,  »  etc.  (/  t^sdr.  i.)  »  Nimirum,  quoniam,  ut  jam  dictum  est,  propheta  erai,  non  dubium 
quin  prophelico  spiritu  intellexit,  cujus  vei  quanti  mali  prsesagium  illa  tran^gressio  fuerit,  quud 
ubi  post  caplivitatis  absolutionem  iemplum  resediticatum  est,  talis  in  Judasivein  Israel  prsevari- 
catio  reperta  est.  Inde  nobis  plenius  erii  dicendum,  ubi  in  hoc  prophetiae  suse  libro  di<  il :  «  Traos- 
gressus  est  Judas,  el  abominatio  fncta  est  in  Israel,  et  in  Uierusalem,  quia  contaminavil  Judas 
i>anctiricationem  Domini  quam  dilexit,  et  habuit  flliam  dei  alieni  {Malach,  ii).  »  Adsis,  o  sancle 
Spirilus,  qui  per  os  prophetarum  locutus  es,  ui  consummato  in  duodecim  propheiis  opusculo, 
tandem  non  exigui  inter  filios  Levi,  quos  dominator  Dominus  veniens  ad  templum  ^anctum  suum 
conflabit  quasi  aurum  et  quasi  argenium,  ofleramus  tibi  sicriflcia  laudum,  placeatque  tibi  sacri- 
ficium  nostrum,  sicut  illorum  sacriflcium,  sicui  dies  seeculi,  ei  sicut  anni  antiqui,  de  quibus  soo 
loco  dicendum  erit. 

IN  MALACHIAM  PROPHETAM 

COMMENTARIOROM  LIBER  UNUS. 

363  Gap.  I.  —  Onus  verbi  Dominisuper  Israel  in  A  omDibus  borrorem  spirando  perpeiue  rebeliiocis. 

manu  Malachise,  Orauf,id  est  gravissimi  judicii  poo-  HsC|  ut  suprajam  dictumest,  pcBDa  eorum  sigoiG- 

dus.Ista  8uper8titiopolliceturquod,videiicet  secuo-  catur  interminabilis,  quia  culpa  septemplez^idest 

dum  propbetiam  haDCyiDfelix  Judaicus  populus,  si-  iDCorrigibilisest^atque  idcirco  iDSolubilis^utdictum 

miliier  nt  Gain  qui  Abel  fratrem  sunm  ocoidit,8e-  cst,  secuodum  exeroplum  Caio,  cujus  pecoatisepte- 

'ptemplicireatuobDoxiu8,8eptenipliciterpuoieDdu8y  Darium.iDcremeDtum  potest  disceroi,  peccati  irre- 

id  est  iocorrigibilis  permaoeodo,  ioterminabilem  missibiils,  quia  io  deterius  eemper  progredieos  oos- 

iram  Dei  foret  subiturus.Numero  Damquesepteoa-  quam  pcBniteDtiam  egit.  Primum  io  ea  fuit  quod 

•  rio,qui  tum  apud  occlesiasticos quam  apud  etbDicos  dod  rects  divisil,  cum  Scriptura  dicat :  Si  rerle  olfe- 

philo8opbos,ma8,ide8t/bWtJ,dicitur,iD8olubili8que  ras,  et  nonrecte  dividas,  nonne  malum  esif{Gtn,  if 

habelur,  et  eo  plerumque  universitas  sigoiilcalur,  sec.  LXX.)Rectequidemobtulit,quiacui  debuitDeo 

nuniero,  inquam,  septenario  peccatum  rebellioois,  oblulit,8ed  dod  recte  divisit^quia  rem  8uam  ofTerenB 

et  duritia  cervicis  ejus  io  hac  propheta  designatur.  semelipsum  sibiretiDuit,cor8Uum  DeoDOoprxbuit. 

Ipsas  viceshicjam  perstringere  libet.  Primo  sic  al-  Secundum  fuit  quod  fratri    reclc  offerenti  ct  recte 

loquitur :  Dilexi  voSj  dicii  Dominus.  At  illi  procaci-  dividendi  iDvi(iit.Tertium,quod  doloso  egit,dicen8: 

ter  :  In  qno  dilexisti  nost  Deinde  secundo  :  Despici-  n  Egrediamur  foras.  Quartum,  quod  inlerfecit.  Quio- 

iis  nomen  meum.  Hiatimque  illi  :  la  quo  despeximus  tum^  quod  procaciter  ncgavtt,  diccns  :  Pfescio,  Nun' 

nomen  luum  ?  Deinde  tertio  :  Olfertis  super  altare  quii  custos  fratris  mei  sum  ego  f  Sextum,  quod  de« 

meum  panem  potlufum.  Al  illi  :ln  quo  poUuimus  iet  speravit :  Major  esi^  inguiens^  iniquiias  mea  quam  ut 

Deiode  quarto  :  Laboro  fecistis  Dominum  in  ser^  vc^mam  merear  (G^n.  iv).  Septimum,quod  oecdam- 

monibus  vcsiris.  Ad  haec  iili  :  In  quo  eum  fecimus  oatus   poeoiteDtiam  egil,  sed    usque  in  flaem  cor 

laborare  ? (Mal.  ii.)  Deinde  quinto  :  Revertimini  ad  impceoiteDsbabuit.  Lamech  qui  occidit  illum,8eet 

me  et  rtverlar  ad  vos^  dicit  Domious.Statimque  illi:  iilum  pulohre  di8cernil,dum  reatum  suum  cooGteDS 

In  quo  revertemur  ?  Quasi  vero  dod  audi88ent,quod  et  diceos  :  Occidi  virum  in  vulnus  meum  et  adoie' 

6\ceb9i\, recessistis  a  legitimis  meis,  ei  non  custodistis  scentutum  in  livorem  meum,  eumdem  Caia,et  virum 

{Mal.  iii).  D:MDde  spxto  :  Si  affligii  homo  Deum^  quia  proplerstatem,etadolesceDtulum  nominanepropter 

vo.v  confixistis  me.  Atilli  :  In  quo  configimus  {Ibid.)  stultitiam,   protinus  dicit :  Sepiiex  ultio  dabitur  d$ 

l^e\n(\e^fi\iWtno  \lnvatuerunt  supermeverbavesira^  Cain,   de   Lamech  vero   septuagesies  septies  {ibid), 

dicit  Dommus.  At  illi :  Quid  locnti  sumus  contra  lef  Quod  est  dicere :  Gain  sicut  peccatum  perpetuum  et 

(Ibid.)  Ita  septies  conventi,  ct  dc  septem  rcatus  sui  incorrigibile  fuit,  ita  poeoa   interminabilis  erit  sa- 

capituiid   reiiarguti,  scpties  cxcusscrunl  ccrviccm  cundum  siguiGcationem  nuraeri  septenarii,  qui  io- 

duram,  nullam  reidendo  voccm  confessionis.sed  in  solabiiis  est,et  preter  unitatesin  alias  partes  squai 


817 


COMMENT.  IN  XII  PHOPH.  MiN.  —  IN  MAL4CH.  LIB.  UNUS. 


818 


non  potest  dividi.Lameob  fero,8iout  peccatumter-  A  desertnm,  et  genimina  ejusdraconesdesertasunt? 


minabile  est  sive  re'Dis8ibile,conntetur  enim  in  oc- 
c  dendo  vulnus  8uum,etagnoscit  iivorem  8uum,ita 
et  pcBnasolubilis  eritsecundumsignificdtionemnu- 
meri  sepluagesimi  septimi,  qui  solubilis  est,  quia 
prster  unitates etiam in aliusdividitur  squas parles. 
Uabet  enim  sepliesuDdecim.undeciesseptem.Porro 
Dominus  dixerat,  qut  occiderit  Cain^  $epiuplum  pvr 
nietur^eX  alia8,ubicu  nque  loquitur,qui  hocveliilud 
est :  Pe  Lamech  vero  septuagesies  septies,  sciendum 
est,  quia  ethic  ubi  Dominus  dicit:  Septuplum  pu- 
nietur.  Quod  ne  contrarium  putetureoquodictum 
fecerit,  morte  moriatur,  subaudire  oportel,Di8i  pcs- 
nitenliam  egerit.Uoc  autem  hic  subaudiri  non  va- 
lcl,  ubi  (iixxt,  Lamech  septies  ultio  dabitur  de  Cain^ 


Beoe  ergo  protiuus  dicit:  Et  posui  Seir  montes  ejus 
in  soliiudinem^  et  hxreditaiem  ejus  in  dracones  de- 
sertu  Nam  utsecuadum  litteram  itaractum  fuerit, 
notum  noD  habemus  aScripturis,  vidolicet  quod 
Idumesa  sic  destructa  fuerit,ut  moutesejus  ia  soli- 
tudinem  sempiternaaj,et  hsreditas  iodracunes  de- 
serti  redacta  sit.  Unde  etloquitur  adhuc: 

Qu^d  si  dixerit  IdumaeaiDestructi  sumus^sed  rever» 
tentes  sedi/icabimus  qux  deserta  sunt :  Hsec  dicit  Do- 
minus  exerdtuum :  !sii  aedi/icabunt,  et  ego  deslruamf 
et  vocabuntur  termini  impietatis,  populus  cui  iratus 
est  Dominus  usgue  in  xteruum,  et  oruli  vestri  viie^ 
bunt  et  vos  dicetis :  Magnificetur  Dominus  super  tcT' 
minum  /sraf /.Sicut  jam  dictum  est,hoc  ex  Scriptu- 


quia  cum  hsc  diceret,jam  tunc  occisus  Gain  poBai-  n  ^is  ut  litlera  80Dat,factum  esse  comprobari  oon  po- 


tenlis  tempus  perdiderat.  Igitur  onus  verbi  Domint 
super  Israel  in  manu  Matachise,  id  est  gravissimum 
Judicium  verbi  Domini  auper  contemptorea  ejus 
364  Judeeos  continetur  in  hoc  opere,in  hac  Scri- 
ptura  Maiachis,  quod  interpretatur  angelus  meus. 
Est  enim  angeius,id  estnuntius  Domini.Sciendum- 
que  quod,  postquam  adduclus  est  in  captivitatem 
Israclfid  est  decem  tribusioditTerenlerpristino  no- 
mine,  et  duae  tribus  Judas  et  Benjamin  appeilantur 
Israel.  Dilexi  vos^  dicit  Dominus.  Etdixistis:  In  quo 
dilexisti  nos  ?  Nonne  frater  erat  Esau  Jacob^  dicit 
Dominus,  et  diiexi  Jacob^  Esau  odio  ^6ui  ?  bcienti- 
bus  vel  scire  noleatibus  veritatem  perspicuum  est 
quod  vere  Jacob  et  genusejus  dilexerit  Dominus. 
Etenim  istd  dilectio  quam  dicit,^/  dHexiJacobfisau 
autem  odio  habui,  de  Cructu  euo  cognoscitur.  Quid 
multa  coramemorem  ?  De  genere  ejue  Cbristum 
nasci  tecit  dilectio  Uomini.  Gum  fuissetEsau  pri- 
mogenitus,non  illi,8ed  juniori  l>dnedictionem ietam 
cupivit:  S<;r(;2ant  tibi  popuU^  et  adorent  te  tribus» 
EUo  d'minus  fratrum  duorum,  tt  incurventur  anteie 
filii  mutris  fu3S.  Qui  maledixerit  tibi  sit  itte  m^itedi" 
ctusy  et  qux  bmedixerit  iibi  benedictionibus  repleaiur 
{Gea.  xxvii).  Benedictio  hoc  in  Christo  complctur. 
Quis  nesciat  etiam  prophetas.et  sanctos,  vel  Justos 
innumeros  do  illo  genere  progeaitos.et  in  hoc  appa- 
rere  tructum  diiectioois  quadilexit  Jacob  lEgosum, 
ait  ipse  apud  alium  prophets^mt  qui  ascendere  vos 
feci  de  terra  jEgyfti,  et  eduxi  vos  in  deserto  quadra- 
ginia  annos,  ut  possideretis  terram  Amorrh&i^  et  su 


test,  sedaecundum  spiritum  verum  est,  secundum 
spiritualem  gratiammanifestume8t,quiamagniflca- 
tus  eet  super  terminum  Israel,et  in  comparationem 
magnificenti»  eju8,quam  suprajam  diximus,etldu- 
maea,et  omnie  terrenitas  coele&ti  gratiapjn  qua  di« 
lectus  est  Jacob,conlraria  dnstruota  et  destruenda 
est.Et  istiy9Ai  Domxhus, sedi/icabunt  et  ego  destruam^ 
et  vocabuntur  termini  impietatis,  etpopuluscui  iratus 
est  Dominusuxquiin  setemum.  Verum  h^fc  omnia, 
qus  jam  diximus  spiritualia  bona  Jacob,et  generi 
eju8  collala,carDalibus  Judsis  contra  quos  hsc  pro- 
phetia  texitur,pro  nibilo  suat^et  procaciterdicuot : 
In  quo  dilexisti  nosl  Nimirum  sicut  Psalmista  lo- 
quitur:  Et  in  iracundia  terrx  loquenies  doloscogiia* 
bant  {Psal.  xxxiv),  irati  suot  el  irasouatar  propter 
terram  quam  perdiderunt,etdequainomnesgente8 
captivi  abducti  8unt,npc  reputantsibi  ob  euumhoc 
eveaisse  peccatum,  ut  conOtentes  culpam,cum  ve- 
Dia  coelestem  recipiantgratiam,8ed  in  iracundiadi- 
cunt :  /n  quo  dilexistinosl  Quod  est  dicere:Falsum 
est,  non  dilexiali  nos.  EtDominue  deindeloquitur: 
Filius  honorat  palrem  et  servus  dominum  suum.  Si 
ergo  Pater  egosum^ubi  est  homor  meus.etsi  Dominus 
ego  sum,  ubi  est  timor  m^u«  .^Opportunaplanecom- 
memoratio  conlraillo8,qui  Patri  diceDti:Di7ej;t  vos, 
tanquam  procaciter  obJecerunt:ln  quo  diitxist*nos? 
Estergo  sensuscPlagellaniem  paf  rem  bonorat  Olius, 
recipiendo  disciplinam  eJus.Cgo  flagellavi  vos  fla- 
gellatione,  quali  pater  Glios  flagellare  consuevit, 
quomadmodum  Sapientia  diciV.F iageiiat  autem  om- 


scUavideliliisvestrisprophetas.etdeiuienibusvestris  D  nemfiliumquemrecipit(Prov.in;Hebr.xii).FUge\\eLt\o 


pfuTMr^sos  {Amos.  ii).  Nonne  hic  est  muitus  dilectio- 
nis  fructu8,multitudo  prophetarum^exercitusNaxa- 
rsorum,id  est  sanctorum,  et  ipse  Gbristus  Sanctus 
aanctorum  ?  Aposlolus  boc  nescire  nos  non  vult, 
dicens  :  Quod  eorum  adoptio  est  filiorum^et  gloriayet 
testamentum,  et  legislatio,  et  obsequium,  et  promissa, 
quorum  paires  ex  quibus  Christus  secundum  camem^ 
qui  est  super  omnia  Deus  benedictus  in  ssecula.  Amen 
{Rom.  IX). 

Si  istis  compares  illos  qui  de  Esau  nati  sunty  et 
hsreditatem  ejus  quam  in  hoc  ssculo  potenshsre- 
ditavif.noDDc  hfcrcdita^ejus  veraciter  solitudo  sive 


hsc  esttemporalis,qua  in  hoc  ssculo  flagellamini 
a  Roicanis,  excidium  passi  et  ubique  terrarum  ca- 
plivi.  Disciplinam  hanc  vos  abjicitie,  nec  me  hono- 
ratia.ut  reatum  conflteamini,  et  pGsnilentiam  aga- 
tis.Ergo  filii  non  estis,ergo  adulleri  et  non  filiiesiis, 
quia  extra  disciplinamestis.animo  rebelli,odio  cru« 
deli.  Item,  servu*  honorai  dominum  suum,  timendo 
commioaDtem  illum.  ErgoqnoDiam  non  estisfilii, 
quoniam  disciplinam  abjicili8,id  eslpropterlempo- 
ralem  afflictionem  non  reaipiscitis,  tanquam  servis 
comminor  vobis  poenam  sempiternam,  gelienoam 
ignis,  ne  saltom  propter  hoo  timentes  pcBnitemini. 


8i9 


RUPERTI  ABBAS  TUmBNSIS 


SSO 


Ergo   Deo  saltem   servi  esiis.  Non  fllii,  sed  adal-  A  verum,iajuriam  mihi  facisofrerendopecuBbrutom, 
teri,   non    eervi,   sed   inimici   eetis,   dicit   Domi-     Bicit  Dominus  exercituum.  Et  nunc  deprecamini  vut' 


nus  exerrituum  ad  vos,  o  sacerdotes^  qui  despiciiis 
nomen  meum.  El  dixistis :  In  quo  despeximus  nomen 
tuum  ?  OlJertis  super  attare  meum  panem  pollulum. 
Dominus  exercituum,  cujus  nomen  sacerdotes  Ju- 
dasorum  bodie  despiciunt^unde  et  dicit,  ^ut  despid' 
iis  nomen  meum,  Domious  Deus  eet  Pater  omnipo- 
tens,  cujus  nomen  esl  ut  invocamus,  Deus  et  Pater 
Domini  nostri  Jesu  Cbristi,  illi  depiciunt.  Procaci- 
ier  interrogantibus  iliis :  In  quo  despeximus  nomen 
tuum,  Domine  ?  Offertis,  ait^  super  altare  meum  pa- 
nem  poUulum.Wtve  ex  quo  in festivitate  azymorum 
interfecictis  Gbristum,  ex  eo,  o  vos  Judei,  offerlis 
panem  potlutum.  Bxtunc  omnisquem  offertis  panis 


tnm  Domini^ut  misereatur  resfri,  de  fnanu  enim  ve- 
stra  factum  est  hoc,  si  quomodo  suscipiat  facies 
vestras^dicit  Dominus  exerciiuum,  Hoc  est  quod  et 
Petrus  in  Actibas  apostolorum  dixit  eis  :  Virilsrae- 
litx,  audite,  verba  hxc\  Jesum  Nazarenum  virum 
appobatum  in  vobis^  et  caetera  usque  pcenitentiam 
agitCf  et  salvaminia  generatione  ista  prava{Act.  ii). 
De  manu  enim,  inquit,  vestra  factum  est  hoc,  videli- 
cet  quod  non  solommodo  caecum,vel  claudum,  aut 
languidum,  verumetiam  latronem  seditiosum,  et 
homioidam  obtulistis,  quia  Barabl>am  propter  bo- 
norem  diei  festi  vite  donasiis^Jesum  vero  auctorem 
vitffiinterfeci8tis(ilfa/t/i.xxvii).<^DeprecaminivuHuroi> 


vester  pollutus  est,  omne  quod  oCfertis  non  sacrifi-  B  Dominiccul  misereaiur  vestri.  Quis  est  in  vobis,  qui 


cium,sed  8acrilegium,omne,inquam,  quod  ofTeriis, 
pollutum  et  immundumest.  Et  dicitis  :  In  quopol- 
lidmus  te  ?  In  eo  quod  dicitis  :  Mensa  Domini  despe» 
etaest.QxiBi  esthodie  mensa  Domini,  nisi  sacra- 
mentum  corporis  et  sanguinisDomino^sacrificumpa. 
nis  et  vini  ?  Nimirum,  talia  mensa  Domini  vobis,  u 
Judaei^despecta  esi^quia  non  suni  ibi  carnes  iauro- 
rum,  et  sanguis  vitulorum,  et  caBlera  bojusmodi. 
Propter  boc  despecta  est  vobis  illa,  quae  veraciter 
dicitur  etest  mensa  Domm,quia  tauri  non  suntibi, 
non  est  bircus.aut  vitulus  illio,  ovis  aot  columba, 
sive  turtur  non  sacrificatur  ibi.Sed  dico: 

«Sioireratisc8ecumadimmolandum,nonnemalum 


olaudat  osiia,etincendataltare  meum  gratuito?Non 
estmibivoluntasinvobi8,dicitDominu8  exercituum, 
et  munus  non  suscipiam  de  manu  vestra.  Ab  ortu  enio: 
-Bolis  usque  ad  oocasum,magnum  estnomenmeum 
in  gentibus,  dicit  Dominus  exercituum,  et  in  omnl 
locosacrificatureiolTertur  nominimeooblatio  mun- 
da  quia  magnumnomenmeum  ingentibu8,dicitDo- 
minus  exercituum,et  vos  poliuistisilludineo  qood 
dicitis:  Mensa  Domini  contaminata  e8t,etquod8u- 
perponitur  contemptibileestcomigne,  qui  fJIudde- 
vorat  ;et  dixisiis^Ecce  de  ]abore,et  exsnfflfistis  illud, 
dicit  Dominus  exercltuum.  »  Manifestissima  de  re- 
probatione  sacerdotii  Judaici  propbetia  est,  cura  ex- 
•probratiooe  avaritix,cum  dicit:  Quis  estinvobis,gux 


68t?Bt8i  offeralis  claudumetlanguidum,nonnoma-  claudatostia^etincefidataltaremeumgraluito^tOmnl^, 
ium  esl  ?  Oirer  illud  duci  tuo,8i  placuerit  ei,  autsi  C  i^^^jg^^^i  ^3ug^f^oiti8,et  ne  illud  quidem  quod 
8U8ceperit faciem  tuam.dicit  Dominus  exercitoum.»      exiguum  est,ut  est  oslia  claudere,  ignem  altarie  in- 


Sine  dubio  officum,claudum  et  languidum  ad  im- 
molandcm  offerre,  si  vos  inierrogem  an  malum 
aii,  respondetis  malum  est,  non  solum  quia 
ratio  praesto  est,  verum  etiam  quia  lex  prohi* 
bet  {Lev.  xxii).  Est  aotem  cfficum.  claudum  el  lan- 
guidiim  omne  quod  brutum  est  in  comparationebo- 
mini!*,qui  rdtionulisest.  Quanto  roagiH  in  compara- 
iione  <  hri8ti,qui  homo  el  Deus  est.quiOei  virtuset 
365  D^^i  xapientia  fst  ^l  Cor.\.)  Male  ergodicitis: 
M"nsa  D^rmini  despecta  est.  Mensam  illam  despi- 
cientea,  io  qua  sicnficium  corpuset  SdDguisChristi 
eat.  Potius  vestrum  sacrificium  deBpicabile  esi^quia 
sicutjam  dictum  est,  cecum,  claudum,  etlangui- 


cendere,  sive  afflare,  gratuito  facitis,  ad  mercedem 
temporalem  semper  hiantes,  vacui  a  dilectione  Dei. 
.iVon  mihi  est^  inquit,  voluntas  in  vobu,  imo  sicut 
per  alium  propbetam  diii: «  Nunquam  quesivi  b»c 
de  manibus  vestris.  Uolocausta  arietum,  et  adipem 
piaguium,et8anKuinem  vitulorum,  et  agoorum,et 
.hircorum,nolui  »  (/^sa.  i}.ltem  per  alium  prophetam 
dixi:«  Holocaustomata  vestraadditevictimisvestris, 
et  comedite  CHrue:>,  quia  non  8um  locutus  cum  pa- 
tribus  ve8trit>,et  noh  praeccpieisindie  quaeduxieos 
de  tprra  iE^ypti,de  verbobolocaustomatum  etvicti- 
marum^sed  boc  verbum  prccepi  eisydicens:  Audite 
vocem  mcam,et  ambulatein  omni  via  quam  mandavi 


dum  est.Istud  autem  sacnficium  quod  despicitisin  D  vobisnCyf^r.viO.QuantomaKisnuncmunussuscipiam 


meosa  Domini  propter  exiguitatem  ejus  quod  vide- 
tur  panis  et  vini,et  videt,et  benegradituretsanum 
est.  Offer,  ioquit,  illud,  offer  cfficum,  claudum  et 
languidum  duci  (uo,  et  experire  si  placuerit  ei,  aut 
si  suiceperit  [aciem  tuam,  dicit  Dtminus  exerci- 
tuum.  Nimirum  non  placebit,  non  suscipiet  illudi 
imo  iojuriam  sibi  factam  reputabit.Quare  ?  Profecto, 
quia  cum  baberes  in  promptu,  et  offerre  posses  il- 
lod  quod  et  videt,  et  bene  graditur,  et  sanum  est, 
illud  obiulisti  quod  cfficum,  et  claadum,  quod  lan- 
g^idum  est.Sic  profecto  cum  in  promptu  8it,quod 
possis  offerre  saorificium  valens  ad  remissionem 
j>eooaiorum|8oilloet  Cbristi  corpu8  et  sanguinem 


de  manu  vestra,  quando  manus  veetrffi  plen»  sunt 
sanguine? 

PUnenonsuscipiam,  imo  avertam  oculot  xneosa 
vobis.lncensum  vestrum  abominatio  est  mib!,  Neo- 
meniiimel  Sabbatum.etrestivitates  alias  non  feram, 
iniqui  sunt  ccBtusvestri.Kalendas  vestras  et  solem- 
nitates  vestras  odivit  anima  mea.  Facta  suntmibi 
molesta.  Laboravi  sustineoSySubaudiiur  per  annoe 
quadraginta  duos.Vixtandiu  6U8linerep'>tuiyei  dif- 
ferae  quod  oportebat  fieri,soilicet  ut  Romaoi  veoi- 
rent,et  tollerent  vestrum  etlocum  et  gontem.  Hon 
suscipiam  munus  V38trum,  sed  et  rejectio  muneris 
vestri  nollum  infert  nomini  meo  damuum.il^  orte 


821 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALACH,  LIB.  UNUS. 


823^ 


enim  tolis  usque  ad  occasum  magnum  est  nomen 
meum  in  gentibuSy  et  in  omni  loco  saerificatur  et  of' 
ferlur  nomini  meo  oblatio  munda,  Nod  enim  80I08 
Hierosoiymis  mihi  esl  locus,  ubi  oporteat  adorare, 
sed  in  omni  loco  veri  adoratores  adorabunt  Patrem 
in  spiritu  et  veritate  (Joan,  iv).  Et  oCTerunt  aomini 
meo  oblalionem  mundam,  obiationem  panis,  et  vini, 
Bacramentum  corporisetsanguinisRedemptoriasui. 
Haec  oblatio  sic  estmunda,  ut  exterius  nullum  ha> 
beat  cruoris  borrorem,  et  interius,  sive  iaviBibiliter 
mundet  cruentam  omnis  peccati  poUutioaem.  Itaque 
in  gentibus  talem  oblationem  ofiereDtibu8,magnum 
est  nomen  meum,  vos  autem  quondam  meuspopu- 
lus  peculiaris  polluistis  illud,  et  completur  illud: 
Populus  quem  non  eognovi  servivit  miki^  in  auditu 
auris  obediuil  mihi.  Filii  aiieni  mentiti  sunt  miki^ 
(Hii  alieai  inveierati  sunt^  ei  claudicaverunt  a  semi' 
tis  suis  {Pml.  ivii).  In  eo  polluistis  aomen  meum, 
quudcurn  sil  oblatio  munda,  et  emundans  omnia 
deiicla  vos  dicitis  :  Mensa  Domini  contaminata  est^ 
et  quod  suptrponilur  canfemptibile  est,  cum  igne  qui 
illud  devoratf  videiicet  quia  in  commf^morationem 
flt  papsionis  elmortis  Domini,  quem  vosoccidistis, 
cumeignaculocrucis,  ioquavos  illum  Buspeodistis. 
Unde  et  ipnum  signaculam  exsecramini,  et  torque- 
mioi  conscientia  crudeli,  dicitis  in  cordil>U8  vestris, 
contaminatam  esse  istam  quam  dicimus  menaam 
Doroini,  et  quod  superponitur  contemptibile  esse 
dicitis,  nimirum  quia  non  carnes  ejusmodi  quaies 
offerre  vos  et  comedere  consuevistls,  addentes,  ut 
per  alium  prophetam  dictum  est,  Holocaustomata 
vesira  victimis  vestris  {Jer,  vii).  Simul  cum  dioitur 
vobis,  ignem  hujus  mensae  Domini,ignem  essoinvi- 
sibilem,  ignem  Spiritus  sancti,  contemptibile  hoo 
est  vobis,  quia  non  apparet  visibiliter,  necdevorat 
sacriflcium  corporeas  ignis.  Et  dixistis :  Ecce  de 
labore.  Dixistis,  inquam,  boc,  etdicitis  incordibus 
vestris,  quia  totum  ministerium  menss  Domini, 
quod  ceiebratur  in  gentibu8,cum8it,  utjam  diclum 
est  commemoratio  passionis  Dominics,  magnos 
labor,  magnum  est  tormentum  conscienti»  vestrfB. 

Proinde  exsufflastist  id  esl  blasphematis  itlud  ne- 
quissimo  flatu  magnsB  invidi»,  magns  iracuadifB. 
Nescio  quomodo  ex  libro  EsdrsB  posaii  iotelligi, 
quod  secundum  hanc  litteram  reversus  de  Babylone 
populus,  minorem  putaveritesseoultum  reiigionis, 
quiaoroatustemplideerat,et  quod  superpoaebatur, 
idcirco  esse  poUutum,  quoniam  altare  tantum  for« 
tuitis,etimpoliti8lapidibu8eratez8tructum,  absque 
templo,  absque  urbis  ffidiflciis,  absque  exstructione 
murorum,et  quod  propter  paupertatem  mur  r  aran- 
tes  atque  inviti  offerentes  dixerunt :  Ecce  delabore. 
Namibitaiiter  scriptum  est,  quia  sponte  obtalerunt 
in  domum  Domini  adezstruendam  eam  in  loco  suo, 
et  secundum  vires  suas  dederunt,  et  quia  coagrega- 
tus  est  populus  quasi  vir  uaus,  et  sedificaverunt  a/- 
tare  Dei  Israel^  ut  offerrent  in  eo  holocaustomata^  sieui 
scriptum  est  in  lege  Mosi  viri  Dei  (I  Bsdr.  ni),  et 
quiaooaoioaebant  in  hymnis  et  oonfessione  Domioo, 


A  quoniam  boniu^  quoniam  in  aetemum  misericordia 
ejus^  omnia  qooque  populus  vociferabatur  ciamore 
magno,  laudando  366  Domioum.  Num  ergoillius 
temporisJudffiitalifueruntdigniexprobratione?Sed 
fos,  0  Judffii,vos,  0  sacerdoteset  pootiflces  temporis 
pe88imi,quibu8,jaxtaprophetam  aliura,  Vse,  quiasC' 
parati  fuistis  in  diem  maium^  et  apppopinquastis  solio 
int^uttat»  (i4moivi);vo8,inquam,8ermoistepercutit, 
quia  sermo  propheticu8  est,  etenuntiabatdefuturis, 
dum  bffic  loqueretur  iste  angelus,  iste  ouotiuB  Do* 
mioi.  Proiode  audiamus  quid  adhuo  dicat : 

Et  intutistis  de  rapinis  claudum^  et  languidum,  et 
intutistis  munus.  Nunquid  suscipiam  illud  de  manu 
vestra,  dicit  Dominus  exerciiuum,  Maledictusdolosus^ 
qui  habet  in  greye  suo  maseulum,  et  votum  faciens 

B  immolat  debile  Domino,  quia  rex  magnus  ego^  dicit 
Dominus  exerciluum^  et  nomen  meum  terribile  in 
gentibus. 

Cap.  II.  —  Et  nunc  ad  vos  mandatnm  hoe,  0  sa^ 
cerdotes.  Si  nolueritis  audirct  et  *i  nolueritis  ponere 
supercor^  utdetis  gloriam  nomini  meo^  ait  Dominus 
exercituum^  mitiam  in  vobis  egestatem,  et  waledicam 
benedictionibus  vestriSf  et  maledicam  illis,  quoniam 
non  posuistis  super  cor.  Ecceego  projiciam  vobis  bra* 
chium,  et  dispergam  super  vultum  vestrum  stercus 
solemnitatum  vestrarum,  et  assumet  vos  secum.  Ad 
voi,  inquit,  mandatum,  0  sacerdotes^  qui  domum  Pa- 
tris,  quffi  debait  esse  domus  orationis,  fecistis  spe- 
luncam  latronum,etiode,id  estdelatrociniovestro, 
de  rapiois  quas  de  populo  rapielis,  boves,  et  oves, 

r%  et  columbas,  et  offitera  quffi  oblata  erant,  vendeodo 
his  qui  de  longe  venerant,  et  quod  offerrent  noo  ha- 
bebant,  ad  vos^  inquam,  mandatum  hoc.  Quia  sio 
faciendo  profecto  intulistis  de  rapinis  claudum  et 
languidum,  id  est  intulistis  munuB  omoi  cootemptu 
dignum,  nunquid  suscipiam  ittud  demanu  vestra^  di-^ 
cit  Dominus  ?  Imo  dicam  :  Matedictus  dolosus^  qui 
habei  in  grege  suo  mcuculumy  et  voium  faciens  debHe 
{mmotat  Domino.  Qois  est  qui  habet  masculum  io 
grege8ao,et  debileoCfert,  etdebileimmolatDoraino, 
aisi  VO8,  0  sooerdotes  Judaicffi  perfldiffi,  qui  babetis 
Ghristumiocarnatamjamde  geoerevestro,  etadbuo 
brutum  peous  contenditisofiferre  Domino?  Maledicti 
estis,  0  dolosi,  quiillum  venisse  scientes,  vos  scire 
di8simulati8,quodjamveaerit,etnonqualemcunque 
olaudum  aut  languidum,  non  qualecunque  debile, 

D  quod  est  omne  pecus  bruium,  quia  non  valet  ad 
emundatiooem  peccatorum,  veram  etiam  Barabbam 
latronem,homicidaro,  seditiosum,  Domino  obtuli- 
stis,  dimittendo  illum  pro  honore  quasi  Domini, 
Becundum  consuetudinem  diei  festi  (Mafih.  xxvii), 
et  deinde  nunquam  masculum  illum  gregis  electi 
Dominum  oiferre  voluistis,  potius  brutum  pecus  in- 
gerentes,  q^^asi  placeat  illi,qua8i  carnes  taurorum 
manducare,  et  sanguinem  hircorum  potare  velit 
(Psat.  XLix).  Bene  eat,  quodipse  rez  magnus  Domi- 
ous  exercituum  oomeo  suum  terribile  faciens  in 
gentibus  (/<a. v),  quoniam  ooluiRtiB  audire,  quooiam 
noluistis  ponere  euper  cor  veritatem,  sed  opposui* 


ns 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


su 


ttis  claritati  ejus  perfidiffi  velamen,  et  non  dedistia 
nomini  ejus  gloriam  et  honorem,  misit  in  vobis 
ege8tatem,mandacdonubibu8  8uis,  nepluantsuper 
V08 imbrem,  sicut  nunc  patet,  quia  neque  propbcti- 
cami  neque  quamlibet  aliam  habetis  gratiam  ccele* 
stem,  et  maiedixit  benedictionibua  vestris  et  iierum 
maledixit  illis,  id  estjuxta  prophetam  alium  duplioi 
contritione  vos  contrivit,  ut  non  solum  Romani  tol- 
lercnt  vestrum  et  iocum  et  gentem,  verumetiam 
maligni  spiritus  animas  auferrent  (Jer,  vii),  juxta 
illud  Psalmistffi  veriloquium :  Traientur  in  manus 
gladiiy  paries  vulpium  erunt  {Psat.  lxii).  Bene,  in- 
quam,  et  juste  maledixit  benedictionibus  veslris, 
quoniam  vos  benedictionibus  ejus  maledicere  volui- 
stis,  et  maledixistis  quantum  potuistis.  Nam  quia 
Bpiritus  sanctus,  qui  est  ipsa  benedictio  Domini, 
dixerat  in  Psalmo  :  Benedictus  qui  venturus  est  in 
nomine  Domini  {Psal.  cxvii),  vos  assumpsistis  quasi 
patrocinium  legis  dicentis,  quia  maledictus  est  a  Deo 
gui  pendet  in  tigno  {Deut.  xxi),  et  damnatione  pati- 
bnli  maiedictum  voluistis  facereillum,  qni  venerat 
benedictus  in  nomine  Domini,  Bene  omnino  projecii 
vobis  brachium,  et  dispersit  super  vultum  vestrum 
Btercus  Bolemnitatum  vestrarum,  etas^umtf^  voSy  ait, 
stercus  illud  secum.  Nam  quia  brscbiuro,  id  estar- 
mum  dextrum  bruti  pecoris,quod  exlege  vobis  fie- 
baty  secundum  Cffiremonias  legis  solum  habere  vo- 
luietii,  et  fortissimum  brachium  DominiChristum 
Filium  Dei  rejecistis,  et  coniemptui  habuistis ;  recle 
brachiumejusmodi  vobis  tanquamranibusprojecit, 
nesaltem  intus  in  Hierosoiymis  porrigeretur  vobis, 
sed  foris  projeclum  vix  assequi  et  rodere  possitis 
captivi  atque  disporsi,  non  solemnitales  meas,  sed 
vesirarum  solemoitatum  slercus  circumferentes, 
qaod  et  vos  ila  secum  assumpsit,  ut  aitis  possessio 
vel  portio  stercoris,  non  habentes  portionem  intcrra 
solemnitatis  Domini. 

Et  sdetis  quia  misi  ad  vos  mandatum  istud,  ut  #5* 
set  paclum  meum  cum  Levi,  dicit  Dominus  excerci- 
tuum,  Pactum  meum  fuit  cum  eo  vUx  et  paci<^  et 
dedi  ei  timorem  et  timuU  me,  et  a  facie  nominis  mei 
pavebat,  Lex  veritatis  fuit  in  ore  ejus^  et  iniquitas 
non  est  inventa  in  tabiis  ejus.  In  pace  et  in  wqui' 
tate  ambutavit  mecum,et  mulfos  avsrtit  ab  intquitate. 
Labia  sacerdotis  custodient  sdfintiam^  et  tegem  requi- 
rent  ex  ore  ejus,  quia  Angelm  Domini  exercituum 
est.  Yo%  autem  recetsistis  de  via^  et  scandalizastis 
plurimos  in  tege,  Irritum  feciitis  pacfum  Levi,  dicU 
Do  tn  inus  exercit  uum . 

Quorsum  istd  commemoratio  Levi  tam  bona  ?  Ni- 
roirum  ut  sacerdutes,  quos  culpa  omnino  degene- 
raase  deinonsiret  a  fide  vel  justitia  paterna,  nec  ad 
patres  pertinere  filiorum  vituperationem,  nec  filiis 
ulique  malis  communem  esse  pateroffijustitiffilau- 
dcm.  Ac  si  dicat  :  Quooiam  ostia  mea  clauditis 
et  aitare  meum  incenditis,  decimas  a  populo  sus- 
cipientes,  hffireditario  jure  secundum  carnem  filii 
Lcvi,  putatis  vos  mihi  esse  sicut  fuit  Levi,  sicut 
fuerunt  Moses,  et   Auroh,  et  Phinees,  et  offiteri 


A  temporum  illorum  homines  sive  lacerdotes  vestri 
majores  de  tribu  Levi,  quasi  non  aliunde  mihi  pta- 
cueriiit,  nisi  ex  eo,  quod  vos  tractatis  ministerio 
cruerti  sacrificii.  Non  ita  est  :  Scietis  et  experi* 
meQlo  discetis,  quia  misiaUvos  mandatum  istud^ut 
esset  pactum  meumcum  Levi.  Cujusmodi  pactum? 
Utiquc  nop.  pactum  ostia  claudendi  et  altareincen* 
dendi,  mactandi  pecora  et  manducandicarnes,  sed 
pactum  vitae  el  pacis,  el  hoc  pactum  meum  cumeo 
fuit.  Quomodo  fuit?  Dedi  ei  timorem,  el  timuU  me, 
a  facie  nominis  mei  pavebat.  Lex  veritatvt  erat  in 
ore  ejus,  ei  iniquUas  non  est  inventa  in  tabiis  ejuSm 
In  pnce  et  in  xquitate  ambutavit  mecum,  et  multos 
averlit  ab  iniquitate.  Hffic  omnia  aacerdotalia 
sunt,  quffi  vos  non  habclis.  Ergo  sacerdotea  non 

D  estis.  Labia  sacerdotis  custodient  scientiam^  et  legem 
requirent  ex  ore  ejus  quia  Angetus  Domini  exerci' 
tuum  est.  Veslra  autem  labia  non  custodiunt  scien- 
tiam,  non  est  lex  in  ore  vestro,  quam  annuntiare, 
est  angelicum  ofOcium  implere,  imo  recessistis  de 
via,  quffi  est  Dei  scientia,  et  scandalizastis  plurimos 
in  /e<7(?.Etenim  sicut  per  a  ii  u  m  prophetam  dictum  est : 
Lagueus  juvenum omnes  vos{lsa.  xlii).  Ergo  sacerdo- 
tes  non  estis.  Irritum  feciflispactum  Levi ;  irritum^  in- 
quam,nonipsiLevi  sed  vobi8metipsis,ut  nihil  vobis 
prosit  essesecundum  carnem  filios  Levi.  Scire  debe- 
musquaodosil  factum,quodnuncdicit:Pa(;(ttm  m^m 
fuit  cum  Levi,  videlicet  quando  ;po8t  egressum  de 
367  ^gyplo  venientes  ad  monlem  Bioai,  ascende- 
runt  Mosesel  Aaron,  Nadab  et  Abiu,  qui  erant  de 
tribu  Lovi,  et  scptuaginta  de  senioribus  lerael,  et 

^  videruntDeumlsrael.  DixitqiieDomiousad  Mosen : 
Ascende  ad  me  in  montem,etesfo  ibi,  dabcque  tibi  ta- 
bulas  lapideas,  ei  li  gem  ac  mandata  qux  scripsi,  ut 
doceas  filios  Israel  {Exod.  xxvi).  Hoc  fuit  pactum 
vitffi  et  pacis.  Quffi  autem  post  vituli  roatum  manda- 
vit,  non  pertinent  ad  paclum  vitffi  et  pHcis.  Un<1e 
apud  Ezecbielem  haec  etalia  taliter  distinguit :  Ejeci 
eryo  eos  de  terra  jEyypti,  et  eduxi  in  desertum,  et  dedi 
eis  prxcepta  mea,  et  judicia  mca  oxtendi  eis,  qux 
faciat  homo  et  vivut  in  eis  {Ezech.  xx).  Deiode  sub- 
sequitur :  Et  irritaverunl  me  domus  Israet  in  desei-to, 
scilicetfaciendo  vitulumet  adorando  illum.  In  pre- 
ceptis  roeis,  inquit,  non  ami)ulaveruni,  et  judicia 
mea  projecerunl,  qus  faciens  homo  vivet  in  eis. 
Krgo  et  ego  dedieis  prfficeptanonbona,  et  judiciain 

D  quibus  noo  vivent.  Diiigenteranimadvertendasunl 
bffic  qualia  sint  prfficepta  quffi  dedit  ante,  et  qualia 
quffi  dedit  post  reatum  viiuli,  et  tunc  certius  patebit 
quantumdistetillud,undeci>llaudatur  Levi  dicendo- 
Pactum  meum  fuit  cum  eo  vitx  ct  pacis^  et  illud  in 
quo  gloriuntes  sacerdotes  impii,  putabant  se  apud 
Deum  sic  esse  ut  fuit  Levi.  Sequitur. 

Propter  quod  et  ego  dedi  vos  contemptibiles,  el  Aii- 
mites  omnibus  populis,  sicut  non  servastis  via  meas, 
et  accepistis  faciem  in  lege.  Nunquid  non  paier  unus 
omniumnostrum  fNunquid  non  unus  Deus  creavifnosf 
Quare  ergo  unusqnisque  no^trum  despicit  proximum 
suum,  violans  pactum  patrum  nostrorum  f  Proptir 


S35 


COMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALACH.  LIB.  UND8. 


826 


quody\nqu}if  quoniam  irrilum  fecislis  pactum  Levt^  A 
et  cgo  dedi  vos  contemplibiles  et  humiles  omnibus  po- 
puliSj  sicut  supraleetaius  euin,  dicens  :  Ecce  ego 
projiciam  vobis  brachium.ei  dispergam  super  vuUum 
veslrum  stercus  solemnitalum  veslrarum.  Et  Dotan- 
dum,  qtiod  inter  omnia  quae  fecerunt,  non  eervando 
viasDomini,capitulum  istud  imputatpromagnocri- 
mine,  et  aecepistid  (aciem  in  lege.  Haoc  etenim  in- 
Justitiam  eliniquitatcm  illorum  ipse  Dominusom- 
nium  pro  nobis  pauper  factus,  expertus  contrase- 
metipsum;  dicebatillis  :  Et  in  Sabbato  circumcidilis 
hominem.Si  circumcisionem  accipil  homo  in  Sabbato, 
ut  non  solvatur  lex  Mosi,  mihi  indignamini^  quia 
totum  hominem  sanum  feci  in  Sabbato,  Notile  Judicare 
secundum  faciem.sedjustum  judicium  judicate  (Joan, 
vii),vi(1elicel  ut  noo  plus  auctoritaiis  in  minori  faclo  g 
concedatisMosi,  propterquod  dux  fuit,  et  judicem 
super  vos  ilium  Deus  constituit,  quam  mihi  in  ma- 
jori  facto,  pro  eo  quod  ego  non  judico  quemquam, 
imo  dico,quis  me  constituit  judiccm  autdivisorem 
super  vos  (Luc.  xii).  Qoc  enim  erat  accipere  faciem 
in  legR,  propter  humililatem  faciei  ejus,  faciaejus 
quamvisprscclara  contemnere,  el  alierius  facla  mi- 
nora,  scilicet  Mosi>  propter  claritatem  vultusejus, 
importuna  adulatione  magniHcare  et  dicere: Nos sci- 
mifs  quia  Mosi  locutus  est  Deui,  hunc  autem  nesci- 
mus  unde  sit  (Joan.  ix).  In  communibus  quoque  re- 
businiquumest  faciem  accipere.HincJacobusdicit: 
Si  dixeritis  diviti,  Tu  sede  hic  bene,  pauperi  autem 
dicads,  Tu  sta  illic,  aul  sede  sub  scabeltum  pedum 
meorum,  nonne  judicatis  apud  vosmetipsos,  et  facii 
estisjudices  cogitnlionum  tfiiquarum  ?  (Jac.ii),  Contra  ^ 
hujusmodi  iniquitatem  recte  invehilur,dicens:  Nun* 
quid  non  pater  unus  omnium  nostrum  1  Nunquii  non 
Deus  unus  creavit  nosl  Quare  df^spicit  unusqnisque 
frairem  suum,  violans  pactum  patrum  nosirorum 
(Hebr.  xi),  subauditur,  qui  ex  humiliiate  Deo  com- 
placuerunt,  qui  non  ex  facie,  sed  ei  fide  amici  Dei 
facti  sunt,qui  peregrinando  in  paupertate  Spiritus, 
tcrr.im  nobis  possidendamacquisierunt  PVidetequam 
git  incongruum,  filios  humilium  et  perogrinorum 
Buperbire  in  acceptiooe  personarum.  Sequitur  : 
Tranyrcssus  est  Judas,  et  abominaiio  facta  est  in 
Israti  ci  in  Hierusatem^  quia  contaminavit  Judas 
sonciifi( ationem  Dominiquam  dilexit.et  habuiifilinm 
dei  alieni.  Di^perdai  Uominus  virum.qui  feceiif  hxc^ 
mngistrum  ei  discipulum  de  tabernaculis  Jacob^etof'  j) 
fereniem  mwius  Domino.  Parnm  est,  ad  istam  de- 
clamationem  solum  illud  re.^picerejquod  reversi  de 
Btibylonein  eo  tranpgressi  8unt,quod  quidem  sacer- 
dotes  ct  levita3  tulorunt  de  tiliabus  Ghanameorum 
caelerarumque  gentium,  et  de  flliis  euis^et  commi- 
scuerunl  secuui  populis  terrarum  (/  E^dr.  vi,  x). 
Parum,  inquam.esl  illud  solum  respicen>,quoniam 
hsc  verba  sunt  aucloriialis  prophetics,  verbaeunt 
Spiritus  saucti,  ad  spiriiualia  semper  et  CGelestia 
tendeniis.ItaquesicutdecetmHJestatemloqui^ntisde 
spiritu  ilibus,  coepius  sermo  toius  spiriiualibus  in- 
tenius  eit.Quomodo  habuit  Judas  fitiam  dci  atienil 


Qu»  est  illa  61ia(fet  alieni  ?  Profecto  lez  cvremo- 
niarum  sine  lege  ndei,/!/ta  est  dei atieni.Vbx  Judas 
legem  fidei  coniempsit^perquam  primus  Abraham 
Deo  complacuit,et  legem  caeremoniarum  in  cibiset 
polibus,et  jusiiiiis  carnin  retinuit,  ibi  iransgressus 
est,  et  ex  tunc  habet  filiam  Dei  atieni,  ex  quo  Chri- 
Bium  occidit,  quia  quidquid  ex  tunc  observarevi- 
deiur  in  csremoniis  ejusmodi,  non  est  rcligio  veri 
DeiySed  religio  dei  alieni.abominaiio  et  contamioa- 
tio  sanciificationia  Domini,  quam  dilexit  perversa 
dilectione,  ut  mallet  Ghristam  occidere  quam  san- 
ctificalionem  loci  vel  gentis  amitiere,Hecundum  ti- 
morem  quem  fioxit,  dicens  :  Si  dimiitimus  eum  sic^ 
venient  Bomani  et  tcllent  nosirum  et  tocum  et  gentem 
(Joan,  xi).  Disperdatjinquit,  Dominutvirum  qui  fe- 
cerit  hoCf  et  iia  factum  est.  Nam  dispersi  sunt  lam 
magisterquamdiscipulubjeiofrerensmunusDomini, 
id  est  tam  seniores  quam  populus,  tam  Pharisseus 
quam  pontifex,  dispersi  sunt«  inquam,  tamdeter- 
renis  quam  de  CGelestibus  tabernaculis  Jacob.  A.t 
audiamus  adhuc  incrementum  sceleris,  exaggera- 
tionem  criminis. Ait : «  Et  hoc  rursum  fecistis.  Ope- 
riebatis  lacrymis  altare  Domini  fietu  et  mugitu,ita 
ut  ulira  non  aspiciam  ad  sacrificium.necaccipiam 
placabile  quid  do  manu  vestra^et io  die  ista.Quam  ob 
causam  ?  Quia  Dominus  testificaius  est  inter  te  et 
uxorem  pubertatis  tufle,quam  despexisli,et  baec  par- 
ticeps  tua  et  uxor  foederis  iui.  »  O  quanta  ira,quanti 
zeii  Domini  iracundia  !  f7oc,inquit, rur^us  fecistissi, 
Aut  ausi  fuisiis  fiere  in  oculis  meis,  aut  fuislis 
mugire  in  auribus  meis,au8i  fuistisoperire  lacryniis 
altare  Domini.  Quanta  est  hsec  ira,clemeniissimum 
Dominum  dicere:Hoc  fcoiptis,fl<^ndoetmugiendome 
admajorem  iracundiam  concitasii8,etitaconcita8ti8 
ne  ultra  aspiciam  ad  8acriricium,neo  accipiam  pla- 
oabilc  quid  de  manu  vcstra  ?  Quania  est  miracu» 
lum  ?  qualessunt  lacrymse  ?  qualis  floius,  qualis 
mugitus  miseroruro,  qui  lam  graviier  ofTendit  mi- 
sericordis  Dominum?  Sed  non  miremur  :  nam  isio- 
rum  fletus  sceleratus  etcriminosus  est,  quia  venit 
de  amore  praesentis  saeculi,  contemplum  babena 
futuri.  Talis  erat  fleiu  ei  ejulaius  Esau,  quippe  qui 
tandiu  flevit,  et  ojulavit  doneo  pater  Jaoob  dixerat 
illi  :  In  pinguedine  ierrx  ei  in  rore  cxli  desuper  erit 
benrdiciio  tua  (Genes.  xxvii).  Hino  est  ira  Dei,  ira 
justa,  cujusjusiiiis  causam  continuosubtiliter  in- 
sinuat.  Oiceniibus  enim  :  Quam  ob  causamlncry m\s 
noslris  ofTpnsus  non  aspicies  ud  sacriflcium,  nec 
acciplesplacabilo  quid  demanu  nosira.rcspondetet 
dicit  iQuia  Dominus  tesfificatus  est  inter  te  ct  uxorem 
pubeytaiis  tuse  quam  despexisti^  et  hxc  est  p'irlicvps 
tva  et  uxor  S68  foideris  tui.E\  est  sensus  :  Uxorem 
puberiatis,  uxorem  quam  prius  novisii,tu  despexi- 
Bti,  quiafidem  per  quam  pater  tuus  Abraham  Deo 
complacuit,  in  qua  Deus  patres  nosiros  elegit  et 
assumpsitjtu  reliquisii.Nonneinterte  cthujusmodi 
uxorem  tuam  Deuf;  testiricatus  est  ?  Non  enim  per 
lcgera  promisdio  AbrahtJ  et  semini  ejns,  ut  haerea 
essetmuadifSedperjustitiamfidei.SiquidemquaDdo 


827 


RUPBRTDS  ABBAS  TUITIENSIS 


8i8 


eredidit  Abraham  Deo,  el  reputatum  est  ei  ad  Justi-  J^ 
tiam  {Rom.  iv),  et  sicut  ibidem  scnptum  est^m  die 
illo  pepigit  Dominus  fosdus  cum  Abraham,  dicens  : 
Seminiluo  daho  terram  hanc  {Genes.  v),nondum  lex 
data  erat,  sed  necdum  ipse  Abraham  circuracisus 
erat,  et  proindc  recte  dixpriro,  fidem  fuisse  uxorem 
pubertatis  tuae  participemque  tuam,  et  uxorem  foB* 
deris  tui,inter  quam  et  te  testificatus  est  Dominus, 
idest  testamentum  fecit.Tu  autem  illam  despexisti, 
etoum  par  fldem  in  Abrabam  Justiflratussi8,tu  per 
legem  contempta  flde  jusliflcari  coatendis,quod  est 
Justitiam  tuam  veile  statuere,  et  justitiffi  Dei  nolle 
Bubjici  {Bom.  x).  Quomodo  ergo  audes  operire  la- 
crymis  altare  Domini,  flere  in  oculis  Domini,  et 
mugire  in  aaribus  Domiai,adulter  iegis,contemptor 
fldei  ? 

Nonne  unus  fecit^  et  residuum  spiritus  ejus  ?  Et  '^ 
guid  unu%  quxrit.nisi semen  Dn  ?  Quoi  estdicere  : 
Nonne  unus  idemque  est  Deus.qui  et  cum  illa  jam 
dicta  uxore  pubertatis  tus  teslificatus  est,ettesta- 
mentum  fecit,  et  cujus  Spiritus  residuum,  id  est 
Novuro  Testamentum  fecit?  Gt  iste  et  Spiritus  ejus, 
cum  sit  Deus  unus  quid  quserit,  nisi  semen  Dei,  d 
est  nisi  ut  credas  in  Pilium  Dei  ?  Hoo  quffiritDeus 
Pater,  qui  primum  testamentum  fecit,  boc  quffirit 
Spiritus  sanctus,  qui  residuuro,  boo  est,  qu!  se- 
cundum  testamentum  fecit,utcredas  ioFilium  Dei, 
sisque  cultor  et  amator  unius  individuffi  Trinitatis. 
«  Gustodite  ergo  spiritum  vestrum«el  uxorero  adole* 
Boentiffi  tuffi  noli  spernere.  Cam  odio  habueris,  di- 
mitte,dicit  Dominus  Deus  israel.Operiet  autemini-  ^ 
quitas  vestimentumeju9,dicitDominu8exerciiuum. 
Gustoditespiritum  ve8trum,et  nolite  despicere.Spi- 
ritum  vestrum,»  inquit,id  est  fldem  patrum  vestro- 
rum,  qus  tanto  lege  cffiremoniarum,  sive  littera 
legis,  quanto  spiritus  carne  melior  est,  custodite, 
si  vultis  vivere,  quia  videlicet  littera  occiiiil^  spiri" 
ius  autem  vicificat  (II  Cor.iii ;  Gaiat,  v).  Et  uxorem 
hujusmodi,  uxorem  adotescenlix  /ua?,quffi  perdile- 
ctionem  operando  parit  fliios  vitap,  noli  despicere. 
Quam  tunc  despici8,dum  Justitiam  luam  volens 
Btatuere,  Justitiam  Dei,  quffi  estjastitia  fldei,  pro 
oibilo  ducis,  el  huic  subjici  non  vie,  cum  taroen 
hffic  uxor  adolescentiffi  tuesit,  quia  per  bancadole- 
visti  placitam  in  patribus  quadringentos  ettriginta 
annos  antequam  fleret  lex.  Tol  enim  anni  fueruot 
ante  datam  legem,  averbo  promissionis  quod  Abra-  D 
hffi  creditum  est :  Noli  ergo  despicere,  sed  custodi 
id  e8t,dilige  Gffiterum  si  odio  habueris^imitte.  Nam 
eicut  de  uxore  carnis  propter  duritiam  tuam  conces- 
8um  esl  tibi  ut  dimittas  eam  si  odio  habueris 
{Matlh.  XIX  ;  Deut.  xxiv),  ne  forle  occidas  si  tenere 
compellaris,  ita  et  de  ista  uxore  spiritua  tui  dlco 
i\b\,  dimitte  cum  odio  habueris^  ut  si  in  Ghristum 
credere  non  vi8,saltem  credentes  non  persequaris, 
Tolerabilius  quoque  est  in  Gbristum  non  credere, 
quaro  ita  fldem  ejus  suscipere,  ut  servituti  velis 
6ubjicere,eique  circumcisionem  el  cffitera»  legis  cffi- 
remooias  8aperpoaer6,quod  seouadum  Actus  &po- 


stolorum  quidam,  quamvis  pauci  qui  credideraDt, 
non  minima  sediiione  facta  apostolis,  per^^ecutio- 
nem  apostolis  conati  sunt  efflcere  {Act.  xv).  Et 
concedendo  quidem  dixit  :  Cumodio  habueris^  di- 
mittef  sed  ne  ipsa  concessio  videreturodieotem  ex- 
cusare,conversus  ad  auditores  :  Operiet  aufem.ait, 
iniquitas  vestimentum  ejus^  id  est  ioiquitasodio  ba- 
bentis  uxorem  hujusmodi,manife8ta  flet  omnibus, 
ei  ab  omni  sfficulo  denotabitur.  Mox  ad  eosdem 
converaus,  inculcat  et  replicat  quod  dixerat.Cti^a- 
dite,  inquiens,  spiriium  veslrum^  etnotite  despicere^ 
potius  de^picite  litleram  occidentem,  sequimiai 
autem  et  custodite  spiritum  viviflcantem.  Se- 
quitur  : 

«LaborarefecistisDominumineerfflonibusveptrie. 
etJixi8tis:in  quoenim  fecimuseum  laborare?  In 
eo  qnod  dicitis/Omnis  qui  facil  malum,  bonuacst 
in  conspecta  Domini,  et  taies  ei  placent.  Aut  certe 
ubiestDt;usjudiciiM?MuUusfuissein  populoJudso- 
rum,  etiam  ante  banc  ultimam  impietatem,  qua 
Gbristum  occiderunt,  et  apo8tolo8  ejus  perspquen- 
tes,  verbura  ejus  repulerunt.  qui  dicerent :  Omhis 
qui  facit  matum.  bonus  est  in  conspectn  Domini  el 
tales  ei  ptacentt  illud  indicatde  libroMacbaboorum 
taliterdictum  ^«Indiebusillisexieruntexlsraelfiiii 
iniqui^etsuaseruntmultis,  dicentes:  Earous,  etdis- 
ponamus  lestaroenturo  cum  genlibus  quecircaiiOB 
8unt,quia  ex  quo  recessimus  ab  ei8,iaveoeruatao8 
multa  mala.  »  Et  abierunt  ad  regem,  et  dedit  illis 
potestatem  utfacerent  justitias  gpotium.Secundum 
illas  sive  ex  persona  talium  in  septuagesimo  se- 
cundo  psaimo  dicitur  :  Quia  T^tavi  suver  iniquoSf 
pacem  peccatorum  videns.  Item  iQuomodo  scil  Deus^ 
et  si  est  scientia  in  Excelso  f  elc.  8io  loqui  et  sic  ez« 
stimare  et  dicere,  ubi  est  Deus  judidi}  eorum 
est,  qui  omnino  a  flde  sunt  aiieni.  Noo  est,  aiunt, 
in  rebus  huroanis  providentia.Omniacasu  feruotur 
incerto,  nec  Dei  Judicio  gubernantur,  quio  potias 
maii  ei  placeot^et  boni  displiceot.  Quaotum  offen- 
dat  Deum,8ermovel  sensus  bujusmodi  vebemeoter 
insiouat,  cum  dicit :  Lahorare  fecistis  Dtminum  in 
sermonihus  vestris  ;  cum  hffic  et  bis  eimilia  Deu8 
Pater,  Deus  Spiritus  sanctus  diceret  per  prophetas 
ad  sacerdotes,  et  carnes  eorum  immolatitiaa  re- 
probaret,jamdudum  et  interea  loquebatur  ad  opus 
salutis  nostrffi  prsparans  se  Filius  uoigeoitus,  et 
dicebatillud  io  psulmo  ;  Holocaustum,  et  pro  pec" 
cato  non  postutasti^  tunc  dixi  :  Ecce  venio  {Psat. 
xxxix).Ad  hoc  dictum  valdecoogruit  hocreepooaum 
Patris  : 

Gap.  III.  —  Ecee  ego  mitto  angelum  meum^  et 
prgeparabit  viam  tuam  ante  faciem  twm.  Huoc  an- 
geluro  esse  Joaooem^testaturipeeDomiouadiceos: 
«  Quid  existis  videre,propbetam  ?  Eiiamdico  vobis, 
etplus  quam  prophetam.Hic  est  eoim  de  quo  sori« 
ptum  est ;  Ecce  mitto  aogelum  meum  aote  faoieoA 
tuam,qui  prsparabit  viam  tuam  aote  te  »  {Matth. 
xi).  Iiaque  reprobalo  veteri  saoerdotio,  dum  sa-* 
cerdotium  melius  iatrodooitur,  homo  geoere  sa- 


»29 


COMMENTj  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALACH.  LIB.  UNUS. 


830 


cerdos  praemittitur  prsparare  viara  sacerdotio  vero, 
sacerdoti  magno,  de  quo  et  protinus  dicit :  Et  sta" 
tim  veniet  ad  lempium  suum  Dominaicr^  quem  vos 
gueeritis,  et  Angelus  testamenli  quem  vos  vuttis.  Et 
notaoducn  quod  dicit,  «/a^tm,  noneDim  longa  mora 
inierfuit,  sed  staiimf  scilicct  menee  sexto,  id  eet 
sexto  mense  a  conoeptionc  Joannis  iste  conceptus, 
sexto  mensQ  a  nativitate  Joannis  iste  natus  est. 
Uterque  angelus,  quia  utcrque  sacerdos  uterque 
oustodiens  scientiam,  juxta  quod  supra  dictum 
est  :  Labia  sacerdotis  custodient  scientiam^  et  le^ 
gem  requirent  ex  ore  ejusi  quia  angetus  Domini 
exercituum  est.  Ulerqne,  inquam,  angelus,  sed 
Don  pari  modo.  Ille  enim  tantum  homo  sacerdos, 
il>te  autem  et  Dominator  et  sacerdos,  id  est  Do« 
minus  et  Deus,  et  bomo  sacerdos.  Unde  et  lit- 
tera  modum  utriusque  recte  dicernit,  dum  de  illo 
dicit  hoc  tantum  :  Ecce  ego  mitto  Angetum  meum, 
de  isto  autem,  et  statim  veniet  ad  templum 
suum  Dominaior  quem  vos  quaeritis,  et  Angelus 
S69  testamenti  quem  vos  vultis,  Ad  quos  au- 
tem  loquitur,  dicens:  Quem  vos  quaeritiSy  nisi  ad 
veros  fiiioB  Levi,  quorum  dulciter  postmodum  men- 
tionem  facit,  ad  eos  qui  ezspeclabant  redemptio- 
nem  et  consolutionem  l8rae1,quali8illo  temporeSi- 
meoD  justus  exptitit  (Luc.  ii).  Quid  porro  est,  ve» 
niei  ai  templum  sanctum  suum^  nisi,  veniet  ad 
BBcerdotium  euum  ?  Hio  enim  primogenitus  est. 
t^rimogenitorum  auiem  erat  sacerdoiiuDt,  et  ante 
Mosen,  et  ante  Abrabam.  Unde  et  Melchise- 
decb,  qui  sacerdos  Altissimi  exstilit,  afOrmatur 
qnod  ipse  fuerit  Sem,  qui  fuit  primogenitue  Noe. 
Juxta  bLnc  morem  sacerdos  es^e  debebat  Bsan, 
eum  esset  primogenitUF,  se  baec  primogenita  sup- 
plantavil  ei  minor  frater  ejus,  et  vestes  iil»,  de 
qutbus  scriptum  est :  Et  vesiihus  Esau  valde  bonis, 
quas  apud  te  habehat  rfomi  Rehecca^  induit  eum 
(Gen,  nzvii),  vestes  sacerdotaiee  fuisse  creduntur. 
At  ubi  lex  venit,  primogeniti  a  sacfrdotio  vacare 
Bont  jiissi,  et  pretio  redimi,  quia  sacerdotii  fun- 
ctione  nibil  poteranl  mundo  conferre.  Subintravit 
autem  in  sacerdutium  etin  omne  ministerium  cul- 
lus  divini  tribus  Levi,  quseaiiquid  contulerat,quia 
videlicet  Moses  et  Aiiron,  de  tribu  Leyi  existenles, 
populum  abiGf?yptiaca  eervitutesolutumeduxerant 
ad  immolandum  Domino,  quod  et  per  eorum  con- 
Btitutionem  facere  cceperunt  in  deserto.  Parum 
quidemcontulerant  populum  illum  educando,et  pa- 
rum  conferebant,  carnes  aut  sangninem  bircorum 
animalium  sacriticando,  sed  non  illo  tempore  sa- 
criOcium  aliud  fucrat  quod  sufHcere  posset  pro 
prccaio.Ubi  venit  pHcrificium  valens,  rursus  remo* 
veri  debuitSBcriflciuro  carnis  et  sanguinis.cum  sa- 
cerdotibus  non  qusrentibus  sacriflcium  fldei,  et 
primogenitus  unus  bonorem  prinLogeniti,8cilicet8a« 
cerdotium  suecipere  debuil,  unus  ideroque  et  pri- 
mogenitus  omnium,  et  sacerdos,  et  sacriflcium. 
Quod  sciens  divinus  evHngelista  cum  dixisset  de 
illa»  quam  virginem   cencepisse  narraverat :  Fa» 


A  ctum  est  autem^  cum  essenl  t&t,  impleti  tuni  diet  ui 
pareret,  statim  subjunxit :  Et  peperit  filium  suum 
primogenitum  {Luc.  ii),  fgitur  primogenitum  ante 
omnem  creaturam,  primogenitum  in  multis  fratri 
bus  {Rom,  VIII ;  Col.  i),  et  ideo  sacerdotem  dignum 
venientemad  templumsuum,adsacerdotium  suum. 
Ecce  venit^  dicit  Dominus  exercifuum,  Et  quis  po- 
terit  cogitare  diem  advenlus  ejusf  Vere  nullus^,  nisi 
cui  vel  per  angelum,  vei  per  semetipsum  rcvelarit 
Spiritua  sanctus,siout  per  angelum  Joseph  filioDa- 
vid  (Matth.  i),  sicut  per  semetipsum  justo  Simeoni 
revelavit  (Luc.  ii).  Veniet  enim  occultus,  veniet  si- 
cut  mitis  ei  humilis  corde,nulla  scilicet  pompa 
pr8ecedente,vel  8ubsequente,nulla  clamoris  vel  oon- 
tenlionis  tuba  personante.  Etquis  stabit  ad  viden" 

n  dum  eum  ?  Ipse  enim  quasi  ignis  conflans,  aut  quasi 
herha  futlonum.  Et  sedehit  conflant  et  emundans  ar- 
gentum,  et  purgahit  fliios  Levi.  Et  cotabil  eos  quati 
aurum  et  quasi  argenium,  et  erunt  Domino  cfferentet 
sacrificia  in  justitia.  Et  placebii  Domino  sacriflcium 
Juda,  ei  Hierusalem^  ticut  dies  ssevuti^  et  sicut 
anni  antiqui,  —  QuiSf  inquit,  stabit  ad  videndum 
eumJ  Vere  non  eacerdotium,  non  civitaB,  non 
templuro  eorum,  qui  oculos  non  babebunt  ad  vi- 
dendum  eum,qui  nequaquam  babebunt  oculumet 
totum  corpus  tenebrosum  (Matth,  vi).  Jpse  enim 
quasi  ignis  conflans^  et  quasi  herba  luftonum,  id  est 
ignem  mittens  in  terram  {Luc.  xii),  scilicet  Spiri- 
tum  aanctum  qui  consumet  incredulop,  velutignis 
conllalorium,  credentes  autem  velut  herba  fulio- 
num  emundabit  gratia  remissionis  peccatorum,  et 

^  velut  ignii  conflanszelo  bono,  ferventes  amorecca- 
lestlum  bonorum  faciet  ardentes,  ut  deinde  dicit, 
et  sedebit  conflans^  et  emundans  argentum.  Iloc  re« 
petit  dicendo,  et  purgavit  fliios  Levi.  Sicut  enim 
argentum  in  manu  auriflcis  ?el  argentarii,  sic  fllii 
Levi,  id  estomnes  ministri  Dominiin  manu  hujua 
Dominaioris  Domini.  Quomodo  vel  in  quo  purgabit 
eos?  Colabit  eos^  inquit,  quasi  aurum  ei  quasi  ar^ 
gentum.  Quod  colatur  nimirum  idcirco  culatur,  ut  a 
bono  liquore  omnis  ffeculentia  separetur.  Et  quid 
erat  sacerdolium  prius,  nisi  liquor  Isculentus?  De 
optimis  sacerdotibus  loquamur.  Optimi  sacerdotes 
Aaron,  et  Phinee8,et  multialii,  novissimusqueZa- 
charias  pater  Joannis  exstiterunt,  eorumque  mini- 
sterium  sic  fuit  qua^^i  aurum^quasi  argentum,  sed 

D  aurum  non  defscatum,  argentum  fapculentum.  Ibi 
namqueeratfldei  aurum^scientisevel  bonisermonis 
argeiitum,  sed  erant  admistte  fsces  csremoniarum 
carnalium.  Golabit  igitur  aurum,  colabit  argentum 
suum,  id  est  rejectis  csremoniis  carnis,  el  pr»« 
ceptid  non  boois  {E%ech.  xx),  de  quibus  superius 
dictum  est,  in  quibus  vita  non  fuit,  reservabit  sa- 
cerdotio  suo  solummodo  fldei  aurum,  et  preceplo- 
rum  bonorum  argentum.Non  solum  autem  ejusraodi 
csrerooniarum,  sed  el  omnium  peocatorum  fsces 
excolabit  de  cordibus  saoerdotum  euoruii),  etoffe- 
rentes  erunt  Domino  sacriflcia  in  justitia,  non  in 
8ua,8«d  in  Dei  ju8titia,in  corpore  et  sanguine  Jesu 


831 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


t32 


Christi,  qui  est  ipsorum  Juetitia  {Rnm,  iv)  Bt  pla-  X  custodisiu,  Hoc  idetn  Stephanns  protomartyr  mani- 


eebit  Domino  sacrificium  Juda  ct  Hierusalem,  sicut 
dies  Mxculiy  etsicut  anniantiqui,  id  est  non  per  le- 
gem  factorum,sed  per  legero  fidei  juatincabuntur  et 
glorincabuntur  sucerdotes  Novi  Testamenti,  qui 
Juda  et  Hicrusalem  merebuntur  vocari.  Per  quam 
videlicet  legem  fldeiypriusquam  subintraret  caraa- 
lium  csremoniarum  iex,  placuerunt  dies  sxcutiy  et 
anni  antiquif  id  est  bomines  sancli,  et  lucidi  pa- 
trcs,  et  patriarchflB  splendidi,  non  solum  a  Mose 
usque  ad  Abraham,sed  ab  Abraham  usqucad  Noe, 
nsque  ad  Abol  quorum  videlicet  dierum  sive  an- 
norun),  id  est  sanctorum  sivo  sanctissimorum  nu- 
merus  quantus  sit  vel  fuerit,  Deus  scit.  Hoc  autem 
scire  debemus,  quia  sicutilli  p1acuerunt,ila  ct  nos 
placere  debemus  per  legem  fidei.  Ccootiaquid  vo- 


festius  ac  pro  tempore  et  re  acerbius  dicil :  tDura 
cervice  et  incircumcisis  cordibus  el  auribu8,vo8Spi- 
ritui  sancto  restititis,  sicut  patres  vestri  el  vos. 
Quem  prophctarum  nonsuntpersecutipatresvestri? 
£t  occiderunt  eos  qui  pra?Duntiabant  de  adventu 
Justi,cujus  vos  nunc  proditores  et  homicidae  (uiatis, 
qui  accepistis  lcgem  in  dispositionem  angelorum.et 
non  custodistis  »  {Act,  vii).  Sequitur  :  Reverttmini 
ad  Tne,  et  reverfar  ad  vos,  dicit  Dominus,  Quale  est 
hoc  dicereju8tis,dicerehi8  qui  in  seconfldanttan- 
quam  justi.  Nimirum  iojuria  videtureis,  quod  dici- 
tur,r«i;fr/tmtni\quippe  cum  propter carnem  Abraha 
videntur  sibi  dei  esse  peculiardsetpropriiySuosque 
infuntulos  de  carne  luxuriosa  scaturientes  vermicu- 
los  ostentantes,  ri<lcre  sibi  et  nobis  dicere  soleLt : 


bis  erit,  o  saccrdotes  carnis,hostos  Spiritus  inimici  **  Isti  sunt  infantes  fllii  Dei.  Sequitur  ergo  :  /n  quo 


fidei?  Nimirum  id  quod  sequiiur : 

Ei  aecedam  ad  vos  in  judicio^  ei  ero  testis  velox 
muteficis^et  adulieris  et  perjuris^  i  /  qui  calumniantur 
mercedem  meranarii^  viduas  et  puptllos  opprimunt^ 
nec  timuerunt  me^  dicit  Dominus.  0  quam  dure  so- 
nant,  accedam  ad  vos  in  judicio?  Non  intres  in  judi- 
cium  cum  servo  tuOy  Domine  (Psat,  cxlii),  ait  ilie  qui 
orat  in  spiritu  ct  veritatc.  Alius  quoque  laudem  ex 
Deo,et  testimonium  hat^eus  justiti»  scilicet  beatus 
Jol) :  £aam  si  habuer<^^  \nqM\i,  quidpiam  justum^ 
non  respondebo,  sed  meum  judicem  deprecabor  (Job 
ix).  Item.  Si  voluerit  homo  conteudtre  cum  eo^  non 
poteril  ei  respondere  unum  pro  mille  (ibid  ),  6i  hoc 
dicuot  et  veraciler  dicunt  homines  sancli,  dt^«  sx- 


revertamurf  Subauditur  (etenim  subaudiri  voluot) 
nusquam  diverlimus,  Deo  proximi  eumus,  filii 
Abrahx  aumus,  unum  Patrem  habemus  Deum  (Joan, 
viii).Quomorlo  vel  in  quo  magis  appropinquare  Deo 
possumus  r  Econtra  Dominus  :  Si  affigei  homo 
Deum^  quiavos  configitis  nzd.^Quod  est  dicere:  fmo 
nimis  aversi  atque  perversif^ine  exemp:o  vou  aversf, 
et  contra  me  versi  estis.NulIus  enim  unquam  bomo, 
prsBter  Ju4]«um,nulla  unquam  gens  praeter  gen^em 
Judflpam,  Dominum  suum  arflxii,Deum  suuro  ligno 
suspendit.  Vos  me  alllixi5ti8,  vos  me  in  ligno 
afflxistis.  Ei  dixistis :  In  quo  confiximwt  te  ? 
In  decimis,  ei  in  primiiiis,  et  in  penuria  vos 
maledicti    esti^,  ei  me    vos    configitis    gens    tota^ 


cuH,Qianni  antiqni,  quid  facicnt  maleHci,  et  adui-  C  Et    est  sensus  :    Quia    vos  redargui  decimaoted 


teri,  et  perjuri  et  qui  calumniantur  mercedem  mer- 
cenarii,  viduas  et  pupiilos  opprimunt^  nec  timueruni 
fnf,  dicit  Dominus,  quibus  vel  contra  quos  tMlium 
criminum  non  solum  judex.  verumetiam  testis  ero 
velox^  Ei  \ere  teslis,  quia  vidi  etaudivi,  quia  sicut 
quondam  dixi,  descendam  ei  vidfbo  uirum  ctamo* 
rem  Sodomorum  et  Gomorrhas,  qui  venit  ad  me, 
opere  compleverini,  aui  non  esi  ita,  ut  sciam  [Gen. 
xviii).  Ita  el  nunc,  imo  et  magis  ounc  de^ceodi./^tt- 
tyrum  et  mel  comcdi,  ut  scirem  reprobare  matum 
$i  etigere  bonum  {Isa,  vii),  et  talia  comedendo,  id 
est  cum  hominibus  conversandojam  didicj,jain  in 
memetipso  experius  sum,  verum  etiam  esse  clamo* 
rcm  quem  S70  audivi  de   sanguine  justorum  et 


mentham  eirufam.et  anelhum,et  cyminum^  et  relin* 
quentes,  quas  graviora  sunt  legis,  judicium  et  ehari' 
UUem  Dei  {Mafth,  xxiii ;  Luc.  xi),  idcirco  fos  me 
Deum  vestrum  conflxistis,  propterpenuriam,quam 
timuistis,  vel  timere  vos  simulMStis,  dicentes  :  Ne 
forie  veniant  Romuni,  et  iollant  nostrum  locum  et 
gentem  {Joan.  xi).  Proinde  vos  maledicti  estis,  ita 
ut  fdrenemo  sit  qui  nescial  vos  esseGain»ad  quem 
dictum Ciii^ttVoxsanguinis tratris tui clamal  ad  mede 
terra.  Nunc  igitur  mtiledictu8erissuperterram,que 
aperuit  08  8uum,et  suscepit  sanguinem  fratristui  de 
roanu  tua.  Cum  operatus  fueris  terram,  non  dabit 
fructus  8U08.  Vagus  et  proFugus  eris  superterram  • 
(Gen,  iv).  Mirjm  quod  ita  vagi  et   profugi   euper 


propbetaruiii,  quos  occidistis,  et  hinc  ero  iestis  ve^  D  terrao.,  o  maledicti,adhuc  me  configiti8,gen8  tota, 


lox,  quia  vidiet  audivi,  quia  portionem  mearo  ego 
quoque  de  manibus  veslris  accepi.  Ego  enim  Domi' 
nus  et  non  mutor^  et  vos  fiiii  Jacob  non  estis  con" 
sumpii.  £t  hoc  est  verum  et  justum  Judicium,quia 
ego  Domiousde  bono  in  maliimnon  possum  mulari, 
et  econtra,  vos  de  malo  in  booum  non  estis  mutali. 
Sicut  qusro  nunc,  ita  et  semper  qussivi  justitiam 
fidei,  et  econtra  vos,  aicut  receaeistis  nunc,  ita  et 
Bemper  Spiritui  sanctodura  cervice  et  iucircumci- 
ois  auribus  redistitis.  Indedico,  quianonestiscon- 
eumpti,  id  est  non  edlis  mutati.  A  diebus  etnmpa- 
irum  vestrorum  receuitlis  a  legiiimii  meis^  et  non 


gens  quasi  diaboto  conjurata,  ct  uno  blaspbemia 
apiritu  imbuta.Cum  eoim  contra  mequem  conflze- 
runt  patres  vestri,  vos  fllii  nequam  similes  et  non 
minus  odium  spiratis^  et  blaspbematis  ubi  audetis, 
^TQ^eciome  configitis,ii^e  minus  quam  patres  vestri, 
qui  me  prsBsentem  et  visibiiem  conflxerunt,  crimea 
habetis,o  dedperati,etprs  desperatione  insani.utjam 
dictus  ille  Cainquidixit/ma/ord^^mt^cittoimea^iiam 
ui  veniam  merear.  Ego  vero  econtra  dico,  et  venie 
januam,misericordiie  ostium  aperio  vobis  diceodo : 
Inferfe  omnem  decimam  in  horreum,  et  sU  cibus  in 
dmo  mea,  et  probate  me  super  hoc^  dicit  Dominui. 


833 


OOMMENT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALAGH.  LIB.  DNDi. 


834 


u  Si  noa  aperuero  vobiscaiaractaa  cobU,  et  effudero  A  servierunt  ei,  ecoe  beatea  sunt,  et  cum  impietatem 


vobisbenedictionemusqueadabundantiam.Elincre- 
paboprovobisdevorantem.etnoncornimpetfructum 
terrae  vestrffi,  nec  erit  sterilis  viuea  in  tgro,  dicit 
Dominusexercituum,etbeatosvosdicentomnesgen- 
tes.Entisenimvosterra  desiderabiiis,dicilDominu8 
exerciluum.  »  Dixi  hoc,et  dico:  «  Ne  faciati8,8icut 
bactenu8feci9ti8,»decimandoamentbam,ctauethua} 
etcyminum,et»relinquendo«qua}graviorasuntlegi8, 
judicium,  misericordiam  et  fidem.  IIsc  oportuitfa- 
cere,  et  WU  non  omittere  »  {Luc.  xi ;  blatth.  xxiii}. 
Oninem  igitur  (/^cimam,  omnem,  inquam,  t?7/i?r/dm 
horreum^  et  sit  cibus  in  domo  mea,  non  solus  cibus 
corporulis  exrebuscorporulibus,  qus  debenturvo- 
bis,  verumetinm  quod  nielius  et  quod  prius  est,ci- 


fecerint,eccesdincatassunt,etquocunquepcrgiinu8, 
quocunque  nosvertimus,  audimus  symphoniam.et 
chorum,  videmus  celebrari  cum  iilis  magnum  Dei 
convivium,  stolam  primam,  annulum  et  calcea- 
menta,  cuncta  sacerdotalia,  cunta  regalia  populo 
alieno  data  sunt.  Verba  haec  veslra,  verba  invidie 
vestraB  tnt;a/ufrtin/,inquit  super  me^quse  locuti  eslis 
371  contra  me,  etiti  invaluerunt  supermo  utnon 
pussim  vobiscum  quidquam  facere,nisiquodexTO- 
bis  paucissimosconverti,sicut  evangelista  Marcus, 
utiquedivinitus,quodam  loco  dixit  de  me:«EtaoQ 
poterat  ibi  virtutcm  ullam  facere,nisi  paucosinHr- 
mosimpositismanibuscuravit.elmirabaturpropter 
incredulitatem  illorum  {Marc.  vi).Tunc  locuti  sunt, 


bus  spiritualisex  rebus  spiritualibus,quas  Deo  de-  n  timeniesDeumunnsquisque  cumproximosuo  etat- 


betis  judicio,misericordid,et  fide,  et  cocterisbujus 
modi,  et  iunc  probatewe  superhoc,  imo  ct  siculper 
alium  prophetam  dixi:  ■  Venite  et  arguite  me,dicit 
Dominus  {Isa,  i).  Si  non  aperuprovobis  Ciitaractas 
coelt.si  »  non  fecero  ca^tera  quse  dixi«  nisi  veraciter 
di.xerim  alibi :  «Primum  quif*rite  regnum  Dei,etju* 
stitiam  ejus,eth(pc  omniaadjicienturvobi3»(itf'i/^A, 
vi).  Vos  autem  regnumDei  non  qusritii),eiinsuper 
proiemporalibusbonisimpiemarmuratis.Sequitur: 
«  Invaluerunt  super  verba  vestra,dicit  Dominud,et 
dixistis  :  Quid  locuti  sumuscontra  te  ?  Et  dixistis: 
Yanus  est  qui  servil  Deo,  et  quod  emolumenlum, 
quiacu8todivimusprsceptaeju8,et  quia  ambulavi- 
mu8  tristes  coram  Deo  ?Ergo  nunc  beatos  dicimus 


tenditDominus.etaudivitelscriptusestlibermonu- 
menti  coram  eo  limentibus  ()eum,etcogitantit)usao- 
menejus.»QuidlocutisunttimentesDeum?Nimirum 
«  gIorincaruntDeuro,dicente8:  ErgoetgentibuspGS- 
ntentiam  deditad  vitam»  {Act.  xi),  et  laudaverunt 
clementiam,et  sentenliam  patris  irreprehensibilem 
dicentis:  «  Manducemus  et  epulemur,quia  bic  Olius 
meusmortuuseratetrevixit,pericratetinventuse8ti> 
{Luc,  xv).  Quin  etiam  te  seniorem  fratrem  pro  re- 
versioneetsusceptionejuniorisindignantem  etmur- 
murantem  et  diccntem,quodnunquam  mandatum 
meumypraeteriens^^prfleterientj/ortiterconvenluat 
bujiiscemodi  verbis:  «Propterquod  inexcusabilises, 
0  homoomnis,quijudica8.1nquoenimjudicasalium 


arrogantes,8iquidem  aediflcatisunt  facientes  impie-      teipsum  condemnas.Eademenim  agis,quaejudicas» 
tatem  ;  ettentaveruntDominum,etsalvifacti  sunt.»  ^  {Rom.  i  ).Et  hoc  certe  verissimum  est.  Quas  eteaim 


Notum  et  manifestum  est  Judaeos  saiutem  gentium 
aemper  odis8e,et  proplersalutem  gentium,  propte- 
rea  nobis,  quia  pcenitentiam  nobis  Deus  aJ  vilam 
doaavit,indignatos  esseillos^etnoUesuscipere  gra- 
tiam  Dei.  Uoc  vel  ex  illa  parabola  satis  comproba- 
tur  cujusdfim  hominis  habentis  duos  filios,  ex  qui- 
bu8  adolescenliorem  peregrc  profectum  cum  sua 
portione  8ubslantiae,etreversum  postciuam  dissipa- 
vit  eam  vivendoluxuriose^cum  suscf^pisset  pater,et 
magnum  pro  reversioneojus  conyivium  celebraret, 
indignatus  senior  frater  nolebat  introire,  roganti- 
que  patri  haec  respondit :«  Ecce  lol  annis  servio  tibi, 
el  nunquam  mandaturn  tuum  praeterivi,  et  nunqu<im 
dedisti  mibi  hGedum,ut  cum  amicis  meis  epularer. 


peccala  vel vitia de  ^ientibus  unquam  audita  8oat,at 
noa  eiiam  de  Judaeis  sive  de  populo  Israel  audita 
velnotasintexsanctarumauctoritateScripturarum. 
Benu  ergo  et  veraciter  locuti  sunt,  limentes  Deum, 
unusquisque  cum  proximo  suo,quod  omnes  pucave- 
runtf  et  egent  gratia  Dei{Rom.  iii),  et  quod  noa  sit 
Deus  Judaeorum  taatum,  imo  et  geatium.£/ D<7mt- 
nus  attendit^et  audivit,  quomodo  ct  quid  locutisuatj 
et  scriptus  est  tiber  monumenti  coram  eo  timentibui 
Deumf  cogVantibus  nomen  ejus,  ut  vidclicet  cuacta 
in  judicio  recitenlur,et  ex  verbissuisjustiflcentur; 
sicut  econtra  qui  male  locuti  sunt,  ex  verbis  suis 
condemnabunlur.  Hinc  et  iliud  apud  Esaiam  :  a  Ego 
autemopera  eorum  et  cogitationes  eorum  venio  ut 


Sed  postquam  fllius  tuus  bic,qui  devoravit  substan-  D  congregem  cumomnibus  gentibuset  linguiso  (Iiat. 


tiam  Euam  cum  meretricibus,venit,occidisli  illi  vi- 
tulum  saginatum  »  (Luc.  xv).Nonne  verba  baec  simi- 
liasunt  his:  «  Vanu8esiquiservitDeo,etquodemo- 
lumenlum,quia  custodivimus  preeceptaejus,  etquia 
ambulavimustristes  coram  Deo  ?  Ergo  nunc  beatos 
dicimusarrogantes^siquidem  aediflcati  sunt  facien- 
tes  impietatem,et  teotaverunt  Dominum,  et  salvi 
facti  suntPIIoc  enimest  diceret  Ecce  noswflliiAbra- 
hae^  nos  unum  Patrem  habenles  Deum  » (yoan.viii), 
tot  annis  servivimus  Deo  Patri  nostro,  et  nun« 
quam  mandutum  ejus  pra^lerivimus,  el  nullum 
emolumenlum  inde  nobis  est,gentc3  autem  quae  non 


Lxvi).  In  illoiibro  monumenti,  in  illa  congregatio- 
ne  cogitationum  nequaquam  deerit  illa  confessio 
pGQuitentis  populi  jjentilis,  quae  patris  pietatem  con- 
cessit.  «  Pater,  peccavi  in  eoBlum  et  coram  te,  et  jam 
non  sum  dignus  vocari  flliuetuus  (Luc.xv).  Eterunt 
roibi,)»  ait  Domiuus,«  in  die  qua  ego  facio  in  pecu- 
lium,et  parcam  eis,et  sicut  parcit  vir  fllio  suo  ser- 
vienti  sibi,et  convertimini,et  videbitis  quid  sit  inter 
justum,etimpium,interservientem  Deo.et  non  ser- 
vientem.»Tunc  illi,  inquit,quibus  invidctis,contra 
quoslivorelorquemini,quosa8pernaminiconfldentC8 
in  vobismetipsis  tanquaro  justi,  erunt  mihi  inpecu- 


835 


RUPERTI  ABBATI6  TDITIINSIB 


83e 


lium  in  diequaegofaciOy  idem  ut  faciam  praefinitum 
babeo^  et  parcam  eis,  quarnvis  quondam  peccatori- 
huSf  parcam,\nqadLmyeis  pcBnitentibus  et  servieiiti- 
bus  mihi  servitio  piffi  coQfessioni?,  sirut  parcit  vir 
filiosuo  servienti sib iqmbueVibei  modis :  etconverti- 
minif  et  videbiiis  iilui^  quod  modo  nonvidetis,  ne- 
que  videre  vultis,  toti  aversi^etdeorsum  babentes 
contra  faciem  veritatis,  videbitis,  inquam,  quid  sit 
inter  juttum  et  impium,  inter  servientem  Deo  et  non 
-  servientem.  Et  ita  certo  scietis  ezperimento  quod 
non  ait  vanus  qui  servit  Deo. 

Cap.IV.-—  «  Bcce  enim  diesvenietsuccensaqaasi 
caminus,  et  eruntomneBSuperbi,  etomnesfacientes 
impietatemstipula;  etinflammabileosdiesveniens, 
dicitDominuSjquienonrelioqueleisradicemet  ger- 
men.Bt  orieturvobistimentibusnomen  meumsol  ju* 
8titiffi,et  sanitas  in  pennis  pjus.Egrediemini,et  aa- 
lietis  sicut  vituli  de  armento,  et  calcabitis  impios, 
oumfuerintcinissubplantapedumvestrorum,indie 
quaegofacio,dicitDominuseiercituum>»Hocerit«in- 
ter  justum  et  impium,  inter  servientem  Deo  et  non 
8ervientem,9quodestmterslipul&m,q  uam  profecto 
caminus  citoconsumit,inter  bominesquosserenus 

8ol  ortu  sno  lietiQcavit.  Unus  etiam  idemque  dies 
Domini,  unus  idemque  sol  justitis,  cum  in  ju<iicio 
cunctis  manifestus  apparuit,  supcrbisef  omoibus 
facieniibus  impietatemitaeritterribilis,  utnon  pos- 
siot  stare  ante  faciem  ejus,sicut  slare  stipula  non 
potest  in  flamma  camini  ardentis,vel  sicut  fluit  cera 
u  facie  ignii  {Psat.  lxtii),^^  inftammabit  eon^  in  per- 
dilionem,sicut  inflammataB  stipulae  non  relinquitur 
radix  aut  germen ;  timentibus  autem  nomen  meum 
fiic  erit,  ut  sol  inito  vere,  sol  non  qualiscunque,8ed 
$ol  justitix  et  sanitas  in  pennis  ejus,  His  verbis  ge- 
mina  timentiumDeumfelicitaspulchreezprimiiur. 
Nam  in  eo  quoddicit,5o/yu5/tYia?Jd8tiflcalionem  si- 
gniflcat  animarum  qoa  timentes  Dominum  felices 

crunt  in  die  illa,  atque  dicendo:  Et  sanitat  in 
p^nnii f^yui^immortalitatematiue  incoruptibilitatem 
designat  corporum^quafelices  erant,idest  timonles 
Dominum  ineadem  etex  eademdie.ltem  bocinter- 
erit  inier  justum  et  impium,  inter  servientem  Deoet 
non  servieniem  quod  est  inter  vitulum  et  a  vinculo 
solutum,  et  cioerem  queiu  vilulus  calcans  dum 
exsilit,  subsilit,  dispergit  in  omnem  venlom.  Ait 
enim  :  Egrediemini^  et  salietis  sicut  viluli  de  ar- 
'mento,  et  calcabitis  impios  in  die  qua  ego  facio^ 
dicit  Uominus  Deus  exercituum,  His  verbis  pul- 
cbre  etffiterna  signiflcatur  juventus  sanctorum  re- 
novanda  ex  resurrectione  mortuorum,  et  vetustas 
irrccuperabilis  impiorum,  qui  propter  superbiam 
omnis  peccati,incendio  conflaffrati  cinis  facti  sunt. 
Sequiiur:  Memento  legis  hlosi  servimei,  quam  man- 
davi  in  Oreb  ad  omnem  Israel  prsecepta  et  judicia. 


A  Qaid  boc  est  dicere,in  tali  negotio^nisi  ao  si  dioat: 
Dominatorjam  dictu8,etange]u8testamenti  e8t,«  qui 
accusetvos  Mose8,inquovos  speratis.Sienimcrede- 
retis  Mosi.credereiis  forsitan  et  mibi,  de  me  enim 
ille  scripsit,  si  enim  illiusliiteris  non  creditis,quo- 
modo  verbis  nieiscredetis?  »  (Joa/i.v.)  Igitur  «rme- 
mentote,  «>  inquit,  «  legis  Mosi  servi  mei,  quam 
mandavi  in  Orebad  omnemlsrael,  prscepta  etjo- 
dicia,  M  videlicet  ubi  dicentibus  ad  Mosen  :  «  Lo- 
quere  tu  nobis,  et  audiemus ;  non  loqualur  nobis 
Dominus,  ne  forte  moriamur  [Exod.  xz).  Prophe* 
Um  9  autem  «  suscitabo  eisde  medio  fratrum  suo- 
rum  similem  tui,  et  ponam  verba  mea  in  ore  ejus 
loqueturque  ad  eos  omnia  prscepero  illi.Qui  autem 
verba  ejus  quaa  loquetur   in  nomine  meo  audire 

n  noIuerit,ego  uUor  ezi8tam»(0tfti/.  zviii).Tunc  autem 
dabaQturpraeceptadecaloglbona,etjudiciainquibu8 
est  vita,quae  ad  carnales  non  pertinent  Cffiremonias. 
Jlf0m^o,inquit,quia  si  memineri8,inquit,illiu8  legis 
temporis,  et  loci,  memores  eritis  etiam  mei,  quia 
tunc  etibide  me  ille  scripslt: «  Ecce  ego  mittam  vo- 
bisUeliampropbetam^antequamveniatdiesDomiDi 
magnusetborribilis.Et  convertet  cor  patrum  ad  fi- 
'lIos,et  cor  flliorun:  ad  patres  illorum,  ne  forte  ve- 
niam  et  percutiam  terram  anatbemate.a  De  adventu 
Helis  quidquam  deflniri  nonausim,  quia  videlicel 
doctorum  alii,  quibusomnes  fereconaentimoB  cre- 
dunt  eum  ad  litteram  venturum  et  restitutnrom 
omnia,  ac  mortis  debitum  persoluturum  ;alit  vero 
nequaquam,quibU8vir  illustrisB.  Hierouymus  coo- 
aentire  videtur,  dicens  :  Quanquam  muUi  sintetiam 

^  nostrorum,  qui  nredunt  eum  ad  litteram  venturum,et 
restUuturum  omniaj  ac  mortis  debitum  persoluturum. 
Cseterum  Dominus  interrogatus  379  ab  apostolis 
de  adventu  Helis,  respondit:  Hetias  jam  venit^  et 
non  cognoverunt  eum^sedfeceruut  in  eum  quseeunque 
voluerunt  {Matih,7Lv\i),  Joannern  in  Helia  volens  in- 
telligi.  Unde  subsecutus  adjunzit :  Si  vuliis  red' 
pere,  Joannes  ipse  est  nelias,qui  venturus  est  {Matth. 
zi).  Verumiamen  srive  ipsam  Helis  per8onam,sivey 
ut  alii  volunt,  prophetiam  promitti  magisverumsit 
in  liis  verbis :  Ecce  ego  mifto  vobis  Heliam  proph$' 
tam,  illud  conslat,  quia  reliquis  converenlur  ez 
Israel  (/{'7m.  xi),  et  dicente  supradicto  patre  :  Epa- 
lari  autem  ot  gaudere  oportebat,  quia  frater  tuus 
mortuus  fuerat  et  revlzit,  perierat  et  inventus  est 

D  {Luc.  xv),  acquiescet  ei  fllius  senior,  qui  nunc  indi- 
gnatus  est,  et  intrarenon  vult,aique  ita  converteiur 
cor  patrum  ad  fitios^  et  cor  filiorum  ad  patres  eorumf 
ut  credant  fllii  hunc  Jesum  Chri8tum,qui  sub  Pon- 
tio  Pilato  passus  est,  ilium  esse  quem  patres  ventu- 
rum  ezspectaverunt,  antequam  veniat  dies  Domini 
magnus  et  horribilis^  dies  judicii,in  quo  anaihemaie 
percutiet  ferram^A  est  eos  qui  f aciunt  opera  terrena, 
veniens  manifestus,  qui  quondam  venit  occultus. 


Finis  Commentariorum  in  duodecim  prophelas  minoree. 


837  COMMiSNT.  IN  XII  PROPH.  MIN.  —  IN  MALACH.  LIB.  DNUS.  838 

R.  D.  O.  ttUPEBTI 

ABBATU  TUITIENSIS 

IN    OANTICA    CANTIOORUM 

DE  INCARNATIONE  DOMINI 

COMMENTARIURUM 

PROLOGUS 

S7S  Qui  contra  bominem  similem  sibi  iactalDr,  aat  in  agone  contendit  opus  babet  fortitudine 
corporis,  ut  atbieta  viclor  existens,  justa  laurea  mereatur  coronari.  Porro  qui  cum  Deo  luctari, 
et  regno  coeiorum  vim  inferre  prsesumit,  alia  et  meliori  fortitudiiie  opus  babet,  sciiicet  forlitu* 
dine  menlis.  Nam  forlitudo  corporis  quid  illic  valet  ?  Spiritus  enim  est  Deus,  et  sicut  eum,  «  qui 
adorat,  adorare  oportet  in  spirilu  et  verilale  (Joan.  iv),  »  ita  nibilominus  eum  qui  iuctatur,  col- 
luctari  oporlet  in  spiritu  et  veritate.  Exemplum  laudandsB  bujiis  furtiludinis  habemus  in  patre 
nostro  Jacob,  quemadmodum  Scriptura  dicit:  «Cumque  malure  surrexisset  Jacob,  traductis  om- 
nibus,  quffi  ad  se  periinebant,  remansit  solus:  et  ecc*'  vir  lactabatur  cum  eo  usque  mane.  Qui 
cum  videret,  quod  eum  superare  n^yn  posset,  dixit  ad  eum  :  Dimitte  me,  jam  enim  ascentlit  aurora. 
Respondit:  Non  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mibi.  Etbenedicens  illi  :Si  contra  Deum  inquit,  for« 
tis  fuisti,  quanto  magis  tontra  bomines  prsevalebis  {Gen,  xxxiH.  t  Secundum  illud  exemplum,  vir 
ille  adbuc  se^^e  a  colluctante  patitur  vinci  quotiesstudio^us  et  ndelisanimus  tandiu  versatur  circa 
verbum  Dei,  donec  extorqueat  ab  illo  beiiedi«*tionem  Spirilus  sancti,  quse  est  verus  et  utilis  intel- 
lectus  mysterii,  vel  Scripturse  qiiam  Deus  rationnbiliter  signavit,  ut  non  facile  possitapprehendi : 
Quia  margaritse  non  erant  mitlendsB  coram  porcid  (  \tatth.  vii),  »  et  nulia  dinicultate  vincitnr,  ut 
desistat,  donec  apprehendatur,  quamviH  quo<iammodo  fugiat  sermo  Dei,  seque  jubeat  dimitti.  Igi- 
tur,  o  Oomina  Dei  genitrix  Maria,  et  incorrupta  mater  Yerbi  eeterni  Dei  et  bominis  Jesu  Cbristi, 
Don  meis,  sed  tuia  armatus  meritis  cum  isto  viro,  scilicet  cum  Verbo  Dei.  cupio  iuctari,  ut  de 
Canticis  canticorum  opus  cxtorqueam  quod  non  dedeceat  vocari  de  Incarnatione  Domini,  ad  i;iu« 
dem  et  gloriam  ejus«1em  Domini,a'i  laudem  et  honorem  tuse  beatitudinis.  Non  nova  bsec  voiuntas 
nunc  incidit.  Ante  annos  aliquot  cum  essem  junior,  cingere  me  volueram,  et  bujus  nominis  opus 
aggredi,  sciiicet  de  Incarnatione  Domini,  per  occasionem  hujusmodi.  Coram  regina  coelorum  lo- 
qiior,  a  conservo  meo  quolibet  irrideri  non  debeo,  dicente  :  «  Ecce  somniator  (Gen.  xxxvii).  »  Sede- 
bam  quasi  solitarius  per  visum  noctis,  et  ecce  quasi  (c  sibilus  aurse  tenuis  (///  Reg.  xix)  »  per 
utramque  aurem  transcurrens,  velocius  quam  dici  possit,  istos  in  me  versicuios  deposuit : 

hemina  mente  Deum  concepii^  corpore  Christum : 
Integra  fudit  eum  nU  operante  vira, 

Cum  reversus  ad  memet  versicuios  taliter  acceptos  mente  pertractarem,  p{  nonnuliis,  unde  vel 
qualiter  acceperim,  secretius  nou  sine  admiratione  denarrarem,  atque  ad  multorum  notitiam  ver- 
siculi  pervenissent,  qui  tamcn  nescirent  un«le  accepissem,  ex  muilis  et  diversis  quse  audiebam, 
occasio  se  praebuit,  ut  scribere  aliquid  cuperem  de  Incarnatione  Domini,  versaturu*^  grande  onus 
invalidis  bumeris.  Circa  idem  tempus  et  boc  aliud  accidit :  Frater  quidam  innocentis  vitse,  et  mun- 
da  acsimplicis  adolescenti®  retulit  mihi,  se  vidisse  Filium  tuum  Dominum  nostrum  Jesum  Cbris- 
tam,  seJentem  super  altare  suum,  et  circa  eum  coilegium  sanctorum,  meque  assidentem  cum 
quiete,  et  tenenlem  Cantica  canlicorum.  Hsec  interim  tran^isse  videbantur,  et  inveterata  mihi  erat 
memoria  horum,  cum  ecce  quidam  de  amaloribus  Yerbi  Dei,  ex  le,  o  B.  Virgo,  incarnati,  Cuno 
pater  CQenobii  Sigebergensis,  qui  me  pene  dormitare  volenlem,  nonnunquam  excitavit,  et  multis 
invigilare  fecitrquam  nescioper  occasionem  opportuneimportune  mibi  insistere  coepit,  ut  scribe- 
rem  aliquid  hujusmodi,  quale  est  boc,  quod  nunc  proposui.  Tunc  demum  recordatus  sum  eorum 
quee  nunc  dixi,  simulque  cujusdam  promissi  tui,  quia  per  visum  mihi  dicere  visa  es :  Pascbacum 
beata  Trinitate  facies.  Lo(]uebar  enim  tecum,  et  dulce  de  beata  Trinitate  babebam  colloquium, 
nesciens  qnod  ipsa  esses.  Sed  postquam  illud  ex  te  responsum  accepi,  tnm  scire  volenti  qusenam 
esset  tam  sancta  muiier,  et  boc  flagitanti  in  nomine  Patris,  et  Filii.  et  Spiritus  sancti,  teipsam  esse 
misericordise  malrem  stellanlibus  oculis  gratanter  demonstrasti.  Sequor  divinum  prsesaginm,  si 
quando  merear  videre  faci»'m  tuam,  et  ante  Christum  tenere  Cantica  canticorum,  juxta  quod  ca- 
nimusin  psalmo^MVenientesautem  venientcumexsultatione,portante8manipulo3suos(/^<a/.xxv).B 
Dicendum  in  primis  de  isto  Salomonis  libro  tertio,  super  quem  velut  fundamentum  sediticari  cupio 
nJificium  bujus  nominis,  scilicet de  IncarnationeDomini,  cur  vocetur  Cantica  canticorum,  et  deinde 
curnonsingularitercanticum^sed  pluralilerCanticacanticorum.OmnequodinScripturisnominatur 
canticum,propter  aliquod  cantandum  est  Deibeneflcium,etgratiarum  actione  anctorem  suum  pro- 
bans,  accepti  beneflcii  et  grntise  non  immemorem  sive  ingratum.  Sunt  autem  in  Scriptura  veteris 
instrQmenticanticanotavelinsiginanumerosex^istudautemestseptimumidemquenovissiroum.Pri- 

mum  est  canticum  Mosi  servi  Dei,  pro  iilo  beneflcio  qnod  Deus  populum  suum  fiiios  Israel  liberavit| 
Bubmerso  Pbaraone  in  mari  Rubro  cum  curribuset  equitibuBSQis^^xoe/.  xv).Secandam  caQticum  eias- 
dem  Uosif  canticam  Deateronomii,  quod  scriput  caneQdom  tam  pro  illo,  qaam  pro  c^taria  ^v^^ssx 


839  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  840 

reibeneficiis(/>^/.  xxiii).Tertium  canticum  Ann8epropheti8S8B,qu8eruerat8terili8,quO'l  ceciDitpro 
DalLvitaleSamuetis(//i^e^.  ii}.  Quartum  caniicum  Isaisequod  ctscripsit,  etcanendum  prophetavtt: 
«  Gf)ntitebor  tibi,  Oumine.  quoniam  iralus  es  mihi  [ha.  xii),  >  pro  394  beneticio,  quo  liberaDdas 
erat  Juda  ab  Assyiiis.  Quintum  canlicum  Kzechi»  regis,  quod  cecinit  vel  scripsitpro  beneilcio  Dei^ 
quiade  iiitiruiiiaie  suaconvaluii^^^zec//.  xxxviii),Sexlum  canticum  Abacuc^quodpropht^ticececinit 
pro  futura<iejecti()ne  diaboti,  secundiim  typum  Nubuchodonosor  regis  Babylonis  (Uabac.  iii).  Se- 
plimum,  utjam  dixi,  idtmquenovissimum  estcanticum  islud  maximi  et  siogularis  beneficii  Dei, 
canticum  amoris,  quo  Deus  in  b.  Virgiiiem  descendit,  ita  ut  filium  ex  ea  generaret,  quiest  Ghristus 
Jesus,  homo  verus((  £t  Deus8uperomniaBencdictu8(/?om.  ix),  )»quantumistud  beneficium,  ceeiera 
cuncta  Dei  bencticia  generi  humanoimpensa,  superexceiiit.  Recte  igiturdicitur  Ganticum  caDlico- 
rum,  quia  quod  in  eo  canitur,  beneficium  estomnium  Dei  beneficiorum.  Quare  autem  noii  singula- 
ritercaDticum,8ed  pluralilerCaDiicacanticorum?  AdhancpercunctHtioDem  viamrespoDdeDdiparat 
coDsiderata  subdisiinclioquatuor  periocharum.idest  recapitulatioDum,  quarum  eBtsigDum  capi- 
tulum  hoc  terlio  repetitum  :  «  Adjuro  vos,  lilise  Hierusalem,  per  capreas  cervosque  camporum,  dc 
suscitetis.  ueque  evigilare  faciatis  dilectam,  quoadusque  ipsa  velit  (Ctin/.  ii).  »  Idem  AacrameDluin 
peromnes  periochascontinetur.Uniusenim  cjusdemqueamorisprimadecaDtatioest^abeoquodaii: 
Osculeturme osculoorissui( Can/.  i),»  usque:  «  adjuro  vos,  filiae  Jerusalem.  «SecuDdaabeo,  quod 
dicit:  c(  Yuxdilecti  mei,  ecceiste  vcDiet  salicDs  in  moDtibus(ran/.  ii),»  usqueitidem  :c  Adjuro  vos, 
fllise  Hierusalem.  »Tertiaprolixior,8icincipit.((Qu8Bestista  quse  ascendit  perde8ertum(Canf.  iii),  » 
usque  ad  terliam  adjurationem  :  «  Adjuro  vos,  filise  Hierusalem.  »  (juarta  : '(  Quse  est  ista,  qnag  as- 
ceudit  de  deserto  deliciis  affluens  (Cant,  viii),  >  usque  ad  flnem.  Nod  ignoro  quantum  vel  quale  nu»- 
ceperim  uegotium,  scilicet  histoiias  sive  rei  gest8B  aliquod  poncre  fundamentum,  el super  illud  ma- 
gnum,  quod  8ub  istis  vocibus  continetur,  supersediflcare  mysterium.  Tuncenim  expositio  myslica 
flrmius  slat,  neque  fluitare  permit>itur,  si  super  historiam  certi  temporis  vel  rei  demonstrabitis  ra- 
tionabiliter  super eediflcata  continelur.  Labor  magnus  et  difflcilis.  sed  exinde  spei  solatium  esi,  quia 
sermo  Dei  talis  est,  qui  secundum  similitudinem  viri supra  memorati,  qui  luctabatur  cum  Jacob.  pos- 
sit  vinci,  si  colluctator,  id  est  inquisitor  ejus  legitime  iuctari  noverit.  Ouid  est  legitime  luctari  ?  Ni- 
mirum  fortitudine  uti  verae  et  sancla^  humilitalis  in  precibus  ei  lacrymis.  Sic  euim  ille  Jacob  supera- 
vit(Cen.xxxii),  teste  aliaScriptura, in  qua  per  OdCe  Spiritus  sanctus  de  illodicit:  ((iDfortitudine 
sua  direclus  est cum  angelo,  etinvaiuitad  angelum,  flcvit  et  rogavit  eum  (O^eexii). » IgitureJQBiDodi 
fortitudinem  tribuat  Dominus  virtutum,  et  victoria  dulcis  gratum  subsequetur  dueilum. 


IJ\  CAi>JTiCA  CAIMICOKUJ»! 

DB  INCARNATIONE  DOMINl 

COMMENTAniOUUM  LIBEIl   PRIMUS 

«  Osculetur  me  oeculo   oris  sui.  »  Quae  est  ista  A  mibi,u  Uaet  factumest  tibi.Deus  Pater  te  obscora* 

exclamatio  tam  magna,tam  repentina?  0  boata  Ma-  tus  est  «  oculo  oris  sui.  »  Quis  oculus  boc  y\d\i  ? 

ria,  inundHlio  gaudii,vis  amori8,torreDS  vuluptutis,  qux  nurisaudivit  ?  cujus  ia  cor  honiinis  ascendtt? 

totam  te  operuit  totamque  obtinuit,  penitusque  ia-  Tibi  aulem.  o  Maria,  semetipsum  revelavit,et  osca" 

ebriavit,  et  sensisti  quod  oculus  noa  vidit,et  auris  lans,  et  csculuni,  et  os  osculantis.  Longe  minoris 

non  audivil,  et  in  cor  hominis  non  ascendit  {Isa.  iv),  gratia;,  queBlibet  anima  dum  da»um  optimum,  sive 

et  dixisti:  «  Osculetur  me  osculo  orissui.  »  Dixisli  donumperfectumconcipitjdesursum  descendensab 

enim  ad  angelum  :  «  Bcce  ancilla  Domini,Qat  mibi  ®odem  Paire  luminum  (Jac,  i)  taliter  alfl<.tur,tHlem- 

secundum  verbum  tuum  (Luc,i).  «  Quod  erat  illud  q^einlusinsemelipsapersentitosculantisattactum, 

verbum?Quid  loculusfuerattecum  ?«  Invenisligra-  "^  ^^"''"*'  °°"  ^"^'^^*'  "°^''  *'"J^'"   ''^^**.^''  '^^"" 

i\.^r^    »  «u       ««.,j  n      •  I?  •  •        X  per  spiritum  suum  (/ Cor.  ii).  Quanto  magis,  tu,  o 

tiam,  »  ait,  «  apud  Dominum  :  Ecce  concipies  et  f    .     .  *•        j     •    ■       i    ;     ^.^rTurv:»;*»» 

^^.,,^o,. .         ..  ,      ,  ,,,.  .j.  beata,  m  perceptionedonisingulans,  dumbpiritus 

pariesGlium,etvocabi8nomeneju8  Jesum  l(/6trf.)»  ....       .    ?.      *i  •    •    •    u 

k^  A^ir^^r.^^  .    Q  •  •*  *  .  .•    .     *      sancius  supervenit  in  te,  et  virtus  Aliissimi  ODum- 

Aodeinceps:  «Spiritu8  8anctu8supervenietinte,et      .......         \    .  ,.  •  *•   n 

„;.♦.,«  %!♦•    •    •    u      u    L^x  x.i_.   Tj  .         JM      bravil  tibi,  revelationem  huiusmodi  accepisti.  Pro- 

virtus  Altissimi  obumbrabittibi.  Ideoque  et  quod      -    .        .        .       ..       r    .♦//>#    .\     T  ^:u«».,- 

«oo««i.,««*.*  .  .•*      1-1.     t^-/Lj.  feclo  anima  tua  liiiueracla  est(Cflni.  v),  ut  dilectus 

nasceturextesanclum^vocabiturPiliusDoi  iM.  .  »_  ,       ,  ,      ,.    ,*         ^,     ;       .:    '  «^„,u«k;h 

iMr.r,««  k««  ,«  u  I-        i  .  .  « locutus  est,8cilicel  DeusPaterlucutioneadmirabiht 

Nonne  hoc  verbum  angeli,  verbum  et  sponsio  erat  «  i.eutioneinVtrabili.dumsubsUntiam  Verbisui.cum 
jam  imminentis  oaculioris  Dom.ni?Igitur  prudens  jijo  amore  suo  Spiriiu  sancto  tu»  menti.tuo  ventri 
pondera  or.lictum  uirumqueappondatin  sialerara-  ^^^^,5  insererei:  in  quo  nec  primam  similem  visa 
tionm  et  islud,  «  osculetur  me  o^culo  oris  sui,  »  ^g^  ^^^  babere  sequentem.  Et  ad  aogelum  quidem 
quoddicium  fuilanim»  volcordisjubilantis.etil-  dixiase  Buffecerit,  «  fiat  mihi  socundum  verbum 
lud  :  «Ecce  anciila  Domini,  fiat  mihi  secundum  tuum,  .  angele  Dei,  ut  ille  «  osoulelur  me  osculo 
verbum  tuum,  »  quod  «lictum  fuit  oris  exsullantis.  ori8sui,)>ad  ipsumautem  dilectum  Deum  converaa, 
Noane  sunt  cjusdem  ponderis? Nonne  sensus  idem  loqui  et jubilare  anima  tua  non  desiit,  in  ipso expe- 
est  in  verbis  feu  vocibus  diversis?  «  Sicat  audisti  el      rimento  suavitatis  inenarrabilis,  cujus  videlicet  jq- 


841 


COMMENT.  IN  CANTIGA  CANTIC.  ^  LIB.  I. 


842 


bilationif  Bumma  haec  est :  «  Quia  meliora  Bunt  A  rum,  quibua  perfusa  es,  prophelia  fragruMt,  etiam 
.       .      *  L  .:       *.     :>  rvi  looge  autequam  nascereris.  Hoc  euim  senserat  pro- 

phelicis  naribus  ille.qui  dixit:  «  Et  acccssl  ad  pro- 
phetissam,elcoiicepit,et  peperitfilium  {/sa,  viii).  » 
Nunquid  ille  solus  ad  le  accessit,o  prophetissa  fl- 
delis?  Imo  prophelae  omnes  ad  te  acce8serant,quia 
prophetiae  omnium,  et  Scripturae  omnes  in  tuum 
sensum,  cum  supervenionte  in  te  Spiritu  sancto, 
coavenerunt(Ltic.  i).  Ubi  enim  totum  seindiditPa- 
Iris  Verbum,  quomodo  abcssent  Scripturaa,  qus  de 
ipso  Verbo  fonte  suo  prodierunt  ?  Talia  tam  bona 
ubera  sunt.  Quiddeinde?  Oleum  e.fuaum  nomen 
tuum.  Cujus  ubera  sunt,  ejus  est  nomen,  id  est| 
cujus  est  amor  vel  spiritus,  per  quem   concipilur, 


ubera  tud  viao,fragraatta  unguentis  optimis.Oleum 
efTuium  oomea  tuumjid^^.o  adoiesceatulas  diUxerunt 
te.  »  la  Isuia  ioquitur  idem  ipse  Deus:  «  Audite  me, 
domus  Jacob,  el  residuiim  Israel,  qui  porlamiai  a 
meo  utero,qui  i^estaroiai  amea  vuiva.Usque  ad  se- 
nectam  ego  ipse,  et  usque  ad  caaos  ego  portabo.  » 
ErKO  et  ubera  recte  dicitur  babere,  quse  Psalmista 
non  igaoraaSydicebat :  «  Si  exahavi  aaimam  meam, 
Bicat  ablaciatum  super  maire  sua,  itaretributio  ia 
anima  mea  (PsaL  cxxx). »  Quid  ergo  per  ubera  ejus 
niai  dulcedinem  ejusrecteiatelligimus^Btquidest 
dulcedo  eJQS,  nisi  Spiritus  saaclus.  Talis  dulcedo 
pulchrein  duo  ubera  di8oernitur,quia  duo  sunt  data 
ejuedem  sanctiSpiritus.  Alterum  datum  est  in  re- 


ejus  esl  Verbum  sive  Filius  qui  concipilur.  Nam  Fi- 
missioaem  peccatorum,  cujus  videiicet  dati  obere  lius  oomea  esl  Patris,  praesertim  talis  Filius,  tale 
nullu?  antehanc  B  Virginem  laotalus  est  sanctorum      Verbum,  per  quod  Deus  in  coelo  et  jn  terra  valde 


antiqnoram.  Alterum  datum  est  in  diversarum  di- 
viBiones  sive  distributiones  gratiarom,quo  videlicet 
nbere  Uctati  veteres  eancti,  et  prophetaveront,  et 
malta  miracula  operati  eunt.  Utrumque  hujusmodi 
nberam  laetiflcata  dulcedine  inefifabili,  dum  coaci- 
pis,  0  virgo  beata,  dum  tibi  flt  secundum  hoo  ver- 
bam  angeli:  «  Spiritus  sanctus  snpervcniet  in  te,et 
virtos  Altissimi  obumbrabit  tibi,  •  quibus  duabus 
dausulisjam  dicta  sigaiflcabaaturduo  dataejusdem 
Spiritus  sancti,  quid  aliud  diceres,  nisi  c<  meliora 
suntoberatua  viao,fragraatia  uagueatis  optimis? » 
Non  fueras  ezperta  vitium  bujus  8aBCu]i,vinumvo- 
luptatis  oarnalis^siae  cujus  ebrietate  aulla  aaquam 
mulier  praater  te  coacipere  potuit,aut  poterit,et  ta- 


aomiaatuSyValdeestiacIytus.Nam  per  Verbumom« 
aia  facta  suat  quas  fecit  Deus.  Bt  quis  [potest  aesti- 
marefortitudinemejus  ?  Porronomen  hoctamforte, 
tam  magnam,  ecce  est  oleum  eifusum.  Mira  res  1 
quid  verbo  fortius,  et  quid  oleo  suavius  ?  Ergone 
Verbum  a  suaest  natura  immutalum  ?  Non.  Sed 
qualitates  creaturarum,  cum  quibus  illi  ratio  est, 
hinc  pro  virtute,  illinc  vitio  diver8aB,imo  contrarie 
sunt.  Verbi  gratia:  Diaboius  in  cgbIo  per  vitium  su- 
perbus  fuit:  tu  virgo,per  virtutero  humilis  in  terra 
apparuisti.  Pro  quaiitatibuB  lam  diversis,  tamque 
contrariis,  vilium  idemque  Verbum,  iili  ut  flumen 
tibique  ut  oleum  sese  exhibuit,  juxtaillud:  «  Deus 
superbis  resistit,  humiiibus   autem   dat  gratiaim 


men  dijudicarenostiquam  melioraul  vehementior,  C  [Jac.  iv).  »  Quomodo  autem,  vel  in  quoest  eflusum 


dulcior  atque  fortior  esset  voluptas  eive  amor  Dei, 
in  quo  ooocepisti,  siae  dubio  potata  illiustorreate 
▼oluptatis  (Psal.  xxxv).  S76  Et  tu  quidem  veraci- 
ier  dicere  potoeras :  «  Ecce  enim  ia  iaiquitatibus 
oonceptaeum.etin  peccalis  coacepit  me  mater  mea 
(Psal.  l)«  •  Gum  eaim  esses  de  massa  quan  in  Adam 
eormpta  est,bsreditaria  peccati  originalis  labe  non 
oarebas:  sed  ante  faciem  hujus  amoris  peccatum, 
neo  illud,  nec  aliud  etare  potuit,  ante  faciem  bujus 
igDis  stipula  omnis  interiit,ut  totnm  sanctum  fleret 
habitaeulum,  io  quo  Deus  totis  novem  niensibus 
httbitaret,  tota  omnino  muoda  materia,dequasaa- 
cta  Oei  fupieatia.domum  aeteraam  •ibimetaediflcaret 
(Proo.  ix)  El  quia cum  taata  dulcediae  amoris,  pre- 


hoo  oleum?  Nimirum  ia  eo,  quod  a  Deo  processit^et 
de  iavisibilibus  suis  ad  oostra visibilia  venit,  quem« 
admodum  ipsedixit  Judaeis:  «  Si  Deus  Pater  vester 
esset,  diligeretis  utique  me.  Ego  enim  ex  Deo  pro- 
cessietveni(7oan.  viii).  EiTusum  ergo  est  oleum, 
id  est,  nomen  tuum,  quia  processilde  secreto  %ulh 
stantiaB  tuaB^Verbum  tuae  fordtudiais  cum  suavitate 
miseratioais.  Et  ideou  adolesceatulas  dilexeruat  te.i 
Nihil  verius.  Nisi  eoim  oleum  talitereCfusum  fuis- 
set,aisiverbum  tuum  taliter  processis8et,adoIe8cea- 
tulae,  id  est  anime  imperfectae,  non  ausas  fuissent 
diligere  tejmn  nec  ausas  fuisseat  audire  te.  Exempli 
gratia  :  «  Steteruat  procul,  dicentes  Mosi:  Loquere 
tu  aobis,  et  audiemus.  ^on  loquatur  aobis  Domi- 


lioeapIenaBgratiaBsimalinfusasunlcharismatBtquaB  D  nus.  ne  forte   moriamur  {Exod.  xx).  »  Et  alibi. 


eaitens  ab  eodem  spiritu  dispartiuotur  sanctis  et 
eloctis,  reote  «  ubera  >»  illa  dixeris  «  fragrantia  un- 
goeotis  optimis.  »  Optima  namque  unguenta  sunt 
eharismata  basc,  sermo  sapientiae,  sermo  scientiaB, 
Odes,  gratiA  sanitatum,  opera  virtutum,  prophetia, 
diseretio  spirttuum  (II  Cor. xii),  etc;  quasqui  ha- 
beot»  boni  odorie  sunt  et  suaviter  fragrant,  sicut 
oogoentum  optimum.  Unde  Apostolus:  «  Deogra- 
ilas, »  inquit,  t  qai  semper  triumphat  per  no8  in 
GbriBto  Jesu,  et  odorem  notitis  suaQ  manifestat  per 
noa  in  omni  loco,  qma  Ghristi  bonus  odor  sumus 
Oeo  (II  Cer.  u).  •  Inier  caBteros  odoree   onguento- 

PATaoi..  CLXVIII. 


■  Et  accessistis  ad  mp,»  ait  Moyses,  atque  dixistis. 
Ecce  Oi-teadit  oobis  Dominus  Deus  noster  majesta- 
tem  et  magnitudinem  suam.  Vocem  ejus  audivimus 
de  medio  ignis,el  probavimushodie,  quod  loquente 
Deo  cum  bomine  vixerit  homo  {Deul,  v),  »  etc.  Adpo 
tuactimebantadolescentulap.nondum  quippe  oleum 
erat  effusum.  At  nunc,dum  illud  efrundis^sicuttuno 
promisisti.dicens  Mosi:  «  Bene  oinnia  sunilocuti, 
prophetam  suscitabo  eis  de  medio  fralrum  suorum 
similem  tui  iDfut.  xviiij,  »  et  caBtera.dumJaquam, 
taliter  elTundis,  cc  ecce  tadolescentuls  dilexeruot,  » 
id  est,  certissime  dillgeat   te  perfecta  charitatA 


843 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


S44 


{Uoan,  IV)  roris  miltenle  limorem.  quia  considera-  A 
tio  tanti  beneficii  fiduciam  dabit,  et  credentium 
iDfnteB  fxcitabit   ad   vicissitudinpm     dilcctionia. 
ic  Trahe  me  poet  te,  currerous  in  odore  unguento- 
rum  tuorum.  »  Buclenus  exclamationem   tuam,  o 
dilccta  Oomini,  imitari  conabatur  in  udmirutione, 
quasi  grandior  modus  elocutionis:  dcincepssermo 
Doster  remissior  in  demonstrationc  sit.  «Trahe  mc 
po9t  t3,»>  inqait.Ubi  discessit  angelus,  «  cxsurgcns 
autem  Maria,  »  inquit  Evangelista,  »abiitin  mon* 
tanacom  festinatione,  in  civitatem  Jud8,et  intravit 
in  domum  Zacharie,  ct  salutavit  Elizabetb.»  Dixe- 
rat  enim  illi  angeias :  «  Et  ecce  Elizabeth  cognata 
tua,  et  ipsa  concepit  fillum  in  senectute  sua.  Et  bic 
eetmenBis  eextus  illi,quac  vocatur  stcriiis^quiaim- 
poBsibilc  nou  erit  apud  Deum  omneverbum(Ltt(;.i).»  g 
Habent  sancti  hoc  proprium  omnc8,qui  in  veritate 
Baoctum  habenl  cbaritatis  spiritam^ut  ita  gratulen- 
tur  de  beneficiis.  qus  aliis  impensa  perceperunt, 
qaemadmodum  etde  illis,quaBaOcosibimetcoIlata 
sunt.  Tum  properant  mutuos  sibi  prsbere  conspe- 
ctuBy  tum  dulcia  miBcerecolloquia,ccrtaiimqueop- 
portuna,importuna  impendereinvicem  devolecba- 
ritatis  obsoquia.  Quid  est  hoc,  nisi  trahere  et  cur- 
rere  in  odore  un*Juentorum  Domini?  Pretiosum  erat 
UDguentum,  magnum  erat  bencficium,  quod  dede- 
rat  Dominus  sterili  conceptum  tunti  viri^qui  inspi- 
ritu  el  virtute  Eli»  deberet  prsirAante  Dominum, 
et  quo  mMJor  non  surrexerit  inter  natos  mulierum 
{Luc,  1 ;  Matlh.  xi).  Tanti  ac  talis  unguenti  odorem 
perceperut;  talis  ac  tanti  beneficii  famam  sive  nun-  ^ 
tium  ab  ipso  angelo  acceperat:  etde  hoc,  sicut  de 
cfiteris,  quis  finis,  que  consummatio  futura  esset 
Bpiritu  sancto  docenle,magna  propbetiasanonigno- 
rabat.  Trabebaturcrgo  postDominum  feminadesi- 
deriorum,  trahebuturetcurrebat  in  odoreunguen- 
torum  talium:  etipsum  currere,  ide8t,in  montana 
cum  festinatione  abire,  crat  dicerc  «  trahe  me  post 
te.  »  Nam  qui  vcracitcr  diligit,  ettrahitur,  ct  irabi 
oupit.  Cum  igitur  traheretur,  sivo  ubi  tracta  est  et 
cucurrit,  quid  dixit?  «  Introduxit  me  rex  in  cellaria 
sua.  »  Quomodo  vel  cui  hoc  dixit?  Nimirum   pcr 
aspirationemSpiritussanctiinmenteeJusredundan- 
tis,  in  ventre  ejusjam  operantis,  hocdixitcognatao 
su»  Elizabcth,  et  infanti,  qui  erat  in  vcntre   illius 
Jam  mcnsibus  sex.Inlravitenim  in  domum  Zacha- 
riv,  et  salutavit  Elizabeth.  «  Et  factam  est,  ut  audl-  D 
vit  salntationem  Marie  Elizabdtb,  exsujtavitinfans 
in  gaadio  in  utero  ejus.  Et  repletaesl  Spiritu  sanclo 
Elizabeth,et  exclamavit  voce  magoa,  et  dixit :  Be- 
nedicta  tu  inter  mulieres,etbenediotu8  fructusven- 
tris  tui  {Luc,  i),  »  et  cetera.  Ergo  verodixit,  ct  mi- 
rabilitcr  dixit,  qus  salutando  cognatam   rcpente 
prophetissamefiicit.ut  confe«tim  eciret  illa  omnia, 
quorum  ista  summa  est  :  «  Introduxit  me  rex  in 
oellaria  sua.  •  Vere  pulcherrimus  et  optimus  expla- 
nationis  modus,  ubi  verecundae  pueilae  prolocutor 
sit  ipse  Deus,ip6cSpiritus8anctuSfSpiritu8propbe- 
ticus :  «  Qui  non  tontatus  est,  »   ait  vir  sapiens, 


quid  scit?»  {Ezech,  xxziv.)  Vir  iu  muhis  ezper- 
tus,  cogitabit  multJ,  et  qui  multa  didicit,  enarra- 
bit  intellectum.  Horum  idcirco  meminerim,  quia 
revera  nonnisi  qui  tentatus  est  S77  in   his   que 
acccpit,  et  a  Deo  revelata  sunt  sibi,   digne   po- 
teet  perpendere  religiosum    silentium   Virginis, 
sive  custodiam    oris  eju?^  circa    secretum   Dei. 
Quis  enim  ab  illo,  qui  somnia  primus  vidit  eteuar- 
ravit,  quorum  utique  visio  visitatio  fuit  emiasa  ab 
Altissimo,  id  est  a  puero  Joseph  filio  Jacob  (Gtn, 
xxxvii) ;  quis,  inquam,  usque  in  presentem  diem, 
ita  novit  vcl  potuit  observare  tempus  tacendi,et  lo- 
qnendi,  quin  uliquando  opus  habeai  increpari,do- 
ccri,  cavere  scandalum  invidentium,  sicat  illum 
paterincrepavit.  Ergo  quanto  qnisque  amplins  ten- 
tutus  est  in  ejusmodi^etexpertusestinvidismaioin 
quid  sit,  ipse  scit,  et  enarrare  potest  intellectum 
hujus  rei,  quod  tu,  B.  Virgo,  vere  fidelisfuisti  et  ve- 
raciter  magne  fidci :  non  solum  quia  creilidisti  an- 
geloevangelizanli,vcrumetiam  quiasecretum  istad 
custodisti,neque  proprrasti  aliquaado  cuiquam  tuas 
admirationem  faccre  felicitatis,  ut  diceresquid  fe- 
cisBct  tibi  Dcus,  niei  ei  cui  prior  ipse  Deas  vel  Spi- 
ritussanctusrcvelavit.Uucnonleviterperpenderenos 
vult  evangclista,cum  scmel  et  iterum  dicit: «  Maria 
autcm  conservabat  omnia  verba  hec   cofifereos  In 
cnrde  suo  {Luc.  ii}.»  Nunc  dicta  proseq  uamar; «  Iq« 
troduxit  (ce  rex  in  cellaria  sua.  »  Hoc  ipsaqoidem 
dixit  vcrbis  aliis,  scilicet  verbis  Gantici   sui,   quo 
anima  ejus  Dominum  magnificavit,  sed,8icut  Jam 
dictum  csi,  prior  eidem,videlicet  Elisabpth»6piritOB 
eanctu^,  Spiritus  propheticus  revelavit.Et  qua  sunt 
illacellaria  regis  Dei?  Nimirum  sacra  mysteria.que- 
cunque  oontinentur  in  Scripturis  sanctis.  Nam  ista 
cellaria  sunt,  melioraoellis  aromataroetargenti,et 
auri,  et  odoramentorum,  et  un^ruenti  optitnit  et 
omnibus  apotbecis  regie  eupellectis.  thesaurororo- 
que  universorum,  quales  babere  potuerunt  regea 
terraram,  et  ille  pra>cipue  temporalis  rexSaiomon. 
«Incellaria  sua,»>inquit,rex  non  qualitcunque,sed 
Rex  cooli  et  terras, «  me  introduxit.ii  Kibil  eniro  a  me 
abscondit,  eed  omni  dulcedine  sua  me  inebriavit. 
Quienim  verbum  suum,quod  erat,  et  estincorde 
suo,  mihi  totum  infudit,  quomodo  non  etiam  com 
illo  mihi  omnia  donavit?  Nunenim  introdootio  qoa- 
liscunque  hec  debet  intelligi,  sed  introiiuctio  com 
jure  poBsidendi,  sicut  Jus  e.-t  sponsam  legitimaro 
cum  tabulis  matrimonii  in  dotem  suam  introdoci. 
Quid  ad  bec  illa  Elisabeth,  cum  istod  intos  aure 
cordis  percepisBct  ? «  Eisultabimuset  lelabimorin 
te.  »  Uoc  vere  dixit,  et  cum  magno  clamore  dixit. 
Ait  enim  voce  magna.  c  Benedicta  tu  inler  mulierea, 
et  benedictus  fructus  ventris  tui,et  undeboomibi, 
ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me  ?  Bcce  enim  ut 
(acta  est  vox  salutationis  tue  in  auribus  meia,  ex- 
sultavii  infans  in  gaudio  in  utero  meo.   Et  beata, 
que  credidisti,  quoniam  perficientur  ea,  que  tibi 
dicta  sunt  a  Domino  {Luc.  i).  »  Nonne  boo  eratdi- 
cere^M  exsultabimus  ct  letabimor in  te?  »  Jam  enim 


845 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIG.  —  LIB.  I. 


840 


inoipimus,  ego  et  infans  in  uiero  meo  ezsuUare  in  A  cognata  sua.  Utique  mensibus  tribus,   fere  usque 


gaudio,  a  Toce  salutationis  tucp.  Ez  hoc  et  nos,  et 
qui  venluri  sunt  post  nos,  i  exsultabirous  et  l«ta- 
biocur  in  te,  »  et  cantabimus,  dicentes  quia  Eva 
no8  (ecit  plorare,  Maria  nos  fecit  exsultare.  Nam 
quod  illa  tristis  absiulit,  tu  reddis  almo  germine. 
Idcirco  «eisultabimuset  Istabimurinte.wQuomudo 
«inte?»l>icampau1oexpressius.  tMemoresnberum 
tuorum  super  vinuiTi  recti  diligunt  te.  »  Hsc  estet 
erituiateria  veleausaexsultationisvel  laetitise  nostr» 
in  te,  memoria  uberum  tuorum,quiavirgineisube- 
ribus  lactasse  illum  prsiicaberis.qui  creavttte.Di- 
cemus  enim:«  Bt>atusfenter,qui  te  portdvit.Christe, 
etbeatauberaquaRSuxisti(Ltt^.  XI).»  Etsi  aliudquid 
mysticum  per  uberit  recte  potestintelligi,attamen 


dum  Elizabetb  tempus  pariendi  impleretur.  ills 
namque  mensis  sextus  erat  illi.quasvocabatur  ste- 
rilis,  quando  Muria  nuntio  bono  impleta,exsurgen8 
abiit  curo  fcrlinationein  domum  ZachariaB,et  salu- 
tavit  Elizabeth.  «  Maria  autem  mansit,  inquitevan- 
gelista,  cum  illa  quasi  mcnsibus  tribus,  et  reversa 
est  in  domum  suam  (A.t/c.i|.»  Slatimquesubjongit: 
«Elizabelbautem  iropletum  est  tempus  pariendt,et 
peperit  filium  {tbid).  »  Ergo  Mariajam  noneratillic, 
quando  Elizabeth  peperit  filium.  Cur«  qusso,  non 

inlerruit?Gurtantigaudii,tantffiexsultationisfesti- 
vitatern  non  exspectavit.  Cur  discessum  suum  non 
distulit,  donec  videret  infantem,  qucm  vidisse  gau- 
dium  fuit?Non  ignorubatangelumdixisseadZacba- 


causa  ista  cunctiseritamabilis,  quia  is,quiangelos  B  riam:«  Et  eritgaudium  tibi  et  exsultatio,  et  mulli 


suffi  visionis  dulcedine  pascit,  tua,  o  felix  Virgo, 
oberasuxit.llujusrei «  memores  supervinum,»id  est 
super  omne  quod  in  hoc  s»culo  dulce  videtur  aut 
Jacundnm,«rectidiligunt,9idestcertissime(liiigent 
te.  Rectorum  illoruro  primus  est  et  erit  infuns  iste, 
qui  avoce  salutationis  tus,  qua  salutasti  me,  jam 
ezsultavit  in  gaudio  in  utero  meo,  et  letatur  in  te. 
Jam  cospit  exsultare  et  Ifftari  in  te,  et  exsultare  non 
desinet,  memor  uberum  tuorum  super  vinum,  id 
est  omne  sieculum  respuens  et  carnalis  voluptalis 
commercium,  virum  se  Deo  dedicans  virgioeum, 
propter  uberum  tuorum  lac  dulcissimum,  qus  vi- 
deiicet  abera  tua  de  ccelo  plena  lacte  virgineolacta- 
veruDt  Deum.  0  quam  multi  utriusque  8exus,pro- 


in  nativitate  ejus  gaudebunt  {ibid,). »  Item: «  El  ccce 
eris  tacens,  et  non  poteris  loqiii  usque  in  diem  quo 
hec  fiant,  proeo  quod  non  credidisti  verbis  meis 
{ibid,),  »  Cnr  non  exspectavit  videre  boc  miraculum» 
sciiicet  eum  qui  mutusfuerat,apertooreeju8etlin- 
gua  ejus,cum  nomine  Joannis  loquentem  et  bene- 
dicentem  Deum?  Nonne  magis  ad  eam  quam  ad 
quarolibet  aliam  pertinebatcongratulari,  et  audire 
verbaCantici  de  ore  prophelantis  :«  Et  tu,  puer,pro- 
pheta  Altissimi  vocaberiStprsibis  enim  ante  faciem 
Domini  parare  vias  ejua  ?  »  {Jbid,)  Cur  igitur  qua  et 
eatenus  non  venisse  causam  habere  videretur,  ut 
saltem  illa  die  veniret,  cognata  cum  vioinisSVSet 
aliis  cognatis  illius,etcongratularetur,econtracum 


pter  boc  itatediligentetsimiliter  facient.Numpar-  p  jamdudom  venisset,  idcirco  discessit  ne  interesset 


vam  eet  boo  memoriale  tuum?  Imo  inter  omnia 
qavcaoque  feoit  Deus  memorabilia«  precipuum  et 
omDia  creetaro  ezspectatione  estdignum,  qood  is, 
qoi  angelorum  cibus  est,homo  factusez  te  propter 
bomines,  tuis  uberibos  lactari  dignatue  est.  Reoti 
ergo,boe  ipso  quod  reoti  8unt,quod  non  invidi.imo 
beDevoli  aunt,  memoresuberum  tuorom,diiigentte. 
Qotsfruotos  dilectionis  hujos?Quo  merces  autquod 
pnsmiom  ?  Abundantia.Dicit  enim  Spiritus  sanctus 
in  Psalmo :  v  RogatequaBadpaoem  suntHierusalem, 
et  abandantia  diligentibus  te  {Psal,  czxi).»CuJus  rei 
abandaDtiadiligentibuste,osaactaHieru8aIem,nisi 
ejos,  qao  diligitur  in  te.  Tale  esi  bonumtuam,bo- 
nom  videlicet  a  Deo  datum,  ut  quisque  diligendo 
faeere  pos8it,  et  faciat  esse  suum.Diligeodo  ergo  in 
te,  qood  mater  es  Domini,fidelisanima  et  ipsa  ma- 
ter  flt :  « Ipseenim  meus,  inquit,  et  frater  et  soror 
et  mater  est,  qoicunque  fecerit  voluntatem  patris 
mei,  qui  in  cmlis  est(^a//A.  xii).  Cujus  videlicet 
paterDO  voloniatis,  si  sommam  qua)rimus,credere, 
8perare,ei  diligere  est.Non  ergo  parvo  pro  priemio, 
babeDdo  fldem  rectisumus^habeDdospem  memores 
samua,  habendo  charititem  tediligimas.Sequitur: 
«  Nigra  aum  aed  formosa,  fllio  Hiernsalem,  eicut 
tabernacula  Odar,8icut  pellis  Salomonis:  nolitemo 
conaiderare,  qood  fusca  sim,  quia  decoloravit  me 
sol.  »  Res  ipsa  ezigit  ut  qunramus  quousque  vel 
qoaDdio  be»taVirgoMir:.^  mr.nsitcum  illa  Eiizabeth 


gaudentibus  ot  congratulantibus.  Causam  nescire- 
mus,  rem  ipsam,id  est,di8cessum  ejusnon  animad- 
verteremus,  nisi  ezcitasset  intelleclum  vox  i8ta,per 
Spiritum  sanclum  in  persona  ejus  prolata,  «  nigra 
sum  sed  formosa.  » 

Quid  enim  hoo  erat?  Quid  putamus  facturosvel 
dicturos  fuisse  vicinos  et  cognatoe,  qui  multi  con- 
venerunt,  si  inter  eos  inveniretur  in  utero  babens? 
c  Ipse  Josepb  vir  ejus,  cui  dcsponsata  erat,  quo- 
niam  invenit  eam  in  utero  habentem,  oum  esset 
justus,  nolebat  traducere  eam,  sed  volebat  ocoulte 
dimittereeam  (Matth,  !).•  Ergo  in  oculis  ejus  nigra 
eral,  et  est  adhac  in  ooulis  sive  in  sensu  iiloram, 
qui,cum  sint  fllii  matris  8uo,de  quibue  postmodum 
dicendum  est,  pugnantcontra  eam,  contradioendo 
nobis  credentibus  et  confitentibus,  eam  de  Spirito 
sancto  fuisse  imprsgnatam.  At  illa  dicere  poierat  et 
veraciter  dicit,c  nigra  sum  sed  formosa ;»— «  nigra,» 
inquam,id  cst  prsgnansinventa  sum;  «sed  formosa,» 
id  est salva virginitate de  Spiri tu  sancto i m priegnata . 
Bene  actum,optime  provisum  est,  ut  venturapost- 
modummultitudinead  illud  nativitatisJoanniegau- 
dium,reverteretur  in  domum  suam,ne  priue  abillis 
deprohenderotur  in  utero  babens,  quam  ab  ipso 
beato  Joseph,  qui  dignus  es^et  oorrigi  perangelum 
dicentem  : «  Joseph,  flli  David,  noli  timere  accipere 
Mariam  conjugem  tuam:  quod  aatcni  in  ea  natum 
eatyde  Spiritu  sanoto  eat  {ibid,),*  Neo  istud  sufiecia- 


847 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


848 


Bet,  nifi  etiam,priuFquAm  eomplcreDlurdies  MarisB  A.  sum,  »  quia  noQ  eicut  habuit  apud  8e,8ed  sicat  de 


ut  pareret,  locum  mutavibset.  Foterat  nara  )ue  vi* 
cinis  et  notis  lieri  ooca&io  loquendi,  quud  tacn  cilo 
peperit,vix  habens  menseB  8ez,ex<)uo  monenteaa- 
gelo,  beatus  Josepb  conjugeni  euam  accepit.  Bene 
igitur  et  boc  provisum  ost,  quod  t  cxiit  edictum  a 
Cesare  Augueto,  ut  describeretur  universus  orbis 
(Luc.ii),»quatenus  por  banc  occasionemetScriptura 
impleretur.qufle  Christum  dcBethlebemnasciturum 
prsdixerat  esse,  et  Virgo  ab  omni  vicinorum  quoe- 
stione  liberaretur,  quomudo  tam  brevi  tempore 
ezacto,  ex  quo  in  conjugium  accepta  (ucrat,  pepe- 
ripsot.  Dicat  igitur :  «  Nigra  sum  scd  formosM,  GlitR 
Hierusbloro.i  Secundum  opiniorem  malevidHniium 
ni}(ra,  secuodum  fi<lem  recte  crcdentiuiii  Furmosa. 


forisaedificavittemplum  mafiufactum^etsicutdixit: 
((Sapientiaffiditlcavitsibi  domum  {frov,  ix),»  itaex 
me  Ueus  templum  sibi  non  inanuraotum,  et  noa 
manufactam  sapientia  sibi  a!diQcavitdomum.«No- 
iite,  Olie  llierusalem,  considerare  me,  quod  fuaca 
sim,  id  est  corrupta,  quia  quod  tumeniem  uterum 
babeOf  quod  inventa  sum  in  utero  haben8,aon  feoit 
vir,  quia  virum  non  cognosco,  sed  ita  <' decoloravil 
me  8ol.»  Verus  sol«et  bole  Deua  longe  pulchrior  se- 
metipso  me  implevit,  de  semetipso  uierum  meum 
tumentemreddidit.Hoccinee8tdecoloran?NoDapud 
vos,o  tilice  Uieru8alfm,qus  babetiaooulum  simpli- 
ccm,  aed  apud  buperburum  cogitationea,  quorum 


ncquam  estoculus.Non  eratnequdmoculutf  Jo^epbi 
Quam  nigra,  el  quam  formosa  ?  «  Nigra^sicut  taber-  j.  sed  quamdam  excusubilem  ignorantie  nebulam  ba- 
ia  Cedar ;  formosa.  picut  pellis   Salomonis.  »      bens,  cito  purgatu»  est.dicente 


nacu 

Sicut  eniin  Isuiael,  ad  quem  pertinet  Cedar,  niger, 
idestferus  homo,  Jure  tuitejectus  cum  motrcsua, 
dicente  Sara:  •  Cjicc  ancillam  et  filium  ejud  non 
enim  erit  baeres  (iliusancilla*  cum  tilio  Uher9(Gen. 
XXI),  »  et  e  regione  oinnium  fratrum  suorum  iii  so- 
litudine  fixit  tabernacula«  ita  et  ego  jure  ejicienda 
vi8u  8um,  ila  ut  vir  meus  Josepb  nollet  traducere, 
8ed  vellet  occultc  dimittere  me.  Multum  eratmisc- 
rationis  in  eo,  quod  occulte  dimitiere  voluit,  cum 
lex  multo  asperius  ceoseatdepueiiaejusmodi  {Deut, 
xxxii),  qualis  ego,  dum  prsgnuns  eesem,  puteram 
exietimuri.Ergo  «  nigra,»ego  •  sicut  tabernaculaCe- 
dar : »  Quia  sicut  illecum  matresuajtaetogo  cumeo, 
quod  conceperam,  videbar  ejioienda,  viri  m^i  domo 


le  sibi  ttiigelo  Oomini, 
quod  8unacutedec<iloratae^sem,quiim  non  fiamma 
igni8dedeor5uni,eeddcsuper«8oidocuioravit,»quod 
salva  virgiiiitate  gravida  essem.quam  noD  vir  tiTro- 
nus,  sed  Pdtercccleslis  de  Spiritu  sancto  gravidara 
fccit.  Non  ita  csteri  omnee  cognitam  veritateui  s^ 
quuntur.Sed  quid  :«Fitii  matris  mes  pugDaverunt 
contrame,  po:}ueruntniecustudeminviaei8,vineam 
meam  non  cu8lodivi.M--c  Filii  matrismec,»  Judei 
8unt,  (ilii  synugOKie  [a/.,  synagogaj,  imo  qui  «edi- 
cunt  Judffos  estre»  et  non  8unt,  sed  auat  hyaagoga 
Satanae.  Isii  a  puguaverunt,»  id  esl  certisaime  pugnar 
bant  contra  me,  considerantea  et  coaaiderare  vo« 
lentes,  quod  fusca  8im,quodnon  vere  decoloraverit 
me  8ol,  sed  nigra  sim  nigredine  omntmod«,«  sicat 


ethcreditateindigna.  Cedar,utjamdictum  est^per-  ^  tabernacuJdCedar.ullincabillispasaasum^velpatiar 

tinet  ad  Ismael.  Quare  autcm  magis   hic  placuit 

dicere  tabernacula  Gedar,qaam  tabernacula  Ismael? 

Videlicet  quia  Cedar  tenebras,  Ismael  interpretatur 

exauditio  Dei,  magisque  nomen  tenebrarum,  quam 

exauditionis  Dei  congruit  mes,  que  putabatur,in- 

genii  nigredini.  Econtra,  sicut  pellis  SaJomonis.id 

esl,  exterior  cuUus  et  omnis  dignitas  sapientissimi 

Regisincomparabiliter  splenduit,  ita  ut  nullusei  re- 

gum  potuerit  unquam  comparari,itaetvirgini(ati8 

measplendor  prsomnibus  sanctis  etniiis  regni  Dei 

est  admirabili8,nec  ei  qui  ex  me  natus  est  quisquam 

sanctorum,  nec  ipse  leaac  eidcm  Cedar  longe  prx- 

]atU8  et  praeferendus,  potuit  uiquam  vel  poterit 

comparari.  Quare  autem  non  dixit,  sicut  Salomcn, 


pugnas  verborum,pugna8  linguarum  biasphemaa- 
tium.  Prsdicatum  est  eis,  quod  non  Digra,imo,  at 
jam  dixi,«  formosa»  sim  «sicut  pellis  Salomoais,»  sed 
econtra  pugnuverunt  repleti  zelo,et  contradixeruot 
propugnatoribusmeisbluspbemaatetf.Diximusergo: 
tVobisoportebdtprimumlGquivorbumDei.Bedqao- 

niamrepelliti8illud,etindigno8vo8Judicati8CtenM8 
vil»,  ecce  convertimur  ad  gentes.  Sic  enim  proce* 
pit  nobis  Dominus : «  Posui  te  in  lucem  gentiba8,ui 
sie  insalutem  usqueadextremumterr«(/xa.xux).» 
Hoc  modo  «c  posuerunt  me  custodem  iavineis,»  id 
est  in  gentibus,  que  non  quidem  eranl,8ed  ex  mea 
custodia  facto!  sunt  vineie  Domini.  Poauerant,  ia- 
quam,]d  est  ut  ego  pooererefTecerunt  periacredo* 


8ed«8ioutpelli8Salomonis?»Yidelicet,qaiaquidem  D  litatem  suam.  Non  enim  ego  prior  illos,  sed   ipsi 


formosa  pellie  Salomonis,  eed  non  ipse  Salomoo 
valde  formoaus  fuil.Intus  enim  quamdam  deformi- 
tatem  habuit,etiam  quandofulgebalformositaapel* 
lis.  «  Dixit  eoim  Dominue  ilii :  Quia  habuisti  apud 
te  hoo,et  dod  custodisti  pactum  meumetpraecepta 
mea,quaBmandavitibi,di8rumpen88cindamregnum 
toum  {lU  Rcg.  xii).  >  etc.  Quidnam  ost  dicere,«  ha- 
buieti  apud  te?»  nisi  ac  si  diceret,  qualem  te  nunc 
ostendisti,  sequendo  deos  ulicnos,  (alis  eras  eliam, 
cum  de  foris  ne  honorares  omni  adoratione  et  pul- 
chri  templi  aediflcio.rgitur  melius  dicere  fuii,  tsicut 
pellisSalomonisB  quam8icuiSaIomon,itaf  formoea 


priores  me  repuleruntel  custodia  mcaeeseiadigoos 
judicaveruot.fgiturjustojudioiotalesmatrismevfi- 
lio8  reliqui,et  vineum  meam  non  cu8todiTi,gentem 
meam  non  adjuvi,non  defeadi,quia  veaireat,loeum-> 
que  et  gentem  tolierent  Romani.Putaveraol  qaod  ai 
merepuli88eot,erraredeberemia8olitudiae,8iootGe- 
darvel  S79  sicut  Agar(Gm.xvi).Verum  ooo  itaest. 
Pro  una  viaea,qu«B  debuit  easo  mea,utpote  geas  mea, 
sanguis  mcu8,etcaro  mea,  multasvineas  aoquiaivi, 
multas  Ecclesias  in  gentiboa  dilatavi,  qoo  omoea 
cuetodiam  meam  habeot,  et  habere  deeiderant,  de 
meritis  meie  prssameotes.de  iotereesaionibas  mtia 


840 


COHMBNT.  IN  CANHCA  CANTIC.  —  LIB.  I. 


880 


confidentes,  et  pro  bu|asmodi  custodia  clamantes  A  verba  vils.  Hinc  per  Hieremiam  prophetam  faerat 


ad  me  jugiter  :  Hsc  ad  fllias  Hierusalem  elocuta^ 
quales  refugit,  ut  supra  jamdiclumest.neconsida- 
raretur  ab  eis,  et  inveniretur  in  utero  babens,  in 
illa  frequentia  venientium  ad  Elizabetb,  ut  congra- 
tularenlur  ei,  moz  ad  dilectum  conversa,  dicit  : 
«  Indica  mihi  quem  diligit  nnima  mea,  ubi  pascas, 
ubi  cubes  in  meri«iie,ne  vagari  incipiam  per  greges 
sodalium  tuorum.  •  Sensum  vocis  hujus  qusreati, 
nec  dubitanti  mihi,  quin  veraciter  congruat  tantas 
tamque  beats  Virgini,  magnum  et  mlrum  sese  in- 
gerit  et  aperit  sacraroentum  illius  evangelicelectio- 
nis:  t  Gum  factusessetJesus  annorum  duodecim, 
ascendenlibus  iHis  Uierosol^mam  secundum  con- 
suetudinem  diei  festi,  consummtttisque  omnibus, 


praedictum :  «  Quia  non  sum  locatus  cam  patribas 
vestris,  et  non  prsecepi  eis  indie,  qua  eduxieosde 
terra  ifigypti,  de  verbo  holocaustomatum  et  victi- 
marum,  sed  hoc  verbam  prccepi  eis,  dicens  :  Aa« 
dite  vocem  meam  et  ero  vobis  Deas,  et  vos  eritis 
mihi  popolus,  et  ambulate  in  omni  via,  quam  man- 
davi  vobis  {Jer,  vii),  •  subauditur  in  monte  Oreb 
aote  reatum  vituli,  ubi  Justificationes  et  prsoepta 
vit»  dedi,  scripta  in  tabulis  digito  Oei  (Ejtod.  xx). 
Horum  discernendorum  utique  magistram  te  esse 
oportebat,  o  B.  Maria,  et  magistra  magi8troram,id 
est,  apostolorum,  juxta  illud  :  «f  Fons  hortorum, 
puteus  aquaram  viventium,  qus  fluunt  impetu  de 
Libano  {Cant,  iv).  ■    An  quia  Spiritas  sanctas  il- 


cum  redirent,  remansit  puer  Jesus  in  llierusalem,  n  los  docuit,  idcirco  tuffi  vocis  magisterio  non  illis 


et  non  cognoverunt  parentesejus, »  etc,  usque, «  et 
dixit  mater  ejus  ad  illum  :  Fili,  quid  fecisti  nobis 
sic?  Ecce  pater  tuus  el  ego  dolentes  quaerebamus 
te  iLtt^.  ii).  »  Quid  enim  ?  Nunqoid  casu  gestum 
est,  ut  puer  Jcbus  remaneret  in  Hieru8alero,et  pa- 
rentesejus  illum  esse  in  comitatu  existimarent,  ut 
requirereot  inter  cognatos  et  notos,  etnon  inveni- 
rent,  regressi  in  Hierusalem,  requirentes,  post  tri- 
duum  invenirent,  nou  quomodocunquevel  ubicun* 
que,  sedin  templo  sedentem  in  medio  doctorum, 
audientem  illos,  et  interrogantem  ?  Nunquid  hoo 
evangplieta  iam   diligenter  scriberet,  nisi  rem  sa- 
cramenti  plenam  esse  Pciret?Sunt  etalianiulta,  » 
inquit  Joannes,  «  qus  recitJesus,  qussiscribantur 
por8ingu1a,nec  ipsum  arbitrormundum  capere  eos, 
qui  scribendi   sunt,   libros  {Joan.  xxi).  •  Si  solam 
spectes  rem  get^tam,  quaotum  est  boc  inier  aliatara 
muita,  ot  illis  omisnis  ab  evangflisla  non  deberet 
omitti  ?  Igitur  et  in  voce  ista,  «  indica  mihi  quem 
diligit  anima  mea.ubi  pascas.ubi  cubesin  meririie,» 
et  in  illa  re  gesta,  qua  «lixit  eadem  diiigenset  dile- 
cla  :  •  Fili,  quid  fecisti  nobis  8ic?Ecce  pater  tuus 
et  e^io  dolentee  quserebamus  te,  •  unum  idemqne 
mysterium  spectarejuvat.  Quid  enim  estcomitatus 
de  die  festo  redeontium,  nisi  (reqoenlia  vel  ritus 
c<rremoniarum  Judaicarum.  cffiremoniarum  carna- 
lium?  Istsenamque  mandata  vitffinonprscesserunl, 
sedcomitatesunt^etsiriteconsidereslegisordinem, 
postquam  prscepta  bona  data  sunt,  que  faciens 
homo  viveret  in  eis,  isls  csremonie  prsceptaque 


opus  fuit  ?  Imo  vox  tua  vox  illis  fuit  Spiritue  san- 
cti,  quidquid  supplementiopus  erat  eiedem  morta* 
libus  vel  testimonii,  ad   connrmandos  Binguloram 
8ea8U8,quo8  acceperantab  eodem  Spirita,dividente 
singulis,  prout  vult  (/  Cor.  xii),  ex  religioso  ore  tuo 
perceperunt,  instracto  ad  Ioqaendum,benccompo- 
sito  ad  tacendum,  prout  tempus  erat  opportunum. 
An  quia  loco  supra  memorato  de  actibus  aposto- 
lorum,  ubi  facta  seditione  propter  csremonias  Ja« 
daicas  convenerunt  apostoli  et  seniores  videre  de 
boc  verbo,  nullam  lui  mentionem  Scriptura  fecit, 
idcirco  putaodum  est  quod  conventns  ille  te  omi- 
serit,  et  sancium  de  tuo  pectore,  de  luo  ore  SpirN 
tum  non  consuluerit  ?  {Act,  xv.)  Imo  et  il:ic  et  in 
csteris  agendis  tu  princeps,  omnem  solvisti  qus- 
stiooem  :  ita  tamen,  ut  non  clamares,  neque  con- 
tenderes,  neqne  audireturvox  tua  (orie  {Isa.  xui): 
quia,  sicut  ante  nos  d  ctum  est,  tu  soU  es  Virgo, 
qus  universam  haereticam  prdvitatem  interemisti. 
Dixeris  ergo  :  «   Indica  mihi  quem  diiigit  anima 
roea,  ubi  pascae,  ubi   cubes  in  meridie,  ne  vagari 
incipiam  per  greges  sodalium  tuorum.  »  Indicari 
tibi  flagitabas,  ut  aliis  indicare  scires.  Sed  dico  : 
Kunquid  nesciebas  ?  Nuoquid  quod  prophets  scive- 
runt,  lu  ignorabas  ?  Utique  nescires,  nisi  desuper 
indicatum  tibi  fuisset.  Et  Deus  tuus,  fllius  tuus 
prssciebat,  quod  resurrecturus  esset  a  mortuis  et 
tamen  in  personaejus  Psalmistadicit :  «  To  autem, 
Domine«mi8erereroei,elre8U8citame,  et  retribuam 
eis  (Pxa/.  xl).  »  Dicat  aliquis:  Quid  ergo  est,  quod 


non  bona,  in  quibus  non  viverent,  a  reatu  vituli  ^  in  supradicto  loco  Evangelii,  dum  ista  signiflcaren- 


Bumpserunt  initium  (Levit.  x?in ;  Ezech.  xx  ;  Exod* 
xxiii),  et  hoc  erat  Jugum  gravissimum,  quod  «  ne- 
que  no8«  »  ait  Petrus  apostolus,  ■  neque  patres  no* 
Btri  portare  potuimus  (i4c/.  xv).  »  Super  hisroagna 
conquisitio  futura  erat,  et  facta  est»  tficut  in  Actibus 
apostoloruro  legimus  :  «  Bt  quidam  descendentes 
de  Jadsa,  docebant  iratres,  quia,  nisi  circum* 
cidamini,  non  poiestis  salvi  (ieri,  et  quia  opor- 
tet  prscipere,  servari  legem  Moysi  (ibid.).  •  Hoo 
erat  parentes  Jesu  existimare,  Jesum  esse  in  comi- 
tatu.  Sed  non  erat  ibi  Jesus.  Imo  erat  et  e&se  illum 
oportebatyin  medio  doctorum,  audlre  et  interrogare 


tur,(Jixit:  «  Fili,  quid  fecisti  nobis  sic,  ecce  ego  et 
pater  tuus  dolentes  qusrebamus  te, »  etc. ,  usque, «  et 
ipsi  nihil  horum  intellexerunt  ?  »  Ad  hsc  inqoam  : 
Et  quid  illud  est,  quod  evaQgelisth  conlinuo  intulit : 
«  Mater  eju8  cnnservabat  omnia  verba  hsc  confe- 
rensin  corde8Uo?»Igitureccednoquasi  repUKnan- 
tia.  Si  enim  non  neBcieltat.quomodo  qusrensdole- 
bat,  dolens  qusrebat?Si  autem  nesciebat.quomodo 
vel  do  quibusin  oorde  suo  conferebat?Ergo  neque 
a  dextris,  neqae  a  sinistris  sermo  flt,  quia  veraciter 
mngna  haeo  propheti8sa,quid  ageretur,  non  ignora- 
bat,  qooniam  gratia  plena  arat,  at  ttmen  doleni 


851 


RUPERTI   ABBATIS  TUITIENSIS 


851 


-quacrebat,  quoniam  dispensationi  divinss  ipsa  suo  A 
silcnlio  serviens,  quamvis  cuai  illis  quacrcntibus 
quaereret,  tempus  tacendi  custodicbat,  et  dolenti- 
bus  condolebat.  Quoinodo  autem  dicenti,  «  iodica 
mibi,  »  responsum  est  ex  persona  dilecti  ?  Nam  et 
percoDclalio,  et  causa  percunctalionis  melius  cum 
responsionc  explanari  polerit.  »  Si  ignoras  te,o  pul- 
chra  inter  mulieres,  regredere  et  abi  post  vestigia 
gregQm,et  pasce  bffdos  tuos  juxtatabernacula  pa- 
storum.  »  0  pulcbcrrima  mulierum,  o  benedicta 
inter  muiicres,  cujus  pulchritudo  benedictio  est, 
cujus  pulchriturlo  ipse  benediclus  fructus  ventris 
tui  est,  talis  ac  tanta  causa  tua  est,  ut  si  teipsam 
nonignores,  statim  sciasillud  quod  quaeris,diceD8: 
«  Indica  mihi,  ubi  pascas,  ubi  cubes  in  meridie,  » 
nec  verendum  tibi  ^it,  «  ne  vagari  »  iocipias  «  per  n 
gregessodalium  roeorum,  id  est,  per  conventicula, 
qu®  fiunt  circa  cathedras  sive  doctrinas  Scribarum 
et  Pbarisaeorum,  qui  sese  mibi  sodalcs  sive  pares 
faciunt,  qui  in  csremoniis  suis  justificari  volunt, 
qui8uamquerentesstatuerejusti(iam,«ju8titi8eDei» 
quaeCbristus  e8t,«  subjecti  non  sunt(/?f;/;}  x).  »  Quid 
enim  ?  Unde  pulchriludinem  istam  acquisisti,  ut  sis 
pulcberrima  mulierum?Ex  flde  et  humilitite,  an 
ex  operibus  380  legis  ?  Nonneex  flde  et  humili- 
tate  ?  Nam  et  beata  quae  credidit,  ait  illa  prophe- 
tiasa,  illa  cognata  tua  Elisabeth,  repleta  gaudio  et 
exsuitans  inSpiritu  sanctocum  infanteiouterosuo: 
«  Beata,  »  inquit,  «  qute  >^  credidit,  t  quoniam  per- 
flcientur  ea,  quae  dicla  sunl  »  ei  «  a  Uomino 
(Lttc.  i}.  »  Non  dixit,  beata,  quas  inveuta  est  in  n 
operibus  legis.  Ecce  beatitudo  cx  flde.  Tu  quoque 
Btalim  cecinisti  :  «  Quia  respexit  humilitatem  an- 
cills  euae^  ecce  enim  ex  hoc  beatam  me  dicent  om- 
nes  generationes.  »  Et  ecce  beatitudo  ex  humilitate. 
Ergo  Gx  fide  et  humilitatc,  imo  fidt-.s  et  humilitas 
tota  pulchritudo  tuaest;  et  hicei>tlocusrequietionia 
meae.  Locus,  in  quo  dilectus  tuus  pascendo  et  cu- 
bando  delicietur  in  mcridie,  id  est  in  hoo  tempore 
plenae  gratia»,  quando  figura  jam  prwlerita,  res  il- 
luxit,  umbra  depul8a,8ol  veritatis  uscendit. 

u  Si  »  hoc  «  igooras,  »  consoquens  est  quod  dixi, 
«  egredere  et  abi  post  vestigia  gregum,  »  videlicet 
eorum,  qui  in  lege  vcl  in  carne  justiflcari  volunt. 
t  Et  pasce  basdostuosjuxtatahernaculapastorum, » 
id  est,  carnales  habe  alumnos  secundum  imiialio* 
nem  supradictorum  sodalium  meorum,  quorum 
omnium  cuncli  greges,  non  ovcs,  sed  haedi  sunt, 
uipote  a  peccato  euo  non  justiOcatiJmo  in  peccato 
8uo  morituri.  Cni  posthaclicebitin  carneglorlari? 
(Joftn.  viii )  Ecce  illi,  quae  de  carne  sua  Verbum 
carnem  faclum  peperit,  ai  ignorat  se,  subauditur, 
unde  Altissimo  placuerit,  dicitur  :  «  Egredere  et 
abi.  •  Et  in  Ev  .ngelio,  cum  extollens  vocem  quae- 
dam  mulier  de  turba,  dixisset  :  «  Beatus  venler, 
qui  te  portavit,etubera  quaesuxisti,  •  quid  respon- 
Bum  est  ei  ?  «  Quinimo  beati  qui  audiunt  Verbum 
Deit  etcustodiunt  iliud  (Luc,  xi).  »Haec  enim  causa 
princlpalis  est  eiTectiva  beatitudinis  etsinehaobeatA 


non  potuissetesse  vel  dici.Attamen  perseverantcret 
irrerragabiliier  diciirus  :  •  Beatus  venlcr  qui  lc 
portavit,  etubera  qufe  suxisti,  •  et  bene  dioimusi 
Ecientes  quiahospitium  ventris  8ui,  quod  Creatori 
suo  praebuit,  et  alimoniam  lactis  sui,  quod  oriejua 
iriinislravil,  iide  pretiosa  et  humilitate  gratiosa 
communivii  atque  perornavit,  complevit  et  custodi- 
vil  nuUam  habentf  unquam  ignorantiam  sui.  Se- 
quitur  : »  Equitatui  meo  in  curribus  Pbaraonis  as- 
similavi  te,  amica  mea.  »  Hoc  est  quod  nolo  igoo- 
rare,  et  quod  si  rite  perpendis,  o  amica  mea,  non 
ignoras  te.  Quisnam  fuit  ille  meus  equitalus  •  in 
curribus  Pharaonis  »  vel  quomodo  in  curribus 
Pbaraonis  ?  Magnum  et  mirum  spectaculum  respi- 
cienti,  indecurrusPharaonis.hincequitatummeum. 
Currus  namque  Pharaonis  valde  multi,ferroarmali, 
plerique  etiam  auro  vel  argento  insigniti  fuerunt ; 
equitdtus  autem  meus,  virga  una  fuit,  virf^a  Moysi 
et  Aaron  {Exod,  vii).  Virga  illa  contrasublimea  cur- 
rus  Pharaonis  taliterequitavit,  hoc  modo  militavit. 
Primo,  versa  in  colubrum  devoravit  virgas  mago- 
rum,  cJeinde  percutiens  aquas  fluminie  vertit  in  san- 
guinem,deinde  extensa  8uperfluvio8et8uperrivof 
ac  paludes  eduxit  ranas  super  terram  i£gypti,deiQ- 
de  percussit  pulverem  tcrrs,  etfactisuntscinipbes 
in  bominibus  et  in  jumentie,  deniqoe  implevit  do- 
mos  iEgyptiorum  muscis  diversi  generis,  deinde 
recit,  ut  morerentur  omuiaanimantiaiEgyptioromy 
et  deinde  facta  sunt  vulnera  vesicarum  lurgentium, 
deiudeextensa  in  coelum  fecit  tonitrua  et  grandinem 
mixtum  igni,  ac  discurrentia  fulgara  euperterram 
yEgypti ;  deinde  extensa  super  terram  ascendere 
fccil  locustam,  et  devoravit  omnem  berbam,  qum 
residua  fuit  grandini  ;  deinde  extensa  in  coelum, 
fecit  ut  essent  tenebrae  borribiles  in  universa  terra 
iEgypti  ;  novissiuie  elevata  supermare,  vertitillud 
in  eiccum,  et  divisit  aquam,  et  transierunt  fllii 
Israel  per  mediUiT  maris,  itprumquereducta  soper 
mare,  operuit  aquis  currus,  et  equiies  cuncti  exer- 
citus  Pharaonis  (Exod,  xiv).  Recte  ergovirga  talis 
dicitur  equitalus  Domini,  quae  contra  totcurrus  et 
cquitcs  Pbaraonis  sola  eufl^ecittet  victoriam  peregit. 
Quomodo  vel  in  quo  tali  equitatu  meo  «  aroica  mea 
assimilavi  te  ?»  Videlicet  in  eo,quod  pueita  coram 
Domino  virga  ilia  in  tabernaculo  testimonii,  se- 
quenti  die  invcnta  est  germinaeee,  et  turgentibus 
gemmis  eruperant  flores,  qui  foliis  dilatatis,  in 
amygdala  deformatisunt.Erantenim  quidamsimi- 
lesistorum  sodalium  meorum,  pro  eacerdotio  con- 
tendentes^etconciliasuatrahentesadversuslloyseQ 
et  Aaron,  sicut  isli  sodales  mei,  sacerdotium  sibi 
vindicant,  in  carnibus  taurorum  et  sanguinehirco- 
rum,  adversus  sacerdotium  meum^sacerdotiume-* 
ternum,8ecundum  ordinem  11  elchisedech  juramento 
firmatum  {Hebr,  ix  ;  P$al.  cix).  Dixi  ergo  : «  Refer 
virgam  Aaron  in  taberoaculum  teslimouii,  ut  ser* 
vetur  ibi  in  signum  rebellium  filtorum  Israel*  et 
quieecant  querelse  eorum  a  me,  ne  moriaotuv* 
{Num.  zvii).  »  illi  sigQO,  ilii  «  equitatQi  meo  atsi* 


853 


COMMENT.  IN  CANTICA  GANTIC.  —  LIB.  I. 


as4 


milavi  le,amica  mea.  »  Sicut  enim  virga  iila  virgaa 
maleflcorum  et  iacantatorum  devoravit,  et  omnem 
superbiam  iSgypticam  obtrivit,  ac  deinde  germi- 
navit,  fronJuit,  floruit  et  rruclum  protulit,  non 
plantata,  non  succo  terrae  animata,  sed  virtutecGe- 
lesti  eupra  usum  naturs  provectu,  sic  tu  pulcher- 
rima  mulierum»  amica  mea,  cunctam  prnvilatem 
bffireticaro  interemi8ti,8Uperbiam  diaboli  dejeciati, 
conceptu  florida,partu  fructirera,v]rgo  in  conceptu, 
incorrupta  in  partu,  virgo  ante  partum,incorrupta 
poBtpartum.Nonneigiturpulcberrimaeemulierum? 
Vere  pulcberrima.  «  Pulcbras  eunt  genae  tue  sicut 
turiuri8,collum  tuum  sicutmonilia.  »  Pulcbritudo 
tua  pudicitia  e8t,qusmultum  apparet  etapectabi- 
liter  Incet  in  genis  iui8«quia  non  roris  vagaris  ocu- 
lis,  sed  8icut  solivaga  etavi8ca8ti88imaturtur,8oli- 
tudiiie  delectabaris.et  solitariam  teangelusinvenit 
atque  salutavit.  Non  ita  pulchrs  eunt  gena  mulie- 
ris,  qualem  sapienlia  denotat ;  Ornatu,  inquiens, 
merelricio  prasparata  ad  capiendaa  abima8,garrula 
et  vaga,  quietis  impatien8,nec  valene  in  domocon- 
sistere  pedibua  auis.Verum  ut  taceaQdeejuamodif 
pudiearum  omniumvirginum,Viduarum  atquecon- 
tinentiam  pudor  sive  pudicitia.  religioeitas  autve- 
recundia»  tuis  genia,  tuis  oculia  comparata,non  est 
verecundia,  non  eet  pudor,  non  e8t,  aut  viz  mere- 
tur  dici  pudicitia.  Adde  quod  «  collum  tuum  »  aio 
est  t  aicut  monilia*  »  Sicut  enim  monilia  muniunt 
matronarum  pectorapudica,undeetdicunturmoni- 
lia,  eo  quod  pectus  muniant,ne  quis  eitraneus,  id 
esi  impudicue,  manum  suam  injiciat,  ita  et  col* 
lum  tuum  munitverbatua,non8olumnc  quidotio- 
8um  aat  noziumsive  inordinatumpervocemerum- 
pat,  verumetiam  ne  ipsumbonum  tuum,8ecretum 
tuam,  divicam  myaterium  tibi  creditum,  leviter 
viam  vel  vocem  inveniat,  ut  aurie  aliena,  ^ive  filia 
aliqua,  quamvis  videatur  0888  filia  Hieru8alem, 
quo  fortecuslodire  neaoiret  bujuamodi  margaritas, 
sicut  custodiri  oporteret  propter  porcos,  maiime- 
que  propter  llerodem  et  ejus  complices,  intelligat 
(Malik,  vu).  Vere  igitur  pulcberrima  mulierum, 
pulcberrima  in  genis,  pulcberrima  in  colio,  id^st 
tamooulorum,quam  verborumtuorum  moderamioe 
deoeotissimo.  Quid  ad  baeo  diount  amici  vel  rami- 
liarea  lui,  quales  primi  ruerunt  aposioli  ?  «  Mure- 
nalaa  aureas  raciamus  tibi.vermiculatas  argento.» 
Murenula  quoddam  colli  ornamentum,  vulgo  sic 
vocatum,  idcirco  quod  scilipet  auri  metalioinvir- 
gulas  lentescente,  quasdam  ordinis  flexuosi  catena 
contezitar,  in  similitudinem  murense  serpen- 
tis.  H«c  et  interdum  auri  atque  argenti  te- 
zitur  virgulis.  Unde  bic  dicitur,  marenulas 
SSl  aureas,  vermiculatas  argento  raciemus  tibi. 
Aurum  et  argectum  idem  signiflcant  bic,  quod  in 
pealmo  cum  dioit  : «  Pennae  oolumbae  deargenlalA, 
et  posteriora  dorsiejus  inpalloreauri  (P«a/.Lzvii).» 
Aurum  in  dorso,  vel  in  posterioribus  columbae^in- 
ierior  est  sensus  sacra  Scripturae,  argentum  vero 
•eroio  exterior,c^jua  nitori  nullo  modo  comparari 


A  possnnt  lepores  sive  exornationes  eloquentias  man- 
daaa.quantumlibet  exquisits  raerint  siveaccura- 
tae.  Ergo  per  murenulas  aureasargento  vermicula- 
tas,  recte  iutelligimus  sermocinationes  Baoctorum, 
sensibus  aureas,  elocutionis  nitore  argenteas  sive 
luculentas.  Est  igitur  sensus  :  0  Virgo  virginum, 
quomodo  ractum  esi  istud  ?  Quia  necprimamsimi- 
lem  visa  esnec  babere  sequentem.  Laxa  vocis  iter, 
ut  collum  tuum  silentio  commuoitum  pandeinter- 
duro,  et  tutisauribus  amicorum  fldelium,vel  brevi- 
ter  eloquendo  committe  secretum,  ul  dicas  nobis, 
quomodovel  perquid  Altissimo  complacueris,  qaa« 
lis  ille  tibi  fuerit,  primum  ic  oorde  sive  in  utero, 
deinde  in  convictu  sive  in  colloquio,  dum  lactares 
uberibus,  dum  gestareseum  ulnis  trementibas.Su- 

n  mus  enim  fldi  artiflce8,argentarii  fldele8,et  ad  lau- 
dem  illius,  qui  tibibaec  magna  fecit,  faciemus  ma- 
renulas  veritatis,  ornamenta  benedictionis  etgra- 
tiarum  actionis,  benedicendo  et  gratias  agendo, 
quia  sic  recil  tibi,  ita  ut  non  sit  locus,  ubi  voxlaa- 
dis  hujus  non  audiatar,  vox  sonora,  laas  altisona, 
quoe  tuum  nomen  concelebrans,  Jugiter  te  ambiat, 
et  qnodammodo  de  collo  tuo  dependeat.  «  Dum  es- 
set  Bex  in  accubitu  suo,  nardus  mea  dedit  odorem 
suum.  Fa8ciculu8  myrrbs  dllectusmeusmihi^inter 
ubera  mea  commorabitur.  Botrus  Gypri  dilectue 
meas  mihi  in  vineis  Engadi.  n  Hoc  dico  vobis,  o 
amici,  et  hoc  auram  veram  est.  Si  habetis  argen- 
tum,  racite,  ut  dixistis,  marenulaa  mihi,  imo  noa 
mihi,  aed  Domino,  memores  illius  dicti  Sapientis : 
«  Glorificantes  Dominum  qaantamcanque  potueri* 

^  tis,  8upervalebitadhuo,etadmirabili8  magnificentia 
ejus.  Benedicentes  Dominum,  et  exaltate  iilam, 
quantum  potestis,  major  est  enim  omni  laude. 
Exaltantes  eum  replemini  virtute,no  laboretis,  non 
enim  pervenietis  {Eceli.  xlui).  »  Quid  enim  ?  Gam 
esset  in  sinu  vel  in  corde  Patris,  de  illis  altissimis 
suis  rospexit  humilitatem  meam.  Hoo  est  quod  di- 
co.  <c  Cum  esset  rex  in  accubitu  buo,  nardus  mea 
dedit  odorem  suum.  •  Quid  enim  est,  vel  erat  ac- 
cubitus  regls,  nisi  cor  vel  sinus  Patris  ?  Illi  aupra- 
dicti  pastores  vel  sodales  ejus  qui  sese  paresei  fa- 
ciunt,  et  greges  non  ovium,  sed  hcdorum  post  se 
trahunt,  dixerunt,  quod  ante  me  rex  iste  non  fue- 
rit,  quod  ex  me  initium  sump8erit,qaod  bomotan- 
tum,  et  supra  hominem   nihil  in  eo  slt.  At  ipse 

jD  priusquamegoessem,  imoet«antequ«m  Abraham 
fleret,  »  est  et  erat  {Joan,  vin),  et  in  illo  accubita 
suo  erat.  Nam  «  io  principio  erat  Verbum,  et  Ver- 
bum  erat  apud  Deum  {Joan.  i).  »  Dam  ita  esset, 
«  oardus  mea  dedit  odorem  suum,  »  et  hoo  odoro 
delectatus  descendit  in  uteram  meum.Olim  in  Eva 
malo  superbifle  fetore  ofi^ensus,  et  ob  hoc  ab  homa- 
no  geoere  aversus  ruerat,  nuno  autem  deleotattts 
bono  odore,  nardo  bumtliiatia  mea,  sio  ad  genus 
humanum  conversus  est.  Propterea  nardum  meam 
dico  humilitatem  meam,  quia  sicut  nardus  berba 
aromatica,  parvo  quidem  rrutice  vel  parva  spica, 
nequaquam  in  altum  se  subrigit,  sed  oomosa  atqae 


855 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


856 


odoratissima,  flore   oplimi  odoris  atquc  radicula  A  pungamini,  el  undc  mecum  dulcilcr  consolemliii. 


suavi,  mullis  usibus  probatur  utiiis,  sic  bumilitas 
mea,  suo  quidom  arbitrio  vel  judicio  parva  res  est, 
nimiumque  exilis,  sed  judicio  regis  pretiosior  est 
cunctis  operibus  iegis,in  quibnsbomines  jubtisibi 
videntur  atque  roagnifici,  ipsnmque  regeni  et  Pa- 
trem  ejus  Deum,  sanctum  quoque  Spiritum  unice 
delectat,  velut  suavis  odor,  qualis  quantusque  de 
nullo  unquam  usque  ad  ipsum  spiravit^vel  spirare 
potuit  sacriOcio.  0  amici,  boc  ego  experta  sum. 
Humilitatem  meam  de  illo  accubitu  suo  sensit  et 
respexit,  et  valde  dcleciatus  est,  et  placuit  sibi, 
qQod  in  isto  sexu  tantatc  humilitatem  invenit  :  in 
isto,  inquam,  sexu,  aquo  initium  superbiae  Keneri 
humano   soperveniens,  totam    massam  corrupit. 


Noliie  solam  attendere  horam  vel  diem  illam,  in 
qua  vidi  talem  dilectum  ab  impiis  compreheosam 
male  tractari,  scilicet  illudi,  spiniB  conorari.flagel- 
lari,  crucifigi,  lelle  et  aceto  potari,lttDceari,mori  et 
sepeliri.  Nam  tunc  quidem  gladius  animam  meam 
pertransivitfSed,  antequam  aic  pertraDfiret,loDgum 
per  u:e  transitum  fecit.  Prophetis^anamqueeram, 
et  ex  quo  mater  ejusfdcta  sum,  scivi  eum  iata  pai* 
surum.  Gumigitur  caroe  mea  taliter  progeDitumi 
talem  filium  fcinu  meo  foverem,  alnis  geaiarem, 
uberibua  lactarem,  et  talem  ejua  futuram  mortem 
semper  prae  oculis  haberem,et  prophetica,imo  plaa 
quam  prophdtica  mente  pr£viderem.qualem«quaD- 
tam,  quam  prolixam  me  putatia  roaterni  doloris 


Prius  in  viriliquam  inisto  sexufidambumilitatcm  ^  pertulissepassionem  ?  Hocestquod  dico:  «FaacicQ- 


iovenit,  et  intercsteros  inista  gratiaduo  viri  valde 
nominati  sunt,  scilicet  Abraham  et  Oavid,qui  et  ex 
verbissuis  cognosci  possunt^quam  bumilesfuerint 
in  oculis  suis.  Abrabam  quippe,  cum  tantus  esset 
Qt  cum  eo  Deus  loqueretur,  ot  amicus  illi  habere« 
tur,  non  tamen  oblitus  sui :  «  Loquar,  inquit,  ad 
Dominum  meum,  cum  aim  pulvis  et  cinia  {Gen. 
xvni).  >  David  quoque  cum  esset  unotus  rex,  et 
Saul  persequeretur  eum  :  «  Quem  persequeris, 
ait,  rex  Israel,  quem  persequeris  ?  Canem  mor- 
tuum  et  pulicem  unum  (/  Rcg»  xxiv).  »  Propterea 
noQ  solum  non  confunditur  Deu8,verum  etiamistis 
duobua  jurare  Deum  altissimum  non  piguitfactu- 
rum  se  hoc  mysterium,  o  amici,  quod  in  mecerni- 


Jus  myrrhae  dilectiis  meus  mihi,  inter  ubera  mea 
commorabitur.  »  0  commoratio,duIci8  quidem,  sed 
plenagemiiibusinenarrabilibus  1  Ad  ubera  deforia 
striogebutur,  et  eivdem  laciabatur  aberibuB.Bimul- 
que  interubera  intus  in  corde  futcrorom  prmcio, 
semper  parebat  quali  esset  morte  moriturua.  Ve- 
rumtamen  et  illud  sciebam  quod  esaet  reisarreeta- 
rus.  Hujus  rei  prffiscientia  dutcis  erat.  Igitur  «  di- 
lectus  S§9  mibi  et  fasciculus  myrrho,  »  qoia 
moriturus,  et  «  botrus  Cypri  ■  eMt,  quia  resorre- 
cturu3,et  ultra  non  moriturus.  «  Botrus,»iDqaam, 
«  Cypri,  »  videlicet  terrs  vel  iu8ul«,  boirosperda- 
ces,  vinumque  optimum  afferentis.quia  qoq  quale- 


cunque,  sed  optimum  est  vinum  reBurrectioaie,  et 
tis.In  isto  sexu  tandem  gratiam  eamdem,etfortas-  ^  boc  «  in  vineis  Engadi,  »  id  est  fontia  bflsdi,  hoo 
sis  abundantiorem  invenit  Nolile  incumbcre  mibi,      pnim  interpretatur  Engadi.  Cur  ergo  itadixerim  ? 


ut  explicem  quantam  in  me  bumilitatem  «  mitis  et 
humilis  corde  invencrit  (Matth.  xi).  »  Non  possum 
eloqui,  non  possum  vcrbis  conscqui  :  rcs  ista  non 
est  eflTabilis.  Quid  vel  quale  sit  hoc  bonum,  nemo 
scit,  nisi  qui  accipit,  et  cum  acccperit,  nulli,  nisi 
Deo,  potest  efTari,  qui  ut  videt,  8ic  intelligit.  Hoc 
tantum  dixerim  quia  requiesest  mentis,«?tquibanc 
invenit,  sine  dubio  requiem  animas  eus  invenit. 
{Igo  (c  in  omnibua  requiem  »  istam  »  quossivi  (Ec- 
eU,  xxiv),  »  et  vidit  rex  respiciens  ubi  nardi  hujua 
ex  me  odurem  sensit.Vidit,  inquam,  quod  requiea- 
cere  posant  hio  in  suavitatc  anhnae  quiets,  id  est 
humiiis,  descenditque  de  illo  accubitu  suo,  ct  ro- 


Idcirco  nimirum,  quia  rocus  iste  dilectus  non  Ja- 
8to8,8ed  peccatores  vocare  venit  {Luc.  v),  ut  resur- 
gantin  icsurrectioneprima  {Apoc,  x\),  qui  ftieraat 
per  peccatum  mortui,  el  hoc  in  fonte  hasdi.ia  foQte 
baptismi,  in  lavacro  re»!enerationis,  quo  regeuerati 
fiunt  oves  qui  fueranthsdi,  fiuntaancti  «lui  fuerant 
peccatis  obnoxii.  Ad  hujusmodi  fontem  venientee, 
jam  non  vinoic  sunt,  sed  vinea  fiunt,ab  alio  transr 
lati.  in  alio  plantati.  Undo  et  quilibet  eorom  dicit : 
«  Si  enim  complantatifactisumuasiroilitudinemor- 
tis  ejus,  simul  et  resurrectionis  erimas  [Rom.  vi). 
In  istis  plantationibus,  in  istis  vineis  apparet  iste 
botrus  Cvpri.sapit  dulcedo  resurrectionia  istiusdi- 


quievitin  tabernaculu  roeo.  Ilic  requ!evit,bichabi-  j.  lecti  mei.  Desideratis  scire,  qualis  interea  mihi  in 
tavit  totis  novem  mensibus«etcujuserat  Duminus,      collnquio  fuerit  ?  Talid  utique,quali8  cx  verbia  istis 


ejusdem  ancilissus  factusest  filius.VuItis  audire, 
amici,  qualis  cxinde  fucritistedilectus  mcusmihi, 
et  ego  illi  ?  Ecce  dico  vobis  :  «  Pasciculus  myrrh» 
dilectusmeus  roihi,  intcr  ubera  mea  commorabi* 
tur.  »  Confcrte  istud  illi  dicto  unius  ex  vobis.uuius 
ex  amicis,  Justi  Simeonis  :  «  Ecce,  inquit,  bic 
positus  est  in  ruinam  et  in  resurrectionem  mulio- 
rum  in  Israel,  et  in  signum  cui  contradicetur,  et 
tuam  ipBius  animampertranrfibitgladius  {Luc.ii),^ 
Dico  adbuc  :  t  Botrus  Cypri  diiectus  meus  mibi  in 
vineia  Engadi.  »  8i  hsc  scitis,  ai  iaia  rite  perpendi- 
tiB,profecto  in  me  iavenietiBiet  unde  mecum  com- 


debet  inlelligi.  «  Et  tu  pulcbraes,  amica  mea,  ecoe 
tu  pulcbra,  oculi  tui  columbarum.  »  Quid  enimerat 
illum  bsc  et  cstera  bujusmodi  diceread  me,  me« 
que  illi  sic  etsic  respondere,ni8i  me  atqueillttmde 
Scripturis,qus  de  me  etilloerant,  quam  familiari- 
ler  tractare?  Nam  boc  ipsum,  «  ecce  pulcbreea,  • 
nonne  de  illis  Scripturia  est  ?  «  Ecce,  n  inquitleaiaBi 
<r  virgo  conoipiet  et  pariet  filium  {Isa.  xi).  »  Item: 
<(  Bgredietur  vir^'a  de  radice  Jease,  et  fioB  de  rftdice 
ejua  a8cendet,et  requieBcet  super  eum  8piritQBDo- 
mini,  spiritus  aapieatia  et  intellectu8,8ptritu8  eoo- 
Bilii  et  fortitadiniBi  spiriias  Boieaiia  et  j^etdiei  el 


857 


COMMENT.  IN  CANTIOA  CANTIC.  —  LIB.  I. 


8Si 


rcplebiteum  spirilus  timoris  Domini  (Isa,  viii).  h 
boc  ergo  dicebat :  Eccei  o  amica  mea,  complelum 
est  ia  te  quod  ille  prsenuntiabat.Quando  enim  nata 
es  de  domo  David,  tunc  egressaestvirgade  radice 
Jesse,  quando,  inquam,nata  es^qufle  tanto  bumilior 
ei  hominibua  bujus  saeculi,  quanto  virgula  quevis 
minor  etgracilior  estgrandibuscedrisotquercubus 
magnis,  de  quibus  idem  propheta  dicturus:  «  Et 
egredietur  virga,  »  praemiserat:  «  Etexcelsistatura 
Buccidentur.et  sublimeshumiliabuntur,  et  subver- 
tentur  condensasaltus  ferro,  etL^banuscumexcel- 
818  cadet.  Quando  autem  ego  ex  te  natus  8um,tunc 
de  virgA  flos  a5cendit,8uper  quem  requiescet  septi- 
formia  Spiritus  Domini.  «  Ecce  »  ergo  u  tu  pulchra 
08;  •  etiterum  dico^necce  tu  pulcbra  ab,»  pulchra 
decore  virgineo,  pulcbra  unigenito  filio.  Taliter 
geminata,nuniu8  anquam  futt,  nulliusunquamerit 
pulchritudo.  Adhuo  addo  istud  pulcherrimum, 
c  oculi  tui  columbarum.  »Quinam  sunt  c  oculi  co- 
lumbarum,  »  nisi  dona  septem  gratiarum,  id  est 
BpptemspirituuDi  superme  requie8centium?Spptem 
namque  oculi,  qui  Juxta  Zachariam  prophetam  in 
uno  lapide  8unt,eeptem  sunt  spiritus  Dei,qui  juxta 
Jam  dictum  Isaiampropbetam^Buperfloremrequies- 
cunt.  Isti  oculi  mei,  aunt  oculi  tui,  «c  oculi  colum- 
barum,»  oculi  omnium  graliarum.Omnium  quippe 
gratiarum  vel  spiritnum  tu  effecta  es  particep8,ex 
quo  me  castis  visceribus  8U8cepisti,8uperquem  re- 
quie8cit,in  quo  c  habitatomnfsplenitudodivlnitatis 
corporaliter  {Col.  lO.  Hoo  eo  dicente  mibi,  quid 
ego  illi  f  cc  Ececlu  pulchere8,dilectemi,et  decorus, 
lectulus  noster  floridu8,ligna  domorum  nostrarum 
cedrina,  laquearia  cypressina.  »  Haec  ego  illi.Con- 
siderate  diligenter,o  amici.qualis  sit  ipta  ordinatio 
hujusScripturse,  8cripturs  cantabilis.  in  qua  ee- 
cretuni  nostrum,  eecretum  dilecti  et  dilects  con« 
templari  desideralis.  Et  hic  et  in  C8eteri8,qus  ee- 
quuniur,  non  ego  dilecto  et  illemihi,8ed  <•  dilectus 
meuB  mihi,  »  et  ego  illi,  nisi  quod  semel  audistis^ 
ego  dilecto  meo,  etad  me  conversio  ejus.  Fereia 
omnibu»  dilcctam  honore  praevenit  dilectU8,utpote 
matrem  fllius.  Ille  mibi :  «  Ecce  tu  pulcbra  e8,ami- 
mea,  ecce  tu  pulchra,  »  et  ego  illi :  «  Ecce  tu  pul- 
cher  es  et  dpcorus,  diiecte  mi.  »  llle  mihi :  «  Sicut 
lilinm  inter  epinas,  sic  amica  mea  inter  filias ;  »et 
ego  illi:  «.  Sicut  malua  inter  ligna  silvarum.sic  di- 
lcctus  meus  inter  filios.  »  Quid  de  boccensetis? 
Nonne  ille  cum  Deus  et  homo  sit,  debuerat  ab  ho- 
mine  modis  omnibus  honore  preveniri  ?  At  ill^  in 
hac  disciplina  totum  priiicipatum  possidebat.Hino 
Ap08tolu8  ad  Hhilippenses  cum  dixisset:  Nihil  per 
contentionem,  neque  per  inaoem  gloriam,  aed  in 
humilitate  superiores  aibi  invicem  arbitrantes.non 
qus  suasuntsinguli  consideranteSfSed  eaquaealio- 
rum,  I»  protinus  ait :«  Hoc  sentite  in  vobis  quod  et 
in  Christo  Jesu,  qui  cum  esset  in  forma  Dei  {PhiL 
n).  »  etc.  Ille  namque  sicut  in  csteris,  ila  in  ooQ- 
aideratione  mei,  semetipaum  homiliavit,quodam- 
modo  non  conaiderant  qaod  ipse  OBset  DeuBi  led 


A  considcrans  qiiod  cpsem  ego  malcr,  et  ipse  filiua, 
BuperioremsibiarbitrabaturquemHdmodumctevan* 
gelista  vull  intelligi,cum  dicit:»  Et  descenditcum 
illis,  et  erat  eubditus  illlB  (Ltir.ii).  »  Itaquecumdi- 
lecius  meus  mihi :  «  Eoce  tu  pulchra  ea,  amica 
mea,  ecce  tu  pulcbra,  oculi  lui  columbarum  ;  »  et 
cgo  illi  :  «  Ecce  tu  pulcher  es,  dilecte  mi  et  deco- 
rus,  »  scitote,  amici.qoia  verba  ista  non  a  Bummifl 
labris  veniunt,  sed  rationis  et  veritatiB  iet»  voces 
habent  f'indamentum.I!le  namque  veraciter  in  me 
veneratur,quod  sua  mater  et  virgo.Egoin  illoado- 
ro  quod  Bit  Deus  et  bomo.  Dico  ergo  :  •  Ecce  ta 
pulcher  es,  dilecte  mi  •  et  decorus.  »  Dicia  mibi : 
c  Ecce  tu  pulchra  es,  »  et  ego  dico  tibi :  Ecce  tii 
pulcber  ea. »  Ex  quo  ego  puichra  fbcta  sum,  ex  eo 

fi  tu  qui  Bomper  pulcher  fuiBii^  pulchrior  faciue  es. 
Nhm  vere  in  eo  pulchritudinem  tuam  adauxiiti, 
quod  com  Deusesses,  bomo  dignatuseB  fieri.Bino 
tu  pulcherct  decorus,  ita  pulcher  ut  BiBipsa  sub- 
Blantia  pulcbritudinis.ita  decorus,  ut  sis  ipsuiiide- 
cus  bumani  generis.  Vere  ergo  dicis  mibi :  «  Ecce 
tu  pulcbra  es,»  et  dico  tibi :  «  Ecce  tu  pulcber  ee,» 
quia  tu  pulcbritudo  mea  es.  Quod  ergo  pulcbrt 
8um,totum  tibi  attribuendum  est  Ncque enini  virga 
floriSfSed  flus  virgae  pulchriludo  cst.lgitur  nonniBi 
opinionefalsorum  atque  falleotium  «  nigraaum  » 
eno  «  sicut  tabernacula  Cedar.  n  Nam  econtra  pul- 
chra  ego  aum,  et  pulcher  cb  tu,et  «  lectulus  noBler 
fioriduB.  »  Lectus,  inquam,  id  est  uterus  meus,  in 
quotu  quievisli  totis  novem  ineneibus.et  saho  vir- 

C  giniiatismeiB  8igillo,egre88us  es  flus  pulcbeirimttB, 
nec  Jam  in  deeerlum  ejiciemur,*  Eicuttabernacula 
Cedar,  »  imo  in  civitate  nostra  domoB  babebimus, 
et  habebimus  divitiae  mullas  el  pr«clarap,  scilicet 
Eccle^ias.  Nam  tallum  domorum  nosirMrum  ligna 
cedrioa,  et  Ittquearia  suot  cypressina.  Nam  sicut 
cedruB  imputribile  ligcum  alque  odorifetum,etry«- 
pressuB  lignum  cedro  pene  proximum,virtutiBexi- 
miae  sunt,  templorum  quoque  trubibua  apta.impe- 
Detrabili  eoliditate  nunquam  oneri  cedunt,  sed  ea, 
qua  in  principio  fuerint,  firmitate  psrseverant,  ita 
domestici  nostri  apoetoli  atqoe  apostolici  viri,  do- 
ctorosEcclesiarum  atque  prslati,perpetufi  virtutis 
atque  firmitudiniBiodeUcienteseruntyet  domuB  quo- 
que  manutactae  noslree  8tabunt,quandiu  durabitBS- 

n  culum,  titulum  habentCB.  Locus  terribili8,aulaDei, 
porta  ccsli.  Hic  fructua,  el  «dbuc  iocupleiior,teflo- 
rem  deciJentein  sequetur.Quid  ad  haec  dilectu^? 

Cap  [I. —  «  Ego  floscampiet  liliumconvallium.» 
Ut  tu  dicia,  o  amica  mea,  puluber  ego  sum  et  deco- 
ru8,  namego  •  flos  campi  et  lilium  convalliom,B  id 
est  decuB  generis  bumani,ethonorparenlumbumi- 
lium,patrum  apiritu  pauperum,8cilicet  Abrabm,l8aac 
S§S  et  Jacob,  David  quoque  etcfleterorum;qui  etai 
meritismontes^mente  convalleB  fuerunt.etsidivitea 
ceneu,  pauperes  spirito  exatiterunt.  Illorum  ergo 
decoB  vel  pulcbritudo  Bum,  vere  flos,  vere  lilium, 
quia  «  BpecioBUB  forma  prae  filiia  homioum  {Pial. 
zuv),»  qaam  videlicetformam  taliter,at  ego^nalloe 


m 


RUPEan  ABBATIS  TUITIENSIS 


860 


babet  Gliorum  boniiaum.  Liliumquippe  lactei  flo- 
ris  estberba,  cujus  dum  candor  sit  in  foliis,  aurei 
tamen  species  intud  effulgpt.  Ita  «  flos  c:4mpi)>8ive 
fl  iilium  »  ego  sum,  flos  lacteus.  id  est,  puermun- 
dissimus.  Hos,  inquam»  et  castitatis  lilium,cuju8 
dum  carosive  bumanitns  exterius  satis  munda  sit, 
Divinitatis  tamen  sppcies  intus  incoroparabilisest. 
Quid  aliuddilectus  diceret  ?Nunquid,  me  dicenle, 
«  tu  pulcber  es,  dilecle  mi,  et  decoru8,»ipseaver- 
8aretur,  et  ita  deberet  esse  bumilis  et  mitis  corde, 
ut  veritatem  suimet  conaretur  abigere?Hoc  impos* 
sibile  est.  Imo  si  nos  negaverimus  eum,ait  quidam 
vestrum  scilicet  aniic')rum,ille  Odelis  perroanet,8e 
negare  ipsum  non  potest.  Et  illic  ubi  antequam 
bomo  (ieret,  d  zit:  u  Videtequod  ego  sim  solus,  et 
DOQ  sit  aiius  Deus  prster  me  {Deut,xx\i\)y  »  et  b  c 
ubi  bomo  factud  dizit :  «  Ego  flos  campi  et  lilium 
coDVallium,  >•  et  ubicunque  sive  inimicis  Judaeis, 
sive  vobi8,o  amioi  apostoli  ejus  vel  di8cipuli,quip- 
piam  locutus  est  juzta  buncsensum.protecto  pium 
est,  considerare  boc  ipsum,  quia  ille  fldelis  perma- 
Det,  negare  seipsum  non  potest,  prssertim  causa 
poscente  tam  magna,cau8a  salutis  bominum,prop- 
ter  quo8  venerat,quu8  in  eum  oredere  oportebat,ut 
diceret  ipse  quis  essetaut  undevenisset.Bst  autem 
tesitis  fldelis  non  soli  eibimetipsi,  veriim  etiam  ct 
aliis,  ut  testiflcetur  et  dicat  de  singulis,  cujus  eint 
meriti  vel  nominis.Ait  ergo  etmibi,quam  et  supra 
semel  et  iterum  pulcbram  esse  declamavit:  «  Sicut 
liiium  inter  spinas,  sicamica  mea  inter  fllia8.»Hoo 
rostabat  (|uoniamillemibidizerat,«  ecce  tu  pulcbra 
e8,Aniica  mea,ecce  tu  pulcbra,B  et  ego  ilii,«  ecce  tu 
pulcber  es,  dilecte  mi,  et  decorus.  »  Hoc,  inquam, 
restabat  dicere,  quod  revera  pulcber  ipse,  et  quod 
ego  ad  similitudinem  ejus  pulcbra  sim.  Cum  ergo 
dixi8sel,cc  egofloscampi  et  liliiiroconvallium,>pro- 
tiDus  et  mibi  fldele  perbibens  le8timonium,fl  sicut 
liiium  inter  spinaSjSicamica  mea  inter  fllia8:»Ubi 
jam,  qaandolilium  istud,»  lilium  convallium  inter 
spina:!?  »  Nimirum  in  Judea,  quando  toleravit  tot 
et  tantas  impiorum  blaspbemias,  sustinuit  probra, 
alapas,  flagella,  coronatus  inRuper  corona  spinea. 
Sio  quondam  pater  Abrabam  levana  oculos,  vidit 
post  tergum  arietem  inter  vepres,  baerentem  corni- 
bus,  quem  assumens  obtulit  bolocaustum  pro  fllio 
{Genes. xxii),  Ariesille,  animal  innocuum,  prsflgu* 
rabat  istud  innoxii  oandoris  lilium  ;  vepres  illip, 
blaspbemias  et  maledicta  Judsorum,  post  tergum 
Abrahs,  quia  nondum  venerat,  sed  venturus  erat 
isle  «  flos  campi,  »  sive  istud  «  lilium  convallium» 
8U0  tempore.  Uitur  illic  inter  detractiones  sive  ac- 
capationes  Judaicas «  lilium  interspinas,  sic  et 
amica  mea,  inquit,  inter  fllias.  »  Pilias,  inquam, 
Don  Jerusalem,  Fcd  absolute  fllias,  id  esl,  basreses 
vauas  et  vagas.Filia  namque,  cum  absolutedicun- 
tur,fere  nusquam  signiflcationem  bonam  bahent,ut 
illio:  c  Filifi  discurrerunt  super  murum,  sed  ez- 
a8peraverQnteum,etjurgatS8uai,iavideruntilliba- 
beatet  Jacala  (Genes.  xliz).  »  Bt  alibi :  Multo  iilia 


B 


X  congregaverunt  divitias,  tu  aupergresea  es  UDifer- 
sas  {Prov,  uU,).  Iiaque  et  spinfi  et  flllae,bla8pbemi9 
8uni  Judsorum,  sectssunt  hsreticorum.Quceun- 
que  bujusmodi  apinffi  laceraverunt  me,ip8S  et  ami- 
cam  meam  laceraverunt,  quscunque  bujasmodi 
flliastibi  inviderunt,  et  mibi  detrazeruat.  Ubi  ego 
spinis  compungebar,  imo  el  clavis  conflgebar,  ta 
prsseos  patiebaris  mente  convulnerata,  et  ubi  tan 
virginitati  a  flliabua  derogatur,  mibiquoque  iavi- 
diose  detrabitur.  Yerum  sicut  ego  spinas  pertuli 
quidem,  sed  ezsuperavi,  ila  et  de  te  veraciter  pra- 
dicabitur,quia  cunctas  bsresesinteremisti.Ad  bsc 
inquam  :  «  Sicut  malus  inter  ligna  sylvarum,  eic 
dilectus  meus  inter  Glios.»  Maluslignum  fracUre- 
rum,  ligna  sylvaruro  sine  Tructu  sunt.  Sic  dileotui 
meus  bonl  operis  facit  iructum,  fllii  vero  otiosi  et 
inutiles  sunt  (Matih.  xziii).  Dicunt  eoim,  et  aon 
faciunt,  Solummodo  in  boc  importune  gloriaatur, 
quia  fllii  sunt.  fi  Semen  Abrabs,»  aiuDt,  «  samus, 
pater  noster  Ahrabam  est,  unum  patrem  habemus 
Deum  {Joan.  viii).  >  Isti  suat  fllii  et  quasi  sodales 
dilecti  mei.Itaquesuoquidem  arbitrio fllii  euat  Dei, 
fllii  Abrabflp ;  sed  revera  «  ligna  sylvarum,»  imoex 
patrediabo]osuot,ettanquamMligna8ylvaruir,»qaia 
non  solum  non  fariuot  fructum  boouro,verum  etiam 
fructum  faciunt  maluro,  suntque  cubiiia  leooain» 
babitacula  dracoDum,omniumquelatibula  ferarum, 
id  est,  spirituum  malignorum,  profecto  ezcideatur 
et  in  ignem  mitteniur.  Dileclus  autem  meus  qua— 
lem,  quam  honum  intereob  fecit  iructum  ?  Dtiquo 
fructum  vits  sterns,quia  non  utcunque  boaa  arbop 

C  ipse,  Fed  lignum  vits  est.  Uoc  ego  ezperta  sum» 
Quomodo?  fl  Sub  umbraiUius  queoc  deaiderabaro^ 
sedi,  et  fructus  ejus  dulcis  gutturi  meo. »  £x  quo 
mibi  angeius  locutus  e8t,«  Spiritua  aaactua  auper-- 
veaiet  ia   te,  et  ? irtus  Aliissimi  obumbrabit  tibL 
{Luc.  i},  •  ego  subumbra  illius  sedi.Noasteti  ad. 
boraro   sub  umbra,  ut  iaterdum  paterer  caraiflt 
sstum,  ioterdum  baberem  refrigenum  ;  eed  coati-^ 
Duo  sedi,  quia  semper  pacem   babui,  jugiter  «  Bu\m 
umbra  illius,  quievi.  £t  fructueejus  dulciagutturi. 
meo,  »  id  est,  cordi  meo.  Quis  vestruro  aeecit.quocL 
8it  fructus  ejusdulcis?  Ezpulit  eaim  a  aobis  ama-* 
ritudinem  mortis,  et  vitsasterns  dulcediaem  iadi-' 
dil.  Malua  fructus,  imo  nialus  morsua,  quo  AdauL 
per  Evam  vitam  perdidit,et  mortem  iaveaii:  boaa» 

D  fructus,  quo  geaua  bumanum  per  Mariam  iDorteQi 
perdidit,  et  vitaro  inveait.  Hic  eat  fructus  ejus.  Ad 
quid  enim  venit,  ad  quid  euccrevit  inter  ligaa  eyi- 
varum,  nisi  ut  faceret  bujusmodi  fructum,quoeva* 
cuarct  prims  prsvaricationia  reatum,  ligci  vetiti 
morsum?  Ubi  tempus  venit  bujuscemodi  fructua 
edeodi,  «  accipiens  panem  et  vinum,etbeDedlcea8: 
Accipite,  iaquit,  et  comedite,boc  est  corpus  roeum. 
Accipiteetbibite,bice8t8aDgui8meus(lfa/tA.xxvi).a 
Non  vidistis  ibi  carnis  et  sanguiDia  8peciem,profecto 
Dcc  Eva  videbat  promissam  sihi  a  serpeaie  Dei  ai- 
militudiaem.NoD  vidistis  aisi  paaem  et  vtDum,pro« 
fecto  aeo  Evaviditaisipomam  visa  vei  aapeetapol- 


861 


COMMENT,  IN  CANriCA  CANTIO.  —  LIB.  II. 


869 


chrum.Allamcnilli  credidit  quod  nonvidebal,  rrc-  A  Inordlnala  el  odhuo  ordinaoda  eral  charitas  Petri, 


didit,inquam,scrpenti,dicenti:<(  Nequaquam  morte 
rooriemni,  sed  eritis  sicut  dii,  »  magis  quam  Deo 
dicenti:  c  Morte  moriemini,  in  quocunque  die  ez 
eocomederiiis.  »  Plus,  inquam,8erpenti  quam  Deo 
credidit  Justa  ergo  lege,  ut  expielur  illereatusma- 
lae  credulitatis,  exi^itur  fides,  ut  credatis  id  quod 
non  videtis.  Credatis,  inquam,  Deo  dicenti :  «  Hoc 
est  corpus,  et  hic  est  sanguis,  •  magis  quam  ser- 
penti,  qui  per  hsereticos  dicit :  Non  est  caro,  non 
est  8anguis,et «  eritis  sicul  filii  Dei.  i>  Hiecubi  fecit 
et  dixit,  pariitam  in  conspectu  viventium  mensam 
relinquens  competentemillis.conrestimadmortuos, 
sive  dormientes  ipse  obdormiscens  et  mortuus  pro- 
fectus  animadescendentead  animas,  el  corpore  ad 


qui  a^sumens  illum  >eorsum  «  absit,  inquam,  Do« 
mine,noneritlibi istud l »9(}lutih. xvi.)  Dixeratenim 
quod  tradendus  eeset  in  manus  hominum  rl  occi- 
dendus.Jamdudum  docueral  mecharitatisordinem, 
utduloremquidem,eijusti  dolurisgladium  inmente 
vel  anima  portarem,noa  tamen  averti  propo»iium 
Dei  cuperem,  provenlurum  ipsi  ad  gloriam  et  ho- 
norem,  et  huinano  generi  ad  perpetuam  saiutem* 
Quid  igitur  ?  «  Pulcite  me  floribu8,siipate  me  malis, 
quia  amore  langueo.  Lasva  cgus  sub  capite  meo  et 
dexterd  illius  amplexabitur  ire  Ecceabiit,  eccere- 
cessit.  n  Comprebensus  ah  impiis  et  occisus,  abiit 
in  8epulcrum,descendil  ad  inrernum,re8urrexit,ct 
parumper  visus  recessil  in  coelum.   ^citis  auiero» 


corpora  in  eumdem  lerra    ventrem,  quo  fuerant  B  quicunque  amici  estis,  quicunque  illum  diligitis  : 


recepta,  atque  ila  de  scmetipeo  cibavit  atque  pota- 
vit  ros  {Psal,  lxxx),  atque  exinde  8ub  nmbra  illius 
sedentin  perpetuum,  «et  fructus  ejus  dulcis  gut- 
turi  eorum.»Mibi  potissimum  umbra  8uavis,quam 
cum  amore  spiritustrahit  adillumetnaturacarnis, 
cum  eeset  S§4  in  vita  prflesenti,  non  solum  modo 
supradicto  sub  urobra  illius  sedere,  verum  etiam 
faciem  ejus  desiderabam  sempervidere.semperque 
mecum  pra?sentem  habere.  Sed  quid  actum  est  ? 
fl  fntroduxit  me  rex  in  cellaiu  vinariam,etordina- 
viiin  me  charitatem.»  Ventum  est  ad  nuptias,  ubi 
etaquas  in  vinum  convertii.Hoc  initium  signorum 
continuo  facturus,  dixit  mibi : «  Qoid  mibi  et  tibi 
est,  mulier?  Nondum  venit  hora  mea  (Joan.  11).  » 


bcilis  qiiia  quisque  vestruindicit :  «Cupio  dissotvi, 
et  esse  cum  Christo  {Phii.  1).  j»  QuNnto  mHgis  ego, 
qua  illum  genui,  cum  illo  esse  cupio?  Revera  non 
quomodocunque  cupio,  sed  el  «  amore  langueo.  » 
Igitur  «  fulciteme  floribus,stipa(e  me  malis.»  H«o 
mibi  sit  consolatio.  Amore  languens  pro  absenlia 
dilecii,  onde  possum  consolari,  nisi  ex  eo,ut  cre- 
datis,et  credentes  vitam  habeatis  in  nomine  eJud,o 
populi  universi  ?  Credendo  «•  fulcite  me  floribus,  • 
beneoperando  et  fiuctum  vitae  seterns  percipiendo 
«  stipate  memalis.»  Itaenim  fiet,ut  non  laBsescam 
futigaliune  dilationis.In  boc  « laeva  ejus  sub  oapite 
meo,  •  quod  iaterim  dum  difTeror,  floribus  vestria 
fulcior,  inalis  vcsiris  slipata  sum.  quia  vester  pro- 


Diieram  enim  ego  illi :  «  Vinum  non  habent.»  Et  Q  fectus,  vestrasaiuH,  iLeum  est  gaodium  ;et  nidilo- 

quidem  verum  erat,  quia  vinum  non  habebant,  non  ....-_ 

solum  sicut  litterasonat  defucisse  vinum,  sed  quia 

defecerat  in  omnibus  nuptiis  hujus  ssculi  per  pec- 

catum  primi  hominis  vinum  verum,  ecilicetincor- 

ruptio  animarunietimmortalitas  corporum.De  hu- 

jusmodi  vino  major  illi  cura  erat,  sed  «  nondum, 

ait,  venit  hora  mea,  »  hora  scilicei  propinandihoo 

vinum,  reparandi   per  morlem  et  resurrectionem 

meam  incorruplionem  animarum,  immorialitatem 

corporum.  Tanto  mihi  nagotio  impendente,  »  qnid 

roihi  et  tibi  est,  mulier?  »  Opus  Dei  tuis  affectibus 

praponendum  est.  Non  tiiam,  imo  non  meam,  sed 

Patris  mei  voluntatem  fieri  oportet.  His  et  aliis  hu- 

juscemodi  verbis  «  introduxii  me  in  cellani  vina- 


minus  quidem  «amore  Idngueo»  »  sed  in  isto  con- 
solata  sum.  Haec  est  •  Iffiva  ejus  sub  capite  meo,  • 
videre  me  impleri  ea  quae  scripta  sunt  de  eo,  qus- 
quo  ipse  promisit  de  semetipso,  videre  boc  donum 
quod  effudit  sciiicet  Spiritum  sanctum,  quem  die 
Pentecostes  misit  {Act,  11),  videre  Evangelium 
prsdicari  ubique  sequentibus  siguis,  roultiplicari 
credentes  in  nomine  eJus,reflore8cere  mundumEo* 
clesiis  ejiis,  et  fructificare  cunctis  virtutibus,  cur- 
vari  in  nomfne  ejus  «  omne  genu,  coelestium,  ter* 
restrium  et  infernorum,»et  omnerolinguaro  «  con- 
fiteri,  quia  ipse  Dominus  Jesus  Cbristus  in  gloria 
est  Dei  Palris  (PMlipAi).»  — «  Lnva,»  inquam  heo 


«  estsubcapite  meo,»  id  est,coneolatio  magn  iquidem 
riam,  et  ordinavit  in  me  cbaritatem.id  est,  intelli-  rv  sed  minor  exspectalione  vel  desiderio  meo.Quae  est 
gere  me  fecit.se  ad  hoc  venisse,  ut  humani  eeneris      illa  exsoectatio?  aood  est  illud  desiderium  ?  •  Et 


generis 
aquaticam  infirroitatero  in  8uurovinaro,id  est,  in 

8usimmortalitati!»converteretfortitudinero,etquod 
afTeciibus  meis  divinHm  voluntatem  prsferre  debe- 
rem.  Hoc  est  eniro  ordinatam  habere  charitatem, 
optare  quidem.  ot  non  rooriator  talis  dilectos,  sed 
aroplios  desiderare  totios  huroani  generissalutero. 


exspectatio  ?  qood 
dextera  ejus  aroplexabitorroe,»  idest^gloria  Patris, 
in  qoa  ipse  est,  totarocircumdabit  et  iinplebitme, 
oum  de  praesenli  i&oeculoeduxeritetassuropseritroe. 
Illa  videiicet  dextra  qualis  esilal .,  sit],  Psalmi- 
8la  breviter  intimatfa/  insinuat^.dicens  :«  Et  dele* 
ctationes  in  dextera  tua  usque  in  finem  (Pia/.xv).» 


LIBER  SECUNDUS. 

S§S  «  Cantabiles  mihi  erant,  »  ait  Pealmiata,  nostrtt.nisi  prspsens  dejectio  morlalitatis  et  passi- 
•Justiflcatione8tue,Domine,inIoco  peregrinationis  bilitalis  oostre,  quam  el  alibi  vallem  lacrymarom 
me»  (Psal.  cxviu). »  Qois  eat  iocQt  peregrinationis     appeliat,  in  qaa  oportet  pati  multa  scilieei  esa- 


863  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS  M4 

riera,  sUim,  caterasque  miserias,  et  ad  ultimum  A  Quo  viddlioet  verbo  dileota  dormit  doroiitatiooe  sl< 


ipsam  moriem.Si  ergojam  in  tali  loco,in  tali  pere- 
grinatiooe  caaiabilee  sunt  justincationeii  tua^quan* 
to  mHgis  in  c*viiate  tua,Oomine?Quffivero  majores 
Juaiificationea  tufie  8untju9ti{icaiionibu8,qua8h«be- 
musvel  inlelligimuB  in  vocibus  istis,  qus  dicuniur 
Caniica  caniicorum?  Igitur  totis  viribus,  cunciis 
extensis  rationalis  citbars  (scilicet  corporis  et  ani. 
ma)  fidibus  isias  jusiificationestuas  coepta  modu- 
lationedecantemu<*,  teadjuvante,  sancie  Spiriius, 
quia  nimirumcoelesie  Caniicum  hic  assuescendum 
est,  ut  nobiscum  scientia  vel  notitia  ejus  in  illosae- 
culo  Jusie  perseverei.Secunds  periocbes,  id  esi  re- 
capitulationis  initium,  hocest:  «  Adjuro  vos,  filisB 
Hierusalem,  per  capreas  cervosque  camporum,  ne 


lentii  competentis.  8i  nunc  sciscitantibua  vobis,  et 
illa  omnibus  respondenie,fama  nimis  crebrescereti 
et  Uerodes  puerum  inveniretatqueoccideret,EvaQ- 
gelio  nondumcondito^quomodojusjuraudammeum 
raium  permaneret,quod  Juravi  ad  Abrahampalrem 
vestrum,  in  isto  semineejusbenedicendas  foreom* 
nes  gentes?  Idcirco  per  illos  patres  vesiroa,  vobii 
reverendos,  adjuro  vos.Unde  patres  iiii  capreaesive 
cervf  ?  Nimirum  ex  eo  quod  sicut  caprea  ad  instar 
avium  ardua  et  excelsa  tenent^insublimi  habitantt 
et  in  pelris  altissimiscommorantur^sic  illi  nianea* 
tem  non  quassierunt  civitatem,8ed  meliorem  appe- 
tierunt,  hoc  est  ccBloatem  {Heb,  xi,  13),  io  casu* 
lis  habiiantes,el  confiientesquia  peregrini  ethoapi- 


•utcitelis,neque  evi^ilare  faciatis  dilectam,  quoad  B  ^^^  ^UQ^  super  terram,  et  eicut  oervi,  cum  aiiquid 


Qsque  ip8M  velit.  »  Quid  rogo,  necesse  fuit  dilectam 
dormire?Nemini  enim  parum  necessaria  fuit  ejus 
dormitio,  cuti  tanta  sit  pro  ea  dilccti  adjuraiio. 
Quid  ergo  necesse  fuiteam  dormire,aut  cerie  quid 
fuitiili  dormire?HoceQim  perspccio  melius  clare- 
bii  quam  necessaria  ejus  dormitio  fuit.  Quid  ergo 
iili  dirmire  fuit  ?  Profeclo  illud,  quod  evangelista 
vult  insinuare,  cum  dicit:  «  Maria  Hutem  conser- 
vabat  omnia  verba  hsc,  conferens  in  corde  8uo 
{Lur,  n).  »  lierumque  repetens  alio  loco,  dicit  : 
«  Et  mater  ejus  consorvabat  omni^  verba  hsc  in 
cordesuo-M  llucerat  donnire^scilicet  oriscusiodiam 
habere,  et  spcretum  sibi  commissum,  propter  tem- 
pu8  quod  malum  erat,  non  propa1are,3A  perciperet 


serpentini  generis  comedeiint,Bumma  agilitate  de- 
siderantveniread  fontesaquarum;  ita  ilii  scieQtes 
80  a  primis  parentibus  per  serpentem  oontraxitae 
originale  peccatum^desiderabant  nasci  sibijamdi- 
ct®  benedictionis  promissum  fontem.in  quo  estra- 
missio  peccaiorum.Indeest  illud : «  Quemadmodum 
desiderat  ccrvus  ad  fontes  aquarum,  ila  desiderat 
anima  mea  ad  te  Deus  {Psal.  xli).  »  -~  «  Vox  dilacti 
mpi :  Ecce  veniet  ealiens  in  montibas,  traQBilieos 
colles.  Similis  est  dilectus  mens  capre«  hionulo- 
quecervorum.*  Dilecta  qunndo  vult,  non  suacitatai 
neque  evigilare  coacia.sed  quando  vult,etubi  vult, 
et  quibus  vult.Scripturarum  mysteria  pandit  et  lo- 
quitur,  et  dicii :  «  Vox  dil«'Cti  mei,  »  subaaditQr, 


HerodPS  de  rege  JudaBorum,qui  natus  erat,ubinam  p  (alis  pst,  qualpm  dictu^a  «um,  et  vocisejua.id  est 


esset.  lta>|ue  necessarium  VHlde  fuitdilt^ctam  dor 
mire.  et  interverbosasfiliasHiprusalem  nulle  vigi- 
lare  Neque  enim  deerant  ejusmodi  Hlitt  UierusHlem, 
quae,  quamvis  benefols  edsent^non  tameo  scirent 
usquequaque  opportunam  habere  taciiurniiatem, 
eed  idcirco  nonex>cdiebatutdilccta  hscdesHnctffi 
eontemplatioois  somno  susciiata  communem  ne  il- 
lis  faceret,  et  ad  respondendum  eis  evigilarel, 
eiti  alii  quidpiam  loquebantur,  verbi  gratia,paslo- 
res,  quoa  aliqua  diiisee  cenum  est  (fod,  cap,  in 
fin.).  Ait  enim  evangelisia:  «  Et  omnes^qui  audie- 
runt,  mirati  suntde  his  quae  dicia  erani  a  pastori- 
bus  ad  ipsos  (Luc.u);  et  si,  inquam,  vel  tunc,  vel 
deinceps  propter  multa  mira,  quffi  facta  sunt,  alii 
loquebanlur,  ipsam  tacere  et  non  ini)uietari  con- 


Scripturffi.quiaadipsum  et  ad  me  pprtinet,  aonsQS 
hic  e8t,quem  pxpnsiturasum.  Yocem  ipsam,  Terba 
ipsa  dilec^ffi  qu»  loquitur  mihi,  Jam  dicerem,  eM 
V09  forie  prius  aliu  laudire  vuliis,  cur  tandiu  dila- 
tum  fuerit  hoc  oegotium,  et  priusquam  mecam 
cnnveniret,  toi  generaiionea  prffiterierunt,  videli- 
cet  «  ab  Abraham  usque  ad  David  generationei 
quat!]ordecim,el  a  David  usque  ad  traQsmigratiO'* 
nem  Babylonis,  generationes  quatuordeoim,  eta 
transmigraiione  Babylonis  usque  »  ad  ipHum  «  gene- 
rationes  quatuordecim,  »8icut  evangelista  diligen 
ter  distinfruit  (Maitk,  ii).  Cur  adventum  suum  tao- 
diu  disiulit?numiarda8estaut8egniB?Imoveloeii- 
8imu8  in  operesuo  estsecuudum  testimonium  Scri- 
pturarum,  cujus   videlicet  tesiimonii  samma  b»c 


-,_  ,  .^ ._ , — ,.       j ,  — ^ —    

decebat.  ne  resnimismanifpstafipret,  majoremque      e8i:«Ecce  iste  veniet  saliens  S§6  in  montibns, 


persecuiionis  ipsa  laborem  sustineret,  quam  fuit 
illa  fuga  qua  in  iGgyptum  fug^^re  oporluerat.  Igi- 
tur,  •  adjaro  vos,  filiffi  Hierusalem,  ne  susciieiia 
neque  evigiUre  faciaiis  dilectam,  quoadusque  ipsa 
velit, »  id  est  fortiter  obfirmo  mpniem  dileciffi,  no 
ante  tempus  loquendi  denarret  vobisquid  vel  quo- 
mudo  aibi  factum  lit.etiamsivos  multaminstantea 
inquiratis.  Per  quid  adjuro  voa?  Per  capreas  cer- 
vosque  camporum.  Vere  magnum  adjuramentum. 
Nam  et  egojuravi  cerviaetcapreisysciiicet  patribus 
vc8tri8,rej^ibu8  et  patriarchi8,maximeque  Abraham 
•t  Davrdyfkcf  re  verbom  iitud,  qaod  naac  feci,  cam 


transiliens  colles.  Similis  est  dilpctua  meus  caprea 
hinnuloque  cervorum.  »  Dicunt  enim  Scripturffi 
propbeticaB,  velocitaiem  ejus  atteatantes : «  Voca 
nomen  ejus,  Accelera  spulia  detrahere.festina  prs- 
dari  {hai.  viii) :  » liem , «  Bt  ecce  festinus  velociter 
veniet,  non  est  deticiens^nequelaboransin  eo(/atfi. 
v),  •  et  multa  bis  similia.  Unda  ergo  dilatio:  Ui« 
cam :  «  En  ipse  stat  post  parietem  nostrum,  respi- 
cipns  per  fenesiras,  prospiciens  per  cancelios.  » 
Diligenier  animadvertite,  ot  sciaiis  rem.Non  enlm 
res  parva  est,  quam  dico  tc  partetem  noatruni»  » 
propter  qacm  tam  moroie  ventt  iateyqiii  el  •■!•• 


865 


COMMEiNT.  IN  CANTIGA  GANTIC-  —  LIB.  II. 


866 


quacn  veniret,  feitinus  et  celer  vocaluB  eet.et  cum  A  fuerat,  ipse  justat  feoit  morae.  c<  Stat,  i>  inquam, 


venisset,  illud  propier  quod  venerat,  tam  cito,  tam 
Vflociter  operatus  est.  Quld  enim  ?  Quani  iongum 
expendit  teaipus  in  taciendo,  id  quod  de  ipsoscri- 
ptumebt  :  c  A  eummo  ccbIo  egreeeio  ejus,  et  oc- 
cursue  ejus  usque  ad  summum  eju8?»(P^a/.xviii.) 
Spatio  annorum  plusquam  triginia  duorum  taulam 
exuliando  cucurrit  viam,  «  saliens  »  atque  «  trans- 
iliene,  »  tanquam  caprea  sive  binnulu^  oervorum, 
de  CQilo  in  uterum  meum,  de  utero  meo  in  crucem, 
do  cruce  in  sepuicrum,  de  sepulcro  rursus  in  coe- 
lum.  Proptcr  quem  ergo  «  parietem  nostrum  «  tan- 
diu  moratus  est,  qui  tam  velox  in  opere  est  ?  Nimi- 
rum  [.ropter  parietem  tnimioitiarum,  qui  non  de 
uno  lantum  originali  peccato,  verum  etiam  de  mul- 


«  respiciens  per  fenestras,  prospiciens  per  cancei- 
ios,  •  id  est  visitans  nos  per  prophetas,  memor  no- 
slri  propter  patres  nostros.  Num  teoestre  in  boo 
pariete  fuerunt  Moses  et  propbetae.suo  quique  tem« 
pore  intra  niultitudinem  peccantium,in  ipsa  con- 
gerie  peccatorum  claruerunt,  parietem  non  itacon- 
tiguum  essesinente8,quin  dilectus  baberet  aditum, 
quu  buointrorsuB  respiceret,  et  vocem  audibilem 
daret,  loculionem  inteiligibilem  faceret.  Porrncan- 
celli,3cilicel  anteriorparsaediflcii  fuerunt Abraham, 
Isaac  et  Jacob,primi  patres  geoeris  nostri,per  quos 
in  eo  prospezitquodproptereosmisertusestnostri, 
recordatus  est  quod  eis  promiserit,  quid  juraverit, 


boc  est  quod  ipsa  cecini :  «  Suscepii  Israel  pueruin 
tis  actualibus  peccati;»  congestus  (St.  Eorum  vido-  g  suum,  recordalus  misericurdis  snae.  fcSicut  locutas 
licet  aciualiuin  peccatorum.primum  illud  tuit.quod      cst  ad  palres  nostros Abrabam  et  semini  ejus  in  sae- 


1 

filii  Jacob,  Olii  Isaac,  iilii  Abratiae,  ad  quem  pnujuin 
repromissio  factn  tuerat,  trutremsuum  Josepb  per 
mvidiam  in  servum  vendiderunt,  et  ille  quatuorde- 
cim  annis  scrvivit  ((ien.  xx&vii).  Guiii  enim  sedecitu 
es^et  annorum,  tuno  venditus  ebt,  et  quando  edu- 
ctusde  carcere,  stetit  in  cunspectu  regis  Pbdraonis, 
triginta  annorum  erat  (Gen.  xli).  Itaque  siout  quo- 
dam  loco  judex  justus,id  est  Uummus  dioii: « Juxla 
numerum  dieruin,  quibusconsiderastitterram.laa- 
nus  pro  die  imputabitur,etqu<«dragintt  annisreci- 
pietis  iuiquitates  vestras  {Num,  xiv) ;  •  itaet  iltio 
justum  esse  arbitremur  judicium,utdiceret  :Juxta 
numerum  quaiuordecim  annorum,  quibus  servivit 


ejus 

culi  {Luc.  i).  Et  dijectus  meus  loquitnr  mibi:  Sur- 
ge,  propera,  amica  mea,  columba  inea,  tormosa 
mea,  et  veni.  Jam  enim  biems  tran8iit,imberabiit 
et  recessit,  flores  apparueruit  in  terra  no»tra,tem- 
pus  pulationis  advenit,  vox  turturis  audita  est  in 
terra  noetra,  ficus  protulit  grossos  8U08,vinea  flo* 
rentea  odorem  dederunt.  »  Verba  ista  protecto  de- 
siderantis  verba  suot.  Quid  autem  est  desiderium 
dilecti,  vel  quidamorejns,  nisi  charitas.nisi  Spiri- 
tus  sanoius?  Tali  utique  desiderio  desiderare,cum 
amore  recte  dicitur  amare,dicitur  etiam  Istari.  ut 
illic  :  «  Laetabitur  Dominus  in  operibus  suis  [PsaL 
ciii).  »  Quin  etiam  petere  dicitur,  nimirum  eodem 


vendituB  Joseph,  generatio  pro  anno  imputabitur,  ^  desiderio,  juxta  illud  in  Deuteronomio  :  «  Et  nunc 
etquatuordecimgenerationibussemenquodpromi-  ^lsrael,  » iuquit  Moses,  «  quid  Dominus  Deus  tuus 

potit  a  te,  nisi  ut  timeas  DominumOeum  tuum,et 
ambulesinviis  ejus.et  diligas  eum  ?»  {Deui.x.)  Am' 
plius  autem  non  eolum  petentis,  verum  etiam  valde 
optantis  animo  loquitur.cum  item  in  Deuteronomio 
dicit :  «  Bene  omnia  sunt  locuti.  Quis  det  talemeos 
babere  mentem,  ut  timeant  me,  et  custodiantuoi- 
versa  mandata  mea  inoruni  tempore,  ut  bene  eit 
eis  et  filiis  eorum  in  sempiternum  [Deut,  v).  •  £t  in 
leaia  dicit :  flUtinam  attendisses  mandata  mea,fa- 
cla  fuisset  sicul  flumen  pax  tua,  et  justitia  tua 
aicul  gurgiles  maris  {Isai.  XLviii).  Haec  et  his  si- 
roilia  multa  ecriptH  8unt,testantia  quietum  dilecti 
desiderinm,  cbaritatem  impassibilis,  non  passio* 
nem,   eed    delectationein     qua  semper    optavit, 


Bi  patribus  veslris,  diiTeretur,  quod  est  Christus. 
Igitur  ab  Abraham,inquit,  usque  ad  David  t^enera- 
tiones  qualuordecim,  subauditur,  et  Gbristus  non 
venit,  et  eousque  distulit  eum  iratus  Dominus(Piu/. 
Lxxxviii),unde  et  Moses  loco  supradicto  congemuit. 
Porro  Uavid,  in  quem  generationes  quatuordeoim 
terminatfle  sunt,  cum  jam  et  ipse  promidsionem  ao- 
cepisset  eamdem  cum  juramento  Domini,  peccavit 
et  ipse  non  minus  quam  priores  ilii.Uriam  Eibffium 
percussit  gladio,  et  uxorem  ejus  tulit,  et  interfocit 
eum  gladio  filiorum  Ammon(ii/{r^.  xO.Itaquenon 
minus  super  boc  irasci  debuit  Dominus,quam  du- 
dum  fuerai  iratus  ;  et  idcirco  a  David  usque  ad 
transmigrationem  Babylonis,  ait,generalionesqua- 


tuordecim,  8ubauditur,etGhri8tusnon  venit.  Porro  D  semper  ooncupivii  id  quod  utile   esset  creatora 


intransmigratione  Babylonis,  quttposna  fuittrans- 
roigraiis  iilis,  non  minoris  erat  peccati  vel  crimi- 
nis,  quod  reges  Judamaximequellanasses^sangui- 
nem  innoxium  fuderant  multum,  doneo  implerent 
Hierusalem  usque  ad  os,  absque  peccatis  8uiS| 
qoibos  peccare  feoerunt  Judam,utfacereDtmalum 
coram  Domino  (IV  Reg.  xxi).  Igitur  et  a  transmi- 
gratione  Babylonis  usquead  Cbrlslum  generaliones 
quatuordecim,  subauditur,  ct  nonnisi  post  tot  ge- 
neraiiones  idem  Cbristus  vonit.  Post  bujusmodi 
«  parietem  nostrum  en  ipse  stat,  •  id  est  propter 
hso  et  alia  peccata  generii  nustri  cui  repromiBsuf 


suoQ  bomano  generi.  Quud  si  unquam  aliquid  re- 
ole  dicitur  opiasse  vei  desiderare,  quanto  magis 
istud,  in  quo  est  summa  salutis,  istam  plenitu- 
dinem  temporis,  in  quo  fieret  ex  muliere,  fieret 
8ub  Jpge,  ut  eo8  qui  sub  lege  erant,  redimeret, 
ot  adoptionem  fiiiorum  reciperent?(Ga/a/.iv.)rgitur 
hccc  verbadilecti,loquentia  mibi  :  «  Surge,propera, 
amioa  mea,  oolumba  mea,  formosa  mea,  etveni,  » 
ctc.,sio  accipite,  quasi  verba  desiderantis,  tanquara 
festinaniis  et  optantis  jam  adesse  materiam  tantn 
Balutis,  ^iiicet  me,  cujus  caro  illi  materia  foret 
aBtumead»  carnis.  Tanquam  pr»8enti  loquebatur 


867 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


868 


mibi,  mcque  Jubebat  eurgere  et  properare,  id  est  A  <^>cta  fagiens  abscondit  se  a  racie  Dei.et  qui  imber 


nasci  ethospitium  ventris  mei  sibi  cito  prasparare. 
£t  revera  priusquam  Da8cerer,illiprsseD8  aderam, 
antequam  fierein,  beoe  illi  cogoita  fueram.  Si  enim 
dioitis  et  vore  dicitis,  quian  elegit  nos  in  ipso  ante 
mundi  constitutionein,  utessemus  sancli  etimma- 
oulaiiin  conspectu  ejuBincbaritate(£//A0<.i),»ooD- 
ne  et  de  me  recto  sentitis,  et  recle  Bentiendo  dicitis, 
quia  elcgiime  aotemundi  con8litutionem,ute88em 
aanctaetimmaculata  inconspectuejusin  cbaritate? 
Et  81  sapiHm  [(.8apientia],ut  ipsa  testalur  jam  aote- 
quamfiereUwludenseratcorameoinorbeterrarum, 
etdeliciseju8Cumriliisbominum(Pr0if.vui);»quanto 
magis  ludens  erat,  et  deliciabutur  cum  ista  ancilla 
Domini,  miraculo  cunctorum  filiorum  vel  filiarum 


idcirco  lerram,  idestomnegenus  bumanamTerbe- 
ravit,  quia  peccavit.  Uic  estimber,  bccest  iraccB- 
lo;$ti8  :  <c  Multiplicabo  srumoas  tuas,  etconceptas 
tuos,  etc,  »  usque  :  «  Quia  pulvis  es,  et  in  puive- 
rein  roverteris  vG<?/i.  in).»  Hic  taiisimberabiitet  re- 
cessit,  id  eet  certissime  abibit  et  recedetper  me  fru- 
ctum  ventris  tui.  Tuoc  apparuerunt,  id  est  eertia- 
simeappurebunt  floresmuitifflorea  sancii  acdiverai, 
alii  videlicet  martyrio  rubicundi  ^ive  purpurei.  «lii 
confessione  sive  ad  imitaiionem  no8tri,virginitati8 
incorrupiione  candidi.  Tunc  et  tempuH  pulationis 
advenit,  •  ei  mox  aderit  ut  amputentur  ea  quesu- 
perfluasunt  Iegi8,dicaturque  floribus  sive  floreoti- 
hu8  oampis  et  arboribusnostris  :«  Vieum  estenim 


bominum.  •  Surge,  «iuquit, »  propera,  amicamea,  ^  Spiritui  saocto  et  nobis,Dibii  ultra  imponere  vobii 
columba  mea,  ibrmosa  mea,  »  et  in  bis  omnibus      oneria,  quam  baec  necessaria,  ut  abstineatis  vosab 


Evs   opposita.  Eva   namque  quasi  inimica,  Eva 
quasi  vipera.  Eva  quasi  deformis   et  ignominiosa. 
S§7  M'bi  inimica  viro  suo  vipera,   sibimet  oon- 
fusa  ignominia.  Inimica  per  euperbiam,  qua  intus 
tumuit,  vipera  permalitiam,  quam  cz  serpenle  con- 
cipiens,  foris  tentata,  facile  cessit.  Ignominiosa  per 
pruritum  libidinis,  qua  etatim  ecaturire  cG9pit,unde 
et  nudam  se  cognoscens  folio   pudenda   contezit 
{Qen,  iii).  Tu  autem  «  amica  mea  »  per  bumilita- 
tem,  ff  colufnba  mca  »  per  cbaritatem,  c  formosa 
meaM  per  castitatem.  Tu  contra  Deum  non  timui- 
ititimo  mentebumiiiAltissimocomplacuiBti  etecce 
amica  es.  Tu  serpenti  Hurem  non  praebuisti.imo  ini- 
micitias  inter  te  et  serpentem  egu  po8ui,eteoceco- 
iumba  es.  Tu  nuditatem  libidinis  non   incurristi, 
imo  Spiritus  sioctus  obumbrabit  tibi,  et  ecce  for- 
mosa  es.  Veni  ergo,  Maria,  veni ;  nam  Eva  ad  late* 
bras  fugit.  Veni  et  crede  angelo  evangelizaoti,nam 
Eva  credidit  serpenti  susurranti.  Veni    et   contere 
caput  serpentis,  nam  Evaet  capiteillecta,etventre 
oblectata.  et  cauda  est  obligata  serpentis.  Veni  et 
dic  :  fc  Ecoe  ancilia  Domini  [Luc,  i),  nam   Eva  se 
abscondens  pariter  et  defendens :  •  Serpens,  »  ait, 
•  decepit  me,  et  comedi   {Cen.  iii).  •  Hsc   ent  voz 
dilecti  mei,  et  bsc  loquitur  mihi :«  Surgcpropera 
etveni.  »  8urge   per  fidem,  propera  per   spem, 
veni  per  cbaritaiem.  «  iam  enim   biems  tranaiit, 
imbcr  abiit  et  recessit,  flores  apparuerunt  in  terra 
nostra,  tempus   putationia  advenit.   Voz  turturis 


immolatis  eimulacrorum  et  sanguine,  et  iuGTocato, 
et  fornicatione  {Act.  xv),»  ete^  qus  vobis  noo  vultis 
fieri,  aliis  ne  feceritis.M  A  quibuscu8lodienli*8  vos, 
bene  agetis  {ibid.),  »  Tunc  et«  vox  turturis  audita 
es\,  »  id  est  cerlis^ime  audieturM  interra  noitra.B 
Voz,  »  inquam,  u  turluris, »  nimirum  parvulAqQi- 
dem,  aed  castissims  avis,  sciticet  prcdicatioBvaii* 
gelii,  cujus  initium  est  pulcbritudo  nostra  oaitit4« 
tis,  et  virginei  conceptus  tui, «  audita  est,  »  idest 
audietur ;  in  terra  nostra,  »  in  Ecclesia  oostra,  in 
universa  terra.  Tunc  ad  vocem  bujuscemodituria- 
ris  «  ficus  prolulit, »  id   est  certissime    proferet 
c  grossos  8U08,  vines  florenies  dederunt,»  id  est 
certissime  dabunt  «  odorem.  »  Ficus,  inquam,  id 
^  estsynagoga,  profenaet  jactitabit  operaveljastitias 
8ua8,8ed  cadentibus  bujusmodi  flcis.ipsaremacebit 
eflecta,  et  egoveniens  ad  eam,et  qosreni  frooturo, 
non  inveoiam  {Matth,  xzi).  «  Vines  »  autem  «  Ao- 
rentes,  »  idestgentea  credere  incipiente8,»dabunt 
odorem,  »  id  est  bonam  opinionem,  ita  ut  artiici 
grdtulentur,  et  dicaot :  «  Primum  gratiaa  agimos 
Deo  Dostro  per  Jesum  Cbristom  pro  omnibus.quia 
fides  vestra  annuntiatur  in  universo  mundo:Sorge 
amica  mea,  speciosa  mea,  ei  veni  columba  mea,iQ 
foraminibus  petra*,  in  caverna   maceris,   Oslende 
mibi  faciem  tuam,  sonet  voz  tua  in  auribus  roeis. 
Voz  enim  tua  dulcls,  et  facies  tua  decora.»  Iierom 
«  vox  dilecti  mei.  »  iterum  loqoitur  mibi  et  ad  8or- 
gendum  invitat,  eisdem  nominibus  me  compellat 


auditaestinterra  nostra,ficus  protulitgrossoseuos,  D  „  Surge,  «inquiens,  «  amica  mea.speoioia  mea,  et 


vinesfloreotes  odorpm  dederunt.  >  Ecce  enim  a>qui- 
noctium  veroum  Jam  prsteriit,  et  adest  feslivitaa 
Pascbaiis,  dum  bscloquortibt,  dum  foris  aogelus 
annuntiat,  etego  intus  vocem  sequor  annuntiantis, 
Quo  tempore  sine  dubio,  secundum  cursum  solie  et 
naturam  aeris,  •  biema  jam  transiit,  imber  abiit  et 
recessit.  >  Ex  ipsa  ergo  qualitate  teoiporis  auspi- 
cium  cape  magnsB  felicitatis,  quia  per  istud  quod 
dicitur  tibi,  quod  agitur  lecum,  transiit^id  estcer- 
tissime  perlransibit,  biems  peccati  aliiit  et  recessit, 
id  est  certissime  abibil,  et  recedet  imber  irs  ciele- 
atie,  qum  videlioet  biemaezeo  venit,  quod  Bva  Jam 


veni,  columba  mea. »  Et  prot^nos,  ac  aiquererem, 
quo  ego  surgam,  ubi  vel  in  quo  erocolumba  gemi- 
tuosa, «  in  loraminibus. » inquit, «  petne,incavema 
maceris. »  Scit  enim  siium  vei  babitum  mentis 
mes,quia  clavi  ejus,  quos  antequam  fierentmente 
prophetica  prsvidebam,et  in  propbeta  legebam  di- 
cente.  «  Foderunt  manus  meas  et  pedea  meoi 
{Psal.  xxi),  »  et  lancea  lateris  ejui^  quam  aimiliter 
prsf  idebam.in  propbeta  legebam  :«Videbuntenim,» 
ait  Zacbarias,  «  in  quem  tranfcfixerunt  {Zack,  xii) ; » 
clavi,  inquaro,e]U8et  lancea  jam  e&senlanim«mes 
vuinera,et  in  ipaii  gemerem  sicut  oolum.bt.Dioebai 


869 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  -  LIB.  II. 


810 


crgo  :  «  Columba  mea,ln  foraminibus  pelrae,  in  ca-  A  mum  patria  tui,  et  concupiicet  rex  decorem  tuum 


verna  maceriaB,  >«  id  e8\,  anima  gemituoea  propter 
fixuram  clavorum,  qui  sura  petra,  propter  vuinus 
laterid  mei,qui  sum  maceria.  Nam  ego  unus  idem- 
que  alias  peira  etaliasmaceria.Videl^cet  ubiadbuc 
mortaliB  el  pa88ibili8eram,ibiego  maceria;ubi  au- 
temjam  resurrexi  a  mortuis,  ibi  vel  ex  tunc 
petra  solidisBima,  sed  non  disparuerunt  in  petra 
jam  impassibili  cavern«B  aive  foramina,  quae  facla 
fuerant  in  maceria  adbuopas8ibili,imo  apparebunt 
eadera  in  die  judicii.  Age  quod  agis,  contemplure 
quotl  contemplHri8,atquehoc  modo  semperostende 
mihi  faciem  tuam,et  ostendendo  corrigequod  Eva 
peccavit  et  abscondit  a  me  faciem  suam.Ubi  abscon- 
dit  ?  in  medio  ligni  paradiBi,  viilelicet  in  eodem  in 


{PsdLxLiv).*  C-ipite  nobis  vulpea  parvula8,qu2e  de* 
moliuntur  vineas.Nam  vinea  nostra  floruit.BVulpes 
Herode8,vu]peculae  sive  vulpes  parvulae  illius  tem- 
poris  omne8,qui  quffirebant  animam  paeri.Undeet 
de  quodam  ex  postoris  ejusdem  nominis,cum  nun- 
tiatum  fuisset  et  Pharissis  diccntibu8:«Exi  et  va- 
de  hinc,quia  Ilerodes  vult  te  occidere((1#a///i.ii).Ite, 
inquit,  dicite  fulpi  illi  :  Ecce  ejicio  dsmonia,  et 
fianitates  perficio  hodie  et  cras,  et  terlia  die  con- 
summor  (Z.IIC.  xiii).»Ergo  vulpea  Uerodes,  roaxime 
quia  non  solum  crudeiis,verum  etiam  dolosusille, 
qui  dixit:«lte  et  interrogate  diligeoter  de  puero,  et 
cuni  iuveneriti^,  renuntiate  mihi,ut  et  ego  vcniens 
adoreni  eum  {Matih.  ii).  »  FuisBe  tunc  jam  cum  eo 


quo  peccavit.Nam  «  deligno,quod  est  in  mediop.i-  ^  etiam  alios  ejusdem  dolositatif*,  vel  ex  eo  constat 

•  ••  *«  'x  l_*         «•V  _  ..      '       ._^     ■»  ^  J  "  •  I  jf  l_J«J**»Cl  t.  * 


radisi,  »  ait,«  prscepit  nobis  Dominus,ne  comede- 
remus,  et  ne  tangereraus  illud,ne  fortemoriamur. 
Comedit,  et  cum  audisset  vocem  Domini  Dei  nbs- 
conditse,  •  ait  8cripturu,  «  a  facie  Oomini  Dei  in 
medioligni  paradi8i(Gfne5.iii).»Ergo  in  quo  peccu- 
vit,in  eodem  se  abscondit,  utpote  qus  in  peccato 
8U0  8ibicomplaouit,etpeccatum  suum  defendil.Non 
ostendit  mihi  taciemsuam,cura  dicerem:uUbi  es?» 
Nun  Bonuit  vox  ejusin  auribus  meis,  voxoonfessio- 
nis,  qun  Bonare  debuisset,  saltem  cum  dicerem, 
«quare  boc  feci8ti?»8icut  quando  ei  benedixiet  viro 
ejus,dicen8:«  Grescite  ot  multiplicamini,  »  non  eo- 
nuit  vox  in  auribus  meis;nullum  enim  cantavitcan- 
ticum  gratiartim  aclionis  pro  tam  magno  benencio, 
quoillamconstituebam  matrem  tants  generationis, 


quod  angelus  ad  Joseph  ita  dixil:«  Surge  et  acclpe 
puerum  et  matrem  ejus,  et  vatie  in  torram  Israel, 
defuncli  sunt  enim  qui  qusrebant  animaro  pueri 
{ibid.y  •  Igitur  vulpes  parvulas,  qus  demoliontur 
vineas,  capite  nobis,  inquit,  id  estoccidanturcito, 
moriantur,et  di?pereantqui  qusrunt animam  pueri. 
Nonne  videtis  parvulas  vulpea  istas,  quomodoude- 
moliuntur  vineas?  >  Herodes  onim  non  cessatocci- 
dere  fero  omnes.qui  erani  regis  Btirpis,  non  cessat 
perscrutarifUtfunditusdeleat  doroum  David,dequa 
regem  Ghristumnasciturum  fore  audivit.Nonnevi- 
detis  ad  ultimum,  quod  teneros  palmites  fera  ista 
roomordit,quod  intantes  bestia  crudelis  occidit  in 
Bethlehem  Juils,civitate  David?Capite,capiie,<«nam 
vinea  nostra  floruii.»  Vineailla,qus  nostra  eet,  vi- 


possessurs  tantam  hsreditatem  regni  Dei.  Tu  au-  C  ^^^  ^qI  vitis,  vinea  propter  auam  csteraa  demo« 


tem  «  ostende  roihi,  t  sicut  et  ostendis  «  faciem 
tuam;sonet  vox  tu<i  in  auribus  meis,  •  et  audiam 
ego,  audiaoi  et  amici,  quorum  unus  vel  primus 
audivit,  cum  adbuc  esset  clausuB  in  utero  roatris 
sus,et  exsultavit  ad  vocero  tuam,qu«  hoc  modoso- 
nuit  in  auribus  raeis  :  «  MagniHcat  anima  roea  Do- 
minum,et  exsultavit  spiritus  meus  in  Deo  salutari 
meo(Luc.i).  »  Ibi  ad  vocem  meam,  eivocem  tuam 
Budire  atque  exsultare  cospii.  Unde  et  qnodam  loco 
dixitiu  Qui  babet  sponsam  sponsus  est.  Amicusau- 
tem  8ponsi,qui8tatet  auditeum,gaudiogandetpro* 
pter  vocem  sponsi  (Jaati.  iii).  »  lloc  ergo  gaudium 
meum  impleium  est.  Igitur  quia  et  amici  auscul- 
tant,etme  delectat  audire   faciem  fidei,   et  audire 


iiuntur  vineas.inter  quas  ista  eiclacuit.quemadmo- 
dum  vir»;a  una  gracilia  in  magnasylva  latere  solet 
ob  parvitatero  8ui;vinea,inquam,nostrahsc  floruit. 
FructuB  ejus  adhuc  flo8,et  non  botrus  e8t,noadum 
maturuit,etidclrcu  d.imnosum  nimisest  bujusmodi 
vineam  vA  florem  ejussuccidiveidemoliri.Crescat 
prius  et  de  flore  proveniat  fructu8,oondatur  Evan* 
geliuro,  et  cognoscatur  de  signis  et  virtutibuB,  ve- 
nisse  Sanotum  8anctorum,atquehocerit  fiorem  ve« 
nisae  in  fructum  et  roaturuisee  botrum.  Tunc,  8i 
fuerit  succieus  bujusmodi  botrus,  custodiatur,  at- 
que  in  vectc  crucis  portetur,  ut  expL^rimento  resur- 
rectionis  et  duicedinia  ejus  cognoscaturqualis  ler- 
ra,  quale  sit  regnum  ejus,  ad  quod  non  pertinent 


vocem  confessionis  atque  gratiaromactionis,  S§§  D  velpeculaeistde.  «  qus  vineaa  doraoliuntur.  »  Sicut 

olira  duo  viri  deexploratoribusquosmisitMoBesad 
explorandam  terram  promissionis^  palmitero  cum 
uvasua  deportaverunt  in  vectecurocsterisfugibus 

terrs,dicen(es:«  Venimu8interraro,ad  quani  miaisti 
nos,  qus  revera  fluit  lacte  et  melle,  utex  his  fru- 
gibus  cognosci  polest  (A'iim.  xiu).  »  Ulius  rei  geata 
royatcriuro  observetur,  et  taodiu  vinea  nostra  de- 
fcndatur  a  vulpibu8,donecflo8eju3  botrusfiatprai* 
roatMrus,  ex  suo  eapore  co/noscendu8,  et  terrs  vi- 
ventiuro  experiroentum  mundo  prsbiturus.  «  Di- 
lectua  meuB  mihi.et  ego  iili,quipa8citur  inter  lilia, 
donec  aspiret  dies  et  inclinentur  umbrs.^Hoc  est, 


«  ostende  mihi  faciemtuam,8onet  fox  tuain  auribus 
roeia.  Vox  eoim  tua  dulcis,  et  facies  tua  decora.  » 
In  quo  vox  tua  dulcis  ?  In  eo  videlicet,  quod  co- 
lumba  mea  es,et  intentain  foraminibus  jamdictis, 
itaaicut  columba  gemitum  pro  cantu  habes.  Ga- 
nendogexi8,gemendocani8,  ciipaa  exsultatio  qua 
exsuitavit  spiritustuusin  Deo  8alutarituo,plenae8t 
gemitibu8,plena  lacrymis.In  quo  facics  tuaJecora? 
in  eo  videlicet,quod  magnaest  fides,  magna  bumi- 
litas.lste  estdecor,quem  concupivit  Rex.quemadmo- 
duro  Psalmista  dicit:«  Audi,filia,et  vide,  et  inclioa 
aurem  tuam,  et  obliviscare  populum  tuum,  et  do- 


171 


RUPEFITI  ABBATIS  TDlTIExVSIS 


871 


unde  «  bpatam  ine  dlcent  omnesgenerationes^Lto;.  A  nuptiisetcohabitationeeaetissima.Interhii^asmodi 


i),  »  quia  «  dilectus  meua  mihi,  et  ego  iili.  »  Quo- 
modo  enim  ille  mihi.eteKO  illi,  niai  sicut  per  pro* 
phetam  diclum  e9t:«Ecce  virgo  concipiet,  et  pariet 
f)lium,et  vocabiturnomen  ejugCmmanueI;bulyrum 
et  mol  comedet.ut  aciatrcprobaremaiumeteligcre 
bonuni?  »  (haue  fii).  Ita  enim  ille  mihi,  et  ego  ilii, 
nec  opuB  est  dicere  verbi9,quiamente  melius  potest 
porcipi,  imo  necverbis  exprimi,  neo  mente  potest 
comprehendi  eive»8timHri,quile  vel  quantum  hoo 
eit.  Recordemur  hic  etiam  veieris  historis,  per 
quam  colligi  potest,  quam  sit  terribileid  quod  sub 
verbi^  continetur  tam  jucundi8,«  qui  pasciturintor 
lilia,  donpo  aspiret  dies  etinclinentur  umbre,  »  ai- 
mulque  qnam  sprio  deBmmanuel  sit  dictum:«Bu- 


lilia  pasoitur  dilectus,  «  donec  ai»piret  diesetiDcli* 
nentur  umbrffi,comedit  »  Gmmanuel  «  butyrum  et 
mel,  n  id  cst  qualemcunque  victum  oereaBarium 
corpori,  «  ui  sciat  reprobare  malura  et  eligere  bo- 
oum.  »  Dixit  enim  ipse  oliih:«Glamor  Sodonx)ram 
et  Gomorrha  venit  ad  me,  descendam,  et  videbo, 
utrum  opere  compleverint,annone8tita,ut  aciam.» 
Dicitet  nuncquiaclamor  sanKuiaiB  aanotorum  pro- 
phetarum,  quem  effuderunt  Judiei,  «  venit  ad  me, 
descondam  ul  videam  ulrum  talesBint,  ao  non  eit 
ila,  ut  sciam.  ■  Pacturus  quippe  aam  univeraale 
judicium,  cujuB  ezempium  fuit  illud  Sodomorum 
S§9  incendium  Buirareum,  juxta  illud  :  «  et  civi* 
tatcH  Sodomoruro   et  Goonorrhsorum  in  einerem 


tyrum  etmel  comrdet^ut  scial  reprobaremalum  et  q  red'gpns,  eversione  damnavit,  exemplum    eoram 


eligere  bonum.»Quffi  estiila  vetus  hi8toria?*Glamor 
Sodomorum  et  (jomorrhffi,  »  ait  Dominus  ad  Abra- 
bam,  «multiplicatus  est^et  peccatum  eorum  aggra- 
vatum  est  nimis.Ddscondam,  et  videbo  utrum  cla* 
morem,qui  venit  ad  me.opere  compleverint,an  non 
est  ita,  ut  sciam  {Gene$.  xviii).  Veneruntque  duo 
angeli  Sodomam.  selente  Lot  in  foribus  civitatie. 
Gompulit  illos  oppido,  ut  diverterent  ad  eam.  In- 
gressique  domum  illius,  fecit  convivium,  coxit 
ai^ma  et  comederunt ;  prius  autem  quam  irent  cu- 
bitum,  \nri  civitatis  vallaverunt  domom  illios,  a 
puero  usquead  senpm  omnis  populus  Bimul,voca- 
veruntque  Lot  et  diterunt  ei :  Ubi  sunt  viri,  qui  ad 
te  introierunt  nocte?Educ  eos  buc,ut  cognoscamus 


qui  impie  acturi  sunt  ponens  (//  Peir,  i\).  »  Qaod 
8i  illud  in  Sodomis  non  feci  judicium,ni8]  priuaex* 
perimento  scirem,  utrum  ita  esset  an  non»  quanto 
magis  untequam  taciam  illud  universale  judiciumi 
debeo  experiri,ut  sciam  reprobaremalum  eteligare 
bonum,8ic  incipiens  :  m  Pmnitenliam  agite,  appro- 
pinquavit  enim  regnum  coBlorum.(lfa<(^  iv).  t  Gam 
islud  ia  me  accepero  experimentum,  cuniiropleve- 
rint  mensuram  patrum  suorum,  oocidendo  me  Do« 
minum  prophetarum,  sicut  propbetaa  oceiderunt 
patre^eorum  {Mattk.  xxiii),  tuno  incipietjudicium 
fleri  a  caecitate  ipsorum  secundum  similitodinom 
Sodomorum.  Sic  enim  dictum,  et  sic  factum  eat. 
«  Et  ecce  miserunt  manum  viri,  et  introdaxeruot 


eos(t6t'd.xix).  •  Et  quidem  duo  HUKeli  venerant^sed  p  ad  se  Lot,  dauseruntque  ostium,  et  eoa  qui  foris 


diligenter  animadvertendum,quia  sic  deindescri- 
ptum  est :  «  Dixit  quo'toe  l^ot  ad  eos^Queao  :  do- 
mine  mi,  quia  invenit  eervus  tuus  gratiam  coram 
te,et  magnificasii  nrtisericordiam  tuani  quam  fecisti 
mecum,  ut  salvares  animam  meam,  etc.  »  Crgo  et 
in  tribus  angelis^qui  venerunt  ad  Abraham  meridie, 
et  in  duobus  qui  veneruntSodomam  vespere,  unus 
idemqueagno8cendu8e8tDeu8,qui  et  peripsosopo- 
rahatur  et  inipsis  loquebatur:  tDescendam,  »  in- 
quiens,  a  et  videbo,  utrum  olamorem  qui  fonit  ad 
me,opere  compleverint,  an  non  est  ita,  otsciam.  » 
Igitur  et  de  illo  tempore  jam  prsterito  recte  dicis, 
«  butyrum  etmelcomenet,ut8ciat  reprobaremalum 
eteligerebonum,«quoniam  etapud  Abrabametapud 
Lot  babuit  oonvivium,  ut  tanti  illius  mali  caperet 


erant,  percusserunt  cscitate,  a  minimo  usque  ad 
ultimum,  ita  ut  ostium  invenirenon  possent  {Gen, 
xix).  »  Ita  cscitas  continget  in  Israel  in  hia,  qoi 
non  tam  Israelits,  quam  Sodomita  8ant«  juxta 
illud  Isaia  :  «  Audite  verbum  Domini,  prinoipes 
Sodomorum,  auribus  percipite  legem  Dei  mei,  po- 
pulus  Gomorrhffi  (/sa.  xli).  ><  Cumqne  aspiraverit 
dies,  subauditur  resurrectionis  mea,  et  inclinata 
faerint  umbra  peccatorum  et  ignorantin,  in  iis 
videlicel  qui  poDnitentiam  egerint,  tuno  tubvertam 
illos,  sicut  mane  illo  subverti  Sodomam  et  Gomor« 
rbam,  non  quod  rcliquis  non  remanebont,  juxta 
illud  propboiicum.  «  Subverti  vos  sicut  sabvertit 
DeusSodomam  et  Gomorrbam  et  facti  estis  quasl 
torrid  raptus  de  incendio  {Amos  iv).  »  liem  :  «  Nisi 


cxperimentum,etpascebatur  apud  iilos  tandiu.  do- 1^  Dominus  exercituum  reliquisset  oobi88emen,qaasi 


nec  aspirarei  dies  et  inclinarentur  umbrap,  id  est 
usque  mane.Sic  enim  scriptum  est :  «  Gumque  es- 
set  maae,  cogebant  eum  angeli,  dicentes  :  Surge, 
toUd  uxorem  tuam  et  duas  filias  quas  babes,  ne  et 
tu  pariter  pereas  inscelere  (;ivitati8.»0  quam  lerri- 
bile  impii8,et  quam  venerabile  est  piisid,  quod  se* 
cundumsimiiitudinemillius  reigestsintelligiturin 
verbis  i8ti8l«Pascitur,inquit,  interlilia,  doneoaspi- 
ret  dic8  etinclinentur  umbrs.»Qu8enam  sunt  lilia, 
ni!>i  amicusdilecti  Joseph^et  ego  dihcta,  cui  dicit : 
fl  Siout  lilium  interspinas,  eic  amica  mea  inter  fi- 
lias.  »  Vero  ambo  iiliai  videlicet  pro  virginalibua 


Sodoma  fuissemus,  et  quasi  Oomorrba  similes  es- 
semus  {Isa.  i).  »  Hs>o  dilectus  mihi.  Et  quid 
ergo  illi?»Revertere,  similis  esto,  dileote  mi,  caprea 
aut  hinnulo  cervorum  super  montea  Bethel.  »  Quid 
erat  hoc  diccre,  nisi  orare  pro  ealutereiiquiarum 
gentis  mes?Nunquid  enimegoerga  gentem  meam 
minorem  coropassionem  haberem  vel  ebaritatem 
amicorum,  scilioet  propbetarum  et  apostolorum  ? 
Exempli  gratia  :  t  Quare,  inquit  Isaias,  errare  noa 
fecisti,DomiDe,de  viis  tuis,  indurasti  cor  nostrum, 
netimeremus  te  t  Gonvertere  propter  aervoa  tuos 
tribuB  hasreditatie  tu«  {Ua,  uuii). »  Apoatolot 


873 


COMMENT.  IN  CANTIOA  CANTIC.  —  LIB.  II 


874 


tcm  :  «  Veritatem,  iaquit,    dico  in  Christo,    non  A  secundum  nomen  (uum,quo  perprophetamjussut 


meotior,  testimonium  mihi  perhibente  conscientia 
mei  in  Spiritu  sancto,quoniamtristitiaest  mihima- 
gnact  continuus  doljr  cordi  meo  (Rotn.  vi),  elc.  » 
Igtturet  me  non  dubitetis  postulasse  pro  salute 
reli>]uiarum  gentis  mee,  cujusvidelicet  postulatio- 
nis  summa  haec  est :  «  Reverlere,  similis  esto,  di- 
lecte  miyCapreJB  aut  hinnulo  cervorum  super  mon- 
tes  Bethel,  id  est  propter  patres  domus  Dei,  hoc 
enim  mterpreltilur  Bethel.  Gecitas  quidem  contin- 
get  in  Israel,  ita  ut  te  invenire  non  possint,  qui 
dici-^:  «  Ego  sum  ostium  {Joan,  x),  »  secundum 
snpradiclam  similitudinem  Sodomitarum«quo8  per- 
cussisticaecitate,  iia  ut  non  possenl  invenireostium, 
sed  revertcre  super  montes  Bethel,    id  est,   sicut 


es  vocari,  «  Accelera  spolia  detrahere,  Festina 
praedari  (Isa.  viii.)  •>  Vix  igitur  ezspectatis  tri- 
ginta  tribus  horis,  revertere  super  montes  Bethel, 
id  est,  resurge  et  appare  principibus  domus  Dei, 
scilicct  apostolis  tuis  et  mihi,  cujus  maxime,  sicut 
et  illorum^  imo  et  multo  plus  quam  illorum,  tu  es 
grande  desidcrium,  juxta  illud  patriarchs  Jacob 
dictum  ad  Joseph  Glium  deoorum  :  «  Benedictiones 
patris  tui  confortat®  sunt  benedictionibus  patrum 
ejus,  donec  veniret  desiderium  collium  seternorum 
(Gen.  xLix).  »  Quam  veraciter  ille  te  appellaverit 
«  desiderium, »  ego  maximein  visceribus  meisex- 
perta  sum,  et  hoc  amicis  estintimandum. 
Cah.  III. "—  «  In  lectulo  meo  pcr  noctes  quassivi 


Isaias  dicit : «  Convertere  propter  servos  tuos  [Isa.  j^  quem  diligit  anima  mea.  Qussivi  illum,  et  non  in- 

\  1  •  .  ••         •  *        4  1  <  "*  _...f      o .. 1.    _;  •!_  •     * M.    1  •  • 


Lxiii),  recordare  misericordis  tus,  sicutlocutus  es 
ad  patres  uostros  (Luc,  i),  ut  saltem,  quum  ple- 
niiudo  f^entium  snbinlraveril,  tunc  omnis  Israel 
salvus  tiat  (Rom.  xi).  »  Aliter  :  «  Revertere,  similis 
esto,  dilecte  mi,  capreee,  aut  hinnulo  cervorum 
super  montcs  Bethel.  »  Qui  pasceris  inter  lilia,  do- 
nec  aspiret  dies,  et  inclinentur  umbrs,qui,  utscias 
reprobare  malumet  eligere  bonum,butyrum  et  mel 
comedis,  et  hoc  inter  lilia  castitatis,  qus  sunt  opti- 
ma,  pater  ei  ego  virgo  mater,  cum  aspiraverit  dies 
et  inclinats  fuerint  umbrffi,  revertere,  id  est,  dilu- 
culo  resurge,  «  valde  mane,  orto  jam  sole  {Marc. 
xvi),  »  plena  luce.reparationis  nostrae  inclinalis  at- 
que  deslructis  umbris  mortalitatis  nostrse.  Cito  re- 
vcrtere,  noli  moras  facere,  quia  anima  mea  dcside- 


veui.  Surgam  et  circuibo  civitatem  per  vicos  et 
plateas,  qusram  quem  diligit  anima  mea.  QusBsivi 
ilium  et  non  inveni.  Invenerunt  me  vigiles,  qui 
custodiunt  civitatem.Num  quem  dilexitanima  mea 
vidistis  ?  Paululum  cum  pertransissem  eos,  inveni 
quem  dilexit  anima  mea.  Tenui  eum,nec  dimittam, 
donec  introducam  illum  in  domum  matris  me«e,et 
incubiculum  genitricis  mese.  »  Hoo  8entitis,o  ami- 
ci,  in  vobismelipsis,  quiounque  habetis  sanctum 
dilectionis  Spiritum,  quicunque  diligitis  Dominum 
Deum  ex  toto  corde,  ex  tota  mente,  et  ex  tota 
anima.  Hoc,  inquam,  sentitis  vos,  amici,  et  flliie 
Hierusalem,  quia  magnum  in  ista  dilectione  est 
desiderium.  Quanto  vicinior  iste  dilectus  habetur, 
tanto  vehementius  desideratur  Quihabent,habere 


rut  te.  Scio  quidem  quia  cito  reversurus  es,  juxla  ^  desiderant,  qui  videnti  videre  desiderant.  Nam  an- 


illud  propheticum  :  «Viviflcabit  nos  postduos  dies, 
in  die  tertia  euscitabit  nos,etvivemui  in  conspecta 
ejus  (Ose.  vi) ;  »  et  juxta  quod  ipse  dixisti :  t  Sicut 
fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  no- 
ctibus,  ita  erit  fllius  hominis  in  corde  terr»  tribus 
diebus  et  tribus  noctibus  (Matlh,  xii).  •  Tridui 
(luidem  tempus  breve  est,  sed  dilecte  et  columbas 
tu8e  desideranti  et  gementi  vulnerata  mente,  noo 
satis, dilecte  mi,festinatum  esi.Abbrevia  hoc  ipsum 
triduum,  et  similis  esto  in  reverteudo  «capresaut 
hinnulo  cervorum,  »  id  est,  velocissimus  esto  ad 
pcragendum  cursum  tuum.  In  corde  terrs,  id  est, 
in  sepulcro  tuo  non  totum  expendas  triduum.  Suf- 
flcit  ad  complendam  veritatem  Scripturaruro,   si 


geli  vident,  et  tamen,  Scriptara  teste^desiderant  in 
eum  prospioere.  Ego  autem,  non  utcunque  habui 
aut  vidi  eum,  sed  in  utero  gestavi,  et  genui  eum, 
et  ei  mater  lao  prflebui,  et  diligenter  coutemplata 
sum.  Quid  putatis,  quot  noctes  duxi  pervigiles  vi- 
dendo  et  audiendo  eum  ?  Non  enim  sufflciebat  dies 
ad  tantum  de8iderium,sed  toties  noctibus  inlectulo 
meo,  in  oubiculo meo  pervigil  fovebam  et  adorabam 
parvulum,  audiebam  et  adorabam  jam  adultum, 
cum  intra  duloia  colloquia  per  oculos  suos,  ocnlos 
corporis  transfunderel  mihi  suaB  divinitatis  aspe- 
ctnm,ita  tamen  oontemperans^ut  toierare  possem^ 
S90  quem  tremunt  angeli,  et  virtutes  coBlorum, 
juxta  illud  quod  audistis  eum  dicentem  in  hooipso 


partem  exiguam  primi  diei,  id  est  tres  horas  novis-  D  Hbro  Cauticorum  :  «  Averte  oculos  tuos  a  me,  quia 


simas,  et  partcm  aliquam  diei  tertii,  scilicet  sex 
horas,quod  est  dimidium  noctis,  cum  die  secundo, 
id  est,cum  Sabbatojaceos  in  sepulcro,  transegeris. 
Nam  tres  integri  dios,  horae  septuaginta  duse  sunt. 
Hoc  esset  nimis  longum.  Sufflciunt  horae  triginta 
tres,  qui  numerus  ex  duobus  ternariis,  deceno  et 
singulari  compositus  est.  Beatam  Trinitatem,  cui 
primus  homo  peccavit,  in  te  et  per  te,et  de  teipso, 
dilecte  mi,  caro  mea  et  sanguis  meus,  Deus  meus 
et  Dominus  meus,  placari  oportet,  sed  hoc  flat  c&- 
lerrine  et  muitum  festinanter,  sicut  caprea  sive 
hinnulus  cervorum  in   montibus  celerrimas  esti 

Patrol.  GLXVIII. 


ipsi  me  avolare  fecerunt  (Cani,  vi).  »  Ita  in  lectulo 
meo  habui  eum,  sed  deinde  contigit  mihi,  ut  ibi 
non  invenirem  eum.  Dixit  enim  :  «  Quid  mihi  et 
tibi  est,  mulier?»  (Joan,  ii),  Jam  exquobaptizatus 
est  a  Joanne,  fleri  coeperat,  in  lectulo  sive  cubiculo 
meo  in  illo  habitationis  meae  secreto,  ut  non  inve- 
nirem  eum.  Nam  statim  «  ductus  est  in  desertum  a 
spiritu  (Malth.  x,  xix),  et  deinde  regressus.Evange- 
iium  eis  praeposuit  afTectibus,  itautdiceret  :cQuid 
mihi  et  tibi  est  mulier  ?  »  Sed  et  alios  docuit,  at 
similiter  facerent,  ut  scilicet  patrem  et  raatrem 
propter  Evangelium  relinquerent  (Luc,  ix).   Itaque 

28 


87» 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIKNSIS 


876 


desiderio  quffirebacn  et  Don  inveniebam   eum»   ui  X  vos,  cum  adbuc  essem  vobiscum  (Lucxxiv),   efc.  » 


solitaria  possiderem  solitarium.  Dixi  crgo :  «  Sur- 
gam  et  circuibo  civftatem  per  vicos  et  p]atea?,qu»- 
raro  quem  diligit  anima  mea.  »  Dixi  et  feci  sic,cum 
enim  circuirel  per  oivitates  et  castella,  prcdicans 
Evangelium  regni  Dei,  ego  sequebar  et  quserebam 
eum.  «  QuaBsivi  illum,  et  non  invoni.  »  Ille  enim 
tanto  intentus  negotio,me  matremsuam  agnoscere 
quodammododissimulavit.  Deniqueetquadam  die, 
cum,  u  loquente  eo  ad  turbas,  dixisset  ei  quidam  : 
EccG  mater  tua  et  fratres  tui  foris  stant  quffirentes 
te,  ipse  respondensdicenii  8ibi,ait:  Qus  estmater 
mea,et  qui  sunt  fralres  mei  ?  Et  extendens  manum 
in  discipulos  8U08,dixi( :  Ecce  mater  mea  et  fratres 
mei.Quicunqueenim  fecerit  voluntatem  Patris  mei 


His  atque  aliis  modis  vidimas  eum  ipsa  tertia  die 
qua  resurrexit.  Hsc  mibi  dixerunt  vigilea  illi.  Ego 
autem  eic  illum  invenire  cupiebam,  ut  jam  nemo 
despiceret  me  dicentem,  inveni  illum,  vidi   ilium, 
et  ita  factum  eat.Nam  paululum  cum  pertranBiasem 
eoB,inveni  •  quem  diligit  anima  mea  »  et  non  quo- 
cunque,  sed  in  coelum  vidi  ascendeniem,  et  apoBto- 
los  ejus,  mi8{>o  de  cobUb  Spiriiu  8ancto,vidi  prsdi- 
cantes  gloriam   Domini   {ict.   i).   Heo   mihi   fuit 
inventio  ejus,  quem  diligit  anima  mea,  el  ex  illa 
inveotiooe  tenui  eum,  ui  introducerem  in  domum 
matrie  mese,  et  in  cubiculum  geniiricis  me«,8ciii- 
cet  Synagogffi.  Hoc  ex  parte  jam  factum  est,   quia 
multi  Judffiorum  crcdiderunt  in  eum  :  alii  quidem 


qui  in  coclis  est,  ipse  weus  et  frater  et   soror   et  ^  obclusis  cordibus  me  et  ipeum  repulerant  (Acl,  ii 


roater  est  (Matih.  xii  ;  Joan.  xix  ,*  Luc.  viii  ; 
Marc.  iii).»  Hoc  modo  me  matrem  suam  agnoscere 
dissimulavit.  Hoc  est  quod  dico,  «  quesivi  illum  et 
non  inveni.  »  Post  hec  juxta  crucem  ejus  steti. 
8ed  nunquid  boc  mihi  fuii inveoiBse  dilectum  ?  Imo 
fQit  mihi  invenisse  gladium,  qui  et  pertransivil 
animam  meam.  Sepultus  e8t,clausum  eisignatum 
fuit  monumentum.  Et  ego  quali  mente  quffirebam 
eum?Quitli  desiderio  desiderabam  eum,  sciens 
eum  esse  a  mortuis  resurreciurum  ?  Inde  «  non  in- 
veni  illura.  Invenerunt  me  vigiles,  qui  custodiuot 
civitalem.  »  Qui  vigile8,vel  quam  cusiodientes  civi- 
tatera  ?  Discipuli  ejus,  quia  ad  boc  erant  dispoBiti, 
ut  cusiodireat,  imo  ut  ffidiflcarentoivitatem  veram 


iii),8ed  non  dirnittam  donec  illuc  iniroducam  eum. 
«  Si  enim,aiiScriptura,fuerii  populus  filiorum  Israel 
quaei  arcna  maris,  reliquis    convertentur  ex  eis 
(Ita.  x).  »  Dilectaetdiltictarum  dilecti88ima,ceiera- 
rum  eiemplum  est  animarum,  ut  similiteret  ipse 
pro  modulo  suo  dilectum  quffirant,  ei  invenire  co- 
piant.  Dilectum  namque  in  iectulo  quffirimuB,quao* 
do  in  praeseniis  vits  aliquaniula  requieRedempto« 
ris  nostri  deBiderio  suspiramus.  Per  noctem  quff- 
rirouB  quia,  eiei  jam  mens  in    illa   vigilat,   iameo 
adhuc  oculus  caligai.  Sed  qui  dilectum  Buum  oon 
invenit,  restai,  ut  Burgai,  civitatem  circameai,  id 
est,  sanctam  EccIeBiam  electorum  mente  et  inqai- 
Bitione  percurrat,  per  vicos  et  plateas   quffirat,  id 


Hierusalem,  de  qua,  vel  ad  quamipsedileclus,  per  p  est,  per  angusta  el  lata  gradiens,  et  aspiciat  ot  si 
Is&iam  dixit:  «Super  rouros  tuoB,HierusaIem,con-      qua  invenire  in  eis  valeai,  ejus  vestigia   exquirat, 


eiitui  custodcB,  lois  die  et  toianocte  non  lacebunt 

laudare  nomen  Domini  (Isa,  xxvi).»  I&ti  vigilcB  jam 

tunc  vigilabant,  quia  lugentes  et  flenteB  Bomnum 

non  capiebant.  iBii  vigilee  mo  inveneruni,  et  mu- 

liercB;  quae  tota  nocte  vigilantee  venerunt  ad  mo* 

Dumenium,  quoe  etemerant  aromata,  ut  venienteB 

ungereni  eum  {Matth.  xxviii ;  Marc.   xvi),   invene- 

runi  me,  bonum  certatim  afferendo  nuntium,  quod 

reBorrexisBct,  et  quod  vidlBseni  eum.  Et  ego,   in- 

quam:  «  Num,  quem  dilexii  anima  mea,  vidisiis  ? 

VidimuB,   aiunt,    vidimus   Dominum :    m  Surrexit 

vere,  et  apparnii  Simoni  (Luc.  xxiv).  •  VisuB  est  et 

duobus  euntibus  Emaus,  et  deinde  stetii  in  medio 

nostrum  et  dixit :  «  Pax  vobia,  »  ei  OBiendit  nobis 


quia  Bunt  nonnulli  etiam  vile  secuIariB,  qui  inii- 
tandum  aliquid  habent  de  aciione  virtaiiB.  Que- 
reniee  autem  nos  vigiles  inveniuot,  qul  ouBtodiunt 
civitatem,  qui  sancii  Fairea,  qui  Ecclesiffi  Biatain 
cuBtodiunt,  boniB  noBtris  Btudiis  occurrunt,  utsoo 
verbo  vel  scripio  nos  doceant.Quoscum  paulalani 
pertranBimus,invenimu8  qaomodo  diligamus,  quii 
Redemptor  nosier,  et  si  bumililate  bomo  interho- 
mines,  divinilaie  tamen  supra  bomiDes  fuit.  Gam 
ergo  iranseuni  figile8,diIectUBinvenitur,quia,com 
propbetas  et  apoBioIos  infra  ipsum  esae  conspici- 
mus,  illum  qui  natura  Deus  esi,  esBe  Bupra  homi- 
neB  conBideraraus.Priusergoinveniendusqosritor, 
ut  posi  inventuB  strictiusteneaiur.Sancta  omnium 


manus  et  laias  (Joan.  xx),  ei  obtulimus  ei  partem  D  desideria,  ut  preediximus,  diiaiione  creBcuntySi  au- 
piaciB  BBsi  et  favum  mellis,  ei  manducabat  coram      tem  dilatione  deflciunt,  deaideria  non  fuerant. 
liobiB,etdixit:  «Hso  8untverba,quffilocutu8Bumad 


LIBER  TERTIUS. 


S91  Tertia  recapitulatio  Bonorum  vade  habet 
principium.scilicei  tantam  inadmirationeexclama- 
tionem,  ui  auditorem  eiiam  durmitanlem  excitare 
et  reddore  possiiatientum.PrffimiBBa  namqueadmi- 
raiione,  «  adjurovos,  flliee  Hieru8alem,percapreaB 
cervofquc  camporura.ne  suBciieli8,nrquc  evigilare 


faciaiie  dilectam  donec  ipsa  velit,  »  de  qua  sapra 
tractatum  OBt,  continue  aic  exclamat  divina  vox  : 
«  Qu»  est  ista,  quae  aBcendit  per  deBerinni  sicat 
virgula  fami,  ex  aromaiibuB  myrthe  et  thuriB  et 
univerei  puiveriB  pigmentarii  ?  »  Cujus  rei,qa«BO, 
est  hfleo  admiratio  ?  Nimirum  admiraiio  est  hcgaB 


877 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIO.  —  LIB.  III. 


878 


dilectisiagularishujusBanctiseimffiVirgiQis.Btquid  A  suum  propter  timorcs  nocturaos,  »  Quis  cnim  est 


admiramur  ?  Velquidnobis  admiraodum  iQsinuat 
Spiritussanctus  perverbabujascemodi:  «  Ascendit 
per  desertum  sicut  virgula  fumi,  ex  aroroatibus 
myrrbs  el  thuris  et  univerei  puiveris pigmentarii ?  » 
0  felicem  mentis  habitum,  qui  tam  magnum  babet 
praBConium.  Humilitas  tua  est,  o  anciila  Domini, 
beata  Maria,  quam  tali  admiratione  Spiritus  san- 
ctus  coliaudat.  Odor  tuus,  odor  humilitatis  tuas 
prscipuus  ascendit  ad  eum,at  veresacriGciumcon- 
tribulati  spiritus.  Quid  enim  est  fumus  et  quid 
pulvis,  nisi  spiritus  lacrymosus  et  conscienliavalde 
b u milis  ?  £t sua  quidem  «stimatione  vera humilitas 
est  fumus  innoxius,qua8i  cremii  sive  torris  obusti, 
et  pulvis  terrs  sine  aqua  et  sitientis,  juzta  illud  : 


lectus  vere  ct  vcri  paciOci  regis  SaIomoni8,quiia- 
ter  nos  et  Dominum  pacem  composuit,  nisi  ille  in 
quo  divina  natura  buroanam  sibi  naturam  conjun- 
xit  ?  fit  quis  ille  est,  nisi  uterus  tuas,  dilecta  diie- 
cti,  uterus  virginalis  ?  Ibi  namque  divinitas  Verbi 
Dei,  Verbum  Deus  sese  conclusit,  et  bumanam  na- 
turam  de  tuacarne  formatam  sibimet  in  unitate 
personas  inseparabiliter  coQJunxit,et  ecoe  sponsus, 
id  est,  camem  nostram,  cum  anima  rationali  ba- 
bens  Deus,  sponsus,  inquam,  Deut  et  bomo  Chri- 
stus,  sicut  canimus  in  psalmo,  et  «  ipse  tanquam 
eponsus  procedens  de  thalamo  suo  {Psal,  xvhi).  » 
Quomodo  talem  tanti  Salomonis  «  lectulum  seza- 
ginta  fortes  ambiunt.  »  Vel  qui  illi«  sexagintafor- 


u  Quia  defccerunt  sicut  fumus  dies  mei,et  ossa  roea  g  te8sunt?»Magnumet  mirum  mysterium.audituque 


sicut  cremium  aruerunt  (PsaL  ci),  •  et  sicut  Abra- 
bam  dixit,  loquar  ad  Dominum  meum,  cum  sim 
pulvis  etcinis  {Genes,x\ui)f  sed  non  ita  aestimatione 
Dei.  Aliter  et  melius  ille  te  discemit.  Tu  dicis,pul- 
vis  sum  terrffi,qualem  ventus  dispergit,  aura  toUit, 
el  ille  dicit,  non,  scdpulvis  pigmentarius,sive  pul- 
vis  pigmeutarii,  pulvis  myrrh»  et  thuris,  qualem 
pigmentarius  Spiritus  sanctus  conficit  ex  optimo 
tbure,  quod  est  suavitas  mentis,  et  ex  royrrba  pro- 
batissima,  quod  est  roortificatio  sive  incorruptio 
carnis.  Tu  dicis.fumusego  sum  teterooramdivinis 
oculis,  qualis  de  camino  sive  de  fumario  deficieos 
ascendit,  ascendens  deficit,  et  ille  dicit,  non,  sed 
fumus  ex  aromatibus  myrrhsetthuri8,qualero  de- 
cet  ascendere  de  auro  thuribulo   ante  altare  au- 
reum,  usque  ad  oculos  et  olfactum  Domini  {Apoc. 
viii).  ThHs  furous,  imo  talis  «  fumi  virgula,  » ta,  o 
B.  Maria,  suavem  odorem   spirasti  Altissimo,  cos- 
lestibus  disciplinis  erudita  atque  extenuata.  Talis 
ascoodisti  per  desertum,  id  est,  animam  babens 
valde  solitariam.Si  enim  veracujusque  aniroaBbu- 
militas  etiam  inter  turbas  potest  esse  solitaria,  ita 
videlicet,  ut  in  nullo  alio  prasterquam  in  Deospem 
hab<>at,  quemadmodum  Esther,cum  esset  regina, 
vcraciter  tum  dicebat  :  «  Domine  mi.qai  rex  nosler 
es  solus,  adjuva  me  solitariam,  et  cujusprster  te 
nullus  anxiliator  estalios  (Esth.jLiv),»  quantomagis 
tu  vera  aut  solitaria,  et  quasi  in  deserto  eras,  quo 
virum  non  cognoscebas,  ncc  oognoscere  oapiebas, 
et  ab  illo,  cui  desponsata  fuera8,pene  fuisti  deser- 


6t  scitu  dignum  ;8ed  priasest  aliquidqusrendum. 
Cur  sancti  patres  gladios  babaerant,  aut  our  gla- 
diis  licito  usi  sunt  ?  Hodie  vei  hoo  tempore,  ex  qao 
Evangelium  efi*u]8it,ex  quo  ille  sponsus  delhalamo 
suo  processil,  sanctis  ad  perfectiooem  tendentibua 
non  conceditur  usus  gladii.  «  ConTerte  gladiam 
taum  in  iocuro  saum  {Matth,    xxvi),  »  ait  idem 
sponsus  Petro,  qui  fortiter  ac  ildeliter  pro  ilioxela- 
batur,  et  quod  ani  dixit,  oronibus  dixit,   at  post 
tempus  belli,tempu8  pacis  nanc  etse  sciamus (Moiv. 
xiu).  Qaareistad  ?Qaam  ob  oauearo  tunc  fuittem- 
pus  belli,  et  nunc  est  tempus  pacis  ?  Videlicetquia 
radicemsive  arborem  bonam,quod  eratgenusAbra- 
hs,  ad  quem  primum  beati  seminis  repromissio 
facta  fuerat  {Genes,  xii,  xxii),  diabolus  per  barbari- 
cos  gentium  vel  regum  impiorum  gladios  excidere 
atque  extirpare  volebat,  ande  saorae  historis  plens 
sunt.  Idcirco  teropus  belli  tuoc  erat,  idciroo  mate- 
rialibus  gladiis  tuno  opus  erat,  utdefensaretarge- 
nu8  Abrahs,  ut   defensaretur  radix  S9%  Jesse, 
defensaretur,  inquam,atque  protegeretur  genus  et 
radix  David,  dooec  tu,  beata  Virgo,  nascereris, 
lectulu8,at  Jam  Jictum  est,  veri  Salomonis.  0  igitur 
verum  et  bonamconsiliam,quod  leotum  Salomonis 
c  sexaginta  fortes  ^exfortissimis  Israelambierunt. 
Et,qui  fortes  vel  fortisBimiillisantvel  fuerunt?  Nu- 
meremas  illos  omnes,  i^ui  pro  defenslone  spei  vel 
expectationis  Abrahs  gladiis  laadabiliter  U8i  sant 
curo  propheti8,qaoram  libriex8tant,quiquecontra 
gladioB  roateriales  regam  impioram,gladiam  spiri- 


ta,  non  quia  sanctus  angelus,  qui  te  solitariam  ^  tualem,  gladium  Verbi  Dei,  non  solum  loquendo, 

invenerat,  solitariam  salutaverat,  te  oomroendat,et 

filium  tuum,  qui  quasi  pupillus  in  hoossoulo  na- 

sciturus  erat   (Matlh,  i).  Digna  ergo   exclamatio, 

digna  admiratio.  «  Qus  est  ista,qus  talis ascendit 

per  desertum  »  sive  de  deserto  ?  Vere  mirabilis,et 

illi  multum  diesimilis,qus  descenditperparadisaro, 

cecidii  de  paradiso  :  non  gracilis  per  huroilitatem, 

sed  nirois  grossa  et  rigida  per  mentis  tumorem. 

Propterea  vultis  8cire,quam  magna  fuerit  cara  Al- 

tissimo  de  ista,  qus  de  superbis   non  carat?«  Ea 

leotulumSalomonissexaginta  fortes  ambiantexfor- 

tissimis  Urael :  aniascujasque  enais  saper  femus 


verumetiam  scribendo  evaginaverant,  et  sexaginta 
fortes  sunt  (Ephes,  vi).  Primus  Abraham  fortiasi- 
mus,  gladio  accinotus,  sicut  probatam  est  in  illia, 
de  qaibus  prsdam  redaxit,et  Lot  filium  fratris  sui 
liberavit  de  quatuor  regibus  (Qenes.  xiv).  Secundus 
Isaac  paterno  gladio  saoratus,  et  deinde  potentia 
plu8  quam  regia  claras,ita  ut  diceret  ei  rexAbime- 
lecb,  «  Recede  a  nobis,quia  potentior  nostri  factus 
es  valde  (Genes.  xxvi).  »  Tertius  Jaoob,  et  ipse  for- 
tis  in  gladio,8icatteetatur  ipse  Ju8epb,ioquensfiIio 
eao  :  «  Do  tibi  partem  extra  fratres  tuo8,quam  ac- 
quisivi  in  gladio  et  aroa  meo.  »  Quartus  idem  Jo- 


879 


RUPEllTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


880 


sepb^potentia  regis  potene^quasi  rex  vel  regis  pater 
(Genes.  xu).  Quintus  Moyses,  sexlus  Aaron,  eepti- 
mu8  Pbinees,  octavus  Josue,  nonus  Galeph  filius 
Jepbone;deinde  duodecim  judice8,quijudicaverunt 
et  liberaverunt  l8raei,et  sunt  viginti  et  uimsiJudic. 
iii).  Vicesimus  secundus  Samuel  (/  Reg,  vii(,  vice- 
simus  tertiuB  Oavid  (/  Par,  zxiii),  vicdsimus  quar- 
tus  Elias,  vicesimus  quinlus   Elissous,  vicesimus 
sextus  Joiada  pontifex  clarisBimus  etDomini  bene- 
dictus,  vicesimus septimusZacbarias,niiusejus,qui 
cullum  BHal,quemElia8etEli88BU8  exterminaverunt 
de  Samaria  per  manum   Jehu,  Jezabel   interfecla, 
deleverunt  de  Juda  el  Hierusalem,  occisa  Albalia 
filia  ejus  impiissima,  vicesimus  oclavus  rex  Eze- 
cbias,  vJcesimus  nonus  rex  Josias,  tricesimus  pro- 
pheta  nobilissimusIwaiaSjpost  istos  duodecim  pro- 
pbet8B,  quorum  libri  exHlant,  qui   et  c  minures  » 
dicunlur,  et  Huntquadraginla  duo.Quadragesimu9 
tertiusHieremias^quadragesimus  quartusEzecbiel, 
quadragesimus  quintus  Daniel,ct  cum  eo  tres  socii 
ejus  Ananias,  AzariaB,  etMisael,   et  fiunt  quadra- 
ginta  octo  {Dan,  iii).  Quadragesimus  nonus  Esdras, 
quinquagesimus  Neemias,  quinquagesimus  primus 
Zorobabel,quinquage8imu8  secundus  Ihesu8,8acer- 
dos  magnus  filius Josedecb  in  reversione captivitatis 
et  resdificatione  oivitatis  vel  templi.Quinquagesi- 
mus  tertius  cum  regina    Estber  Mardochaeus,  qui 
ambo  Jure  pro  uno  reputantur^quiaregaiisdignitas 
sive  sublimilas   Esther  fuit,   Mardochsei  gladius. 
QuinquagesirousquartusMalalhiaSyquinquagesimus 
quintus  Judaa  Machabseus.  Post  illum  Jonathas  et 
Simon  duces  alter  post  alterum   successerunt,  et 
deinde  Judas  et  Joannes,  qui  et  Uircanus  filii  8i- 
monis  novissimi  contra  pardum,    id  est,  regem 
Graecorum  praeliati  sunt,  et  Qunt  quinquagintano- 
vem.  Qiiibus  adde  hunc  ipsum  per  quem  Spiritus 
sanctus   haec  locutus  est,    regem  Salomonem  (11 
Par.  xxiii),  et  fiunt  sexaginta.   Nam  Josapbat  rex 
fuerat  quidem  de   fortibus,    sed    non  fortiesimis 
Israel,quia  impio  prffibuit  auxilium,et  his  quiode- 
runt  Dominum  amicitia  junctus  est  per  Athaliam 
filiam  Jezabel  uxoremOlii  Joram,quffi  cultum  Baal 
introduxit  in  Hierusalem,  et  omnem    impietatem, 
propterquam  necessarii  fuerunt  gladii  fortissimo- 
rum  Israel  (///  Reg.  xxii).  Omnes  tenenles  gladios, 
et  ad  bella  doctissimi.Veretenentes  et  jure  tenentes 
gladios  tam  sacerdote8,quam  rege8,tam  palriarcbap!, 
quam  duces,  tam  propbete,  quam  judices  si  ra- 
tionem  temporis  supradiclam  rite  consideres.Non- 
dum  enim  processerat  •  sponsusdetbalamosuo,  » 
et  adhuc  lahorabat  diabolus  per  satellites  et  com- 
ministros  suos,  reges  yCgyptios,  reges  quoquolsra- 
eliticos  scissos  a  domo  David,  reges  Assyrios  sive 
Babylonios,  reges  Persicos  sive  Medos,  reges  Gr»- 
cos  sive  Marcedonico8;laborabat, inquam,  etlabo- 
raverat  atque  contenderat  diabolus   serpens  anti- 
quus,  obsislere  volens  Dei  propo3ito,ne  impleretur 
promissio,no  collncarelur  hiclcctus  sive  thnlamus, 
ncedsel  undc  na-^croturhajc  bcta  cl  dilecta  Virgo 


1  decujus  utero  procedere  oportebat  dilectum,  tan* 
quam  sponsum  de  tbalamo  suo.  Isti  erant  timores 
nocturni,  quos  dicit  boo  modo  «  aniuscujuaque 
ensis  super  femur  suum  propter  timore»  noctur- 
nos.  »  Hino  vere  ad  belIadocti88imi,quiacurbella- 
rent  causam  prae  oculis  habebant  hujusmodi.  Et 
revera  procausa  bujusconsideratione  percutiendo 
et  occideodo  impios,  juvat  et  delectat  sive  Eliam 
sive  quemlibet  alium  prophetam  aut  sacerdotem 
audire  dicenlem  :  Maledictus  qui  retrahit  gladiom 
8uum  a  sanguine.quia  videlicet  ille  erat  sine  zelo 

justiti».  Mirum  8pectaouium,qui«  cum  bsc  diceret 

ille  realis  sive  temporalis  rex  Salomon,  habebat  et 

ipsesexagintafortes  ambientes  lectumsuum^id  est, 

pacatiseimum  el  quietissimum  regnum  suum.Nam 

de  patre  suo  David  sibi  relictos  babebat  fortestri- 

"  ginta  et  septem,  quoram  primus,  Eleazar^fliiuBpa- 

trui  David  Aboi^novissimus  ecribiturUria  Etbeos. 

El  quidem  mystica  littera  eic  se  habet :  Eieazar  in- 

ter  tres  forteset  Abisai  frater  Joab,  filius  Sarvis, 

princeps  erat  de  tribus;  et  h«c  fecit  Banaius  fllius 

Joiadae,  et  ipse  nominatus  inter  tres   robustos  qui 

erant  inter  triginta  nobiliores,  tanquam  ad  myate- 

num  intendens  eorum,qui  propterfidem  Trinitatis 

agonizaturi  erant^quasi  distinctisordinibus  Becoa- 

dum  triginta  ettres^quiuterquenumeruBternarius 

est,  alter  singularis,  alter  decenus,  sed  in  summa 

omnes  triginta  septem  sunt.Qoibus  adde  priDcipes 

undecim,  quos  habebat  rex  Salomoo,  regnanssa- 

per  omnem  Israel,  et  duodecim  praefectosqui  prc- 

bebant  annonam  Regi  et  domui  ejus,  quos  omnes, 

C  videlicetet  Principes  et  prsfectos  suis  ex  nomini- 

bus  Scriptura  commemorat,  et  fiunt  8exagiata,ex- 

cepto  quod  Banaias  filius  Joiadae,  vir  fortiBsimusct 

magnorum  operum,  hoc  pacto  hin  nominatur.  llli 

sexaginta  fortes  ex  fortissimis   Israel,  tam  virtute 

animi  quam  corporis  fortitudine,tunc  temporalitcr 

ambierunl  lectum,id  est,  tutati  sunt  quietissimooi 

regnum  Salomonis  temporalis,  et  aicutin  caeteris 

laudabilibus  atque  memorabilibu8,quaege88itidein 

Salomon,  ila  et  isto  numero  fortium    magnum  sa- 

cramentumperpulcbrumrexsapientissimusprospe- 

xit  mysterium,  de  quo  jam  pro    posse  dictum  esi. 

Et  tunc  quidemgladii,8icut  jamdictum  eBt,n6C€8- 

6ariifuerunt,nuno  autem  sola  necessariasunttesti- 

monia  Scripturarum,  et  ipse  inter  eosdem  gladios 

D  divinitus  provisaa  sunt,   ut  tunc  conderentur,  quae 

nuncinsuotemporelegerentur^quas  iegentes  atque 

credentes  vitam  in  ipbis  haberemus  (Joan.  v).Unde 

protinus  sequitur  :  «  lerculum  fecit  sibi  rex  Salo- 

mon  de  lignis  Libani.  Columoas  ejus  fecit  argen- 

teas  reclinatorium  aureum,  ascensum  purpureum. 

Media  charitate  constravii  propter  fiiias  Hierusa- 

lem.  »  Ferculum  namque  regis  SalomoniB,  Scri- 

plurae  Bunt  veritatis  omnes  una   meDsa  Domini 

cuncta  regentis,  et  omnibus   providentis,  quem- 

admodum  Psalraisla   dicit :  •   Dominus  regit  mc, 

et  nibil  mibi  deerit,  in  loco  paaouae  ibi  me  coUo- 

cavit  (Pial.  xxii).  »  Quid  enim  est,  iniuco  pascuda 


881 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIG.  —  LIB.  III. 


882 


ibi  mecollocavit,  nipi  fecit  mestudere  in  Scriptu- 
rid  ?  Ibi  regit  me,  scilicel  ne  quid  prave  intel- 
ligam,  et  nibil  mihi  deeril,  videlicet  quod  ad 
intelligendum  mihi  necessariuni  sit.  lltissimum 
est  bujusmodi  ferculum  et  babet  ascensum.  Qua- 
lem  n^  ascensum  ?  Purpureum.  Quid  est  ascen- 
8U8  purpureus  ?  Deus  et  bomo  Cbristus,  pro  sa- 
lule  hominum  passus  et  sangaine  suo  purpuratus. 
Istud  credere,  ascendereest.Quia  sic  ascendit.illum 
ad  refectionem  vitae,  quae  est  in  Scripturis  divinis 
admittit.  Nam  qui  sic  non  ascendit,  qui  non  credit, 
nunquam  Soripturas  intelligit.  Idcirco  Judsi  non 
intelligunt,  et  c«cisunt,  quia  non  ascendunt  per 
bunc  «  ascensum  purpureum  ;  »  non  credunt  Cbri- 
8tum  de  Maria  Virffine  natum,et  eum  qui  a  patribus 
ipsorum  cruciOxus  eet,  Deum  esse  ac  Dominum, 
regem  Salomonem  verum,regem  ffiternum.  Exempli 
gralia  :  «  Deus  judicium  tuum  regi  da,  et  justitiam 
luam  filio  regis  {Psal.  lxxi),  »  etc.  Quomodo  bscet 
borumsimiliaintelligit,qui  alium8alomonem,alium 
regem  sive  Qlium  regis  non  recipit,  nisi  illum  bomi- 
nem,  qui  suo  tempore  regnavil,  et  mortuus  est, 
sicatcaeteribomines/Nimisarduumestiniferculum 
hocregis,necattingere  potestquidquam  de  vilalibus 
cibis,  quos  ibi  sapientia  praeparavit.  Unde  rex  Sa- 
lomon  hoc  ferculum  fecit  ?  De  lignis  Libani,  id 
e&t  He  hominibus  sanctis,  bominibus  fidei  imputri- 
bilibus,  quorum  quamdam  similitudinem  babent 
Jigna  Libani,  id  est  cedri,  per  id  quod  sunt  naturse 
imputribilis.  Quomodo  Tecit?  Eo  videlicet  modo,quo 
ad  illos  factum  est  Verbum  Domini.  Ipse  enim  rex 
Salomon  erat  Verbum  Domini,  et  per  Spiritum  san- 
ctum  corda  illorum  in:plevit,et  linguas  disertas  fecit, 
ut  de  CGBlestibus  scireat  eloqui,  qui  non  ab  bomi- 
nibus,  neque  per  homines  fuerant  docti,  atque  ita 
locutisunt  et  scripsenint,quffi  pascua  vits  in  quibus 
bomo  vivit,  quemadmodum  ipsedicit : «  Non  in  solo 
pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo  quod  procedit 
de  ore  Dei  {Deut.  viii ;  Matih,  iv).  »  ibi  est  argentum, 
ibiestaurum,  nam  «<  columnasejus  fecit  argenteas, 
reolinatorium  aureum.  »  Quod  est  illud  argentum, 
et  quod  illud  aurum  ?  Argentum  illud  est  exterius 
eloquium  valde  nitidum  ;  aurum  vero  inlerior  ma- 
jestas  sensuum.  Aurum,  inquam.  imo  desidera- 
biliora  sunt  super  aurum  et  lapidem  pretiosum  mul- 
tom  {Pml.  x?iii),  quffi  intrinsecus  latent  ;  nitidiora 
vero  auper  argentum,  quae  extrinsecus  patent.«Elo- 
quia  Domini,  »  inquit  Psalmista,  «  eluquia  casta, 
argentum  igne  examinatum,  probatum  terr»,  pur- 
gatum  septuplum  (PsaL.  ii).  »Quod  dicit  ca8ta,quod 
dicit  argenlum,  ad  banc  similitudinom  dicit,  quia 
sicut  casta  mulier  a  labe  corruptionis  est  immunis, 
et  sicut  argentum  bene excoctum  a  cunctis  sordibus 
redditur  vacuum  ;  sic  ferbis  sive  eloquiis  Domini 
r.ihtlfal5»itatis,nihil  superflnitatis  potestesseadmi- 
stum.  Cur.clarn  bominum  snpicntiam,cunclam  rbc- 
torumsaeculi  bujuseloquentiainexsuperat  hoc  regis 
Saiomonis  ferculum,  scilicet  omne  cunonicarum 
eorpus  Scripturarumy  unde  bio  anima  vivere  inci- 


A  piunl  et  in  ffiternumvivunt.  «  Media  cbaritate  con- 
Btravit  propter  filiasHierusalem.»Quomodocon8tra- 
vit,  ipeedicat  rex  Salomon.  Audivimus,  quiadicit 
ipse  :  «  In  his  duobus  mandatis  universa  lex  pendet 
et  prophetffi  {Matth.  xxii).  >  Dixerat  eniminterroga- 
tus  a  Pharisffiis,  quod  esset  mandatum  magnum  in 
lege  :  «  Diliges  Dominum  Deum  tuum  extotocorde 
tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  tota  mente  tua.Hoc 
eslmaximumetprimum  mandatum.  Secundum  au- 
tem  simileest  buic:  Diliges  proximum  tuum,  sicut 
teipsum.»StatimiiueintuIit:«Inbisduobusmandati8 
universa  lex  pendet  et  prophetae  {ibid.). »  Vere  dixit, 
et  antiquam  veritatem  dixit.Quiil  enim  aliud  aban- 
tiquo  Dominus  petit  :  «  Et  nunc  Israel,  inquit 
Moses,  quid  Dominus  Deus  tuuspetita  te,  nisi  ut 

n  timeasetdiligas  eum  in  toto  corde  tuo,  et  in  tota 
anima  tua  ?  ^)(DeHt.  x.)Ergomedia  ferculi  rex  Salo- 
mon  «  cbaritate  constravit,  » id  est  in  medio  Scri- 
pturarum  principatum charitatisposuit,quia  revera, 
dequo  pendent  cstera  omniu,illud  recte  medium  ac 
principaledicituretest.  Utquidmediataliter«  cha- 
riiate  constravit?»  Propter  filias  Hierusalem.  Quas 
propter  filiasHierusalem^Quaesunt  illae  filiffi  Hieru- 
salem  ?  Anim®  fideles,amantes  quidem  Hierusalem 
veluti  matrem,  sed  virilem,  id  est  perfectam,  nec 
dum  habentes  in  operibus  justiliffi  virlutem,  scilicet 
in  bQC,omnia  relinquerepropter  regem Salomonem, 
ut  suum  quoque  pro  illo  valeant  erogare  sanguinem, 
aut  in  virgineo  proposito  sacrani  ot  beatam  sponsi 
et  sponsae,  dilecti  et  dilectffi,  de  quibus  bic  sermo 
est,  jugem  celebrare  festivitatem.  Quomodo  vel  in 

^  quo  filiabushiijusmodiproficit,  quod  niediaforculi 
rex  Salomon«cbaritateconstravit?iiNimirum  ineo, 
quod  facereposdunt,  et  suum  faciuut  illudquod  est 
aliorum,  quod  est  virorum  sive  fortium.  Verbi  gra- 
tia,  non  sunt  carne  virgines.sed  bonum  virginitatis 
in  te,  0  beata  Maria,  diligendo,  suum  faciunl.  Non 
aliaprffiter  te  genuit  regem  Salomonem,  regem  tam 
magnuin,tam  magnificum,  sed  illie,  diligendo  in  te 
hoc  tam  grande  privilegium,  regis  ejusdem  matres 
fiunt.Item,non  suntmartyres.neque  sufficiunt  inter 
fortesprffiliari,et  proamoreregisSalomonis  fundere 
sanguinem  8uum,sed  mart^res diligunt,et  diligendo 
illos.gloriam  eorum  suam  faciunt.  Ampliusdicam  : 
Don  sunt  dii,  sed  diligendo  Deum,  dii  vel  filii  Dei 
sunt,  slcut  8criptum  est :  «  Ego  dixi,  dii  estis,  et  filii 

'  Excelsi  omne8(P5a/.LXxxi).  »  Proinde  quid  sequitur? 
«  Egredimini  et  videte,  filiae  Sion,  regem  SalooQonem 
in  diademate,  quo  coronavit  eum  mater  suain  die 
desponsationis  illius,  et  in  die  Iffititie  cordis  ejus.  » 
0  igitur,  filiffi  Sion,  sive  filiae  Hierusalem  quoniam 
ferculum  ejusmodi  fccit  sibi  rex  Salomon,  et  quo- 
niam  proptcr  vos  «  media  cbaritate  con8travit,»ve- 
nite  ad  nuptias  ;  venite  aspicite,  «  egredimini  et 
videtchuncregpm,»  huiic  f  S-ilomoncin»  pacificum, 
et  pacis  principem,  «  in  diademute  »  rcgali.in  cba- 
ritate  nuptiali,  qualis,  quuntus,  quam  gloriosus 
8it.  Noliteboc  solum  considerare,  qualissitin  cur- 
ne  mea,quali8  natus  in  diversorioyqualis  collocatus 


8^3 


RDPERTIS  ABBATIS  TUITIENSIS. 


S84 


in  praeBepio.  Egredimini  ex  istis  aDgu8Ui8,etvidete  A  capilloe,  dentes,  iabia,  geoaa,  collum  et  ubera,  et 


illum  «  in  diademate  •  suo,  «  quo  coronavil  eum 
mater  sua»  »  scilicet  antiqua  patriarcharum  et  pro' 
phetanim  Ecclesia,  cujus  fldei  promiesus  e8t,cuju8 
de  carne  progenitus  est.  Antequam  nasceretur,fecit 
ei  matersua  illud  pretioaum  diadema,quo  coronarl 
deberet,  et  unde  cogno&cendua  foret  magnus  et 
spectabilis  rex.  Quod  est  illud  diadema  ?  Niinirum 
clarisBimapropheticflBveritatisauctoritaSyCUJusquot 
8unt  prflBConia,  tol  gemmarum,totpretio8orum  la- 
pidum,e8t  hujusSalomonie  diadema,in  diedespon- 
sionis  ilUu8,quo  de  utero  meo,«  tanquam  sponsus» 
processit  u  de  thalamo  suo,  »  et  in  die  Istitiae  cordis 
eju8,quo  spinea  coronatus  corona  laborem  consum* 
mavit,  et  subsequenti  Iffitificatus  resurrectionis  lri~ 


pro  eingulis  dilectus  singuladecantavit  digne  col- 
laudationis  capitula.  Audiant  bse  pueri,  et  sic  ee 
babeant  ad  cantationem  bujusmodi,  sicut  filii  nu- 
ptiarum  laeti  et  Juoundi,  longe  dissimiles  iliis,qui- 
bu8  ipse  quodam  loco  dicit :  «  Gantavimus  fobis,et 
non  saltastis  {Matth,  xi).  »id  est  monstravimusvo- 
bis  ea,  quibus  delectatur  Deus,  et  ad  illa  vosroet- 
ipsos  aptare  neglexisiis.  Quid  enira  septem  istis 
modulis  decantatur  ?Quid  in  te,  o  dilecti^simadi- 
lectarum,  Virgo  virginum,  laudatura  dilecto  lauda- 
bili  quem  laudat  omnis  cborus  angelorum  ?  Lau- 
datur  simplioitas,  mundltia,  innocentia,  doctrina, 
verecundia,  humiliias,  mentis  et  carnis  integritas, 
sive  incorruptavirginitas.  In  oculis  simplicitas,  in 


ampho.  Bt  in  die  laetitiffi  illius,  et  «  in  die  despon-  n  capilliscogitalionum  tuarum  munditia,  in  dentibus 


sionis  »  illius,  et  in  illo  diademate  videndus  et  ex 
illo  est  diademate.quantus  sitagnoscendus.ExempIi 
gratia  :  •  Parvulus  natus  est  nobis  ;  Filius  datus  est 
nobis  {Uai.  ix),  »  et  cstera,  usque  amodo,  et  us- 
que  in  8empiternum.Etalibi:«Catulusleonis  Juda, 
ad  prcdam,  Hli  mi,  ascendisti.  Quiescens  accu- 
buisti  ut  leo,  et  quasi  lesna.  Quis  suscitabit  eum  ? 
Non  auferetur  sceptrum  de  Juda,  et  duxde  femo- 
ribus  ejus  (Genes,  xlix).  »  etc.  Ex  bujusmodi  sen- 
tentiis  et  dictis  propheticis,  ex  hujusmodi  nuro  et 
Japidibu8,quam  multis,quam  pretiosis,  fabricatum 
vel  compositum  est  diadema  regis  veri  Salomonis. 
Nolite  ergo  eum  solummodo  in  priesepio  conside- 
rare,  sed  egredimini  mente  ex  isto,  in  quo  natus 
est,  diversorio,  et  ex  Z49  illo,  in  quo  judicatus 
e&t,PiIati  prffitorio  sive  auditorio,  et  videteeum  in 
prssepio  simul  et  in  diademate,in  cruoe  simul  et  in 
ea,  qua  coronavit  eum  Deus  Pater  gloria  et  honore. 
Etquis  fructus  visionis  ejus?lllenimirum,  qui  in 
propheta  promittitur.regem  in  decoresuo  videbunt 
oouli  ejus.  Qui  enim  hic,  ubi  ambulamus  per  fidem 
et  nondum  per  speciem,  viderit,  et  videre  voluerit 
perspeculum  in  aenigmale  (I  Cor,  n)  regem  Salo- 
monem,  in  tali  diademate,  videbit  eumdem  in  de- 
core  suo  regem,  videbiteum  faciead  faciem,quan- 
do,  veniente  eo  quod  perfectum  est,  evacuatum 
fuerit,  quod  ex  parte  est.  Sequitur  : 

Cap.  IV.  —  «Quampulchraes,amicamea,  quam 
pulchra  es  :  oculi  tui  columbarum  absque  eoquod 


innocentia,  in  labiis  doctrina,  in  genis  verecondia, 
in  collo  bumilitas,  in  uberibus  tuis  admiranda  et 
spectabiiis  est  cum  fecunditate  virginitas.  Siropli- 
citas  tua,  prudentiatua  est  ;  munditia  tua,  super- 
norum  desiderium  est ;  innocentia  tua,  religiositas 
est ;  humilitas  tua,  vera  contra  diabolum  fortitudo 
est,  virginitas  tua,  matrum  sive  matronarum  decus 
est.  Hi  8unt  dulces  moduli  musics  coBleelis,  quos 
libenteraudivimuselioteliigimusin  verbisistisjam 
diligentius  pertractandis.  Primom  hoc  est  pulchri- 
tudinis  tue  prsedicamentum. 

c  Oculi  tui  columbarum,  absque  eo  qaod  intrio- 
secus  latet.  »  Oculi  columbarum  et  oculi  cervorum, 
hoc  ditferunt,  quo  dulcedo  simplioiter  diligentium, 
et  multiplex  amaritudo  invidentium.  Simplicitas 
columbarum  septem  habet  insignia  virtutum  nata- 
ralium.  Hffic  namqueavicula,primum  sinefelleest, 
deinde  nihil  vivum  comedit,  pullos  alienos  nutrit, 
grana  semper  candidiora  coIIigit,in  petris  nidificat, 
gemitum  pro  canluhabet,]ibenter  juxta  fluentare- 
8idet,ut  venientem  accipitremex  umbrapraecogni- 
tum  elTugiat  perniciter.  Tu  maxime,  o  misf ricordis 
mater,  sine  felle  es  :  nihii  enim  unquam  habuisli 
invidiflB,  nibil  odii,  quod  familiare  est  rapacibus 
corvis.  Nihil  vivum  columba  comedit,etlu  longeab 
illis  e8,de  quibusscriptum  est,  qui  devorantplebem 
meam  sicut  escam  panis  (Psal,  xiii,  lii).  PuIIos 
alienos  columba  nutrit  et  nos  qui  eramus  alieni  se- 
cundum  carnem   a  genere  tuo,  ecce  vivimus  tuis 


intrinsecus  latet.  Capilli  tuisicutgreges  caprarum,  n  meritis.  Grana  candidiora  columba  colligit,  et  to 

quae  ascenderunt  de  monte  Galaad.Dentes  tui,sicut 

gregestonsarum  qu«  ascenderuntde  lavacro.  Om- 

nes  geioellis  fetibus  et  sterilis  non  est  inter  eas. 

Sicut  vita  ooccinea  labia  tua,  eloquium  tuum  dulce. 

Siout  fragmen  [mali  Punici,  ita  genas  tu»,  absque 

eo  quod  intrinsecus  latet.  Sicut  turris  David  collum 

tuum,  qu8B  ffidiflcata  est  tum  propugnaculis.  Mille 

clypei  pendent  exea,  omnis  armatura  fortium.Duo 

obera  tua,  sicut  duo  hlnnuli  capre»  gemelli,  qui 

pascuntur  in  liliis,  donec  aspiret  dies,  et  inclinentur 

umbr».  »  0  pulchritudo  admirabili8,quam  sicad- 

miratur  et  collaudat  pulcherrimus  auctor  ipsepul- 

chritudinis  aeptem  praBConiis.  Consideravit  oculos, 


conferens  in  corde  tuo  testimonia  de  Scripturis, 
creditum  tibi  conservabas  secretum  Dei  (Luc,  ii). 
Columba  in  petris  nidificat,  et  tu  in  solitadine  fidei 
perroanens,  evasisti  serpentis  antiqui  venena.  Co- 
lumba  gemitum  pro  cantu  habet,  et  tibi  gemere 
dulce  fuit,  eo  quod  prae  conctis  mortalibus  mente 
vulnerata  esses.  Columbajuxta  fluenta  residet,  tibi 
autem  vel  tuo  pectori  omne  fluentum  Scripturarum, 
quam  contiguumest  INunquam  adventus  spiritalia 
accipitris  tibi  essc  improvisus,  autte  conseqoi^imo 
nec  tibi  appropinquare  potuit.  Igilur  oculi  toi  co* 
lumbarum,  et  haec  vera  pulchritudo  est,  absque  eo 
quod  intrinsecus  Iatet,quod  solus  in  te  Deus  videt, 


885 


COMMENT.  IN  CANTIGA  GANTiC.  LIB.  lil. 


886 


Dobis  autem  quiaiQexpertQin,idcircoineCrabileimo 
et  incogitabile  est.  8i  enim  quispiam  dixit,  etteste 
Deo  vel  con8cio,non  mentiensdixitraptumse  fuisse 
in  paradi8um,8iYe  ad  tertium  C€0lum,itautnesoiat9 
sive  in  corpore,  sive  eztra  corpus   raptus  fuerit  et 
audi^ee  arcana  verba,  quoe  non  licet  bomini  loqui 
IJ  Cor,  zii),  quanto   magis   tu,   regina  coelorum, 
perssepe  coBlestibus  interfui8ti,quippe  quam  et  cir- 
cumsteterunt  obstetricum  vice,  gloriam  Deoconci- 
nentes  angeli:  el  inter  becdidicisti  vei  assecuta  es 
aliquid,quod  iatet  et  latere  not  debet?  «Capilli  tui, 
sicut  greges  oaprarum,  que  ascenderunt  de  monle 
Galaad.  >  Qui  «  grege8capraram,»velquando«  gre- 
ges  oaprarum  •  apparuerunt  «  de  monte  Gaiaad?  > 
Utique  greges  rationalea,  «  gregea  caprarum  »  ra- 
tionalium  tuno  apparuerant,  quando  cceperunt  bo- 
mines  ejuemodi  esee,  de  qualibus  Apostolusdioit: 
fl  Gircuierunt  in  melotis,  in  peliibub  caprinis,  »  et 
Ci-etera  usque,  '<  et  in   cavernia   terrs  {Hebr,  u).  » 
Quando  coiperunt  esse  bomines  eju8modi,fel  undo 
apparuerunt  bomines  bujusmodi  conversalionis  ? 
Nimirum  quando  Jezabel  iQterQciebat  propbelas 
Domini,  tuno  apparuerunt  «  de  monte  Galaad,!  id 
est  de  civitate  ejusdem   nomiois  Galaad.  8ic  enim 
scriptum  est:  «  Et  dizit  Helias  Tbesbites,  de  babi- 
taioribus  Galaad  ad  Aobab :   Vivit  Dominus   Deus 
larael,  in  cujus  conspectu  8to,8i  eritannnisbisros 
et  pluvia,  nisi  juztaoris  meiverba.  Bt  faclum  est 
verbum  Domini  ad  eum,  dicens:   Recede  hioc,  et 
vade  contra  orientem,et  abbcondere  (II  Reg.  zvii),  • 
etc.  Uffic  dixit,  et  bsBC  fccit  ille  primus  auctor,  et 
institutor  eorum,  qui  dioti  sunt  filii  propbetarum, 
quos  fuisse  monachos  in  Veteri  Teatamento,   con- 
sentit  auctorilas  Patrum  venerabilium.  Et  reote  di- 
citur  apparuisse.quia  jam  diotus  institutor  illoram 
Klias,  sic  repente  illic  introducitur,  ut  antea  nus- 
quam  Scripturam6minerit,qui8  vel  undefuerit  pro- 
genitus.  Qui  «  oapilli  tui,  »  unde  capilli   tui,    si- 
miles  gregibus  iilis?  Nimirum  cogitatus  tui  subtilis- 
simi  in  eo  fuerunt,ut  fugeresaddesertumgentium, 
proptersanguinem  quem  Synagoga  multumetfudit, 
sicut  ilii  in  solitudines  fugerunt.propter  sanguinem 
quem  Jezabel  primum  (udit,secandum  nomea  suum, 
quod  interpretatur  «fluzus  sanguinis,»  interficiens 
prophetas  Domini.  In  hoc  c  similes  »  illis  gregibus 
M  capilli  tui,  •  id  est  sicut  illi.imo  plus  quam  ilii, 
omnes  cogitatus  tui,omnis  meditatio  tua,  solitudi- 
nem  et  requiem  in  omnibus  qus8ivit,prooul  a  lem- 
pestatibus  Judaicis,  quia  suam  justitiam  statuere 
volentes,  justitie  Dei  subjecti  non  sunt,  Synagoga 
peccatrix,et  peromnia  Jezabeli  8imili8,quam  Elias, 
quod  interpretatur  «  Dominus  Deus, »  et  post  eam 
filii  prophetarum  {Rom.  x),  non  sine  oausa  fugerunt, 
juxta  illud  :  «  Et  dixi,qui8  datiit  mihi  peoQaSjSiout 
coluinbv,  ct   vol.ibo,   cl   rcquicscam    [PsaL    liv). 
Ecce  elongavi  fugiens,  et  maridi   in   solitudioe,  et 
exspectabam  eum,qui  salvum  me  fecit  a  pusillani- 
mitate  SOS  spiritus  et  tempestate  (Psal.  uv). »  Et 
tu  columba  illiB  8imili8,et  quis  ilJorum  tibi  colum- 


A  bffi  similis,  haec  similitudo  in  capillis,  non  solum 
propter  illaquffijam  dictasunt.verumetiamquiatu 
quoque  loogum  in  cogitationibus  tuis,  prsscia  fu- 
lurs  passionis  Olii  tui,  pertulisti  martyrium,  sicut 
illi  diu  egentes,  angustiali,  aiflioti,  omnes  testimo- 
nio  fldei  probati  inventi  sunt  (Hebr.  xi).  «  Dentes  tui 
sicutgreges  tonsarum,  quie  ascenderunt  de  lavacro. 
Omnes  gemellis  fetibus,  et  sterilis  non  est  inter 
eas.  »  Quam  pulcber  ordo  ?  Primum  oculi,  et  post 
oculos  capilli,po8tcapillo8dentes  lavanturinnocuL 
Respicite,  amici,  ad  sinistram  \  considerate  Evam, 
mulierem  odiosam,  buic  dileot»  oppo8itam,etocu- 
Ii8,et  capilli8,et  dentibus  et  labiis,et  genis,  et  collo, 
et  uberibus  infaustis.  Oculi  ejus  non  sicut  colum- 
barum,  irao  sicut  oculi  corvorum  rapacium.  Scri- 

3  ptum  est  enim  :  «  Vidit  igitur  mulier  Iignum,quod 
bonum  esset  ad  vescendum,  et  pulcbrum  oculis, 
aspectuque  deleotabiie,  et  tulit  de  fructibus  ejue  et 
comedit  (Genes.  iii). »  Habet  autem  ambitionem  ha" 
ju8modi,comedite  «  et  eritis  sicat  dii  (ibid.).  »  Ergo 
capilli  ejus,  id  est  ambitio  eju8,non  sicutsupradi- 
ctarum  greges  caprarum,qualium  estcosleste  desi- 
derium,  sed  sicut  ille  princeps  super  omnes  fllios 
Buperbia,  qui  dixit  in  corde  buo,  ascendam  super 
allitudinem  Qubium^similisero  Altissimo  (Joo.tli). 
Deutes  vero  ejus  qualas  fuorunt?  Nimirum  sicut 
dentes  leonum  qui  momorderunt,  et  mordendo  ve- 
titum,  ventura  po8terita'is  sus  animas  interfe- 
cerunt.  Si  enim  de  flliia  ejus  veraciter  dictum  vel 
soriptum  est :  «  Filii  hominum  dentea  eorum  arma 

p  el  sagitls  (PsaL  lvi)  ;  »  et  illud  :  «  Deue  conteret 
dentes  eorum  in  ore  ipsorum,  molas  leonum  con- 
fringet  DominuB  (Psal.  Lvn),»  quanlo  magisde  illa, 
qne  tali  consilio  momordit,cujus  morsus  tam  ma- 
lus  provenlus  exstitit,recte  quis  dioat,  quiadentes 
eju8  arma  ferrea  fuerunt,deQte8  ejus  molae  sive  mo- 
lares  fueruut.  At  « tuidoQtes  »  o  amica  mea,«  sicut 
grex  tOQBarum^quffiascenderunt,»  id  est  certiBsime 
ascendent  «  de  lavacro.  •  Gum  enim  posuero,8ive de 
memetipso  de  latere  meo  lavacrumregenerationis, 
lavacrum  sanguiniB  et  aquas  profudero  (Joan.  xix), 
Banctique  Spiritus  invocationem  dedero,tunc  lava- 
buntur  oves,  pro  quibus  animam  meam  pono  et 
mundabuntureodem  lafaoro,Qec  emuudatioQe  sim- 
plici  coQteotffi,  vellera  BuadepoQeQt,veIlerarerum, 
vellera  facultatum  suarum,  ut  nihil  babeant  pro- 

"  prium,  sed  Bint  illis  omnia  commQnia.  Hujusmodi 
touBffi  omnes  8unt  gemellis  fetibus,  et  sterilis  non 
est  inter  eas.  In  quogemellis  fetibus?  Ineo  videli- 
cet,  quod  et  prrceptum  impleverunt  vel  custodie- 
ruQt,  et  consilium  buo  addiJeruot.  Quod  est  prffi- 
ceptum,  aut  quod  coQsilium?  Utique  prfficeptum 
est,  QOQ  rapere  alieoa,  coQsilium,  relinque  etiam 
8ua  (Maiih.  v).  Gonsilium  istud  tum  praecepto  sibi- 
motcomposuerunifCt  boj  cstbonuui  g6minuni,hsc 
est  fecunditasfetuumgemellorum.  Sicsunt,oamica 
roea,  dentes  tuijd  est  talium  innocentiam  tibi  pro- 
poni8,cum  ejusdem  innocentie  magistra  sis,  multo 
excellentior  qualibet  ovium  sive  arietum   taliami 


887 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


888 


quorum  utique  qod  est  dentibus  male  uti,  scilicet  X  ncies.  Quid  autem  estdicere,  «  absqueeoquod  ia- 


invicem  mordere,vei  detrahere,  et  ab  invicem  con- 
8umi.  Et  quidem  grex  ille,  quicunque  talis  est^sibi 
magistram  8cit,tu  autem  cunctis  bumilior,de  omni- 
bu8  pene  altiora  8entl8,et  videris  tibi  capras  et  oves 
measimitariyfiuaslonge  praecedia.  «  Sicut  vitacoc- 
cinea  labia  tua,  et  eloquium  luum  dulce.  »  In  quo 
sicut  vitacoccinealabiatua?  Nimirum  in  eo,  quod 
eermo  tuua  a  veritate  non  di8Cordat,imocum  veri- 
tate  multum  concordat.Principiumveritatis  bocest, 
ut  non  dePendat  ae  contra  Deum,  imo  accuset  ante 
Deum  quispiam  Oliorum  vel  filiarum  Evae,quae  dis- 
solvil  amicitiam  inter  se  et  Deum  proterva  defen- 
sione.  Si  vitam  hujusmodi  habuiseet,8i  vinculo  pcr- 
fectionis,  quod  est  dilectio,  sese  Grealori  astrinxis- 


trinsecus  latet,  »  nisi  ac  si  diceret :  Et  illud,  quod 
intus  in  conscientia  latet,  amplius  iaudabile  esttO 
vere  iaudabilis  verecundia,ubi  et  intus  conscientia 
munda,  ct  foris  facies  verecnnda  est.  Nam  ubi  est 
aliquid,  quo  mens  erubescat,  non  adeo  laudabile 
est,  8i  conspectam  faciem  rubor  perfundat.  Fgitur 
tua  verecundia  quid  esi,  nisi  religiositaa  summa? 
Et  haec  virtus,  sine  dubio,  malo  Punico  debuit  as- 
similari,  quia  gratiosa  est  intuentium  ocuIi8,et  in- 
lordum  suosilentiononminusffidiQcat^quam  serroo 
praedicationis.  Undein  tunicapontiOcis  deorsumad 
pedes  ejusdem  tunica:  «  Faoie8,iDqait  Dominusad 
Mosen,  per  circuitam,qua8i  malaPunicaexbyacin- 
tho,  purpura  et  cocco  bis  tincto,  mislis  in  medio 


set,  paries  inimicitiarum  in  medio  non  surrexisset  g  tintinnabulis,  ita  ut  tintinnabulum  sit  aurenm  et 


{Bphes.  n).  In  labiis  tuis  «  confessio  et  pulcbritudo  » 
est,  in  labiis  tuis  «  sanctitas  et  magnincentia  »  est 
\Psal.  xcv).  Illa  Deo  fuit  muta,  tuautemmagnifica- 
sti  Dominum  mente  ardenti88iraa,voce  suavissima, 
et  haec  est  vitta  coccinea,  quia  charitas  est  ignea, 
qua  bene  cum  eo  ligata,8ic  Deo  adhae8i8ti,ut  unus 
cum  eo  spiritus  sis  (I  Cor.  vi).  Hinc  «  eloquium 
tuum  dulce,»  quia  videlicet  ex  abundantia  cordis  os 
loquitur,  et  duloedinem,  qua  abundat  interius,8a- 
pit  sermo,  qui  redundat  exterius.  Bcce  Rbaab  me- 

retrix  dulcis  eloquii  tui  vittam  coccinsam,  sive 
raniculumcoccineum,infeDe8tra8ualigavit,8ignum 
8US  fidei,  quod  nuntios  Josue  sive  Jesu  susceperit 
atque  saivaverit  {Jos.  ii),  dum    Ecclesia  quondam 


malum  Punicum  rursumquetintinnabulum  aureum 
et  aliud  malum  Punicum,et  vestieturea  Aaron  iuoF* 
ficio  ministerii,  ut  audiatur  sonus,  quando  ingredi- 
tur  et  egreditur  Sanctuarium,  et  in  conspectu  Do- 
mini,  et  non  moriatur  [Exod.  xxviii).  »  Malum 
quippe  Punicum  in  medio  tintinnabulorum,religio- 
sum  atque  operosum  est  silentium,  maxime  sexQS 
feminei  in  societate  fidei  vel  doctrin»  praedicato« 
rum,quali8  lu  prccipue  fuisti,  Virgo  virginum,ia 
adjutorio,  vel  etiam  regimine  predicantium  aposto- 
lorum,  cujus  etsi  verba  non  S06  legontur,felaD- 
diuntur,ubi  predicaverunt,  opera  tamea  velmerita 
non  ignorantur,  minora,  imo  majora  tiunito 
praedicantium.IIIud  quoque  factitium  malum  Puoi- 


peccatrix,  et  idololatriae  meretricio  sordida,   dulce  n  cum  rubicundumerat,utpotenonex8olobyacinlho, 


eloquium  tuum,quo  magnificavitanimatuaDomi 
num  (Luc.  i),  pignus  sua  salutis  jugiter  personat, 
et  omnem  doctrinam  evangelicam,  in  qua  ipsos 
apostolos  tua  sine  dubio  labia  confirmaverunt,  in- 
tegra  semper  fide  proBdicat  (I  Cor.  i).  Et  de  omni 
quidem  anima,  quscunque  diversa  sentientes  ad 
uaitatem  sua  praedicatione  constringit,  ut  idipsum 
dicantomnes,  et  hoc  agit  «  in  charitateet  fide  noa 
flcta  (I  rAtui.  i),  »  verum  est  dicere,  quia  «  labia 
ejus  sicut  vitta  coccinea,  »  sedinistagratiacaetcris 
omnibus  es  imcomparabilis^post  me  dilectum  tuum, 
cui  specialiterSpiritus  in  psalmo  dicit:^  DifTusaest 
gratia  in  labiis  tuis  {PsaU  xliv).  »  — «Sicutfragmea 
mali  Punici  ita  geaad  tusa,  absque  eo  quod  iatria- 
secus  latet.  >  Malum  Puuicum  dicitur,  eo  quod  ex 


qni  color  aerius  vitam  significat  coBle8tem,verum< 
etiam  et  ex  purpura  et  cocco  bis  tiucto  factum.  Bt 
«  ita  geaae  tu»,  »  o  dilecta  verecunda,  et  magistra 
competeotis  verecuDdis  sive  religioais  necessaris, 
cujus  verecundia  tanlo  est  laudabilior,quaato  con- 
scientia  glorlosior,   tutior  atque   eecurior.  «  Sicat 
turrisDavid  collum  luum,  qus  a^diticala  est   cum 
propuguaculis.  »  Quid  erat  turris  David  1  PutasDe 
illa  turris  manufacta,  de  qua  legitur :  Cepitque  Da- 
vid  SIOD,  baec  estcivitas  David  ?  Imo  turris  David 
Doo  mauufacta  fuit,  cui  tuum,o  ditecta.collum  de- 
beat  assimilari,  cthsc  est  humiiitas  David.  Atque 
hic  sensus  placet  magis.  «  FilisSion,  aitDominus 
Deus  apud  Isaiam,   elevatee  sunt  et  ambulaverunt 
exiento  collo,  et  nutibus  oculorum  ibantet  plaude- 


Punica  regione  sit  genus  ejus  translatum.  Idem  et  *^  bant  (J5a.iii).»H«nfuil8uperbiailIarum.  Propterea 


malum  granatum,  eo  quod  intra  corticis  rotundita- 
temgranorum  cootineat  muItitudinem.Negantme* 
dici  mali  hujus  cibo  corpora  nutriri,8ed  eo  sic  uten- 
dum  opinantur,ut  medicari  potius,non  allere  videa- 
tur.  c  Ita  inquit,  gens  tu»  sicut  fragmen  mali  Pu- 
nioi,  »  id  est,  verecunda  es,  sicut  decet  virginem, 
longe  dissimilem  filiabus  illis,  quarum  cuilibet  di- 
cendum  fuit:  «  Frons  mulieris  meretricis  faota  est 
tibi,  et  erubescere  noluisti  [Hier.  iii),  »  Fragmen 
mali  PuDiciet  rubet,etampliusquam  integrum  ma- 
lum  redolet.  Sic  tu  et  singulariter  verecunda  es,  et 
muitU  per  bonam  opiaioaem  ia  bono  exemplo  pro- 


expugnari  potuerunt.  Tuum  autem  coUum  nequa- 
quam  extentum  fuit,  sed  est  sicut  turris  David,  id 
est  sicut  humilitas  David,per  quam  tUecoram  Deo 
forti8,et  contra  homines  stetit  inexpugnabilis.  Ipse 
enim  quasi  tenerrimus  ligni  vermiculu8,qui  et  cum 
esset  rex  uactus,  dixit  ad  Saul,  cum  eum  ille  per- 
sequeretur:  c  Quem  persequeris,  rex  Israel,  quem 
persequeris?  Ganem  mortuum,  et  pulicem  unum 
{/  Rcg.  xxiv).  M  Turris  ista  «^^dificata  est  cum  pro- 
pugnaculis,el  mille  clypei  pendcnt  ex  ea,omni8  ar^ 
matura  fortlum,id  est  hanc  eju8  tantam  buaiilitii- 
tcm  csters  virtutes  coDsecutee  tont,  mazimeque 


889 


COMMENT.  IN  GANTICA  CANTIC.  —  LIB.  III. 


890 


fortitudo  et  sapientia^sicut  scriptum  csi:  Davidse-  A 
dens  in  cathedra,  sapientissimus  ipse  est.quasi  te- 
De^rimuB  ligni  vermiculus,  qui  octingentos  inter- 
fecit  iropetu  uno.  0  qualis  baec  iurriB,  qualia  pro- 
pugnacula  1  Ez  ea  mille  clypei  pendeni,  ooinis  ar- 
matura  rortium,qui  propler  humilitaiem  accepit,ut 
canerei  eiscriberei  verba  fortiiudini9,verba  sapien- 
tie  et  verilatis  iam  multa,  ut  millenarius  nuroerus 
vuli  intelligifiam  foriia,ut  omnibus  exinde  armaiis 
foriibus  nibil  faisiiaiis  obsisiere  poBsit.  lia  coilum 
tuuro,  imo  et  ultra  quaro  iurris  illa,  colluro  inuro, 
id  esi  humiliias  iiia,qu»  sedei  vel  pateiin  colloiuo 
non  extenio,  sdincaia  esi  cum  propugnaoulis,  et 
mille  cl.vpei  pendent  ex  ea  omnis  armaiura  foriium. 
Nihil  enim  deesiillic  omniuin,  quie  continentur  in 
Scripiuris  veritati8,ei  neque  invisibilis  diaboIas,De-  B 
que  visibilis  homo  haBreiicus  eoonirapotuii  unquam 
vel  poterii.  Adde  illud,  quod  maximum  esi,  quia 
Verbi  cujusroysteriaconsecutaestyUt  canereihumi- 
litas  patristui  David,  Verbi,  inquam,ejn8dem  sub- 
Bianiiam  concepit,ei  incamatam  peperit  bumiliias 
tua,  0  (ilia  David.  «  Duo  ubera  iua,  sicut  duo  hin- 
nali  capreae  t?eme1li,qui  pa^cunlur  in  liliis,  donec 
aepiret  dies  ei  inclineniur  umbrae.  »0  ubera  vere 
gratissima  aique  pulcberrima.duo  ubera  manu  AI- 
ti^simi  formata.  Hflec  8unt  virginitas  ei  fecunditas, 
qaaruro  pulchriiQdo  in  tuis,  dilecta,  uberibusca- 
atiB,  ubpribus  femineis.  quae  me  laciaveruni,maii- 
me  specianda  esi.  Spectaie,amici,ubera  h8ec,imoin 
uberibusistis  duohaec,  virginiiatem  atqne  fecundi- 
tatem.  Nonne  suni  hsec  sicui  duo  hinnuli  capren  n 
gemelli?  Nunqnam  visum  est  similehuic  in  roonii- 
bus,  sive  collibus  nostris  ;  sed  neqae  videbitur  in 

srecutis  8uperveniuris,ui  uni  capreaBfiani  duoiales 
hinnuli  geroelli,  ut  uni  feminfle  coniingat,quatenu8 
eisdem  uberihus  et  filium  lactet,  et  virgo  sii.Aspi- 
ciie  hoc  et  admiramini,  vidote  et  congratulamini, 
qaia  caprea  haec  tales  hinnulos  ita  geniinos  edidii, 
quia  femina  hsc,  dum  quasi  caprea  per  montea 
6xilit,dum  CGclesiibuH  vel  supernis  animo  intendii, 
gemellahaec  plenae  gratiae  dona  feliciier  apprehen- 
dit,ut  et  mater  ei  virgo  sil.  Quid  faciemus  gemellia 
isiis?  Pascuntur,  ei  pascunl  in  liliis,  donec  aspirei 
die8,inclineniur  umbrs^idesi  secreiocusiodianiury 
in  silentio  habeantur,  nec  publice  praedicentur, 
quod  ita  sint  gemelli,  donec  resurgam  a  mortuis,  D 
quod  esi  aspirare  diem,ei  inclinari  umbras  roorta- 
lit&tis.  Omnino  secreta  suni  in  liliis  haec,  id  esi  in 
illis  sive  penes  illos,  quibus  inesl  ei  candor  ei  sua- 
vis  odor  casiitatis,  qualiuni  prima  fuit,  cujus  in 
Dtero  infans  ad  odorem  noelrum  exsultavit  longe  a 
filiabus  illis,  quarum  suni  quasi  seplem  dflemonia, 

sepiem  isiis  prAdicamentis  iuae  pulchritudinis.queB 
nunc  eiiixi,  coniraria,  scilicei  altitudo  oculorum, 
compositio  capillonim,  vonicitas  dentium,inconii- 
nentia  labiorum,  iiTcvoreriti'i  gonarum.culli  crcclio 
nimia.snbactioni»  atque  confraniionis  frequens  in- 
juria.  Tempus  erit,  quando  h8ec,iua,qu8e  nunc  se- 
creta  8unt,oporteai  pr«edicari  ad  glonam  Dei.  Pri- 


mus  [prius  ?]  hoc  nei:»  Vadam  ad  roontem  myrrbae  et 
ad collem  tburis. »  Quomodo vadaro  ?  Ascendam  Ilie- 
rosoIyroam,et  consummabuntur  omnia,qu8escripta 
suni  de  me:«  Tradur  enim  gentibus  nd  illudendum 
ei  flagellandum,et  postquam  flagellaverint,  crucifl- 
geni  ei  occideni  me  (Matth,  xvi,  20).»  Hoc  erii  iread 
monlem  myrrbae,  scilicei  mortificari  vel  occidi.  si- 
cut  a  pairibus  isiorum  moriincati  sunt  propheta;. 
Tertia  die  resurgam  a  mortuis.et  deinde  ascendam 
in  CGelum,et  sedebo  ad  dextram  Pairis,  juxtaillud: 
«  Dixii  Dominus  Domino  meo,  sede  a  dextris  meis 
{Psal,  cix).  n  Hoc  erii  ire  ad  oollem  iburis.  Exinde 
namque  cognosceiur  ei  praedicabitur,  quia  sum 
Deus,  juxta  i]lud,«  Etvocabilur  nomen  ejusAdmi- 
rabiliSyConsiliarius,  Deus  (ha.ix),  •  Hoc  prsdicabi- 
tur,  ei  sequeniibus  signis  conflrmHbitur,  atque  ita 
fiei,  ui  mihi  ihus  offeratur  tanquam  Deo  vero,  de- 
atructis  simulacrisgeniium  et  aris  dsemonum.qui- 
bus  hacienus  ab  ignorantibuseierrantibus  incen- 
8uro  ofTeriurei  sacrificium.  Quid  deindc  ?  «  Tota 
pulchra  e8,amica  mea,etmacula  non  estin  le.Veni 
de  Libano,  sponsa  moa,  veni  de  Libano,  veni.  Co- 
ronaberis  de  capite  Amana.de  veriice  8aniiretHer- 
mon,de  cubilibus  leonum,de  montibus  pardorucr.» 
Cum  periransiero  moniem  myrrb(B,et  pervenero  ad 
collem  iburis*  id  est  cum  resurrexero  a  moriuie, 
aique  coronaius  gloria  ei  honore  resurrectionis  et 
immortalitaiiSiSedensqueaddexiramPairisailorari, 
ei  ihure,id  esi  omni  divina  religione  bonorari  co)- 
pero  Deus  unus  cum  Paire  et  bpiriiu  sancio,  tunc 
demum  ettu  coronaberis,  »  tunc  demum  baec  lo- 
quar  ad  te:«  Tota  pulchra  e8,amica  mea.et  macula 
non  esi  in  te.«  Quoroodo  haecluquar  ad  te?  Nimi- 
ruro  roagna  et  manifesla  Evangelii  prsdioatione.Et 
nuncquidem  pulcbra  es^sednondum  apparuit  qnod 
toia  pulcbra8i8,ei  quod  macula  non  siiin  ie,quod 
scilicei  virgo  conceperis  vel  genueris,  ei  virgineis 
uboribus  lactaveri.s  me.  Hoc  praedicabiiur  geniibus 
quod  a  Deo  macula  non  sii  in  ie.  Tunc  demum  lo- 
quar  tibi,«  Veni  de  Libano,sponsa  mea,  veni  de  Li- 
bano,  veniy  coronaberis.  »  Unde  coronaberis?  De 
capite  Amana,  quod  inierpreiatur  nncluma  avis, 
de  vertice Sanir,  quod  inierpreiatur  dins  vigilia' 
runiy  et  Hermon,  quod  inierpretatur  anathema, 
Venies  de  Libano,  quod  inlerpretatur  candida- 
tio,  id  esi,  migrabis  de  corpore  isto,  corpore  can- 
dido,  corpore  virgineo,  ei  corooaberis  de  omnibus 
his,id  esi  de  corpore  vel  membris  illius,  qui  nomi- 
nibusisiis  recte  denoiatur,de  regnis  mundi  bujuH. 
Regna  namque  mundi  hujus,  qusedam  capiia  vel 
quidam  vertices  recte  dicuntur  nocturnae  avis,  et 
dentis897  vigiliarum,etvereanatbemniizaii  diaboli 
a  Deo  separaii.qui  cum  sit  princeps  tenebrarum,et 
tanquam  leo  rugiens  circumeat,qusren8  quem  de- 
voret  (/  Petr,  v),  recte  et  nocturna  avis  ei  dens 
diciiur  vigiliarum.  Ipse  eadem  regna  ei  cubilia  leo- 
ni:m,ct  munlcs  ilio  pardorum,qiiia  vidolicetrcges 
regnorum,  reges  liabyloniorum  etPersarum  ai<|ue 
Medorum,reges  ei  consulessiveimperaloresEoma- 
norum,  quid  niii  leonea  et  pardi  dicendi  Buntyqua 


891 


RUPERTI  ABBATIS  TUIIIENSIS 


totbelliSytot  csdibus  orbem  ierrarum  laceraverunt?  A 
Dq  talium  leouum  cubilibus  taliumque  pardorum 
monlibus  tu,  amica  mea,  coronaberis.  Quomodo? 
Videlicet  credeDt.  in  me,  Fructum  vcntris  tui,eteo- 
rum  credentium  salus  corona  tua  erit.  Ita  corona- 
beris,  ut  et  in  cobIIs  regina  sanotoram,  ei  in  terris 
regina  sis  regnorum.  Ubicunque  enim  pradicatum 
fuerit  illudde  dilecto  dictum,*  minuisti  eum  paulo 
minus  ab  angelis,  gloria  et  honore  coronasti  eum, 
et  constituieti  eum  superopera  manuum  tuarum 
{PsaL  viii),  »  predicabitur  et  detc,  quod  sis,  odi- 
lecta,  et  mater  bujus  coronati,  ac  proinde  regina 
coelorum,  totum  Jure  pos^^idens  flliiregnum,atque 
hocintuitu  reges  atque  imperatorea  coronissuis  te 
coronabunt,  palatia  suanomini  meo  8acrabunt,ho- 
nori  tuodedicabunt.ut  desinant  esse  quod  fuerant,  n 
montes  pardorum  cubilia  leonum.  «  Vulnerasticor 
meum,  soror  mea,  sponsa.  Volnerasti  oor  meum  in 
uno  oculurum  (uorum,  et  in  unu  crinecolli  tui.  • 
Etenim  quis  unquam  ita  babuit,ul  tu  habes^soror  mea, 
8pon8a,unumocu]orum?Dequadamrouiiere8acraet 
veridica  narrat  Scriptura,quia,cume88et  sterilis.et 
ob  hoc  amaro  animo  oravitDominum  flens  largiter^ 
et  multiplieavit  preces  coram  Domino,  et  post  hfleo 
ita  tfubjunctum  cst :  <c  Bt  abiit  mulier  in  domum 
Buam,  vultusque  illius  non  suntampiius  in  diversa 
mutati(J/2^^.i).»  Quid  erat  illa  uniformitas  vultuum, 
non  se  amplius  in  diversa  mutanlium?Nimirum 
identitascogitalionum,  et  valdeintenta  earumdcm 
perseverantia  precum,qua8  profecto  quia  discernat, 
V08  scitHi,  0  amici,   qui  dicitis  :  'c  Vivus  est  eolm  q 
sormo  Dei  et  efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio 
ancipiti,  et  pertingens  usque  ad  divisionem  animss 
6t  spiritu8,compagum  quoque  acmedullarum,et  di- 
scretor  cogitationum  et  intentionum  cordis,  et  non 
e»l  ulla  creatura  invisibilie  in  conspectu  ejus  (Hebr, 
iv).»  Hoc  est  unumoculoruuifhaecuniformitasvul- 
tuum.oculorum  spiritualium  f  ultum  internorum  in- 
defessa  charitate  justam  precem  perseveranter,  uti 
ccBptum  e8t,dirigere  ad  Dominum  ac  semper  cogi- 
tare  idipsum.Ct  quis  in  bac  re  tali8,ut  tu,o  dilecta 
singularis,  quam  solam  prs  cunctis  amantibus  to- 
tam  occupavit  totamque  possidet  amor  dilecti.  In 
hoc  uno,  soror  mea,  sponsa,  per  fldem  soror  mea, 
per  Spiritum  8anctum,amorem  verum^sponsa  mea, 
in  hoc  uno  oculorumtuorum  vulaerasticormeum, 
ande  et  visceramea  superte  continuerese  non  po- 
tuerunt.  Nec  vero  solummodo  «  in  hoc  uno  oculo- 
rum  tuorum  vulnerasti  cormeum,8ed  et  «  in  uno 
crinecollitui,»  idest  innimia  humilitatecordistui, 
quem  videlicet  crimen  semper  unum  vidi,  quam 
bumilitatem   semper  uniformem  et  indeQcientem 
esse  conspexi.   Quod  uno  crine  gracilius,   et  quid 
humilitate  subtilius?  Quii  crine  flexibilius^et  quid 
humilitato  confractins?  Crini^  unus  vix  comparety 
hnmilitas  tua  vix  couBeneit,  quod  computari  possis 
inter  homines.  Iste  est  crinis  colli,  humilie  cogita- 
tus  mulieris,  caput  non  habentis ;  caput  inquam,id 
est  virum,  neque  habentis  neque  habere  volentis. 


D 


Nam  «  caput  mulieris  vir(Ep^.  v).  »  Tu  capite 
isto  te  indignam  judica8ti,tu  viro  et  omni  ssculote 
indignam  existimasti.  Hoc  scieotes  dicunt  et  vere 
dicunt  amici,quia  votumegregium  Deo  prima  vovi- 
sti,votum  virginitatis.  Attamen  sponsi  nomenadmi- 
sisti,  desponsari  viro  non  renuisti,  et  inter  hac 
unum  oculorumtuorum  etillumcrimen  jam  dictum 
colli  tui.magia  acmagis  in  meflxi8ti,fide  fortis.spe 
slabilis,  charitate  immobilis.  Si  enim  Abraham  et 
Bara  ndelea  aperare  potuerunt  {Gen.  xiii,quod  con- 
jugium  eorum  non  deberem  negligere,  quin  custo- 
direm  illud  in  domo  Pharaonis  incontamiaatum,et 
idcirco  Saramtolli  indomum  ilIam,necAbrahamre- 
nuit,nec  ipsa  Sara  refugit;quanto  magiatu.fldelissi- 
ma,mefldelem  fore  8pera8ti,quod  virginitatemtaam 
custodire  possem  aut  non  negligerem  illibatam  ia 
domo  8pon8i,prae8ertim  fideliset  ju8ti,etidcircode- 
sponsionissoleoinitalemnonrefugiati^ltaquesemper 
et  ubique  unum  sive  unitatem  habens  ocaloram,id 
est  vultum  ia  diversa  non  mutatum, «  ▼uloerasti 
cor  meum,»  unum  illum  crinem  tuuro,8cilicet  spi- 
ritum  huiuilem  et  contribulatum  in  me  jdcisti,  ve- 
luti  spiculum  praeacutum,et «  vulnerasti  cor  meuoh» 
Alii  quondam  fortes  et  validi  me  tenueruat,  et  di- 
centem  :  «  Dimitte  me  {Gen.  xxiv),  non  dimlse- 
runt,et  luctandofortiter  contraDeum  fortesfuerant, 
tu  autem  et  «  fulnerasti  cor meum.»  Et  illi  quidem 
luctando  atque  vincendo,  sternam  sibimetbenedi- 
ctionem  et  necessariam  peccatori  populo  suo  indul* 
gentiam  obtinuerunt,  tu  autem  quid  inveni8ti,qui(l 
accepisti  vulnerando  cor  meum  ?  «  Quam  pulcbra 
sunt  mammas  tue,  soror  mea,  sponsa.  Pulchriora 
8unt  ubera  tuavino,  et  odor  unguentorum  tuorum 
super  omnia  aromata.  •  Amici  auscultant  haec,  el 
intelligunt  me  hoc  dicere,  hoc  admirari,quia  mater 
et  virgo  es,  et  hunc  esse  fructum  unius  oculorum 
tuorum,et  unius  crinis  colli  tui,quod  cum  terepu- 
tares  indignamviro,facta  es  digna  Deo;cum  teindi- 
gnam  judicares  faceresemen  in  Israel^factaes  digna 
facere  salutem  inl8rael;cum  indignam  te  reputares 
lactare  filium  hominem,  digna  habita  es  mammis 
pulchri8,uberibu8  pulcbcrrimi8,mammis  virgineiB, 
uberibus  intactis,laclareFilium  Deum  ethominem. 
Hec  auscultantes,  toties  de  mammis  et  uberibus 
tuis,et  de  csteris  instrumentis  tuae  puIcbritudiniB, 
deoculis,  de  capilli8,de  dentibus  et  Iabii8,tot  voces 
dilecti  gratulantis  non  fastidiunt,  quoniam  amici 
sunt,  imo  «gaudiogaudent  propter  vocem  sponsi  » 
Istantis  {Joan.  ii),  juxta  illud  :  «  Lastabilur  Domi- 
nus  in  operibus  suis  {Psal.  ciii).»  Voces  ist«,  voces 
Iffititis  nostrffi  sunt,  Iffititiit*  Patriset  Filii  et  Spiri- 
tus  sanctiin  istisoperibus  no8tris,in  mammissive 
uberibus  luis,  semel  duo  ubera  tua,8icut  duo  hin- 
nuli  capreffi  gemelli,  quod  jam  Bupradiclum  e8t;et 
nunciterum  :  «  Quam  pulcLru:  suut  mammo!  tuffi, 
soror  mea.sponBa  !»  ac  tertio  :Pulchriora  sunt  opera 
Trinitatisybaec  gratiora  valdeque  pulcbriora  primis 
operibus  illius,  dicentis  :  «  Faciamus  hominem  ad 
imaginem  el  siaiilitudinem  nostram  {Gen,  i)yi»pla- 


899 


OOMMENT.  IN  GANTICA  CANTIC.  UB.  III. 


891 


smantis  de  terra  Adatn  el  fabrioaniis  de  costa  ejas 
Evam.NuD>(uidenim  non  valde  pulchrius  est,8icut 
nunc  de  utero  mulieris  absque  viro  virum  facere, 
quam  tunc  de  costa  viri  roulierem  feoisse  ?  Illio 
namque  deviro  malier  facta  est,  quss  perdat  ;  bic 
de  muiiere  vir  faclus  est,  qui  perdita  salvet,  pro- 
pter  quod  et  factus  est.  Pulcbritudo  ejus  operis 
jucundius  spectatur  in  mammissiveuberibus  tuis, 
quando  jam  peractaestspeciestant®  pulcbritudinis, 
quando  jam  nalus  lactor  mammis  tui8,mammis  fe- 
mineis,  uberibus  virgineis.  Qualis  tandem  est  ieta 
comparatio,«  pulcbriorasunt  ubera  tua  v)no?»Aut 
quid  magnum  est  dicere,  t  pulcbriora  sunt  ubera 
tua  vino?  •  Nam  in  vino  luxuria  est.  «  Nolite,  >  ait 
quidam  amicorum  ad  nostras  adolescentulas  scri- 
bens,  «  nolite  inebriari  vino,  in  quo  est  luzuria 
{Ephes,  v).  »  Quid  ergo  magnum  89S  est  dicere, 
quod  ubera  iua  pulcbriora  sunt»  eo  quod  non  est 
pulchrum  ?  Vinum  namque  sive  boc  prssensvini 
significatum  non  est  pulchrum^cum  8itluxur]a,siv6 
carnis  voluptas.sivecujus  ebrietate  praeeunie  nulla 
unquam  ubera  praBterubera  tuaiiliumlactaverunt. 
Est  igitur  iilud,quod  apudbominum  scholas  dioitur 
tapinosi8,id  est  humilitas,  statum  rei  magnaB  dictis 
infirmans.Magna  quippe  resest  virginitas  sive  in- 
tegritas  uberum,  me  filium  lactantium  ;  neo  satis 
laudaturbaectam  pulchra  rei,dum  re  maritali  sive 
conji.igali  pulcbrior  esse  predicatur,  scilicet  lacta- 
tione  filiorum,  quorum  initium  vinum  est,  id  est 
Iuxuria,quae  in  vino  est.  Itidero  secundum  tropum, 
qui  apud  bomines  metonymia  dicitur,  perid  quod 
continet»  ostendens  id  qnodcontinetur.Poteram  sic 
dicere,  quia  sola  ubera  tua  me  lactantia  pulcbra 
sunt,  cffiterarum  cuncta  ubera  feminarum,  ex  quo 
id  aoceperunt  ut  filios  suos  lactare  possent,  etiamsi 
quirl  pulchritudinis  prius  babuerunt,  pulchra  esse 
desierunttila  ut  reipsaquisquelactantiuro  veraciter 
dical:  «  Ecce  enim  in  iniquitatibus  conceptus  sum, 
et  in  peccatis  concepit  me  mater  mea  {Psal,  l),  >* 
scilicet  in  iniquitatibus  Ada,in  peccatis  Eva.  Nam 
ex  illis  iniquilatibus,  exillis  peocatis  cum  ccteris 
malis  istud  quoque  vinum  venit,  scilicet  luxurie 
nimietas,  per  quam  conccpias  muIierisaDeosuper 
numerum  multipUcentur,ut  in  compwraiionerepro- 
borum  electi  pauci  astimentur.  Qus  autem  sunt 
unguenta  tua  ?  Dico  enim,  et  odor  unguentorum 
iuorum  super  omnia  aromata.  Qo8Berg3  sunt  un« 
guentH  tua,  soror  mea,  sponsa  ?  Eleemosyna  tuc, 
quasexpendisti  in  me.  Audiunt  et  audituri  sunt 
amici  de  quadam  muliere  efTundente  oleum  super 
caput  ei  super  pedes  dilecli  tui  recumbenti8,et  di- 
cunt,  quia  «  domus  iaipleta  est  ex  odore  unguenti 
{Joan.  xii),»et  intelligunt  in  illa  muliere  Ecclesiam 


A  noetram,  qua  quoties  impendit  eleemosynam  pau- 
peribus  nostris,  toties  unguenta  sua  pedibus  meis 
superfundit,  et  aromata  distribuit.  Haec  enim  sunt 
aromata  vera,  unguenta  pretio8a,esurienti  cuilibet 
ex  inimicismeiscibum  dare,si(ienti  poium  prebere, 
boepitem  sive  peregrinaniem  colligere,  nuduni  ve- 
8tire,inQrmum  visitare,  et  si  in  carceree8t,ad  eum 
venire  {Matlk,  xxv).  «  Super  omnia  bsc  aromata 
est  odor  unguentorum  tuorum,  »  id  esi  suavitas 
eleemosynarum  tuarum,quianonutc0teri  inmem- 
bria  meis,  sed  in  memetipso  tu  mibi  muniflceniis- 
sima  exstiiisti.El  quidem  jure  maternoet  naiurali 
aflectu  iu  roihi  ouncta  debuisti,verumtamen  fidem 
et  humilitatem  sivecharitatem  tuam  plusquam  ma- 
ternam  respioienti mibi,cuncta  pro  opiimis  ungucn- 

H  tis,  cuncta  pro  suavissimis  fuere  eleemosynis,  ita 
ut  nuUa  eleemosynarum  aromala,  quaecunquemibi 
in  meis  expenduntur  minimis,  unguentis  illis  va- 
leanl  aliquaienus  comparari.icFavus  distillanslabia 
tua^sponsa,  roel  el  lao  sub  lingua  tua,  et  odor  ve- 
stimentorum  tuoruin  sicut  odor  iburis.  »  Parum 
erat  quod  dixi  supra,  c<  ei  eloquium  tuum  dulce,  » 
quia  nirois  parum  esi,  dulcedinem  esse  in  eloquio, 
nisi  dulce  sfi  etiam  cor.  Tu  dulcis  in  ore,  dulcis  et 
in  corde.Hoc  est  quod  nunc  dico,(c  favus  distiilans 
labia  tua,  »  subjungens,  c<  mel  et  lac  sub  lingua 
tua,  N  id  est  in  aniina  tua.Ibi  tibimetipsi  dulcitcr 
sapit  favus  eloquii  tui,favus  diiiiilans  a  labiis  iuis, 
labiis  graiiosis.  Favustuus  ego  sum,  mei  tuum  et 
lactuumego  8um,quia Deus  iuus  ei  filius  tuus  ego 
sum.  Hoc  tua  sentii  anima,  boc  tua  sonant  labia. 

^  Aliud  loqui  non  pote8,quam  id  quod  in  peotore  ba- 
bes:  M  Ex  abundantia  cordis  >  labia  tua  toquuntur 
(Luc.y),  El  sialiis  pro  tempore  tacuisti,  mihi  ta- 
cere  non  potuisti.  Ex  quo  me  natum  vidisti,  nie- 
cum  dedicata  es  favodubiseloquii,8imuIqueoscuIo 
oris  mei,08CuIo  oris  tui,et  satisfactum  estetiam  sic 
fidei  tuaB,speiet  dilectioni  tuffi,6dei  perdileciionem 
dicentis:tOscuIetur  me  osculo  oris  sui  {Cani,  i).  » 
Quiddepannisdicam^quibusmeinvolvisiieiin  prae- 
sepio  reclinasii.^  Nimirum  id  quodverum  est,  quia 
«odorvesiimeniorum  luorum  sicuiodor  thuri8.»0m- 
nium  namque  vestimentorum,  scilicei  bonorum 
operum  iuorum,  quae  in  me  materna  et  plusquam 
chariiaie  operata  es.panni  illi  primiii»  fuerunt.  E( 
quia  cuncia,qu«  tunc  in  me  vel  tunc  propter  me 

D  operataes,demagnoetvalidocharitaiisignecumsua- 
viiate  bumilitaiis  veneruni,  rectedixerimego,  recte 
consenseruni  amici,  quiatodor  vesiimentorumiuo- 
rum  aicut  odor  ihuris.»Sic  enimin  omnibusfamu- 
lata  08  mihi,materetvirgofideIis,tanquam  Deo,cui 
Boii  debetur  odoriburis  in  sacriQcio  suo,  quamvis 
essem  ego  parvulus  Iuu8,parvulu8  bomo. 


»»»  LIBER  QUARTUS. 


u  Quid  agimu8,ttanima,quare  IrisiiB  es,  et  quare      Bumus,  nupiiarumbominis  regiB,  quas  feoii  fllio 
coniurbas  me?(Pia/.xLi).»Eccein  medionupiiarum     suo  ;  quem   de  virgine  incarnari  voiuit.  Et  dicis 


806 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIRNSIS 


896 


mihi  illud  terrincumJHudvalde  pavendum.«Intra-  A 
vil  autem  rez,  ut  videret  discumbentes,  et  vidit  ibi 
hominem  non  vestitum  vesle  nuptiaii,  et  aii  illi  : 
Amicp,  quomodo  buc  intraati,  non  babens  vestem 
nuptialem  ?  At  ille  obmutuit.  Tuncdixit  rei  mini- 
8tris:l>iga(i8  manibus  ejus  etpedibus,  mittite  eum 
in  tenebras  exteriores  (Mattk,  xxii).  >  Quorsum 
tendis  ?Cur  mibi  hscingeris  ?  Timesne  quod  ve- 
stem  non  babeas  nuptialem?Et  quidemside  chari- 
tale  agitur,quod  ipsa  sit  vestisnuptialiSytu  ad  istas 
nuptias,  ad  istarum  nuptiarum  laudes  dccantandas 
sino  charitate  non  intrasti.  Ipsa  mater  nuptiarum, 
conscia  sibi  sit  ettestis  quod  sine  bujusmodi  veste 
non  accesseris,  cui  quondam  tecum,  ut  videbatur, 
colloquenti,  dum  sermonem  cum  illa  conferens  de 
sacris  mysteriis.de  gioria  sanctse  et  individuse  Tri-  d 
nitatis,et  dicenti.Quomodo  tu  auJesloqui  de  hujus- 
modi  ?erat  aulem  hapc  ejus  percunctalio  facie  se- 
rena  et  vultu  hilari,iia  respondisti  :  Ego  beatam 
Trinitatem  diligo,  et  inde  certissime  scio,  qund  de 
ilia  loquens  nunquam  extra  veritatem  aberrabo.Ne 
igitur  tristeris,  anima  mea,  neque  conturbes  me, 
«  sed  spera  in  Deo,  quoniam  adhuc  conQtebor  illi 
{Psal.XLi),  »  non  aberrando,  quo<i  esset  pene  in  te- 
ncbras  exleriores  mitti,et  sequentem  vocem  sponsi 
cum  gaudio  audi  :  «  Hortus  conclusus,  soror  mea, 
Bpon8a,e8, »  Dei  Genitrix  «  hortus  conclusus,  fons 
siunatus.Emissiones  tuffi  paradisusmalorum  Puni- 
corum  curo  pomorum  fructibus.Cyprus  cum  nardo, 
narduset  crocu8,ris(ula  et  cinnamomura,cum  uni- 
versis  lignis  Libani,  myrrha  et  aloe  cum  omoibus 
unguentis.  Fons  hortorum,  pateus  aquarum  viven-  ^ 
tium,  qus  fluunl  impetu  de  Libano.  »  Eoce  novus 
pnradisus,  novffi  plantationes,  quas  plantav it  unus 
idemque  antiqui  paradisi  plantator  DominusDeQS. 
t(  Plantaverat  autem  Dominus  Deus,  ait  Scriptura, 
paradisum  voluptatis  a  prin(:ipio,in  quo  posuitho- 
minem  quem  formaverat.  Produxitque  Dominus 
Deus  de  humo  omne  lignum  pulchram  visu,  et  ad 
vescendum  8uave;lignutr  etiam  vitsin  medio  para- 
disi,  lignumque  scienti»  boni  et  mali.  Bl  fluvius 
egrediebaturde  locovuluptatis  ad  irrigandum  para- 
di8um,qui  inde  dividitur  in  quaiuor  capita(Gtfn.ii). 
Illo  est  paradisus  antiquus,  paradisus  terrenutf;iste 
est  paradisus  novus,  paradisus  ccelestis.  Utriusque 
planialoreat  unus  idemque  Dominus  Deus.  In  illo 
c  posuit  hominem  quem  formaverat;  »  in  isto  fop-  D 
mavit  hominem,qui  apud  ipsum  in  principio  erat. 
«  De  » ista  «humo  produxit  omnelignum  pulchrum 
visu,  et  ad  vescendum  sive.  Lignum  etiam  vit»  in 
medio  paradisi.^Istam  humum,istam  terramsuam 
benedixit,et  exea  cunctarumgermina  gratiarum,et 
cunctarum  exemplaria  virtutum  produxit.  Ipsum 
quoque  lignum  vits  Christum,  Deum  et  hominem 
Dominum  piradisi  cceleRtis.u  De »  illo  «  voluptalis 
loco  egrediebatur  fluvius  ad  irrignndum  paradisum, 
qui  inde  (iividitur  in  qtiatuor  capita.»De  isto  para- 
disoille  fluvius,8ive  illud  flumen  egressum  est,  de 
quo  Psalmtsia  dioit  :  «  Pluminis  impetus  Istiflcat 


civitatem  Dei  {Psal,  xlv),  »  qui   inde  dividitor  ia 
quatuor  Bvangelia.Nec  paradisus  illebominem  cu- 
etodire  potuit,nec  paradisum  illum  homo  custodire 
voluit.  Quoniam  ergo  non   profuit  illis  parentibus 
primi8,neo  nobis  inillis  introductio  illa  inillumtt- 
lem  paradisum,terrenum  paradi8um,non  observato 
prsecepto  qiiod  acoeperunt  :  iterum  plaotatur  aliui 
paradisuB,  quem  ingredientes  lignum  vile  flBtero» 
comedamus  et  non  moriamur,eti8ta8UDt  emissio- 
nes  dilectffi,  super  quibus  prffisenti  loco  gratulator 
dilectu8,et  italoqultur  :  «  Hortus  conclusus,  soror 
mea,8pon8a,  es,  »  Dei  6cniirix,«bortus  cooclasos, 
fons  eignatus.Emissienes  tus,  paradisus  malorom 
Punicorum,  cum  pomorum  fructibus.  »  Dicturos, 
«  emissiones  tuw  paradisus,  »  prffimisit,  «  hortus 
conolusus,  soror  mea,  8poQ8a;»et  iterum,«  bortas 
conclusus,»acde]nde«fon8  signatus.  »  Porro  emis- 
sionum  bortihujus  illud  fuitpriricipium,quod8icDt 
illi  nuntiavit  angelus,  concepit  et  peperit  filium 
[Lur,  i).  Quid  igitur  verbis  islis^nisiet  coocipientiB 
virginitaset  parientis  prsdioatur  integritas?ProiD(le 
dicamusetnos  felicitercum  dilecto,dioai£U8omDe8 
cordecredulo  et  ore  con8ono:«HortuB  coqcIusqbi 
es,  0  Dei  Genitrix,  «  borlus  conclnsus,  fona  signt- 
tus.»Unde«hortus?  •  Nam  inde  nominatur  bortOB, 
quodsemper  ibi  aliquid  oriatur  ;  quia  cum  terra 
semel  in  anno  aliquid  creet,  bortus  nuDquamsine 
fructu  est.Unde  er^obortutes  tu,  o  dilecta  dilecli, 
nisi  quia  antete  natum  est  aIiquid,quod  nunquam 
de8init,et  fructus  tuus  nunquam  marce8cit,autde- 
ficit.Maxime  autem  boc  miruroest,  imo  verum  at- 
quejucundum,  quia  de  horto  praedicatur  quod  sit 
conclusus.  Quomodo  enim  bortus,  ei  codcIubus? 
Nunquam  simile  huic  auditum  est  de  omni  iiostro- 
rum  multitudine  bortorum,nec  potuit  dici  vel  ei«e 
hortus  noD  hahens  aditum  per  quem  sattem  aDOS 
intrarei  vel  exiret  hortulanua.  Hio  bortus  unos  vel 
solusest  et  clausus  vel  conclusu8;hic  uteruBUDQS 
est  fecundus  etincorruptus.Oigitur  sororetsponea 
mea,  quomodogaudent  amici,  quiatalises  hortue, 
talis  fon8?GorporG  «  hortua  conclusus,  »  mente  vel 
anima«fons  signatus.  »  Et  quare  bisdiceris  «  bor- 
tus  conclusus?»  Videlicet  propterconceptum  4M 
et  propterpartum,quia  in  utroque  mirabile  est,  et 
fidelium  mentibus  amabile  miraculum,  quod  oeque 
corrupta  esl  conceptu,neque  violata  partu  in  utro- 
que,et  amici  et  omnes  adolescentulffi  nostrsgratu- 
lantur,et  utrumquolibenterconfiteniur.Undeautem 
«fonssignatus?»  Etquo  vel  quali  signaculo  signa- 
tus?Nimirum  ex  eo,  quod   Spiritus  sanclus  super- 
venit   in  te,  et  virtus  Altissimi  obumbravit  tibi 
{Lue,^).lpse  Spiritus  sanctue  signaculum  est  hujui 
fontis  nostri,9ignacu1um  pectoris  tui.Et  hoc  gemi- 
num  nostrae  custodi®  munimentum,  geminum  do8- 
trorumamicoriimj5audinm,quiaeluteru9  tuns  nulli 
viro,  nulli  carnali  commercio  accessibilis,  et  mens 
tuanulli  vitio,nulIispirituali  nequiti»  fuit  unquam 
penctrabilis.Mirum,  quod  cum  ita  sisobortua  con- 
c1u8U8,  »  itatfons  signaius,  »  nihilomiDus,  inno  et 


897 


COMMENT.  IN  CANTIGA  CANTIC.  —  LIB.  IV. 


898 


eo  amplius,emitti8  omniabonaquibus  mundus  im-  A  j^i^  dictum  est,  nuptiarum  nostrarum  domestici, 


plcatur,el((  emissiones  tus  paradi^dus  malorumPu- 
nicorum  cum  pomorumtructibus,  •  puradisusScri- 
pturarumveldoctrinscumbonisetsanclisoperibus. 
M  Emissiones  tuflB»vel  paradisu8tuus,«cypruscum 
nardo,  nardus  et  orocus,  nstula  etcinnamomum 
cum  universis  iignis  Libani,  mj^rrba  et  aloe  cum 
omQibus  primis  unguenti8.»Herbarumaromatioa- 
rum  iste  numerus,  scilicet  numerus  septenarius, 
amicis  nostrisbeneestcognitus,  quod  universitalem 
8igDiQcet,maximeque  exSpirilusancto  sitsaoratus, 
Spiritu  «eptiformi  qui  hoc  ipsum  operatur,  retiuie- 
Bcendo  super  me  florem  primilivum  borti  bujus. 
Operatur,  ioquam  boc  ip8um,quod  hortus  conclu- 
8us  68,  quod  emissionestuffi  paradisus  talis  ettam 


quamvis  saeculi  curis  impliciti,nostri  tamen  ppr  fl- 
dem  amici.Sic  quondam  in  tabernaculo  Dominisa- 
ga  cilicina  byssum  et  purpuram  amica  extensione 
legebant  {Exod.xTW) ;  sic  semper,  qui  spiritualibus 
roinus  abundant,carnalia  sua spiritualibus  comnju- 
nicantjUt  jiirespiritualium  illorum  participes  fiant. 
H8B8unt((emissionestuae,8orormea8ponsa,emi8sio- 
neshorticonc]u8i,emissionesfontissignati,  paradi- 
susDeiPatris.llffiredilasmea  dilectitui,fllii  Dei,fllii 

tui,opusSpiritus8ancti,Ecclesiaunademultisemis- 
eionibus  tuis,  quam  per  orbem  lerrarum  dilTusa, 
semper  in  te  respiciet,  et  ad  nos  clamabit  de  nobis- 
ipsis,  focem  extoliens  mulier  de  turba  fldelis,  di- 
cens  mihi :  «  Beatus  venler,  qui  te  portavit,et  ubera 


pulcher,  sicut  ex  istis  aromatum  septem  speciebus  g  ^^^  ^„^13^  (^^^  j,^  „  ^u  .  tons  hortorum,  pnteus 


animadvertipotestyinterquasprincipalisestnardus, 
unde  et  bis  prffidicari  vel  numerari  merelur,  cum 
dico,  ((cyprus  cum  nardo,  nardus  et  crocus.»  Nam 
ipsa  est  huaiilitas  tua,qus  valde  oblectavit  Altissi- 
mum,  oblectavit  me  regem  dilectum  tuum,  sicut 
ipsa  dicis,  quia((  dum  esset  rex  in  accubitu  suo, 
nardus  mea  dedit  odorem  suum  (Cant.  i).  »  Quid- 
quid  gratiarum,quidquid  virtutum,quidquidopera- 
tioDum  cceleetium  mundus  accepit^emissiones  luffi 
8UDt,  ut  ubi  erant  prius  spina  et  vepres,  vepres  et 
carduu8,lappa  et  tribulu8,urticaet  paliurusuniver- 
sitas  uequitiarum,  ibi  8it((  cyprus  cum  nardo,  nar- 
dns  et  orocus,  flstula  et  cinnamomum,  myrrha,  et 
aloe,  »  universitas  gratiarum,  juxta  numeri  hujus. 
Dumeri  seplenarii  8acramentum,((  cum  universis 


aquarum  viventium  ;  »  fons,  inquam,  hortorum, 
idest  mater  Ecclesiarum  ;  puteos  aquarum  viven- 
tium,  id  est  seoretarium  omnium  Scripturarum 
sanctarum.  QUff*,  vidoiicet  aquae  viventes,  fluunt 
impetu  de  Libano,  id  est  sanctffi  omnes  Sorlpturas, 
quffi  solffi  dicuntur  et  sunt  canonicffi,  manaverunt 
de  populo  antiquo,populoJudaico.Nobilita8  quippe 
illius  pnpuli,  per  Libanum  soletniystice  designari, 
de  quo  populoegoettu,8orormea  8poDsa,secundum 
carnem  sumus  progeniti,  cujus  terrffi  terminus  ex 
unolatere  ent  monshujus  nominis.  Gunctffi  viven- 
tes  aquffi  de  isto  Libano  fluunt,cuncta  eloquia  Doi, 
huic  populo  nostro  non  quomodocunque,  sed  cum 
impetu  concurrerunt.  Oportebat  enim  hujusmodi 


ligais  LibaDi,cuinomnibu8primi8UDguenU8...0uid  C  «q""»  oumimpetufluere.oportebat  eloquia  Uoroini 


ibi  universa  ligna  Libani?  Et  prima  unguentaquid 
8unt  vel  faciunt  illic  ?  Nimirum  ligna  Libani  sunt 
quidam  amici  D08tri)amiciilli,quidsuntnuptiarum 
nostrarum  fllii  sive  domestici  nibilominus  suntpo- 
tentia  saeculi  grandes  el  excelsi,  atque  facultatibus 
dilatati,  ita  ut  ex  eleemosynis  eorum  sustententur 
parvuli  nostri,  parvuli  apiritualis  propositi,  quem- 
admodum  in  ramis,lignorum  Libani  nidiflcant  pas- 
seres  exigui.Undeest  illudinpsalmo  prffiscriptuin  : 
fl  6aturabuntur  lignacampi,  et  cedri  Libani,  quas 
plaotavit,  iliic  passeres  nidiflcabunt  {PsaL  ciii).  » 
Tales  niduli  passerumnostrorum  etcunctffieleemo< 
syn»,  quas  faciunt  vel  facturisunt  potentesacdivi- 
tea  amici  vel  fllii  nuptiarum  nostrarum,  prima  un- 


fortiter  currere,  quia  multi  nimis  erant  qui  cona- 
bantur  obsistere,  roulli  nimis  adbucsunt  qui  obni- 
tuntur  et  audent  contradicere.Idcirco  ainici  nostri, 
perquos  administrata  sunt  eloquia  Dei,oportuil  ut 
essent  non  solumauctoritate  divina  prffiditi,  verum 
etiam  potestate  mundana  prfficelsi.Quifere  primus 
vocibus  manifestis  cantaturus  erat  mysteria  regni 
nostri,  et  virtutes  Sfficuli  venturi,  oportuit  eum  re- 
gem  fleri,  regem  David  potentem  et  secundum 
nomen  euum  bellatorem  manu  fortem,  ut  pueros 
sine  pueriles  populi  animos,  qui  nescirent  sponte 
curam  habere  de  futuris  et  invisibilibus,  nimis 
inbiaiido  prffisentibus  istis  visibillbus  auctoritate 
frangeret  regiffi  potestatis,admi8to  terroribusblan« 


guenta  8unt,unguenta  miri  odoris,  sicut  signiflca-  D  dimento,8cilicet8uaviiate  musici  moduIaminis.Si- 


lurex  medilectotuo,ubimulierpeccatrix  pretiosum 
nnguentum  emit,  el  elludit  super  caput  vel  pedes 
meos  recumbentis,((etdomi:s  repleturex  odoreun- 
guenti  {Joan,  11). »  Pulchra  valde  varietas  sive  diver- 
Bitas  harum  emissionum  tuarum,  hujus  paradisi 
Dostriyubi  et  altitudo  lignorum  Libani  et  humilitas 
omnis  aromatici  germinis,qualecunque  decetintei- 
ligi,per  jaon  dictavirgulta  numeri  septenarii  specta- 
culum  commune  prffibebit,  spirantibus  in  medio 
primis  unguentis,  id  est  cunctis  operibus  pietatis, 
maxiiueque  eloeiuusynis,  quibus  suppleri  poterit, 
quidquid  minus  spirituaiis  vitae  babuerint  taleflyUt 


militercaeteri  amicorumnostrorumperquoseluquia 

Dei  manaverunt,  fere  omnes  tortitudine  et  terroro 
armati  fuerunt,  et  oinnes  gladiis  usisunt  ;  gladiis, 
inquam,materialibu8  necessarioarmatffi  hujusmodi 
aquffi  viventes,  revera  cum  impetu  pereos  cucurrc- 
runt.  Primusvel  mitissiinus  eorum  Mose8,cum  de 
nostra  plenitudineaccipiens^viveotesaquas  fundere, 
idestlegem  sanctamet  mysticamscribereinciperet, 
gladium  arripuit  atque  arripi  jussit,  et  uno  die  vi- 
ginti  ^ria  millia  bominum  fubricatorum  mendacii 
{Exod,  xxxii),  impelu  primo  aqus  viventis,  id  est 
acceptffi  legis,  interfecit.   Et  illi  quidem  postquam 


m 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIKNSIS. 


900 


temporaliter  adininistraveruat  suo  quiqae  tem- A.  ^l^&tuor  capila  di^isl,  scilicet  deflovio  G7on,qai 


poredecesserunt;  sed  perseverat  impetus  aquarum 
viventium  in  ore  et  manibus  etiam  illorum  qui 
non  scripserunt,  quorum  notissimus  Helias  exeti- 
tit,  qui  uno  die  quadragintos  viros  magno  im- 
petu  interfecit  (/i/  Heg.  xviii).  c<  Aquarum  »  igitur 
c(  viventium  puteus,  »  id  est  sanctarum  Scriptura- 
rum  sacrarium, «  soror  mea  sponsa,  »  tu  es,  el  hino 
est  quoddico,quia((  emissiones  tuAB  paradisusmalo- 
rum  Punicorum  cum  poroorum  fructibua.  •  Bicut 
enim  in  initio  fonsascendebateterrajirrigansoniver- 
sam  401  8uperQciemterrae,8icut,inquam,((fluviu8 
egrediebatur  deloco  voluptatis  ad  irrigandum  pa- 
radisum,  qui  inde  dividitur  in  quatuor  capita 
{Gen,u) ;  »  aic  ex  te,  o  amica,o  terra  benedicta,  fons 


apud  ^gypiiosNiluB  vocaiur,et  de  fluvio  Phyeon, 
qui  et  Ganges  dicitur,negari  non  potest  quin  exeaot 
de  illo  paradiso  terrestri ;  de  duobus  vero  csteris 
scriptorea  mundani  Scripturam nostram  redarguere 
conantur,  dicendo  quod  non  ita  sil,  ut^psa  dicil, 
eo  quod  illi,8ciiicet  Tigrie  et  Euphratet  in  Armeoia 
inanare  videantur,  uno  fonte  &xorti,non  intelligen- 
tes  nequeanimadvertentesquiaScripturanon  dixit, 
quod  fluviusitleparadisiinipso  paradiso  incipiatin 
quatuor  capita  dividi,csed  fluvius,  »  inquit,«  egre- 
diebatur  de  loco  voluptatis  ad  irrigandum  paradi- 
8um,  qui  inde  dividitur  in  quatuor  capita,  »  id  est 
in  omnes  fluviales  atquedulces  et  pot&biles  aqaas, 
quarum  capita  sunt  ista  flumina  principalia.  Aqus 


ille  ascennit,  qni  apud  Deum  erat,et  vera  lux  erat,  g  etenim  suapte  naturafals»  erantet  amar»,  ascen- 


eicut  scriptum  est:  •  Quoniam  apud  te  estfons  vi- 
ts,  et  in  lumine  luo  videbimus  lumen  )Psai  lv).  » 
Fons,  inquam,  ille  ascendit  ex  te,  non  principium 
Bife  initium  habens  ex  te,8ed  de  corde  Patris  per 
occultas  vias  cum  omnibus  aquis  viventibua,  id  est 
cum  omnibus  Soripturis  veritatis  veniens  in  te,  et 
fflernumsapientisfontem  sineputeumfaciens  inte, 
atque  hoc  modo  ascendit  ex  te.  Ad  quid  ascendit  ? 
Utiquead  irrigandam  superflciem  terr®,ad  instruen- 
damsive  excolendam  Ecclesiam  per  universumor- 
bein  terra.  Ad  hoo  egreditur  fluvius  de  loco  volu- 
ptatiSfScilicetc  ad  irrigdndum  paradisum,  »adhoc, 
inquam,  ex  te,  o  voIuptas.sivelocuB  voluptatisOei, 
initium  accipiet  sanctumEvangelium  ut  peruniver- 
sum  mundum  spiritualem  irriget  paradisum,  etdi 


dendoautem  per  illam  quasiterrn  maromam.acili- 
cetparadisiacam  terram,ver8tt8unt  in  dulcedinem, 
ut  irrigarent  universaro  terr»  superflciem,ip88eque 
dulce  atque  potabiles  captivo,  quod  futurum  erat, 
generi  humano,  terram  extra  paradisam  facerent 
habitabiIero,scilicetherbarum,lignorum,8eminQm* 
que  feracem,  et  inter  aquas  csteras,  qns  ez  illa 
mamnia  dulciorem  acceperunt^illa  flumina,  Gyonet 
Physon,  Tygris  etEuphrates,  praecipua  sunt.Simi- 
liter  aquffi  Scripturarum  ex  te,  soror  mea  sponea, 
dulcescunt  ex  utero  tuo,  sive  per  uterum  tuum  vi- 
▼entes  facta  sunt.  Alias  autem  valde  amars,  imo  et 
mortueel  mortiflcantes  sunt.((  Littera  enim  occidit 
(//  Cor.  iii),  »  ait  quidam  amicorum  nostrorum. 
Etenim  quid   aliud    est  quidquid  Moses  loquitnr, 


videtur  (( in  quatuor  oapita, »  id  estin  quatuor  ne-  ^  quidquid  de  prophetislegitur  apudfllios  matrisno- 


cesEariffi  8alutissacramenta,quaevidelicet  sunthsc, 
incarnatio,  passio,  resurrectio  atque  aacensio  mea. 
Hsc  cnim  necessario  prttdicabuntur,  et  neceesario 
8cientur,(]uia  sine  istorum  confessione  non  fit  no- 
8ter  paradisuSfSine  istorum  flde  uon  salvaturmun- 
dus.  Dividentur,inquam,viventes  aqusin  ista  qua- 
tuor  capita,  id  est  principalia  sacramenta,  quia  vi- 
delicet  orones  Scripiura  in  isla  quatuor  subtiliter 
intendunt,  appellando  haec,  faciem  hominis,  faciero 
vituli,faciem  leonis  el  faciem  aquiln  voIantis.Tunc 
oognoscent  amici,quid  etiam  ante  Scripturas  volue- 
rit  Scriptura  1egis,dicendo  :<«  Catulus  leonis  Juda, 
ad  prsdam,  flli  mi,  ascendisti  {Gen,  xlix);»  quid 
voluerit,  ordinando  talem  ritum  vituli  sacriflcandi 


strsqui  pugnant  contra  te,nisi  littera  sinespiritu, 
aine  anima  corpue^Idcircobibentesaquas  mortoas 
moriuntur;legente8et  seqoentes  solam  occidentera 
litteram  occiduntur.  Quomodo  tandem  flet  iatod. 
quomodo  plantabitur,8i?edilatabitur  talis  emissio- 
num  tuarum  paradisus?((  Surge,  aquilo;  et  veni, 
auster ;  perfla  hortum  meuro,et  fluent  aromata  il- 
lius,  »  Surgente  aquiloneet  flante  austro,flet  istud. 
Quisilleestaquiio?Illenimirum,qui  dixit :  «Sedebo 
in  monte  tef>tamenti,  in  lateribus  aquilonis  (Isai. 
xiv)» :  ille,de  quo  dictum  est  pcr  prophetam  :  ((Ab 
aquilone  pandetur  mrilu  m  super omnem  terram  {Jer, 
i),  »  ipse  est  n  serpens  antiquus,qui  vocatur  diNbo- 
lus  et  Satanas  (i4;70^.xii ).  wx  Unde  iste  talis  aquilo 


{LevU.iy)  ;  quid  voluent,  dicendo  Mosi :  «  Prophe-  ^  surget?Quomodo  surgetdeoccultis  insidiis^ubi  ja- 


tam  Buscitabo  eis  de  fratribus  suis  similem  tui 
{Deut,  xviii) ;  »  quid  voluerit,  canendo.  «  Sicut 
aquila  provocans  ad  volandum  pullos  8U08,et  super 
eos  volitans,  expandit  alas  suas,  etassumpsit  eos 
atque  portavit  in  humeris  suis  {Deut,  xxxu).  »  Et 
de  duabu8quidt)m  faciebus,de  facie  hominis  et  fa- 
cie  vituii  omnes  in  me  consentiunt,  scilicet  quod 
bumanatus  8im»et  mortalis  mortem  sustinuerim; 
sed  de  facie  leonis,  et  de  facie  aquila  volaotis  non 
omnes  similiter  consentiunt,videIicetquod  etreaur- 
rexim,  et  in  coslum  ascenderim.Sicet  de  duobus 
capitibuB  flnvii,  de  loco  voluptatis  egredienti8,et  in 


cebat  olim  etserpebal  lubricus  anguis.quando  pri- 
mam  mulierem  decepit,  quemadmodum  illa  dixit  : 
«Serpens  decopit  me,  et  eomedi  {Gen.iu),  t  Non 
ibisurrexitutimpugnaretjsed  serpendo  sibilavit  ut 
deciperet.  Vires  quippe  non  babebat  prius  quam 
consensum  voluntarium  preberet  ei  mulier,  quaro 
Deus  innocentem  fecerat.Inter  te  et  illum,  soror 
mea  spoasa,  Deus  inimicitias  posuit;  et  idcirco  de 
te  omnino  desperavit,  imo  de  fraude  sua,  de  dolo 
sive  artibus  suis  adversum  te  nihil  babet  spei  ut 
decipere  possit.  Dico  ergo  illi :  «  Surge,  aquilo 
{Apoe.  xii).  »  Quid  Jaoes  in  lerra?  Quid  insidiaria 


901 


COMMRNT.  IN  CANTICA  CANTin.  —  LIB.  IV. 


909 


calcaneo  noBlro?  Nihil  porQcis  insidiando.  Potius  A  vit  virum  suumadcomedendum  pomumnonsuum, 


Burge,  viribus  ulere,ettoto  malignilatisiropetude- 
hacchare.Egis  tiolim  ut  serpen8,age  nunout  draco 
magnus,  draco  rufus  habens  capita  septem.  Non 
quasi  imperans  dico.sed  permittenlisanimo  loquor. 
Tu  enim  jamdudum  surgere  coBpisti,  nec  aliud  est 
nisi  acsi  dicam  :  Age  quod  agis.surge  qui  surgis, 
debaccharequidebaccharis.  Quando  enim  surgere 
ccBpisti?Nimirum  antequam  fieret  haeoaltera  mu- 
lier,contra  quam  decipiendo  nihil  poteris.  Ubi  ver- 
bum  promissionis  quas  nuncimpletur,audi8ti,quod 
ab  Abraham  dictum  est:  «  In  semine  tuo  benedi- 
centur  omnes  gentes  (Gen.  xzii), »  statim  aurrezi- 
sti,  quia  prsdictas  inter  te  et  mulierem,  inler  se- 
men  tuumetsemen  illiu8,inimicitias  adesse  persen- 


ponium  alienum,  pomum  interdicium  ;  ego  invito 
dilectum  meum  ad  hortum  suum,  ad  comedendum 
iruclum  pomorum,  non  alienorum,8ed  fructum  po- 
morum  suorum,quemadmodum  dicit : » Meus  cibus 
est,ut  faciam  voluntatem  Patris  {Joan.  iv),  >»  salus 
et  vita  est  generis  humani,  quod  ipse  plasmavit, 
quod  benedixit,  quod  perditum  reparavit.  Et  quid 
tam  proprie  suum  inter  omnes  fructus  pomorum 
suorum  quam  ego,quaB8um  prima  de  primitiispo- 
morum,imo  etiam  fons  horlorum.  Veniat  igitur  in 
hunchortum  8uum,et  me  transferendo  in  illudter- 
lium  coBlum^in  ilium  tertium  paradisum  quoabiit, 
quo  me  vidente  asceodil  (II  Cor,  xu);  comedat  Iru- 
ctum  pomorum  suorum,  perticiat,  usque  in  finem 


8i8ti.Surrexi&ti,caput  erexi8ti,capul  primum  regno-  n  perduoat  gratiam  eorum  quae  in  me  celebrata  suul 

rumifigyptiorum.DixiitienimloquensinPharaone:      "* '' ' "-"-'*    "'- 

« Quidquid  masculi  sexus  natum  fuerit,  occidite 
et  in  flumen  projicite :  quidquid  feminei,ro8ervate 
{Exod,  I),»  elcatera  his  simiiia,  ueque  dum  dice- 
res  persequens  abeuntes  :  «  Evagiuabo  gladium 
meum,  interficiet  eos  manus  mea  {Exod,  xv).  »  Ita 
qui  serpensdeceplor  fueras^dracopersecutortactus 
88,  draco  magnus,  draco  rufue,  id  est  sanguineus. 
Post  illud  primum  caput  tuum,  secuodum  caput 
erexisti  occidendo  per  manusJezabel  et  stirpisejua 
praeoones  mysterii  hujus,  praenuntios  hujus  sacra- 
menti,  prophetas  Domini  (///  Reg,  xvi!i].  Deiude 
tertium  caput  in  Nabuchodonosor  rege  Babylonis 
{IV  Reg.  xxv);  deiodequarlum  in  regno  Persarum 


operum  suorum.  Ex  quoin  ccelum  abiisti,crebro  re- 
verterisinilium  quem  diois  paradisum  eniissionum 
mearum,  et  comedis  de  pomis  Punicis,  que  optima 
suntioterprimitias  earumdeme^nissionum  mearum. 
Tol  enim  jam  comedis  fragmina  malorum  Punico- 
rum^quotbeatasanimas  martyrum  confessorumque 
tuorum  hinc  assurois.ettransfers  in  iilud  vita  eem- 
pitern»  secretum  .Quando  ita  veniesin  bunc  bortum 
tuum,  ad  istum  quem  dicis  fontem  hortorum? 
Quando  ita  venies  ad  me,ut  ubi  tu  es,  illio  ego  te- 
cum  sim.^uVeni  in  hortum  meum,  soror  mea 
sponsa,  meesui  myrrham  mea  cum  aromntibus 
roeis.  Comedi  favum  cum  melle  meo,  bibi  vinum 
meum  cura  laote  meo.Comedite,amici ;  etbibite  et 


et  Medorum  per  Aman,  qui  genus  nostrum  delere  p  inebriamini,chari88imi.»Omniaquffigenerihumano 
voluit,  ne  esset  undepossem  ego  nasoi  {Esiherm).      adBalutem  sive  restaurationem  ipsiueerant  neces- 


Deiude  quintum  in  regno  GrscorumperAnliocbum 
Epiphanem  caput  erexisti^et  ita  jam  quinque  fici- 
bus,  0  aquilo,  eurrexisti  (/  Mach.  i).  Bextum  caput 
nuncest  scilicet  regnum  Romanorum.  Septimum 
Dondumvenit,videlicetregnumAntichri8ti.«Surge,» 
igitur  «  aquilo,  »  id  est,  age  quod  agis :  non  enim 
pracipio  utagas  maIum,quod  nunquamegeris,8ed 
permittosurgere,  quia  vis.Excute  hocsextumcaput 
tuum,  efflce  ut  tradatur  hoc  semen  mulieris  in  ma- 
nQsRomanorum.40!t  Ita  «  surge,  aquilo  ;  etveni, 
auster:  »  veni,  sancteSpiritus,  cui  diabolus  aquilo 
contrarius  est,  «  perfla  bortum  meumetfluent  aro- 
loata  illius,  »  fietque  quod  ante  dixi,  t<  emissioneB 
tu»  paradisus,»  quodnunquamitafactumest.Nun- 


8aria,ego  te  silente  perfeci;8oror  measponsa,  nuno 
me  quiescente,  tibi  debetur  aliqua  ejusdem  operis 
portio  tua.Quidtantum  ad  requiem  tuam  festinas? 
Egonascendo^  moriendo,  re8urg6ndo,  et  in  coolum 
ascendendo,  salutem  mundo  operatus  sum,  nunc 
oum  amicis  et  tesiibuemeis  tesuperesseoportet^et 
omnium  que  facta  sunt,  idoneum  perhibere  testi- 
monium,cum  necessariaoperatione  signorum  atque 
virtutum.  Diiigenter  auscullent  amici,  et  enarrent 
omnibus  nuptiarum  nostrarum  fihis  quatuor  ista 
qus  facta  8unt,quia  u  veni  in  bortum  meum,»  quia 
c  messui  myrrham  meam  cum  aromatibus  meis,  » 
etquia  «  comedi  favum  cutnmelle  meo,  »  et  quia 
«  bibi  vinum  meum  cum  lacte  meo.»  Descendendo 


quam  enim,  o  auster,  itacontra  aquilonem  venisti,  "  quippe  in  uterum  tuum  et  assumendo  carnem,  ut 


ut  perflando  hortum  meum,  novum  faoeres  fluere 
paradisum,  id  est  novam  propagari  Ecclesiam  de 
multitudine  gentium- 

Cap.  V.  ~  «  Veniat  dilectus  meus  in  hortnm 
Buum,  ut  comedat  fructum  pomorum  auoruro.  »  Ut 
dilectus  meuB  mihi  loquitur,ita  est.Ego  «  hortus,  » 
ego  «  fons  hortorum,  »  ego  «  fons  signatus,  ■  ego 
«gratia  ejus,  puteus  aqutrum  viventium,  et  emis- 
eiones  »  meaB  «  paradisus  malorum  Punicorum.  » 
Venial  ergo  ipse  in  hortum  suum,  ut  comedat  fru- 
ctum  pomurum  suorum.NonquomodoEvainvilavit 
virum  8Uum,ego  invito  dilectummeum.  IUa  invita- 


verus  homonascerer,qui  verus  Deus  eram,veni « in 
bortum  meum;  »  morlendo  atquead  infernum  de- 
scendendo,  reversurus  cum  omnibus  sanctis  etele- 
ctis  meis  qui  me  exspectabant  ab  origine  mundi, 
«  roe88ui  myrrbam  meam  cum  aromatibus  meis:  » 
resurgendo,  «  comedi  favom  cum  melle  meo ;  » 
ascendendo  in  o(Blum,«bibivinum  menmcumlacte 
meo.»  Descendendo,inquam,|n  uterum  tuamhomo 
factus  ego,«  veni  in  hortum  meum.»Quid  enim  non 
meum?Ego  quippe,  ego  ipse  sum  Verbum,  c  per  • 
quod  «  omnia  facta  sunt,  et  sine,  »  quo,  «  factum 
est  nihil  (Joan,  i).  »  Et  ille  paradisuB,  de  quo  Scri- 


903 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


904 


ptura  dicit :  «Plantaveralautem  DomiDUsDeuspa-  A  iniEnicis  meis  opportunitas  venit  rae  interflciendi, 


rudisuai  voluptatis  a  principio(G^it.  7Xi),  »  per  me 
plantalus  est  ;  et  tu  hortus  alius,  u  hortus  conclu- 
sus,  )»  per  me  factus  es  ;  et  universus  emissionum 
tuarumparadisuSfperme  plantatussive  plantandus 
est,  propierea  dixi «  hortum  meum.  »  At  non  sic  ille 
primus  homo,  de  quo  sic  scriptum  est :  «  Tulitergo 
Dominus  hominem  et  posuit  eum  in  paradiso  vo- 
luptatis,  ut  operaretur  et  custodiret  illum  {ibid.)^  » 
non,  inquam,  sic  ille  dicere  potuit  :  «  Veni  in  hor- 
tum  meum.  »  Nod  onim  paradisum  ipse  fecerat  sive 
plantaverat,8ed  nccinparadisoipsoformatus  fuerat. 
Egoet  hortum  feci,el  in  hortonalussum,  et,utalii8 
verbis  utar,  ego  et  civitatem  condidi,  et  in  civitate 
natus  sum,  sicutscripturo  est :  «  Humo  natus  est  in 


dum  sciens  eostractare  mortem  meam,nibilomiDU8 
propter  preeceptum  legisascendi  Hierosolymam.Ita 
factum  est  ut  meterem  «  myrrham  meamcumaro- 
matibus  meis,  »  idest  ut  per  obedientiHrnpervcni- 
rcm  «  usque  ad  mortem,morlem  autem  crucis  (PAi- 
lip.  ii),  »  cum  qua  et  per  quam  omnia  traxi  ad  roe 
{Joan,  xii),  Pt  acquisivi  omnes  electos  meos  a  con- 
slilutione  mundi  {Ephest.  i).  Quid  deinde  ?  «  Co- 
medi  favum  cum  melle  mco,  »  id  eet  surrexi  a 
mortuis,  recepi  carnem  meam,  non  ultra  morltu- 
ram  seniperque  victuram  cum  Verbo  sibi  unito, 
408  Verbo  Deu,  quod  sum  et  eram  ego.  Miranda 
oppositio,  mirabilis  correctio  !  Ille  primus  bomo 
requisitus  sive  redargutusde  peccato  suo,quoDiaai 


ea,  et  ipse  fundavit  eam  Altissimus  [Psal.  lxxxvi).  »  ^  seinetipsum  d^fendit,  non  solum  mortem  anims 


Non  suus  paradisus  erat,  atque  eo  magis  operari  et 
commissum  custodire  illum  condecebat.Quod  i|uia 
noD  fecit,  necessarium  erat  ut  venirem  ego  in  bor- 
tum  nieum,  et  ultra  debitumoperando  ac  serviendo, 
corrigerem  illius  pecratum  qui  necoperatus  est  de- 
bitum.  Quomodo  correii  ?  «  Messui  inyrrham  roeam 
cum  aromatibus  meis,  » id  estexpanu  manus  meas 
in  cruce,  hoc  fructu,  ut  salfarentur  omnes  roei  quos 
ille,  metendo  mortem  animae  suab,  perdidit.Dictum 
quippefueratilii :  «  De  ligno  autem  soienti»  boni  et 
roali  ne  comedas,  in  quacnnque  euim  die  exeoco- 
mederis,  morte  morieris  {Gen.  ii).  »  Non  obedivlt, 
imo  inobediens  manus  incontinentes  ad  vetilum 
extendit.  Hoc  illi  metere  fuit :  seroinaverat  enim  im- 
piam  cogitationem  tumens  intus,  et  coKitans  esse 


qiiam  incurrerat,  non  evasit,  verum  etiam  mortem 
corporis  insuper  acquisivit,  dicente  Deo  :  o  Quis 
pulvis  es,et  in  pulverem  reverteris  {Gen,  iii).  »  Ego 
autem,  quoniam  trudidi  pro  peccato,  dod  meo,8ed 
alieno,  memeiipsum,  obediens  Patri,noQ8olum  vi« 
tam  auim»  non  amisi,  quasi  propter  roaledictnm 
legis,  dicentis  :  «  Quia  maledictus  a  Deo  est,  qui 
pendet.  in  iigno  (Deut.  xxi),  »  veruro  etiaro  vitam 
carnis  citorecuperavi,etecce  sum  bomo  in  Qtroque, 
scilicet  io  corpore  et  iD  anima  vivus,  coDtra  quod 
illc  fuitiD  utroque  mortuus.  Itaque  et  roel  meum 
cum  favo  meo,  et  «  favum  meum  cum  roelle  meo 
comedi,  »  quia  mel  meum  favum  suum  recognovit, 
et  favusmeus  melle  meorespiravit,  ita  utnulla  un- 
quam  royrrba  inlerfluere  possit  jd  est  vili«  et  Verbi, 


sicut  Deus.  Hoo  illi,  inquaro,  metere  fuitnon  myr-^  quod  ego  sum  sempiterna  dulcedo,  carnem  meam 

rham,sel  gehennam  ;  non  mortem  corporis,  qu» 

interdum  pretiosa  est,  sicut  dicit  psalmus :  •Pretiosa 

in  conspectu  Domiui  mors  sanctorum  ejus  (PsuL 

xiii),  •  sed  roortem  anim«,  qufls  mors  maia  est,  sic- 

ulitem  dicit  Psalmista  :«  Mors  peccatorum  pessima 

{Psal.  xxxiii).  »  Mortem  iilam  messuit,  morte  illa 

statim  mortuus  fuit,  ubi  pomum  de  arbore  rupitet 

momordit,  juxtaveritatem  dicentis:  «Inquocunque 

enim  die  comederis  ex  eo,morte  roorieris  {Gen.  iT). » 

—  «  Ego  »  autem  «  roessui  royrrbam  meam,  »  scili- 

cet  corporis  8otam  mortem,  mortem  pretiosam.Se- 

roinaveram  ante  justitiam,  seminaveram  humilita- 

tem  et  obedientiam spontHueam, cum  essem  ego  non 

utille,  tanium  homo,  sed  et  Deus  et  homo.  Gonsi- 


rursu8decoravit,etcaro  indivinitalisgloriam  trans- 
ifit,  ita  ut  ipsa  jam  roori  vel  roors  ei  domiDari 
ultra  noD  possit.  Hoc  sacrameDtum  DesciebaDtad- 
huc  amici  nostri,  quanio  redivivus  apparens  eis, 
dixi  :  «  Habetis  hic  aliquid  quod  manducetur  ?  » 
{Luc.  XXIV.)  Et  nuno  obtuleruntmihi  partem  pisclB 
assi  et  favum  roellis.  Coroedi  coram  eis  Don  prius 
fafuro  mellis,et  deindepartenipiscis  assi,  sed  prius 
partem  piscisassi,et  deindefayum  melli8,et  sumens 
reliquias,  dedieis,  boc  signo  edocens,  quod  etipsi 
exemplo  meo  priuspassionibus  atque  pressurisde- 
siccandi,  ac  deindH  favo  consurgendi  mecuro  foreDt 
satiandi.  Similiter  et  inimici  mei  nesciebant  sacra- 
mentum  dicti  huju8,quod  dixi,et  nunc  dico  :  «  Mes- 


derabam  illud  unde  Patre  minor  essem.scilicet  na-  D  gui  myrrham  meam  cunc  aromatibus  roeis,  »et  oi- 

tura  carnis,  sicut  scriptum  est  :  «  Minuisti  eum 

paulo  minus  abangelis  {Psal.  viii),  »  et  eecundum 

illam  naturam  itajustitis  ordinem  tenui,ut  omnibus 

eubditusessem  et  obediens  Patri,  t^nquam  minor 

majori,  homo  Deo,  creatura  Greatori,secundunfi  le- 

gem  Mosi.Eiempligratia:»  Terinannoapparebit,» 

inqiiit,  «  omne  masculinum  tuum  coram  Domino 

Deo  (uo  {Exod.  xxxiv), »  scilicetin  solemnitate  Azy- 

morum,  in  solcmnitate  primitivorum  mensis,et  in 

solemnitate  exitus  anni,  qu«e>tsolemnitasTaber- 

naculoruro.  Haecenim  pars  JustitisB  sive  obedientis 

maxime  mihlBeminariuro  myrrhe  fuit  ;quiaexind6 


hilominus  dabant  roihi  bibere  vinuro  myrrbatum 
{Marc.  xv),  vinum  cum  felle  mistum  {Matth.  xxvii). 
Post  illum  resurreclionis  favum  ista  est  glori»  el 
honorig  con6ummatio,quia  «  bibi  vinum  meum  cum 
lactc  meo,  »  id  est  laBtificatussum  ascensionis  gan* 
dio,corapletaScriptura,quaBdicit :  «Laetiflcabis  eam 
in  gaudio  cum  vultu  iuo  {Psal.  xx).  »Nam  egosum 
ille  rex,  de  quo  dicebat :  «  Domine,  in  virlute  toa 
Istabitur  rex,  et  eupersalutare  tuum  exsultabit  ve- 
hemenler  {Ibid,)  »  llla  laetilia,  illa  vebemens  exsul- 
tatio,  ista  est  quam  nunc  dico  :  «  Bibi  vinum  meum 
cum  lacte  meo. »  Ascendi  eoim  in  jubilo  (P#ai.  zlvi), 


905 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  lY. 


90» 


ct  iade  non  solum  lalatur  cor,  ▼eram  eliam  exsul-  A  vnedile,  ^>  iKitur,  •  amici,  el  bibile,  et  iaebriamini 


tat  caro  ;  et  idcirco  dixi  :  «  Bibi  Yinum  meuro  cum 
lacle  meo.  »  Hoc  finum  meum,  oblivionem  mihi 
fecit  laborum  praeteritorum,  juxtaillud  :  •  Da  sice- 
ram  mcerentibus,  o  Lamuel,  et  vinum  hif^qui  amaro 
sunt  animo.  Bibant  el  obliyiscantur  egestatis,  et  do- 
loris  non  rccordentur  amplius  (Prov,  xxxi).  »  Bibi, 
et  bibendum  dedi  his,  qui  amaro  mecum  fuerunl 
animo,  vinum  cum  lactemeo.  Biberunt  etoblitisunl 
Ci^estatis  atque  doloris  :  egestatis,  qua  prius  egenles 
fuerant,  utpote  «  bomines  siie  iiileris  et  idiois 
{Ad.  iv) ;  »  doloris,  quo  pr0|/ler  passionem  meam 
doluerant,sicut  prxdixeram  eis  jam  hora  passionis 
imminente  ;  a  sed  quia  baec  locutus  sum  vobis  tri- 
stitia  implevit  cor  vestrum  {Joan,  xvi).  »  Iiem  :  «  Et 


chariftsimi.  »  iloc  unum  de  similibus  loquor  vobis, 
de  similibus  serpentis.  Non  enim  sine  causa  dixi  : 
«  Et  sicut  Moses  exallavil  serpeutem  in  deserto,  ita 
exaltari  oporlei  Fiiium  hominis,ut  omnisquicredit 
in  ipso,  non  pereat.sed  habeat  vitam  eeternum  {Joan. 
iii).  »  Nou,  inquam,  sine  causa  dixi,  quia  videiicet 
ecce  loquor  vobis  unum  desimilibus  serpenlis.Quid 
est  illud,  unum  de  simiiibus  ?  m  Comedite,  » inquit 
iile,  «  et  eritis  sicut  dii,  cooiedite  et  bibiie,  »  ego 
dico,  ei  eritis  vos  gratia,  quod  sum  ego  natura, 
scilicel  Glii  Dei.  Neque  illi,  videlicet  primi  homines, 
in  fructu  ligni  vetiti  videbant  hoc  quod  audiebant, 
scilicet  diviuitatisefTectum,nequevosvideti8  in  pane 
et  vino  corporalibus  oculis,  sic  esso,  ut  dico  corpus 


vos  igilur  nunc  quidem  tristitiam  habetis,  iterum  |^  et  sanguinern  meum.  Illi  videbant  solummodo  ar- 


autem  fidebo  vos,  et  gafdebil  cor  vestrum,  et  gau- 
dium  vestrum  nemo  tolfilt  •  vobis  (ibid.).  •  Boc  sa- 
cramentum  nescientes^qajl  videbant  etaudiebant  eos, 
scilicet  quod  bibissem  ega  ^l  gustandum  praebuis- 
sein  illis  vinum  meum  cum  lacie  meo,  dicebant,ne- 
scientes  quid  loquerenlur,  «•quia  musto  pleni  eunt 
isli  {Act.  II).  »  D^.nique  Spiritiim  sanctum  dederam 
illifl,  Spiritum  Paracletum,  qni  unus  idemque  est, 
ct  vinum  meum,  et  lac  meum  :  vinum  meum,  quia 
^auJium  de  priesenlihus  bonis';lac  meum,  quia  con- 
Boiatio  de  prxteritis  malis  ;  vinom  meum,  quiadi- 
leciio  Dei ;  lac  meum,  qoia  dileoiio  proximi.  El  di- 
cebam  eis  :  «  Gomedite,  amici  ;  elbibite,  etinebria- 
mini,  cbarissimi.  »Quid  comedetis,  et  qoidbibelis? 
Nimirum  reliquias,  quas  ego  somens  dedi  vobis, 


boris  pomum,  vos  videtis  solommodo  panem  et  vi- 
num.  Pius  ille  serpens  quam  viderelur  credi  sibi- 
met  voluit,  et  crediium  est  illi,  plus  et  ego  mihi  ut 
credalis  exigo  quam  videre  possitis  corporis  oculis, 
et  credenduro  est  mihi,  ut  quo  ordine  mors  intro- 
ifit,  eodem  foras  mittatur,  et  vita  sublata  male  cre- 
dulus,  bene  credenlibus  recuperetur.  Quo  enim  or- 
dine  viia  sublata  esl  et  mors  inlroivit  ?  Eo  videlicet, 
ut  morte  anim»  pracedente,  mors  caruis  subseque- 
retur.  Nam  quo  die  comederunt  primi  homin*-s  ve- 
titum,  eodem  morte  animae,  morte  peccati  mortui 
sunt,  ei  deinde  morle  carnis,  suo  quoque  die  vel 
tempore  in  polverem  reverM  sunt.  Ibi  vos  quoque 
amici,  et  secundum  animain  mortui,  et  secundum 
carnem  morlales  facii  estis.  «   In  Adam  »  quippe 


reliquias  favimei  et  mellis  mei,  reliqoias  vini  mei  C  «omnes  moriontor  (/  Cor.  xv),  »  et  hoc  scienier 


el  lactis  mei,  non  sine  reliquiis  myrrhffi  mee  vel 
piscis  assi  mei.  Non  quomodo  scrpens  mulierem 
Evam,  ei  mulier  virom  suum  invitavitad  oomeden- 
dum,  ego  invito  vos  ad  comedendum  etbibendum  ; 
imo  conira  illud  quod  illi  comederunt,  ego  neces- 
sarice  comestionis  atque  bibilionis  appono  vobis  an- 
tidotum.  Serpens  non  dabat  illis  de  ftuo,  sed  sua- 
debat  rapere  de  aiieno.  Ego  do  vobis  de  proprio,de 
favo  et  nielle  moo,  de  vino  meo  et  lacte  meo,  imo  et 
do  corpore  meo,  de  sanguine  meo,  simul  et  despi- 
rilu  meo.  Spirtlus  hio  veritalem  loquitor  vobis  con- 
tra  mendacium,  quod  serpens  loquebatur  illis.  Quid 
enim  locutus  est  illis  :  «  Scit  enim  Deus,  qoia  quo- 
cunque  die  comederitis  de  ligno  illo,   aperientur 


unusquisque  vestrom  conliietur.  Nuoc  auiem  quid 
spirilus  dicit?  «  Elevare,  elevare,  consurgeHierusa- 
lem,  qua?  bibisti  de  manu  Domini  calicem  irs  ejus, 
et  uaque  ad  fundum  calicem  soporis  bibisti,  et  po- 
tasti  usqoe  ad  fasces.  Duo  sont  quas  occurrerunt  ti- 
bi,  vastitas,  et  contriiio,  el  fames  et  gladius.  Filii 
lui  pfojecti  sunt,  dormieront  in  capite  omnium  pla- 
tearum,  sicut  bestia  illaqueaia,  pleni  indignaiione 
Domini,  increpaiione  Dei  tui  {Isa.  li).  •  Quam 
dicil  indignationem  Domini,  ipsa  404e8t  mors  ani- 
m«,  et  quam  dicit  increpationem  Dei  lui,  ipsa  est 
mors  corporis,  el  ipsa  est  calix,  quem  bibisii,  inquit, 
de  manu  Domiui,  sobaoditor,  increpantis  atqoe  di- 
centis,  «  in  sudore  vultus  tui  vesceri.i  pane  tuo,  'do- 


oculi  vestri,  et  eritia  sicut  dii,  et  idcirco  probibuit  D  nec   vertaris  in  lerram,  de  qua  sumptus  es,  quia 


nc  comederetis  (Gen.  iii).  »  Hoc  dicens  ille  spirilus 
blaspbemisB,  magnam  Deum  asseruit  contra  homi- 
nern  babere  invidiam.  Isteautem  Spiriius  veritatis, 
quitl  dicit  vobis?  Scit  enim  Dei  Filius,quia  w  siman- 
serilis  in  ilIo,et  ipse  in  vobis  {Joau,  xv),  »  eritis  sicut 
filii  Dei,  eritis  dii,  eriiisw  omnes  Glii  ExceWi  (Psal. 
Lxxxi),  »  quia  aperientur  oculi  vesiri,  aperientor 
vobis  sensus,  ut  Scripturas  intelligatiB,  et  idoirco 
dixii  vobis  :  •  Accipite  et  comedite,  hoc  est  corpos 
iiicum.  Accipitc  et  bibite,  hic  est  sanguis  meos 
{M'itth.  xxvi).  »  lloc  dicens  iste  spiritus  gralias,  ma- 
gnam  circa  nos  insinuat  Dei  benevolentiam.  <c  Co- 

Patrol.  CLXVIII. 


pulvis  es,  et  in  pulverem  reverteris  {Gen.  ni).  »  Nam 
calicem  mortisanimae  bibisti,  non  de  m»nu  Domini 
Dei  tui,  sed  de  manu  serpentis  antiqui  inimici  lui. 
Mortis  corporea)  calicem  idcirco  bibisti  de  manu 
Domini,  quia  sublala  vita  anim®,  viia  corporis  si 
perpeiua  fuis8et,nimis  esset  inutilis.Hsc  duo  nccur- 
rerunt  tibi,  inqoit.  Ac  deinde  sobjungit  :  v  Idcirco 
audihsc,  paupercula,  et  ebria  non  a  vino.  Ecce  tuli 
de  manu  lua  calicem  soporis»  fuudum  calicis  indi- 
gnalionis  mea.  Non  adjicles,  ut  bibas  illum  ul- 
tra  {Isa.  xli).  •  Uoc  agilur  nuiic,  o  cbarissiml, 
dum  dico  vobis  :  «  Gomedite,  amici,  et  bibiiCi  et 

29 


907 


RDPEaTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


908 


inebriamini.  Aroici,  »  Inquam,  «  et  oliariMimi.  Jam  A  *'"»<>'  *»  «ccipile  cl  bibile,  obarissiroi  ;  »  non,  in- 


eniin  uon  dtoo  fos  Mnros,  s«d  «micos  meot,  quia 
omnin  qucBCunque  eudiyi  a  Palre  meo,  nola  feoi  vo* 
bis  {Jonn,  xt).  »  Idcirco  non  dioo,  charl ;  sed  dlco, 
cbarissiml,  quia  chantas  erga  ?os  niaxlma  niihi  est, 
qua  major  esse  non  potest.  «  Majorem  enim  hao  di* 
lectiouem  nemo  habet,  quam  oi  animani  saam  po* 
nal  quis  pro  amicis  euis  {ibid.),  »  Huc  ego  facio. 
Nam,  ecce  dum  morlor,  dum  ad  morleni  Irador, 
jamque  yenditus  in  morte  agonitor,  corpus  quoque 
meum  comedendum  etsanguinem  meum  bibendum 
▼obis  appono,  ut  sioul  Jam  dixf.  quo  ordine  roora 
iniroivit,  eodem  foras  mittatur  de  animabaset  cor* 
poribus  vesirls.  Primo  qaippe  foraa  mittitur  mon 
anim»,  dum  comedilieet  bibitisssoramentummor» 


quam.  aut<;,  aed  io  ipso  arliculo  passionis  mcsB  vrl 
morti^,qua  emundali  eslis,  unde  ei  dico  vubis,  quia 
et  «  fos  mundi  estis  propler  sormonem,  qucm  lucu- 
tus  sum  vobis(Joaa.  xv).  »  Num  quia  orcdidi»lis,  cl 
quia  pormdas;6tls  mocum  in  tentationibus  mcis 
idcirco  ex  quo  cgo  CQB^)i  agonizari  v.^s  cQBMi>ti$ 
emuudari;  ao  proiiulesicui  jam  mundis,sicut  emuu- 
dalis  a  peccalo  originMli,quod  priuius  bumo  per  ci- 
Lum  coniraxit,  huno  cibum  cl  bui.c  polum  feci  to- 
bis  apponeiidum  caeicris  amiois  el  liliis  uusiris  posl 
vos  oasciluris,  hoo  ordino  ut  ipsi  prius  lciventur 
aqua  baptismalis,  quae  post  sanc>ilicaliunem  Verbi 
cum  siguaoulocrucis  sive  exorcismo  passiuois  mea 
vel  niortifl,  nou  erit  alia,sed  eadcm  quam  cum  san- 


tis  vel  passionls  meff,  quiaeicotquodam  looo  diii :  ^  guine  iiieo  de  iaiere  meo  jam  morluus  profundam 


«Qal  mandncat  me,ipse  vivet  propter  me  (^itit.vi). » 
Posi  hoo  foras  mittetur  morsoorporis,scilicet  quando 
omnes  resurgetie,  quod  eivos  me  primo  roburgenie 
fldeliter  orediiis,  eicoi  itidem  egodixi  de  illo,  <  qui 
mandacans  me,  vivit  propterme,  etego  resuscitatjo 
eum  in  novlssimo  die  (t6u(.).  n  Dicit  aliquis :  Sancli 
itaquepatres  vesiri  quomodo  viveat^qui  non  oome- 
denint  neque  biberunt  hoo  viias  sacramentam,  nisi 
tBntom  in  ligura  et  in  generaUone  una,  quando 
«  manna  in  deserto  comederunt  {Exoi.  xfi  ;  1  Cor. 
X),  M  et  aqaam  de  oonseqaeate  eos  potra  biberunt  ? 
Ad  hflBC,  inqaara,  sicat  viventibos  vobis  pro  modo 
vestro,  ita  et  defunctis  lllis  pro  niodo  ipsorum,  sa*- 
pientia  Dei  providit,  eadomque  mensam  paravit. 
Biquidem  dissipati  sunt  illi,qttoniam  animsquidem 


percussus  laucea  miiitisy  et  tunc  demum  particeps 
iiat  oibi  bujus  ac  potus  eu  mudo  quo  Iradidi  vobis. 
«  iuebriamini  »  igitur,  t  charissimi ;  >»  inebria- 
mini,  iuquam,  ila  ut  egeslaiis  vestr»  oblifi^»ca- 
mioi,  et  doloris  amplius  non  recordemiai.  Nam 
«  uorpus  quidem  moriuum,  m  id  est,  ceriibsime  mo- 
riiurum  est  «  propter  pecouium,  spiritus  vcro  vivit 
propter  jastilictttionem  (Rom.  viii).  »  Ei  ipsam  mor- 
tem  et  omnes  modus  sive  species  mortis  atque  pce- 
narum,quidquid  doloris  et  quidquid  gaudii,quiJquid 
timoris  et  quidquid  spoi  mundus  habere,  sive  io* 
ferre  potest  aut  poluit,  obiif i^cimini  cbarissimi  pre 
ebrieiate  vini  vestri,  pr«  abuudantia  Spiriius  saucti, 
prs  dulcedine  nupliarum  nostrirum,  naptiarum 
pra!seutiu:n  quibus  inleresse  ineruistis,  quarum  fe- 


Bpud  inferos  sunt  in  reqoie  spei,  oorpora  vero  re-  C  Bliviiatem  videre  prinii  merueruntbeatioculi  vestri. 

qaieseunt  in  sepulcris,  dissipabor  et  «  ogo  panis  vt- 

vas.quideceslo  descendi(/aafi.vi),  <•  et  anima  qui- 

dem  ad  animas  illoram,  corpus  vero  desceodit  ad 

oorpora  ipeorum,  sciiicei  ia  ejus  terr»  veuircm, 

qoo  iila  rcoepta  eunt,  Mox  anim«  illorum  rcvifi- 

scuni  Id  vita  plena  atque  perfectB,  cojus  in  spe  aii- 

quBieiiBS  vixeruni ;  in  novisaima  autem  die  vobis- 

oum  resorgeni  resurreciiono  corporam.   Atque  iia 

fiet  quod  dicitsiiquis  vestram,  quodque  ilrmiter  to- 

Bei  (Ides  omnium  vesiiam,  quia  «  sicat  in  Adam 

omnes  moriuntur,  ita  ei  in  Ghristo  cmacs  viviUca- 

buntur  \l  Cor.  xv). »  Hoo  tant«  salutis  saoramentum 

ab  initio  non  feci  vobis,  huiMoitium  poiumque  viisB 

Kterna»  hactenos  non  porreii  vobi$,oum  anibuiare- 


Vos  enira  esiis  conviv»  nuptiarum  pr«cipui,  qui 
primi  omiiium  aquam,  vinum  iaclum  gustare  me- 
rai»tis.  Siquidein  jam  hoo  ipsum  quod  noa  habe- 
lis  irisiitiam  sivc  dolurein  sscoii,  qBod  contemui- 
tis  gaudium  mundi,  quod  timurom  hominis  nuu  li- 
meU<,  quod  non  ia  homiue  speralis,  qu»  videlicet 
qualuor  passiones  aqu.-e  morlutt,  imo  et  aquarum 
morluarum  quasdam  capila  sunt,  simI  solummodo 
secundum  Deam  contrisiamini  (//  Cor. vii),  soium- 
modo  in  Spiritu  saocto  gaudelis,  solum  Deom  ii< 
metis,  et  in  solo  Dao  spcralis»  jaiu,  inqiiam,  hoc 
ipsum  est  pr»gustare  factum  ex  aqua  vioum,  ct 
cbrietatis  initiam,  veniet  aulc.n  satieias,  perOcietur 
ebrii*ias,  posi  hoc,  juxla  iliud  in  psaimo :  »  luvbria- 


tis  mecum  ad  pradicandum  Evangeiium  regni  Dei.  D  buntur  ab  abertate  domus  tuo;,  et  torreute  volapia- 


Non  enim  tempus  erai,  neqae  ordo  posoebai  ui  vo- 
bis  cibos  aot  poius  dareiar  none  salutis,  priusquam 
mundaremini,  priusqaam  deleretur  roacala  vcsira, 
macula  reatus  anliqui,  qaam  contraxerant  come- 
dendo  veiitom,  vobisqaeomoibas  nasoituris  intulo- 
runi  jam  dicii  homiDes,  primi  paroDies  vesiri.Mua- 
dari  autem  aliier  aeqae  vos  poiulstis,  neqae  potue- 
runi  veteres  amici  nostri,  sanoii  aaliqui  ab  origtae 
mundi,  nisi  per  eflfusiouem  sangainis  mei,  «  iavBr- 
erum  rcgeneraiionis  (7Vf.  iii),  seiiioBt  saaguiDiset 
BqusB  de  latere  meo  decurrentiB»  Non  igiior  ante  vo- 
bis  faoere  aui  dioere  debui,  «  aocipiid  ei  oomeditc, 


tis  lu«  potabiseos  (Pml.  iixv).  »  Ecce  h«o  sudI, 
soror  mea  spunsa,  qu.-e  fcci,  qufeque  dixi  amicis  et 
charissimis  meis,  vcnicns  •  in  burtum  meum,  »  me- 
tens,  ut  jam  dixi,  «  myrrham  meam  cum  aromaii- 
bas  roeis,  »  comedens  «  favum  meuiu  cuni  mclle 
roeo,  >»  ei  bibens  «  vinum  meam  cum  ijcto  meo.  » 
Gcierum  quod  optas  et  dicis  posi  h(DC  omnia  :  «  Ve- 
niai  diiectus  meus  in  bortum  siium,  ut  comedal 
fraotum  pomorum  suorum,  »  hoo  desiderans,  ui  ic, 
qaam  dixi  hurtum  eonolasam,  cujus  emissiones 
saDt  vel  esse  inoiplunt  per  mundom  universam  pB- 
radisus  malorum  panicoram  ;  te»  ioqaBm,  hortam 


909 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIG.  —  LIB.  V. 


910 


conclusum,  fonlemque  bortorurn,  ccox  accipiam  ad 
meipsum^  «  ul  ubi  ego  sum,  illic  el  lu  an  mecum 
{Jo:in,  xiv),  »  boc  nimirum  ratio  diflVdrre  posiulal, 
videlicet  in  primis,  ne  vacel  huic  mundodicere  quod 
nunquam  mulierem  videril^de  quanovumbooaudil 
ex  Evaugelii  nostri  prffidicatione  «  quia  misil  Deus 
Fiiium  suum,  facium  ei  muliere,  faclum  sub  lege 
(Galat,  I?).  »  Pulcberrimum  alque  ordinatissimum 
esl  quod  dum  adversarii  nostri  iibros  bajulanl 
secum,  diceales  sivo  scripium  babentes :  «  Eocc 
▼irgo  concipiet  et  pariet  iilium,  et  vocabilur 
405  Domen  ejus  Emmanuei  {Uai,  vii),  »  et  amici 
nostri  prsdicanl  in  ista  pleniiudine  lemporis  boc 
e&se  perfectum,  i<  se^iuentibus  signis  »  ad  confir- 
maiionem  diclorum  (Mare,  xvi),  lu  quoque  ades 
media  iibrorum  precedentium  atquo  praBdicatorum 
sigQorumque  subsequenlium ;  lu»  iuquam,  virtutum 
operotrix,  ac  totius  sanclae  magistra  reiigionis,  qua- 
lem  nunquam  oculus  vidit,  qualis  ab  ibilio,  quando 
Eva  facia  esl,  noa  fuil,  nec  esl,neo  eril  ia  cogitationi- 
bus  suis,  in  verbis  suis,  in  factis  suis,  iu  omni  odore 
sudvitaiis,in  omni  Horeet  fruclu  bonoriset  bonesta- 
tis  (Ecclt.  ixiv).  Ecce  venturi  sunl  bomines  spiritus 
contrarii,  spiritusconlra  semetipsum  divisi,etcontra 
coaclttsioaem  borli  mei,  cootra  virginilatem  uleri 
mei  [al.,  lui],  conlra  paradisiacas  emissiones  loas, 
mulla  >fc  diversa,  imo  el  contraria  dicturi,  videiieet 
Carpocra(ianis,Valentiuiaai,ApollioarisUe,Pauiiaoi, 
Joviniaoists,  ot  alii  spiritu  errorui  seducti  sive  se* 


A  ducendi,  pcr  quos  «erpens  antiquus  sibilabit,  ut 
dicani,alii  me  liominem  fuisso  tantum  et  uiroqua 
sexu  progeDitum  ;  aiii  menihil  corpuris  assumpsi^se 
ex  le,  scd  iransisse  per  le  quasi  pcr  (islulain,  alii 
non  me  hominem  veruro,  sed  in  pbantasia  appa- 
rui^se  boiuinem  phantasticum,  alii  non  sempsr  me 
fuisse«  sed  ex  te  sump&isse  initium,  aiii  niios  te  ex 
Joseph  kjusecpisse  post  mo  nalum.  Taudiu  igitur 
dilfcrri  te  oportet  et  deiineri  in  peregrinuiioue  ista, 
dooec  imenmas  et  isias  et  caleras  ha3r^>ses  univer- 
sas,  narrando  lideliter,  quod  prsedicetur  et  scribatur 
veraciter;  narrando,  iuquam,  prout  tempus  etcausa 
posiulaveril,  qtiod  noQ  me  ei  viro,  sed  ex  supcr- 
veniente  Spirilu  sancto  conceperis,  quod  non  ita 
per  ie,  quasi  per  Gstulam  transierim,  sed   de  ipsa 


B 


carnis  tus  substantiam  veram  oarnis  substantiam 
susceperim,  quod  non  pbantasticum,  scd  verum  et 
vere  humaoum  corpos  acceperim,  et  ia  ccBlum  leva- 
verim,  quod  non  ex  te  ioilium  sampserim,sedanle 
te,  imo  et  in  principio  anto  omaia  sfficula  Deus  Dei 
Verbum  ego  exsliterim,  et  post  mo  nalum  semper 
virgo  sis,  juila  quod  Ezecbieii  prophotie  Jictuui 
fuit  quia  «  porta  haec  »  semper  a  ciausa  crit 
(Euch.  xuv).  »  Portas  istas  et  cmnes  ejusmodi 
emissiooes  tuas^  teiopus  tuum  erit,  ut  cum  anima 
ioa  faciam  id  quod  summopere  desjderaus,  dicis  : 
Ut «  veniat  dilecius  meus  in  horlum  suum,  ut  come- 
dat  fructum  pomorum  suorum.  » 


LIBER  QUINTUS. 


0  beata  Maria,  vocem  sponsi  jamdudum  audie- 
runl  non  solura  amici,  verum  eliam  adoiescentuliB 
quam  plurime  pulchriludinem  tuam  laudantis  et 
diceniis,  quia  «  lota  pulcbra  es,  «  et  adhucadjicien- 
iis  [a/.,  dicenti.<],  «  absque  eo  quod  iutrinsecus 
latet.  »  Quid  est  illud  quod  «  intrinsectts  latet,  » 
nisi  optimus  intentionis  siveconscientie  thesaurus? 
Hoc  enim  fere  omnes  nos  latet  dum  le^'imus,  quia 
tu  religionis  et  Udei  magistra  cum  beatis  aposlolis 
conversata  es,  cum  bominibus,  e(  lere  iuter  turbas 
visa  es.  Gur  non  potius  in  abscondito  te  conti* 
nulsti  ?  Cur  non  conlirmasti  tibi  secrelum  coiitem- 
platioois?  Cur  uoquam  aliquia  mortalium  visus  est 
magis  te  assumpsisse  pennas  sicut  oolumbs,  ut 
volaret  et  rcquicsceret,  ul  elongarel  fujj^icns,  et 
maneretin  soliludine?(Pi<(/.  lii  )Hocenim  mulli  fc- 
cerunt,nonsolus  Ueiiassivc  llelisseus(//i/{^9.xviii), 
verum  ctiam  quamplurcs  (ilii  propbetarum.  Q\xid 
igiiur?  Quam  ob  causam  non  et  to  similiter,  sive 
amplius  co  modo  preiiosam  absoondistt  homiuibus 
pnlchriludiois  tu®  raargaritam  ?  Qusrimus  faoc  et 
cst  scitu  digoum,  et  eccejam  invenimusetvidemus, 
non  quidem  omnino  sicut  esl,  sed  quasi  per  specu- 
ium  (/  Cor.  uu).Nam  specuii  vice  ad  cauBam  isUun 


P  considcrandam  habemus  maxime  hunc  Scripiurod 
lociim,  h^i^c  pulcherrima  dicia  Canlicoriim,  qu9  sic 
incipiunt:  v  Ego  dormio,  et  cor  meum  vigilal.  Vox 
diiecli  mei  pi^l-iantis:  Aperi  mihi,  soror  mea,aiiiica 
mea,  colymbi  mea,  immaculata  ir.ea,  quia  caput 
meum  plenum  est  rore,  et  cincinni  mei  guliis 
nociiuin.  Exspoliavi  me  lunica  mca,  quomodo  in- 
duar  illa  ?  Lavi  pedes  meos,  quomodo  inquinalo 
illos?  Dilecius  meus  misit  maoum  suam  pcr  foM- 
mei),  et  venier  raeus  inireniuit  ad  tactbm  ejus.  Sur- 
rexi,  ut  aperirem  dileclo  meo.  Munus  ineae  distilia- 
vcruat  m^rrbam  primum,  el  di^ili  mei  plcniuiyrrba 
probatissima.  Pessuium  ostii  niei  aperui  dilecto 
meo.  Ai  ilie  declinaverat  atquc  transierat.  Anima 
mea  lii|uefacia  est,  ut  dilectus  locutus  esl.  Qu»sivi 
illam  cl  non  invcni:  Vocavi,et  nonrespondit  mibi. 

^  luvenerunl  me  cuslodes,  qui  circumcunt  civitalcm  : 
Percusseronl  ne  et  vulneraverunt  me,  tuierunt  mihi 
pallium  meum  custodes  murorum.  AiJjuro  vos,  OliaQ 
Hierusalem,  si  inveneritisdilecium  meum,uiannun- 
tietisei,quiaamorelangueo.u  Ecce  hic,o  Maria  heatis- 
sima,ecce  hicnobis  «  quasiper speculum  in  jenigmate 
(J  Ccr.  xiii}  »  svMucet  vita  lua,  viia  inc].vt.t,  quse, 
ut  dicere   vel  oanejre  jam  consuefimus,  cunctas 


911 


HUPERTl  ABBATlS  TUITIENSIS 


912 


iliuslrat  Ecelesias.  Tolus  fere  hujus  capiluli  seusus  A  dam  te  iu  coslum  ffitbereum  noQ  unus  tanlum  cur- 


a<l  iilud  pertinel,  quotl  in  te  latel ;  et  supra  no^  est 
queinadiiioilum  supra  dicebal  dili^clus,  »  oculi  tui 
columbarum,absquo  eo  quud  inlrmsecus  lalel,8icut 
fragmeu  mali  punici,ila  geuae  tu»e  absque  eo  quod  in- 
trinsecus  lalel  (Cunt.  iv).  »  Admoveamus  igiiur  boc 
ipeculun;  et  diligenter  oculis  cordis  exinde  contem- 
plemur,  ut  saltem  aliqua  ex  parte  oo^noscamus  san- 
ctissiinam  confersationem  tuam.  «  Ego  dormio,  et 
cor  meum  figilat.  »  Quid  b oc  csl  aliud,  ni&i  illud 
ipsum  quod  alibi  dicit  babilatrix  peutoris  lui  sa- 
pienlia  406  Dei :  «  In  omnibus  requiem  qua;- 
sivi  ?  [EcclL  XXIV.  »  El  quid  baec  sunt :  u  Ego  dor- 
mio,  >  elc,  «  In  omnibus  requiem  quffsivi,  >»  uisi 
optimam   partem    elegi  {Luc.  x),    reiictis  cunclis 


rus  igneus,  sed  lotus  cum  rege  suo  Filio  tuo  venirel 
alque  occurrerel  angelorum  exercitus?  Hsc  nubis 
quasi  piTOontiinlibus  tu  respoudens,  dicis :  •  Vux 
dilecti  mei  pulsanlis,  apori  mibi,  eoror  mea,  amica 
mea,  columba  mca,  immaculata  roea,  quia  caput 
meum  plenum  esl  rore,  et  cincinni  mci  gutlis  no« 
ctium.  »  Hoc  est  dicere :  Dilectus  meus  foris  est, 
quasi  subdio  est,  toctum  non  bahet,  domum  noQ 
babet:  «  Vulpes,  inquit,  foveas  babent,  et  volucres 
coeii  nidos,  Filius  autem  bominis  non  babet,  ubi 
caput  suum  reclinet  {Matth,  viii).  »Quid  enim  ?  Nun- 
quid  domum  vel  suam  babet  ?  Imo  »  reliqui,  ail* 
domum  meam,  divisi  bsBreditalem  meam,  fdcla 
esl   mibi   babitalio   mea   quasi    spelunca    byenaB 


sollioitudioibui  vel  curis  ssouli  /  Et  quidem  muliae  g  {Hier,  xii).  »  Dominum  ergo  jam  non  babens  saam, 


(iliffi  sive  roultaB  anim»  laliier  dormierunt,  vel  dor- 
mire  cupierunt,  sed  tu  dormitionis  bujus  toium 
oblines  roagisterium  et  vigiliarum  curdis  tolum 
tenes  principaturo.  Quid  aliud  nubi*  in  Psalmo 
loquitur  ibidem  dilectus  dicens:  «  Vacate  el  videle, 
quooiam  ego  sum  Deus  {P*aL  xlv).  »  Uoc  namque 
idem  esl  ac  si  diceret :  Vos  dormite,  et  cor  veslrum 
vi^iiet.  lotelligimus  igilur  quid  dicas:  «  Ego  dor- 
mio,  et  cor  meum  vi^ilal, »  pcilicet  quia  talem  nobis 
at  sequamur  vilam  luam  esse  in^^iiiuas,  qualis  in 
palre  luo  Jacob,  quasi  per  umbram  signific^ita  osl, 
qui  et  ipse  quando  dorroivit,  tune  cor  ejus  vigilavit 
sicut  scriptum  est :  «  Cumque  venisset  ad  quemdam 
locum  et  veliel  in  eo  requiescere,  lulil  de  lapidi- 
bu8  qui  jacebant,  el  supponens  capili  suo  dormivit 


et  nondum  adeptusaliam,  id  csl,  a  Judsisrcpulsns, 
et  genlibus  nondum  cogaitus,  quodammodo  stans 
foris  et  puUans,  rogal  inlus  suscipi,  et  bec  vox 
dilecti  mei  pulsautis:  •  Aperi  mibi,  soror  mea,  co- 
lumba  mca,amicamea,  immaculatamea.  »  —  «  Soror 
mea«  »  per  Odem,  <c  amica  mea,  »  per  spem,  «  co- 
lumba  mea,  »  per  cbaritatem,  «  immaculala,  »  per 
omniroodam  menlis  el  corporis  incorruplionem, 
quod  in  matre  quee  concepii  et  peperii,  valde  lau- 
dabile  esl.  c  Apori  mihi,  »  id  est  os  tuum,  «  loque- 
re,  »  proul  ab  conrirmandiim  pertinet  Evangelium, 
et  in  boo  opiatae  libi  quietls  patere  saspendiaro  ;  ut 
gratum  sin^uiari  pudicili»  luae  propter  me  rumpas 
silenlium.  Quam  ob  causam  ?  viiJelioet,  «  quia  caput 
meum  plenuin  esi  rore,  el  cincinni  m  ii  f^otlis  no- 


in  eodem  loco.  Viiiitque  in  somuis  scalam   stan-  ^  ctium.  » —  «  Extrancusfactussum  quippefratribus 


tem  super  lerram,  ei  cacumen  ejus  langens  cco- 
lum ;  aogelos  quoque  Dei  ascendenles  et  descim- 
denles  per  eam,  et  Dominum  innixum  scals  {Gen, 
xxviii ),  ■  elc.  Multarum  quoque,  sicut  jam  di- 
clum  cit,  animarum  fuil  el  cst,  non  sulum  secun- 
dum  illam  similitudinem  olio  sancto  dormire,  id 
est,  a  lerrenis  curis  vacare,  et  in  coelestibus  per 
contemplaiiouem  corde  vigilare,verum  eiiam  eodem 
modo,  quo  elJacob  tunc  dormivitsecundum  corpus 
dormire  et  secundum  animam  per  somnium  cco- 
lestia  videre,  juxla  illud :  «  Benes  vestri  somnia 
gomniabunlt  et  juvenes  vestri  vifiones  videbunl 
{Joel.  ii).  •  8ed,  o  tu  coelum  Dei,  unica  sedes  Do- 
mini,  in  utro>]oe  vigilantia;  modo,  cunclis  mortali- 


meis,et  pcregrinus  (iliis  malris  mes  {Psat.  lxviii)  ; » 
el  sicut  ejus  qui  forlis  est,  et  tectum  uoq  babet, 
•  caput  plenumest  rore,  et  cincinni  •  sive  supreffli 
capilli  pleni  sunl  •  guttis  nociium  ;  »  ita  «  opprobia 
exprobantiuin  ceciderunt  super  me  (ibid,  ).  »  etab 
ipsis  sacras  sensibus  pravis  inficiuntur  Scripturc, 
qu»  omnes  ita  inibi,  scilicet  Verba  Dei,  sicut  cia- 
cinni  inbaercnt  capili.  Sicut  ine  e^tra  portas  suas, 
ut  cruciligerent,  cjecerutit,  ita  de  cordibus  sais 
longe  fecerunt,  odientes  et  roe  ot  Patrom  raeam,  et 
sicut  illa  nocio  sua  faciem  raeam  conspueranl,  ila 
pertinaciter  blaspbemias  in  capul  meum  jactitanl, 
ei  cincinnos  meos  cummacul.tnl,  similes  ipsi  rorl 
Ciidenli,  sive  ciducis  gutlis  noctium,  quia  do  gralla 


bus  sive  terrenis  hominibuslonge  eminentiorexsli- D  Dei  cociderunl,  dum  me  Deum    Dei   Filium   esse 


tisli,  longe  sludiohior  ad  coniemplaodum  euin,  iu 
quoro  desiderant  angeli  prospicere,  alque  aplior 
fuisli.  Quid  ergo  lu  cum  bominibus,  quamvis  san- 
ctls  ?  Quid  tu  loqui  vel  cooversari  cum  mortalibus, 
quamvis  apostolis?  Gur  non  poiius  tanquam  turlur 
castissima,  lurtur  solivagi,  soliiudinem  expeiisti 
remotior  quam  Jaannes  B.iptista,  secretior  quam 
Helias,  ut  solile  scirent,  libi^ue  famularentur  an- 
geli  sancti,  non  ad  boram,  sicut  angelus  Heliam 
seroel  et  ileruro  pavit  (IH  Heg,  xix),  neque  ad  tero- 
pus,  sicut  curodero  corvi  puverunt  roinislri,  sed 
jugiter,  doaoo  luis  completis  diebut,  ad  transferen- 


blaspbemantes  negant,  ot  Scripturas,  qus  lestimo- 
nium  perbibent  de  me,  sensu  conirario  conturbant. 
Aperi  igiiur  cum  aliis  testibus  meis  os  iuum,  et 
facito,  ut  in  quibuacunque  locum  hHbeam,  ubi  recli- 
nem  caput  meum.  UjI  et  quando  ista  vox  dilecti 
pulsantis?  Intus  et  inleriori  bomiue,  ubi  vobis  quo- 
que  amicis  dilectus  idem  solilus  est  loqui,  Mout  et 
de  quodb.m  vesirum  Scriplura  dtcit:  «  Dixit  autem 
Spiriius  Philippo  :  Accede  el  adjunge  te  aJ  carruro 
islum  (Act,  viii)  N  Sic  eniro  dilecius  habilat  in  vobis 
et  intus  loquitur  vobis,  non  necetso  habetis  doceri 
quid  de  meipsa  dixerim,  «  vox  dilocti  mci  puUaa* 


913 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  -^  LIB.  Y. 


914 


tis.  »  Si  quserilur  quando,nimirum  postquam  ascen-  A  obvenil  ?  •  Dilt^ctus  meus  misit  manum  suam  per 


dil  io  cmhim,  dum  bic  quoque  sexus  tenderci  ad 
eum,  sicul  legitur  in  Actibus  apostolorum  :  «<  tU 
onines  enint  pcrseveranles  unanimes  cum  muiieri- 
bus,  ol  M^ria  nialre  Jesu  ei  fralribus  ejus  {Act  i).  » 
Sicut  viri,  ita  ct  feniiDse  jam  communiier  vivere 
incipiebani,  non  solum  Judieorum,  ferum  etiam 
6ra?corum,  cum  dato  Spiritu  saucto,  prsiicaretur 
Evangelium.  Hiuc  esi  iiiud  :  cln  diebusuuiem  illis 
crescente  numero  discipulorum,  factus  est  murmur 
Graecurum  adveraus  Hebrapos,  eo  quod  deppicerea- 
tur  in  mmisterio  quoiidiauo  vidus  eorum  (Aet.yi).  n 
Propter  bujusmodi  maxime  fiebal  c<  vox  dilecti  pui- 
saniis  »  el  dicentis  :  «  A|ieri  mihi,  soror  mea,  » 
videlicel  ne  vel  iulirmiori   seiui  deesset  salutaris 


for<imen,et  venler  nieus  inlremuit  ad  lactum  ejus. » 
Quomodo,  0  dilect),  inisit  dilccius  tuus  manum 
suam  per  foramen  ?  Qu;«^  esl  illa  manus  ?  Quod  est 
illud  foramen  ?  Quis  ilie  tactus  ?  Quis  ille  tremor  ? 
Quomodo  «  intremuit  ven'er  meus,  »  ?ut  quid  ven- 
lcr  tuus  ?  Mirarites  ista  quRprimus,  quia  talium 
ineiperii  sunius.  Dicil  quidam  veterum  amicorum. 
«  £t  misit  Domious  manum  suum  et  leti^it  os 
meum,  etdixit  ad  me  :  Ecce  dedi  verlia  mea  ia 
ore  luo.  Eoce  consiitui  te  hodie  super  genif^s  et 
regna  (Jer,  i).  »  Iiem  alius  dicit  :  «  Ego  scdebam 
ia  domo  mea,  et  senes  Juda  sedebant  coram  me» 
et  cecidit  super  me  ibi  manus  Domini  Dei.  Et 
emissa  simililudo  manus  apprt* hcndit   mo   in   cin- 


doctrina  ministeriumque  et  norma  vite,  vel  morum  n  cinno  capitis  mei  (ET^ch.  v).  »  Ncstra  setate  refe- 
~  -        .      .  rebal  qusdam  adolescontularum  familiaribus  suis, 

quibus  propier  compertam  benevoleuiiam  secreta 
sua  commitlere  non  dubiiabat,  nocte  quadam  si« 
militudinem  manus  a  capiie  lectuli  fuisse  immis- 
sam  super  peclus  suum  pene  vigilaniis,  imo  nul- 
iatcnus  dormieniis,  noQ  nihil  lamen  de  ezcessu 
tenuiler  palieniis.  Eral  autem  tactus  soavissimus, 
quasidexiers  manus.  Et  apprebendens  illam  suis 
ulriusque  manibus  demulceb.it  signaculo  crucis, 
peragrans  intus  ct  exlerius,  quibus  delinimenlis 
▼alde  manus  eadem  delectari  fidebatur.  Cumque 
posl  iiias  signaculi  sancti  delicias,  quibus  m^num 
dcmulcebat,  brachium  quoque  conlingere,  ipsam- 
que  personam,  cujus  manum  leneb:it,  asscqui  co* 
oaretur,  velociter  veluti  increpilans  movit  eteicus- 


discipiina.  Ego  autem,  inquam  :  «  Eispoliavi  nie 
tunica  mea,quomodo  induar  illa?  Lavi  pedes  meos, 
quomodo  inquinabo  illos  ?  •  Jamdudum  quippe, 
dilecte  mi,  vitam  perfecte  Folitariam  concupivi,  in 
qua  sic  vivitur,  ac  si  quis  tunica  vel  omni  vesle 
Dudus,  quiescatsibi  in  sccreto  iectuli  lotis  pedibus, 
et  expers  lotius  pulvcris.  Quomodo  rursus  implica- 
bor  curis,  qus  non  desunt  prffilalis  in  oonversatioDe 
communi,  quamvis  vila  coromuniier  vivenlium 
propriumque  nibii  habentium  reliLMosa  sil  vel  esse 
possil  ?  Haec  namque  vita  sine  victu  vel  minisierio 
quotidiano  non  poiestdeduci,  etnonnibil  habetpuU 
veris,  imo  et  nimis  sspe  pulverulenta  est,  ei  in  pri- 
mis  murmuriosa,  sicul  inilio  jam  audislis,  o  amici, 
«  quia  faclus  csl  murmur  Grscorum  adversus  He- 


-, ..^        _  ,    _  ._    _      _  ^_- 

braBos,  eo  quod  despicerenlur  in  ministerio  qnoli-  ^  sit  se  mauus  illa,  oleo  suavior,  poBna  volucris  agi- 


diano  viduae  eorum.  Nec  mirum  quod  sexu  isto, 
sexu  fragili,  confugienie  ad  nos  de  liito  ssculi, 
subest  aliquid  pulveris  hujusmodi,  cum  et  in  vo- 
8tro,  scilicet  seiu  virili,  nonnulla  reprehensibi- 
lia  sinl,  et  multa  prislinae  conversalionis  vesti- 
gia  supersint.  Ego  aulem  dilecto  meo  pulsanti  lo- 
quor,  eique  nota  replico,  qnia  singularis  ego  prs 
omnibus  exui  mc  lunica  mea,  menle  et  acia 
407  vel  habitu  reiiqui  omnia  et  ita  lavi  pedes 
meos,  conscientiam  sive  intenlionem  meam  emun- 
daote  Spirilu  sancto,  ut  jam  dicti  pulverisniliil 
omnino  residuum  sit.  Quomodo  nunc  «  induar  lu- 
nica,  »  ui  cum  mea  reliqucrim  omnia,  rurem  aliena, 
pro  aliis  sollicila,  ei  earum   quffi  quotidie  veniunt 


lior,  motuque  suo  dedit  inteiligi,  quod  ipsc  cojus 
eral  manus,  nollot  se  apprehendi.  Memorabat  etiam 
eadem  adolesceniula,  scilicet  anima  nuptiis  istis 
dedita,  canticisque  nupiialibus  intenta,  quoniam 
dilecius  in  visu  noclis  conspicuus,  manum  suam 
miro  modo  peclori  ejus,  quasi  per  foramen  injecil, 
et  cor  ejus  intrinsecus  apprehendil,  tenuilque  ali- 
quandiu  suavissime  stringens,  et  gaudebat  ineflfa- 
bili  gaudio  cor  illud  intra  manum  illam  subsiliens 
atque  iripudians.  Porro  de  tremoro  illo,  tremore 
sancto^et  divino,  tale  experimenium  sibi  evenisse 
iideli  narratione  referebat.  Aspiciebat  per  visum  ia 
quddam  ecclesia  Salvatoris  imaginem,  cruci  cun- 
fixam   in   ioco  sublimi,  scilioet  ubi  de  niore  consi- 


viduarum.  vel  qu®  fenlurffi  sunt   virginum    maier-  D  stebai,  orantibus  sivo  adorantibus  proposita  popu- 


familias  elTecla  ?  «  Quomodo  inquinabo,  quos  lavi 
pedos  meos,  »  id  est,  ad  aliqua  terrena  inclinabo 
oculos  vei  C3f;leros,  quos  omnes  tibi  soli,  dilecie 
mi,  dedicavi,  sensus  vel  cogitttus  meos  ?  Nam,  etsi 
CQstodia  tui  semper  mecum  e^t,  vcra  tamen  hu- 
militus  semper  sollicita  est,  el  mea  potissimum 
anima,  que  amore  tuo  singulariter  plcna  esi,  pro 
pulvere  csstimat,  pro  sordibus  reputat,  quidquid 
anquam  praetpr  te  per  aliquam  neccssitalem  dicit  vel 
COKitat,quumvis  liciiumsit^quariivis  nonotiosumjmo 
et  ali<|uaipiius  utile  videri  pussii.Hsc  vei  his  similia 
dicenli  et  vigiianti,  corde  domire  volcnti  mihi  quid 


lis.  Cumque  in  eam  intenderet,  vivens  imago  visa 
esl,  vullu  quasi  regio,  radiantibus  oculis,  aspectu- 
que  prorsus  rcverendo,  manumque  suam  deitrara 
de  patibulo  adducere,  signaculum  crucis  super  as- 
picientem  edere  maxnifiCH  expressione  dilectus  ille 
dignalus  est.  Nam  vana  visio,  imo  magns  virtutis 
sensum  videndi  intulit  continuo.  Denique  sicut  ire- 
mit  folium  arboris,  ubi  ventus  vehemens  illud  con- 
cusserit,  ita  cum  rcpente  in  hoc  visu  evigilassct, 
ircmore  duici,  in  leciulo  aliquandiu  tremuit,  ve- 
rumtamen,  Iremore  blandu  nimiumque  suavi.  El 
anlequam  evigiiarel,  in  ipso  visu  jam   dicti  virtus 


018 


RUPEHTI  ABBATI  TDITIENSIS 


916 


signacull  videniem  sarsam   rapciit,   ▼elocius  aiqne  A  decMna?erai  afquelransferat.y»  —  c  E<^o,  lnqait,pes- 


fucilius  quam  dici  possit,  manibus  expansie  ad 
manus  illius  conlixae  cruci,  iia  ut  os  quoque  ori, 
totumquecorpus  admoium  yideroiur  ejus  corpori, 
et  ubi  somno  crupit,  aliquandio,  sicut  jam  di* 
clum  csl,  tremore  illo  divino  muiium  deleclabili'- 
ler  vigilans  Iremuit.  Haec  pro  experimento  manus 
vel  tacius  atque  tremoris  divini  p;iucis  dicta  sinL 
Vcrum  cum  do  tua  persona  agilur,  o  dilecla  dilecti 
singularis,  qualia  veJ  quanta  sunt  ista,  ut  ea, 
qusB  circa  le  fecisse  credenda  est  manus  Domini, 
possinl  aliquaienus  ex  istorum  simitiludine  colligi  ? 
Miigna  sunt  ista,  nostrosquo  ioni^e  cogitalus  exce- 
dunt,  te  polius  audiamus,  caetera  tam  sancta 
tamque  mystica  narrantem,  tam  ionge   supra  litte- 


suium  ostii  mei  dilecto  meo  aperuit  ct  ille  decli* 
naverat  atque  transierat,  »  id  e^l,  ego  08  meum 
aperui  in  docirina,  ut  audientibus  facerem  notitiam 
dilecli,  sed  jam  nobiscum  non  cral,  jum  ccbIo 
reccptus  adbuc  redire uUerius  non  btl^ebai. Ergone, 
0  dilecta,  tu  islad  nesciebas  ?  Nonne  prius  qoam 
mo<lo  jam  dicto  pessulum  osiit  tui  aperuisses, 
videras  quod  in  coelum  40S  ascondis<(et,  et  8cie« 
bas  quod  ultra  ad  comnianendum  mortHlibus  redi- 
turus  non  esset  f  Sciebam,  ait,  et  bene  sciebam. 
Sedquid  ?  «  Anima  mea  liquefacla  est,  ul  dilectus 
ioculns  est. »  Quandovel  ubi  locutus  cst?Nimirum, 
quando  vel  ubi  e^o  t  pessulum  ostii  mei  dilecto 
aperuiy  »  loquendo  scilicet  pro  utilitato  aodientiom 


ram  spirilum  vits  in  sensu  habentem.   «   Surrexi  m  ea  qu«  sunt  dilecii,  tunc  et   ubi   dilecius  est  loca- 


ut  aperircm  dilecto  meo.  Manus  mea8  stillavcrunt 
myrrbam  optimam,  et  digiti  mei  pleui  myrrha  pro* 
batissimi.  a  Surrexi,  inquam.  Quomodo  enim  diu- 
lias  dormiro  aut  posl  obdormisccre  poluissem  ? 
Quomodo  tunica  indui  fasiidiosum,  aut  pulvcrem 
pati  in  pedibus  mihi  esset  pigrum,  ubi  post  voccm 
dilecti  mei  pulsantis,  manusquoque  accessit,  etla- 
ctu  suo  illum  ineffdbilera  ventri  meo  timorem  in- 
cussit  ?  «  Surrexi  igilur,ut  aperirem  dilccto  meo,  » 
operam  dedi,  ut  cum  apostolis  Gbristi,  ulique  dile- 
cti  mei  dictis  el  factis  proflcerem  currenti  Evan- 
gelio.  Nam  hoc  est  quod  dico  :  '<  Maous  mee  stil- 
laverunt  myrrham  optimam,  el  digiti  mei  pleni 
myrrba  probatissima.  »  Oporlebat  namque,  ut  ma- 
xirne  rclictis  credentium  atque  apostolicam   vitam 


tus.  Non  enim  ego  eram  qu»  loquebar,  sed  ipse 
loquebalur  in  mo  (Natth,  xi).  Si  enim  qoislibel  ve- 
strum  amicorum  dicil,  et  vcre  dicit :  «  Ao  experi> 
menium  qoffiritis  ejus,  qui  in  me  ioquitar,  Christi 
(//  Cor:  xiii),  •  non  dobium  qoin  et  in  roe  dile- 
tus  idem  locutus  sit,  qooiies  ei  pessulum  oslii 
mei  aperui,  quoties  linguam  movi,  ot  Verbo  M, 
quod  ipse  esl,  vocem  meam  accommodavi.  Ut  ergo 
dilectus  loculus  cst,  «  anima  mea  liqoefaela  est.  • 
Flcbam  quippe,  et  pr®  singuliibus  vebemenlcr 
erompoatibus  non  poteram  verba  nisi  eoncoisa, 
vel  voces  nisi  iniercisas  evolvcre.  Nonqoid  enim 
poteram  absque  fletu  de  illo  verba  facere  ?  Verom 
fl«Uu9  ipse  consolatio  mihi  crat,  deleclalio  qundam 
mibi  eral,  sicut  et   cuique   vesirum   Ucrym»  aatt 


imiiantium  viduis,  manifeslum  darem   exemplum  C  dulces  suni,  fluentes  incjusdem  rccordaiione  dilec- 


mortilicationis  vitiorum  normamque  in  propatulo 
moi  ?enluris,  novumque  eatenus  inauditum  exem- 
plum  ro  suscepturis  sancls  virginilalis  proposi- 
tum.  HflBC  «  myrrba  utique  probatissima,  «  id  est 
pretiosissima  est.  Caeterum  carnem  n.ortiflcare,  tion 
propter  Deum,  neque  propter  aBdillcationem  vi- 
denlium,  sed  propter  gloriam  propriam  capicn- 
dam  ex  ore  laudanlium.  hoc  quidem  esl  manibus 
stillarc  myrrham,  sed  non  prubalam,  imo  nec  ibi 
sunt  digiii,  qui  dicantur  myrrha  pleni,  quia  non 
est  in  tali  opere  virtus  discrelionis,  quae  per  digi- 
torum  dislinctionem  solet  intelligi.»  Pes^ulum  oslii 
mei  »perui  diiecto  meo.  »  —  •  Pessulum,  inquam, 
ostii  mei,  »  ideat,  clausuram  orismei.Quid  namque 


ti,  juxla  illud  :  «  Puerunt  mihi  lacrymae  roeaa  panes 
die  ac  nocle  (Psal,  xli).  »  Quanto  magis  mihi,  dom 
dicoreiur  mibi  quotalie.  n  Ubi  est  Deus  loos  [ibidX  » 
flliustuus?  sive  dum  dicerem  ego :  Me  dimisit 
in  hoc  exsilio  D<>us  meus,  lilius  meos,  de  me  tali* 
ter  incarnatus  vel  nalus,  propter  me  et  me  vi- 
dente,  taliter  ngonizatus,  talia  passus  ?  Qoale 
mihi  eral,  commomorar.*  sive  narrare  vorba  ejasi 
verba  morienti<,  sivc  onlinuo  morilori  di1ecli,ma- 
xiine  commendantis  pr.Tceplum  charitatis,  maadji* 
tum  dilectionis,  ab  illa  coena  sacrosancta,  quando 
Iradebatur,  usque  ad  hsc  verba  novissima  :  «  Ma- 
lier,  ccce  fllius  luus:»  addiscipulum  autem  .  «  Bece 
matertua?  •  (Joan,xx\)  Ibi  ignis,  ibi  gfadius,  ignis 


per  pessulum,  msi  sileniii  signaiur  flrmamenium  ?  D  amoris,  gladius  doloris,  et  anima  moa  victima  erat 


Pessulum  ergo  ostii  dileclo  meo  aperiiur,  cum  iu- 
dicium  ori  silentium  propter  Chnslum  resoUitur, 
utaudieules  aeJiflcealur.  Ei  quam  pulcher,  quam 
raliunabilis  et  disciplinatus  ordo  loquendi  I  Prtus 
myrrha  slillat  de  manibus  ct  digiti  myrrha  proba- 
tissima  pleoi  monstrantur,  ac  deinde  pessulus  ostii 
dileclo  aperitur,  id  est,  prius  vlta  laudabilis  in 
exemplum  praeparalur,  et  deinde  docirina  fidem 
quaerens  audienlium  paiam  proferlur.  Hinc  de  ipso 
dilecto  scriptum  est,  quia  coepit  faccro  ei  docere 
(Act,  i).  Non  dictum  cst  prius  docere,  et  deinde 
jfacere,  sed  prius  facere,  et  deinde  docere.  «  Bl  ille 


holocausli.  Hancenim  el  ignis  incendit,  et  gladius 
pcrtransivil.  Undo  sicut  adeps  sacriGcii  liquescit  ab 
igne,  el  sicul  fluit  sanguis  de  gladii  vulnere,  sic 
canima  mea  liquefaclaesl,  »  non  ibi  semcl  tantoro» 
obi  moriobalor  ipse,  verum  etiam  quoties  roe  ape- 
riente  pessulum  ostii  mei,  locutos  est  in  roe.  To« 
ties  quippe  sensi  profundo  corde,  vulnerata  rocnle 
istud,  quod  nunc  dico,  quia  declinafcrat  atqaa 
transiciat,  ipsa  commemoratione  horom  senRom 
mibi  reno?ante  ot  magis  ac  magis  senlirem  eQm 
hic  jnm  non  esse,  visibiliter  non  comparere.  «  Qu«- 
livi  iliom,  et  non  inveni,  voca?l,  et  non  respondlt 


917 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  V. 


918 


mihi.  »  QuaBsivi»  ioilioet  jAgiter  meditando,  vooafi,  A  QUo®K<>  vado,  vo«  noa   poleiiis  Yenirei  el  vohU 


iemper  oraniio,  sed  sicquoreni  non  inveni,  lio  vo« 
e.inti  non  reipondil  mihi.  [)ulce  iumen,  ei  dulecta'- 
bile  est  oculii  vidvro  solem,  sed  mibi  dulce  sen- 
tiebam,  videro  oarnem  uearo  in  ipvo  viveutem, 
deleoiabile  habeltam,  quem  genueram,  vidore  faoie 
ai  faciem,  ad  dexiram  Patris  luper  oronia  fulgen» 
tem.  Non  lic  staiim  inveui,  non  quam  cito  volui, 
iuper  boo  respoodit  mihi :  «  Invenerunt  me  ouilo* 
dci,  qui  cireumeunt  oivitalem.  Perouiierunt  me  et 
vuinoraverunt  me,  tulerunt  mihi  pallium  meum 
eustodes  muroruro.  »  Qui  lunt  voi  erant  illi  vigi* 
le^,  illi  custodes  murorum,  qui  oircumennt  oivita* 
tem?  Nimirum  amici  et  primi  amioorom  nostro» 
rum,  qui  dicunt  in  libro  suo,  libru  Actuum  apo&to* 


dico  modo  {Joan,  xin).  »  Hapo  nobii  erat  oommania 
cauia  gemituuro  atque  flatuuro,  quod  quo  Ipio 
abierat  noi  non  poieraroui  ire.  Non  quidem  re- 
liqoerat  noi  orpbanoi,  quia  reliquerat  cum  lua 
promisiione  et  su«  promiisiouii  spe  lecundura 
vcrba  b«o:  <c  Et  li  abiero  el  praiparavero  vobia  lo- 
oum,  iterum  venio  et  accipiam  voa  ad  meroet*' 
ipium,  ut  ubi  aum  ofro,  el  voo  Mllii  (Jnan.  xiv) :  » 
TorumlameD  interim,  dum  dillerebamur,  lio  orat 
nobis,  quemadmodum  ipse  alibi  diiii :  «  Nunquid 
poisunl  lilii  sponii  jejonare,  quaodiu  cum  illii  eat 
iponsoi  ?  Venient  autem  diea  qoando  aoferetur  apoo- 
lui  ab  eis,  et  tuoo  jejonabunt  (^latlh,  ix).  Qood  ai 
fliiii  iponii  erat  jejuQaodum,  quaoto  magia  mibi 


Jorum  :  «  Non  aequum  est  nos  dorelinquere  verbom  ^  matri  ejoidem  apoQii  jejonanduro  erat  et  fleodom  ? 


Dei,  el  ministrare  mensis.  Gonsiderate  ergo,  fratrei, 
viroa  ex  vobis  boni  testimonii  s«ptem,plenosSpirito 
lancto  et  sapienlia,  quod  oonstiiuamus  super  boo 
opua.  Noi  vero  oraiioni,  miniiterio  verbi  instantei 
erimuB  (Act.  vi).  »  lati  erant  vigiles,  et  hoo  illiserat 
vigilare,  el  civitalcm  cirouire,  et  rouros  custodire, 
leilioet  oralioDi  et  ministerio  verbi  jugiter  insiare, 
juxla  illud  propbetioum  :  «  Super  muroa  tuos,  Hie- 
rusalem,  oonsiitui  oustodei,  tota  die  et  tota  ooote 
non  lacebunt  laudarc  nomen  Domini.  Qui  romi- 
niscimini  Domini,  ne  taoeatii  et  ne  detis  silentium 
ci,  donec  stabiliat,  el  doneo  ponat  Hierusalem  lau^' 
dem  io  (erra  (/<a.  lxxii),  »  illam  llieruiolem  nt- 
mirom.  de  qua  ei  in  Psalmo  dietum  eit :  •  Hie* 
rusalem,  quaa  fidiflcitur  ut  oivitas  (Psat,  cxxviii).  » 


lo  hoo  ipsi  invenerunt  me,  neo  eoim  qoid  animi 
gererem,  poiiet  illoi  latcre.  Quid  delndo?fPer» 
oosseruQt  mo  et  vulneraverunt  me. »  Quomodo  vei 
quibua  armis  percuiierQnt  me?  Confereodo  et  ooU 
loquendo,  et  gamitai  iuoi  nimii  ultroneos,  imo 
et  nimis  violeotoi  io  medium  jaoieodo,  «  peroui* 
Bcrunt  me,  »  quoi  videlioat  gemiiui  et  fletui  loosf 
et  li  vellent,  retioere  doq  poterant,  et  idoiroo  aolu* 
tis  babenii  Iaor7maiiuaioorrerediroittebi0t,qaan* 
tum  ipiao  laorymn  volebant.  Tuno  unaiqoisqoe  por* 
tiooem  ioam  aflferebat  io  medium,  memoraa  verbo- 
rom  Patrii  lui,  fllii  mei,  ipooii  jam  dicti,  dileoti 
noiiri,  verborum  noviiaimorum  Patrii  ejuimodi, 
qun  morieosetquaai  oltimum  triheosipiritomdixil, 
memorei  quale  teitamentum  loripserit  eisdem  fi< 


Hoc  ita  vigiles  illi  faciebanl,  ut  omni  die  io  templo  C  Jijs  guis,  quNlem  hareditalem  diroisiiset  eis,  et  de 

ipsorum  hflBredom  paoe  el  ooneordia  moriens  qoaro 
pie  sollioiioi  tesiator  ipse  fuiiiet,  et  qoomodo«  oom 
dilexisset  soos,  qoi  erant  in  mundo,  in  Goem  di* 
lexil  eos  {Joan,  xiii).  »  H«o  erant  jaoula  ipsorom, 
et  islls  percusserunt  me,  el  vulneraverant  me 
perouftsi  ipsi  et  vulnerali  a  me  vioissim  sagit- 
lis  aoutis,  que  erant  saglttss  loqnentii  in  me  di* 
l«>oti,  quemadmodom  Psalmista  dioit :  409  c<  8a- 
gitta  polontis  aoutai  oum  oarbonibua  desolato- 
riis  (Pio/.  cvix),  •  atque  ita  raaluii  peroussioni- 
bus  motuisque  vulneribus  perculiebamus  invioem 
et  poroaiiebamur,  vulnerabamus  ot  vuloerabamor 
peroussioniboa  soavissimis,  vulneribui  daicissiroii, 
qualia  qui  expertus  noD  eit  profeclo  lanitalem  oor- 


ei  ciroa  domoi  non  cessarent  docentes  et  evange* 
lixintes  Jesuin  Christum.  Isti  invenerunt,  quasre- 
bant  enim  me.  Quomodo  qusrebant,  et  quomodo 
invenerunt  me?  Quaeroliant  me  ulique  omnos  pia 
iollioitudino,  ot  illo  prscipue,  cui  a  dileoto  fuaram 
commissa,  dicente  : «  Ecce  matertua  (/oan.  xix),  n  et 
recepit  mein  sua.  Qusrebant  isii  multom  aperan- 
tes  de  me,  quo>i  inesset  mlhi  aliquid  dignum  aoa 
inquisitione,  qulppe  qui  noverant  quod  in  me  vel 
de  mn  fuisset  factum,  qualis  niater  qualem  genuii- 
leni  fllium.  Nonnihil  in  mosupcresse  arbitrabaniur 
dethesauris  Altissimi,  quos  &ui>erveniens  in  me  Spl- 
ritus  sanoius  thesauriiat  in  conceptione  Innli  Filii. 
Veruro  quippe  hoc  erat,  quia  fllius    quidem    do 


utero  meo  per  nativiiatcm  carnis,  «  lanquam  spon-  D  dis   non   habet.  Inter  ista  lulerant    mihi  palUom 


sus  de  thalamo  suo  •  prooossit  (Psal.  xviii),  led 
nihilominus  tota  plenitudo  graiias,  quam  aceepe- 
ram,  cxtunc  et  usque  in  ifBculum  in  oorde  et  in 
senEibus  meis,  perseveruvit  ao  perjevarabit.  Qun- 
rebant  igitur  ct  invenerunt  me  plenam  esse  gemi- 
tibus  inenarrabilibus  {Rom,  vii ).  £t  boo  unde  illis, 
ut  sic  invenirenl  mo?  Nimirum  cx  aliqua  suimet 
similiiuiJine.  Nam  quod  gemebani,  similiter  et 
ipsi  gemebant,  eamdemque  in  gemitibus  noslris 
habomus  causam,  taliter  ab  ipso  dileeto  veraol- 
lor  prienonliatam.  «  Filioli,  adbuc  moiiicum  vo- 
hiscuoi  sum.  Ou»reiii  me,  et  licut  dixi  vobia: 


mcum  illi  oastodes  marorum,  lia  videlioet  at  totum 
quoJ  erat  in  me  seoretam  faoerem,  qoantaro  opos 
erat,  illis  manifestum.  Nam  eatenos  omnia  qae 
erant  de  illo  dileolo  verba  conservaveram  oonferons 
in  corde  meo  {Lue,  ii),  et  ila  oontegrns  qoasi  sob 
pallio  \  tono  aulem  deprompsi  in  aperto,  videlicet 
necesaaria  mollumque  profutura  prsdioando  vel 
eliam  eonscribendo  dileotl  Bvangelio.  His  aliisqoe 
modis  defessa  et  omnino  boio  mundo  pmmorioa, 
oonverlo  me  ad  fllias  aororesqae  nostras,  BvangeHi 
Doslri  viduas,  sive  qaalescanquo  sexas  noslri  por- 
aoDas  nihi  orodilaa,  el  aio  ad  eas :  •  Adjoro  vos, 


919 


RDPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


OSO 


filis  Hicrusalem,  si  iQ?eoeriiis  dilectum  meum,  ui  A  dileotus  tuus  ex  dilecto,  o   pulcherrima  roulierum, 


aoQUDlietis  ei  quia  amore  langueo.  »  0  filia  Hleru- 
salem»  quao  Teras  esiis  filiaB  Abraham,  semeo  Juda, 
filiflB  quoque  Ddvid  secundum  Odem,  credeodo  io 
eum,  qui  cum  esset  filius  Dei  secuodum  divioita- 
tem,et  rex  superoaB  Hterusalem,  factus  est  filius 
meus,  sivc  filius  hominisu  ex  semioe  David  secuQ- 
dum  caroem  {Rom,  i),  »  —  »>  adjuro  ?08,  •  fidelicet 
per  hoc  ipsum,  uude  estis  «  011«  Hiorusalem,  si  in- 
Teneritis  dilecium  meum;  si  anie  me,  ut  siepe  fit, 
discipuls  aote  magistram,  exeuntes  de  oorpore  ?e- 
neriiis  ante  dil  'Cli  mei  coQspecium,  »  ui  anQUQlie- 
tis  ei  quia  amore  langueo,  »  quia  pre  amore  ejus, 
prse  mai^no  fidenda  faciei  ejus  desiderio,  nimirum 
Tii»  hujus  tsdium   patior  et  animo  gemituoso  la- 


idem  filius  tuus,  Deus  ex  Patre  Deo  qualie  est,  o 
Yirgo  virgioum,o  sancta  sanotarum  ?  «  Qualis  est  di- 
leotus  tuusex  dileoio,quia  eio  adjurasti  nos  ?  »  Neque 
enim  QOS,quae  jam  sumus  filin  Uierusaiem,dubium 
habemus  quiu  ipse  lit  dilectus  ex  dilecto,  id  cst 
Deus  ex  Deo,  sed  noQ  nobis  solis,  quae  nuoc  sumus 
io  hoo  tempore  tuo,  ?erum  etiam  et  omoibus  aliis 
providei*dum  est  filiabus  Uierusalem  que  futur» 
BUQt  post  Qos,  utex  te  certoiQStructnvel  coufirma- 
t8B  Bpiritus  saocti  te^timonio,  eciant  conlemncre 
haereticos  et  solius  dilecti  sancto  flagrare  dcstderio. 
«<  Dilecius  meus  candidus  et  rubicuQdus,  elcctus  ex 
millibus.  Gaput  ejus  aurum  opiimum,  coma»  ejus 
sicut  elile   palmarum,  oigrae   quasi   corvas.  Oculi 


crymobisque  oculis  suspiriosas  prfleseniis  exsilii  mo-  ^  ejus  sicut  columbe   super  rivulos  aquarum,  quc 
ras  sustiueo.  Quid  erat,  ?el  quid  cfnoiet)al  hsc  talis      lacie  lotae  8unt,et  re<iident juxi.a  fluenta  plenissima. 

Gene  illius  sicut  arcole  arom.itum,  coositae  a  pi- 
gmentariis.  Labia  ejus  lilia  distill..Qtia  myrrham  pri- 
mam.  Maous  illius  torQatiles  aure<p,  pleoa  bjacin- 


adjuratio?  Nuoquid  ille  dilectus  nesciret  amorem 
languentis  sive  languorem  amantis  nisi  aQOuniiare- 
tur  ei?  u  Dumine,  inquit  Pcirus,  tu  omnia  scis,  tu 
Bcis  quia  amo  te  (Joan,  xxi).  »  Quaolo  magis,  o  tu 
dilecta,  tam  prudeos  tamquf^  fidelis  per  temetipsam 
absque  internuntiis  dicere  poteras  dileoto,  ei  fre- 
quenter  dixlstl  sine  dubio,  dilecte  mi,  nullum  tibi 
est  abscondiium  cur,  nulliusoccultus  amor,  tu  scis 
quia  amore  laQ^ueo  ?  Quorsum  ergo  tendit  vel  quid 
eiilcit  becadjuratio?  Eo  nlmirum  ut  percussu  per- 
cutiat,  vulncrata  vulneret  mater  fili^iSfSalubriumque 
vulnerum  suorum  aliquod,  et  si  non  stitim  omnibus 
at  saliem  jam  aliquibus  earum  experimentum  effi- 
oiai,  ui  audientes  filiae  vel  sentienies  in  mntre  tan- 


this.  Venier  ejus  eburneus,  distinctus   sapphiris. 

Crura  illius  columne  niarmoree,  que  fundatae  suot 

suptT  bascs  aureas.  Specii*s  ejue  ut  Libani,  eleclus 

ut  ccori.  Guttur  illius  suavissimum,  et  totus  deside- 

rahilis.  Talis  est  dilectus  meus  et  ipse  esi  amieos 

meus,  filifle  Hierusalem.  » 

Tale  tuum  nobis  carmen^  divina  p^ophetes, 

Quale  sopor  fessis  in  gramine,  quale  per  asstum 

Dulcii  aquae  salienU  siiim  restinguere  rivo. 

Hoc  tuum  carmeo  vere  pulcherrimum,  et  sicut  di- 

citur,iia  est  Ganiicum  cantieorum.Nihil  amioi  liben- 


tum  viiae  fuiurae,  qude  non  ?idetur,  de&iderium  in  C  lius  auditTint,  nihil  adolescentule  delectabilius  ac- 


roente  persentiantetipsae  talem  illum  essedileclum, 
ui  jure  propier  eum  fastidiat  qui?is  ?el  quevis  hoc 
presens  sfficulum,  jami|ue  inier  moras  prffisentis 
?ite  magis  ac  m^gis  cupiat  eum  agnoscere,  Shltcm 
per  speculum,  saltem  iu  enigmate  (/  Cor,  xiii).  Uq- 
de  et  protiQus  diount :  «  Qualis  est  dilectus  tuus  ex 
dilecto,  b  pulcherrima  mulierum  ?  Qualis  est  dile- 
ctus  tuus  ex  dilecto,  quia  sic  adjurasti  nos  ?  »  Op- 
portuna  valde  percontatio,  si  respiciamus  ad  illa 
tempora  de  quibusnuncagimus,  quando  tu,  o  dile- 
cta,  propter  C?ang6lium  dilecti  presens  aderas,  et 
in  corpore  detiQebaris,  magisira  oecessaria,  ttstis 
?alde  idoQeal  Jam  tuijc  eoim  audiri  iocipiebant, 
noQsolnm  Judei  aperta  fronte  blasphemantes,?erum 


ceperuit,  qnecunque  hahent  aures  audiendi  sensum- 
que  promptum,  quo  legitimum  oarmen  disccroere 
possinl.  Dixisii  qu.-ilis  dilectus  sit,  et  miras  qualita- 
tes  ejus  breviier  quidein  sed  delectabiliter  exposul- 
sti,  sicut  habet  seipsa  veritas  rei,  sicut  omnes  conso- 
nantcr  praedicant  Scripturae  ?eritatis.  «  Dilectos 
meus  candidus  et  rubicundus.  •  Unde  candidus,  et 
unde  rubicuQdus?Nimirum  cjQdidussaQctitaie,ro- 
bicuodus  passiooe.  Dicat  aliquis  :  Si  ergo  caQlidos, 
quare  rubicuQdus?  Si  snnctu.*,  quare  passus?  Iloc 
enim  admirans  Spiritus  sanctus  in  David,  cum  di- 
xisset:  «  Beatus  vir  qui  non  abiit  in  consilio  im 
piorum,  et  in  ?ia  peccalorum  non  stetit,  et  in  cathe- 
dra  pesiilentiffi  noQ  sedil  {PsaL  i),  »  et  caetera,  uti- 


etiam  multi  ac  diversi  hffiretici  sub  nomioe  Ghri-  D  que  verbis  designa^it  eum  fore  candidum,  scilicet 


iiiaQo  CbrisiiaQiim  ?eritatem  corrumpere  laboraQ* 
tes,  et  exiode  pullulare  hubebant  eodem  quidem 
roalignitaiis  spiriiu,  sed  di^ersis  sibique  contrariis 
erroribus,  quarnplura  viperarum  genimina,  velut 
antiquae  hydre  capita  que,utferlur,  seoiis  priuribus 
plura  renaNcebautur.  PulsaQ<ium  igitur  crat  ad 
osiium  veriiatis,  ct  coQsulcQdum  oraoulum  Spirilus 
aancii,  scilicet  sacrarium  pectoris  lui,  ut  ?iva  ?oce 
omnem  necessirio  tenendam  demonstraree  regulata 
fidei,  cutii  testimonio  Scriptijrarum,  qtias  meinori- 
ler  len  ^bas  prophcsissii  mijjna,  et  capax  omnium 
prophctarum  sive  propbetiaruni.  •  Qualis  esi,  aiant, 


Immunem  ab  omni  oigredine  ejus,  «  in  quo  omnes 
peccaverunt  {Rom.  v),  »  erat  enim  in  lumbis  ejus, 
quando  «  abiit  in  consilio  impiorum,  et  sleiii  in  ?ia 
peccatorum,  et  aedit  iQcalbedra  pesiilentifle,  »  cogi- 
lando  mulum,  et  transgrediendo  mandatrm,  et  de- 
fendendo  8i?e  in  pobteros  suos  transfundendo  ha^re- 
ditarium  peccatum  suum,  subjunxit  atque  ait ; 
«  Quare  fremueruni  genios,  et  populi  meditaii  sunt 
inaoia.  Asiiterunl  reges  terrs,  d\  principes  con?ene- 
runt  in  unum,  ftdversus  Ooniinum  el  adversus  Chri- 
stum  ejus  ?  ■  {PaaL  ii.)  Ei  esi  sensus  :  Gum  ita  fue- 
rit  candidus  et  omnino  immaculatus,  quare  ita  coa- 


921 


COMMENT.  JN  CANTICA  CANTIG.  —  LIB.  V. 


92S 


vencruDt,  el  suo  llluro  sanguine  rubicundum  fece-  A.  proprium,  ci  hinc  estillud  quodveraciter  esscdici- 


runl  ?  El  in  Isaia  :  «  Quare  ergo  rubrum  est  indu- 
raentum  luum,  el  Testimentum  luum,  siculcalcnn- 
lium  in  torculari  ?  »  {Isa.  lxiii.)  PraemiNeral  enim  : 
«  Ej/o  qui  loquor  justiliam,  ct  propugnalor  suni  ad 
salvandum  {ibid^  »  quod  esl  vere  esse  candidum, 
vere  immaculatuo:.  Slatimque  el  quod  hic  dicilur, 
«  eleclus  410  ex  miilibus,  »  ibidem  subjungiiur, 
lorcular  calcavi  solus  {ibid,),  »  I^iiur  quaerimus  et 
nos,  sive  adulescenlulf«>,  quae  nondum  ad  plenum 
didicerunl,  sed  adhucdiscuiit  tatilum  sacramentum. 
6i  ergo  candidus,  quaro  rubicundus  ?  Si  sanctus, 
quare  passus  ?  El  respondent  nobis  amici  Yeieresac 
novi  :  «  Quia  vulneratus  est  propter  iniqnilates  no- 
slras,  aliritus  esi  propier  scelera  noslra  {Isa.  lhi),  » 
«  et  proprio  Filio  suo  non  pepercilDeup,sed  pro  no- 
bis  omnibus  iradidil  illum  {Rom.  viii),  »  et  ipse  dile- 
cli  dilecius  «  propterpeccai»,inquit,  populi  mei  per- 
CQssi  eum  {Isa,  liii).  »  QuibuH  auiein  ex  raiilibus 
esl  elecius,  nisi  ex  sanctis  omuibus  ?El  in  quoele- 
ctus,nisi  inro  ut  illud  faceretsolus,  adquod  fdcien- 
dum  nullusillorum  fuit  idoneus  ?  IJinc  enim  apud 
Isaiam,  cum  de  universilnte  sanclorum,  quae  una 
civiias  esl,  qoaeque  in  Adam  cecidil,  prAemissum 
fuissel  :  «  Elevare  elevare,  consurge  Hicrusalem, 
que  bibisti  de  manu  Domini  calieem  ir»  ejus,  et 
usque  ad  funduin  calicem  soporis  bibisii  {Isai.  li).  » 
protinusinlinnilas  cunclorum  millium  quantafuerit, 
bis  verbis  quae  subjuncla  sunt,  demonslratur.  Non 
esl  qul  sustentet  eam  ex  omnihus  filiisquosgenuit, 


B 


tur,  «  speciodus  forina  piae  fliiis  bominum  {Psal. 
ZLiv),  »  quiH  capul  ejus  nurum  esl  optimuin,  id  est, 
pruicipalisejusnatura  vera  divinitas  cst,  ipse  enim 
est  Deup,  Doi  Verbuin,  quod  «  erat  in  principio  apud 
Deum.Nam  Deuecral  Vcrbum  (yoa;/.  i).  »  Ex  dua- 
bu8  unu3  idemque  subsistil  naturis,  divina  scilicet 
et  humana  ;  el  ob  hoc  divina  ejus  naiura  recte  dici- 
tur  caput,quia  principium  esl,  quemadmodum  quo- 
dam  loco  dicil  :  «  Ego  priticipium,  <)ui  cl  loquorvu- 
bis  {Joan.  viii).  »  Quid  tanli  ponderis,  ul  boc  au- 
rum  ?  Qnid  tam  pulchrum,  ul  hoc  caput  aureuro  ? 
Qiiid  tam  preiiosum,  ut  boc  verburo  ?  Ego  dilecta 
pondus  auri  hujus  ineflabiiilerin  memetipsa  pcrsen- 
si,  <iuau(io  d .  ccelo  in  uleruin  meum  desceudit.  Sed 
liabel  quamdam  de  semelipso  mirHbilem  alque  ic- 
sesliroabilemerticaciaro,quamortaliscondilioiiis  ule- 
rum  fragileinque  bunc^^exum  ita  dulciter  solidare 
novit  ac  poluil,  ut  non  solum  non  frangerelur,  ve- 
ruro  etiam  deleciaretur  pondere  ejus  parvitas  uteri 
mei,  cum  sil  ipse  quem  Iremuni  angeli,  quem  iotus 
non  capil  orbis,  «  subquo  curvaniur,  ait  Scriplura 
qui  portanl  orbem  (Job.  ix).  »  Efficacia  baec,  gr«itia 
ejusesi,  sine  qua  nulla  sub  eo  crc.ttu:a  subsistere 
polesi.  Iloc  habet  prsecunctismillilius,  scilicel  tale, 
lantique  ponderis  caput,  el  binc  est  dilectuscx  inil- 
libus.  «  Gomfie  ejus,  sicut  elat»  palmaruui  ni^riB 
quasi  corvus.  •  Gumas  ejus  capitis  sunt  omnesScri- 
pturae  verilatis.  Sicul  enim  comae  de  capite  pro- 
deunl  et  capitis  quoddam   sunl   ornamcntum,  ita 


el  non  esl  qui  a^prehendat  rnanuin  ejus  cx  omnihus  p  omnes  Scriplurae   divinilus  inspirstse,    de   plenilu  - 


fiiiis  quosenulrivil.  Amplius  autem  ad  ipsnm  coo- 
versus  dicit  :  «  Filii  lui  projecti  sunt,  d  jrniierunt  in 
capile  omnium  viarum,sicui  bestia  ili;ique  ala  pleni 
indi^nalione  Domini.eliiicrep^ftioneDeiiui  {ihid.}^» 
Vere  magna  infirmilas  cunciorum  millium.Non  so- 
lum  non  poiuerunt  suslentare  Uierusalem  sive  ap- 
prehcniere  raanuin  ejus,verumeliaro  ipsi  «projecti 
fuerunl  et  dormierunl  in  capileomnium  viaruin  sic- 
ut  iiestia  illaqueala,  »  videlicet  peccato  illaqueati, 
peccilo  originali,  et  ob  hoc  «  pleni  indignanone 
Domiiii,pleni  increpalione  Dei,»  id  esl  cl  secundum 
animam  roortui,  et  secunduro  corpus  mortales  efTe- 
cti,  nisi  quod  in  isio  electo  spcs  omnihus  illis  una 
residua  fuii,quemadmudum  sequens  littera  conlinuo 
repromisit.  iiaec  dicil  Dominator  luus,    Dominus  el 


diiie  hujus  verl>i  sive  elecii  acccpts  sunt,  et  oinnes 
buic  elecio  perhibent  teslimonium.  lsiaeconi8e«  sic- 
ut  elatffi  palinarum,  »  id  esl  sicut  tolia  palinarum, 
quse  viielicet  foliaidcirco  dicuniur  elaise,  quod  eie- 
veniur  surhum,  quia  non  pendeni  deor^um,  sicut 
aliarum  arhorum.  Est  aul  palma  arbor,  insigne 
vicloriae  rHmts  oppansis  in  roodum  palmae  hoininis^ 
procero  ac  decoro  virgulto,  diuturnisque  vestita 
froudihus^  el  folia  sua  sine  ulla  suceessione  conser- 
vans.  Vere  ergo  «  coroe  ejus,  »  videlicel  elecli  sive 
aurei  capiiisdilecii,  «  sicul  elalse  palmarum,  »  quia 
videlicet  Scriplurse  veritalis,  quarum  uiique  princi- 
pium  est  capui  illud,sciliCLl  Deus  Verbum,  non  sic- 
ut  scripturae  bominum  torrain  aspiciuiit,  sed  sur- 
sum  lenduni,  el  qua?  sursum  sunt  quaorunl  {Coloss, 


Deus  tuus,  qui  pro  populo  suo  pugnavit.  «  Ecce  tuli  D  m).  Siquidem  non  occiiienicm  liileraro,  sed    vivifi- 


de  manu  tua  calicem  soporis,  fuiKiuin  CHJicisiudi- 
gnationis  meae.Non  adjicies,  ul  bibas  illuiu  ullra,el 
ponam  illum  in  manueorum,  qui  le  humiliaveruni 
{ibid.),  »  Hoc  esl  0|ius  elecli,potuisse  facere el  fecis- 
fCyquod  nullus  alius  fecii  aut  facere  potuit,quod  esl 
abslulissede  manu  generis  humaiii,scilicel  oinnium 
qui  ad  viiam  erant  pnFordinali,  qui  oinnes  dicunlur 
et  sunl  una  Hierusalem,calicem  irae  elfundum  c^ili- 
cis,  id  esl  senienliam  utriu»{ue  roorlis  aniinee  et 
curporis.  Unde  lioc  lili,  ui  lalis  vel  Unius  drbrrcl 
esse  elecius  ?  in  quo  discernilur?Quo  iJilFcri  acun- 
ctid  t  «  Gaput  ejus  aurum  opiiuium.  »  Huc   estejus 


canlero  sequaris  spiritum  (//  Cor.  iii),  et  valde  diu- 
lurnae  sunt,  sicut  imo  plus  quain  elaiae  sive  folia 
palmarum.  Quia  «  c(elum,  inquit,  el  terra  trans- 
ihunt  ferbaautero  ineH  non  Iransibunl  {Luc,  x\i) ;  » 
el  :  «  iota  unuro,  uul  unus  apex  non  prsleribit 
a  lege,  donec  omiiia  fiant  ^Matlh.  v).  »  Sunl  autcm 
Digr»  quasi  corvus,  quia,  sicul  alibi  diclum  est, 
«  tenebrosa  aqua  in  nuldbus  aeris  {Psal.  xvii),  » 
id  est  occulia  scieniia  iu  piuplieticis  atque  legi- 
Iihus  seripturis,  iia  vcrncilcr  dicns,  iiij;redo  ma- 
gna  incoinis  capitisdilecii,'it  seiisussivc  iulellectu» 
idem  sit.  Sed  vide  quid  sequilur  :  c  Oculi  ejus  sicut 


923 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSfS 


M4 


eolumbae  super  rivulos  Bqnarum,   qnae  laele  lo!»  A  rus,  quia  nfmirom  etoHm  !n  monle  le^em  dederal 


sunt,  el  rcsident  juxta  fluenta  plenissi.na.  •  Oculi 
ejas  septem  sunt  spiritus  ejus,  sepiem  dona  sive 
septem  grnlias  sunt  unius  ejusdemque  spiritus.Con* 
fer  opposita  hapc,  «  comae  ejus  nigrae  quasi  corvus 
et  oculi  ojns  sicui  columbop,  qu»  lacte  sunt  loin',  » 
et  ?ide  quidconiicitur.Istud  nimiram,qoia  Scriplu- 
rae  sanclse  sunt  quidem  sancium  et  ?i?iflcantem 
non  habenlihus  spirilum  nigraB  quasi  cor?us,  quia 
obscuraB  cis  et  truces  videnlur  ;  scd  habentihus 
gratiam  spirilualcm,  qus  per  oculos  Intelligilur, 
candidffl,  imo  et  lucids  sunt,  sicul  oculi  columbae 
mansuclae,  columhne  lactes.  Exempli  gratia  :  Scri- 
ptum  est,  qooniam  Abraham  duos  tiiios  bahuit, 
unum  de  ancilla,  et  unam  de  libera  (Gen»   xxi).  Et 


eimdem  {Exod.  xx),  et  postmodam  ascensorns  erat 
in  montem,  id  est  in  ipsam  coeli  altitudinem,  et 
apcrlo  ore  soo,  aporlo  nibflomiiios  sonsu  discipolo- 
rom  suorum  ut  iulelliiferent  Sfcripiuras  (ttic.xxiv},  ■ 
docere  habebal  eos  omnem  ?eritati?ra  (Joitn.  xvi). 
Recle  ii!itur  sicut  colomb»  non  qualesconqoe,  sed 
columbae  residentes  super  rl?u1os  aquarum  et  Juxia 
fluenta  plenlssim»,  »  ila  «  oculi  ejus,  »  ?idelicet  df* 
lccti  8unt,quiasensus  siveeogitaliones  ejosnusquam 
a  sanctarum  in>pectloneScri,4urarum  sese  aliqoan- 
do  a?erteroni.  «  Qene  illios  sicul  areolae  aroma- 
tum,  consilffi  a  pl^mentnriis.  »  Ocnae  santinffriores 
oculorum  partcs,  unde  barbs  inchoant.  Nam  barba 
Grsce  dicitur  Y^vetov.  Qoii  ergo  per  genas    dileclf, 


lex  dicit.  «  Animam  pro  anima,  oculum  pro  oculo,  g  oisi  exieriorejosbabitusinlelligitur  TOenaenamqae 


dentem  pro  dcnte  (Deut.  xix),  »  et  caeiera.   In  pro- 

pbetis  autem  :  «  Vade,  inquit  Oominos,   sume  tibi 

oxorem  fornicaiionis  el  fac   Glios  fornicationom 

(Oiee.  i),  »  et  csiera.  In  iis  namqoe  et  ceterls  ho- 

Jusmodi,  comae  jam  dictfle  nigrae  sunt,  non  quomo- 

doconquc,  sed  sicut  corvus,  quia  non  solum  obscu- 

ra  sunt  beec,  verum  etiam  noci?a  vldentur  seeun- 

dnm  litieralem  sensum.  Adhibitis  aotem  ocolis  jam 

dictis  oculis  spiritualibos,  apparetqoia  loeida  sont, 

colombina  sunt,  honesta  et  sancla   sont,  videlicct 

secundum  sensum  mjsticom,  etqoantum  distat  in- 

ter  nigredinem  corvorom  nitorcmque  colomttarum 

lactearom,  lantum,  imo  et  amplius,  distatinteroc* 

cidentem  iiticram  et  vi?itlcantem  spiritam  (II  Cor, 

III).  Igiiur  •  oculi  ejus,  »  id  est  gratis  sancii  Spiri- 

tU8  in  eo  manentis  «  sicut  colombs,  qus  iacte  sont 

lotSy  »  columbae  valde  candidae,  «  qus  residentso- 

pcr  ri?olos  aquarum  eijuxtafluenlaplenissima,  »id 

est  omnino  intenduntscripturisprophelarum  etom* 

ncsinspiciuniScripturas8anctas,sacrameniorumcce- 

lestium  411  plenissimas,  juxta  illnd   Psalmitae  ; 

(c  Sed  in  lege  Domini  ?oIuntas  ejas,  et  in  l<!ge  ejos 

mediiabitor  dio  ac  nocte  {Psal.  i).  »  Quid  enim  fe- 

cit  aut  docuit   abs]ue  aoctoritate   Scriptorarom  ? 

Primum  ubi  egressus  esl  a  deserio,  post  jejuniom 

ac  tentalionem,  traditom  sibi  librom  Isaiae  prophe- 

ts  rcvolvens,  el   inveniens   locum,   obi   scriplum 

erat :  «  Spiritus  Domini  soper  me,   prouter  quod 

unxil  nu^  {Isa.  lxi),  el  cstera.  «  Hodie,  Inqoit,  im- 

plctaest  haecScriptura  in  auribus  fmlrh  (Luc.  iv).  » 


hominis  enuniianl  de  illo,  unde  ot   dioitor   voUoi 

idem  locos,  eoqood  per  eom  animi  volontas  OBteo- 

ditor.  Ergo  «  gens  ejos,  inquit,  sieui  areols  aro- 

matum,  »  quia  nimirum  latentiom   in   eo   indices 

sunt  gratiarum  virtutumqoe  omnium,  qo»   ila  in- 

tocntihos  grats  sunt,  habentibus  dontaxat   slmpli- 

eem  ocolum  atqoe  benevolom,  «  sicot  areois  aro- 

matom,  consit»  a  pigmentariis,  »  id   est  non  casa 

eomplantats,  sed  bene  disposils  curadiligenti  dele- 

ctabiles  sunt,  et  aspicientiom  Istiflcant  vieam  parl- 

ter  et  olfaolom.  «  Lalda  ejos  lilia  diettliantia  tnyr- 

rham  primam.  ■  E?Hngelii  prsdicatiomundae8l,et 

omnis  dooirina  dileciisancla  et  ?era  esl,   quod  et 

ipsi  ad?er8arii  eonfessi  snnt,quam?is  non   simpliei- 

ter  dicentes  :  «  M>igistcr  scimus  quia   ?erftx   es,  et 

?iam  Doi  in  veriiate  doces  (Matlk.  xxii).  »  Fuit  ao- 

tem  initium  prsdicatioois  ejos  pcenitentia,  precar- 

renle  in  hoc  ipsum  Joanne,   sicut  Ipsa   m<inifeste 

Scripturaevangelica  demonstrat.  « In  diebas  autem 

iltis,  inquit,  ?enii  Joannes   Bapiista   prsdicans  in 

deserio  Judss,  etdicens  :  Poenilentiam   aglte,   ap- 

propinqua?it  cnim  regnum  coelorum  (Matth.   iii).  » 

Item  :  >  Cum  audisset  Jesus  quod  Joannes  tradiios 

esset,  sccessil  in  Q.ililsam,  et  eiinde  coepit  prsdi- 

c\re  ci  dicerc  :  Poetiiientiam  adte,  appropinqua?it 

enim  rei^num  coelorum    (Matth.   i?).   Sed  et  alias, 

ubicunque  occasio  se  prshuit,  illam  ostendlt  fuisse 

ad?entus  sui  causam,  ?ocare  sclticet   pecoatorcs  ad 

pcenitentiam  {Luc.  v),  »  et  hsc  est  amlcorom  qoo- 

qoe  ejusdoclrina  circa  omnes  homine^,  c  ot  mortl- 


Ila  incipiens,  cuncta  sine  dublo   cum  auotoritate  D  ncentmdmbra  sua  super  terram  (Coioss.  in).  »  Ergo 


Scripturarum,  et  dixit  et  fecit,  semper  iniendene 
Scripturs.  Et  ut  ali(|uid  pro  exemplo  diclum  sit, 
nunqoid  in  ipso  initiosusprsdicationlssineinspe- 
ctione  Scripturarum,  absque  meditalione  legis  Do- 
mini  in  montem  ascendit,  sicut  narrat  Evangelium, 
«  qoia  videns  turbas  plurimas  ascenditin  montcm  ; 
et  oum  sedisset,  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejos 
ct  nperiens  os  snom,  docebat  eos,  •  videlicet  hoo 
prscipue,  ■  quod  non  ?enissel  legem  solvere,  sed 
adimplere  ?  »  (Matth.  vi.)  Non  otiqoe  sed  hoc  inspi- 
ciebat  hoc  meditahatur,  unom  et  alterom,  videlicet 
et  qood  olim  feccrat  et  qood  postmodom  erat  factu- 


veraciter  «  labiaejos  lilia  distillantia  myrrham  pri- 
mam,  »  qoia  docet  manditlam,  vocai  ad  |;toenllen- 
tiam.  Non  qualemconqoe  myrrham,sed  «  myrrbami 
inqoii,  primam,  »  id  esi  veram  et  optimam  scilicet 
nequaquam  cupiditate  ?ans  gloris  adulteratam. 
«  Cum,  inquit,  jejunatls,  nolite  fleri  sicut  hypocrits 
tristes.  To  antem  cum  jejonas,  ongc  capot  toom  et 
ficiem  toam  lava,  ne  videaris  hominihus  jejonans, 
sed  Patri  too,qui  est  in  absconso  et  Pdtcr  tuas,  qoi 
videt  in  absconso,  rcddet  tibl  (Matth.yi).  •  —  «  Ma- 
nos  ejus  tornatiles,  aoreae,  plens  hyacinthis.  »  In 
qoo  «  manos  ejos  tornatiles  et  eores  ?  »  Nimirom 


9% 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIO.  —  LIB.  V. 


9f8 


in  fdclendo  mfracul}i,  nt  constantcr  dicere  posset: 
«  Si  noQ  facio  opcra  Palris  mei,  notite  credere 
mihi.  8i  autem  facto,  et  si  non  yullis  mihi  credcrci 
opcrilius  credi*e  [Joan.  x) ;  »  videlicel  qucB  feci  in 
votns,  qualia  vel  quomodo  nemo  alius  fecit.  Nemo 
quippc  alius  manusin  faciendis  sii^nts  ?el  prodigiis 
ita  lornutiles  et  ita  aureas  habuit,  id  esl  ncmo  ita 
Telox  et  potens  exstiiit  in  bujusmodi,  ex  omnibus, 
quicunque  mir»  in  boc  mundo  Bunl  operati.  Qui 
torno  operalur,  facilius,  citius  atque  perfectius  ope- 
ratur.  Sic  istc  dilcctus  niniirum  lon^e  facilius,  multo 
citius,  valde  perfeclius  mira  qu«  voluil  operatus  est 
quain  aliquis  ex  eunctis  operariis  Yirtuium,  qui* 
cunque  a  ssculo  fuerint.  Illi  namque  multo  sudore, 
maltisorationum  atquejejuniorum  impendiis^multo 
clamore  cordis  ct  ordisaliunde^scilicet  ex  Dco  acqni- 
rere  sive  obtinere  meruerunt  cuJusHbet  (quam  uti- 
quc  in  semetipsis  vel  ex  scmetipsis  non  hribet)ant) 
virlutis  effectum.  Ilic  autem  solo  nutu,  sola  volun* 
talc,  solo  imperio  interdum  et  taciturnus  qrod  yo- 
loii  operalus  est.  Bxempli  gralia:  Gum  dixissot  in 
nuptiis :  c(  Implcte  hj.irias  aqua  {Joan,  ii),  »  non 
solam  non  clamavit  aut  oravii,  sed  noc  voce  sua 
sire  l»biorum  molu  jussit  saltem  aut  dixit,  con- 
verlantnr  vel  convertimini  aqu»  in  vinnm,  sed  de 
hoc  onmino  taciius  ■  Haurite  nunc,  inquit,  et  ferte 
archiirictino  {ibid,), »  sciens  et  el  certus,  quod  salis 
sensi^sct  natura  tacitum  conditoris  sui  nutum.  Ncc 
mirum.  Ipse  cnim  erat  et  esi  antiquus  tornalor,qui 
tornavil  CGclom  et  tcrram,  et  sphffirlca  solis  et  luna; 
cunctarumque  corpora  stetlarum  lorno  suo,id  est  im- 
perio  velocissimo.  Dnde  manusejusadeo  tornatiles? 
Nimlrum  ex  eo  quod  suni  aureae.  Quid  est  nurco;, 
nisi  divtnfle?  Substanlia  namque  Verbi  incarnati  ve- 
rim  auram  est,  vera  diviniias  est ;  et  nnde  quod 
ita  velociter  currunt  manus  ejus?  Qui<i,  quamvis  in* 
flrmitate  carnis  obtectse  fuerint,  nihilominus  tnmen 
tornatiles,  ut  erant,  perscvcraverunt,  et  in  nullo  in- 
firmtores  sive  tardiorcs  efTeciaB  sunt.  Adde  ct  hanc 
sapicnti:e  laudeni,  tanto  pra?conio  foriitudinis  sive 
velocitatis,  quia  plent^e  hyacinthis,  lapidibus  uti<|ue 
pretiosis.  Quinam  sunl  illi  hyaclnihi  ?Nimirum  coe- 
lcstcs  causse  mirabilium  ipsorum  quae  fecit,  quos  in- 
tendil,  quas  internis  prae  oculis  habuit,  sensus  in- 
ternl«  sensus  palcherrimi,  quos  to,  dum  oum  cxle- 
riori  opere  conjungis,  dum  clare  intelligis,  dum  op- 
portane  eloqneris,  nimirum  hyacinthos  pulcherri- 
mos  auro  optimo  s'jpcraddilos  ostendis.  Exompli 
gratia:  Ul  illuminaret  csecum  a  nativiiale,  '<  exspuit 
in  lcrram,  el  fecit  lutum  ex  spulo,  et  linivit  supcr 
oculos  ejus,  et  dixit  ei :  Vade,  cl  lava  in  nataloria 
Siloc  {Joan,  ix),  »  eic.  In  hoc  nimirum  mmus 
ejus  tornaliles  et  aurea;  clarucrunt,  quia  ct  velocitcr 
operntus  est  et  sicut  Deus  in  potestate  opus  fecit  di- 
vinum.  Adde  nunc  causas  quare  taliter  oporatnssit, 
cum  diccre  possei  sicut  alii  di\it:  «  Rvspicc,  H  lc^ 
lua  te  salvam  fecii  {Lnc,  xviii),  »  et  ecce  manuscce- 
dem  «  plens  hyacinthis. »  Quaenam  illse  cnusae  sunt? 
111«  profecto,  quas  asqae  in  hanc  diem  sancla  Eccle- 


A  sia  diligcntcr  ob-^ervat  in  calcchumenis  .sufs,  prias 
linicndo  oculos  eorum  fide  vel  doctrina  Incarnatio* 
nis  cjusdcm  dilecti  Filii  Dei,  in  qua  videlicci  Incar- 
natione,  quasi  sputum  oris  Dci,  pulveri  terr.^  sese 
indidit,  et  onus  idemque  Deus  ct  homo  ad  iliumi- 
nandum  genus  humanum  processit  de  ultiro  4t% 
virginis,  et  deinde  miitendo  eosin  fontem  baptismi, 
quo  pcr  Spiriium  sanctum  totus  homo  illuminatur 
ct  vivit.  «  Venter  ejus  eburneus,  distinctus  sapphi- 
ris.  »  Qualis  ventcr,  quam  pulcher  cl  quam  dcco- 
rus?  Verumtamen  et  caput  pulchrias  et  pulchriorcs 
manus.  Nam  «  caput  aurum  optimum,  et  aarcsesunt 
manus,  venter  autem  ebarneus.  Pulchrum  qui- 
dem  et  pretiosom  est  ebur,  sed  auruin  longe  pul- 
chrius,  lonire  preiiosius.  Sic  nimirum  humaua  dile- 

Q  cli  hujusnalura  sive  substantia,  passibilis  quondam 
et  lencra,  pulchra  quidem  et  prctiosa;8ed  divioa 
lorige  pulchrior,  longe  pretiosior,  in  una  eademqae 
dilecli  persona,  nunquam  passibilis,  semper  iminor- 
talis,  ul  erat  ante  omnia  saecula.  Vcre  pulcher  et 
dccorus  venter  ebarneus;  quia  sicut  ebur  magni 
corporis,  soilicet  elephaoiis,  tota  pulchritado,totum- 
quo  prelium  est ;  sic  iste  venler,  videlicel  huinani- 
tas  sive  caro,  quam  ex  genere  humano  assumpsit, 
lotius  mundi  maximeque  generis  Abrahse,  dc  cujos 
semine  nasci  voluit,  decus  et  gloria  est.  Pulchrius 
nimirum  alque  pretiosius  est  ebur  carne  vel  corporo 
reliquo  de  quo  sumptum  est,  el  nihilominus  caro  di- 
lecti  hujus  pulohrior,  mundior  el  incomparabiliter 
snnv!tior  est  omni  massa,  cujus  ex  semine  sumpta 

p  Cnt.  Nam  univcrsiialis  homiuum  ista  conditio  est, 

^  ul  nullus  sit  qui  non  veraciter  dicat : «  Ecce  cnim 
in  iniqoiiatibus  conceplus  sum,  et  in  peccalis  con- 
cepit  mc  mater  mca  {PxaL  l),  »  praeter  hunc  unum 
ct  unicum,  singularem  ct  solum,  quem  sine  ulla 
iniquitate  absque  ullis  peccatis  cunccpi  ego  mater 
sua,  nunc  incorrupta,  mater  in  conceptu  intacta,  in 
partu  et  post  partum  iliaBSH  et  intcgra.  Ila  «  ventcr 
cjus  eburncus^  »  id  est  homo  ipse  est  castissimas, 
ab  omni  vilio  frigidus,  contra  omnla  qus  sunl  car- 
nis  et  sanguinis  valde  solidus,  impa^^sibilis  ct  mun- 
dus,  «  sanctus,  innocens  et  impollulas,ei  omninoa 
poccaloribus  segrcgatus  {Hebr,  vii).  »  Hujusinodi 
vcnter,  el  si  nun  est  aurum,  sive  aureus,  ut  caput 
est  aurum,  et  utsunt  aurea;  manus,  attamen  disiin- 
ctus  cst  saj>phiris,id  est  humanitatis  ejus,  ct  si  non 

D  cst  idipsum  quod  divinitas  ejus,  atlamen  spleodult 
rebus  divinis,  glorificata  est  omnimodis  privitegils 
divhiilalis  ab  ipso  iniiio  quo  cum  vagiret  in  cunis, 
famulanie  coelo  et  indice  slella,  adoratus  est  a  ma- 
gis  ueque  ad  consummationcm  (MaUn.  ii\  id  est 
«  usque  ad  mortem,  mortem  anlem  crucis  {Philip, 
ii).  »  Ubi  dum  compun^erelur  hic  venter  clavis  et 
lancca  miliiis  {Joan.  xix),  caelum  obscuratum  est  et 
lencbraB  factae  sunt  {Luc.  xxiii),  »  —  «  el  velum 
templi  scissum  est,et  torra  mola  est,  el  petr»  scissffi 
sunl,  et  monumenla  aperla  sunt  {Matth,  xxvii),  » 
ct  cffitera  deinde  facta  sunt,  quse  lu  considerans 
recte  dicas,  quia  «  sub  pedibus  ejas  quasi  opus  lapi- 


927 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


923 


dis  sappbtri,  et   qnasi  coelum  cum   serenum   esl  \  cam  habenii,  non  dubium  quin  demonstraturo  fae- 


{Exort,  x\if).  »  —  «  Crura  illius  columnee  marmorefle, 
quae  furidatae  suut  super  bases  aurcas.  »  —  ■  Crura 
illius,  •  vise  sunt  illius,  scilicel  misericordia  eijudi- 
cium,  si?e  misericordia  el  veritas,  sicut  ail  Psalmi- 
sla  :  <c  UniTers.'e  viae  Dornini  misericordia  el  veritas 
{PiaL  xxiv).  »  Nam  verilas,  ipsa  est  judicium  ve- 
rum.  «  Crura  »  ista,  viae  ist®,  «  columnae  marmo- 
rcse,  »  Id  est  reciissimae  suiit  atque  lirmissimse,  nec 
esl  qui  posset  eas  inlirmareaul  juste  reprebendere. 
«  Nam  judicia  Dumini  vera,  jusiificata  in  somet- 
ipsa  (Pml.  xviii).  »  Exempli  gratia  :  Luco  vel  tem- 
pore  supradicto,  cum  penderel  dileclns  isie  cruci- 
flxus,  lalronum  duorum  mcdius,  allerum  ex  eis  poe- 
niienlem  misericorditer  suscepit,  secumque  in  para- 


rii  cceliius  exemplar  cceiestis  sedilicii,  ut  dcsoribe- 
ret  qualiier  deberet  fieri,  sicul  Soriplnra  libri  Para- 
liporoenoQ  dicil :  «  Dedit  aulem  David  Salomuni 
fllio  descriptionem  poriicus  et  leropli,  et  ceilario- 
rum,  et  coBoaculi,  ei  cubiculorum,  inadjrtis,  et  do- 
mus  propiiialionis,  necnon  ei  omnium  quae  cogita- 
verat  atriorum  (/  Par.  xxviii),  »  et  caetera  usque  ad 
id  :  «  Omnia,  inquit  David,  venerunt  scripla  maou 
Domini  ad  me,  ui  inielligerem  untversa  opera  exem- 
plaris  {ibid,)  •  Profecto  propheta  cum  easet  David» 
qui  ei  dicebal :  «  Super  senes  et  super  omneB  do- 
cenles  ine  intellexi  (Psal,  cxviii),  »  non  dubiuic 
quin  ei  ipse  oculis  iisdem  quibus  Muses  videral 
exemplar   iaberniculi    faciendi,  videril   exemplar, 


disum  assumpsil,  alierum  blaspbemantem  justojn-  n  juxla  quod  descripiiones  templi  faciendi,  dedit  filio 

JI^L       —_  1_  •  1.       /r  \       r*  •         •!■.  ^  /<«•  »  n  i  •  ••• 


dicio  reprobavit  (Luc.  xxiii).  Cum  similiter  popu- 
lum  quondam  non  suum,  popuium  genlilem  creden- 
tem  atquo  confllentem  assumit,  et  populum  quun- 
daro  suum,  populuro  Judaicuro  non  credeniem,imo 
contradicentem  atque  blaBphemantem  dereliquit, 
quis  juste  reprebendere,  quis  immutare  possit?  Ne- 
roo  utique,  quia  recta^sunt  isiae  vise  ejus  universae. 
Ergo  «  crura  illiuscoluronae  suntmarmorese.  »  Quid 
co  quoque  verius,  quod  ait,  «  qua;  fundat®  suntsu- 
per  bases  aureas?  »  Bases  namque  aurcffi  consilia 
sunt  sapientiae  divinae.  Denique  super  bujusmodi 
bases  ita  fundatae  suut  ills  mirabiles  columnae^ut  in 
judtCHndosive  misericordiam  faciendo,  dileclus  iste 
nihil  possil  a  scmetipso  facere.  Flere  potuit  euper 
civilatem  llierusalem  (Luc.  xix),  subversionem  ei 


8U0  Salumoni.  «  Exemplar,  »  inquam,  cu^leste,  tci- 
licet  magnum  sacramentum  templi,  noo  manufacli, 
per  Spiritum  sanciuro  de  uieru  virginis  consiruen- 
di,  id  esi  corporis  sancti,  sicut  et  ipse  dilectus  te- 
statur,  dicendo  Judaeis  :  «  Sulvite  templam  boc,  et 
post  iriduum  exciiabo  illud.  Hoo  auiem,  ioqait 
evangelista,  dicebat  de  templo  corporis  sui  (Joan, 
ii).  »  Igitur  «  spocies  cjus  ut  Libani,  »  id  pst  de- 
cus  ipse  est  suas  sempiternae  civitatis,  ei  Sanctuoi 
sanctorum  in  Hicrusalem  ccelesti,  sicui  pr»iigara- 
tum  esl  in  illo  templo  manufacto,  io  illa  Hierusalem 
terrena,  constructa  de  lignis  imputribilibus  atque 
auro  tectis.  Non  solum  autero,  sed  et  in  boo  «<  species 
ejus  ut  Libani,  »  et  ipse  «  elecius  ut  cedri.  »  Quia  sic- 
ut  Libanus  roons  Phcenicis  qui  ex  uno  latere  termi' 


^ _  „,,  ^,      ^.  — — ^.„  ^_. ._ 

damiiatioiiem  su®  gentis  praevidens,  etiamen  ani-  ^  nus  esl  lerrs  Judaese  maximis  abundai  cedrit  in  se- 


mum  suuin  inducero  non  poluit  ut  averteret  ab  eis 
iraiu  imininenlem.  Slabant  quippeiiifl<'.xibilia  crura 
ejus  lanquam  «  columnae  nrarmoreae  super  bases 
aureas,  »  id  esl  non  qualis  esset  bumanitaiis  su;e 
volunlas,  sed  divins  justiiis  rationes  attendebaL 
«  Species  ejus,  ut  Libani  eleclus  ut  cedri.  »  —  «  Spe- 
cies  ejus,  •  pulchritudo  ejus  talisesl  ut  Libani.  Cu- 
jus  Libani?  Iliius  nimirum,  cui  per  propbeiam  Za- 
cbariam  Spirilus  sanctns,  spiritus  propheticus  dixil : 
«  Aperi,  Libane,  portas  tuas,  et  coroedai  ignis  ce- 
dros  tuas  (ZarA.  i).»  Iste  Libanus  fuit  teroplum  Do- 
mini,  iemplum  quod  Salomon  Dominu  aedincavit, 
cujiis  trabes  et  tabulata  fere  omnid  fecit  de  lignis 
Libani,  lignis  cedrinis  auroqne  vestivit.  In  quo  spe- 


melipsoradicttiset  in  altum  subreciis,sic  iste  »  mons 
Dei,  mons  pin$ruis  [PsaL  lxvii)  »  vere  candidus  et 
mundus  secundum  hoc  ipsum  nomen,  quod  est  Li- 
banus,magnos  et  valde  nominatos  et  ipsos  paires  fuos, 
413  secundum  fidern  el  de  semeiipso  radicatos 
protulit,quemadmodum  de  David,  utique  patre  so» 
carnis,  ipse  dicit :  «  Ego  Jesus  misi  angelum  roeom 
iestificari  vobis,  haec  iu  Ecclesiis,  ego  sum  radix  et 
genus  David  (Apoc.  xxii).  »  Igilur  istu  quoqoe  modo 
a  specicsejus  ut  Libani,  »  et «  electus  oi  cedri,  ■  sci- 
licet  sancti  vel  patresantiqui,  id  est  as^imilalus  esi 
illis,quemadmodum  in 0>ee propbeta dicit: «  Et  locu- 
tus  sum  per  prophetiis,  etego  visiones  multiplicavi, 
etin  manu  prophetarum  assimilatussum  (05^^  xii).i 


cies  dilecii  similis  speciei  taiis  Libani  ?  Primum  in  D  Exempli  gratia  :  sicut  Isaacad  immolanduin  ducios. 


eo  quod  sicut  Libanus  ille,  templnm  illud,  caput  ci 
decus  exslitit,  sanotumque  sanclorum  Hterusalem 
ilii  tcrreno!  civitati,  sic  isle  dilectus,  et  caput,  ei 
decus,  et  Sanclus  eanctorum  esl  superns  Hierusa- 
lem  civitati  CGelesii,  civitali  Dei  vivenlis,  secundum 
mysteria  templi  hujus  non  manuracii,  cuncla  facta 
sunt  o^iiiricia  templi  illius  manufacli,sicut  et  taber- 
naculum,  quod  Moses  in  eremo,  juhente  Domino, 
perfecil.  Sicut  cniin  de  tal-ernaculo  facieudo  dixit 
Dominus  Mosi :  o  Inspice  el  fic  secundum  exem- 
plar  quod  libi  in  monle  monstravit  (Exod.  xxv),  » 
iia  ei  David  Spiritum  sanctum,  spiritum  propbeti- 


non  roluctalus  csi  ipse,tamcn  vivus  bolocausto  suo 
superfuit  (Gen,  ixii)  ;  »  et  sicut  Joscpb,  invidia  fra- 
truin  superata,  de  carccretransivit  ad  curruro  domi- 
nationis,  el   iEiyptum   de   periculo   famis  eripuii 
(Oen,  xLi).  Et  sicut  Divid,  cuin  esset  minimas,  de 
inedio  fratrum  invidentium,  assumptus,  et  rex  an- 
ctus,  superbum  Goliad  stravil,  ei  posi  maltas  per 
sccutiones  Saul,  tanJem  sedit  in  throno  regni (/  lieg. 
xvi)*.  »  sio  istedileclus  inter  adversa  gloriosus  cla- 
ruit,  omnique  invidia  et  ipsa  morte  superata,   Iq 
ccelum  ascendil  ei  sedei  a  dextris  Dei,  juzta  illud : 
«  De  torreute  in  via  bibet,  propterea  exaltabii  capul 


929 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LID.  V. 


930 


{PsaL  cix).  »  Similiterde  aliis  quamplurimis  eipe-  A  ^^^  eorum,  et  formam  eoruro,   ita   nunc  exhibete 


rimenta  capere  coiiosa  promptum  esl,  ut  scienter 
noveris  ita  esse,  ut  dilt^cia  dicii,  elecius  ul  cedri. 
Fiiiis  de^criptionis  bic  esl  :  a  Guiiur  illius  suavis- 
simum,  el  totus  desiderttbilis.  »  Guttur  dilecli  ex- 
perimenlum  esl  divinas  ejus  dulcedinis,  quae  nondum 
apparuit,  sed  in  futuro  reservatur  in  rcmuneralio- 
nem  pra>sentis  lidei  ac  diieclionis,  quemadmoJum 
ipse  Diiecius  dicit:  u  Qui  auiem  diligil  me.diligstura 
Pdtre  meo,  el  ego  diligam  cum,  et  manifeslabo  ei 
mcipsum  (Joan.  xiv).  » 

Guttur  illuJ  suavissimum,  inquit,  et  non  dicit, 
quam  bUuYc,  vel  cui  simile  sil.  Gs^lerorum  singulis 
quaedam  similia  dedit  sive  apposuit,  videlicei  capiti 
aurum  optimum,  comi^  elatas  palmarum,oculisco- 


oculos  vesiros,  oculos  inleriores,  videre  dilectum 
hunc,  videre  aureum  caput  ejus,  niienl(>s  ocuios 
ejiis,  reverendas  genas  ejus,  ainclida  el  gloriosa  la- 
bia  ejus,  tornatiles  et  aureas  manus  ejus,  eburneum 
el  sappbiris  distinctum  ventrem  ejus,  rectissima 
crura  ejus,  et  langite  suavis^^imum  guliur  ejus, 
juxta  illud  :  «  Gusinte  el  videte,  quoniatu  suavis  cst 
Dominus  {Psal,  xxxni).  »  De  omuibus  justum  judi- 
cium  judicate,  videiicet  (juod  isie  muUo  raelior  sit 
Mose.  Hoc  enim  postulabat  ipse,  cum  dicerei  Ju- 
dseis:  «  Si  circumcisionemaccipii  bomoin  Sabbato, 
ut  noQ  salveiur  iex  Mosi,  mihi  iodignamini,  quia 
totum  hominem  sanum  feci  inSabbato  ?  Nolitejudi- 
carc  secundum  faciem,  scd  jrslum  judicium  judi- 


lumbas  super  rivulos  aquarum,  genis   areolas  aro-  n  cate  (Joan,yii)  »  Nam  ilii  quidem  locutus  est  Deus, 
matum,  iabiis  l*lia,  manibus  tornum  et  aurum  cum      et  ex  collocutione  Dei  ficies  ejus  spicnduit   {Exod. 


hyacinihis,  ventri  ebur  distinclum  sapphiris  {Isa, 
Liv),  cruribus  columoas  marmoreas  cum  basibus 
aureis.  Porro  guliur,  ul  jam  diclum  esl,  nulli  rei 
siroile,  sed  lauiummodo  suavissimum  dixit,  ut  per 
hoo  recogites  ineflabileui  atque  insestimabiiem  esse 
iaternam  dulcedinem  divinitatis,  ut  merito  dictum 
sil  illud  quod  Deus  diligenlibus  se  praeparavit,quale 
«  nec  oculus  vidil,  nec  aurisaudivit,  nec  in  cor  ho- 
miais  ascendit  (1  Cor,  ii).  ■  Sed  nec  cseierorum, 
de  quibus  jam  dictum  est,  simililudines  sufGcientes 
sunl. 

Uno  autem  dicio  supplere  contcndit  defectum  lo- 
rus  sermonis,  dicendo,  et  totus  desiderabilis.  Vere 
lotusdesiderabilis,  «  ctsemper  desiderabitis,  »  quia 


xxxiv),  sed  non  ciput  aureum,  non  manus  lorna- 
tilcs  et  aures  babuit,  id  est,  non  Deus  ei  homo,  sed 
tantummodo  homo  fuit  ;  etbocipsum,  quod  splen- 
dida  facla  est  facies  ejus,  quod  aliqua  operatus  est 
qualibuscunque  manibus,  de  plenitudine  hujus  ac- 
ccpit,  sicut  et  omnes  alii.  «  Talii,  »  inquam,  «  cst 
dileclus  meus,  ct  ipse  est  amicus  meus,  »  el  prius 
amicus  quam  dilectus  meus.  Prior  eMim  ille  me 
amavit,  et  respexit  humilitalem  ancillfie  suae  amiois 
ocuiis,  el  hioc  illum  e^'o  dilexi,  quia  magna  fccit 
niihi  {Luc.  xi ;  Joan.  i) :  magna,  inquam,  quas  vcro 
sunt  amici.  Uoc  autem  nunc  agiiur,  ut  vester  quo- 
que  dilectus  sit,  et  ut  sci^iis  vel  coguoscatis  jam  ex 
parte  qoamvere  diligeuduset  totusdesiderabilis  sii. 


cum  habetur,  tunc  magis  desideralur,  estque   visio  ^  quia  dixistis  :  «  Qualis  esl  dilectus  tuus  ex  dileclo, 


ejui  in  desilerio,  desiderium  in  visione,  sicut  scri- 
ptum  est  :  «  In  quem  desideranl  angeli  prospicere*. 
(I  Petr,  I).  •  —  M  Tilis  est  dileclus  meus,ei  ipse  cst 
amicus  meus,  filiae  Hierusalem  »  Quomodo  sermo 
poluit  [al.  sic]  descripsit  virum  amabilern^dileclum, 
desiderabileiii.Non  tulispictura  ha;c,  qualemaspexit 
illa  non  mater  nostra,  illa  llicrusalem  tcrrena,  iino 
noD  Hierusalem,  sed  Ooliba  sororejus,quap  diceba- 
lor  Ooila,  dequa  etsic  scriptum  est  in  prophela 
Kzechiele  :  Cu(nquc  vidisset  viros  depicios  in  pa- 
ricte,iinHginesexpressascoloribu8et  accinclos  bai- 
teis  renes,  et  tiarns  liitctas  in  capilibus  eorum,  for- 
mam  ducum  omoium.similiiudinem  (iliorum  Baby- 
lonihterreque  Cbaidaeorum,  in  qua  nali  sunt,  insa- 


quia  sic  adjurasli  nos?  Quo  abiil  dilectos  tous, 
0  pulcherriina  mulierem  ?  Quo  declinavit  dileotus 
tuus  ?  et  quaeriuius  eum  tecum  ?  » 

Gap.  VI  —  if  Dilectus  meus  descendit  in  hortum 
suum  ad  arcolam *iromaiis,ut  pascatur  in  hortisel  lilia 
colligat.  >  Ergo,  odilectaetdilectarum  dilectissima, 
nnn  quasi  ignoran8,quo  abiisset  dilectus  tuus,  dixi- 
sti  Uliabus  llierusalem,  «  adjuro  vos,  si  inveneritis 
diiectum  meum,  »  nam  ipsse  poiius  ex  tediscendum 
existimaverunt,  et  tu  doces  eas,  obinam  invenire 
deberciU  illum.  Quare  autem  non  dixisli,  Dileclus 
meus  ascendit  in  coelum,  sed  dixisti,  ■  Dilectus 
meusascfndit  in  hortum  suum  ?  »  Videiicet  quia 
non  adhuc  inOdelibus,  sed  jam    fidelibus   ioqucris, 


Divit  super  eos  concupiscHuiia  oculorum    suorum,  D  scilicel  filiabus  Hierus;«lem,  quippe  quse  necveraci- 


et  misil  nunlium  ad  eos  inChaldsam  (hzech.ixiu), 
Non,  inquam,  lalis  piclura  baec,  verumlamen  tpiiiu- 
lamini  in  melius  visum  i!Ium  et  coucupiscentiam 
iUam.  «  [Jumanuin  dico,  »  ait  quidam  amicorum, 
•  propter  inflrmiiatem  carnis  veslrse.  Sicot  enim 
exhibuistis  membra  vestra  servire  inr.munditiae  et 
iniquitali  ad  iniquitalem,  ila  nunc  exhibele  mem- 
bra  vestra  servire  justitiae  in  sanctificationem  {Rom, 
vi).  »  Kt  ego  vobis  dico  :  siciil  illa  videiicet  non 
HierusMlem,  sed  Ooliba,  ex  libuit  oculos  suosvidere 
Yiros  depictos  in  pariete,  videre  ima;2;iues  Chaldaeo- 
rum  cxpressas  coloribus,  videre  balteos  eorum,tia- 


ter  dici  possent  filiffi  Hierusalem,  si  non  babert^nt 
fidein,  nisi  dilectum  surrexis^eatque  iu  coelumjam 
asccudisse  credidi^senl.  Hoc  autem  scire  illasopor- 
tebat  ad  perfectionem  fidei,  quod  licet  ascendisset 
in  coelum,  etsederet  ad  dexteram  Patris,  nibilomi- 
nus  tamcQ  hic  remansisset  prssenlia  mijestatis, 
prfiesentia  vel  graiia  sive  operaiione  divinitatisinvi- 
sibili,  quemadmodum  dicit  :  «  Ecco  ego  vobiscum 
sum  omnibusdiebus  usque  ad  consummatiouem  S8e<- 
culi  (^fo/ic. xxviii).  »  Igitur  «  dilectus  meusdcscea- 
dit  in  bortum  suutn  ad  areolam  aromatis,  ut  pasca- 
tur  in  horlis,el  lilia  colligat  »  id  psi,  hic  perscvcrat 


031 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


931 


nobiscum,  quo  semel  descendif,  ut  faceretvolunla-  A  l>>nc  hbieril,  et  hic  nullo  modo  inYeniri  pos8it,qoia 


lem  Pairis  sui,quod  esi  pasci  in  honis,  quemadmo- 
dum  dlcil  :  «  Meus  cibus  est,  ul  faciam  Yoiuntalem 
Patris  mci  {Joan.  iv),  »  et  ut  eleclos  suos  cougre- 
garet  ad  se,  quod  est  lilia  coIli{$ere,  quemadmodum 
quidam  do  praecipuis  amicorum  dicit  de  hoc  ipso 
Dileclo,  quii  «  morilurus  erat  pro  genle,  ct  nun 
tantum  pro  genle,  sed  ul  414  lilios  Dei,  qui  erant 
dispersi,  congregaret  in  unum  (Joan.xi).  »Cum  hasc 
ila  sinl,  non  ila  vobis  dictum  arbilremini,  lilici}  Hic- 
rusalem,  «  adjuro  vo.s,si  iaveneritisdileclum  meum, 
at  annuntielis  ei^  quia  amore  langueo,  »   tanquam 


Deus  et  Dominus  est,  qui  ubique  est,  et  omnia  im- 
plet,  ({uemadmodum  sapiens  cognilor  ejus  dicit : 
Ergone  putandum  est,  quod  Deus  habitet  super  ter* 
ram  ?  Si  enim  coolum  el  coeii  coelorum  capere  te 
non  possuut  quando  magis  domus  haec,  quam  cdi- 
Ocavi:  (///  Ueg.  viii.)  Quamvis  secundum  visibilem 
prssenliani  hic  nonsit,  quamvis  humanam  formam 
in  coclum  levaveril.eamquo  nubessusceperil  abocu- 
lis  nosiris  {Act.  i),  lamcn  hic  intra  vos  est,  et  vos 
illi  estis  arcola  aromalis,  et  ipse  pascitur  ia  fobis, 
et  vos  estis  lilia  quae  coiligii. 


UBER  QUARTUS. 


Aatequam  Oereut «  einissiones  luae  paradisus  ma-  B  Pairis,  cui  Pater  in  psaimo  dicit :  ■  Exaurge  gloria 


lorum  punicorum  cum  pomorum  fruclibus  (Ca7i(.iv), » 
laudabtlis  eras  el  pulchcrrima  mulicrum,  et  dilecli 
tui  voce  laudabaris,  diceulis:  «  Quam  pulchra  es 
amica  mea,  quam  pulchra  os  I  Oculi  tui  columba- 
rum,  absque  eo  quod  inlrinsecus  lalel  {ibid.),  »  elc. 
Quanto  magis  postquam  ad  vocem  ejus  pulsaulis  et 
propler  manum  ejus  le  tangoulissurreiistiutaperi- 
res  ci,  et  aperuisti  pessulum  ostii  iui,  faclusque  est 
ille  emissionum  tuarum  paradisus,  verbis  atque 
cxemplis  luis  complanlatur,  laudari  debuisti  am- 
pliori  laude  pulchritudini8,quam  esses  pulchra  non 
soli  libi,  scd  pulchriludinis  luafacti  essenl  parlici- 
pcs  plurimi.  Repetit  iterum  dilectuscanlicumlauda- 
tionis,el  modulos  multiplical  pulcUerrimiecanlalio- 


nica,  exsurge  psalterium  ctcilhara(PM/.L?i,cvu).  » 
Fiebanl  autem  antiquitus  cithartB  oclo  cbordi&,  ea 
lege  ut  octava  eadem  esset  qu9B  prima,  quam  sym- 
phoniam  maximam  musicinominanldiapasoo.  Con- 
sideraioB  igilur  caolicum  istud,quoraodocurrit  mo- 
dulisoclo  bcne  souantibus,  ila  ul  sonus  ociavas 
idem  sit  qui  primus,  c  lorribilisut  casiroruni  acies 
ordioaia.  »  Nam  primus  modulus  e8i:f  Pulohni  et, 
amica  mea,  suavis  et  decora  sicul  Hierusalem,  ier- 
ribilisut  caslrorum  acies  ordinata.  »  SeeoDdas : 
«  Averle  oculos  luos  a  me,  qui<i  ipsi  me  afoUre 
fecerunt.  »  Tertius  :  «  Gapilli  tui^sicut  grex  capra- 
rum,  quffiapparuerunl  de  Galaad.  »  Quarlus:  «Oea- 
tcs  lui  sicui  grcx  ovium,  quas  ascenderunt  de  lava- 


nis  in  memoriam  lui,  talibus  verbis  lc  praemittenie  :  ^  cro.  »  Quinlus  :  «  Sicul  corlex  maii  punici,  sic  geas 


«  Ego  dilecLo  mco,  eldilectus  meusmihi,  quipasci 
tur  inier  lilia.  Pulchra  es,  amica  mea,suavis  etdc- 
cora  sicut  Hierusalom,  lerribilis  ut  caslrorum  acies 
ordinala.  Averle  oculos  luos  a  roe,quia  ipsi  mcavo- 
lare  fecerunt.  Gapilli  tui  sicul  grcx  caprarum,  qu» 
apparueruut  de  Galaad.Dentestui  sicut  grex  ovium, 
quse  desoenderunt  de  lavacro.  Onmes  geinellis  fcti- 
bus,  et  slerilis  non  esl  in  eis.  Sicut  cortex  mali 
punici,  sic  genae  [uip.  absque  occullis  tuis.  Sexagio- 
ta  sunt  rCwTiuae,  et  octoginta  cuncubius,  et  adole- 
sceululiirum  oon  esl  numerus.  Una  coluriiba  niea, 
perrecta  mea,  una  est  matri  su«  electa  gcnilrici 
suw.  Viderunt  illam  filio;  cl  beatissimara  praedica- 
verunt  reginae,  el  concubinaelaudaverunleam.  Quas 
esl  islaquae  progredilur  quasi   aurora   consurgens 


luae  absijue  occuliis  luis.  »  Sextus  :  «  SexagiQlaeaot 
reginffi,  et  octogintaconcubinae.eladolescenlularttiD 
nou  est  numerus  ;  una  est  columba  mea,  perfecla 
mca,  uua  esl  matri  suae,  eiecla  genitrici  suae.  »  Se- 
ptimus  :  c(Viderunlillamfiliae,elbeatistimumprcdi- 
caverunt  n  giuae,  el  concubiua  laudaverunl  eam.  » 
Octavus  :  «  Quaeest  istaquaeprogredilurquasiaurora 
consurgeus,  pulchra  ul  luna,elecia  ul  sol,  lerribilis 
ul  c.isirorum  acies  orJinata  ?« 

Igitur  pcrfcclacantio  maximaque  htBC  sjmpbooia 
dilectionis,  et  modulus  ocUvus  idem  aouat  quod 
primus  pro  eo  quod  non  conlenla  ego  propria  feJi- 
citale,  studui  cborum  filiarum  Hierusaleni  d^icere  et 
ordioartsita  ul  uous  idemqueccelus  etcborus  esset 
caslrorum  acies,chorus  laudantium  dilecium,  acics 


pulchra  ut  luna,  electautsol.terribilis  utcastrorum  ^  pugnantiumconlradiabolumpropter  dilecium.Nunc 


acios  ordinala  ?  »  —  «  Ego,  inquis,  dileclo  ineo,  » 
subauditur  pessulum  ostii  mei  aperui,  vocis  meae 
obsequium  praebui  utaudirent  el  non  nescirenl  iiliae 
Uieru!»alem  qualis  ipse  sit.  c<  Dilecto,  inquam,  meo, 
qui  pascitur  inter  lilia,  »  id  esl  qui  corda  munda  et 
casia  diligit  corpora,  «  et  dileclus  meus, »  subaudi- 
tur,vicem  reddit  mihi  laudatioois  acbealiticatiouis, 
canlico  suavi  ac  perfectione  canlici,  veluii  oclo 
cbordis.  Ipse  est  enim  et  psullerium  el  cilhara  Oci 


singuia  haec  modulamiuasludiobUsaddiM^nda  sunl. 
«  Pulchra  es,  inquil,  c.mica  mea,  suavis  el  dacora 
sicut  Hiorusalem,  lerribilis  ut  castrorum  aciea  or- 
dinala.  •  In  hoc  est  perfectio  pulchriludinis,  qnod 
non  solum  suavis,  nec  solum  terribilis,  sed  uirum- 
que  es  et  suavis  et  lerribilis  ;  «  suavis  sicut  Uieru- 
salem,  lerribilis  ut  acies  castrorum,  »  quae  beoe  or- 
diuaU  esl.  In  quo  «  suavis  et  decora  sicut  Hieruia- 
lem?»In  eo  videlicct  quod  ei  anima  lua  &empcrsii- 


933 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


934 


pcrnam  yidcl  pacem,  el  cx  visiiatione   tui  discunl  A  quenlia,  cui  te  inleresse  poscobat  utiiiias  Evangelii, 


animaB  pluriniffi  ccele^tem  duecre  cunvtsrsaiionem, 
unde  et  dicuniur  vel  sunt  CiWiB  Hicru^alem,  quia 
optimum  eligunt  partom,  juxia  illud  :  «  Vacaic  et 
videtp,  quoniam  cgo  sum  Deus  (  Psal.  xlv).  »  Quid 
415  vero  e8t,ii  ui  custrorum  acies  orJinaia?  »  Non 
enim  a  mngno  intellectu  vacal  ista  comparaiio,  et 
idclrco  subtiiilcr  cst  intuenda.  Scimus  ei  conslat, 
quia  castrorum  acies  lunc  hostibus  terribilis  osten- 
ditur,  quando  ita  fuerit  constipala  aique  «lensala, 
ut  in  nullo  loco  inierrupla  videalur.  Nam  si  ita  dis- 
ponilur,  ut  locus  vacuus,  per  quem  hostis  possit 
in^rcdi,  dimittatur;  profccto  jam  suis  hostibus  ler- 
ribiits  noQ  est.  Et  nos  er^jo,  cum  contra  malignos 
spiritns  HpiritHalis  certamiuis  aciem  ponimus,  sum- 


secuudum  vuluntatem  dilecti  pulsaniis  ct  diceolis: 
t  Aperi  mibi,  soror  mea,  quia  caput  meum  plcnum 
est  roro,  el  cincinni  mei  gullis  nociium  ?  » {Cunt,  v.) 
Et  de  istis  quidem,  fidelicel  de  capillis^  dcnlibus 
atque  gcnis  jam  illic  dicium  est :  vcrumtamen  de 
genis  adbuc  aliquid  diccndum,  quod  libenlcr  au- 
dianl  amici,  quo  aedificenlur  adolescctitula9,quo  de- 
lectentur  (lliaB  Uierusalem.  In  utero  nos  iia  natura 
formavil,  ul  genua  geuis  opposita  bint.  Unde  et  a 
genis  genua  dicuntur.  Ibi  enim  cohaBrcnt  sibi,  et 
oognala  sunl  oculis,  lacrymarum  iudicihus  et  mise- 
ricordiH).  Denique  compHcalum  aiunt  gigni,  forma- 
rique  hominem  ita  ut  genua  sursum  sinl,  quibus 
oculi  formantur  ut  cavi  liant  ac  recondili.  Inde  est 


mopere  neccsse  est  ul  pcr  cbarilatem  semper  uniii  n  quod  homine,  dum  sead  gonua  prosterount,  statim 

_• -^     _^_      >      •  ^»  •         ^. f       .  ••  1«  "^     l__ _        •„_       ^T      I       »•  •  «       ^  • 


atque  constricti,  ei  nunquam  interrupt?  per  discor- 
diam  inveniamur;  quia,  quamvis  quaelibct  bona  in 
nobis  fuerint,  si  charilasdisit,  per  malum  uiscordiae 
locus  aperilur  in  acie,  unde  ad  ferlendos  nos  valeat 
hostis  inlrare.  Hujus  panis  optimae  tu  lolam  baere- 
ditalem  possidcs,  cl  in  co  prlnceps  tu  es ;  partis,in- 
quam,  optimas,  cujus  eslin  suavilate  viderojam  vel 
contemplari  supernam  pacem,  secundum  nomen 
Hierusalem,eteoolra  malignos  spiritus  in  procinciu 
esse  secondum  castrorum  similttudinem.  Verumta- 
men,  o  dilccta,  o  vera  Dierusalcm,  fac  quod  dico. 
u  Avertc  ocolos  tuos  a  mc,  quia  ipsi  me  avolare  fc- 
cerunt.  »  El  iunc,quando  meprssentem  hubuistiprce- 
senttacorporali,oculostuos,  oculostam  mentisquam 
corporis  semper  iu  melixos  habuisti ,  et  nunc,quando 


lacrymanlur.  Volult  enim  ncs  nalura  malernum  re- 
memorare  ulerum,  ubi  consedebamus  in  tenebris, 
antequam  veniremusud  lueem.  Profeclo  qui  causam 
istam  diligenter  attendil,  ille  scienter  atque  ratio- 
nabililerltudatet  approbal,  sanolis  et  erudilis  co- 
gilationibus  familiare  esse,  genua  frequcntibus  ex- 
celso  Deo  curvare,  et  gcnas  lacr^mosas  genibus 
curvis  applicare,  ut  respiciat  ac  recogitel  Creator 
hubiiaus  in  exceisis,  qualiler  nos  in  ulero  formave- 
rii.  Undo  et  illu.i  sanctus  Job  commonefacil  his 
verbis  :  «  Menienlo,  qusso,  inquit,  quod  sicut  lu- 
tum  fcceris  me,  et  iii  pulverem  reduces  mo  {Job 
x),  »  etc,  usque,  «  licet  haec  celes  in  corde  tuo,  ta- 
men  scio,  quod  uoiversorum  memineris  {ibid,)  » 
Non  parvum  invcntum  repcril  quid  islud  consecutus 


^  ^,. , «. ,^ .  ,         ,  , 

Kecundum  corpus  absens  libi  sum,  me  spiritiialibus  ^  6st,  ut   scienter  sio  exhibeal  Greatori,  sicut  repcrit 


oculis  jugiier  conlemplaris.  «  Averte  oculos  luos  ;  » 
—  «  avcrte,  »  inquam,  vidcliccl  ita  ut  prudensetdi- 
screta  sit  contemplutio,  sciendo  quod  sim  incum- 
preheosibilis  cgo  dilectus  luus,  cx  eo  quod  sum 
Deus,  cujus  suttstantiam  vel  naturam  quanto  quis 
eontemplatur  subtilius,  tanio  ad  coinpr 'hendendum 
iDsufDciens  inveniiur,  ut  ue  isto  quoque  rectedicas: 
«  Accedct  homo  ad  cor  altum,  el  exaltabitur  Deus 
[PsaL  iiui).  »  Er^'one  bonum  c^l  hoc  placiiumque 
dilecto,  propter  Cdusam  hanc  avertere  oculos  ?  Esl 
plane  bonum  aliquo  modo,  scilicet  dum  sic  a  me 
averlis,  ut  in  tcmetipsam  converias  oculos  tuos,  id 
est  dum  sic  ahissimam  divinilatem  conlueris,ut  re- 
voeesad  memoriam  inflrmitatem  tuam  inflrmaB  con- 


propheta  Micbsas,  cum  dixii :  «  Quid  dignum  olTe- 
ram  Domiuo?  Curvom  genu  Deo  excelso  {Mich.  vi).  » 
Nec  verosoli  Deo,  verum  etiam  hominibus  dulcis 
visu  ct  amabilis  esl  bujusmodi  compusitio  sivo  ap- 
posiiio^  tantoque  quisque  magis  rcverendus  cxistit, 
quonto  frequentius  atque  afleeluosius  gonua  our- 
vans,  geuas  suas  vel  oculos  aut  totuiu  caput  demi- 
scrit.  l:)contra  capilis  oculorumquc  ac  genarum  ere- 
ctio  nimia  multum  Deo  ei  hominibus  odibilis  cst, 
magnamque  Bonnt  viluperaiionem  talium  reprchen- 
sio,  inaxime  ex  ore  Dei.  Excmpli  gralia,cum  dicit: 
«  Pro  eo  quod  elevalae  sunl  niias  Sion,  el  ambula- 
veriiut  extento  collo,  el  nutibus  oculorum  ibant  et 
piaudebant  (hai.  iii),  >»  elc.Itcm  :  «  Gcncratio  cujus 


ditionis,  et  oplime  sciasquia  hoc  ipsum  quod  Deum  D  exceisi  sunt   oculi,  et  palpebriT;  in   altum  subreclas 


Tides  Don  luae  poientiae,  sed  divinae  gratiae  est. «  Ca- 
pilli  tui,  sicut  grex  caprarum,  quas  apparuerunt  dc 
Oalaad.  Deutes  tui  sicui  grcx  ovium,  quae  ascende- 
rQDl  de  lavacro.  Omnes  gemellis  feiibus,  et  sterilis 
non  est  in  eis.  Sicut  cortex  mali  punici,  sic  genae 
tue  absque  oculls  tois.  •  Ut  quid  isla  dilectus  lau- 
dationis  modulamioa  repetii,  cum  inter  caetcra  su- 
perius  eddem  el  eode.r.  modo  ceciuerit,  nisi  quia  du- 
ptici  honoriGceotia  dignumest,  eamdem  monditiam 
cogitaiionum,eamdem  vilae  innocentiam.eamdemque 
pudicitiaB  verecundiam,  quam  prius  habuisti  in  soli- 
ludine  tilentii,  custodisse  ad  integrum  in  illa  fre- 


{Prov.  \xx).  »  Tu,  0  dilecta,  nalurain  con*lecorasli, 
quae  gonas  tuas  ad  nullius  viri  aspectuni  sublevarc 
prima  proposuisii,  solique  Creatori  mcni !  ct  cor- 
pore  humilis  sapieuter  inclinasii,  duce  cl  magislro 
Spiritu  sancto,in  quo  dicit  Pater  tuus  lidelis  D.tvid  : 
«  Vcnite  adoremus  et  procidamus,  et  plorcmus  anle 
Dominum,qui  fecit  nos  [Psal.  xl).  •  Sequuntur  au- 
tem  (e  utriusque  sexus  plurimi,  quibus  opiimc  pla- 
cet  id  quod  audiunl,  §  sicut  cortex  inali  punici,  ita 
genae  tuae  absque  occullis  tuis.  »  «  Sexnginla  sunt 
reginsB,  ctoctogiuta  coi.r.ubins  etadolescentularum 
non   est  numerus.    Una  est  columba  mea»  per- 


935 


RUPEUTI  ABBATIS  TUmENSIS 


936 


fecla  mea,  una  esl  matri  suffl,  elocta  goniirioi  suae.  ■  A  cflelesles  pcrliaeanl  Ibal^mos,  juita  illud  :  «  AoDaa* 


Quiii  esl  hoc  ilicere,  nisi  quod  si  muli®  sunl  II- 
deies  el  propier  fidem,  quae  per  dileciioiiein  in  eis 
operalur  (GaliU.  v),  laudabiles,  nulla  lamen  earum 
libi  similis  esl,  sicul  veraciter  praBdicamus,quia  uec 
primam  similem  visa  es,  neo  habere  sequeulem. 
Nam  regiuse  recle  dicunlur  illae  animse,  quae  perfe- 
ctae  charilatis  sunl,  in  eo  videlicet  quod  eumdem 
dileclum  tuum  sequenles,  nihil  lerrcnum,8cd  ipsum 
solum  quaeruni,  nec  propler  melum  gehennas  sed 
propler  amorem  viiae  suae  jBlernaB  peccaium  fugiunt, 
virlulemque  amaudo  iniquilatem  oderunl.  Concu- 
bine  vero  sunl  illce,  quae  sub  limore  serviunl,  nco 
ejU8  perfeclionis,  ul  super  pra?ceplum  vt;linl  addero 
consilium,  scilicel   hoc,  ul  relicli.*  omnibus   solum 


liavi  ei  locutus  sum,  muliiplicati  sunt  superQame- 
rum  {Psal.  xxxii).  »  AdolesceQiulffi  nam  lue  recte 
dicuutur,  quae  nondum  saliem  ad  timorem  Dei  pro- 
fcceruiil,  ct  propter  hoc  custodia  indigeol  vel  ma- 
gislerio  hominuro,  qui  necdum  intus  divini  limoris 
seu  amoris  habenl  ma^isterium,  ei  multa  ex  hojus- 
modi  (  quod  valde  pafendum  esl)  inveniuQlur  extra 
numerum,  quia  de  adulcsceQlia  nunquam  ad  perfe- 
ctam  aelatem  perveniunt,aBiaiem  iQterioris  bomiQis^ 
quam  quidam  amicorum  iQsiauaas,  «  occurramus, 
ait,  in  virum  perfectum,  iu  measuram  «tatis  pleai- 
tudinisJesuChristi(£;>^tfi.iv).  » — «  Unaestcolamba 
mea,  perrecla  mea,  una  est  matri  sue,  electa  geui- 
trici  suae.a  —  «  Un  t,  iuquam,  est,  »  et  similem  non 


sequautur  hiinc   dilectum   {Matth,   xi\),   habenles  g  habei :  Oninino  nec  inler   reginas  ulla  similis  buic 


quidcm  in  fundamento  Chrisium,  eed  Qihiluminus 
amantcs  aliqua  quae  hujus  mundi  sunl.  Quod  purro 
Volunl  sibi  numeri  isli  decrm  senarius  olque  oclo- 
nnrius:  Vdletne  aliquod  nomen  ScripluraB  hujus, 
quod  est,  cn^Dn  TT^  hoc  est,  Ganlica  canticorum? 
Valet  ulique,  quia  primHm  symphoniani  efRciunt, 
quam  musici  nominant  diatessarun.  Est  euim  in  eis 
habitudo,  quam  epilriton,  id  est  sesquilertiam  di- 
cunt,  quia  major  numerus,  vldelicel  ocloginta,  mi- 
Dorem  numerum,  scilicet  sexaginta,  totum  in  se 
coQiinel,  et  ejus  insuper  teriiam  partem»  id  esl  vi* 
ginti.  Et  haBC  proporlio  numemoru  n  in  musica  sex 
reddit  diatessaron,  quod  inlerpretatur  de  qualuor, 
et  idcirco  sic  vocalur  symphonia  haec,  quia  de  qua- 
luor  cburdis  sive  vocibus  consiat,  416  cum  duo- 


esl.  Cui  «  matri  suas  una,  cui  geuiirici  sus  esl  ele- 
cla?  »  Nimiri/m  matri  suae  Hierusalem  una  est,  illi 
Uierusalem,  quae  sursum  esl,  quae  est  mater  om- 
nium  nostrum,  et  genetrici  suae,scilicet  aotiquafic- 
clcsiaB  elecla  est,  EcdesiaB  patriarcbarum  et  pro- 
phetarum  ac  regum  juslorum,  quorum  de  carae 
progentta  esl,  quorum  secundum  Gdem  benedictio- 
uis,  quae  ad  illos  repromissa  erat,  janua  vel  materia 
est.  Ei.  illimatri,t3t  buic  geaetrici  una  el  ele^laest; 
quiu  nec  inter  angelus,  nec  inler  bomines  similem 
vel  primam  habet,  vei  sequentem  babitura  est :  verd 
columba,  quia  gratia  plena  ;  vere  electa,  quae  qoq 
Buluin  balva  existeret,  verum  etiam  ipsam  salutem 
pareret.  «  Viderunt  illam  liliaB,  et  beatissimam  prae- 
dicaveruni  reginae»  et  concubiuae  laudaverunleara.» 


bus   tonis   habens   semitonium.  Igilur  «  sexaginia  ^  Hoc  ipsamet  praevidens  ac  praenoscens,  cam  dixis- 


reginse,  et  uctoginta  concuLinae,  »  id  est  anime  quaB 
vcrbo  Dei  insistuoi,et  verbi  Dei  ita  pariicipes  factaB 
sunt,  ut  facere  possint  docirinaB  frucium  :  meritis 
quidein,  secundum  quod  supra  dicium  esl,  diire- 
runl,  sed  Odei  consonantiaiu  per  unilatem  coufea- 
sionis  in  auribusdilecti  suaviter  resonant. 

Quomodo  autem  numeri  isti  octonarius  et  sena- 
rius,qui  hic  mulliplicaverunt  denarium.ab  invicem 
difTerunt,  ut  merilo  per  senarium  reginas,  el  per 
octouarium  voluerit  designare  concubinas  ?  Videli- 
cel  eo  (lifferuQt  quod  senarius  nuiuerus  perfectus, 
octonarius  vero  imperfeclus  ac  dirninutus,  atque 
usque  ad  extremas  unitates  secabilis  esl.  Perfectas 
quippe  est,  et  perfecturuin  priinus  nume  rorum  se- 


sei :  «  Quia  respexit  humililatem  aneillaB  sue 
(Luc.  i),  »  subjuQiit  aique  ait :  t  Ecce  eQim  ex  boc 
beatam  me  dicent  omnes  generaliones  (ibid,).  • 
Nuune,  ut  secundum  praeseniem  litleram  hocdictuna 
sii,  et  generatio  regiuarum.et  geueratio  concubina- 
rum,et  gencf^aliuadolesceutularam ;  nonne,inquam, 
omnes  isiae  generaliunes  bealam  diceni  illam  tReve- 
ra,  el  si  imparei  meritis,  attamen  fide  consimiles, 
ecce  vident  illam,  ecce  contemplantur  iilam  unam, 
illam  electam,  et  cum  admiratiooe  ineriabili  voces 
cxtollunt  jugiter  ex  omnibus  locis  suis,  tamen  laa- 
dunles,  talem  bejtissimam  praedicaQtes,  no.i  soluro 
hic  in  isto  eisilio  mortaiitatis,verum  etiam  etmulto 
itmplius  in  illa  prima  vitae  cl  iminortalitaiis,ut>i  vi- 


narius,  quia   suis  ex  pariibus   construitur.  Habet  D  dent  eam  dominantem,  et   dominaodo  possideotem 


enim  dimidiam,  id  esl  tres  ;  tertiam,  il  est  duu  ; 
scitam,  id  est  unum,  quaa  partes  simus  colleciaB 
senarii  summam  restituunt.  Purro  octonarius  iu 
suis  partibus  seipso  miQor  est.  Habet  enim  dimi- 
diam,  id  est  quatuor;  quartam,  id  est  duo  ;  octa- 
vam,  id  est  unum  :  quae  parles  simul  collectaeseple- 
narium  faciont,  minorem  videlicet  summam  ipso 
octonario,  cujus  paries  sunt.  Claret  igitur  et  ista 
causa  cur  senarius  reginis,  et  octonarius  coucubi- 
nis,  magisque  octonarius  reginis,  et  senarius  con- 
gruat  concubinis.  Adulescentularum  non  est  nume- 
rus,  id  est  abundant  ia  Evangelio  piures,  quam  ad 


regnum  dilecti,  eo  videlicet  jure  quo  docot  roatrem 
possidere  regnum  lilii   sui.  Et  quid   diierunt   lau- 
danles,  et  bealissimam  praedicantes?  «  Quae  est  ista 
quae  progrelilur  quasi  aurora  consurgens,  pulchra 
ul  luna,  electa  ul  sol,  terribilis   ut  castrorum  acies 
ordiaata?  »  Quam  pulcher  ordo  in  ista  laudatione, 
in  ista  tuae  pulchriiudinis,  o   beaiissima,  praedica- 
lionelPrimum  «  consuri^ens   ut  aurora,  •    dcinde 
«  pulcbra  ut  luna, »  deinde  «  electa  lU  sol.  »Uuando 
n  >la  es«  o  Virgo  bcHta,  tunc  vera  nobis  aurora  sar- 
rcxii,  auroM  praenuntia   dici  scinpiterni,  quia  sical 
aurora  quotidiana  fluis  praeteriias  nocii^,  et  initium 


937 


COMMENT.  IN  CANTIGA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


938 


diei  soquentiSySio  nativitas  loa,  nativitas  ex  semine  A 
Abrahae,  clara  ex  slirpe  David,  ad  quos  cuna  jura- 
mento  Dei  tacla  esl  repromissio  benedictionis,  finis 
dolorum  et  consolationis  fuit  initium,  finis  tristiliaa 
el  laetitiae  nobis  exstitit  principiom.  Quando  autem 
Spiritus  sanclus  in  te  supervenit,  et  Olium  virgo 
concepisti,  vlrgo  peperisti,  tunc  tu  et  ex  tono  pul- 
chra  puichriludine  divina,  pulchra,  inquam,  non 
quomodocunque,  sed  «  ut.luna.»  Sicut  enim  luna 
lucet  et  illuminat  luce  non  sna,  sed  ex  sole  conce- 
pta,  sic  tu,  0  beatissima,  hocipsum,  quod  tam  lu- 
cida  es,non  ex  te  babes,  sed  ex  gratia  divina,  gratia 
plena.  Quandoautemdehoc  modo  assumpta  atque 
ad  sthereum  Ihalamum  translata  es,  tunc  tu  et  ex- 
tunc  c(  electa  ut  sol  ;  »  f  electa,  »  inquam,  nobis, 
quia  sicut  ex  te  nalum  Dei  Pilium  solem  verum,so-  g 
iem  aeternum  adoramus  etcolimus  utDeum  verum, 
sic  et  te  honoramus  atque  veneramur,  ut  veri  Dei 
Genilricem^scientes  quia  totus  honor  impensus  ma- 
tri  sine  dubio  redundatin  gloriam  Filii.Et  quidem 
natura  non  tu  idem  es  quod  ille  sol,  sed  nihilomi- 
nus  tanta  es,ut  te  honoret  ipse  sol  honore  quo  de- 
cet  niios  honorare  parentes  suos.  Qui  enim  dixit  : 
«  Honora  patrem  tuum  et  matrem  {Exod,  xx),  » 
non  dubium  quin  et  ipse  honoret,  el  ab  omnibua 
amicis  suis  suam  velit  bonorari  matrem.  Finis  can- 
tici  idem  sonat  quod  principium,  « terribilis  ut  ca- 
strorum  acies  crdinata,»  sicutsuperiusjamdictum 
est.  Protinus  vero  quod  dixeras,  o  dilecta,  filiabus 
Hierusalem,  percontantibus  quo  abiisset  dilectus 
tuus,  ((  dilectus  meus  descendit  ad  areolam  aroma-  p 
tis,ut  pascatur  in  bortis,»  ipsegratanteracceptum 
confirmat  his  verbis  :  «  Descendi  in  hortumnucum^ 
ut  viderem  poma  convallis,  et  inspicerem  si  flo- 
ruisset  vinea^  et  germinassent  mala  Punica.  »  Ita, 
soror  mea,  ut  novissime  dixisti,  ego  descendi,  » 
videlicet  de  ccelis  in  hortum  meum,  «  hortum  nu- 
cum,»  factus  sum  enim  ex  te  muliere,  factus  sub 
lege  {Galat,  iv),  quse  nimirum  lex  sic  mihi  est  tan- 
quam  bortus  nucum.  Denique  sicut  nux  sub  amaro 
corlice,  intra  testam  duram,  dulcem  et  ad  vescen- 
dum  suavem  continet  nucleum,ita  aub  amaravoce 
vel  occidente  liltera,  etdurissimo  jugo  cderemonia- 
rum,  suavem  atque  vivificantem  continet  spiritum 
(//  C$r.  iii).  Ad  quid  huc  descendi?  Ut  viderem 
poma  convalli8,6l  inspicerem  si  floruisset  viDea,et 
germinassent  mala  Punica.  Verum,  quod  econtra  I^ 
evenit,  illud  cantabile  non  est,ad  Gantica  cantico- 
rum  non  pertinet,  siquidem  respiciaa  causam  illo- 
rum  qui  illi  descensui  meo  nimis  ingrati  fuerunt. 
Amici  nostri  el  flliffi  Hierusalem  adoloscentuis  no- 
strffi  jamdudum  rem  gestam  bene  noverunt,  se- 
cundum  illam  parabolam  quam  dixi,  qu»  est 
hujusmodi  :  «  Homo  erat  paterfamilias,  qoi  plan- 
tavit  vineam  et  sepem  circumdedit  ei,  et  fodit 
in  ea  torcular  {Malth.  xxi),  »  et  cetera  osque 
«  novissime  autem  misit  ad  eos  filium  suum, 
dicens  :  Verebuntur  filium  meum.  Agricolse  au- 
tem  417  videntes  filium,  dixerunt  intra  ae  :  Hio 

PAiaor..  CLXVIIL 


est  hffires.  Venite,  occidamos  eum,  et  habebimus 
baereditatem  ejas,  et  apprebensum  ejecerunt  eum 
extra  vineam,  et  occiderunt  eum  {ibid.)  »  Secun- 
dum,  inquam,  parnbolam  illam,  ego  descendi  in 
bortum  nucum,id  est,sub  lege  factus  sum,  ut  vide- 
rem  poma  convallis,  id  est,  ut  coosolarer  eos  qui 
meexspectabantin  spiritu  humilitatis.Juxta  illud  : 
«  Spiritus  Domini  super  me,  eo  quod  unxerit  me 
Dominus.Adannuntiandum  mansuetis  misit  me,  ot 
mederer  contritis  corde,  et  prffidicarem  captivis  in- 
dulgentiam,et  clausis  apertionem, »  etc.  {Isa.  lxi  ; 
Luc.  iv).Non  solumautem,  etut  inspicerem  si  flo. 
ruisset  vinea,illa  nimirum  vinea,  de  quaScriptura 
prophetica  dicit :  «  Vinea  facta  estdilecto  in  cornu 
filio  olei,  »  et  catera,  usque,  «  vinea  enim  Do- 
mini  exercituum,  domus  Israel  {Isa.  v).  »  At  illi 
agricolffi  ejecerunt  et  occiderunt  me.  Verumtamen 
licet  hffic  mihi  fecerint,  aliqua  pars  eorum  tandem 
pcenitens  istud  cantabile  dixit :  «  Nescivi,  anima 
mea  conturbavit  me,propter  quadrigas  Aminadab. » 
Ubinam  hoc  dictum  fuit  ?  Cum  dicerent  eis  amici 
nostri  :  «  Gertissimeergo  sciat  omnis  domus  Israel 
quia  Dominum  eum  et  Gbristum  Deus  fecit  hunc 
Jesum  quem  vos  crucifixistis.  Hisauditiscompun- 
cti  sunt  corde  et  dixerunt  ad  eos  :  «  Quid  faciemus, 
viri  fratres  ?  »  {AcL  ii).  Et  quidam  talium  notissi- 
mos  ita  dicit :  «  Fui  blaspbemus  et  persecutor  et 
contumeliosus,  sed  misericordiam  consecutussum, 
quia  ignorans  feci  in  incredulitate  (/  Tim.  i).  »  His 
aique  aliis  modis  dixit  poenitens  Synagoga,sive  ali- 
quaSynagog»  pars :  »  Nescivi,  aoima  mea  contur- 
bavit  me,  propter  quadrigas  Aminadab.  »  Quare 
autem  sic  dixit,  «  Anima  mea  conturbavit  me  pro- 
ptor  quadrigas  Aminadab,  »>  el  non  dixit,  Conturba- 
verunt  me  quadrigffi  Aminadab  ?Con8iderate,  amici, 
prius  ipsas  quadriGras  Aminadab,et  videbitis  mul- 
tum  pertinere  ad  rem  quod  dicit  :  «  Anima  mea 
conturbavit  me,  »  et  non  dicit,  Quadrigffi  conturba- 
verunt  me.  Qua<irigffi  Aminadab  qoatuor  sunt  evan- 
gelica  sacramenta  Dilecti,  videlicet  incarnatio  vel 
divinitas  ejus^passio  ejus,resurrectio  ejuset  asceo- 
Bcio  ejus.Propter  hujusmodi  quadrigas  anima  mea, 
inquit,conturbavit  me,  id  est,  cgbIus  Pharisaicus  in 
seditiones  excitavit  me,ut  talium  quadrigarum  cur- 
sum  non  possem  discernere,videlicet  preventa  qua- 
drigarum  earumdem  nonbonaffistimatione,secun- 
dum  suasionesetiniqoaconsiliaiilius  talis  anims 
meffi.Gcetusnamque  Pharisaicus  erat  vel  esse  de- 
bebat  anima  mea,  id  est,  ita  plebem  vivificare  vel 
regere,  sicut  corpus  vel  omnia  membra  corporis 
vivificat  vel  vegetat  anima,  utpote  magistri  vel  sa- 
pientes,Legem  el  Prophetas  scientes,  imo  et  totam 
clavem  scientiffi  tollentes.  Talis  anima  mea  contur- 
bavit.ut  ad  scientiam  nonpossem  introire,et  intelli- 
gere  quadrigas  Aminadab,  qood  testimonium  eis 
perhiberent  Lex  et  Prophetffi  (Luc.  xi).  In  quo,  vel 
unde  dilectus  Aminadab  ?  Quo  pertinuit  ut  tali  in  re 
vocaretur  Aminadab?In  eo  nimirum,  quod  unus 
idem  DiIecta8,RexestetPontifexmagnus,  et  in  se 

30 


939 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSI8 


940 


uno  personam  utramqueconjunxit,  videliceteacer- 
dotis  et  regis,  secundum  typum  vel  similitudinem 
illius  viri  Aminadab  qui,cum  esset  de  tribu  regia, 
scilicet  de  tribu  Juda,dedit  Oiiam  suam  in  conju- 
gium  bomini  sacerdoti  Aaron  de  tribu  Levi,  sicutin 
Exodo  soriptum  est :  t  Accepit  autem  Aaron  uxo- 
rem  Elisabetb,  filiam  Aminabad,sororem  Naason  ; 
qu8B  peperit  eiNadab  et  Abiu  et  Eleazar  et  Itbaroar 
{Exod,  vi).  »  Elille  quidem  Aminadab  Hiiam  suam 
semel  datam  ilii  Aaron  ad  sometipsum  non  reduxit 
aut  reducere  debuit,  iste  autem  Aminadab,  iste  Di- 
lectus  et  primogenitus,  sacerdotium  suum,  quod 
semper  anle  Mosen  et  Aaron  primogenitorumfuit, 
pro  teropore  autem  et  propter  quoniam  dispensa* 
tionem,de  quamulta  essentdicenda,  prsstitum  est 
tribui  Levi  ;  sacerdotium,  inquaro,  suum  exsullan- 
do,  et  quadrigis  jam  dictis  viam  suam  currendo, 
repetiit  et  ad  se  reduxil,  in  omnibus  spontaneus, 
sponte  incarnatus  et  nalus,sponte  passus^et  in  ipsa 
passione  sua  ipse  Sacerdos  et  ipee  Uostia  sponte  fa- 
ctus,secundum  boc  ipsum  nomen  Aminadab,  inter- 
pretatur  enim  populi  mei  spontaneus,  Non  solum 
autem  sacerdotium  suum  itarepetiit  et  ad  se  redu- 
xil,  verumeliam  ad  antiquam  speciem  formamque 
pristinam  revocavit,sicut  in  spiritu  prsBdixerat  Da- 
vid  :  «  Juravit  Dominus  el  non  pcBnitebit  eum,  tu 
es  Sacerdos  in  aeternum  secundum  ordinem  Mel- 
cbisedecb  (Psal.  cix).  »  Igitur  u  anima  mea  con- 
turbavit  me,»  ait,  «  propter  quadrigas  Aminadab,  > 
videlicetmalozelo  ipsa  turbataet  confusa  prae  in- 
vidia,causam  suam  quasi  dolendam  deciamans,  eo 
quod  cursores  sive  aurigas  quadrigarum  istarum 
audissetdicentes  :  «  QuoniamJeeusNazarenus  bio 
destruet  locum  istum,  et  mutabit  traditiones  quas 
tradidit  nobis  Moses  {Act,  vi),  »  et  multa  bis  simi- 
lia,  seu  ante,  seu  poslquam  cursum  suum  perfecit 
IsteAminadab.VocesautemejusdemAminadabcur- 
rentis  in  quadrigis  suis  erant  bujusmodi : «  Hever- 
tere,  revertere  Sunamilis,  revertere,  ut  inlueamur 
te.  B  Tu,  inquit,  o  Sunamitis,  id  est,  captiva  vel 
despecla,  tu,  o  fides,  veri  sacerdotii  dignitas,  pro- 
pter  carnales  csremonias  pene  oblivioni  tradita,ita 
ut  nesciat  neque  recogitet  Synagoga  quia  non  per 
legem,8ed  per  te,8ciiicet  per  fidem,  justificatue  est 
pater  ejus  Abrabam,sicut  scriptum  est :  «  Credidil 
Abrabam  Deo,  et  reputatum  est  ei  ad  justitiam 
{Rom,  IV,  Gtfn.xv),  »  revertere,  etiterum  dico  rever- 
tere,  et  tertio  dico  revertere,  et  quarto  dico  rever« 
tere,videlicet  secundum  istas  quadrigasmeas.Nam 
et  ad  boc  natus,et  ad  boc  passus  sum,  ut  U\  reverta- 
ri8,et  re8urgens,atque  ascendens  in  coDJum,  rever- 
sionem  tui  inclamare  non  destiti.Gumque  reverle- 
ris,  tu  mibi  es  Sunamitis,  qu»  vel  me  vel  Patrem 
meum  Anliquum  dierum  calefacies  secundum  simi- 
litudinem  banc  : «  Et  rex  David  senuerat,  babebat- 
que  (Btatis  plurimos  dies.Gumque  operiretur  vesti- 
bus,non  caleflebat.  Dixeruntque  ergo  ei  servi  sui  : 
QuaBramus  Domino  nostro  regi  adolescentulam  vir- 
ginem,  etstetcoram  rege,  et  foveateum,  dormiat- 


A.  que  in  sinu  ejus,  et  calefaciat  dominum  nostrum 
regem.Quffisierunt  igituradolescentulam  speciosam 
in  omnibus  finibus  Israel,  et  invenerunt  Abysach 
Sunamitem,et  adduxerunt  eam  ad  regem,  »  etc. 
{IH  Reg,  i).  Hsc  denique,  sicul  et  alia  sunt  per  al- 
legoriam  dicta,et  interomnia  qu«  in  Qgura  contin- 
gebant  sunt  «stimanda  {Galat,  iv).Vestiraenta  enim 
quibue  oum  operiretur  rex  David  senex  non  calefie- 
bat,  carnales  c<eremoni»  sunt  quas  ille  antiquus 
dierum  Deus  cum  sibi  offerrentur  non  deiectabiliter 
accipiebat,imo  dicebat :  «  Nunquid  manducabo  car- 
nes  taurorum,  aut  sanguinem  bircorum  potabo?* 
(i  Cor,  XIX  ;  Psal,  xlix).  Et  multa  bis  simiiia.  Porro 
Sunamitis,  puella  speciosa,  soia  digna  est  stare  co- 
ram  Deo  rege,et  in  sinu  ejus  dormire,  ipsomque  ca- 

n  lefacere,  id  est,  bene  calentero  cbaritatis  ejus  glo- 
riam,  acilicet  remissionem  peccatorum,  obtlnere. 
«  Tu  ergOfSunamitis,  revertere,  ut  intueamur  te,  » 
id  est,  unde  justiOoatus  est  Abrabam,  inde  justiG- 
cari  sperent  omnes  qui  volunt  esse  vel  veraciter 
dici  filii  Abrabs,  ecilicet  non  ex  lege,  sed  ex  fide, 
et  nos  intuebimur  te,  nos  gaudebimus  super  te. 
Notum  boc  debel  esse  amicis,  imo  adolescentula- 
rum  muititudini,  et  idcirco  dico  eis  : 

Cap.  VII.  —  «  Quid  videbitis  in  Sunamite  nisi 
cboros  castrorum  ?  »  Quid,  inquam,  aliud  ?  Nun- 
quid  sanguinem  victimarum  ?  Nunquid  circum- 
cisionis  cauterium  ?  Nibil  omnino  41 S  nisi  cboros 
ca8trorum,id  esl,  laudes  sive  cantionesprsliantium 
sive  cantantium,  quod  suavissimum,  quod  vere  est 

p  pulcberrimum.M  ImmolaDeo  sacrificium  laudis,  ait 
ipse  Psalmista,  et  redde  Altissimo  vota  lua  {Psal, 
XLix).  »  Laudando  cbori  prffiliantur,  preliando  ca- 
stra  laudant,etomnino  est  justitie  Dei  subjici,  Don 
suam  velle  staluere  justitiam  {Rom,  x).  Nibil  aliud 
videbitis,aut  videre  desiderabiti8,sed  et,  si  quis  ve- 
stris,  0  amici,  auditoribus  ostendere  voluerit,  vos 
cumSpiritu  sancto,spiritu  consiiiiecontradicetis: 
«  Visum  eet  enim  Spiritui  sanctoetnobis,mbil  uitra 
imponere  vobis  oneris  quam  bsc  necessaria^ut  ab- 
stineatis  vos  ab  immolatis  simulacrorum,  el  saa- 
guine,  et  sufiTocato^et  fornicatione,  etea  que  vobis 
fleri  non  vultis,  aliis  ne  feceritis.  A  quibus  custo- 
dientes  vos, bene  agetis  {Act,  xv).  »  Igitur  hoc  so- 
lum  in  Evangelio  videndumatqueprovidendum  esl 
secundum  Gdem  Patrum,  ut  sint  chori  castrorum, 

D  chori  in  una  Ode,  dicendo  idipsum  (/  Cor.  i),  castra 
resistendo  usque  ad  sanguinem  contra  peccatum : 
f  Quam  pulcbri  sunt  gressus  lui  in  calceamenti8,fi- 
lia  principis.»  Tibi  dico,oSunamitis,  cui  dixi  «  re- 
vertere,  »  et  qu»  jam  reverterid,  te  appello  filiam 
principis,.et  bd^c  dico  tibi.quia  «  pulcbri  sunt  pe- 
des  tui  in  calceamentis.  »  Queritisne,  adolescen- 
tulae,  cur  Sunamitcm  jam  dictam  nominem  Gllam 
principis,  vel  cujus  dicam  filiam  principis.^Discite 
hoc  ex  amicis,  et  ex  illo  prfficipue  cujus  in  anima 
valdeclaruitillareversio,quam  inclinansdixi:<(  re- 
verlere,revertere  Sunamitis.  »  Insigniter  quippe  re- 
versa  est  anima  illius  de  legefactorum  ad  legem  il- 


941  COMMENT.  IN  CANTIOA  CANTIC-  —  LID.  VI.  942 

dei.  lile  nos  filiam  priacipis  cognosccre  docet  his  A  ut  virgo  nulli  unquam  cognita  vel  cognoscenda  viro^ 
verbis  :  «  Scriptum  est,  inquit,  quoniam  Abraham  digna  fleres  conjungi  tuae  integritalis  auctori  Deo. 
duos  filios  habuit,  unum  de  ancilla,et  unum  deli-      '^ 


bera.  Sed  qui  de  ancilla,  secundum  carnem  natus 
est ;  qui  autem  de  iibera.perrepromissionem.  QuaB 
suat  per  allegoriara  dicta.  Haec  enim  sunt  duo  lesta- 
menta  {Galal.  iv),  »  etcaetera  us<iue:  «  Itaque  fratres 
jam  non  sumus  anciilae  fiiii^sed  liberaB.qua  libertato 
Christusnosiiberuvit;8tatectnolileiterumjugoser- 
vituLiscontineri  (i6td.).»L»heraillacujussecundum 
Scripturammeminit,Saradictae8t.Saraouteminter- 
pretatur«princep8,))et  eecundum  hoc  ipsum  nomen  et 
secundumsuaBgenerationis  modum  allegorice  desi- 
gnat  illam  qua?  sursum  esl  Hieru8alemliberam,quffl 
cst  mater  omnium  seoundum  fidem^neque  enim  ge 


Quantum  est  hoo  decus?Quanta  honcstas  7  Igitur 
juncturae  feminum  tuorum  sicutmoniliajd  est  vir- 
ginitalis  tus  integritas^perpesque  pudicitis  custo- 
dia  cceiestibus  praesidiiscommunita.  Gujusest  hoc 
opu8?Cujus  virtus?Nimirum  Dei  aitissimi.aEtboc 
ipsum,ail  quidam  sapiens,sapientia  est  scirequod 
contincntia  donum  Dci  sit  {Sap.  viii).  Dico  igitur 
non  qualiacunque  monilia,  sed  «  monilia,  quse  fa- 
bricata  sunt  manu  artificis,!  id  est,  quae  solus  Deus 
facere  et  dare  potestvel  potuit.  «  Ui^;biiicu8  tuue 
sTcutcratertornatilis^nunquam  indigens  poculis.  » 
El  ista  laus  tua,  o  libera  Sunamitis,  opposita  est 
ancillae  vituperationi^quam  apud  jam  dictum  pro- 


nerat  secundura  carnem,sed  secundumfidem;  sicut  g  phetam  habemus  his  verbis  :«  Et  quando  nata  es, 


econtra  anciila  Agar,  secundum  nomen  suum,  quod 
inlerpretatur  «  aliena,»  etsecundum  suaBvel  genera- 
tionis  vei  condilionis  modum,illam  designat  Hieru- 
salein,qua;  nuric  est  et  servil  cum  filiis  suis.  Igitur 
filia  principis,  pulchra  et  speciosaSunamitis,  ipsa 
est  fides  vel  generatio  fidei,  cui  non  dico  t  quam 
pulchri  sunt  gressus  tui  in  calceamentis,filia  prin- 
cipia.»  An  non  ancilla  sive  anciilaB  filia  discalceatis 
pe<iibus  incedit?Plane  discalce&tis,  et  propter  hoc 
ipsum  scrviiis  arguitur  conditionis,quia  nuditas  pe- 
dum  scrviiitatis  est  argumentum,excepto  si  fiat  pro- 
pter  Deum,  juxta  illud  :  «  Solve  calceamcntum  de 
pedibus  tui»,  locus  enim  in  quo  stas,  terra  sancta 
est  {Exod.  iii).  »  Verum  de  calceamenlis  hic  agitur 
non  corporis,sed  spiritus,  in  quo  discalccatum  esse 
vel  diacaiceatamsummaest  ignobilitas,elplu8quam 
servilis  egestas.  Idcirco  anciliaB  calcaneura  serpens 
momorJit;  tu  autem,o  filiaprincipis,benecalceala, 
caput  sorpentis  contrivisti  ;tu  maxime,o  princepset 
domina,  singularis  dilecta,  et  sicul  jam  dixi,»  una 
columba  mea,una  geoitrici  suae,»  videlicet  genera- 
tioni  liberae  ;  generationi  non  de  caruis,  sed  fidei, 
quae  mc  virum  non  de  carne  viri,  sed  de  Spiritu  Dei 
coQcepisti  et  peperisti patrem  vel principem filiorum 
non  carnis,sedfidei  vel  repromissionis.  «Junclur® 
feininum  tuorum,sicut  monilia,  quaB  fabricata  sunt 
manu  artificis.  Laus  ista,  laus  magna  vitupera- 
tioni  illi  opposita  est.  imo  et  acerbissim®  exprobra- 
tioniilliusancillffi  jam  dictaBapud  Ezechielem  pro- 
phetam,dicentem  ex  ore  Domini :  «  Et  divisisti  pe- 


non  esl  praBcisu8umbilicu8tuu8,etaquanonesIauta 
in  salutera  {Ezech.  viii).  »  Quibus  utiijue  verbis 
luxuriaB  superfluitatem  vituperat,quia  viris  quidem 
in  lumbis,  ferainisautem  in  urabilico  luxuria  est, 
testante  Domino,qui  de  diabolo  loquitur  ad  beatum 
Job  :  «  Virtus  ejus  in  lumbis  ejus,  et  potestas  ejus 
in  umbilico  ventris  ejus  {Job.  xl).  >  Igitur  «  umbi- 
licus  tuusorater  tornatilis,  »  quid  est  nisi  ac  si  dice- 
ret  :  Perfecta  est  in  te  virtus  castitatis,  et  liberata 
es  ab  omni  carnaiis  appetitu  voluptatis  ?  Parum 
quippe  fuisset  ad  laudem  verae  virtutis  dixisse, 
«  juncturaB  feminum  tuorum,8icut  monilia  quaB  fa- 
bricata  sunt  manu  artificis,  »  nisi  et  istud  addere- 
tur,<(  umbilicus  tuus  crater  tornatili8,nunquam  in- 
Q  digeos  poculis  ;  »  quia  videlicet  illo  praBcedenti  ver- 
siculo  solum  denegatur  opus  sive  aCfectus  carnalis 
commercii,  isto  aulem  sequenti  appetitus  quoque 
cogitationis,qui  si  inesset,nunquam  veraciter  dice- 
retur  «  umbilicus  » sic  praecisu8,imo  et  circumcisus, 
ut  «  crater  tornatilis,  »  neque  adderetur  adhuc, 
«  nunquara  indigenspoculis.»  Quidnam  est  umbi- 
lico  non  indigere  poculis,  nisi  non  uri  vel  sitire  per 
appetitum  iibidinis.^  Hincenim  perquemdam  sapien- 
tem  dioitur  in  mulierem  malam  :  «  Sicut  viator  si- 
tiens  ad  fontes  os  suum  aperiet,  et  ab  omni  aqua 
proxima  bibet  {Eccli.  xxvi).  »  Ergo  tu,  o  Sunami- 
tis,  0  filia  principi8,cordeetcorporeesca8ta»mente 
et  carne  integra  et  incorrupta,  cogitatione  et  ope- 
re  munda.  Ut  autem  perficiatur   ista   laus,  dicen- 


Dneiam.aicenieni  OA.  orc  i-rumiui . "  ui.  uivioian  po-  .    i       .•  i-r  i  j* 

^  '  .,  ..     .       ix-  I-      »•  r      •       n  dum  quia  loculione  quoqueutilises  atuue  pudica. 

des  tuos  omni  transeunli,  et  multiplicasti  fornica.  D  4  4     4  4  ^    F 


tiones  tuas  {Ezech.  xvi).  »  Divisio  vel  divaricalio 
pedura  ipsaestdisjunctio  feminum,valde  vitupera- 
bilis,  nimirum  propter  iliud  quod  subinteliigitur, 
videlicet  propter  muititudinem  fornicationum.  Et 
econtrajunctura  feminum  ipsa  eat  compositio  vel 
continuatio  pedum  laudabilis,itemque  propter  illud 
quod  subinteiligitur,  scilicet  propter  pudicitiaepui- 
chriiudioem,  saivumque  ac  bene  custoditum  casti- 
tatis  sigiilum,  maxime  in  le,  o  singularis  et  unica 
vel  nobilissima  Sunamitis  ;  in  te,  o  dilecta  et  di- 
lectarum  dilecti8sima,quaB  prima  sine  exemplo  jun- 
oturam  feminum  luorum  ita  custodire  proposuisti, 


Hoc  es(,quod  uunc  dico,ego  dilectus  tuus  :  «  Venter 
tuus,  sicut  acervus  tritici  vallatns  liliis.  •  «  Venter 
tuus,  »  venter  interioris  hominis,  juxta  quod  quo- 
dam  loco  dixi  :  «  Qui  credit  in  me,  sicut  dicit  Scri- 
ptura,  flumina  de  ventre  ejus  fluent  aquae  vifas 
(Joan.  vii),  •  ipseest «  sicut  acervus  tritici,  »  id  est, 
nunquam  indigetpane  verbi  Dei,imo  abundat  omni 
tritico  quodcunque  seminaveruntalii.  lilucillatum 
est  omne  quod  prophetarum  fides  elaboravit.Exem- 
pli  419  gratia,  ut  Isaias  qui  dixit  :  «  Et  accessi 
ad  propbetissam,  et  ooncepit  et  peperit  fiiium  {Isa, 
viii).»  Tuenim,  o  dileota,tu  es  ilia  prophetissa  ad 


943 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


944 


quam  accessit  omniB  sanclus  et   fldelis  propheta,  j^  miiitas  tua,  «<  turris  eburnea,  »  id  est  forliBsima  esl 


ad  quam  tendebat  et  in  qua  completa  est  omnis 
sancta  et  fidelis  prophetia. 

Uinc  u  venter  tuus  sicut  acervus  tritici,  »  quod 
videiicet  thticum  prudenter  congregaati,  medi- 
tando  in  Bcripturis,  sicut  dictum  eet  quodam  in 
loco  ;  «  Maria  autem  conservabat  omnia  verba 
hnc,  conferens  in  corde  suo  (Luc.  ii). 

Hujusmodi  acervus  bene  est  «  vallatus  liliis,  » 
quia  profecto  pulchritudo  castitatis^sicut  claritudi- 
nem  sensus  ad  intelligendum  Scripturas  efficit,ita 
et  auctoritatem  paratomnihomini,utdignuB8it  fo« 
ris  eloqui  ea  qus  intus  reposuitvel  contulit  verbaDei 
triticum  Domini.  «  Duo  uberatuasiculduohinnuli 
oapren  gemelli.Collum  tuum  sicutturris  eburnea.  » 


atque  pulcherrima,quam  respiciensAltissimoBde- 
dit  tibi  gemellos  istos  dulces  hinnulog,  duo  ubera 
hoBc,  virginitatem  atque  fecunditatem,  et  ecce  ha- 
bes  tria  insignia  hsBC,  terlium  quippehumilitastua 
est.  «  Oculi  tui  sicut  piscins  in  Esebon,  qun  sunt 
in  porta  fiii«  multitudinis. »  In  quo  f  oculi  tui  sicat 
piscinaB  ?  >  Nimirum  in  eo  quod  non  deficiunt  eis 
aqu6B,  et  tu  maxime  prs  cunctis  mortalibus  semper 
compuncta  corde  dicere  potes  : «  Fuerunt  mihi  la* 
cryme  mes  panes  die  ac  nocte  (Psal,  xli).  »  Prop- 
terea  dixi  «  sicut  piscine  »  non  qualescunque,  sed 
«  piscinae  in  Esebon, »  id  est  in  maxima  compnn- 
ctione.Esebon  quippe  interpretatur  cingulum  ma^ 
roris,  unde  et  congrue  nomen  hoc  magnitadinem 


Et  ista  lauB  libers  opposita  est  vituperationi  an*  3  significat  compunctionis.  «  Qu»  sunt  in  porta  fllls 


cilln,  imo  6i  ancillarum  quaB  ex  una  facts  sunt 
duae.  «  Fili  hominis,  ait  Dominus  ad  prophetam 
Ezechielem^M  duae  mulieres  filiao  matris  unius  fue- 
runt,  et  fornicataB  sunt  in  iBgypto,  in  adolescentia 
suafornicataesuntibi,ibisubacla8unt  ubera  earum, 
et  fractffi  sunt  mammae  puberlatis  earum  (E%eeh, 
xxiii).  M  Quanta  injuriaservilitatis  in  illatalisub- 
actione  uberum,  talique  fractura  mammarum  T  Et 
quantum  decus  libertatishicsecundum  similitudi- 
nes  istas,viJelicet  hinnulorumgemellorum  capreae 
atque  turris  eburneae  !  Brgo  tu,  0  libera  Sunamitis, 
tu  maxime,  cujus  duo  ubera  sunt  gemella,  saecuIiB 
omnibus  inaudita,  vlrginitas  atque  fecunditas,  ta 
inquam,o  dilecta  singularis,  libera  es  ab  omnl  jugo 
peccati,  secundum  istas  similitudines  hinnulorum 


multitudinis  »  id  esl  in  prima  portione  terrae  pro- 
missionis.  Esebon  quippe  civitas  fuit  8eon  regis 
Amorrhaei^  qui  regnavit  in  Esebon,  et  ipsa  data  est 
filiis  Rubea  in  possessionem  trans  Jordanem.«Filii 
autemHuben,ait8criptura,etGadTeneruat  ad  Mo- 
sen  et  Eleazarum  sacerdotem,  et  petierunt  terram 
illam,pr»cepitqueMoses  Eleazaro  sacerdoti,  et  Jo-> 
Bue  filio  Nun,et  principibus  familiarum  dicenB  :  8i 
transierint  filil  Gad  et  filii  Ruben  vobiscum  Jorda- 
nem  omnes  armati  ad  bellum,  date  eie  terram  Ga- 
laad  in  poBsessionem  {Num.  xxxii).  »  Recte  ergo  di- 
citur,  «  quae  suot  in  portafiliae  muItitudiniB  »  quia 
prima  fuit  possessio  gentis  quae  in  i£gypto  muiti- 
plicata  ingrediebatur  terram  promissionis. 

Uoc  ad  mysterium  valde  pertinuit,8cilicet  pisci- 


__^ -. ,      nas  taliter  designare,  quK  sunt  in  porU  multitu- 


velquale  est  coUum  tuum?  Ulique  non  extentum, 
imo  amabiliterdemissum  ;  et  haecesthumilitas  tua 
fortitudo  magna,  fortitudo  pulcherriroa,vere  «  sic- 
ut  turriseburnea,  »  quae  et  aspectu  amabilis  et  flta- 
tura  sit  fortis.  Cui  fortis,  cui  amabilis?  Deo  fortis, 
Deo  amabilis  ;  diabolo  autem  terribilis,  inaccessibi- 
lis.  Quomodo  ipsi  Deo  fortis  ?  Nimirum  sicut  ex 
istis  comprobatur  exemplis :  «  Quia  si  contra  Deum 
fortis  fuisti^»  aitipse  adpatrem  tuumfidelemJacob, 
«  quanto  magis  contra  homines  praevalebis  ?  »  {Gen, 
xxxii).  Ad  Mosen  autem  :  «  Gerno,  inquit,  quod 
populus  iste  durae  cervicis  sit ;  dimitte  me,  ut  ira- 
scatur  furor  meus  contra  eos,et  deleam  eos.faciam- 
que  te  in  gentem  magnam  {Exod,  xxxii).  »  Et  non 


dinis ;  »  suntenim  primaexperimenta  sapernae  dul- 
cediniB  beatae  possessionis,  itaul  jam  veraciter  dici 
possint  terra  promissionis,  secundummagnum  sa- 
cramentum  Scripturae  dicentis  :  Cumque  cepisset 
eam,  videlicet  Gariathsepher,  quod  interpretator 
civitas  liUerarum,  Olhoniel  filius  Gevez,  frater  Ga- 
leph  minor,dedit  eiCaleph  Axam  filiam  suam  con- 
Jugem,quam  pergentem  in  itinere  monuil  vir  suus, 
utpeteret  a  patre  suoagrum.Quae  cum  suBpiraBset, 
sedens  in  asino,  dicit  ei  Galeph  :  «  Quid  habes?  At 
illa  respondit :  Da  mihi  benedictionem.Quia  terram 
arentem  dedisti  mihi,daet  irriguam  aquis.  Dedit 
ergo  ei  Galeph  irriguum  superius,  et  irriguum  in- 
ferius  (Josue  xv ;  Judic.  i).  »  8ecundum  facti   hujus 


dimisit  eum.imotendiu  Iuctatu8est,utvidens  Deus  D  similitudinem,  irriguum  superius  accipit  anima, 


quod  eum  superare  non  posset,diceret  illi :  Dimisi 
Juxta  verbum  tuum.  Quali  fortitudine  luctabatur 
iste  vel  ille ?  Profecto  humilitate,  sicut  et  de  isto 
Psalmistadicit:  «Si  non  MoseselectuBeJusstetisset 
in  confractione  {Psal,  cv),b  id  est  in  nimia  mentis 
humilitate  in  conspectu  ejus,  de  illo  autem  pro- 
pheta  Oseae,  cum  dixisset :  «  In  fortitudine  Bua  dire- 
ctus  est  cum  angelo,  et  invaluit  ad  angelum,  et 
confortatus  est  {Ose.  xii),  «  confestim  fortitudinis 
ejuB  exprimens  modum,  Bubjunxit :  «  Flevit  et  ro- 
gavit  eum  {ibid.).  » 
Igitur,  0  diiecta,  «  collum  tuum,  »  quod  esthu- 


cum  se  in  lacrymiscoelestis  regni  desiderio  affligit, 
irriguum  vero  inferius  accipil,cum  inferni  suppli- 
cia  flendo  pertimescit.  Igitur  in  hisverbis,  «  oculi 
tui  sicut  piscinse  in  Esebon,  qua  suntin  porta  filiae 
multitudinis,  «  hic  senBus  est  mysticuB,  ac  si  dice- 
retur  :  Oculi  tui  prae  amore  vel  desiderio  dilecti, 
quo  langues  et  compungeris,  fluunt  lacrymiB,  et 
istae  lacrimse  piscinae  sunt  in  Esebon,  id  est  aquas 
manantes  cingulo  mceroris,  ista  compunctio  terra 
est  irriguaaqui8,principiumquoddam8upernaedul- 
cedinis  et  aeternae  hasreditatis,  aicut  ilia  EBebon 
et  terra  trans  Jordanem  prima  fuit  possessio  terra 


948 


OOMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


946 


promisaionis,  ills  filiffi  multitudiniSyScilioet  Israe-  A 
liiicffi  plebi,cuju8  multitodine  non  pauciores  sunt 
qui  ascenderunt  vel  ascendunt,  ut  repromissionem 
accipianl  aeternse  haBreditatis.  «   Nasus   tuus  sicut 
turris  Libani,  quse   respicit   contra   Damascum.  » 
Vcre  ingenua,vere  libera  Sunamitis,  nasum  habens 
egregium  ;  at  illaignobilis  ancillanasumhabetpras- 
cisum,sed  et  auresejuspraBcisaesunt,  sicut  dictum 
est  per  prophetam  superius    memoratum :  «  Pro- 
pterea,o  Ooliba,  haec  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego 
suscitabo  omnes  amatores  tuos  contra    te  (Ezech. 
xxiii),  »  et  caetera  usque,  «  Nasum  tuum  et  aures 
tuas  prscident,  et  qui  remanserint,  gladio   conci- 
dent  {ibid.),  »  Ul  dictum  ita  et  factum  est.  Nunquid 
eniin  illa  talis  ancilla  nasum  habet  aut  aures  ?  Si 
nasum  haberet,  aliquid  de  longinquo  sentiret,  ali-  n 
quid  de  futuro  ssculo  cogitarel  aut  desideraret.  Si 
aures  haberct,  non  solum  litteram  attenderet,  sed 
el  viviflcantein  in  litlera  spiritum  audiret.Nunc  au- 
tem  solis  praesentibus  deifctatur,  neque  auditeum 
qui  totiesad  audiendum  invitat,  dicendo  : «  Qui  ha- 
bet  aures  audiendi,audiat  (Matth,  xiii).  »Igitur  ne- 
que  aures,neque  nasum  habel.Tu  autem,  o  libera, 
nasum  integrum  nasum^ut  jam  dictum  est,  habes 
egregium  ;  quae  sano  odoratu  sentis  et  appetitu  tra- 
heris,«  non  eorum  quae  videntur,  sed  quas  nos  vi- 
dentur(Ji  Cor,  iv),  »  secundum  istud:  «  Est  enim 
490  fides  sperandarum  substantia  rerum,  argu- 
mentum  non  apparentium  (Hebr,  xi).  Quomodo  tibi 
est  nasus  ejusmodi  ?  «  Sicut  turris  Libani,  quae  re- 
spicit  coctra  Damascum,  »  id  est  contra  cruentem  ^ 
supradictae  ancillae  filium.Damascus  namque  inter-  ^ 
pretatur  ^t6en5  sanguinem^ei  illum  8igniflcat,de  quo 
Apostolus  loquitur,  dicens  :  «    Sed  quomodo  tunc 
i8,«  qui  secundum  carnem  natus  est  persequebatur 
eum,  qui  secundum  spiritum,  ita  et   nunc   [Galai, 
iv).  »  Fortissimo  spei    ac   disoretionis  naso  opus 
erat  contra  omnem  ejusmodi   falsum   fratrem,  lu- 

dendo  persequentem,  persequendo  ludentem  (Gen, 
xxi),  ne  usquequaque  iiludat  et  si  corpos  laedit, 
Baltemanimam  non  decipiat.  Et  fortis  utique  est 
nasus  iste  discfetionis,  siout  turris  Libani,  »  dum 
rilc  spernendo  visibilia  et  sperando  invisibilia  for- 
titor  resistit, neque  frangilur  visibilium incommodis, 
juxta  iilud  :  «  Deduxisti  me,  qoia  factus  es  spes 
roea  turris  fortitudinis  afacie  inimici  (Psal,  lx).  » 
Quomodo  turris  istarespicit  contraDama8cum?Ni-  D 
mirum  sensui  ejus  sensum  habendo  contrarium, 
Juxta  illud  :  «  Qui  enim  secundum  carnem  sunt, 
quae  carnis  sunt,  eapiunt,  qui  vero  Becundum  spi* 
ritum,quae  sunt  8piritu8,8entiunt  (Rom.  viii).  »  Est 
autem  in  respectu  isto  etiam  manifestum  Damasci, 
idem  fllii  ancillae,opprobrium.  Sicut  enim  interiori 
homineDamascus  ille  perdidit  omnem  discretionis 
ct  spiritualis  intelligentise  nasum,  sic  et  extenus 
qnoque  quemdam  perdidit  nasumsuum^nasum  ma- 
gaum,  scilicet  civitatem  Uierosolymam,  ct  nobile 
templum,  et  caetera  insignia  quae  destructa  eunt : 
quibus  ablatus,  ita  ignominiosa  facta  estcircomci- 


sio  carnalis,  sicut  naso  prseciso  deformis  effloitor 
facies  cujusque  hominis,  et  idcirco   quae   respicit, 
ipsaetiam  talem  Damascum  contemnit  et  dicit :  Tu 
ancilla  superba  cum  fllio  tuoDamasco,  quid  face- 
ret  si  vel  tu  na8uta,vel  si  ille  nasus  tuus  es8et,cum 
nec  Sriltem  exterius  nasum  haben8,pulchram  teexi- 
stimes?  Quid,  inquam,  faceres,  si  templum  tuum 
et  civitas  tua  permansisset^Bene   igitor,  o  libera 
Sunamitis,  «  nasus  tuus  cootra  Damascum  respi- 
cit  »  Grmiter  stans  «  sicut  turris  Libani.  »  —  «  Ga- 
put  tuum  ut  Garmelus,  et  comae   capitis  tui   sicot 
porpura  regis  juncta  canalibus. »  Carmelos  scieniia 
ctrcummtontsinterpretator.  Gaput  vero  principale 
est  corporis,  et  pro  cordeaccipitur  quod  principale 
est  interioris  hominis,  juxta  illud  :  «  His  ergo  fieri 
incipientibus,  levate  capite  vestra,  »  id  estexhila- 
rate  corda  vestra,  «  quoniam  appropinquat  redem- 
ptio  vestra.»  Igitur  caput  tuum  ut  Garmelus,  id  est 
cor  toum  scientiam  circumcisionis  habet,  ut  legi- 
time  et  sicut  necessarium  est  circumcidatur,  quis- 
quis  secundumDeum  et  secundum  fldem  quae  in  te 
eat,  Jostiflcari  vult.  An  non  et  Moses  ciroumoisio- 
nem  ietam  praescripsit,   circumcisionem  cordis  ? 
Gircumcidite  igitur,  aitipse  inDeuteronomio,  prae- 
putium  cordis  ve8tri,et  cervicem  vestram^ne  indu- 
retis  ampiius.  Quid  est  ista  circumcisio,  niei  perfe- 
cta  Dei  diiectio  ?  Nam  et  in  alio  loco,  cum  dixisset : 
«  Circumcidet  Dominus  Deus  tuus  cor  toom,  el  cor 
eeminis  toi  (Deui,  xxx),  «  ita  sobjonxit :   «  Ut  dili- 
gas  Domioom  Deom  in  toto  corde  too,  et  in  tota 
auima  toa  (Ihid,)  »   Porro   circomcisionis   carnis 
Bcieniiam  veram  in  hoc  habes,  otnon  dubites  iilam 
cessare  debui88e,ex  quo  venit,  et  manifestatum  est 
semen  cujus  venturi  fidem  habens  Abraham  (Qen. 
xvii),  «  signum  accepit  circumcisionis^signaculum 
justitis  fidei  (Rom,  iv).  »  Dixi  descientia  ciroumci- 
8ioni8,quid  dicam  de  scientia  legis?  Hoc  nimirum 
quod  omnem  illam,  scilicet  caeremoniarum  legem 
spiritualiter  intelligis.Hoc  est  quod  dico,«  et  oomae 
capitis  tui  sicut  purpura  regis,  Juncta  canalibus.  » 
«  Comae  capitis,  » id  est  sensus  oordis  tui  in  medi- 
tando  vel  cogitando  mysteria   legis  Dei.   Exempli 
gratia^quid  mysterii  contineatvitulusimmacolatus, 
lussus  offerri  pro  peccato  sacerdotis,  qui  peccaverit 
et  populum  delinquere  fecerit  ?  (Leuit.  iv ;  Lcvii.  v) 
quid  hircus  de  capris,  qoid  capra  et  qoid  ovis,  qoid 
tortor  et  qoid  pollos  colombae,oonctoB  ritos  sacri- 
ficii,meditando,inqoam,  in  his,  et  in  cateris  hojua- 
modi,  «  comae  capitis  tui,»  id  est  sensos  cordis  toi 
8ont,  «  sicot  purpura  regis,»  videlicet  ouncta  refe- 
rendo  ad  sacramentum  pasbionis  dileoti    tui,  qui 
propter  ip8um,quod  passos  est,  rex  con8titQto&  et 
gloria  et  honore  coronatu8,«  sedet  ad  dextram  ma- 
Jestatis  in  Excelsis  ?  »  (Hebr.  i). 

Et  reote  passio  regis  diciiur  t  porpora  regis,  ■ 
non  solom  propter  purpureum  colorem  saoguinis 
quem  in  passione  effudit^verum  etiam  propterpur- 
puram  derisoriam  qoam  circomdederunt  ei^  proti- 
no8  triboB  poenis  passionom  consummandom,8ci- 


947 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


948 


licct  flagellandum,crocingenduni,Iancea  pcrcutien- 
duDQ.Nam  illi  quidem  irridentes  purpuram  circum- 
dederunt  ei,  tunquam  regi,  scd  ille  serio  et  purpu- 
ram  admisit,  et  calamum  pro  sceplro  suscepit  in 
dcxtera  {Mailh,  xxvii),  quiacertissime  per  hacc  fie' 
bai  ut  el  in  coeio  et  in  terra  purpuram  regoi,et  scep- 
trumacciperetimperii.  Proinde  purpura  illa  recto 
dicilur  «  juncta  canalibus,»  quia  sicut  purpura  co 
magis  tingitur  et  preliosor  fit,  quo  vicinius  atquo 
diutius  juncta  fuerit  tincturae  carialibus,  ila  pasbio 
dilecti  eo  gloriosor  est  quo  amplius  prae  cunctis  sa- 
crificiis  processit  sccundum  consilium  divinitatis, 
cujus  videlicet  consilii  arcana,quasi  quidem  cana- 
les  sunt,  per  quos  cucurrit  pretiosissima  baec  tio- 
ctura  purpurea  qua  dilectus  iste,  qui  erat  virgini- 
tate  candidus,  factus  est  morte  vel  passione  sua,  et 
permanet  in  aeternum  rubicundus,Deus  vero  glorio- 
sus,  et  bomo  valde  speciosue,  et  in  utraque  sub- 
stantia  rex  unus  semper  et  ubique  victoriosus. 

((  Quam  pulcbra  es,  et  quam  decora  cbari&sima 
in  deliciis  I  Statura  tua  assiiqilata  est  palmae,  et 
ubbra  tua  botris.  »  Quid  est  in  deliciis  pulcbram  et 
docoram  esse,  nisi  in  abundantia  gratiae  mansuetu- 
dinem  summatnquebumilitatem  cordisbabere  ?De- 
nique  dona  gratiarumet  intelligentia  Scripturarom 
sive  sacramentorum  ccelestium  vere  sunt  deliciae,  et 
bumilitascordis  vera  pulchritudo  est,  res  decora  et 
Deo  amabilis  virtus  est.Haec  in  te  conjuncta  sunt, 
0  cbarissima,  tales  deliciae,  talisque  pulcbritudo. 

Quod  enim  dixit  ?<( Slatura  tua assimilata  est  pal- 
mae,  et  ubera  tua  botris.  «  Et  ne  dubium  sit,  cui 
palmae  dicam  adbuc.  «  Dixi :  Ascendam  in  palmam 
et  appiebendam  fructus  ejus  ;  et  erunt  ubera  tua 
sicut  botri  vineae,  et  odores  tui  sicut  malorum, 
guttur  tuum  sicut  vinum  oplimum.»  Magna  igitur 
humilitas,  quam  istapulcbritudosonat  :  «  Statura 
tua  assimilata  est  paluiae^»  quia  tale  estac  si  dicam: 
Mihi  assimilata  es  omni  habitu  mentis  tuae ;  mihi, 
inquam,as8imilata  es  in  eo  quod  in  crucem  ascendi 
mitis  et  bumilis  corde.Hunc  ergo  ascensum  meuui 
futurum  dixi,nec  quisquam  amicorum  dubitaverit 
quin  dixerim  tibi.&i  enim  ipsis  amicis  dixi  :  «  Ecce 
ascendimusHierosoljrmain,  et  Filius  bominis  tra- 
detur  &dcrucifigendum(Jfa((A.xx),uetaliamultaad 
hunc  sensum  pertinentia  ;  imo  si  ot  inimicis  dixi : 
«  Et  ego  si  exaltatus  fuero  a  terra,omniatraham  ad 
meipsum  (Joan,  xii),  quanto  magis,  charissima, 
dixi  aut  diceredebui : «  Ascendam  in  palmam  etap- 
prebeudam  fructus  ejus,  et  erunt  ubera  tua  sicut 
botri  vineae,  et  odores  tui  sicut  malorum,  guttur 
tuumsicutvinumoptimum!»Hoceratdicere:  Exal- 
tabor  in  crucem  victoriosam,  et  moriendo  morte 
fructuosa,  operabor  velociter  salutem  omniumcre- 
dentium,  et  deinde  doctrina  tua,  doctrina  iegaiis 
atque  evangclica  tempore  opportuno  palani  praedica- 
bitur,8:cut  in  autumno  duices  potri  comeduntur,  et 
491  bonusubiquediifunditur  odor  bonorum  ope- 
rum  tuorum,eldulcissimumatquedelectabile  mihi 
erit  eloquium  luum  sicut  vinum  optimum.  Tu  au« 


A  tcm  ad  hac  :  ■  Dignum  dilecto  meo  adpotanduni, 
iabiisque  et  dentibus  ejus  ad  ruminanduro.»El  rc- 
vcra,  ut  dicis,  ita  est.  Sicut  enim  vinum  optimum 
dignum  regibusest  adpotandum,  «  labiis  et  denti- 
bus  eorum  ad  ruminandum,  «  sic  eloquium  tuum 
dignum  mihi  est  ad  audiendum,cunctisque  amicis 
et  testibus  meis  ad  praedicandum. 

Quid  faciemus,  vel  quo  ibimus  cum  tantis  iiilis 
dilectis  deliciis  ?  Nostri  enim  qui  primiad  istas  dc- 
licias  vocati  sunt, «  venire  nolunt,  sed  abierunt  ne- 
gligentc8,aliusin  villam  suam,  aliusvero  ad  nego- 
tiationem  suam,  reliqui  verotenueruntamicos  no- 
stro8,etcontumeliaaffectosocciderunt(Afat(A.xxii).» 
Quid  igitur  faciemus  ?«  Ego  dilecto  meo,  et  ad  mo 
conversio  ejus.   Veni,   dilecte   mi ;  egrediamur  in 

D  agrum,  commoremur  in  viilis.  Mane  surgamus  ad 
vineas,  videamus  si  Coruit  vinea,  si  flores  froctus 
parturiunt.si  floruerunt  mala  Punica.  Ibi  dabo  tibi 
ubera  mea.Mandragorae  dederunt  odorem  in  portis 
nostris.Omnia  poma  nova  et  vetera,  dilecte  mi, 
servavi  tibi.  » 

Haec«  ego  dilecto  meo  »  locuta  sum,  «  et  ad  roe 
conversio  ejus,»  videlicetnon  improbando,imopro- 
po^itum  hoc  habendo  ut  cgrcderemur  ;  quippe  qui 
jamdudum  dixerat  ad  cives  suos  :  «  Amen  dico  vo- 
biS|  quia  ncmo  propbelaacceptusest  in  patria  sua 
(Luc,  iv),»  et  hoc  dicto  pauca  interlocutus  «  ipse 
transiens,  per  medium  illorum  ibat  (ibid).^  »  signi- 
ficans  utique  transiturum  sea  suiscivibusetegres- 
surum  in  agrum,etcommoraturum  in  villis.  Itaque 

p  concordans  proposito  Dei,  «  veni,  inquam,  dilecte 
mi,  egrediamur  in  agrum,commoreinur  in  villis,  » 
ut  videlicetqui  eranl  agrestes,  fiant  domestici,  qui 
erant  villani,  fiant  cives  Dei,  etjuxta  propbeticum 
oraculum  :  «  L.aetelur  deserta  et  invia,  et  exsullet 
BoIiludo,et  fioreat  quasi  lilium,  germinans  germi- 
net,et  exsultet  laetabonda  etlaudans,  et  glori^  Li- 
bani  detur  ei  (liau  xxxv) ;  »  gloria  scilicet  haec,  ut 
videantgloriamDomioi,  etdecorem  Dei  noatri,  cu- 
jus  visione  indignum  se  Libanus  i8te,id  est  populus 
Judaicus  facit  repellendo  Verbum  Dei.  Iliuc  egre- 
diamur,ibi  commoremur,  et  ibi  commorantee  ma- 
ne  surgamus  ad  vineas  sine  dubio  jam  illic  nostra 
commoratione  propagantes.  «  Videamus  si  floroil 
vinea,si  floreafructus  parturiunt,  si  floruerunt  ma- 
la  Punica.  »  Nam  tunc  «  floruit  vinea,  »  sed  jam  in 

D  viilis  ejusmodi  de  carne  gentiliumagrestium  nati 
sunt  aliqui,  qui  sint  ad  vilam  aeternam  praeordinati, 
sine  dubio  mox  credituri ;  et  tunc  flores  fructum 
parturiunt,  »  si  dociles  inveniuntur  ad  bene  opc< 
randum;  tunc  etiam  c  floruerunt  malaPunioa, »  si 
inveniuntur  in  illis  aliqui,  quorum  fides  usque  ad 
martyrium  durare  sufficiat,  quod  sine  dubio  futu- 
rum  est.  «  Ibi  dabo  tibi  ubera  irea,  scilicet  nutrico- 
do  multitudinem  filiorum,quo8  in  novam  iDfaoliam 
fecunda  tibi  pariet  gratia.  Unde  hoc  ita  certum, 
quodmultitudofiliorumnasci  debeatillic,ubibacte- 
nus  sterilitas  fuit  ?  Videlicettam  ex  Scripturarum 
testimoniis^quae  testanturitadeberefieriy  quam  ex 


949 


COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  —  LIB.  VI. 


950 


praesentibus  ezperimentis,  quia  u  mandragor»  de-  A 
'  deruntodorem  in  portis  nostris.  •  Mandragora  ma- 
la  hibet  suave  olentia,  quaa  et  dv6pb>ic6fxop(po<  ap- 
pellatur^qaod  habeat  radicem,forrpam  bominis  si- 
milantem,  cujus  corlex  vino  mistus,  ad  bibendum 
datur  his  quorum  corpus  proptercuramsecandum 
est,  ut  soporati  dolorem  minime  sentiant,8teriiibu8 
quoque  mederi  fertur  ul  concipiant.<c  Mandragor» 
ergo  dederunt  odorem  in  portis  nostris,  »  id  est 
experimenta  praesto  sunt,  quod  jam  fieri  debeal  il- 
lud  quod  gentilati  hactenussterili  spiritus  propbe- 
ticus  promittit  :  t  Lauda,  inquiens,  sterilis,  qu« 
non  paris  ;  decanta  laudem,  et  hinni,qu«  non  pa- 
riebas ;  qnoniam  muiti  filii  desertsB  magis,  quam 
ejiis  quae  habet  virum  (hai,  liv),  elc.  <*  In  portis, 
inquam,  nostris,  »  idest  dunr«  adbucsumusin  fini-  ^ 
bus  nostris,  in  finibus  Judiicis,  sensimus  odor  em 
bujusmudi.  Venerat  enim  jam  iEtbiops  eunucbus 
odorare  in  Hieru8alem,et  revertebatur  sedens  super 
cnrrum  suum,  legensque  Isaiam  prophetam,  cum 
ecce  sentiens  Spiritus  eanctus  odorem  ejus,  dizit  ad 
Phiiippum  : «  Accpde  et  adjunge  tead  currum  ittum 
[Act.  viii) ;  »  sed  et  tunc  eramus  in  portis  nostris, 


quando  odoremdederuntin  conspectu  Domini  elee* 
mosynae  Cornelii  centurionis  (Act.  z).  Ad  quem 
odorem  et  illud  pertinet,  quod  postmodum  cuidam 
amicorum  talis  yisio  per  noctem  oatensa  est :  a  Vir 
Macedo  quidam  erat,  stans  et  deprecans  eum,  di- 
cens  :  Transiens  in  Macedoniam,  adjuva  nos  {AcL 
zvi).  »  His  atque  aliis  modis  «  odorem  dederunt 
mandragor»  in  portis  nostris,  »  feounditatem  si- 
gnificantes  de  loco  aterilitatis.  Nunquid  autem  ibi 
tantummodo  ubera  mea  dabo  tibi  ?  Imo  et  «  omnia 
poma  nova  et  Tetera,  dilecte  mi,  servavi  tibi.  ■ 
Quandiu  parvuli  fuerint  bi^qui  in  loco  ubi  diceba- 
tur  :  «  Non  plebs  mea  vos,  nascentur  filii  Oei  vi- 
ventis  {Osee  i),»  quandiu,  inquam,  imbecilleserunt 
ad  dudiendum  grandem  sermonem,  eisque  «  lacte 
opu8  erit,non  solido  cibo  (H^^r.v),  »tandiu  «  dabo 
ubera  mea,»  cumautem  perfecli  fuerint,  et  «  pro 
consuetudineexercitatossensushabuerintad  discre- 
tionem  boni  etmali  {ibid.),  •  tunc  cibum  solidum 
tibi  in  illis,  quia  omnia  nova  et  vetera,  omnia  Vete- 
ris  ac  Nofi  Testamenti  sacramenta  servavi  tibi,coQ- 
ferens  in  corde  meo  (Luc.  i),  proferenda  in  tempore 
8U0,  in  tempore  opportuno. 


LIBER  SEPTIMUS 


4L%%  Factum  est,  o  dilectissima  dilecti,  factnm  C 
est,  ut  dixibti :  «  Veni,  dilecte  mi  ;  egrediamur  in 
agrum,  commoreinur  in  viliis.  ■  Felix  dies  felicia 
nobis  terapora  bujus  egressua  veslri  ad  noa  ab  illis 
qui  repulerunt  vos,  dicentibus  amicis,  et  vestri 
consilii  consciis  ad  illos. 

«  Vobis  quidem  oportebat  primum  loqui  verbum 
Dei,  sed,  quoniam  repeliitis  illud,  et  indignos  vos 
judicastisffiternae  vits,  ecceconvertimurad  gentes 
{ArL.  xHi).  »  Nunquid  vero  non  solum  illud  audie- 
rant  dictum  prophelicum  quod  subjunxerunt,  di- 
centes  :  «  Sic  enim  prscepitnobisDominus  :  Posui 
te  in  lucem  gentibus  ut  ais  salus  mea  usque  ad  ex- 
Iremum  terrs  ?  {Isa.  xux).  ■  Imo  et  cstera  quam 
multa  bujusgratisB  oracula^etistud  secretissimum 
audierant  et  intelleierant  quod  tu  hic,  o  gratia  ^ 
plena,  dixisti  :  «  Veni,  dilecte  mi,  cgrediamur  iu 
agrum,commoremur  in  viliis.  »  0  quantum  gau- 
dium,quantaexsuitatioilliu8sterilisetdeserts,qu« 
non  habebat  virum,  quando  certum  de  scripturis 
propbeticisegressus  vestri  ad  ipsam  et  sns  salntis 
audivil  testimonium  1  « Audientea  autem  gente8,ail 
illa  Scriplura,  gavisssunt,  et  glorificaverunt  Ver- 
bum  Domini,et  crediderunt  quotquot  erant  prsor- 
dinati  ad  vitam  sternam  {Act.  xiii).  »  Secundum 
illud  gaudium  prssenti  loco  loquitur  ipsa  exsul- 
tans  et  Iffitabunda  et  iaudans. 

Cap.  VIII.  —  «  Quis  mihi  det  (e  fratrem  meum 
sugentem  ubera  matris  meae  ut  inveniam  te  foris  et 
deosculer,et  jam  mo  nemodespiclat^Apprehcndam 


te  et  ducam  te  in  domum  matris  mes,  et  in  cubi- 
culum  genitricis  mes,ibi  me  docebisy  et  dabo  tibi 
poculum  ex  vino  condito,  et  mustum  malorum  gra- 
oatorum  meorum.  »  Ista  admirativa  percontatio, 
«  quis  mihi  det  te,»8imilis  illi  e8t,«  et  unde  hoc  mt- 
hi  ut  veniat  mater  Domini  mei  ad  me  {Luc.  i) ;  »  et 
ista  exsultatio,  «  inveninm  te  foris  et  deosculer,  et 
jam  nemo  despioiat,  »  similis  est  illi  responso  tuo 
ad  angelum  :  «  Ecce  ancilia  Domini,  fiat  mihi  se- 
cundum  verbum  luum  (ibid.).  »  Similis  namque 
est,  vel  qus  hsc  dicit,  sicut  decet  flliam  similem 
esse  matri.An  non  tu  materejus,  qus  vitam  et  sa- 
lulem  peperisti?An  non  filia  tua  bscest,  videlicet 
imitalione  iidei  ?  Si  Abrabam  pater  gentium,et  Sa- 
ra  matergentiumrectedicituretestfO^.  xvii),  vi- 
delicet  propter  fidem,quantomagi8  tu,o  Gdelissima 
fidelium,matere8omnium  nostrnm?  Propterea  di- 
cit  istavalde  attonitapropter  auditum  supradiotum 
magna  gaudii  muUitudine;  cQuis  mihi  det  te  fra- 
trem  meum  sugentem  ubcra  matris  mes  ?»  «Fra- 
trem  »  suum  dicit  dilectum  auum,et  describiteum 
dulci  deacriptione,  «  8Ugentem,inquien8,ubera  ma- 
tris  mes.  »  Cujus  «  matriames,  »  nisi  virgiois  Ma- 
ris?  Propterea  de  patre  nihil  dixit,  quia  videlicet  in 
fratre  isto,  ut  conciperetur  vel  nasceretur,  fleret- 
que  filius  naturs  vel  carnis  nostrs,  vir  nihil  pa- 
travit.Totum  quodjraternoster  est,  de  matre  est. 
Mutris  ubera  suxit,  sed  non  de  putris  radice  fluxit. 
.  Mater  isla,  materest;  quia  caro  ista,  caro  nostra; 
et  fides  isla,Gdes  tua.o  Maria,  Gdesnostraest.  Non 


951 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


952 


se  capitintus  magDitudogaudii,iQtusiQ  corde  cre-  A  bouis  DomiQUs  mihi  retribuit.  «  Quid  retribuam  » 


deolis,  et  felicitatem  suam  admiraDtis,  quod  Deus 
Filius  Dei,  frater  ejus  factus  8it,frater  ejus,  o  ma- 
ter,  ez  te,  cujus  ubera  tuxit.  Erumpit  et  clamat  : 
«  Quis  mihi  det  te  fralrem  meum  sugeutem  ubera 
matris  me»,  »  el  adjicit,  •  ut  inveniam  te  foris  ct 
deosculer,et  jam  me  nemo  despiciat?»De8picieba- 
tur  enim,utpote  sterilis  et  deserta  sine  viro,  id  esl 
siDe  Deo  iu  hoc  muodo  :  Despiciebatur^inqusm,  et 
dicebatur  prsputium,  ut  Apostolus  ait,  ab  ea  quaa 
dicitur  circumcisio  in  carDC  maDufacta,  et  eratalie* 
Data  a  coDversatioDC  Israei  (Bphes,  ii).  •  laveDiam 
ergo  te,  iDquam,  foris  et  deosculer,  et  jam  me  ne- 
mo  despiciat,  »  videlicet  cum  possim  dicere  iliud 
verissimum,  quia  multi  fllii  desertifi    magis,  quam 


ei  ?  Haec  deliberaDS,  ad  id  veai,  cum  aliquid  majus 
DOD  possim  :  «  Galicem  salutaris  acoipiam,  et  do- 
mea  DomiDi  iDvocabo.»  Hoc  est,  quod  nunc  dico. 
£t  dabo  tibi  poculum  ez  vino  coDdito,id  est,  sacri- 
flcium  oiTeram  sacratum,  et  vere  sauctum  invisibili 
passioDis  tuae  sacramento.  Necsolum  istud  faciam, 
verum  etiam  mustum  dabo  tibi «  malorum  grauato- 
rum  meorum,  » id  est,  pretiosam  io  conspectu  tuo 
mortem  sauctorum  martyrum  tuorum  qui  quam- 
plures  ez  me  tusB  mortisimitatoreserunt.  Hoc  erit 
tibi  poculum,quod  dod  erit  saDguis  brutorum  ani- 
malium.Hinc  enim  vel  tu  vel  Pater  tuu8,Deu8  deo- 
rum  Dominus,  locutus  est  :  «  Nunquid  manducabo 
carnes  taurorum,aut  saDguinem  hircorum  potabo? 


ejus  qu«  habet  virum.   0   frater   vineffi,  o  sugeDS  g  Immola  Deo  sacrificium    laudis,   et   redde   (Psal 


ubera  matris  me»,  quid  est  invenire  te  foris,  quid 
est  te  deosculari  ?  luveDire  te  foris,  estexiread  le 
exlra  castra,  qui  sicuteztra  portampassus  es,  ita 
u  eztraneus  fratribus  luis  et  peregrinus  flliis  matris 
tuos  factus  es  (Psal.  lzviii),  >  teque  deosculari,  im- 
properium  tuu  m  veDerari,et8acrameDta  pietatis  tuae 
familiariter  cogDoscero  est.  Nam  in  quantum  illa 
cognoscimus  et  diligimus,  in  tantum  te  amabilem 
amantes  deosculamur.  Quis  fructus,  quod  euiolu- 
mentum  hujusce  inventionis,  hcjuece  deosculatio- 
nis?  Apprehendam  te,  inquit,  et  ducam  in  domum 
matris  mes,et  in  cubiculum  genitricis  mes,  ibi  me 
docebis.  »  Quomodo  Oet  hoc,  videlicct  cum  tuis 
fuero  potila  osculis,  cum  tu  mihi  tua  mysleria  re- 


zLiz),  »  etc.  «  Lffiva  ejus  sub  capite  meo,  et  dezlera 
ejus  amplezabitur  me.  »  0  vos  fllii  vel  filiae^magna 
quidem  et  ardua  res  est,  fratrem  meum  taliter  iu- 
troducere  in  domum  matris  meae,  et  in  cubiculom 
genitricis  mes,  et  multas  proinde  pressuras  habe- 
mus  tolerare,  sed  nolite  pertimescere.  Ipse  ubique 
pr£sens,duplici  consolatione  consoiabitur  me.Nam 
«  Iffiva  ejus  suli  capite  meo,et  deztera  ejus  ampleza- 
bitur  me.  »  Lffiva  eju8,id  est,  temporalis  interdum 
prosperitas,  ne  in  iaboribus  deflciam,  sustentabit 
me,  neque  tenlari  dimittet  supra  id  quod  possum 
sustinere,  et  deztra,  scilicet  spes  retributionis 
ffiternffi  non  incerta,fortius  atque  abundantius  Isti- 
ficabit  at<|ue  delectabit  me.Fiet  mihi  jam  in  isto  ss- 


vclaveris,  babebo  ego  hactenus  sterilis,  habebo  ez  n  culo  consolatio  hffic,  ut  ipsi  regesvel  principesmibi 


te  fllios  innovatffi  juventutis,  quos  te  faciente  ordi 
nabo  mihi  lectores  atque  iectrices,  cantores  atque 
cantatrices,  sacerdotes  sive  ponlifices,  prophetics 
atque  apostolicffi  gratiffi  appropinquante8,et  consti- 
tuam  ex  eis  scholas  legentium  atquecboroscanen- 
tium  ;  adhibebomihi  tubas  prffidicantium,  et  lin- 
guas  inlerpretum  ut  mihi  ezpiicent  Scripturas  qu» 
de  tc  sunt  et  quae  hactenus  inlus  in  una  linguala- 
tuerunt.Atqueita  ordinatacastrorum  acieirrumpam 
<  domum  matris  meffiincubiculumgenitricismcffi, » 
ubi  hactenus  «  requiescunt  bestis,  et  habitant  dra« 
concB  sive  struthiones,  et  pilosi  saltaQt  et  respon- 
dent  ululffi  [Isa,  ziii),  »  dum  colitur  adulter  Jupi- 
ter,cffiterorumqueQOQdeorum,sed  dffimouum  terrs 
phaIange8,prolractisque  foras  omnibu8,inducam  te 


dentur  in  famulatum,  in  illa  vero  deztra,  obi  im- 
mortalitas  regnat,  ipsum  visura  sum  ego  visione 
ffiterna  in  decore  suo  (I  Cor,  z),  fratrem  meam,  di- 
lectum  meum,Regem  regum,et  Dominum  dominan- 
tium,  jamquetantum  bonum  prffigustarecupio  per 
contemplationis  studium.u  Adjuro  vo8,fi]is  Hieru- 
8alem,ne8U8citetisnequeevigi]arefaciatisdilectam, 
donec  ipsa  velit.»  Hoc  sciens  ipse  frater  meu8,quia 
solus  meditor  vel  meditari  cupio  amplezus  deztne 
ejus  :  No,  inquit,  suscitetis  neque  evigilare  iaciatis 
diiectam,  donec  ipsa  velit.  Ne  inquam,  suscitetis, 
videlicet  eo  modo  quo  Martha  suscitare  volebat 
Mariam  sororem  suam.  Maria  namque  sedens  ad 
pedes  dilecti,audiebat  verba  oris  ejus.  Hoc  erat  re- 
quiescere.  Atilla  qus  satagobat  circa  freqaens  mi- 


illuc,utet  in  domomatris  me»  et  in  cubiculo  geni-  D  nisterium  (Luc,  z),voIen8  eam  suscitare:  Domine, 

inquit,  non  est  tibi  curffi,  quod  soror  mea  reliquit 
me  solam  ministrare?  Dicergo  illi  ut  me  adjuvet. 
Guncli8filiabuseju8modi,qufficorporalemini8teriom 
sive  actuaiem  vitam  nesciunt  discernere :  quantum 
distet  a  dignitatecontemplationis,  dictum  hoc  esse 
nemo  dubitet,ne  suscitetis  neque  evigilare  faciatis 
dilectam,donec  ipsa  velit.Nam  illa,  quffi  «  optimam 
partem  elegit,  »  qufficunque  studet  Verbo  Dei,ip8a 
est  dilecta  :  Cffiterffi  quffi  «  sollicitffi  sunt  et  turban- 
tur  erga  plurima,  »  sicut  Martha  illa,  filis  sunt 
«  Quffi  est  i8ta,quffi  ascendit  de  deserto,  deliciis  af* 
fluons,  inniza  super  dilectum  suam?  »  AbiatoYer- 


tricis  meffi,scilicet  et  in  palatiisregum,  et  in  tempiis 
quondam  dffimooum  oomcQ  tuum invocetur.«Ibi  me 
docebis  »  palam  et  cum  libertate  vocis,  more  tuo, 
quemadmodum  dizisti  :  «  Ego  palam  iocutus  sum 
433  muudo,  et  in  occulto  locutus  sum  nihil  (Joan, 
ZTiii).  »  —  «  Et  dabo  tibi  pocuium  ex  vioo  coQdito, 
etmustum  malorum  grauatorum  meorum.  »  Quid 
enim  aiiud  vel  majusdare  possum  ?  Hoc  ut  daret,iQ- 
vcQit  et  ille  qui  dizit :  «  Quid  retribuam  Domioo  pro 
omnibusqua)  retribuit  mihi?  Galicem  salutaris  ac- 
cipiam,et  QomenDomini  invocabo  (P«a/.  zv),  »  Et 
est  sensus  :  Prius  bona  pro  malis,deiQde  bona  pro 


''^^  COMMENT.  IN  CANTICA  CANTIC.  -  LIB.  TII.  954 

Zm\llslr^^^^^^  clariBsima,  circa  A  guis  ejus  super  ncs  et  super  filios  Doslros   (Joan. 

cirs  Zct^r    r  -^       ^"'  '^''''°"  "^^"'  ^^*'"''^'"'      ^«  •'  ^«"^-  "^")-  •  Propterea,  repudiata  illa,  ista 
CUJU8  electio  fratns  graliae  est,  fruotus  eiye  efTectus  /*'»*' 


talis  asceDdit,  et  siout  ait  quidam  ex  vobis  :  «  CaQ* 
citas  contingit  in  lerael,  donec  plenitudo  gentium 
8ubintroeat,et8icomni8lsrael8alvu8  fiat  {Rom.xi),>i 
Nunc  audi  quid  dicat  iata  quam  tu  miraria,  ista 
mulier  fortis,  de  qua  veraciter  dictum  sit :  Confidil 
in  ea  cor  viri  sui,  et  spoliis  non  indigebit  (Prov, 
xzzii).cc  Pone  me  utsignacalum  sapercor  tuum,  ut 
signaculum  super  brachium  tuum,quia  fortis  est  ut 
mors  diIectio,dura8icutinfernus  aemuIatio.Lampa- 
des  ejus,  lampades  ignis  atque  flammarum.  Aqus 
mult»  non  potuerunt  ezstingoere  cbaritatem,  nec 
fluminaobruentillam.Si  dederit  bomoomnem  sub- 

.      stantiam  domus  sn»  pro  dilectione,quasi  nihilde- 

dictum  est :  «  Quod  factum  est,  in   ipso  vita  erat  B  spioiet  eam.»  Quid,  rogo,  ista  petit,  ut  jam  dictum 


Evangelicae  prffldicationis,  ez  quo  fieri  ccepit,  o  di- 
lectissima  diiecti.iliud  quod  dicebas :  •  Veni.dilecte 
mi,egrediamur  in  agrum,  commoremur  io  villis.  n 
Hunc  lantum  egressus  vestri  fructum  admiratur 
electio  ex  JudaBis,  qu«  parva  numere  per  Evange- 
lium  venit  et  dicit : «  Qu»  est  ista  qu»  ascendit  de 
deserto,  deliciis  affluens,  innixa  super  dilectum 
suum  ?  »  De  deserto,id  est.de  agro  et  de  villis,  quo 
vos,o  dilecteetdijecla,cum  consilio  supradictoegre- 
di  atque  commorari  voluistis.u  Qu»  est  ista?  »  Ubi 
erat?  ubi  iatebat  ?  Mira  res.Nobis  nulla  erat,  nus- 
quam  erat,8ed  illi  erat,in  iIIoerat,de  quo  veraciter 


e8(,mulier  fortis,  nisi  ut  conidat  in  ea  cor  viri  sui  ? 
Quidenim  est  diccre, «  pone  meutsignaculum  su- 
per  cor  tuum,ut  signaculum  super  bmchiumtuum,» 
nisi  ac  dicat :  Gonfidat  in  me  cor  tnum,roboretur  ex 
adjutorio  meo  brachium  tuum?  Et,  odilecte,  quid 
est  prflBsenti  loco  tor  tuam,  494  et  quid  bracbium 
tuum,Qi8iScripture  veritatis,  qu»  scripts  sunt  se- 
cundnm  cor  tuum,et  memoriamirabiliumtuorum, 
ex  quibus  cognoscitur  quam  magnum,  quam  forte 
8it  brachium  luum  ?Pone  me  ut  eignaculum  super 
illud  cor  tuum,  pone  me  utsignaculumsuperillud 
brachium  tuum.  Quam  ob  causam  ?  Nimirum  ob 
triplicem,qu8e  contra  me  lalrant^insaniam  videlicet 
Judaicam,  paganieam,  hsreticam.  Prompta  sum, 


(Joan.xvii),  »et  de  quodicit  alius  quidam  amico- 
rum  : «  Qui  vocat  ea  quae  non  8unt,tanquam  ea  quse 
8unt(ftom.  IV).  nQualis  enim  est,  qualis  ascendit  ? 
«  Dcliciis  affluens  innixa  super  dilectum  suum.  » 
Jure  miremur  quantis  vel  qualibus  deliciis  affluil. 
Deliciisgratiarum.quaB  manifestantur  ad  utilitatem 
{/  Cor.  XII),  videlicet  sermone  sapienti»,  sermone 
EcientiaB,fide,gratia  saniiatum,operatione  virtutum, 
propbetia,di8cretione  spiriluum,  gencribus  lingua- 

rum,interpretationesermonum.QuomodoaulemveI 

ad  quid  innixa  super  dilectum  suum  ?  Nimirum  ut 

non  timeat  timorem  hominum,  ut   non  deficial  in 

tribulationibus,  qu»  iilam  invenerunt,  sive  inven- 

turae  sunt^tribulationibusatque  persecutionibusini- 

micorum  visibiliumatqueinvisibiiium,paganorum   C  cvpeditasum.devotasum  econtra  fortiter  defendere 

judaBorum.haereticorum,  et  spirituum  raalignorum!      ^**"^  cor tuum,protegere  illud  brachium  tuum  sicut 

rw. j ._  •      imperiale8ignaculum,8ioutfidcIete8timonium,mira 

fortitudine  miranda  duritia  quam  nullus  possit  ef- 
fringere.  Fortitudinem  meam  dico  dilectionem,du- 
ritiam  meam  dico  aBmulationem.  Cnr  hoc  ?   quia 
«  fortis  est  ut  more  dilectio,  •  dura  sicut  infernus 
emulatio.Quid  eet  hoc  dicere,ni8i  ac  si  dicatur  :  Ze- 
lum  magnum  habet  dileotio,iram  intolerabilem  ha- 
betsmulatio?  Attendite,  amici,  quod  dicitur,  ani- 
madvertite  diligenter  quod  agitur  et  actum  est  ha- 
oteDU8,ex  quo  ascendit  de  deserto,  deliciis  afQueos 
mulier  ista  fortis,  et  ionixa  super  dilectum  snum, 
qu«  istud  posoit,  ut  confidat  in  ia  cor  viri  sui. 
Quis  unquam  portare  potuit  zelum  dilectionis. 


Ouomodo  enim  inter  haec  omnia  subsisteret,  nisi 
innixa  essel  supersemetipsam^autsuperquemlibet 
alium?  Tuno  utique  caderet,stare  non  posset.Nuno 
antem  dicit:  «  Dominus  iliuminatio  mea  et  salue 
mea,quemtimebo?Dominu8  protector  vitaBmeaB,a 
quo  trepidabo  ?  81  consistant  adversnmme  castra, 
non  timebitcor  meum.  Si  exsurgat  adversum  me 
praelium  in  hoc  ego  sperabo  (Psal.  xxvi).  »  Hoc  di- 
cere  et  facere,  nimirum  est  innixam  esse  super  di- 

lectum.Quomodofactumestistud^Quomodotaliset 
taliterascendit?  «Sub  arbore  maiosnscilavi  te,ibi 
corrupta  est  mater  tua,ibi  violala  est  genilrix  tua.  » 

Delectioex  Jud86is,nunquidqua8ine8cien8admira.      «.,^^  u  u  f    •  ^-i    *•      ••  i  *•     • 

ris  ?  Nunquid  causam  nescis  cur  ista  talis   taliter  D  ^         t*K    '"''\''''  dilecti  sui  iram  «mu lationia 


datoilli  libello  repudii,  etha?c  estqusB  taliterascen- 
dit.Ubinam  hoc  accidit?  Sub  arbore  malo,  ubi  te 
808citavi,8ub  ligno  crucis,  ubi  te  redemi.  Proplerea 
dixi  sub  arbore  malo,  id  est,  sub  arbore  aff^erente 
fpoctos  8uo8,quia  videlicetlignum  crucis  non  sterile 
lignum  fuit,8ed  fructuH  attuiit  vitas  etealutis.  Ibi  te 
•U8citavi,8ed  mater  tua  Synagoga,genitrix  tua,  gens 
Jodaicaibi  corrupta  est,dicendo,t  Non  babemus  re- 
gem  nisi  Caesarem,»  ibi  violataesl^clamando :  «San- 


qa8B8criptaB  aonteeoandumcor  viri  sai,  dilecti  sni, 
qui  male  praBdicant  de  brachio  fortilndinis,  quo 
■alutem  generis  humani  operata  eat  omnipotenti^ 
viri  8ui,dilecti  sui.Nonne,  cum  in  remittendis  pec- 
catia  piissimasit,  illos  duntaxal,  qui  loquuntur  ex- 
tra  velcontra  Verbum  veritatis,mortificat,et  infer- 
no  addicit  illorom  animas  ?Quidpiam  tolerare  potest, 
qood  cordi  dilecti  soi,  id  aat,  Scriptors  veritatis 
contrariom  est?  Tolerare  non  potest.  Illoa  qui  in 
hoc  ■unt,  ellminat  et  anatbematis  gladio  trocidat 


955 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


950 


NoQ  inexperta  loquimur.Nulla  re  magis  offeQditur,  A 
nullo  inalo  exacerbaturumpliusquseiibet  animaha- 
bens  spiritum  dileclionis,  quam  si  audiat  deScrip- 
turis  quidpiam  contra  sensum  cordishujusamici, 
coDtra  honorem  brachii  hujus  dilecti.  Quam  forte 
natura  sit  mitis,Btatimad  rem  istam  sitintractabi- 
Ijs,  ct  videtur  adversariie  motus  ejus  quasi  motus 
morlis.et  ira  e.jus  quasi  ira  infernalis;  sicut  de  Mose 
constat,  qui,  cum  esset  mitissimus  omnium  homi- 
num  qui  morabantur  in  terra,  ubi  eausa  poposcit, 
sic  immitis  factus  est  quasi  mors^sic  durus  quasi 
infernus,  ita  ut  diceret:  «  Qui  Domini  estjungatur 
mihi  (iVum.xii ;  £xod.  xxxii),  »  et  durissimo  ejus 
imperio  occideret  unusque  fratrem  et  amicum 
et  proximum  suum,  cecideruntque  una  die  viginli 
tria  millia.Ei  iile  materiali  quidem  gladio,  et  alii  d 
post  eum  complures,  ut  Eiias  et  fortissimus  David 
probaverunt,  quia  vere  fortis  est  ut  mors  dilectio, 
vere  dura  sicut  infernus  ffimulatio.Ista  vero  dileclis- 
sima  spirituaii  gladio  sievit  propter  dilecti  suicoret 
brachium,  persistens  fortiter  tanquam  inviolabile 
signacuium.Nam  demateriali  gladio  nonhabet  pr»- 
ce))tum  sive  dilecli  sui  consensum^quando  audivit 
eum  dicentem  :  Gonverte  gladium  luum  in  locum 
8uum,sali8  est^sinite  usque  huo  (Matth.  xxvi ;  Luc, 
xxii).  Lampades  ejus,  ait,  lampades  ignis  atque 
flammaram.Gujusenim  ?  Dileotionis  sive  smulatio* 
nis.  Lampades  dilectionis,  lampades  ignis,  lampa- 
des  smuIat:onis,IampHdesflammarum.&icnt  ignis, 
dum  concitatus  fuerii,  generat  flammam  :  6ic  diie- 
ctio,  dum  aliquid  perceperit  non  secundum  cor  bu-  p 
jus  viri,non  secundum  sensum  hujus  dilecti,  parit 
ffimulationem,lucentem  pariter  et  urentem,amico8 
illuminantem,  inimicos  urentem.  Quid  si  fortes 
fuerint  iniraici  ?  Quid  si  habuerint  turbas  populo- 
rum,  gladios  quoque  regum  atque  imperatorum, 
aiout  aliquando  habuerunt  ?  Nihilominus  confidat 
in  isla  cor  viri  8ui,quia  nihilominus  fortis  eril  ut 
mors  dilectio,dura  sicut  infernus  ftmulatio,  imo  et 
amplias  tunc  lampades  ist»  ardebunt  atque  luce- 
bunt,  lampades  ignis  atque  flammarum.  Hunc  est 
quoddicit:  <c  Aquffimultffi  non  potueruntexstinguere 
chantatem.nec  flumina  obruenl  iilam.»  AudivimuSy 
vidimus  aquas  multas,  id  est,  inundantes  persecu- 
tionee  popularium,et  flumina,8cilicet  perseoutiones 
principumfortium,quffi,cumvebpmenterinundarent, 
non  potueruntexstingueresiveobruerecharitatem,  ^ 
neque  oompescere  ejus  ffimuIationem,ut  saltem  de 
uno  Verbo  dogmatis  fideiissimi  reticeret,  exempli 
gratia,  illo  quod  dicitur  6fxou9iov.  Pro  nihilo  fuit 
buic  dilecls  omne  damnum,  et  ipsa  mors,  quam 
inferre  hsretici  potuerunt.  Hoo  est  quod  dicil  :  8i 
dederit  homo  omnem  subslantiam  domus  suae  pro 
dileotione,  quasi  nihil  despiciel  eam.  Tanta  illi  ia- 
est  dileclio  Verbi,  ut  in  comparatione  talis  marga- 
rit8B,quam  intusretinuit  quasi  nibil  despiciatonine, 
quod  foris  auferri  potuit :  «  Rcce  mulierem  fortem 
vidistis  etaudistis.  »  Nonex  semetipsa  tanlam  sibi 
fortitudinemine88econfidit,8edexeo,  qui  solus  e8t 


vera  forlitudo  fortium,  sicut  vidistis  eam  ascen- 
dentem,\nnixain  super  medilectum  suum.  Non,in- 
quam,  ex  ipsa  fortitudo  hso,  sed  ex  providentia 
nostra,  secundum  pium  nostraesolliciiudinis  consi- 
lium,  quod  habuimus  super  eam,  sicut  seqoentia 
indicant :  «  Soror  oostra  parvula  est^et  ubera  non 
babet.  Quid  faciemus  sorori  noslrffi  in  die  quando 
alloquenda  est  ?  8i  murusestjffidiQcemus  siiper  eam 
propugaacula  argentea.  Si  ostium,  compingamus 
illud  tabuIiscedrinis.MHujusmodiconsilium  super 
illam  habuimus  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus 
pro  magna  re,  pro  magno  negotio  {Malth,  x),  quia 
videlicet  sic  se  habebat,  et  sic  babet  tempus  vel 
status  rerum  ejus^ut  vix  nata,  vix  super  pedes  suos 
consistens,  jam  esaetalloquenda,  jam  deberet  duci 
ante  reges  et  prtcsidt^s,  et  reddere  rationem  de  (ide 
nostra,  de  profundissimis  operum  nostrorum  Sa- 
cramentis  contra  Judieos  in  lege  gloriante8,coatra 
philosophos  sapientia  sua  et  eloquentia  tumentes, 
Bub  gladiis  judicum  inter  mille  genera  mortium. 
Uoc  utique  mirandum  est  illis,qui  rem  sciuntmi- 
rari  sicut  dignum  est.  Propterea  consilio  habito  di- 
cebamus  :  Soror  nostra  parvula  est,  et  ubera  noa 
habel.  Quid  faciemus  sorori  nostrae  in  die  qua  allo- 
quendaestPVereenim  qua  dieprimum  alloquenda 
erat.quando  primum  sub  Nerone  et  csleris  perse- 
cutoribus  lis  in  judicio  contra  illam  proposita  est 
de  fide  quam  suspiciebat,  parva  numero,  parvula 
sensu,  id  est,  simplex  erat,  ubera  eoilicet  legem  et 
propbetas,non  habebat.  Dicebamus  ergo  :  8i  murus 
est,  ffidiflcemus  super  eam  propugnaculaargentea. 
Si  ostium,  compingamus  illud  tabulis  cedrinis.  In 
civitatis  vel  domibus  aliud  est  murus,  et  aliod 
ostium.  Similiter  in  dilecta  ista,  in  corpore  isto, 
quod  est  F.cclesia,aliu8  estquasi  murus,  alius  quasi 
ostium,  Hoc  ex  illius  temporis  statu  clarius  di- 
scerni  potest,  quando  primum  dilecta  hsc  allo- 
quenda  erat,  sicut  jam  dictum  est.  Alius  namque 

ita  fortis  erat,ut  tormenta  vel  opprobria  sustioere 
posset,  et  hic  utique  murus  erat,  juxtaillud  :  «  Sgo 
quippe,aitDominus,  deditehodiein  civitatem  ma- 
nitam,et  in  columnam  ferream,etinmurumsreum, 
et  bellabuntadversum  te,etnon  prsvalebunt,  quia 
tecum  ego  sum.  »  Alius  in  hao  parte  inGrmior 
quidem  erat,  et  forte  persecutiones  fugiens  la- 
tere  volebat,  sed  habebat  gratiam  aliquam,  verbi 
gratia  sacerdotalis  officii  gratiam,  scientiamque 
4!^5  catechizandi  rudes,  et  baptizandi  credentes. 
Hic  nimirum  ostium  erat,quia,  sicut  per  ostiom  in 
civitatem  vel  in  domumintroitur,ita  per  tale  mioi- 
sterium  credentes  Ecclesis  incorporanlur.  Igitur, 
«  si  muris  est^ait,  sdificemus  super  eam  propugna- 
cula  argentea,»  id  est,8i  digne  potest  slare  vel  per- 
manere  pro  fide  in  agone  certaminis,  snggfframoB 
illi  quscunque  necessariasunt  veritatis  testimonia 
ut  non  minus  respondere  soiat^quam  ei  legissetle- 
gem  aut  prophetasjuxta  illud  :  c  Cumsteteritis  anla 
regee  et  prsside8,noIite  prsmeditari  qoaliter  re- 
apondealis^  ego  enim  dabo  vobisos  et  Bapientiami 


957 


COMMENT.  IN  OANTICA  GANTIC.  —  LIB.  VII. 


958 


cui  QOD  poierunt  respondere  et  contradicere  omnes 
adversarii  vestri  {Matth,  x). »  Item  :  Non  enim  vos 
estis  qui  ioquimini,  sed  spiritus  Patris  vestri,  qui 
loquitur  in  vobis.  Nonne  sic  et  factum  est?  Nonne 
si  rite  consideres  confessiooes  et  responsa  marty- 
rumjn  illis  duntaxatexemplaribu8,qu®  fldeliter  ac 
simpliciier  sine  fuco  humani  ingenii  scripta  sunt, 
ubi  responsa  illorum,  ut  dicta,  sic  excepta  sunt : 
nonne,  inquam,  responsa  illorumnobis  propugna- 
cula  et  non  quanacunque,sedpropugnaculaargen- 
tea  sunt  ?  Casta  namque  et  castigata  sunt,  multum- 
que  nitoris  ac  splendorishabentjuxta  illud  :  «  Elo- 
quia  DomiDi,  eloquia  casta,  argentum  igneexami- 
natum  {Psal.  xii).  »  Si  ostium  est,  compingamus 
illud  tabulis  cedrinis,  id  est  eum  qui  non  tants 
est  fortitudinisvelioierantiffiuttormentapassionum 
suslinere  po8sit,attamen  illiusestoftlcii  sive  devo- 
tionis,  ut  viam  vel  introitum  fideliter  faciat  voien- 
tibus  introiro  in  regnum  Dei,  baptizando  sive  cate- 
cbizando  illos  Verbo  Dei,  faciamus,  ut  sitmemoria 
impuiribilis  atque  suavissecundum  similitudinem 
ccdri,ligni  odoriferi  atque  imputribilis,  juxta  Davi- 
dicum  illud  :  «  Justus  ut  palma  florebit,  sicut  ce- 
drus  Libani  multiplicabitur  (Pw/.  xci).»  Suntenim 
mulladona  gratiarum,quae  valeantet  sufficere  pos* 
sint  illis,  qui  etiam  si  cupiant,  paimam  martyrii 
non  attingunt.  Quid  ad  hec  illa7«  Ego  murus,  et 
ubera  niea  turris,  ex  quo  facta  sum  coram  eo,  quasi 
pacem  reperiens.  »  Et  est  sensus  :  Primo  quidem 
tempore,  cum  jam  alloquenda  essem  et  de  nostra 
fide  secundum  charitalem  luam  respondere  incipe- 
rem,  parvula  eram,sicut  dicis,  dilecte  mi,  e(  ubera 
non  habebam  ;  sed  nunc  et  murus  sum,  et  ubera 
sunt  mihi,  nonquaiiacunque,  sed  sicut  turris.  Pro- 
cessu  namque  temporis  venerunl  scriptores  mei, 
conrortati  sunt  interpretes  mei,  legemque  ac  pro- 
pheias  totumque  Vetus  parileracNovum  Testamen- 
tum  in  linguas,  maxime  Grscam  et  Latinam,  de 
uno  Hebraic»  linguoB  repositorio  trnnstulerunt,  ot 
ecce  spiritu  el  littera  fortiter  instructa  sum  habens' 
etiam  de  meis,qui  mihi  nati  sunt  filiis,  doctores  et 
explanatores  luculentos  utriusque  Testamenti.Pro- 
pierea  dixi : «  Ego  murus  ct  ubera  mea  sicut  turris.» 
Non  autem  hoc  ex  me,  sed  ex  gratia  dilecti.  Prop- 
pterea  et  istud  subjunxi : «  Ex  quo  facta  sum  coram 
eo  quasi  pacem  reperiens,  »  id  est  ex  quo  per  fidem 
accepi  peccatorum  remissionem.  Nam  ex  tunc  pro- 
pter  ipsum  quod  et  credidi,  pacem  rcperi,  et  recon- 
ciliata  sum  Deoper  mortenri  dilecti  mei.filiisui,  et 
ex  eo  proilciens  atque  succrescens,  istam  quoque 
gratiam  consecuta  sum  ut  nihil  mihi  desit,de  Scri- 
pturis  utriusque  Testamenti,  a  et  ecce  ubera  mea 
a\cut  iurris,  »  quia  nihil  contra  possunt  pagaoi, 
Judaei,  hsretici.  •  Vinea  fuit  pacifico  in  ea,  qu» 
habet  popuIos.Tradidit  eam  custodimus.tc  Vir  affert 
pro  fruclu  ejus  mille  argenteos.»Hoc;dilecta  ad  gra- 
tiam  et  gloriam  de  semeiipsadicil,  etdileclua  con- 
tinuo  reapondens  ait :  «  Vinea  mea  coram  me  est. 
Mille  tui  pacifici,  elducenti  his  qui  custodiunt  fru- 


A  ctusejus.  »  Ad  causam  dilecte  hujus,  qu»  non 
ipsum  loquitur,  multum  pertinet,memini88e  et  de- 
narrare  io  quo  planlata  fuerit  vinea  dilecli  sui, 
Bcilicet  utrum  in  fide  an  in  operibus,  de  qua  vide- 
licet  vinea  etlex  prophet»  in  Evangelio  suo  multa 
loquituripse  dilectus.  Propterea  nuncdicit :  «  Vi- 
nea  fnit  pacifico  in  ea,  qus  habet  populos.  »  Qus- 
nam  illa  est,  qus  habet  populoi»  ?  Fides  an  lex  ?  Non 
utique  lex,  scd  fides.ln  fide  vinea  Domini  plantata 
68t,non  in  lege,quemadmodum  et  Aposioius  dicit: 
«  Non  enim  perlegempromissio  Abrahae  aulsemini 
eju8,ut  bffires  esset  mundi,  sed  per  justitiam  fidei 
{Rom,  iv).  »  Et  subinde  :  c  Ideo  ex  fide,  ut  secun- 
dum  gratiam  firma  sit  promissio  omni  semini  Abra- 
hse,  noneiqui  exlegeest  solum,  sed  eiquiex  fide 

P  est  AbrahflB,  qui  est  pater  omniuro  nostrum,  sicut 
scriptum  e8t,quia  patrem  multarum  gentium  posui 
te  ante  Deum,  cui  credidisti  (t6fi.).  »  Item  de  eo- 
dem  :  «  Qui  contraspem  in  spem  credidit,  ut  fieret 
pater  multarum  gentium,  secundum  quod  dictum. 

est  ei,  sic  erit  semen  tuum  sicut  stellae  ccBli,  et  non 
infirmatus  esl  fide  (ibid),  »  etc.  Ergo  qusB  babet 
populos  ipsa  est  fide8,quia  per  fidem  Abraham  pa- 
ter  popuIorum,pater  multarum  gentium  factus  est. 
Quid  igitur,o  aemula  mea,  o  Synagoga  sive  carnalis 
circumcisio  contra  me  gloriaris,  quasi  de  operibus 
legis,  quod  sola  tu  sis  vinea  Domini  ?  Ante  legem 
fuit  vinea  Domini,plantata  in  fide,et  tu  in  pravum 
conversa  es,  plantatio  autem  illa  permanet.  «  Ego 
autem,  ait  plantator  ipse,  plantavi  tevineam  ele- 
ctam,omne8emen  verum.  Quomodo  conversa  es  in 

ti  prsfum  vinea  aliena?  »  (Jer,  ii).«  Quid  igitur  lex  ? 
Propter  transgressiones,  ait  Apostoius,  posita  est 
{Galat.  in).  »  Hinc  et  alius  propheta  :  •  Vinea  facta 
est  dilecto  in  cornu  filio  olei,  et  sepivit  eam  {Isa. 
v),  »  etc.  «  In  cornu  facta,  »  id  est  in  fide  plantata 
e8t,quia  fidei  firmitas  illa  per  cornu  designatur^de 
qua  Apostolus,  c  ideo  ex  fide,  ut  secundum  gratiam 
promissio  firma  sit  omni  semini  Abrahae  (Rom,  iv).» 
«  Sepivit  autem  eam,  »  quid  est,  nisi  hoc  ipsum, 
quod  lex  propter  Iransgressiones  posita  est  ? 
(Galat,  iii).  Itaque  nihil  dubium  remanet,  quin 
pacifico,id  est  dilecto,  c  ipse  fest  enim  pax  nostra, 
qui  fecit  utraque  unum  {Ephes.  ii),  >  vinea  facta 
vel  plantata  fueri(,non  in  lege,  sed  in  fide ;  et  id* 
oi.**co  non  novo  consilio  defenditur  dilecta  hsc,8ci- 

D  licet  Ecclesia  ex  gentibus,  quod  ex  fide  abeque 
operibus  legis  justificetur.  •  Tradiditeam  custodi- 
bu8,  »  id  e8tpatriarchi8,duoibu8,judicibu8,  sacer- 
dotibus,  prophetis  atque  regibus,  et  sicut  Isaias 
dicit :  «  Turrim  quoque  et  torcular,  »  id  est  tem- 
plum  et  altare,  «  sdificavit  in  medio  ejus,  et  exspe- 
otavit  ut  faceret  uvas,  et  fecit  labruscas  (Isa,  v).  » 
Ita  «  conversa  est  in  pravum  vinea  aliena  (ibid.)  » 
Quffi  deinde  dicit :  «  Vir  affertpro  fructu  ejus  mille 
argenteos ;  vinea  mea  coram  me  est ;  mille  tui  paci- 
fici  et  ducenti  his  qui  custodiunt  fructus  ejus,  • 
ex  opposito  illius  qus  «  in  pravam  conversa  est,  » 
roeliuB  intelliguntur.M  Et  fodi  eam  mihi,  ait  in  Osea 


9f!9 


RUPEttTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


960 


DomiDUs,quiDdecim  argenteis  etcorohordei,  et  di-  A  bi^  <iui  custodiunt  fructus  ejus,»  videlicet  in  eo  ot 


midio  coro  hordei,  et  dixit  ad  eam  :  Dies  multos 
ezspeclabis  me,  nec  fornicaberis  el  non  eris  viro  , 
sed  et  e^o  exspectabo  te  {Oseas  iii),  »  etc.  Sacra- 
mentum  in  numerisistisabsconditumest  pulcher- 
rimum,  hic  in  mcc  argenteis,iliic  in  xv  argenteiset 
coro  hordei  et  dimidio  coro  hordei,cuju8  videlicet 
sacrainenti  hec  summa  est,  quod  ista  et  virgo  sit 
ct  viro  conjuncta,iila  autem  neque  virgo  neque  viro 
conjuncta.  Hujus  namque  virginitatem  unitasmil- 
lena,conjunctionem  vero  sive  nuptias  binarius  cen- 
tcnus  signiflcat.  Arilhmetici  sive  abacislffi  melius 
norunt  quod  dicitur,et  qua  ratione  unitas  virgo  pro- 
Duntietur;  usu  habent  in  suis  tractatibus  quod  vi- 
dclicet  iQ  seroetipsa  multiplicata  nihil  creat,  quia 


virginali  conjugio  in  ca^lestibus  nupliisquas  his  si- 
gniflcal  binarius  centenua,  cum  dilecto  et  dilecta  in 
seropiternum  perfruantur.  t  Que  habitas  in  bortis, 
amici  auecultant,  fac  me  audire  voccm  tuam.»  Quis 
dicat,  manifeslum  est.Dilectus  enim  dilecte  dicit, 
«  quffi  habitas  in  hortis.B  Quibus  in  horfis  habitat 
dilecta,  nisi  in  amcBDitate  Scripturarum,  in  dele- 
ctatione  virtutum  pulcbre  florentium,  bene  oleD- 
tium,  semper  virentium?  «  Fac  me,  inquit,  audire 
vocem  tuam.i  Quomodo  ?Nimirum  ita  sicQt  scri- 
ptum  est :  •  N.irrabisque  fllio  tuo  in  die  iIlo,dicens  : 
HocestquodfecitDominusmihi.  In  manuenimforti 
eduxit  me  dciEgyplo.  Et  erit  quasi  signum  in  manQ 
lua,et  quasi  moDumentum  ante  oculos  meos  •tuos], 


semel  unus,  unus  est,  quod  nulli  alii  numero  con-  j}  et  u^  lex  Domini  semper  »\i  in  ore  tuo  (Exod,  xiii; 


tingittNam  caeteri  Dumeriin  semetipsos  ducti,  alios 
creant,ut  bis  duo,quatuor,et  lertria,  novem.  Porro 
nuptias  hujus  centenus  designat  binarius,  et  hoc 
felicisHimQm  496  est,  quia  dilecta  hffic  qu»  ex  flde 
est,semper  viro  conjuncta  est,  et  sempervirgo  per- 
manet.Econtra  illius  viduitatem  semel  el  corruptio- 
nem  illud  mystice  designat,  quod  pretium  eju8|ne- 
quein  unitate  maD8it,neque  adbinarium  pervenit, 
cum  dicitur  :  «  Fodieam  mibi  quindecim  argenteia 
et  coro  hordei,  et  dimidio  coro  hordei  {ibid.).  »  Si 
argenteos  attendas,  neque  decem  sunt  argentei, 
quffi  esset  unitas  decena,  neque  viginti,  qu6B  esset 
binarius  decenus ;  sed  Buntquindecim,  in  quo  vide- 
licet  numero  plus  Qnitate,minus  est  binario.Simili- 


DeiU.  v).»  Nam  te  veraciter  ego  eduxi  de  >Egypto, 
de  tenebris  hujus  sfficuli,  de  servitute  peccati  in 
terram  illam  fluentem  lac  et  mel,  ut  habitares  in 
bortis  istis,  in  omnibus  ScripturarQm  sacramentis, 
ubi  veraciter  sunt  fontes  et  rivi  lactis  et  roellis, 
fluentes  de  Spiritu  Dei  et  hominis  JeaaChristi  di- 
lectui  tui.  «  Fac  igitur,  ut  dixi,  «  facme  aadire  vo- 
cem  tuam,  »  ita  ut  lex  Domini  «  semper  io  ore  tuo 
sit,  nunc  praedicando^nunc  orando,  nunc  psallen- 
do.  Hisnamque  modis  libenteraudio  vocem  tuam, 
et  ut  amplius  sapienter  ac  sollicite  id  facias,  ecce 
dico  tibi,((  amici  auscultant,  »  etiam  illi,  qaos  non 
vides  corporalibus  oculis,  sancti  scilicet  angeli, 
juxta  illud  : «  In  conspectu  angelorum  psallam  tibi 


ter  neque  unus  tantum  corus  hordei,  neque  duo  p  {Psal,  cxxxvii).  »  Quid   tandem,  o   dilecta,  dicis  ? 


sunt  cori,  sed  corus  et  dimidius  hordei,  plus  mo- 
nade,  minus  binario.  Itaque  et  illi  boc  infclicissi- 
mum  est,quia  neque  virgo  est,  nequevirum  habet. 
Nunc  breviter  ad  litters  hujus  seriem  recurramus  : 
«  Vinea  fuit  paciflco  in  ea,  quoe  habet  populus,  » 
id  est  omnis  plantatio  quam  plantavit  dilsctus  vere 
paciflcu8,per  quem  «  Deu  reconciliati  Bumus  {Rom, 
v),»  in  flde  plantata  est  Abrahffi,  per  quam  ille  om- 
nes  haereditavit  populos.  «  Tradidit  eam  custodi- 
bus,  »  commisit  eam  rectoribus  ;  «  vir  aflert  pro 
fructu  ejus  mille  argenteos,»  id  est  quivis  operarius 
flnelis  ac  virtuosus,  Scripturarum  peritus  et  ore  fa- 
cundus,  cunctas  fldelis  sermonis  copias  impendit 
praedicandOfUl  percipiat  teropore  suo  quidpiam  de 
f  ruclu  ejus.Omnes  argentei  ejus  mille,  id  est  omnes 


«  Fuge,  dilecte  mi,  assimilare  capree  hinnuloque 
cervorum  super  montes  aromatum.  »  0  vocem  di- 
gnam  auditu  dilecti,  vocem  de  corde  fldeli  et  mente 
humili  I  Hoc  enim  est  quod  anima  quffilibet  fidelis 
et  sapiene  dicere  consuevit  :  «  Domine,  non  sum 
digna  ut  intres  sub  tectum  meum  {Malth.  viii),  i 
non  8um  digna  ut  in  meostendasfrequensaliqQod 
prffisentiffi  vel  visilationis  tuffi  miraculam.  •  Fuge, 
inquam,  dilecte  mi.  »  Non  qumro  in  prsseoti  vita 
gloriam,  sed  desidero  graliam  ;  non  quero  clarita* 
tem  miraculorum,  sed  opto  remissiooem  peccato- 
rum.  «  Fuge,  inquam,  dilecte  mi,  »  et  saltus  bo- 
Jusmodi  similes  ealtihQs  capreffi  aut  hinnali  cervo- 
rum  efflce,  non  super  me,  sed  «  super  mootes  aro- 
matum,  »  super  prfficelsa  merita  sanotoram  atque 


sermoncB  ejus  consonant  in  una  flde,quia  sicut  jam  ^  perfectoram.Qui  sancti  atque  perfecti  suot,  et  caa- 

sam  prffisentem  habeot,  ut  necessario  miracala 
flant,illoram  est  aliter  dicere.  Exempli  gratia,  He- 
lisffii  prophete,  qui  meritorum  bene  conaciua,  et 
causam  habens  prffi8entem,propter  quam  oporteret 
miracula  facere  :  «  Oro,  inquit  ad  Heliam,  ut  flat 
spiritus  tau8  duplex  in  me(JF  Reg.  ii),  »  et  ita  fa- 
ctum  est:  dupliciaenim  quam  Helias.iBte  miracula 
operatus  est,  ut  aliquosdepopulorevocaret  ab  im- 
pietate  Jezabel,  ei  a  peccatis  Hieroboam,  qui  pec- 
care  fecit  Israel.  Sed  et  io  hoc  «  fuge,  diiecta  mi,  ■ 
ut  semper  ais  incomprehensibilis.  Nam  istud  coq- 
cedendum  est  tu»  mijestati,  ut  non  possis  oompre- 


supradictum  est.  numerus  iste  millena  unitasest, 
qued  arithmeticis  non  iocognitum  est.  Ad  hffic  ille  : 
«  Vinea  mea  coram  me  est.»  Et  est  sensus :  Ego 
non  8um  mutatas ;  sed  ubi  plaotavi,  ibiquaero ;  et 
habeo  fineam  meam,  acilicet  non  in  lege,  sed  in 
flde.  8i  enim  t  qui  ex  lege  {Rom,  iv),  »  hffiredes 
8unt,exinanita  est  fldes,  abolita  est  promiasio,  et 
esset  mutabilitatis  qu»  in  Deuro  non  cadit.  0  tu 
quicunque  es,  qui  in  hac  vinea  mille  argenteos,  de 
quibas  jaro  dictum  est,  expendis,  >  roille  tui  paci- 
flci,»id  estpacero,  videlicet  reroissionero  peccato- 
rum  facientea  vel  acquirentes  sunt  tibi,  «  et  dacenti 


961  COMMENT.  IN  JOB.  961 

hendi,  semperque  sis  deBideratas  ac  desiderabiiis,  A  sequentes  consoiationes  in  semetipso  prsmonstra- 

nosque  lateat,   quandiu   sumus   in  hoc  corporOy  vit,  et  in  reeponBiBsuisabillis  dontaxat  cognosci- 

«  quam  magna  sitmultitudo  dulcedinie  tuae,  quam  tur^quicunque  pro  causapietatis,  seu  foris  visibili- 

abscondisti  timentibus  te  {Psal.  xxx).  »  Fage  cautus  ter,  seu  intus  invisibiliter  ab  invisibiiibus  inimicis 

nobis  ac  providus,  ne  unquam  dum   vivimus,  nos  tribulatur.Ad  quem  igitur  veslrum   confertemur  ? 

comprehendisse  arbitremur,  sequentes  ut  compre-  In  quo  ex  omnibus  vobia  fugientemdilectum  citius 

hendamus.  Montes,  montes  aromatum,  ecce  super  consequemur  et  comprehendemus  ?  0  B.  Maria, 

vos  dilectus,  «  assimiiatus  capres  hinnuloque  cer-  mons  montium,virgo  virginum,  tancta  sanctorum, 

vorum.t  Dicat  autem  ad  quemdam  unus  ex  amicis  ad  omnes  quidem.convertimur  montes  aromatum, 

sapiens  admodum,  si  etiam  scivisset  afQictum  vel  etvocamus  ut  respondeant  nobis,  et  hoc  est  quod 

percussum  legitimeconsolari.  Voca  ergo  siest  qui  unusquisque  nostrum  dicit:  «  Levavioculos  meos 

respondeat  tibi,  et  ed  aliquem  sanctorum  conver-  in  montes,  undeveniet  auxilium  tnihi  {Psal.  cxx,  • 

lere.  0  montes  sancti,  causam  singulorum  et  om-  sed  ad  le  prscipue  convertimur,  ad  te  pr»  csteris 

nium  nostrum  in  uno  illo,  in  quem  hoc  dictum  est,  ocuios  noslros  levamus,  tuum  pr»  omnibus  aaxi- 

recogooscimus,  et  idcirco  quod  illi  ab  animoindi-  lium  suspiramus.  Per  saoctum  uteri  tui  sacramen- 

screto  datum  est  consilium,  nos   discrete  suscipi-  ^  tum,et  illum  qui «  animam  tuam  pertransivit  (Luc. 

rous,  et  sequi  de8ideramus.lIIeenim,videHcet  Job,  xx),»  gladium,  obtine  ut  videamus   ipsam   illumi- 

quod  interpretatur  (ip/tfiii,  et  in  eo  qoodSatan  ex-  nationem  montium  aeternorum,  scilicet  dilectum  et 

petivit  eum  ut  lentaret  (705.  i),  etin  eo  quod  tenta-  ex  dilecto  dileclum,  simulque  dilectionem  ambo- 

tus  fidelis  ioventus  est  omnium  {Eccli.  xliv),  «  qui  rum,id  est  Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum  sanctum 

pie  volentes  vivere  in   Gbristo  persecutionem  pa-  Deum  unum,vivum  etverum,  cajus  regnnmet  im- 

iiuntur  (II  Tim.  iii),  »  dolores  et  gemitus,  et  sub-  perium  permanet  in  sfficala  ssBcuIoram.  Amen. 

Finis  libri  sepiimi^  et  ultimi  in  Caniica  canticorum. 


iR.  D.  D.  BUPEBTI 

ABBATIS  TDITIENSIS 

IN  S.  JOB  GOMMENTARIUS. 


PROLOGUS 

497  Hanc  6.  Job  male,  ut  ait  Hieronymus  (5),  quidam  existimant  de  genere  faisse  Esau,  cam 
Bcriptum  sit  in  initio  Yoiaminis  :  «  Yir  erat  in  terra  Hua.  »  Siquidem  Hus  primogenitus  fuit  Na- 
chor,  sicut  in  Genesi  scriptam  est  :  «  Nuntiatum  est  Abrahee,  qaod  Melcha  quoque  genuisset 
filios  Nachor  :  Hus  primogenitum,  et  Buz  fratrem  ejus.  »  Sed  et  Philo  scribit  (6)  hunc  Dinse 
filiae  Jacob  fuisse  maritum.  Porro  de  genere  Buz  secundi,  ut  prsedictum  est,  filii  Nachor,  Balaam 
ille  divinus  exstitit,  ut  Hebrsei  tradunt,  qui  in  hoc  libro  dicitur  Helius  (/n  vulgata  elin)  Buzites, 
primum  vir  sanctus  et  prophetes  Dei,  postea  per  inobedientiam  et  desiderium  munerum,  dum 
israel  maledicere  cupit,  divini  vocabulo  nuncapatus.  Nec  mirum  illum  usque  ad  exitum  filiorum 
Israel  de  ^gypto  vixisse,  videlicet  cxl  annos,  post  mortem  Joseph,  quippe  cum  et  ipse  Job 
eodem  tempore  vivere  potuerit,  qui  quando  percussus  est,  tam  ipse,  qoam  et  amici  ejus  seniorea 
illo  erant,  sicut  testatur  idem  Helui  cum  dicit  :  «  Junior  sum  tempore,  vos  autem  antiquiores,  » 
etc.  Nam  ponamus  omnino  eodem  tempore  fuisse  percursum  quo  mortuas  est  Joseph  anno 
suo  cx.  Gerte,  quando  porcussus  est^  annorum  erat  cxxxvi,  nam  post  percussionem  cxl  annos 
vivit,  et  tunc  demum  annorum  cglxxvi  illum  obiisse  hsec  ipsa  Scriptura  refert.  Nihil  igitur  re- 
pugnans  aut  contrarium  incurrit,  quin  et  B.  Job  juxta  Philonem  maritus  Din»  fuerit,  et  Helui 
qui  contra  illam  loquitur,  idem  ipse  Balaam  exstiterit.  Simulque  et  illud  sciendum  quod  et  ipse 
Job  librum  hunc  scribere  potuerit,  nec  tamen  hsec  antiquior  Scriptura  putanda  sit,  quam 
Scriptura  legis  Mosi.  Nam,  cum  supra  quam  duplices  annos  Mosi  iste  habuerit,  Moses  quippe  cxx, 
hic  autem;  ut  praedictum  est,  cclxxvi  annos  vixit,  plane  et  natu  prior  et  obita  posterior  quam 
Moses  esse  potuit. 

Et  hic  liber  apud  HebrsBos  fere  totus^  scilicet  ab  eo  loco  ubi  ait  :  Pereat  dies  in  qua  natus 
sum,  iisque  ad  iliud  :  Et  ago  psBnitentiam  in  favilla  et  cinere,  hexametris  versibus  compositus 
est,  dactylo,  spondeeoque  currentibus.  Yerumtamen  propter  linguse  idioma  crebro  et  aiios  pedes 
recipit,  non  earumdem  syllabarum,  sed  eorumdem  temporum.  Interdam  quoque  rhythmus  ipse 
dulcis  et  tinnulus  fertur  numeris  lege  solutis,  quod  metrici  magis  quam  simplex  iector  intelli- 
gunt.  Subjacet  autem  maxime  Ethicae,  id  est,  morali  doctrinsB  quanquam  et  seepe  tractet  de 
physica,  et  multa  contineat  de  theorica,  quse  in  sacris  litteris  habetur  pro  Logica,  qaee  tres  par- 

(5)  Hieron.  in  irad.  Hebr.in  Genes. 

(6)  De  anliquiiutibus. 


963 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


964 


tes  philosophise  sant.  Porro  ejas  intentio  talls  est.  Fxpertas  in  semelipso  vir  sanctus 
in  hoc  saecuio  justos,  qaibus  sic  eveniret,  tanquam  iniquorum  essent  operum  sicut  ec 


muitos  fore 
econtra  multi 
sunt  injusti,  quibus  ita  evenit,  tanquam  bonorum  sint  operum,  volensque  ipse,  imo  Deus,  qui 
ilium  tentari  permisit,  temeraria  nimis  hominum  judicia  compescere,  qui  merita  hominis  solent 
ex  prosperitate  vel  adversitate  ejus  pensare.  Scripturam  hanc  edidit  valde  utilem,  cunctis  exsu- 
lantibus  in  hoc  mundocivibus  coeli,  qua  instruerentur  nequaquam  peccatum  hominis  ex  qaanti* 
tat^  pensare  flageili,  quodiniquum  est  cum  ethnicorum  quoque  aliquis  dicat  (7)  ; 

—  Careat  successibtts  opto, 
Quisquis  ab  eventu  facta  probanda  putat. 

Ea  temeritate  ducti  amici  ejus,  non  sunt  rectam  coram  Domino  locuti.  Itaque  dicturus  mata 
quae  pertulit,  bona  ipsius  merita  Domino  quoque  teste  collaudata  praemittens,  incipit  sic  :  «  Yir 
erat  in  ierra  Hus,  nomine  Job.  Erafque  vir  ille  simplex  et  rectus  ac  timens  Deum,  et  recedens  a 
malo.  » 

(7)  Ovid.  in  epistola  Pbyllis  ad  DemopQOontem. 


SUPER  JOB  GOMMENTARIUS. 


4MCap.  I.  Vers.  1.  —  «Virerat  inlerraHus.  »  A  bant  «  convivium,»  quod  celebrari  sine  oalpa  vix 


Idciroo  sanctus  vir  ubi  habitaverit  dicitur,  videiicet 
Iq  terra  Has,  qu»  terra  gentilium  est,  ut  hoc  laudi- 
bus  ejus  proHciat,  quod  juxta  prscoQium  SpoQsi  : 
«  Lilium  iQter  spinas  (Cant,  ii),  »  id  est  boQUS  inter 
roalos  fuit.  Qui  quoniam  siQgularitercum  diabolo 
fuerat  certatu  rus  quasi  an  te  areoffi  spectaculum  sacro 
textus  Historiffi  membra  fortis  athletae,  id  est,  qua- 
tuorpriQcipales  meQtis  virtutes  describit  diceas  : 
c  Bratque  vir  iile  simplex, »  et  castera.  Nam  io  eo 
quod  dicitur:  «  Simplex,»  prudentiaquoqueintelli- 
genda  est,videlieet,quia  sauctorum  simplicitas  sioe 
prudentia  nou  est,  juxta  quod  Veritas  precipieQS, 
«  Estote,  iaquit,  prudeutes  sicut  serpeutes,  et  sim- 
plices  sicut  columbe   (Matth,  x).  »  Iq  eo  ergo,  ut 


potest,  t  per  domos,  »  scilicet  omnes  per  domos 
suaSfflequaii  dileclione  Quilam  omitleQtes.  c  Facie- 
baot,»  inquam,  «  coQvivium  unusquisque  »  csteris 
fratribus  suis  •  iu  die  suo,  i  id  est,  io  die  septima- 
Qs  secuQdum  ordinem  cetatis  sibi  deputato.  »  Et 
mitteutes,  »  idest,  inferiori  sexui  boQorem  imper- 
tieQtes  •  vocabaQt  tres  sorores  suas,  »  id  est,  cbari- 
tate  iQdivisa,*  utcomedereotet  bibereQtcum  eis.» 
Quod  totum  est  laus  patern»  iQstitutioois. 

Vbrs.5. —  «  Gumque  in  orbem,»  id  eet,  in  circui- 
tum,«  transisseQt  dies  coQvivii,»  id  estdies  septem, 
c  mittebat  Job,»  scilicetcuram  gereQssaiutiseorum 
«  et  saQctificabat  illos,»  videlicet^purgatione  sacri6- 
cioruni ;  hoc  est  quod  sequitur  :  «  Surgensque  diiu- 


dictum  est,  quod  simplex  dicitur,prudentia,  in  eo  n  culo  offerebat  bolocausta   per   singulos,  »  scilicet 


quod  rectus,  fortitudo,  iu  eo  quod  timcQS  Deum, 
justitia,iQ  eo  quod  recedcQS  a  malo,  temperaQtia 
designatur.  Post  bona  b«c  interiora  ordinate  sub- 
duntur  exteriora. 

Veii8.2. —  «  Natique  Baut  eiseptem  filii,  et  tres  fi- 
iiae.  >  Ac  sidiceret;  Et  quodmagQumest.supradi- 
ctas  virtQtes  babuit  iu  fecuuditate  prolis.  Sepe 
euim  cor  pareQtis  ad  avaritiam  allicit  fecuQditas 
prolis.  Amplius  autem  et  hoo  quod  sequitur  : 

Vsas.  3. —  M  Bt  fuit  possessio  ejus  septem  millia 
ovium.  »  Ejusdem  proficit  laudibus,  ut  coQsideres 
quants  sauctitatis  vir  fuerit,  quem  uec  tot  bsre- 
dum  aCTectus  ad  avaritiam  iQcliQavit,quique  ad  tam 
seduta  Dei  obsequia,  et  sic  occupatus,  vacavit.  De 
quo  coQstat  quod  cuucta  hec  siue  amore  possederit, 


septem  holocausta^filiiquippeseptem  erantEtnota 
quia  quia  octavo  die  sacrificia  diciturofTerrcplenus 
Spiritu  septiformis  gratiae  pro  spe  resurrectiouis, 
quss  octava  muodi  setate  celebrabitur,  Domiuo  de- 
servisse  perhibetur.  «  Offerebat,»  ioquam,  «  holo- 
causta.  Dicebat  euim  :  Ne  forte,  i  id  est,  qoq  afQr- 
mans,sed  pro  sollicitudine  dnbitans,  t  ne  forte  pec- 
caveriot  filii  mei  et  beQedixeriQl,  »id  est,  detraxe- 
riQtDomiQO,  per  aotipbrasin,  v  iQ  cordibus  suis.  » 
Temere  Qanoque  de  alicQis  cordibus  judicare  qoq 
debemus.  Quod  uota,  quod  perfectos  esse  iu  opere 
et  sermoQO  docuerat,  quibus  de  sola  cogitatioQS 
metuebat,diceQdo  « in  cordibus  suis.»— «  Sic,»  id  est, 
tam  saocte,  tam  sollicite,  «  faciebat  Job  cuQctis 
diebus,  »id  est  perseverauter.  Allegorice.  »  Vir  qo* 


quia  siue  dolore  amisiU    Eratque  vir   ille,  scilicet  D  niine  Job,  »  quod  interpraturdo^n*,  acilicet  Domi 


tam  justus,  magnus,  idest  divea  iQteroroQesOrieQ- 
tales.  Quos  quis  iguorat  esse  prwdivites  ?  Ac  si 
aperte  diceretur  :  Ditior  fuit  divitibus.  Et  vir  ille, 
id  est,  talis,  tam  magQus,  hoc  modo  filiis  suis, 
etiam  cum  corpore  abseus  esset,  sollicitudiQe 
prsscQS  aderat. 

Vbrs.  4.  —  «  Fiiii  ejus,  »  qood  maguum  est  iu 
magoa  substantia  multum  concordes, « ibant  et  fa- 
ciebant  »id  est»  ire  et  facere  consuetudinem  habe- 


nus  noster,  qui  «  dolores  nostros  ipse  portavit  (Isa, 
Liii),  »  —  <f  erat,  »  imo  est,  id  est,  habilat  per 
fidem  « in  terra  Hus,  »  id  est,  in  corde  populi  con- 
siliatoris  regnat.  Hus  quippe  consiliatar  iuterpreta- 
tur.El  «  sapieutia  »  Dei,  scilicetChristus,  «  habito, 
iQquit,iQCOQsilio,eteruditisiQtor8un[?cogitation)bu8 
{Prov.  viii).  »  —  «  El  ille  vir  erat  simplex  et  re- 
ctus,»  id  est  maQsuetus  et  justus,  et  timens  Deumi 
Juxta  quod  soriptum  est :  c  Et  replebit  eum  Spiri* 


965 


COMMENt.  IN  JOB. 


966 


tns  timoria  Domini  {Isa,  xi)  :  »  —  «  Et  recedens  a 
malo,  »  videlicet  quia  «  peocatnm  non  fecit,  nec 
inveatus  est  dolua  in  ore  ejua  (/  Petr.  ii).  »  — 
«  Natique  sunt  ei  septem  filii,  »  id  est  apostoli 
gratia  septitormis  Spiritus  implendi,«ettre8  fili»,» 
id  est,pIebesin(irmiore8,8ed  tamen  fide  Trinitatis 
solidalae.  «  Et  fuit  possessio  ejus  septem  millia 
ovium,»  id  est  innocenlia  perfectorum  ex  legis  pa- 
scuis  ad  perfectionis  gratiam  venientium.  «  Et  tria 
millia  camelorura,  »  id  est,  in  Trinitatem  creden- 
tium  tides  genlilium,qui  torti  moribus,  atque  onu- 
8li  criminibus,  ab  idolorum  cultura  venerunt,  sive 
plebes  Samarilanorum,  qui  sicut  cameli  quasi  ru- 
minant,8ed  nequaquam  ungulam  findunt,  videlicet 
quia  iegem  ez  parte  recipiunt^  et  ex  parte  conlem- 
nunt,  dum  fidem  resurrectionis  nesciunt.  «  Quin- 
genta  quoque  juga  boum  et  quingenlsB  asinae.  » 
4^9  Numerus  hio  ex  quinquagenario  decies  mul- 
tiplicabo  perficielur.  Et  quinquagenarius  requiem 
jubilaei,  denarius  autem  summam  exprimit  perfe- 
ctionis.  Boum  quoquo  nomine  in  prseenti  Judaea, 
asinarum  vero  nominegentilium  figuraturstuititia. 
Idem  ergo  bic  quod  superius  nominatis  ovibus  et 
cameiL8,et  per  boves  et  asinasdesignatur,  videlicet 
quia  aeternam  et  perfectam  requiem  Judaea  gentiii- 
tasque  quasi  quingenta  jugaboum  et  quingentnasi- 
neChristocolligunturpoBsidendeB.Etquiaperboum 
fidem  prius  stulta  mundi,po8tetiam  astuta  collecta 
Buntfbene  priu8animaliummultitudinede8cripta,io 
extremo  ponitur,«  ac  familia  multa  nimis. »  Eratque 
vir  ille,  scilicet  de  quo  dictum  est :  «  Ecce  vir 
OricDS  nomen  ejus  [Zach,  yi),  •  magnus  inter  omnes 
Orientales,  id  est  inter  omnes  sanctos  In  fide  ejue- 
dem  Orientis  consistentes,  videlicet  quia  csteros 
sanctos  adoptio  facit  ease  Orieotales,  illum  autem 
Divinitatis  natura  verum  Orientem  exaltat.  «  Bt  filii 
ejus,  »  id  est  prsdicatores  ejus  sanoti  apoatoli, 
«  ibant  per  domos,  »  id  est  per  diversas  regiones, 
«  et  faciebant  convivium,  »  id  est  audientibus  mi- 
ntstrabant  epulas  virtutum,  t  unuiquisque  in  die 
suo,  »  id  est  in  intellectu  suo.  «  Gumque  transis- 
sent  in  orbem  dies  convivii,  »  id  est  peracto  niini- 
Eterio  prfledicationis,  mittens  scilicet  Spiritum  san- 
ctum,  «  sanctificabat  eos,  »  videiicet  quia  pro  prae- 
dicaturis  apostolis  Patrem  Redemptor  nostor  exora- 
vit.Dicebatenim  :  t  Ne  forte  peccaverint  filii  mei,  » 
id  est  prsedicatores  mei, «  et  benedixerint,  »  id  est 
maledixerint,  «  Deo  in  cordibus  suis.  »  Maledicere 
enim  Deo  est,  de  ejus  munere  sibi  gloriam  prsbere. 
«  Sic  faciebat  Job  cunctis  diebus,  »  videlicet  quia 
sine  intermisflione  pro  nobis  bolocaustum  Redem- 
ptor  immoIat,cum  Patri  suam  pro  nobis  Incarnatio- 
nem  demonstrat.  Moraliter  :  •  Vir,  »  scilicet  quis- 
que  eiectorum  viriliter  agens,  «  nomine  Job,  •  id 
est  dolens,  videlicet  de  praesentibus,  el  ad  aeterna 
feslinans,  «  erat,  »  imo  est,  «  in  terra  Hus, »ide8t 
animum  inhabitat  con8iliatorem,etomnia  cum  con- 
silio  agentem.  «  Eratque  vir  ille  simplex,  »eto. 
Istud  non  mutalur  ab  eo  modo,  quo   supradictum 


A.  est  in  historico  sen8u.«  Natiquesunt  ei,  •  videlicet 
per  conceptum  bon®  cogitationis,  «  septem  filii,  » 
id  est  virtutes  septem  Spiritus  8ancti,«  Spiritus  sa- 
pienti»  el  intellectus  {t$a.  ii),  »  etc.  Nam,  licet  hae 
gratis  in  soloChristo  plenariffi  requieverint,  tamen 
eisdem  quisque  electus  pro  suo  modulo  participit- 
tur.  «  Et  tres  filiae,  »  videlicet  fides,  spes,  charitas, 
quarum  pulchritudine,  quidquid  viriliter  agit  per- 
ornatur  intrinsecu8,et  perfectionis  summa,  in  se- 
ptem  filiis,  et  tribua  his  filiabus  quasi  denarius  nu- 
merus  impletur. «  Et  fuit,  »  scilicet  in  pascuis  veri- 
tatis,  •  possessio  ejus,  »  id  est  cogitationei  ejus, 
«  septem  millia  ovium,»  id  est  innocus  cum  per 
fecta  cordis  munditia.t  Nam  in  septem  millibas,  » 
perfectio  ;  in  nomine  «  ovium,  »  munditia  vel  in- 

|v  nocentia  signatur.  «  Et  tria  milliacamelorum,  »  id 
estitemcogitationes  subcognitioneTrinitatis  sponte 
86  in  appetitu  humilitatis  inclinanles.Gamelus  enim 
portandis  oneribus  ultro  dorsum  pr®bet.Vel  exem- 
plo  Domini,  de  quo  dictum  ept :  «  Culicem  liquan- 
tesetcamelumglutienle8(lfa//A.  xxiu).  »  Aut  certe 
qui  habentes  aliquid  ssculi  et  aliquid  Dei,  non  qui- 
dem  88  penitus  findunt  ab  omni  terreno  operCySed 
tamen  ruminant,  temporalia  dispensando  bene. 
«  Quingenta  quoque  Juga  boum,  »  id  est  virtutes 
concordes  sub  Jugo  Christi,  mentie  duritiam  exa- 
rantes,  «  et  quingents  asins,  »  videlicet  motus  la- 
ecivientes  dominante  re8trictiratione.«Quingentffi» 
inquam,  id  est  eternae  pacis,  ut  supradictum  est, 
requiem  perfectam  desiderantes.  «  Ac  familia  multa 
nimis,»  id  est  cogitationes  innumerae,  qn®  velut  an 

^  cillul«,ab8ente  dominaratione.loquaciter  perstre- 
punt,opu8  negligunl,8ed  illa  redeunte  conticescunt, 
propriumque  opus  repetunt.  «  Eratque,  »  imo  est, 

•  vir  ilie,  »  id  est  talis,  «  magnus,  »  scilicet  con- 
templatione  socius,  «  inter  omnes  Orienlales,  »  id 
est  mentes  excedens  inter  coelestes  spiritus,  Orien- 
taliyid  est  divins  luci  inhsrens,  dicensque  :  «  No- 
8tra  autem  conversatio  in  coelis  est  (Philipp.  iii).  » 
«  Et  filii  eju8,  »  scilicet  8upradicti,eunt  per  domos 

•  et  faciunt  convivium,  »  id  est  firtutes  singulae 
Juxta  modum  proprium  mentem  pascunt,  c  nnus- 
quisque  in  die  suo, »  id  est  unaquffique  virtus  in  il- 
luminatione  8ua.«  Et  mittentes  vocant  tertio  sorores 
suas,  »id  est  fidem,8pemetcharitatem,»  ut  comedant 
etbibant  cumeis,»  id  est  gaudeant  in  omne  opus  bo- 

D  numouJusquevirtntis.Etquianonnunquamaliquan- 
tula  elatione  ipsabona  nos  opera  polluunt,bene  sub- 
Jungitur  :  «  Gumqueinorbem  transissent  dies  con- 
vivii,»  id  est  ubi  peractus  est  sensus  vel  effectus  cu  - 
Jusque  virtuti8,«  mittebat  Job  etsanctificabat  eos,» 
quia  videlicet  omne  quod  actum  est  districta  retra- 
ctatione  vir  sapiens  studet  emundare.  «  Gonsur- 
geneque  diluculo,  »  id  est  humanitatis  noctem  de- 
serens,  «  diluculo,  »  inquam,  idest  in  compunctio- 
nis  luce  «  holocaustum  per  slngulos  offerl  filios,  » 
id  est  pro  unaquaque  virtute  devotae  precis  immolat 
hostiam.  «  Dicit  enim  :  Ne  forte  peccaverint  filii 
mei,  et  benedixerint  Deo  in  cordibus  suis,  »  id  es^ 


967 


RDPERTI    ABBATIS  TUITIENSIS 


968 


ne  fortc  virtutes  mee,  dum  bona  in  aperto  ezer-  A 
oentyin  occulto  nozia  molit»  sint,  et  arrogando  sibi 
quod  8unt,  Deo  maiedixerint.  Quod  bene  et  eubtiii- 
ter  Jeremias  insinuat  per  viros  quod  ad  oCTerenda 
Deo  mnnera  venientes  in  medio  civitatis  refert  inter- 
fectos  esse  ab  Ismael  {Jer.  \u),  quia  divinis  dedita 
operibus  menteSfDisi  magnase  circumspectione  cu- 
stodiant,8ubripiente  boste,  dum  devotionis  portant 
hostiam  in  ipso  itinere,  perdunt  vitam  thesauri  ; 
quibus  sedecemviri  redemeruntneinterficerentur, 
8|(»e8  eet,  qu«  in  agro  poBnitentis  recondita  supra- 
dictissacrificiisomnemvirtutemadperfectumearun- 
dat.  «  Sic  faoiebat  Job,  »  id  est  sic  facit  iste  dolens 
vir,«  ouDCtis  diebns,  »  videlicet  quia  frustra  veio- 
citer  in  bono  opere  currit,  qui  priusquam  ad  metas, 
id  eat  ad  bravium  vita  perveniat,a  proposito  deficit.  n 

Ecceautem  quasiquoddam  speoulum  mentie  no- 
atrae  oculis  opponitur,  cum  talis  viri  tentatio  des- 
cribitur,  qua  diaboius  non  oontra  eumdem  Job, 
sed  ipsum  habens  pro  materia  contra  Deum  cer* 
tamen  hoc  ordine  proponit. 

Vkrs.  6.  —  <c  Quadam  autem  die.  »  Primo  notan- 
dum  quia  tentatio  viri  justi,  qua  ad  victoriam  duci- 
tur,  a  die  cospta  perhibetur.  Econtra  divitis  anima 
in  Evaugelio  nocte  repetitur  (Luc,  zii),  et  Salomon 
nocte  sapientiam  accepit  non  perseveraturus  (/// 
Reg.  iii).  «  Quadam  ergo  die  cum  veni&sent  filii 
Dei«  »  scilicet  eleoti  angeli,  qui  perPaulum  omnes 
diountur  administratoriispiritus^ffe^r.  ii),  com  in* 
quam  hi  «  filii  Dei,»  qni  ad  nos  mittuntur  <c  venis- 
sent,»  videlicet  spiritus  conver8ione,et «  aseisterent 
coram  Domino,»  unde  nulla  discedunt  mentis  aver-  ^ 
8ione,c(  adfuit  inter  eos  etiam  Sathan.B—  c  Adfuit,» 
inquam,itautvideretur  noD  utvideret,icintereo8,  » 
id  est  ouncta  videntem  latere  non  va]en8,8icut  cm- 
cu8  solem  non  videos  solis  radiis  perfunditur. 

Ybrs.  7.—  cc  Gui,»  videlicel  non  eleotis  angelis, 
sed  Satan  quem  ne8cit,id  est  quem  reprobat,cc  dizit 
Dominus  :  unde  venis?»  Videlicet  quiadignum  est 
ut  itinera  eJu8,qu8BJudican8  damnat,  quasi  nesciens 
requirat.  Hoc  est  dicere  Dei,  «  nnde  venis  ?  »  iti- 
nera  malitie  ejus  inorepare.«  Respondens  Satan,  i 
oujus  utique  respondere  est^omnipotenti  majestati 
nii  posse  celare,  «  ait  :  Gircuivi  terram,  et  peram- 
buiavi  eam.  »  Bene,  quia  quietus  in  oobH  oulroine 
8tare  contempsit,  4S0  idcirco  laborans  et  anzius 
tcrram  non  transvolat,  sed  peccati  pressue  pon-  D 
dere  perambulat,  et  ad  gyrum  laboris  circuitjuzta 
iliud  : «  In  cirouitu  impii  ambulant  [Psal,  zi).  » 

Vbrs.  8.  —  «  Dizitque  Dominus  :  Nunquid  con- 
eiderasti  servum  meum  Job,  »  subintellige  qualis 
sit,  et  perspezisti,  «  quod  non  sit  simiiis  ei  super 
terram  7  »  Hoo  dicere  Dei  est  tales  eleotos  suos  Ju- 
stificando  faoere,  qualibus  angelus  apo.stata  possit 
invidere.«  Vir  simpiez,  »  etc.  Hoc  superius  jam  di- 
ctum  est. 

Vbr8.  9,  iO.  — «Nunquid  frustra,  »  idest  gratis, 
Job,qui  tot  bona  in  terra  reoepit,  «  timet  Deum,  » 
id  est  innocenter  se  gerit?  Hoc  dicere  diaboii  est, 


invidendo  rlmas  reprobationis  ezquirere,  at  quasi 
vermem  ad  virenlis  arboris  radicem  ponere. 

Vers.  11.  —  c  6ed  eztende,  »  subintellige  usque 
ad  me,  «  roanum,  »  id  est  potestatem  tuam,  videii- 
cet  feriendi  licentiam,  «  et  tange,  »  id  est  langere 
me  permitte,  «  cuncta  quw  possidet.»  Ac  ai  dicat : 
Cuncta  quas  dedisti  subtrahe ;  «  nisi  in  faciem  be- 
nedizerit  tibi,  »  id  est  nisi  gratiam  favoremque 
tuum  maiedicendo  cuntempserit.  Hoc  dicere  dia- 
boli  est  ad  afflictionem  bonorum  malitia  estibus 
anhelare. 

Vers.  12.—  c  Eoce,»  subintelligereadcurBum  ma« 
litiae  te  relazo,  «  univerea  quae  habet,  •  id  est 
cuncta  Bubstantia  ejus  et  fiiii  ejus,  «  in  manu,  » 
id  est  in  poteetate  tua  sunt ;  «  tantum,  »  subaudi^ 
hoc  prohibeo,  c  ne  in  eum,»  id  est  in  corpus  ejus, 
«  eztendas  manum.  »  Ao  si  dicat  :  Non  sic  lazo  te 
hostem,  ut  undique  feriam  civem.  «  Egressusque*» 
id  est  relazatus  est  «  Satan  a  facie  Domini,  »  id 
est  a  disciplin»  vincuiiB,  videiicet,  quia  diu  ligata 
voluntas  ad  opus  processit. 

Vers.  13.  —  «  Gum  autem,  »  subaudi  illo  qus- 
rente  tempus  aptum  tentationi,  «  quadam  die  filii 
ejueet  fili»  comederent  et  biberent  in  domo  fratris 
8ui  primogeniti,  »  videlioet  dispensante  et  pro- 
dente  nobie  Deo,  quia  praenuntia  tribulationis  est 
Istitia  satietatis. 

Vbrs.  14-19.  —  «  Nuntius  venit  ad  Job,  qui  di- 
oeret :  Boves  arabant,  et  asin»,  »  etc.  H«c  et  cib- 
terorum  verba  nuntiorum,  nunc  interim  in  histo- 
rico  sensu  ezpositione  non  indigent,ni8i  quod  cal- 
lide  tentatoris  Instinctu  damna  et  multa  nuntian- 
tur  et  Bubita,  dum  adbuc  illo  vei  illo  loquente  ve- 
vit  alius,  et  quod  hic  ait,  «  boves  arabant,  »  ut  vi- 
delicet  memorato  fructu  operis  causa  crescat  do- 
loris,  «  alius  autem  :  Ignie,  inquit,  Dei  ceoidit  de 
cobIo,  »  •  ignis,  »  inquam,  «  Dei,  >  tanquam  si  di- 
ceret,  illius  animadversionem  sustines,  quera  tot 
hostiis  placare  voluisti. 

Vbrs.  20.  —  «  Tunc,  »  id  est  tandem,  scilicet  li- 
beris  amissis,  c  surrezit  Job  et  ecidit  vestimenta 
sua,  »  quod  videlicet  magni  doloris  indicium  erat, 
«  et  tonso  capite,  »  videlicet  quia  oapilloa  tempore 
tranquillitatis  ad  ornatum  servaverat,  «  corruit  in 
terram  et  adoravit, »  videlicet  tenens  duo  pr»« 
cepta  charitatis ;  corruit,  amorem  prozimorum  in 
dolore  ezprimens,  et  adoravit  amorem  Dei  non 
deserens.  Et  vigilanter  attendit  qualis  huc  venerit, 
id  est  qualis  natus  sit. 

Vers.21.  —  •  Nudus,  •  inquit,  id  est  nihil  ba« 
bens,  «  egressus  sum  de  utero  matris  mes,  »  ter- 
ram  videlicet  qofe  nos  omnes  genuit  matrero  suam 
nominans.Sequitur  enim  :  cNudus  revertar  illuc,  » 
soilicet  quando  sepeliar  mortuus.  Magis  autem  ex 
justitia  Gonditoris  consolationem  sibi  adhibens, 
«  DomiDU8,inquil,dedit,Dominus  abstulit.» —  «  Do- 
minus,»  inquam,  non  diabolus  «  abstulit.  »  Aufe- 
reudoergoqui  dedit,8ua  recepit,  non  mea  abatulit. 
Et  adDeum,cui  nonnisi  Justum  placet,  8U«  volun- 


969 


GOMMENT.  IN  JOB. 


970 


lalis  sluJium  inclinans,   «   sicut  Domiao  placuil,  A.  *  comederenl  et  bibcrect  vinQm,  »  id  esl  prffidica- 


inquit,  ita  faclum  esl.  •  Tolumque  quod  rectum 
sentit  benedictione  concludit,  gioricH  personant 
bymtium  :  «  Sit  nomen  Dumini  benedictum.  » 

Yers.  22.  —  c  Inomnibushisnonpeccavit  Job  la- 
biis  suis,  »  id  est  interioribus  labiis,  «  neque  »  ore 
exterius  u  stultum  aliquid  contra  Deum  locutus  est. » 
Allbgorice.  Cunoti  dies  quibus  sine  intermissione, 
ut  supradictum  est,  holocaustum  corporis  et  sangui- 
nis  sui  pro  nobis  Redemptor  noster  immolttt,  dies 
unus  est,  dies  manifesiatse  sapienti»,  dies  salutis, 
de  quo  Apostolus  :  «  Ecce  nuno,  inquil,  tempus  ac- 
ceplablle,  nunc  dies  salutis  (//  Cor.  ? i).  »  Et  Psal- 
roisla  :  «  Hodie  si  vocemejusaudieriti8(P<a/.zciT).  » 
De   hac   die  nunc   dicitur :    c<  Quadam  autem  die 


rent  Evangeiium,  «  nunlius  »  videlicet  sermo  pro- 
pheticus,  «  venit,  »  id  est  impielus  est,  qui diceret : 
«  Propterea  caplivus  ductus  est  populus  meus,  quia 
non  habuerunt  scientiam  {Isa.  v).  •  Videbit  hoc 
modo :  «  Boves  arabant,  »  id  est  boni  operatores 
concordiler  verbo  instabant,  «  et  asin»,  »  id  est 
simplices  t  pascebantur,  »  id  est  docebantur,  «juita 
eos,  »  id  est  eorum  doctrin»  conientientes,  «  et 
irruerunt  Sabaei,  >  idestcaptivantes,videlicetspiri- 
lus  maligni,  «  tuleruntqueomnia,  »  videlicel  in  in- 
ildeliialis  captivitalem,  «  et  pueros,  id  est  nondum 
in  fide  robustoi,  «  percusserunt  gladio,  »  scilicel 
desperationid,  «  et  effugi  ego,  »  subaudi  propheticus 
sermo,  ■  soius,  »  videlicet  quia  cunctis  superetes 


cum  venissent,  «  videlicet  in  recordationem,  «  fllii  ^  persecutionibus  Christum  annuntiat  sermo  prophe- 
Ddi,  »  sciiicet  qui   erant  dispersi,  «  ul  assisterent      ticus.  «  Cumque  adhuc  ilio  loquerelur,  venitalter,» 


id  est  aliud  de  sermone  propbetico  impletum  rit, 
scilicet  hoc :  «  Zeius  ignis  apprehendit  populum  in- 
erudilum.  »  Quod  tali  modo  in  impletumest :  «  Ignis 
Dei,  »ide8tflammainvidis,  Deo  permittenle,  «  ceci- 
dit,  »  id  est  exarsit,  «  de  coelo,  »  id  cst  a  prsposi- 
torum  cordibus,  qui  coBlum  dicuntur,  juxta  illud  : 
«  Aitende,  ctelum,  et  loquar  {Deut.  xxxii),  »  ob  «ta- 
ctas  oves,  puerosque,  »  id  est  ad  consensum  sui 
taclos  simplices,  «  consumpsit,  »  id  est  a  fide  sub- 
vertit. 

431  VsRS.  n.  —  c  Yenit  alius,  »  id  est,  impletum 
est  aiiud  de  sermone  prophelico,  verbi  gratiaistud : 
«  Et  tenentes  legem  nescierunt  me  {Jer.  ii).  »  Im- 

, , pletum  est,  inquam,  hoc  modo  :  «  Ghaldsi,  »  idest 

iVarc.  i).  >  —  Gonsiderasti,inquam,quod  non  sit  in  ^  feroces,  scilicel  persecutionis  auctores,  «  fecerunl 


coram  Domino,  » id  est «  congregarentur  m  unum,  » 
sicut  ait  e?angeiista  (Joan.  xi),  «  adf  uit  inter  eos,  » 
scilicet  scr?ienles  ad  electorum  adjutorium, «  et  Sa- 
lan,  »  videlicet  serviens  ad  probationem  ipsorum. 
«  Cui  dixil  Dominus.  »  Quid  sit  diccre  Dei,  quid  re- 
spondere  Salan,  jam  supradictum  est.    «   Unde  vo- 

nis  ?  »  Increpatio  est,  videlicet  quia  qui  ante  quasi 
non  Tisus  toierabatur,  incarnato  Domino,  diaboius 
increpatur.  «  Circui?i  terram, »  videlicet  gentes  om- 
nes  post  me  traxi  ab  Adam,  «  etperambulavieam,» 
id  est  nulium  a  reatu  liberum  reliqui.  «  Nunquid 
ser?um  meum  Job, » id  est  Christnm  in  forma  servi, 
«  considerasti?  » id  est  deprehendisti  videlicet  quia 
dicis  :  «  Quid  mihi  t.i  tibi?  scio  quia  Filius  Dei  es 

{^ 

terra,  »  id  est  in  hominibus   qui  tantum   homines 

sunt,  ■  similis  ei,  »  videlicet  quia  Dousethomoest, 

«  Homo  simplex, »  etc.  Hoc  superius  expositum  est. 

«  Et  Satan,  »  quia  idipsum  quod  de  divinitate  ejus 

suspicatus  fuerat,  in  dubiura  sibi  venit  pr®  Buper- 

bia,  «   Nunquid,   ail,   fruslra,   »  et  non  magis  pro 

praesenli  qua  remuneratur  miraculorum  gloria,  hic 

c  tlmet  Deum,  »  adeo  recedens  a  malo,  ut  Deus  pu- 

tetur,  cum  sit  bomo.  «  Nonne  »  ideo  absque  peccalo 

incedit,  quia  « tu  eum,  » id  est  animam ejas,  ne  poseil 

tentari  ul  caeteri  homines,  «  vallasti,  ac  domum,  » 

id  est  corpus  ejus,  «  universamque  subslanliam  per 

circuitum,  »  id  estelectosejus  ut  invadere  non  prs- 

sumam  ?  « Operibus, »  sciiicet  miracnlis, «  manuum,» 


tres  turmas,  id  est  Pharissei,  Herodiani,  et  Saddu- 
Cffii,  di?iserunt  se,  «  et  invaserunt  cameios,  « id  est, 
inGrmoram  mentes,  verbi  gralia  Samaritanos,  «  et 
tulerunt  eos,  »  id  est,  a  Ode  et  spe  resurrcctionis 
avertere  moiiti  sunt,  et  caelera  ut  supra. 

Vers.  48,  19.  —  <  Et  ecceintravitalius,  »  id  est, 
impletum  est  aliud  de  sermone  propbetico,  sciiicet 
hoc:  «ProximimeiaIongesteterunt(Pia/.  xxxvii);  » 
vel  iliad :  «  Percutiam  pastorem  el  dispergentur 
oves  {Zacfi.  xiii).  »  Hoc,  inquam,  boc  modo  imple- 
tum  est.  «  Filiis  tuis  et  Qiiabus  vescentibus,  »  ut 
supra  expositum  est,  «  repente  ventus  vehemens,  » 
id  est  tentatio  fortis,  «  irruit  a  regione  deserti,  >  id 
est,  a  Judasis  Deo  deserlis,  vel  a  spiritibus  immun- 
iJ  est  curationum,  «  ejus  benedixisii,  •  videlicel  ut  D  dis,  et  concussit,  »  id  est,  ad  persecutionem  com- 


multa  sint,  «  et  possessio  ejus  cre?it  in  terra,  »  id 
e>l  credentcs  in  eum  muiipiicati  sunt.  Hasc  Satan 
Deo  dixisse»  est,  laiia  invidendo  seniisse.  «  8ed 
cxtonde  »  et  caetera  usque  :  «  Gum  autem  quadam 
die,  »  sicul  superius  accipienda  sunt,  niu  quod  ait, 
<  in  manu  lua  sunt.  »  In  qua  nunc  accipi  debct  po- 
lcslas  noo  perdendi  sed  tentandi,  et  cribrandi  sicut 
iriiicum  {Luc.  xxxii).  «  Gum  autem  quadam  die,  filii 
ejus  el  tiiiae,  »  id  est  aposloii  et  iuferiores  discipuli, 
«  in  domo  fralris  sui  primogeniti,  »  id  est  intra  fi- 
nes  Judaici  populi,  qui  ideo  primogenilus  dictus 
est,  quia  ad  cultum  Dei  prior   venit  quam  gentes, 

Patrol.  CLXVUI. 


mo?it,  «  quatuor  angulos  domus,  »  id  es),  quatuor 
ordioes  Syna^^ogse,  videlicet  saccrdotes,  Scribas, 
seniores  et  PharisaBOs.  «  Qu6b  corroens,  »  scilicet 
in  persecutionis  crudelitatem,  «  oppressit  liberos 
taos,  »  id  est,  desperatione  obrnit  apostolos. 

Vbr8.  28.  —  «  Tuno  snrrexit  Job,  >  videlicet  in 
mortuis,  vel  ad  vindictam  se  erexit,  <  et  scidit  ve- 
itimenta  sua«  »  id  est,  Synagogam  qu®  sibiadhaese- 
rat  a  se  rejecit,  «  et  tonso  capite,  »  id  est,  a  prin- 
cipibns  abrasa  sacerdolii  dignitate,  «  corruit  in  ter- 
ram,  »  id  est,  vcnil  ad  gentium  notiti^im.  Terra 
namque  hoc  loco  est  gentilitas  peccatrix,   videlicet 

31 


971 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


97  S 


quia  peccanti  bomini  diclum  esl :  «  Terra  es  ei  in  A  matione  praTae  soggestionis  «  consumpsit.    »    Dixit 

ef  hoc :  «  Chaidaei,  »  id  esl  feroces,  scilicel  iidem 
maligni  spirilus,  «  fecerunt  tres  turmas,  »  id  est, 
iliicito  opere,  superflua  locutione,  inordinata  cogi- 
tatione  menlem  impeliTere,  «  et  camelos,  »  id  esl 
bonas  rerum  lemporalium  dispensaliones,  «  etpue- 
ro8,  »  id  est  shubus  islis  praesidenles,  gladio  impru- 
dentiae  percussil  [perscusserunt].  Dixit  et  boc :«  Filiis 
tuis  et  filiabus,  »  et  caelera  ul  supra,  «  repenle  fentus 
vebemens,  >  id  est  tentatio  fortis,  t  irruit  a  regione 
deserti,  »  id  est  a  spirilibus  immundis  Deo  desertis, 
c<  el  concussit  quatuor  angulosdomus,  •  id  est  qua- 
tuor  constanti»  virtutes,  prudentiam,  temperan- 
tiam,  fortitudinem,  jusiitiam.  «  Quas  corroens  op- 
pressit  liberostuoSfidest,  omnes  virtutes  exstinxit. 


terram  ibis  (Gen,  iii).  »  —  «  El  adoravil,  id  esl, 
adorantes  fecit  juxta  illud  :  «  Propterea  confitebor,» 
id  est,  confessores  acquiram,  «  tibi  in  genlibus,  el 
noraini  tuo  oantabo  (Psal.  xtii),  »  id  est,  cantari 
faciam. 

Vers.  21,  —  •  Nudus,  »  inquil,  id  est,  homo 
purus  et  absque  ornatu  divinitatis  esse  reputatus, 
«  egressus  sum,  »  id  est  recessi  «  de  utero,  »  id 
est,  a  carnali  sensu,  «  matris  mesB,  »  videlicet  Sy- 
Qsgogc.  In  cujus  rei  typum  cum  mulier  iEgyptia 
Josepb  incestis  ampiexibus  tenere  vellet,  ille  re- 
licto  pallio  in  manu  ejus  nuilus  prufugit  ib  ea 
(Gen.  xxxix).  Sic  Duminus  nosler,  relicta  in  manu 
Sjrnagogas  legis  litlera,  qua  ejus  conlek'unlur  sacra- 


menta,  confugit  ad  gentes,  dicens  :  «  Nudus  egres-  »  «  Tunc  surrexit  Job,  »  id  est,  post  baBC,  respioienle 


sus  sum  de  utero  matris  mese,  >  ul  supra  dictum 
est.  Nudus  in  divinitate,  conspicuus  rcvertar  illuc, 
videlicet  in  mundi  termino,  cum  multiludo  gontium 
subintroiret  (Aom.  xi).  Domiout  aquo  per  boe  quod 
homo  sum  accepi  omnia,  dedit,  scilicel  Synagogam 
exspectantem  meam  Incarnatiooem,  duminus  abstu- 
iit,  tcilicet  eamdem  meam  prsssentiam  coniemnen- 
tem.  In  omnibus  his  non  peccafil  Job  :  «  Peccatum 
quippe  Qon  fecit,  nec  inventus  est  doius  inore  ejus 
(l$a.  Liii ;  /  Petr,  n).  »  Moraliter.  Quia  talis  est 
unusquique  qualis  et  cogiiatio  ejus,  tunc  feniunt, 
scilicet  filii  Dei,  ut  «  assistaot  coram  Domino,  » 
cum  coslestia  voUimus  in  palaiio  mentii  perampli- 
tudinem  contemplalionis,  id  est  inler  eos  et  Satan, 
cum  te  interseril,  ulbeoe  cogilaia  perlurbet.  Gaele- 
ra,  usque  :  «  Egressus  est  Satan  a  facie  Domioi ;  » 
sic  tunt  accipienda  pene  ut  snperius.  Egresso  ita- 
que  Satan,  id  est,  permisso  eum  tentari,  quem 
Qecesse  est  tentaiionibus  erudiri,  tequitur  :  «  Cum 
aatem  quadam  die  fiiii  et  fili»  ejus,  id  est,  virtuies 
tuperiut  dictae,  «  comederent  et  biberent,  »  id  est, 
epulas  fitae  sumerent  «  in  domo  fratris  sui  primoge- 
Qiti,>ide8t,iQtaoramenti^  fidei,primogeniianamque 
virtutum  omnium  tides  esl,  «  sine  fide  quippe  Deo 
placere  impossibile  est  (Hebr,  xi),  » —  «nuntiusve- 
Qit,  )»idest,discrelio  ad  conscientiam  recurrit,  quae 
pereuntibus  plerumque  aliis  virtuiibus  sola  superesl, 
«  Boves,  »  inquit,  a  arabant,  »  id  est,  gravet  medi- 
tationes  in  bunis  studiis,  verbi  gralia,  in  sacra 
Scriptura,  te  exercebant, «  et  asinae,  »  id  esl,   sim- 


DomiQo,  isquilentatusesl,  ad  decerlandum  assur- 
git,  c  et  scidit  vestimenta  sua,  »  id  ett,  cuncta 
sua  rctractat  opera,  •  et  tonso  capite,  id  est,  reje- 
ctis  cogitationibus  vanis,  «  corruit  in  terram,  m  id 
est,  confiietur  intirmilaiem  suam,  ei  «  adoravil,  » 
peccata  sua  confilens :  «  Nudus,  >  inquit,  »  egres- 
sus  sum,  »  id  est,  nullis  meis  meriiis  renatus  sum, 
«  de  utero  malris  meae,  »  videlicet  prim»  graiis. 
«  Nudus,  »  id  est,  in  sola  misericordia,  spem  ba- 
bens,  «rovelar  iiluc,  »  id  est,  ad  eamdem  gratiam. 
Dominus  misericordilerdedil,Dominus  jutte  abstu- 
lit,  sicut  Domino  placoii,  scilicet  tollendi  potesla- 
tem  babenti  sicut  et  largilatem  dandi,  ita  factum 
esty  videlicetetadejuB  judicium  recurrere  digoum 
est.  «  Sil  nomen  Domini  benedictum,  »  id  est  ia 
^  omnibusjudiciissuis  benedicam  Dominum.  Et  hoc 
moJo  loqnens,  «  in  omnibus  his  qoq  peccavit  Job,» 
videlicet  solerli  cura  custodire  dolens  animus  debet 
neigr.is  qui  bunc  velut  aurum  concremat,  per  exces- 
sum  sermonis  illicili  in  pale»  faviliam  vertat.  Hoc 
idem  quod  de  Tirtulibus  dicium  est,  de  donis  Spi- 
ritus  sancti  senlirc  nil  obsiat.  Alli  namque  prophe- 
t»>,  alii  genera  linguarum,  alii  virtules  curationum 
dantur(/  Cor,  xii).Sed  quia  ipsa  dona  non  temper  ia 
mente  eodem  modo  sunl,  liquido  ostenditur  quod  ne 
ee  meus  in  praBsumptione  elevet,  aliquando  utililer 
subtrahantur.  Quod  cum  fil^dicatur  recte :  «  Domi- 
nus  dedll,  Dominus  abstulit,  »  elc. 

Quia  Saian   in   primo   ceriamine  se  suocubaisse 
considerat,  adbuc  imprudenter  de  sancto  viro  mala 


plices  motus  cordis,  «  pascebantur  juxta  eos,   »  id  D  sperans,  malusenim  bona  credere  non   potest,   vel 


esl,  juxta  sensum  ejusdem  Scriplur»  rcgebantur, 
«  et  irruerunt  Sabsi,  »  id  est  spiriius  maligni,  «  et 
tuleruntomnia,  »TideIicet  in  malis  desideriis  juxia 
nomen  tuum  captiTantet  ea,  «  puerosque  »  custo- 
det,  id  ett,  cordis  circumHpeetiones,  «  gladio  per- 
custerunt,  «  id  est,  suo  praTenlu  diruerunt.  «  Venil 
alter.  »  Eadem  discretio  nuntius  alter  dicitur,  dum 
QUQtiat  aliud,  et  dixit :  «  Ignis  Dei,  >  id  est  inviJia 
permifcsu  Dei,  «  cecidit  de  cobIo,  «  scilicet  aerio,  id 
est  ab  immundis  spiritibus,  qui  in  aere  va^antur. 
«  Et  tactat  oves,  »  id  est  innocentiam  «  pue- 
rosque,  »  id  est,  cordit  munditiam  taogendo  inflam- 


experla,  ad  alia  se  tentationum    bella    hoo  ordioe 
restaural. 

Cap.  II,  VERS.  1,  2,  3.  —  Faclum  esl  autem  cum 
quadam  die,  »  usque  «  Tu  aulem  commovisti  qiC.  > 
Hsc  superius  disserla  sunt,  et  hic  non  routantur. 
Non  lamen  ut  prius,  ita  nunc  accipiendum  es*, 
quod  uil,  «  unde  venis.  >  Nam  quia  victusesl,  nunc 
infirmilas  ejus  superbis  increpalur,  ao  st  aperte 
dicalur  :  Ecce  ab  uno  in  inflrma  carne  posito  ho- 
mine  vinceris,  qui  le  contra  me  auctorem  om- 
nium  eriicere  conaris  ?  «  Tu  autem,  »  inquit, «  oom- 
movisti  me  adTcrtus  eum,  »   tabaBdi  detrahendo 


973 


COMMENT.  IN  JOB. 


974 


illi.  «  Commovlsli  »  nostro  more  dicil  qui  nonnisi  A  una  de  slullis  mulieribus.  »  Non  ail  quasi  una  ex 


commoti  percutimus.«  Ut  afHigerem  eum,  ■  subaudi 
tibi  permittens,  «  frustra, »  id  est,  pro  oulia  reci- 
denda  culp.i,  ^idelicet,  439  ul  in  dicto  Domini  ve- 
rit«s,  in  facto  autero  rcctitudo  teneatur,non  frustra 
percutitur,  quia  augetur  merilum  :  et  tamen  frustra 
percutitur,  quia  nullum  punilur  admissum. 

Vers.  4.  —  «  Respondens  Satan,  pellem,  ait,  pro 
pelle.  »  Adbuc  delrabit,Tidelicet  boc  asserens^quod 
idcirco  Job  fequanimiter  flagella  patitur,  quia  cavet 
ne  ipse  feriatur,  sicut  ssepe  dum  venire  ictum  con- 
tra  faciem  cernimus,manuro  palpberis  apponimus, 
ut  ab  ictu  oculos  defendamus.  Hoc  est  quod  ait, 
«  pellem  pro  pelle  dabitbomo.  »  Nam  exponens  quid 
dixerit,  «  cuncta,  »  inquit,  «  qu»  babet  bomo  da- 


mulicribus,  sed  «  quasi  ex  ineptis  mulieribus,  » 
videlicct  quia  non  sexus,  sed  voluntas  mulieribus 
in  viiio  est,  el  quod  pravum  sapiinl,  accedentis 
stullilia^jnon  aulem  conditae  ost  natur».  «Sibona,B 
scilicet  dona  vel  temporalia  vel  ffiterna  «  accepirous 
demanuDomini,«  maia,  •  scilicelfl^geila  prs^entia, 
«cur non sustineamus 7»  —  «  Inomnibusbis non  peo- 
cavit  Jub  labiis  suis,  »  eic,  id  esl,nec  contra  ferien- 
lem  supcrba  dixit,  nec  contra  suadentem  recta 
reticuit. 

Vers.  11.  —  «  Igilur  audientes  tres  amici  Job,  » 
etc.  Quod  boni  studii  fuerint,  non  solum  ex  eo  li- 
qucl  quod  veniunt  ai  consolationem  afHicti,  sed  cx 
eo  quoque  quod  tanli  firi  fuerunt  amici. 


bit,  .  id  est  permittet  auferri,  «  pro  anima,  »  id  est,  g      Ybhs.  12, 13.  -  «  Curaque  elevassenl  procul  ocu- 


pro  vita  sua,  yidclicet  ne  si  irascatur  et  maledicat, 
perculiatur  et  ipsa. 

Vers.  5.  —  «  Alio]uin,  »  id  est,  si  ita  esse  non 
concedis,  «milte,  »  id  e8t,mibipermitte, «  manum,» 
id  esi  potestatem  tuam,  «  et  tange,  »  id  est,tangcre 
sine  me,  •  os  ejus  et  carnem,  el  tunc  videbis,  »  id 
esl,slc  cxperieris,  «  quod  in  faciem  benedicat,  »  id 
est, inaledic.it  per  impalientiam,  «  tibi.  » 

Vers.  G.  —  «  Ecce,  »  ioquil  Dominus,  subaudi 
cxtondo.  «  In  manu,  »  id  est  in  polestale,  «  tua 
est  »  qualiter  ol  quanlum  velis  percutere;  «  verum- 
iamen  animam  iilius  serva,  •  id  est  non  penitus 
of^cidas. 

Vens.  7.  — «   Egressus  ergo  Satan  a  facie   Do- 


los  suos,  non  cognoverunt  eum,  »  videlicet  quia 
plaga  percussi  speciem  mulaverat.  Csetcra  per  se 
satis  patent.  Sed  ulrum  «  septem  contiauis  diebus 
el  septem  noctibus  curo  aflliclo  sederint,  »  an  cerle 
diebus  el  noclibus  lotidero  instantia  visilationis  ad- 
bfleserinl^ignoramus.  ALLEcoRicE.Ibi  nunc  allegorias 
iniliuro  ponendum  est,  ubi  post  verba  sspiusrepe- 
tita  novi  aliquid  adjungilur.  «  CommoTisli  me,  » 
inquit,  «  adTersMseum,  »  sed  innocentem  Cbnsturo, 
tunc  scilicel,  cum  in  primum  bominem,  propter 
quem  bic  secundus  ad  flagella  venit,commotus  sum. 
•  Comuiofisti,  »  iuquaro,  «  frustra  >  scilicet,  quia 
pcccatum  non  fecit  {Isa,  liii).  «  Pellem  pro  pelle,  » 
el  ut  supra.  «  Verumlamen  animara  iilius  serva,  > 


mini,»scilicet  co  modoquojarasuperius  dictumest,  p  id  estin  infermo  poste  teneri  neconfidas.  «Egressus 


pcrcussit  Job  ulcere  pessimo.  »  In  eo  quod  ail 
«  pessimo,  »  qualitatcm  ulceris,  in  eo  quod  ait,  «  a 
pianta  pedis  usque  ad  vorticem,  »  quantitalem 
ciprimit. 

Vers.  8.  —  «  Qui,  »  subaudi  recte  pensans  quid 
essel,  videlicet  quia  corpus  ejus  vas  fictile  confra- 
clum  erat,  •  testa,  » id  esl  vasis  ficlilis  fragmento, 
«  saiiiem,  »  imo  testatestam,  iuto  lutum«  radebat,» 
non  digitos,  non  vestis  moilitiem  vel  sio  percnss» 
earni  impertiens.  •  Sedons  in  sterquilinio,  »  Tideli- 
cct  ut  fragilitatem  suam  considerans  etiam  ex  cir- 
cumslaniibusvim  suae  despectiones  augerei,ponebat 
in  slerquilinio  corpus,  ul  quid  esset  carnis  substan- 
tia  pcrpenderet  animus,  et  hoc  ex  loci  fetore  cape- 
ret,quod  fcstine  corpus  ad  fetorem  redirel.  Cum 


Satan,  »  etc.  «  A  pl.uila  pedis  usque  ad  verlicem, » 
id  est  a  puris  bominibus,  Attel  ct  csteris  incboans, 
usquead  ipsrm  caput  Ecclesis  sosTiendo  pervenit. 
«  Quitesta,»  videlicelcarne  sua,per  resurrectionem 
solidata,  ■  saniemrasif,  »  id  est  peccata  nostraecar- 
nis  delevit,  «sedens  in  sterquilinio,  »id  est  requies- 
cens  genlilitate  quam  prius  abjecerat,  et  gau- 
dens  super  peccatore  pOBnitentiam  agente.  «  Dixit 
autem  illi  uxor  sua,  »  id  est  carnales  quique  qui 
sunl  in  Ecelesia  dicant  corpori  Ghristi,  quod  est 
vera  Ecclesia  quando  esl  in  aftlictione  posita.  «  Ad- 
huc  permanes  in  simplicitate  tua,  »  videlicet  trans- 
iloria  despiciens,  et  sola  eterna  concupiscens? 
c  Benedic  Dco  et  morere,  »  id  est  seterna  despice  et 
roala  prffisentia  rooricns  evade.  «  Locuta  es,  »  inquit 


autemin  alio  mentem  fixerat,  quaerit  bostis  inferior  ^  electus  quisque,  «  quasi  una  destultis  mulieribus,B 


scalam,  id  est  conjugis  cor,  per  quam  ad  cor  ejus 
ascendereljVidLlicet  antiquaB  artis  iusidias  rcpetewS. 
Nam,  quia  scit  quomodo  Adam  soleat  decipi,  ad 
Evam  rccurrit. 

Vers.0,10.  —  «  Dixit  autero  illi  uxor  sua  :  Adbuc 
pennancs  in  simplicitate  tua  ?  >  Verba  sua  Eva 
rcpetit.  Nam  quid  esl  dicere  simplicitatem  deserere, 
nisi  obidientianTi  contemnere  ?  Et  quid  est  dicere, 
•  benedicDco  etmorere,  •  nisi  transcendendo  prs- 
ceptum  ultra  quam  es  condilus  viTcre?  Scd  Adam 
noster  fortis  in  sterquiliuio  jacens,  qui  in  paradiso 
qaondamdebilis  stetit :  «  LocutaeSy»  inqait, «  quasi 


scilicel  de  iliis  unus  qui  fluxa  sectandomoritomu- 
lieres  vocantur. «  Si  bona  suscepimus  do  manu  Do- 
mini,»idestsiadbona  aeterna  tendimus,  «  curmala» 
temporalia«non  suslineamus?»  — «  In  omnibusbis 
non  peccavit,  »  etc.,at  supra.«Igitur  audientes  tres 
amici  Job.  »  Amioi  beati  Job  hflereticorum  speciem 
tenent,  videlicel  quia  et  si  bona  intentione  conve- 
niunl,  ad  culpam  tamen  indiscrete  ioquendo  dila- 
buntur.  Quorum  scilicet  bffireticorum  perversiias  ex 
istorum  quoquenomiuum  inlerpretalione  colligitur. 
EliphaznamqucZ)^'  contefnptuSyBMnnl  vetustasf^ola, 
Sopbar  ipeculum  dUsipans    intcrpret>itur.  Spcci- 


975 


HUPERTI  ARBATIS  TDITIENSIS 


976 


lum,  »  inquam,id  est  mysteria  tidei  oontemplaotes,  A  suum,  »  sciliet  jam  fictor,  in  omnibus  his  nonpec- 


hffireiicuft  impugnando  dissipal.  Nomine  quoque 
locorum  de  qnibus  conTeniunt,  sciticei  Tbeman,  id 
esi  Auster;  Sui,  id  est  loquens  ;  Naama,  id  est  de- 
cor^  ad  idem  re8piciunt,videlicet,quia  sunt  hsretici 
cilidi  ut  Auster,  sciiicel  ad  rizam  culentes,  sunt  et 
clale  eloquentes,  sunt  ei  decori,  scilicet  superfluo 
nilore  eloquii.  «  Condiierani  enim  »  sibi,  videlicel 
quia  concordiler  adTcrsus  Ecclesiam  sentiunt,  licet 
inler  se  discordes  sint,  «  ut  pariter  fenienles,  »  id 
est  in  falsitate  sibi  concordanies,  «  visitarenl  eumet 
consolarenlur,  »  fidelicet  quia  dum  sanctrtm  Eccle- 
siam  docere  desiderant,  ad  eam  quasi  consolantes 
oppropioquant.  «  Cumque  elevassenl  procul  oculos 
SU08,  »  fidelicet,  quia  in  imo  sunl  qui  terrena  sa- 


candolabiis  suis,  «nequeslullum  quid  contraDeum 
loquendo  (Jo^. !).»--«  Post  bffiC,»  inquamjamquie- 
tus,  non  commolus;  sed  iranquillus,  jam  super- 
gressis  omnibus  propterquae  moveri  potuerat,  «  ape- 
ruit  os  suum.  »  Qusb  posiiio  reverenter  exspectaoda 
indicat  ea  qus  subjecta  sunt,  quia  videlicei  prelio- 
sum  esl,  quod  iu  illo  tanquam  clauso  vasculo  con- 
tinebatur,  quod  nunc  aperio  ore  depromitur.  «  Et 
maiediiit  diei  suo.  »Non  enim  sicut  lillerasonat,ila 
simpliciter  ea  quas  ioquitur  sunt  accipienda.  Nam 
cur  fir  tantus  maledicerel  rei,  quam  neqQaquam 
subsisiere  non  ignoraret  ?  {^empe  hoc  esset  verbum 
otiosum,  de  quo  sine  dubio  in  die  judicii  ralio  red- 
dcnda  est  {MatlK,  xii).  Maledicil  ergo  diaboium,  et 


piunt,  «  noncognoverunleum,  •  id  eslEcclesiamin  d  hoc  non  iivore  findicts,  scd  judicio  justitias,  quasi 


vulneribus  posiiam  pro  spe  futurorum  non  cogno- 
scunt,  quia  praasentia  ipsi  pro  magno  appelunt. 
«  Scissisque  vestibus,  »  id  est  sequaces  suos  in 
mullis  scindentes  partibus, «  sparseruntpulverem,  » 
id  est  terrenam  inlelligenliam,  «  super  capitasua,  >» 
id  est  super  corda  sua  in  coelum,  id  esl  contra  su- 
pernae  locutioois  prsccptum.  «  Sederunlque  cum  eo 
in  terra,  »  quia  videlicel  quasi  iutirmanli  sanctas 
Ecclesiae  se  condescendere  simulant,  «  septem  dic- 
bus,  »  id  e^t  in  cunctis  in  quibus  fcrum  lumen  in- 
tclligunl,nam  per  septenarium  un:versita(;,perdiem 
designatur  inteliigeulia,  «  el  seplem  nociibus,  »  id 
est  in  cunctis  in  qui!)U8  ignorantis  tenebras  pa- 
tiuntur.Vel  in  terra  cum  Job  sedere  e8i,cum  sancia 


fictor  super  f ictum  dignas  proferens  sententias^boc 
modo  : 

Yers.3.  —  «  Pereat  dies  in  quo  natos  som.  *  Ac 
si  aperte  dicat :  Pereat  angelus  apostata,  qui  Ad®  in 
paradiso  diem  se  simulans  promittendo  difinitatcm 
emicuildicens:«Et  aperienturoculifestri  (Gm.ui);» 
sed  noclem  se  exbibens  lucem  immortaliiatis  eidem 
homini  obscuravit.  Non  enim  ail :  Pereat  diesinqoa 
conditus  sum,  bomo  quippe  in  die  juslitis  condilus 
est,  sed  «  in  qua  natus  sum,  »  ioquit,  qui  in  lem- 
poreculpaeomnisbomonascitor.  «  Pereat,  •  ioquam, 
non  ita  ut  non  sil,sed  ita  ut  male  sil.  Sequiloreniro 
paulo  post  :  «  Et  infoivaiur  amaritudine.  »  lovolTi 
namque  amaritudioe  non  polesl,  quod  omoino  per- 


Bcclesia  veram  Redempioris  carnem  creJere.  Uode  p  ditum,penitu8nonest.«Pereat,»inqQam,cdie8,  »sci' 

T\/%w*»i«>iia      oll     •    //     Allat*a   Aa      lai*f»ia     fimiAlliS      miVli   (Bffk/1       ^      l!/ial     ^iL.I\<-kIiia       .«  aI    mj^w       .    irl     a..  I     a/4Arrk      «rkoA  rtaiv   aim»«- 


Dominus  ail :  «  Altare  de  terra  facietis  mihi  (Bxod, 
xx),  »  id  eit  in  incarnalione  medialoris  sperabitis. 
«  Et  nemo  loquebatur  ei  fcrbum,  »  sciiicet  eo  ta- 
cente,videlicet  quia  bseretici  mutis  noblsamicisunt, 
loquentibus  advertantur,  unde  et  causa  subditur  : 
c  fidebant  enim  doloremesse  vehementem,  »vidcii- 
cet  quiatunc  loqui  metuiladversarius,cum  peramo- 
rem  433  Dei  fehementi  dolore  transflgimur.MoRi- 
LrrER.Quod  Satan  beatum  Job  t  a  planta  pedis  usque 
ad  forlicem  »  percussit,  id  signiflcat  juxia  moraii- 
tatem  qnod  cum  licentiam  percipit,  omne  corpus 
menlis  illatlB  tenlationibus  transflgit :  quod  « testa 
stniem  radebat,  »  boc  desigoat  quod  f  igor  distri- 
clionis  dijudicando  mundatomnes  pullulionescogi- 
taiionis.  Quod  •  in  sterquilinio  sedit,  »  iliudinnuii 


licel  diabolus,  «  et  nox,  »  id  eai  idem  ipse  qui  simii- 
lale  quidem  dies,  sed  vere  nox  est,  « in  qua,  » idesl 
secundnm  cujus  malitiam,  «  dictum  est,  »sciliceta 
Deo,  «  Conceptus,  »  id  est  deceplus  est «  homo. » 
Tunc  sciiicet  quando  dixit  ironice :  « Ecce  Adam 
quasi  unus  ex  nobis  factus  est  (Gen,  iii).  » 

Vbrs.  4.  —  «  Dies  ille,  »  Tidelicet  qui  illudit  si- 
muhtolumine,  «  fertalur  in  tenebras,  »  id  est  qualis 
est,  scilicet  tenebrosut  csse  appareat,  videlicet  ne 
flciis  prosperitatibus,  quasi  diei  lumine,  iilodat  el 
feris  tenebris  ad  peccall  tenebras  perirahat.  «  Noq 
requiraleum  Deuidesuper.  »  Ac  si  dical :  Uominem 
quidem,  qui  ex  infirmitate  in  culpam  aliena  malilia 
cecidit,«  requirat,  »  id  est  redimat;  eum  antem  qui 
nihil  inflrmuin  ex  carnegeslans  superbicndo  proprii 


quod    humilialus    animus  poenitendo  peccata  sua  D  maiilia  corruit,  «  nonrequirat,  »  idest  nonredimat, 


sibi  apponit.  Quod  «  uxor  ait :  Adhuc  permanes  in 
limplicitate  tua, »  elc,  idsigniticat  quod  carnalii 
suggestio  mentem  deiperationis  inoursu  fatigat. 
c  Amici  »  quasi  pro  consolatione  confen*nnt,  filia 
sunt  qnsB  sub  specie  virtutem  se  conlegunt,  verbi 
gratia,  cum  immoderata  ira  justitia,  dissolnta  re- 
missio  videri  vult  misericordia.  Quod  «  nemo  lo- 
quebatur  eiverbom,eo  quodviderent  dolorem  vehe- 
mentem,  »  id  signtflcat,  quia  triste  cor  moxut  vitia 
puisaverint  reprobata  resiliunt.  &i  enim  cor  vera- 
citer  dolet,  linguam  contra  nos  f itia  non  habent. 
Cap.  III,  YEES.  1, 2.  —  a  Post  hsc  aperoit  Job  oi 


t  etnonillustrelur  luminc,  »  id  estnonqoampristioi 
statos  lumen  recipial. 

Vers.  5.  —  «  Obscorent  eum  tenebifle,  »  id  est  e^ 
roris  sui  csecitas  eum  obroat, «  et  umbra  mortis, » 
id  est  oblivio,  quia  sicut  mors  vitam,  ita  oblivio 
exstinguit  memoriam,  ut  videlicet  nequaqoam  olte- 
rios  ad  lucem  popuitenliae  per  difini  respectos  roe- 
moriam  surgat.  «  Occopeteum,  »  videlicet  nonoanle 
extrcmum  soppliciom, «  caligo,  »  id  est  soi  orroris 
confosiOf  •  et  inToIvator, »  scilicet  in  futuro,  «  aroa- 
ritodine,  »  id  est  «eterno  crucietori  el  qoasi  io  volo- 
croiligetur  tormento  gehenn». 


977 


COMMENT.  IN  JOB. 


978 


Vers.  6.  —  c  Noclem  illam,  »    tcilicet,   qu«   ul  A  donant  vitam  si  noa  abslulerint.  Moralitbr.  Beatus 


diclum  6st,diemsesimulat,  «  tenebrosus  turbo  pos- 
sideal,  »  lunc  scilicet  quando  «  Deus  noster  mani- 
feste  veniel,  et  in  circuitu  ejus  tempestai  vaiida 
(Pia/.zLix).»— «Noncomputeturin  diebus  anni,  » 
id  esl  cum  eleclisbomitiibus  vei  angelis,  qui  quasi 
dies  sunt  illius  anni,  id  est  et  pleni  et  perfecti  tem- 
poriSyimo  infiniti  s»culi,  de  quo  Isaias  in  persona 
Ghrisli:  «  Ut  prsedicarem,  inquit,  annum  placabi- 
lem  Domini  {ha,  lzi)  :  »  —  «  nec  numeretur  in 
mcnsibus,  »  id  est  cum  multiplicaiis  Ecclesiis,  vel 
cum  ordinibus  angelicis  :  nam  sicul  mensis  multi- 
plicatis  diebus,  sic  singulae  Ecclesie  dc  mullis  ho- 
roinibus,  et  singuli  ordines  angelorum  de  muitis 
angelis  perHciuntur. 


Job  morlalitatis  lapsum  per  prospera  el  adversa 
variantem  cum  despectabilem  ccrneret,  maledi- 
ceudo  dcclaravil  dicens  :  «  Pereat  dies,  »  id  est  pro- 
speritas  vel  delectalio  peccati,  •  in  qua  natui,  »  id 
est  in  opus  peccati  traductns  sum,  •  el  nox  »  id  est 
adversiias  Tel  caecilas  mentis,  «  inqua,  •  id  eilcujus 
occasione,  «  dictum  est :  Conceptus  cst  homo,  »  id 
esi  ad  consensum  peccati  perductus  esl  inGrmus. 
«c  Homo  »  enim  aliquando  pro  intirmitate  ponilur, 
sicut  scriptum  est;  «  Maledictus  qui  spem  ponit  in 
homine  (Jer,  vii).  »  —  «  Dios  illa,  » id  est  eadem  de- 
lectatio,  «  vertAtur  in  tenebras,  &  id  est  in  ipso  sui 
ezordio  cognosculur,  4S4  ad  quem  finem  perdi- 
tionis  rapiat,  et  oum  blandiri  culpa  inchoat,  finem 


Vers.  7.  —  «Sit  nox  illa  solitaria,  »  id  est  sepa-  n  quoque,  id  est  poenam  subsequentem,  mens  sollicita 


rctur  a  supern»  pairi®  frequentia,  «  nec  laude  di- 
gna,  »  laude  scilicet  divinitaiis,  cujus  appetitu 
cecidit,  quamque  sibimet  usurpare  ausas  est  in  ido- 
lis. 

Vers.  8.  —  «c  Maledicant  ei,  »  subaudi  nocti,  qui 
tenebras  ejus  damnant  omnes  spiritus  electi,  «  qui 
maledicunt  diei,  •  id  est  qui  tictsB  ejusdem  adfer- 
santur  claritati,  nolenies  superbiam  ejus  sequi, 
c  qui  Levinthan,  »  quod  interprelatur  adiitamenium 
eorum,  videlicet  quia  primis  hominibusbenecondi- 
tis  divinitatem  se  addere  ipopondit,  «  Leviatban,  » 
inquam,  nuno  inputeo  abyssiclausum, «  suscitare,» 
id  cst  ad  apertiora  certamina  in  fine  mundi  revo- 
care  «  parati  sunt.  » 

Vers.  9.  —  a  Obtenebrentur,  »  subaudi  nunc  in- 


praevideat.  «  Non  re:|uirat  eum,  »  id  est  ignoscat, 
«  Deus  desuper,  »  subaudit  veniens  in  judicio,  «  et 
non  illustretur  lumine,  »  id  est  tunc  in  conspecta 
omnium  non  publicetur. «  Obscurent  eum,  »sciIioel 
diem,  «  tenebr»,  »  id  est  misericorditer  occrpent 
inscrulabiliajudicia  Dei ; «  tenebrsB,  inquam,  et  um- 
bra  mortis,  »  id  est  mors  carnis  Cbristi,  qus  ideo 
diciturumbra  morlis,  quiacomparalione  vers  mor* 
tis,  (|U8e  est  anim®,  qua  nos  mortui  eramus,  umbra 
tantum,  id  est  qusdam  simililudo  moriis  existit. 
Unam  enim  et  simplam  tautum  mortem,  scilicet 
carnis  misericorditer  accepil,  et  duplam  nostram, 
id  esl  carnis  el  anim»,  mortem  subegit.  Idem  ipse 
quoque  significare  voluit,  cum  uno  tartum  die,  sed 
nootibus  duabus  in  sepulcro  jacuit.  Bene  ergo  di- 


terim,  «  stellae,  »  id  est  hypucrite,  «  caligine,  »  id  ^  cilur,  «  el  umbra  morlit. »  —  ■  Occupeteum,  »  id 


esl  malitia  «  ejus,  »  videlicet  ul  lalei  foris  appa- 
reant,  qualei  apud  semetipsos  intus  latent.  «  Ex- 
spectet  lucem.  »  Hoc  ad  corpus  ejus  referendum 
est,  id  est  ad  eosdem  hypocritas,  vel  ad  omnes  qui 
fidem,  quam  nomine  tenus  tenent,  operibus  deslru- 
unt.  c  Eispeclet,  »  inquam,  corpus  ejus  t  lucem.  » 
id  esl  Chrislum,  juxta  illud :  Tollatur  impius  ne 
vidrat  gloriam  Domini,  «  nec  ortum,  »  subaudi,  vi- 
Joat,  «  surgentis  auror»,  »  id  esl  ezordium  in  judi- 
cio  clarescentis  EcclesisB,  quia  in  judicio  quasi  au- 
rora,  in  regno  auiam  erit  quasi  dies  plena.  Quod 
tamen  in  Judaea,  qus  de  hoc  eodem  esl  corpore,  et 
dicitur  Synagoga  Sitans,  jam  implelam  est  in  eo 
quod  lucem,  id  esi  Cbristum  venturum  exspectavil, 
et  prssentem  videre  noluit. 

Vers.  10.  —  «  Quia  non  conclusit.  •  Ad  ipsum 
caput  revertitur,  causasque  tantarum  maledictio- 
num  reddens,  «  quia  non  conclusit,  »  ait,  id  esl 
conclusa  esse  non  permisit,  «  ostia  ventris,  »  scili- 
cet  paradisi,  «  quiportavit  me,  »  id  est  concepit  ge- 
nus  humanum  in  plasmalione  Adamet  BTae.  «  Non 
conclusil,  »  inquam,  sed  potius  ut  ad  ejiciendum 
hominem  aperiretur,  in  corde  ejusdem  hominis 
casleilia  mandata  dissolvit.  «  Nec  abstulil  mala  ab 
oculis  nieis,  »  id  est  irrogavit.  Nam  quasi  aurerret, 
li  quiescerel.  el  quasi  clauderet,  si  ab  irruptione 
cessaret.  Sic  de  latronibut  loquimur,  qui  caplis  sais 


est  digno  moerore,  perturbel «  caligo, »  id  est  poini- 
tentiffi  afflictio,  «  el  involvatur  amaritudine, »  id  est 
cruciatu  vel  fletu  ejusdem  poenilentis.  «  Noctem 
illam,  »  noctem  scilicei  supradictam,  «  tenebrosus 
turbo,  •  id  est  spiritus  moerore  concitatui  possideat 
vcl  conterat  juxta  quod  scriptum  est.  «  In  spiritu 
vehemenliconteres  naves  Tht>rsis  (Psal,  zlvii),  »  id 
esl  spiritu  poBnilentiae  confundes  explorationem  gaU' 
dii.  Hocenim  interpretaturTharsis.  «  Non  compa- 
tetur,  »  id  est  et  hoc  modo  fiat,  ut  «  non  compuie- 
tur  in  diebus  anni,  »  videlicet  completo  vitae  prse- 
sentis  tempore,qaod  significatur  per  annum,quando 
computabunlur  hujus  anni  dies,  id  esl  prssenlis 
vitae  virtutes,  «  non  computelor  »  illa  nox  peccati 
i)  «  in  diebus  anni,  »  id  est  in  virtulibus,  quai,  si  in 
illis  computetur,  obscurabit,  «  nec  nomeretur  in 
mensibus,  »  id  e%i  in  multiplicibus  factisvirtutum, 
quffi  facta  ex  virtutibos,  sicul  menses  peragunlur  ex 
multiplicatis  diebut.  Ac  li  aperte  dicat :  Quando 
bona  compulabii,  Deus,  ut  remuneres,  non  etiam 
mala  quae  commissa  sont,  conlra  reqoiras.  «  Sil  nox 
illa,  »  subaudi  culpa,  «  solitaria,  »  id  est  nulla  de- 
fensionegeminata,  quomodo  geminavit  Adam  in  eo 
qood  ait :  «  Mulier  quam  dedisti  mihi  sooiam,  ipsa 
mihi  dedii,  et  comedi  [Gen.  iii).  »  —  «  Solitaria,  »  in- 
quam,  «  sil,  nec  laudedigna,  »  id  est  nulla  adula- 
tione  fola,  sicut  fit  «  quando  iaudatur  peccalor  in 


979 


RUPERTI  ABBATIS  TOITIENSIS 


980 


desideriis  aDimaesuff*  {Psal.  i).  »  Qui  yero  culpain  A 
Buam  Teraciter  iosequilur,  desi^natur,  cum  subdi- 
tur: «  Maledicant  ei,  id  est  poeoileado  (erianl  eam, 
subaudi  culpan,  illi  <  qui  maledicunl  diei,  »  id  est 
qui  despicienlos  calcanl  mundana,  lucem  prosperi- 
tatis  Yidelicel,  quia  lales  yeri  sunt  posuitenies.  c  Qui 
parali  sunl  susciiarc  Leyiathan,  »  id  est  qui  vcra 
couyersiouc  sua  maliiiam  contra  so  diaboli  inviden- 
tis  iufldm.iiaut,  videlicel  iia  ul  quasi  excilalus  len- 
taliouum  jacula  iutorquendo  confodere  appctat  cor 
sibirepu^nan(is,quod  dudumquictojure  possidebal. 
Quodquia  culpse  ejusdem  mcritum  exigit,  ul  quan- 
diu  bic  viyilur,  nemo  quamlibet  sanctus  ad  plenam 
contemplari  queat  lucem  divinitalis,  per  concessio- 
nem  juslilia  subdlt:  «  Obscurentur  slells  caligine 
ejus,  » idest  bi  qui  magnis  virtulibus  jam  splendent,  n 
iuvisa  lamen  claritate  adbuc  noctis  ejusdcm  rcl*- 
quias  patiantur.  Quod  haec  eadem  nox,  id  est  ejus- 
dcm  culpse  conscientia  «  exspeclot,''  id  est  desideret, 
9  lucem,  »  subaudi  aBiernam,  el  quandiu  hic  vivilur 
«  Lon  vidcat,  »  videlicel  sicuti  est,  t  necorlum  sur- 
genlis  aurora*,  »  id  est  novam  nativitatem  resurre- 
cliunis  fulurffi.  «  Quia  non  conclusit,  »  id  est  ape- 
ruil,  sicut  supcrius  diclum  est,  «  ostia  ventr'8  qui 
portavii  me,  id  est  desideria  concupiscenti»  carna- 
lis,  qu8B  perverlil  moy  t  et  non  abslulil  mala,  »  sci- 
licetcorruptionis,  «  ab  oculis  meis,  » id  est  irrogavil 
et  experiri  fecit.  Haclenus  in  ipsam  noctem,  id  cst 
diabolum  peccati  auctorem  invecius  est,  nunc  in 
seipsum  invehilur  in  persona  generishumani,  vide- 
licel  quia  verus  poenitens,  non  sic  accusare  debet 
deceptorem  diabolum,  ul  excuset  seipsum,  cum  ^ 
scriplum  sil :  «  Justus  in  principioaccusatoresisui 
(Prov.  xviii).  » 

Vers.  11.  — «Quare,  iuquit,noQin  vulva  mortuus 
sum  ?»  eic.  Quia  quatnor  modis  peccalum  perpetra- 
tur  in  corde,  videlicet  suggeslione,  delectatione, 
coQsensu  et  defensione  :  quod  item  quatuor  modis 
consummalur  in  opere,  scilicet  quia  prius  culpa 
latens  agitur,  postmodum  impuderter  aperitur,  de- 
hinc  in  consueludinem  ducilur,  ad  extremumobsti- 
nalione  desperationis  enutritur,  ipsos  eosdem  modos 
vel  perfeclus  lali  conquestione  insequitur  ;«  Quare 
Qon  in  vulva,»  id  estin  primaserpentis  suggestione, 
I  mortuus  sum,  »  id  esl  qusB  me  mors  sequeretur 
agnovi.  «  Egressus  ex  utero,  »  id  esl  ab  interiori  sug- 
geslione  ad  exleriorem  delectationera  «  noQ  statim  D 
perii,  »  id  est  iQterius  perire  me  noQ  intellexi. 

Vers.  12.  —  «  Cur  exceptus  genibus,  »  id  est  cur 
delectationi  adminiculalus  est  consensus?  «  Cur  ia- 
clatus  uberibus?  »  id  est  cur  excusatioQc  blanditus 
sum  mibi  dicendo :  «  Mulier  quam  dedisti  mibi  so- 
ciaii),  ipsa  dedit  mihi,  et  comedi  {Gen.  iii).  » 

Vers.  13, 14.  —  «  Cur,  »  inquam,  sic  el  sic  feci  ? 
«  Nunc  enim,  » id  cst  si  enim  qoq  fecissem,  «quqo 
dormiens,  »  id  est  nullam  conteQtioQem  carQis  pa- 
tiens  nuUumque  habens  lumultuantis  inflrmitalis 
ccriamen,  «  silerem  et  somQomeo,  lideslprofuQda 
pace  et  securilate^  «  requiescerem,  »  videlicet  siue 


inorte  carnis  taudem  ad  ffilerQse  patriaa  duclas  re- 
quiem.  Requiescerem,  inquara,  cum  regibus,  »  id 
esl  cum  s')mmis  angeiicae  poteslalis  diguitatibus. 
Qui  bene  reges  dicuntur,  juxla  illud  :  PriQceps 
Persarum  restitil  mihi  (Dan.  x), «  et  consulibtis  ter- 
rffi,  »  vidclidet  cum  eisdcm  spiritibus.  Qui  adeo  benc 
consules  vocantur,  quia  nos  iu  ipsis  voluQlalem 
Condiloris  nuQtiaQlibui  consuitum  ab  angusiia  qo- 
strse  tribulationis  invenimus.  Vel  ita :  «  Cum  re- 
gibus,  ■  id  est  cum  venturis  Ecclcsiae  Chrisfi  re- 
ctoribus,  quia  videlicet  quo  nunc  post  passioQem 
Cbrisli  homo  Redemptus  ascendit,  iliuc  profeclo  si 
non  peccasset,  etiam  sine  redemplione  periingeret. 
Qui  praedicatores  bene  reges  el  cousuies  (errs  vo* 
cautur  :  reges,  quia  semelip>os  regunt ;  consoles, 
quia  peccatoribus  eislinciis,  vitse  consuitum  prae- 
bent. 

Vers.  15.  —  «  Qui  aedificant  eibi,  »  scilicel  fu- 
giendo  curarum  ssecuiarium  frequenliara,  «  solilu- 
dinem,  »  id  est  vilam  tranquillam. «  Qui  »  hoc  modo 
«  possident  aurum,  »  id  esl  sapienter  vivuQt,  sa- 
pientiam  vocavit  aurum  de  qua  SalomoQ  :  «  The« 
saurus,  iuquit,  desiderabiiis  el  oleum  ia  babitaculo 
justi,  requiescit  iu  ore  sapicQlis  {Prov,  xxi).  » 

Vers.  16.  —  «  Et  repIcQt  don.os  suas,  »  id  esl 
ornant  conscientias  suas,  «  argento, »  id  esteloquiis 
divinis.  Nam  «  eloquia  Domini  eloquia  casta,  ar- 
genlum  igne  examinatum  (Psal,  xi).  »  Gum  talibus, 
inquam,  requiescerem.  «  Aut  sicul  aborlivum  abs- 
conditum,  •  id  est  sicut  electi,  qui  ante  (empus  rc- 
demplionis,  imo  anie  legem  dalam  exorli,  (aroea 
seipsos  mortificare  nalurali  lege  curaveruQt,  elideo 
dicuntur  abortivum,  et  quasi  prseter  paucos,  de 
quibus  Moses  scripsit :  «  Occullata  est  Qobis  mulli- 
tudoillorum,  »  ideocumdixissot  «abortivum  Maddi- 
dit, «  abscoQditum.  »  —  «Siculabortivum,»  inquain, 
«  vel  sicutqui  concepti,  »8cilicet,per  admonitionem 
acceptae  iegis,  «  non  viderunl  lucem,  » id  est  Qoa 
perveQerunl  ad  Cbrisli  Incarnalionem.  De  quibos 
ipse :  «  Mulli,  inquil,  propbetae  et  justi  cupicrunt, 
desideraverunt  videre  iiuse  vos  videtls  et  non  vide- 
runt  (Luc.  x).  • 

Vers.  17.  —  «  Ibi,  ■  id  est  in  hac  luce,  que  ele- 
ctorum  omnium  locus  est,  «  impii,  »  scilicel  gen- 
tiles  populi,  «  ccssaverunt  a  tumullc,  »  id  est  rc- 
quiem  suis  invenerunt  animabus,  videlicet  in  ad* 
ventu  ejus  conversi  quem  diu  prffistolalisunl  palros 
in  lege  posili,  «  et  ibi  4S5  requieverunt,  »  videii- 
cet,  quia  suave  jugum  ejus  per  se  lulertint,  «  fessi 
robore,  »  id  est  deticientcs  ab  illa  qua  in  (errenis 
furtes  eranl,  inutili  fortitudine. 

Vbrs.  — 18. —  M  Fessi,»  inquam,salubri  defectione, 
«  et  quondam  vincti,  »  id  est,  qui  antequam  ad  11- 
lam  lucem  pervenireni,  fuerantviocti,  videIice(,iDO- 
leslia  suae  corruptionis,  pariter,  subaudi  requieve- 
runt,  «  sine  molestia,  »  scilicel  corruptelae  animam 
aggravantis.  Quare?  Propter  boc  quod  aequitar: 
«  NoQ  ezaudieruQt  vocera  exacloris,  »  id  est ,  ten- 
taii  iQ  prseseQti  vilft,  audieruQt  quidem  vocem  ext- 


981 


OOMMENT.  IN  JOB. 


982 


cloris,  id  estdiaboli,  qui  iade  exaclor  dicitur,  quia  A.  ^^^  conti^mplaliono  reficior.  Nisi   onim  suspirem, 


homiui  in  paradiso  pecuniam,  peccata,commoddvil, 
el  ba  ic  iniquiUle  crescenle  quoLidie  cum  usuris 
exigit.  ((  Audierunt,  »  quidem,  iuquam,  sed  non 
exaudierunl,  quia  consenlire  conlempserunl. 

\er<,  19.  —  «  ParTus  et  ma^nus  ibi  sunl,  »  id  est, 
ibi,  in  illa  luoe,  differcnlia  esl  meriloram,  juxta  il- 
lud  :  «  In  domo  Palris  mei  maiisiooes  mults  sunt 
(Joan.  XIV).  »  —  «  Parvus,  » inquam,  «  et  magnus,» 
videllcet  quia  secuudum  merila  illic  in  relributio- 
n3m,  aiius  aiium  Iranscendil,  t  et  servus,  »  id  est, 
qui  fuerat  servus  peccali,  ibi  esl  liber  a  domino  suo, 
videlicKtab  eodem  peccato  liber,  inquamquia  Irans- 
acti  nuliam  omnino  paiielurconfusionempeocati. 

Vers.  20.  —  u  Quare  daia  est  miserolux  ?  »  Supra 


non  comedo,  juxta  iilud  :  «  Fuerunl  mibi  iacryma) 
mcae  panes  (Psal.  lu).  »  —  «  Suspiro,  »  inquam, 
«  ol  l  luqu.im  inund mtes  aqu»), »  id  ist,  multiplioi- 
bus  fluminibus  inlumescenles,  «  sic  rugitus  meus,» 
videlicel  dum  occultam  senleQtiam  Oei  trepido,  per- 
veoire  ad  Deum  conHdens,  sed  ne  non  perveniam 
metuer.s,  praeierita  deflens,  ct  futura  periimescens. 

Vers.  25.  —  «  Quia  tirnor  quem  timebam,  »  scl- 
licet  nedesererer,  «evenil  mibi,  el  quod  verebar,  » 
scilicet  ne  poiestatem  irs  luae  incurrerem,  «  acci- 
dil.  •  Quam  ob  causam  boc  acciilit  ? 

Vbrs.  26.  —  «  Nonne  dissimulavi?  »Id6sl,  noDne 
me  potestale  caeteros  pra^ire  conspiciens,  quasi  baec 
nescirem,  ita  humiliter  de  me  in  corde  roeo  sensi? 


dixeral,   «  quare  non  in  vulva  mortuus  sum,  «  et  p  ^^  ^^"i^^b^^u^  ^*^''l^^udiore?«  Nonne  quievi,  »8ub- 


deinceps  conlemplando  supernam  requiem,  quam 
peccando  perdidit  bomo,  tandemetboc  dixit:«  Par- 
vus  el  magnus  ibi  sunt,  et  servus  liber  a  Domiuo 
Buo.  »  Nuncperpendensquod  praesentis  mundi  pro- 
speritas  vel  bonor  homini  miseriaa  sit  aogmeDlum 
potius  quam  soiatium  ;  furtive  namque  blanditur,  et 
fttllit  eum,  ne  peregrinum  se  esse  senliat,  aut  quid 
perdiderit  recogiiet.  Hoc,  inquam,  perpendens  ait : 
«  Quare  daia  est  misero  lux?  »  id  est,  quare  bi,  qui 
in  bHc  pere^rinatione  miseros  se  agnoscunt,  clari- 
tatem  transitoriflB  prosperitatisaccipiuut?  «  Etvita» 
subaudi  quare  dala  est,  id  est,  quare  gloria  tempo- 
ralis  arridet«  bis,  quiin  amartiludineanimaesunt,  » 
videlicel  pro  eo  quod  longe  buo  a  facie  condiloris 
projecii  sunl 


audi  in  opere?  Videlicet  quia  per  baBC  tria,  scilioet 
iu  corde,  in  ore,  in  operc,  animus  eflrenatur,  cum 
mundi  hujusprosperitate  soblevatur.  «  Et  venit  su- 
per  me  indignatio,  »  subaudi  cum  sic  bene  egerim. 
Unde  quisque  consideret  quae  peccantes  supplicia 
maneanl,  si  etiam  justos  bic  lam  valida  flagella  cas- 
tigant.  Amici  beati  Job  in  hocy  superius  dictum 
est,  bfereticorum  speeiem  lenent,  quod  quaedam 
valde  recte  s^ntiunt,  sed  ioter  hsc  ad  porversa  dila- 
bunlur,  qu8B  jam  subtiiiter  pensanda  sunt.  Ubi  daas 
partes,  videlicet  accusalionisetdeffensionis,  in  audi- 
torio  totius  Ecclesi»  Cbristi  compugnantes  audis, 
videlicet  hiuo  amicis  accusanlibas,  hinc  bealo  Job 
seipsum  ab  illorum  accusalionibus  defendente.  Id- 
oiroo  Dunc  locus  admonet,  ot  utriusque  pariisin* 


Vers.  21.  —  «  Qui  exspeotHDl  morlem,  »  id  est,  C  tenliones  manifestius  discernantar.  Quid  ergo  ialen- 


desiiJeranl  pleuissimam  in  se  pertici  ab  omni  vila 
gloriae  temporalis  mortiflcationem.  «Et  non  venit,» 
viJelicet,  quia  saepe  occultisDei  judiciis,vel  prsesse 
in  regiminecompelientur,velinjunctis  occuparibo- 
noribus.  «  Exspectant,  »  inquam,  «  mortem,  quasi 
elTodientes  thesaurum,  »  id  est,  ad  modum  eorum, 
qui  1'irudienles  Ihesaurum  tunc  eDixiusinefTossioDe 
lal)urant,  cum  selhesauroabsconditoappropinquare 
exisiimant,  ipsi  quoque,  quanto  Qunt  viciuiores  ad 
(jiiom,  tanlo  se  in  opere  ardentiores  exhibent. 

V£iis.  22.  —  c  Gaudentque  vehementer  cum  inve- 
neriul  sepulcrum,  »  id  est  divinas  conlemplationis 
sccrelum,  in  quo  sic  anima  a  terrenis  tumuliibus, 
sicui  in  sepulcro  corpus  absconiiilur. 


dunt  accusantes?  Videlicet  in  conjeclarali  coDstita- 
tioDe  causam  ejus  poneutes,  multa  pro  argumentis 
confcrunl,  quorum  omnium  baec  summa  esl,  ac  si 
boc  modo  proponant.  Palam  oslendimus  quod  Deas 
aequo  judicio  percusserit  Job  ;  ac  deinde  rationem 
infcranly  nam  secundum  quantilatem  flagelli,  quo 
durius  feritur  quam  homines  caeteri,  quantitas  qao- 
que  in  eo  est  peccati,  quo  gravias  quam  ceteri  bo- 
mines  Deum  ofTeadit.  Uanc  inlenlioaem  depellere 
vel  inOrmare  nilens,  ipse  defeusor  saus  beatas  Job 
mnlta  econlra  et  ipse  reddii,  quorum  heo  summa 
intentio  est,  ac  si  ipse  hoo  modo  propoaat :  latelli- 
gat  hoc  uaiversa  quae  ab  iailio  usqoe  ad  tiaem  sae- 
culi  peregrinalur  ia  boc  mundo,  Ecclesia  Dei,  qaod 


Vers.  23.  —  «  Viro,  »  subaudi  qubre  data  csllux,  D  non  aequo  juxlaseasum  vestrum,  judicio  Deas  me 


«  cujus  abscondila  esl  via,  »  id  Obtqui  sollicite  co- 
gilans  ignoral  ad  quem  finem  perventura  sil  sua 
qu.iliscunque  vlta,  vel,  utrum  Deo  plaoeat,  etiamsi 
videatur  bona.  «  EtcircumdediteumDeustenebiis,  • 
id  est  ignoranlia,  videlicet  quia  lucem  suae  visionis 
nobisauferendo, «  posuit  tenebras  lalibulum  suum 
(Psal.  xvji).  M 

Vers.  21.—«  Antequam  comedam  suspiro,  »  vi- 
delicel  tenebriscircumdatas,utpraediclamest,  «an- 
teqnam  comedam,  «  id  est,  sopernse  lucis  contem- 
plalionibus  pascar,  «  suspiro,  »  id  est,  gemitu  afli- 
cior,  et  sic,  cum  pcr  gemilum  aoquisiero,  vix  laa- 


afHixerit ;  ao  deiude  ralionem  subjioiat.  Nam  noa 
secunduiu  qnantitatem  flagelli,  quo  durias  ferior 
quam  bomiaes  casteri,  quantitas  quoque  ia  me  est 
peccati,  quo  gravias  ofTeaderim  Deum  quam  homi- 
aes  caeteri.  Bl  haac  ralioaem  confirmat,  ubi  inler 
caBlera  ait :  «  Noa  eaim  repreheadit  me  cor  roeum 
ia  omni  vita  mea.  »  Sed  jam  laleatione  praBmissa, 
disputatio  ipsa  hoc  modo  intensa  sic  incipit : 

CAp.  IV,  vERs.  <,  2.  —  «  Respondens  EliphazTbe- 
raanitesdixit :  Si  coBperimus  loqui  tihi,  for.<iitan  mo- 
leste  uccipies.  «  Hoo  quoquo  hflBreticorum  est,  ut 
ioqui  moiliterinohoeat,etblaodaproponendo  aspera 


983 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


984 


BubinferaDt.  «  Si  coeperimus,  •  inquii,  «  loqui,  *>  iil 
est,  causai  tibi  osteadere  tufB  percusaionis,  «  forsi- 
lan  moleste,  •  id  est  impatientcr,  «  accipies.  «  Sed, 
quanquam  ita  sil,  «  conceptum  sermonem  tenerit 
quis  possit  [poteril]?  »  subaudi  nullus.  Hoc  ex  sui 
experimeDto  coliigil,  qaod  despcrato  de  omnibus 
senlit.  Sed  viliosaratioeslquorumdam  vitium  com- 
muDe  facere  omDium. 

Vers.  3.  —  «  Ecce,  »  inquit,  «  docuisti  plurimos 
[mutos],  )>  eto.  Ac  si  dicat :  Ecce  clarcl  qualis  vilffi 
eras  qui  alios  doeebas.  «  Docuisli  piurimos,  »  sub- 
audi,dicens  et  dod  facieos,  «etmaDUslassas, »  id  est, 
ab  opere  bonodf^ticienles  «  roborasli, »  subaudi  lu  ipse 
operaosDihii.  •  YaciilaDles,  » id  esl,  propositum  lir- 
mum  uoDtenentes, «  coDGrmaveruDt  sermoDCs  lui,  » 
id  ostadmoDilioDestuae,«etgcDuatremeDtia^  »8ub- 
audi  arduum  iter  aggredi,  «  coufortasli.  » 

Vbrs.  5.  —  «  Nunc  aulcm  venil  super  te  plagaet 
defecisti,  »  id  est,  sed  dudc  claret  quam  inlirmus 
eras  ipse,  qui  alios  conforUibas,  io  eo  quod  «  vc- 
niente  piaga  super  te  defecisli,  >  iu  eo  quod  «  tetigil 
te  et  coDturbalus  es,  »  subaudi  slatim. 

Veks.  6.  —  «  Ubi  esl  timor  tuus,  forliludo  4S6 
lua,  palienlia  tua,  et  perfectio  viarom  tuarum  ?  ■  id 
est,  ubi  est  hoc  quod  videbaris  esse  timoratus,  et 
fortis,  et  patieos,  et  perfeclus?Beoequatuor  gradi- 
bus  vitam  ejus  numeraododistiDxit.  Nam  io  via  Dei 
noD  audacia,  sicut  io  via  saeculi,  sed  timor  forlitu- 
dinem  gignit,  idcirco  post  timoremrecte,  foriiiudi- 
nem  posuit.  Et  quia  fortitudo  noD  aisi  ioadversitate 
osteoditur,  mox  posl  fortitudioem  palieDtia,  et  posl 
patieotiam  viarum  perfectio  subiofertur,  videlicet 
quiaperfeclio  de  patieolia  nascitur.  Sed  per  bypo- 
crisio  virtutes  illas  eum  habuisse  crimiualar  cum 
subjuDgit: 

Vers.  7.  —  «  Recordare,  obsecro,  quis  unquam 
innoceos  periit,  aut  quaodo  recti  deleti  suot  ?  •  Vi- 
liosum  argumeotum  dedit.  Si  eoim  oulius  ionoceos 
perirel,  propheta  doo  diceret :  «  Ju§tusperit,«tDemo 
[ood]  est  qui  recogitet  (Isa.  lvii).  » 

Vers.  8,  9.  —  «  Quio  polios  vidi  eos  qui  operaa- 
ior  ioiquitatem,  qui  semioaoi  dolores,  •  scilicet 
perversa  agendo,  «  et  metuol  eos,  »  videlicet  iode 
lemporaliter  excresceodo,  «  flaote  Deo  perisse.  » 
Appeilatiooe  Qatus  anima  adversionem  Dei  voluit 
exprimere,  videlicet  ad  similitudinem  nostri,  qui 
cum  irascimur,  flatu  furoris  inflammamur.  Nam  se« 
quitur  expooens  quid  dixerit :  «  Et  spiritu  irae  ejus 
esse  consumplos.  t  Sed  et  hoo  vitiosum  est.  Nam 
taies  plerumque  diu  subsislere  et  feliccs  esse  per- 
mittuotur,  et  «  io  iabore  horoinumnonsuot,  etcum 
hominibus  ooo  flagellantur  {PsaL  lxxii).  t  Post- 
quam  quasi  ciemeoter  admoouit,  jam  aperta  iocre- 
patiooe  subjungit : 

Vers.  10.  —  c  Rugitus  leonis,  »  id  est  severitas 
tua,  «  et  vox  leaeoe,  »  id  est  loquacitas  conjugis 
tus,  «  etdentes  catulorum  leoDum  cootriti  suot,  » 
id  est  edaces  Glii  tui  coovivanles  exstioclisant.  Qa« 


A  cuncta  rivfidus  Eliphaz  quasi  jure  daranata  denan- 
tiat,  et  exsullatiooem  dominatioois  sio  iogemioat: 
Vers.  ii.  — «  Tigris  periit,  »  id  esl,  varietas  las 
simulationis  exstincta  est.  Tigris  eoim  animalasper- 
sum  masculis,  beatum  Job  nota  varielatis  hic  dcsi- 
goat.  c  Tigris,  »  inquam,  «  periit  eo  quod  non  ha- 
beret  praBdam,  »  id  esl,  hypocrisis  tua  deGcit,  eo 
quod  ablata  est  adalaiio  laodis.  lo  Septoaginta  non 
tigris,  sed  myrmicoleoo  scriptum  est,  qaod  Lalioe 
dicilur  formicarum  leo,  vel  cerle  lormiea  et  leo.  Et 
recte.  Nam  volatilibus  formica  ost,  ipsis  autem  for- 
micis  ieo.  Ao  si  aperte  dicat:  Noo  iojuste  percassus 
es,  quia  cootra  ereotos  timidus,  cootra  subdiios 
audax  fuisli.  Typice  autem  leo  diabolum,  lecoa  ci- 
vitatem  dlaboli  Babyloniam,  catali  leonum  quoslibel 

l^  reprobos  malignorum  spiritaum  sequaces  designant. 
Ac  siapertehaeretici  dicant  :  Nos  idconullis  flagel- 
lis  allerimur,  quia  diaboluro  et  terrenam  gioriam, 
omnesque  reprobos  vitae  meritis  superaodo  calcamas. 
Tigris  quoque  vel  myrmicoleoo,  id  (sl,  velus  adver- 
sarias,  io  oobispraedamnon  habet,qaiano8lrissta- 
diis  viclas  jacet.  Ilec  insuiiando  dicta  sant.  Deinde 
bis  quas  dicturus  est,  revercntiam  exigens,  qoi  mos 
est  haereticoraro. 

Vers.  12.  —  «  Porro,  »  id  est,  longe  aliter,  «  aJ 
me  dictum  est  verbum  absconditum,  »  ideslsaD- 
ctum,  profundum,  non  de  communi  scieotia  caete- 
roruro.  «  El  quasi  furtive,  »id  est,  uoopercommo- 
ois  inlelleclus  ostium»  «  suscepit  auris  mea,  »  id 
est  intelligentia  mea,  «  venas,  »  id  esl,  iotimum  sen- 
sum  «  susurri,  » id  esl  clausab  diclionis  «  ejus.  »  Ei 

^  altiora  dicerc  nitens  ipse  sibi  testis  Gl,  quia  qos 
proferl  vera  non  suot,  subjuDgeoJo  : 

Vers.  ^13,  14.  —  «  lo  horrore  visioois  noetoroaB. )» 
Sic  Damque  dubie  cernitur,  quaodo  solel  sopor  oc- 
cupare  homioes,  sed  nobis,  qai  ad  saperna  vigila- 
mus  multum  inferiores.  El  ne  quasi  vilo  despicias, 
pavor,  scilicet  mentis,  teouit  me,  el  tremor,  scilicet 
corporis. 

Vers.  15.  —  «  El  cum  Spiritus,  »  scilicet  divinus 
«  me  praesente,  »  id  est,  sensa  meo  pervideoie, 
«  transiret;  »  —  «  transirel,  »  ioquam,  non  staret, 
Dc  facile  comprehendi  potuisse  potes  qaod  visum 
est, » ioborrueruDt  piii  carois  meas, » id  esl,  adeo  vera 
fuil  visio  ut  corpus  quoque  divioo  palpilaret  hor- 
rore.  Et  unde  fuerit  horror  sabjuDgit. 

D  Vers.  46.  —  «  Stelit  quidam,  »  iuquil,  scilicetin- 
visibilium,  «  cujus  oon  agnoscebam  vultum,  »  ut- 
potequi  non  erat  de  coetu  morlalium.  «Stetit,  »  in- 
quam,  «  imago,«  scilicet  hominis  potius  quam  homOy 
«  coram  oculis  mei,  »  el  adhuc  oe  mortatem  quem- 
piam  fuisse  pules,  «  vocem  »  noo  crassi  corporis 
sed  «  quasi  aurse  leois,  audivi.  i  Talis  quidem  ha- 
reticorum  arrogaotia  est,  ut  de  se  jactitent  haec  vel 
hissimilia.  8ed  quia  haec  io  saoctis  viris  in  veritite 
Gunty  eadem  dictasubtiiias  disserenda  sool.  Verbam 
abscouditum,  tum  electorum  mentibus  dicituryOaai 
polestas  ODigeoili  Filii  Dei,  qui  est  verbom,  qaod 
abscooditum  eratia  priocipiOyapadDeQm  (Joan.  i\ 


985 


COHMINT.  IN.  JOB. 


986 


per  loculionem  Spirilus  sancti  credcntibus  in  cordc 
manifeslatur.  «  Et  quasi  furlive, »  iDquit,  ideslra- 
plim  el  occulte«  suscepit  auris  mea,  »id  estintelli- 
gentia  mea,  non  lantum  susurrum,id  esl  locutio- 
nem  ejus,  subaudi  spiritus,  sed  «  venas  susurri, « 
id  est  origines,  causarum  ejusdem  loculionis,  quse 
sunt  timor,  amor,  et  taiia.  Quanquam  intelligi  el 
alitcr  valeal.  Scilicet  quandiu  «  ex  parte  cognosci- 
mus,  et  ex  parlo  prophetamus  (J  Cor,  ziii), »  ipsa 
aspiratio  qua  in  mente  docemur,  nondum  locutio, 
sed  qnasi  susurrum,  vel  ven8B  susurri  recledicilor. 
Et  quia  mens  virlutem  illius  considerans  repressa 
formidaty  recte  subditur  :u  In  borrore  visionis  no- 
clorns,  »  id  est  in  pavore  contemplationisoccults, 
et  ideo  nocturnae,  qoia  non  constanler  quod  futu- 
rum  esl,  sed  dubie  videmus,  et  ex  parte.  Quia  vero 
mens  ad  alla  contemplationis  non  rapitur,nisi  prius 
a  ierrenis  desideriis  sopialur,  recte  subjungitur  : 
t  Quando  solet  sopor  occopare  homines.  i  Tunc 
enim  anima  sentire  merelur  coBlestia,  qoando  vcra- 
citerdicit :  «  Ego  dormio  etcor  meom  ?igilat(CaYi(. 
v).  n  — M  Pavor,  »  inqoil, «  tenoil  me  et  tremor, » 
id  est,  cuncla  humanarum  virium  solidilas  conlre- 
moit,  c  et  omnia  ossamea,  »  idesl  actaforiia,«  per- 
territa  sont,  •  id  est,  nollios  momenli  apod  me  re- 
puiata  sont.  Et  onde  apprime  fortem  me  credidi 
ante  conspeclom  jodicis,inde  titobavi.  lEt  cum  pie 
praes^jnte,  »  id  est  invisibiIiacognoscente,«  Spiritus » 
scilicet  Dei  «  transiret,»  id  estnonsolide^sedreptim 
se  videri  sinerel,  «  inhorruerunt  pili  carnis  meae,  » 
id  est,  aufugeronl  cogitatioues  soperfluae.  Ut  lamen 
paulo  latius  speculalioni  inhasrerem,  «  stetit  qui- 
dam,  »  scilicet  idem  Spiritus  Deos  qoi  tranMbat. 
Ipse  enim  est  qoi  transit,  qoia  cognitos  teneri  non 
valet,  ipse  qoi  stet,quia  videlicet  in  qoantumcogno- 
Bcitur,  incommutabilis  apparet.  c  Cujus  non  agno- 
scebam  vultum,  »  videlicel  a  visibilibus,  quibus  as- 
suelus  grossescit  animus,  ad  invisibilem  Deom  vix- 
paromqoidinluilum  mentis  erigerevalens.  «Stetit,» 
inquam,  «  quidam,  »  scilicet  «  imago  coramoculis 
meis  »  id  est  Filius  Dei.  Imago  quippe  Patris  Filios 
est,  et,  ol  ait  Aposlolus,  «  flgura  sobstantiffl  ejus 
{Hebr.i),  •  —  «  Bt  vocem  quasi  aurae  lenis,  »id  esl, 
cognitionem  Spirilus  sancli  interios,  «  aodivi.  »  — 
«  Aor»,  »  inqoam,  «  lenis,  »  quia  videlicel  Spiritus 
sanctuslippienlibus  mentisnoslr»  oculis  claritatem 
suam,  quandiu  in  hac  vita  sumus,  tenuiler  ostendit. 
De  hic  aura  leni  ad  Ueliam  dicitur :  uPost  commo- 
tionem  ignis,  »  id  est,  post  divinuro  terrorem  poeni- 
lcntiffi,  ignis  amoris  cor  concremat  conversi  pecca- 
loris,  peccata  sua  erubesccntis,  quod  signiflcatur 
per  hoc  quod  Helias  «  pallio  vullum  soom  operoit: 
cL  posi  igoem  sibilos  aurae  lenois  (///  Reg.  xix),  » 
qui  dicitor  hic  vox  aor«  lenis,  id  esi,  sensos  brevis 
el  subitus  de  incomprehensibili  sobstantia  «terni- 
talis.  Jam  qoi  vocem  aoras  lenis  aodivit  dicat  quid 
ex  ipsa  didicerit : 

Vers.  17.  —  «  Nonqoid  homo  comparatione  Dei 
jostiOcabitur,  »  subaudi,  non^  videlicel  hominis  Ja- 


A  stiiia  jusiitiffl  Dei  4S7  comparata  sic  annullator, 
quomodo  lucerna  in  solis  radio  posita  tenehralur. 
«  Aut  factore  suo  purior  erit  vir  ?  »  Subau'li,ut  tu 
tibi  videris,  qui  contra  flagollum  qoerelam  parans 
jostitiam  accusasferientis?Subaudi,  non. 

Vers.  18.  —  a  Ecce  qui,  »  subaodi,  argomentum 
de  majoribus.  «  Qui  scrviunt  ei,  »  scilicet  in  cmle- 
stibus,  «  non  sunt  stabiles, »  id  est  immotabiles, 
qood  ab  eflectu  probat  subjongens^  «(  et  in  angelis 
Bois,  n  id  est  in  apostatis  spiritibos,«  reperitpravi- 
talem.  »  Sola  quippeDivioitas  immotabilis  nators 
est,  semperque  id  quod  est.  Bt  angeli  sancii.qui 
cadentibos  apostalis  mutabilitatis  sus  motum  bonffl 
voluntatis  studio  flxerunt,  hoc  in  remunerationem 
acceperunl,ut  ei  qui  semper  idem  est,vinculis  amo- 
g  ris  colligati,  amplius  mutari  non  possint.  Illi,  in- 
quam,  «  non  foerunl  stabiles.  » 

Vers.IQ.  —  «  Quanto  magis  hi,  »  scilicet  spiritus 
humani,«  quihabitant  domosluteas,  »  id  est  corpo- 
ra  do  luto  facta,  <  qui  terrenum  habent  fundamcn- 
tum,  »  id  est  terrenam  de  qua  facta  sunt  materiam 
«consumcntur,»  scilicet  vitiis«velut  atinea,  »sub- 
audi,  consumitur  veslis  ?  Ac  si  dicat :  Sicut  de 
veste  tinea  nascitur,  et  ipsam  consurcit  sine  sonilu 
sic  peccata  a  te  commissa  consumpserunt  te,  dom 
nescis  et  dom  videris  justus.  Aliter:  In  angelis  rc- 
peritur  pravitas,  quia  ipsi  eacerdotes  qui,  ut  Mala- 
chias  ait,  «  angeli  sunt  Domini  exercituum  (Ma- 
/acA.ii),  »  sine  peccato  non  sunl,  «  quanlomagUhi 
qui  habitant  domos  luteas,  »  id  est  qui  carnaies  se- 
Q  quuntur  voluplates,  «  qui  tet*renum  habent  funda- 
mentam,  »  id  est «  qui  terrenam  vilam  ducunt,  »  vi- 
delicet  multo  niagia  hi  in  pecoalis  sunt.  Hoc  esl 
quod  sequitur : 

Yers.  20.  ~  •  De  mane  usque  ad  vespcram,  i  id 
est  ab  exordio  vitiB  usque  finem  ejus  «  succiduntur 
[al,  succidentur],»  id  est  iniqoitatis  ictibus  volne- 
rantur. 

Vers.  24.  —  «  Qui  autem  reliqui, »  id  est  despecli 
«  fuerint,  »  videlicet  quos  praesens  sfflculum  quasi 
minimosindignosquo  se  derelinquil  et  abjicit,  «  ao- 
ferentur,  >  id  est  erigentur  «0X618,  »Pauloattestan- 
te,qui  aii :  «  Nonmulti  sapientes  secundum  carnem, 
non  multi  potentes  (/  Cor.  i),  »  etc.  Quod  bene  in 
libro  Regum,  per  puerum  iEgyptum  signator,  qui 
[>  lassos  in  via  ab  Amalechitis  derelicios  est,  et  a 
David  inventos,  atqoe  refeotus  eomdem  David  soper 
convivantes  Amalechitis  perdoxit  (/  Reg.  xxx). 
«  Soccidentor,  »  inquam,  bi,  qoos  sopra  dixi,  hoc 
modo :  «  Morientor,  et  non  in  sapientia,  »  id  est  vi- 
tam  simul  et  sapientiam  perdant,etnon  intelligentes 
«c  peribunt,  »scilicet  «  in  cternum.  »Talibu8simi- 
lem  B.  Job  Eliphaz  «stimans  cura  irrisione  sub- 
jungit : 

Cap.  V,  vBRS.  9.  —  «  Voca  ergo  si  est  qoi  tibi  re- 
spondeat  »  ao  siaperle  dicat :  Quia  tu  talis  es,quao- 
tumbilet  afflictos  clames,  Deum  respondentem,  id 
eit  adjovantem  non  habes.  PobI  hano  irrisionem  in- 


987 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIRNSIS 


98S 


fert  seutcnliaiiifVeraia  quideni,suil  iu  larilum  virom  A 
injuste  proialam. 

Vbrs.  2.  —  «  Virum  [aL  Vere]  slultum  ioterOcit 
iracundia. »  Ac  si  aperie  diccrelur :  Ira  per  zeluro 
sapienlem  turbat,  le  auteni,qui  slulle  contra  Deum 
mumiuras,  per  vilium  trucidal.  «  El  parfulum  oc- 
cdil  invidia.  »  Invidere  non  possumusnisihisquos 
nobis  in  aliquo  meliores  pulamns.  Qui  ergo  livore 
occidilur,  parvulus  esl,  videlicet  comparalio  eejos 
coqIm  quem  livore  mordelur.  Sed  contra  B.  Job 
falso  hoc  dicitur,quia  miser  faclus  non  invidebalfe- 
licibus. 

Amici  B.  Job  multa  ex  familiaritate  ipsius  mysli- 
ca  didi^^erunt.  Unde  eorum  verbis  eli  im  Paulus  uli- 
tur,  et  hflecin  asserlionissuffiadjutorium  assumens, 
prolala  esse  ex  verilale  leslatur.  Possuntergo  mys-  n 
lice  Eliphaz  verba  pensari  quibusad  B.  Job  loqui- 
lur  dicens  : 

Vers.  3.  —  «  Ego  vidi  stultum,  »  elc.  «Vidi,  » 
Bcilicel  cum  admiralione,  «  slullum,  videlicet  Ju. 
daicum  populum,  qui  ipsam  incarnatam  sprevilsa- 
piouliam,  «  Orma  radice,  »  id  esl  constantem  ad 
exsliugu(>ndam  eleciorum  vilam,  t  et  maledixipul- 
chritudini  ejus,»  id  est  prosporilatiejus,  «slatim,  » 
id  est  nihil  h»'silans.  c  Maledixi,  »  inquam,  id  est 
perdilionis  ejus  judicioconsen8i,dicens  : 

Vers.4.  —  «  [^nge  fianl  fiiii  ejus,  »id  esl  omnea 
qui  generali  sunt  praedicatione  ejus,  «  a  salole,  » 
subaodi  seterna.  Quod  sic  erit.  «  Longe  fient,  etcon- 
lerentur  in  porta,  »  id  est  in  Gbri^to,  qui  dicil : 
«  Ego  sum  os[\{im(Joan,  x), »  —  «  et  non  erit  quieri  ^ 
piat  [a/.eruai].»Quod  ita  fiet.c  Non  enim  estinalio 
aliquo  salus  (Act,  iv).  » 

Ver8.5.  —  «  Gujus, »  subaudi  slulti,  «  messem,  » 
id  est  scientiam  fegis  litieraiem,  «  famiculus  come- 
det,  •  id  esl  gentilis  populus  quondam  a  scieutia  Dei 
jejunus  spiritualiter  inteiligel,'<et  ipsum,  »  subaudi 
Juda.cum  ^.opulum,comedero,id  est  inlelligere  no- 
lcn>cm  c  rapiel  armatus,  »  scilicet  diabolus  qoi  in 
Evangelio  dicitur  foriis  armalus,  qui  non  inveniens 
reqoiem  in  gcnlibus  conversis,  dicit  de  hoc  stulto, 
id  est  de  Juiiais :  «  Reveriar  in  domum  meam  unde 
exivi  (Liic.  xi).  •  —  «  Et  bibenl,  i  id  est  suaviter  ac- 
cipient«8ilientes, »  id  est  iidcm  gentiles,«  divilias,» 
id  est  divina  eloquia  c  ejus  ■  quae  bene  appellat 
divitias  :  namet  alibi  dicuntur  «  argentum  igne  exa- 
roinatum  (Psat,xi).  »  Comedere  et  bibere  hoc  loco 
diflerunt,  quia  qusedam  obscora,dum  nonnisiinler- 
pretata  iuicUigimus,  qoasi  coroedimus;  illa  aotem 
qu8B  faoilia  sunt,  quasi  non  mansa  bibimos,  dom 
ila  sumlnos  ot  invenimos.  Moraliter  de  eodem 
stulto.  «  Ego  vidi  stullom.  »  Inter  slultom  et  insi- 
pientem  haec  dlstantia  est  quod  insipiensdiciturqui 
Doscit,  stultos  qui  non  cavet  malom  qood  scit. 
«  Vidifinquil,  siultum  firma  radice,  »  id  esitempo- 
rali  fultom  prosperitate,  «  et  maledixi,  »  id  est, 
damnationem  futurnm  dixi  •  pulohritudini,  »  id  cst 


gIori8Bejus,«statim.»Notaqoo.Iaddidil,KStalim,>id 
est  non  more  quoromdam  intirmorom  baesitavi, 
qoorom  est  iila  vox  :  «  Mei  aotem  pene  moii  suDt 
pedes,  qoia  zelavi  soper  ioiqoos,  pacem  peccatoruni 
videus  (Psal.  lixii).  »  Nonnunquam,  more  iliorum 
qui  lunc  primuro  qoando  vident  gloriosos  morien- 
tcs,  dicont :  Ecce  quam  nihil  est  homo.  Sed  «  sta- 
lim,  »  id  est  inipso  cursu  felicitaiis«  maledixi,»— 
«  Longe  fiant  filii  ejus,  i  id  esi  imitatoret  ejus, «  a 
salute.  »  Quod  sic  erit,  videlicAt  quia  «  conterentur 
in  porta,  »  id  cst  in  die  judioii  qui  exilas  presentis 
et  introitus  erit  futori  saecoii.  «  Et  noa  erit  qoi 
eripiai,  »  scilicet  qoia  redemplio  non  erit  nltra. 
«  Cojos, »  subaudi  stuiti  «  messem,  »  habet  eDim 
Blulius  messem,  id  est  prsedicationis  facultatem 
et  interdum  eliam  ofricioro  ;  hojos,  inqoam,  «  mes- 
sem  famelicQs  comedit,»  videiicet  qoisquis  scien- 
tiam  non  hal)ens,  tamen  ad  Deum  sanctis  anbeltt 
desideriis,  et  juxta  prfleceptum  Domini  dicentis: 
Quae  dicuot  facite,  quae  autem  faciunt,facer6  noiite 
(Maith.  xxiii)  (8),  »  a  quocunque  audiat  discil  qood 
audit,  agit  quod  didicit  bonum.  e  £l  ipsam  rapiet 
armatus,  »  id  est  stultiiia  ejos  et  fr.node  soa  teclos 
diabolos.  a  El  bibent,  »  id  est  otiliter  aadieni,«  M- 
tientes,  »  id  est  hobetes  qoidem,sed  amantcs«  dtvi- 
tias  ejus,  »  id  eat  eloqoia  ejos.Uaec  dicendo  beatom 
Job  sloltitiae  redarguit,  cui  et  supra  dixerat : «  Ec4:e 
docuisti  piurimos  (Job  iv), »  etc.  Et  quasi  quereres 
cor  negiigenti  douom  inlelligentiae  triboitor,  etsto- 
dioso  pleromqoe  non  dalor,  prolinos  8ubdit:«  Nihil 
fit  in  terra  sinecausa,  »  videlicet  quiaet  stultosideo 
donum  accipil,  ot  jostios  prematur,et  studiosus  tir- 
dius  consequitur,  ut  de  labore  qusrendi  amplios 
remuneretur.  «  Et  de  homo  non, »  sobaodi,  sedde 
dispenaatione  diviua,  «  egredietor  [a/.oritor]  duIor,> 
videlicet  vel  tuos  qoi  nonc  est,  vel  stolti  alicQJos 
com  punitur. 

Ver9.7.  —  «  Homo,  » id  est  carnalis,  videlicet  si- 
milis  tui,  «  ad  laborem  nascitur,  »  quis  videlicet  in 
omnibus  laborat.  Si  acquiril,  coris  (orquetor  ;  si 
perdit,  subaodi,ut  nunc  te  perdidisti.dolore  fatiga- 
tur  ;  «  et  avis  ad  voiatum,  »  id  est  ad  gaudium,quia 
slcut  Salomon  ait :  «  Non  contrislabit  juslam  quid- 
quid  ei  acciderit  (Prov.xii).  » 

Vers.  8.  —  «  Quamobrem  4SS  et  ego  depreca- 
bor,  » id  est  non  ot  to  mormorabo,  sed  «  depreca- 
bor  Dominom,et  ad  Deom,  ■  idest  pA  Deiplacitoni, 
c  ponair.  eloqoiom  meom.  i 

Vers.9.  —  «  Qui  facit  magna,  »  subaodi  mutando 
prospera  in  adversa,  «  et  insorutabiliay  »  sobaodi 
humanae  rationi,  «  et  mirabilia  absque  numero,  • 
sobaudi  tam  in  terra  quam  in  cchIo.  Et  in  hoc  i)ea- 
tum  Job  percotit  quasi  soperius  de  adversis  sais 
qusestiones  contra  Deum  proposuerit,  dicendo  : 
«  Qoare  data  est  misero  (Job.  iii),  »  et  caetera. 
£t  de  mirabilibus  mystice  aliqoid  tangit,  di- 
ecndo  : 


(8)  «  Omnia  qusconquc  dixerint  vobis,  servate  et  facite ;  secundom  opera  vero  eorum  nolite  facere 


989 


GOMMENT.  IN  JOB. 


990 


Vers.  10.  —  «  Qui  dat  pluviain,  iJ  e»L  superoce  A. 
praedicalioiiis  gratiam,  «  super  faciem  terrse,  »  id  est 
in  cordibus  hoiniaum,  «  el  irrigdl  aquis,  »  id  esl 
donis  Spiriius  saacli^  «  uaiversa,»id  esl  doq  solum 
Judaeam,  sed  omnem  absquepersouarum  acceplione 
bominem. 

Yers.  11.  —  «  Qui  ponil  bumiles,  »  id  esl  humili- 
ter  eisdem  donis  ulentes,  «  in  sublimi,  »  videliceiuL 
cum  Cbirsto  judices  siat,  «  el  mocreales,  »  id  est 
pro  ipso  prospera  fugientes  et  adversa  patienles, 
«  erigit  sospiiate,  »  id  est  hilares  facit  de  salalis 
lelernsB  certitudine. 

Vers.  12.  —  «  Qui  dissipat  cogitationes  maligno- 
rum,  M  sciiicei  contra  bonod  insurgenlium,  •  ne 
possint  implere  manus  corum  quod  coeperant,  » 
id  est  ne  quantum  voluat  uocere  praevaieaal.  g 

Vers.  43.  —  «  Qui  comprehendit[ad.  apprebendit] 
sapientes  in  astutia  eorum,  »  verlendosciiicetin  bo- 
Dumbocquod  ipsi  malevole  agunt,  sicut  venditio- 
nem  Joseph  {Gen.  ^lv),  sicut  inteulionem  Saul, 
quando  pelivii  a  David  cei)lum  prxputia  Pbiiistino- 
rom  (1  Heg.  xviii).  «  Elconsiliapravorum  dissipat,» 
videlicet  ui  non  secundumeorum  intentionem  quid- 
libet  proveniat,  sicut  verbi  gratia,  consilium  quod 
de  occidendo  Domino  dedit  Gaipbas  (Joan.  xi). 
Nunc  quia  persecutorum  mea.oriam  fecit,  bsBC 
de  eorum  c<ecilate  justo  Dui  judicio  illata  subjun- 
git  : 

Vers.  14.  —  «  Per  diem  incurrent  tcnebras,  »  id 
est  in  ipsa  veritatis  praesentia  sua  iilos  oscabitper- 
iidia,  «  et  quasi  in  nocte,  »  id  est  sicui  in  antiqui  n 
erroris  caligine,  sic  palpabunt,  n  id  est  ofTeadentes 
ibunt  «  in  meridie,  »  id  est  praesenie  sole  justitiae. 
Quod  Judffiis  congruit  dicentibus  :  «  Quousque  ani- 
mam  nostram  lollis  ?  si  tu  es  Gbristus,  dic  nobis 
palam  (Joan,  x).  » 

Vers.  15.  —  «  Porro  salvum  taciet.  »Acsidicat: 
Ipsi  in  caecilate  sua  persequentur,  sed  ipse,  sciiioel 
[)eus,  salvum  faciet  de  gladio  oris  eorum  claman- 
tium,  et  diccatium : «  Crucilige,  cruciOge|/oa».  xix),» 
— «  et  de  manu  vioienti,»idostgenlilitalis,  quae  ma* 
nibus  illum  crucifixit,  «  pauperem,»  id  estCbriaum, 
videlicel  resuscitaodo  eum. 

Vers.  16.  —  «  Et,  •  iilo  resuscitato,  «  erit  egeao,  • 
id  est  bumiii  Gdeiium  popuio,  «  spes,  »id  est  ster- 
Dffi  vil(B  vel  resurrcclionis  fiducia.  £t  quia,  cum  j^ 
venerit  ut  judicet,  qui  judicalus  est,  iafideles  obmu- 
tescent,  bene  subditur  :  «  Iniquilas  autem  contra- 
bet,  t  id  est  continebit,  «  os  suum,  •  vel  claudet,  vi- 
deiicet  bactenus  in  contumelia  Gonditorisdilatatum. 
MoRALrrER.  Nunc  moraliler  indaganda  suntqualiter 
a  pravis  gcaeraliler  tiaat.  Quia  de  bunurum  actibus 
reprobi  in  extenso  iivoris  sui  aculeo  torquentur, 
recie  diciiur  :  «  Per  diem  incurrent  tenebras, »  id  est 
in  luce  bonorum  opcrom  clausis  cordis  oculis  ali- 
quid  quod  in  electis  accusare  posiint,  quasipalpan- 
tes  quaereat.  Uude  ct  subditur  :  •  £t  quasi  in  nocte,» 
id  est  in  teoebroso  livore,  «  sic  palpabunl  in  meri- 
die,  •  id  est  ia  plena  boni  operis  luce.  Quei  bene 


sigaalum  est  in  eo,  quud  Loth  protegentibus  an^elis 
Sodomitffi  cscitate  percussi  suat,  et  oslium  domus 
ejus  iavenire  aon  poierant  (Gen,  \i\),  videlicet 
quaado  lui  bonorum  iucet  coram  homiaibus 
(Matlh.  v),  mali  telo  cscautur  invidiae,  nec  pos- 
suat  boaum  in  proximis  agnoscere,  aec  rursus  oir- 
cumcuates  crimiaandiadilum  queuntinvenire.«Sic, 
inquam,  palpabunt.  Porro  salvum  faciet,  »  subaudi 
Deus,  fl  de  gladio  oris  eorum,  »  id  cst  de  delractio- 
ne,  vel  persuasione  linguae  eorum,  «  et  de  mnnu  vio- 
lenti,  »  id  est  do  adversilate  elalte  potcstatis,  «  pau- 
perem,  i  videlicet,  quales  beatiiicat  Dominus,  di- 
ceado  :  «  Beati  pauperes  spirilu  (Matih.  v).  »  — 
«  Salvuai,  iaquam,  faciel  pauperem,  »  id  eslhumi« 
lem.  Quod  hoc  modo  fiet :  quod  «  erit  cgeno  spes,» 
ad  cujus  spei  cum  perveoentfructum,  fiet  quod  hic 
subditur  :  «  Iniquitas  aulom  contrahel  os  suum,»  id 
est  omnis  elatus  qui  nunc  derogat  obmutescet.  Nec 
idcirco  Kliphaz  coatra  beatum  Job  loquilur,  quia 
talem  illum  fuisse,  et  ob  boc  percussum  suspicatur: 
aade  et  subdit  : 

Vers.  17.  —  «  Bentus  homo  qui  corripilur  a  Do- 
mino.  «  Nam  noa  probari  putabat  illum,  sed  cor- 
ripi.  Et  ut  ad  beatitudinem  libi  «{uoque  perliciat, 
«  increpationem  ergo,  ioquit^Domiui  ne  reprobes. » 
Nam  ea  quae  supra  beatus  Job  dlxerat,  murmu- 
rando  illum  dixisse  a^stimabat.  «  Nc  reprobes, »  in- 
quam. 

Vers.  18.  —  fl  Quia  ipso  valnerat,  »  sciiicet  car- 
nem,  «  et  medetur,»  scilicet  mentem;  «  percutit,  » 
scilicet  le  nuuc,  et  in  faturo,  «  manus  ejus  sana- 
bant,  «  scilicet  ne  pereas  in  perpetuum.  Hoc  est 
quod  sequitur  : 

Verb.  19, —  «  In  sex,»  id  est  in  ounctis  « tribula- 
tionibus,  »  scilicet  mundi,  qui  in  sei  diebus  perfe- 
ctus  esl  (Gen.  ii),  el  sex  «tatibus  volvitur,  •  libera- 
vil,  »  scilicel,  a  peccatis  tuis  in  mente,  tribulando 
in  carne,  «  et  in  septima,  »  sciiicet  ubi  depositis 
corporibus  requiescunl  animas.  Septimanamquedie 
requievit  Deus  (Gen.  n)  :  et  ob  hoc  per  hoc  septima 
mundi  aetas,  qua  nunc  animae  requiescunt,  significa- 
tur. «  In  septima, »  inquam,  tribulaiioue, «  non  lan- 
get  te  malum,  »  subaudi,  quod  tangit  nunc  ante 
resurrectionem  animas  reproborum.  Et  his  modis 
omuibus  liberabit  te,  subaudi,  siincrepationemejus 
non  reprobes. 

Vers.  20.  —  «  In  fame,  »  sciiicet  verbi,«  eruet  te 
de  morte,  •  id  est  <  pane  vil«  et  intellectus  cibabit 
te  (Bccli.  xv);  »  •— «  et  in  beilo,  »  id  est  in  tenta- 
tione,  «  de  manu  giadii,  »  id  esl  ab  opere  peccati, 
subaudi,  «  eruet  te.  » 

Vers.  21.  —  «  A  fldgello  linguae, » id  est  ab  expro- 
bralione  illatae  conlumelia),  •  absconderis  »  videlicet 
ut  uon  quaerens  iaades,  etiam  noa  sentias  contame- 
lias  detractionis.  «  El  non  timebis  calamitatem,  » 
subaudi  muliiformis  adversarii,  fl  cum  venerit,  »  id 
est  cum  te  impugnaveril,  videlicet  quia  paratUH  et 
munimine  cjus  septus  eris. 

Vers.  22.  —  u  lu  vastiiate, »  icilicet  reproboruui. 


991 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


99S 


«  et  famc,  »  scilicet  eorum  qui  tollentur  ne  mandu-  A 
ceat  panem  in  rc^no  Dei,  «  in  vaslitate,  inquam,el 
fame  illorum  ridebis,  »  id  est  de  lua  securilate,  et 
iliorum  inleritu  in  sterno  convivio  gaudebis.  Ride- 
bis,  inquam,  quia  lunc  impiis  et  perdilis  compa- 
tiendum  vel  miserendum  Don  eril.  «Et  bestias  ler- 
ra?,  »  scilicot  diabolum  qui  de  terra  facto  homini 
bRstialiler  invidit  tunc  sfBvientem  «  non  formida- 
bis,  »  videlicet  quia  nunc  ab  ipsa  blandiente  non 
seduceris. 

Vers.  23.  —  «  Non  formidabis,  iuquam,  sed  cum 
lapidibus  regionum,  »  id  est  cum  Banciiset  eiectis 
Ecclesiarum,  quaB  plures  sunt  pro  diversitale  dun- 
taxat  locorum,  «  pacturo  tuum,  »  id  esl  cobabilatio 
tua  erit.  c  Et  bestias  terrs,  »  id  est  malignus  spiri- 
tus,  «  paciGcffi  erunt  tilii,  »  id  est  pacem  invenies  £ 
eos  fecisse  libi,  videlicet  in  eo  qaod  le  impugnando 
ad  amorem  Dei  nolentem  impellunt.  «  Pacific»,  in- 
quam,  i  non  pacatae,  quia  pacem  nullo  modo  ha- 
bent,  sed  sua  impugnatione,  nolentes,  ut  dictum 
cst,  ad  desiderandam  pacem  iropellunt.  Vel  ita 
c  BesliflB  terrae,  •  id  est  motus  carnis,  «  pacifica; 
erunt  tibi,  «>  quia  dum  te  tcntando  lacessunt,  ad 
amorcm  quietis  iutims  lendere  cogunt.  Utroque 
modo  idem  efficitur,  scilicel  hoc  quod  sequitur. 

Vers.  24.  —  «  Et  scies,  »  videiicet  per  prapsenlem 
inchoationem,  «  quod  paccm,  »  scilicet  plenam  el 
perfectam  in  futuro,  «  habeat  tabernaculuoi  tuuro,* 
id  esl  habiturum  sit  corpus  tuuro,  quod  mens  inha- 
bitat.  Pax  eniro  a  vitiit  hic  inchoatur,  qusQ  tuno 
plena  erit,  curo  caro  per  resurreclionero  immutata 
fueril.  FA  quia  nulla  est  oastitas  quam  non  commen-  ^ 
dat  charitas,  subjungilur  :  «  Bl  visitans  speciem 
tuam,  1  id  e8tdiiigensproximum4S9  tuum,«non 
peccabis,  »  videiicet,  quia  noo  facies  aiii  quod  tibi 
fieri  non  vis  (1(76.  IV,  16;  Matlh,  vii,  40;  Lue.  vi, 
31).  Recte  proximuii  nosier  species  nostra  dicitur, 
quia  in  illo  cernimus  quid  simus,  aut  quid  fuimus, 
aut  quales  Geri  possumus.  Sed  el  juxta  saoculares 
pbilosofihos,  unos  homo  et  piares  secundum  spe- 
cicm  unus  homo  est. 

Vers.  25.  —  «  El  scies  illud  qooque,  »  soilicet 
hoc  faciendo  quod  dictum  est,  «  qaoniam  multiplex 
erit  semen  luum,  »  id  est  prae  numeratione  multi- 
plicabitur  tibi  praedicationis  vcrbum,  «  et  progenies 
tua.»  »  id  est  imilatores  iui,  sicut  herba  terrae,  id  esl 
innumerabiles,  exsurgenl,  vel  viriditalem  omoium  D 
terrenorum  contemnent.  c  Multiplex,  »  inqoam, 
«  erit  semen  tuum,  »  adco  quod 

Vers.  26.  —  «  Ingredieris  in  abundantia  sepul- 
crum,  »  id  estcontemplationis  seoretum.  Sepulcrum 
hic  significat  vitae  conlemplalivaB,  quietemad  quam 
non  nisi  vitae  aciivae  exercitatus  labore  debet  quis- 
quam  aspirare.  Alioquin  non  in  abondantia,  sed  in 
penuria,  sepulcrum  ingreditur,  limendumque  est 
illi  quod  in  Bxodo  dicitur  :  «  Bestiasi  tetigerit  mon- 
iem  lapidabitur  {Exod.  xix),  i  vidolicet,  quia 
mcns  irraiiouabilibus  dcsidoriid  subJita,  si  ad  uita 
contemplationis  erigitur,  lapidibus,  id  est  soperni 


pondcris  ictibus  necatur.  Sicul  ergo  Jacob  quoqae 
ante  Rachel  pulohram  quidem»  sed  sterilem,  acce* 
pit  Liam,  lippam  quidem,  sed  plus  patienlem  (Gen, 
xxix),  ita  si  activam,  quae  operosior  est,  prius  exer- 
ceas  vitam,  bene  el  ordinaie  iugredieris  conlempla- 
tivaro.  Vel  ita  :  «  Ingredioris  in  abundantia  sepal- 
crum,  »  id  esl  post  congesta  bona  vitae  praeseotis 
opera,  io  secreia  requie  patriae  coeleslis  absconde- 
ris  :  «  sicut  iofertur  acervus  tritici^  »  subaudi,  in 
horreum,  «  in  lempore  suo,  »  scilicet  posl  pluvias 
et  ventos,  post  solis  aestum,  post  trituram  et  sepa- 
rationem  palcarum.  Sic,  inquam,  post  eloquia  veri. 
tatis,  quibus  quasi  pluviis  fideiis  quisque  nunc  pio- 
guescit,  post  ventorum,  id  est  tenlationum  concus- 
sionem,  post  solis,  id  est  superni  luminis  illustraiio- 
nero,  recedens  a  socielate  carnalium,  tanquam  ab 
involutione  palearum,  infertur  supernae  pacis  bor- 
reum.  Quod  non  baec  juxta  lilteram  dixeril  ipse 
innuit,  qui  post  cunctasubjuogit  : 

Vers.  27.  —  «  Ecce  hoc  quod  [al,  ut]  investiga- 
vimuB  ita  est.  »  Quia  nimirum  quod  invesligatQr 
non  jacet  ante  faciem;  unde  patet  quia  in  hisverbis 
sensus  subtiiior  excedii  litterae  superficiem.  Sed  post 
cuncta  ad  stuliiliam  jactantis  pervenit  dicens: 
«  quod  auditum  menle  pertraclas  :  »  qoia  videlicet 
gravem  suam  ostendit  imperitiam  in  eo  qcod  fult 
docere  roeliorem. 

Cap.  VI.  —  Quaedam  in  verbis  beati  Job  admisti 
8unt,  quae  apud  humanajudicia  patieniiae  limilem 
transire  videaniur.  Sed  internus  Judex  et  antc  pro- 
bationem  praetulii  illum  dicens  :  «  Quod  non  sit  si- 
milis  ei  super  tcrram  {Job  i),  »  et  post  probatio- 
nem  ejus  amicos  redarguit  dicens  :  «  Non  estis  lo- 
cuti  rectum  coram  me  sicut  servus  meus  Job  {Job 
XLii).»  Recta  ergo  sunl,  nec  palieotiam  excedoot, 
nec  de  percussione  murmurat :  sed  potius  morlem, 
quae  per  peccatum  introivit  in  mundum  (l^om.  v),  boe 
modo. 

Vers.  2.  — « Ulinam  ]  8ppenderentar,»etc.Non  vane 
aat  superflue  quod  ounquam  futurum,  sii,  optal,  sed 
quod  verefuturumestpropbetat,eteumde8idDrioex- 
spectat,  voce  humani  gcneris  dicens  :  «  Uiinam  pec- 
cata  mea,  quibus  iram,  »  id  est  mortem,  «  merai,6l 
calaroitas  quam  patior,  »  id  est  ipsa  aB*.erna  mors, 
non  enim  ait,  et  calamitas  quam  videtis,  sed  «c  qoaoi 
patior,»  id  est  pro  qua  suspiro  «  cunctisdiobusqai- 
bas  nunc  miIilo(/o^xiv), »  —  «peccala,»inqaam,«et 
calamitas,quam  pro  pecc.itis  patior,otinam  appea- 
derenlurin  statera, » id  est  in  mediatoro  Dei  et  homi- 
num  bomine  Gbristo  Jesu  (/  Tim.  ii).  Quemidoirco 
slateram  apellat,  quia  in  iIlo«  misericordia  el  veri- 
tas  obviaverunt  sibi  {PsaL  xiiv),  »  et  positis  peo- 
catis  nostris  in  laoce  vcritatis  vol,  judicii,  nostram 
econlra  calamitatem,  quam  pro  ipsis  palimur,  in 
lance  misericordi®  appendit,  moxque  misericordit 
pondus  oalamitatis  nostrae  non  sustiDeoa,  stateram 
ipsam,  id  est  Deam  et  hominem  Ghriatom  osqoead 
laoriem  inclinavit,  et  judicii  lanccro  tanto  impeta 
sustulit,  ut  peccata  nostra  decuteret,  et,  joxta  pro- 


993 


COMMENT.  IN  JuB. 


994 


phetam,  In  profuDdummarisprojicerel  [Mich.  vii).  Et  A 
boc  eet,  quod  didil : 

Vers  3.  —  «  Quasi  arena  maris,  »  videlicet 
quffi  valde  gravis  esl,  t  haec  »  scilicet  calamilas, 
M  gravior  appareret.  Unde,  »  scilicet,  quia  nondum 
hoc  factum  esl,  «  verba  meadolore  suniplena,  »  vi- 
deiicet. 

Vers.  4.  —  <c  QuiasagittasDominiminae^in  me],» 
id  esl  senlentiffi  damnationis,  quas  homini  pro  pec- 
caio  iatulil.  »  Quarum  indignalio  ebibil,  »  intror- 
sum  trahitexleriOribusinientum  «spiritommeum,  » 
videlicet  carnatem  et  elalum  «<  ellerrores  Domini,  » 
id  est  minaefuluri  judicii,  a  militant  contra  me,  « 
id  est  ab  inepla  iffitilia  reprimunt  me.  Nunc  osten- 
dit  oppositum,  quod  jure  verba  sua  doloie  sunl 
piena.  n 

Vers.  5.  —  «  Nunquid  rugiet  onager,  »  id  est 
gentilis  populus,  qui  quasi  onager,  id  est  agrestis 
asiuus,  nullis  praeceptorum  Dei  vinculis,  nuliis  di- 
sciplinflB  tenetur  stabuiis  ;  «  nunquid,  »  inquam, 
«  rugiet,  »  id  est  jejunus,  at  nuno,  a  verbo  Dei  ge- 
met,  «  cum  habueril  herbam,  »  id  esi  cam  praBsen- 
lem  supradictam  Redemptoris  accepeiit  graliam  ? 
V  Aul  mugiel  bos,  >  id  est  Judaicus  populus,  qui 
jugum  legis  consuevit  trahore,  «  nunquid  mugiet,  » 
id  est  nani|uid  dicet,  putas  videbo?  putas  durabo? 
potas  hic  me  inveniet  ilia  nativitas  ?  «  Nunquid,  » 
inqoam,  sio  «  mugiet,  cum  anle  praesepe  plenum 
steterit,  »  id  est  cum  ille  carnem  suam  comeden- 
dam,  et  sanguinem  suom  bibcndum  dederit  pleno 
prflBsepi  )AuGU8T.,  in  Purif,  B,  V.),  id  est  in  san- 
cto  altari  f  Aut  si  quseras  cur  non  ante  illod  tempus  ^ 
grati®  gentilitas  ad  Deum  convertt  voluerit  per  in- 
structionem  Veleris  Teslamenli. 

Vers.  6.  —  «  Nunqaid,  ait,  «  poleril  comedi 
insulsum,  >  id  est  nunquid  poterita  gentilibos  li- 
benteraccipi  lilterale  Judaicelegismandatuminsul- 
sum,  verbi  gralia,  circumcisio  carnis,  el  taie  quid, 
«  quod  non  est  saie  condilum,  »  id  est  viviQcante 
Spiritu  temperatum.  «  Aat  guslare,  »  id  est  obser- 
vare,  »  aliquis,  »  subaudi  gentiliam, «  polerit,  quod 
gustatum  afTert  morlcm,  »  id  est  per  quod  invale- 
scenspeccatom,  sicutapostolas  ait(Jfac.  i),  operatar 
mortem  [Gum  consammatom  fuerit,  generat  mor- 
tem] :  «  Nam  concupiscentiam  nesciebam,  »  inquit, 
«  nisi  lex  diceret  :  Non  concopisces  [Rom.  vii).  » 
Non,  inquam,  tanc  «  mugiet  onager,  »  sed  dicet :  D 

Vers.7.  — «  Quae  prios  tangere  nolebatanima  mea,» 
videlicet  illa  Scripturae  veleris  sacramenla,  «  nunc 
prae  angu8tia,»idestpr«amoris  vi,«  cibimeisunt.» 
Et  «  nonquid  »  tunc«  mugietbos  ?  »  Non,  sedidem 
dicet :  «  Quas  prius  tangere  nolebat  anima  niea,  » 
id  est  gentiles,  quos  prius  ut  brutos  et  immondos 
despiciebam,  etillud  genus  hominum,  «  quod  gos- 
tatum,  »  id  est  mihi  contcBderalom,  aflferebat 
«  mortem,  •  videlicct  probibente  Deo,  ne  oum  alie- 
nigenis  foedus  inirem,  «noncprs  aagustia,  »  id  est 
prae  Giiorum  Israei  inopia,  qoi  converti  nolunl,  «  ci- 
bi  mei  santy  »  id  est  mihi  per  fidem  conoorportti 


sont.  Quando  hoc  bos,  id  est  Synagoga,  dixerit, 
habemusin  Actibus  apostolorum,dicentibus  eisdem 
apostoiis :  «  Quia  vos  indijfuos  judicistis  aeternaB 
vitae,  ecce  converlimur  ad  gentes  {Act.  xiii).  »  Mo- 
raliter.  Moraliter  haeo  ila  accipi  possunt,  ul  dicat 
fidciis  anima,  timore  pcDnarum  correpta :  «  Quia  sa- 
giitae  Domini  minffisont,  >  etcaelera.  Quae  non  mo- 
tantur  a  supradiclo  senso.  8ed  quia  «  perfecta  cha- 
ritas  foras  mittit  timorem  (J  Joan,  iv),  »  ut  videro 
cupiat  eum  quem  prius  serviliter  formidabat,  apte 
subdilur :  »  Nunquid  rugiet  onager,  »  etc.  Hic  ona- 
gcr  iilos  signat  qui  in  campo  fidei  constituli  iliius 
oflicii  loris  ligantur  ,bos  vero  illos  quos  suscepti  of- 
ficii  vel  ordinisjugum  premit.  Qui  440nuncquasi 
rugiunt  et  mugiunt,  cum  a  vlsione  Dei,  quem  desi« 
derant  exclusi  sunl.  Sed  «  nunquid  rugiet  onager,  » 
id  est  aliquid  fidelis  privatus,  «  cum  habueril  her- 
bam,  «  id  est  semper  virenlem  ejusdem  visionis 
Dei  gloriam  ?  «  Aut  mugiel  bos,  »  id  e&l  aliquis  sa- 
cri  ordinis  jugo  pressus  »  cum  ad  praesepe  plenom 
steterit,  »  id  est  cum  ad  plene  videntum  Deum  ad- 
missus  fuerit?  Aut,  si  quaeras  quare  anle  illud  ces- 
sare  a  mugitu  vei  satiari  non  potest,  quid  interim 
comedet  ?  «  Nunquiit  poterit  comedi  insoisurr,  >  id 
est  nunquid  illum  delectare  poteront  fabulationes, 
qaas  iniqoi  narraveront  (Pml  cxviii),  aut  aliquid 
taie,  «  quod  non  esl  sale,  » id  est  divina  sapientia, 
conditum  ?  Aol  si  quaeras  :  Quare  non  festinat  ot 
hinc  efl^agiat  per  martyrium  ?  Nunquid  sua  virlule 
poterit  «  aliquis  gostare,  »  id  esl  dicere  vel  faoere 
pro  veriiate, «  quod  gostatum,  »  id  esl  dictam  vel 
factum,  «  aflert  mortem,  »  id  est  martyrium  ?  Sed 
magis  ac  magis  profioiens  postmodum  dicit  quod 
sequitur  : «  Quae  priostangere  nolebat  anlma  mea, » 
id  est  amaritodines  persecotionum,  qaas  prius  for- 
midabam,  «  nono  prae  aogustia,  »  id  est  prae  taedio 
peregrinationis  meae, «  cibi  mei  sunt,  » id  est  deie- 
ctabiies  mihi  sont,  in  tanlom  ul  desiderans  di- 
cam : 

Vbrs.  8.  —  «  Qois  det  ot  veniat  petitio  mea  ?  » 
Videlicet,  qoia  peto  ut  de  illis  saiorelar  anima  mea, 
«  El  qood  exspeclo,  »  scilicet  illod,  propter  qood 
has  amaritudiaes  desidero,  «  tribuat  mihi  Deos  ?  » 
Yideiicot,  ubi  sanclorum  patientia  remunerabitur. 
Hocdesiderium  ipse  exaodiat. 

Vers.  9.  —  «  Et  qui  cwpit,  »  subaodi,  contereret 
me,  sicat  videtis,  «  ipse  me  conterat,  »  videlicet, 
osque  ad  perfectam  porgationem,  ne  quid  remaneat 
in  me  rigidum,  propler  quod  desertum  me  advecsa- 
rio  ad  contritionem  tradal. 

Vers.  40.  —  Ipse,  inqoam, «  solvat,  »  id  est 
nulla  recessione  vel  aversione  ligatam  habeat «  ma- 
namsuam,»neo  dicat,  Zelas  meus  recessit  a.te 
{E%ech,  xvi),  «  et  succidat  me,  •  subaodi,  a  statu 
elationis  meae,  id  est  humiliet  me.  «  Et  haec  mihi 
sil  consolatiu,  »  id  est  ia  hoc  scire  me  faciat,  quod 
non  sim  suo  dignus  odio,  «  ui  afOigens  me  dolore 
non  parcat,  »  videlicety  in  praese.iii.  «  Quem  enim 
diligit  Dominus    corripit   [oastigal]  [Rebr,  xii).  » 


995 


RUPERTI  ABBATIS  TUITlENSIS. 


996 


« 


Nec  conlradioam  sermonibus  Sancli,  id  est  noa  A  ribuTit.  »  Permanet  in  metapbora.  •  Irruet,  »  iDqoH, 


murmurabo  de  rationibus  adversum  me  propositis : 
Sancli  dico,  ne  me  tumonti  aut  reprehendenli  ani- 
roo  hflBC  loqui  arbitremini.  Haec  est  petitio  mea  pra 
angustia  supradicta. 

Vers.  11.  —  «Quae  estenim  fortitudo  mea,  »  id 
est  quanlam  enim  putatis  esse  cor  iis  mei  duriliam  ? 
Nunquid  tantam,  «  ut  sostineam,  »  id  est  non  rao- 
leste  feram  peregrinationem  meam  ?  «  Aut  quisfinis 
meus?  »  Bubaodi,  nonne  Deus,  ad  quem  lendo 
loto  car8UvitaBhujus?«  Quis»  inquam,  id  estqua- 
lis  est,  c  hic  tinii  meus?  •  Nunquid  talis,  lam  levis» 
«  ut  patienter  agam,  »  id  est  ul  me  nondom  com- 
prehendisse  noa  doleam,  vel  patienter  feram  ?  Non. 
a  Ista  fortitodo,  »  id  est  dorilia,  «  lapidom  est,  » 


«  super  eos  nix,  »  et  sicot  nix  ad  horam  nitet,  et 
mox  ot  incaluerit  liquescit,  et  perit,  sic  ipsi  ad  tem- 
pu9  nitidi,  «temporc  quo  fuerintdissipali,  »8cilicet 
pcr  separalionem  animae  et  corporis,  «  peribunt.  » 
Et  cum  incaluerint  [ut  incaloerit],  id  est  ezamine 
divino  anxiati  fuerrnt,  «  solventur,  »  scilicet  «icot 
supradict.i  nix,  «  de  loco  soo,  »  id  est  de  oo  cui  in- 
baeserant  suae  carnis  oblectamento. 

Vers.  18.  —  «  Involatse  sunt  semitaB  gressoum 
eorom,  »  id  est  quia  terrenorom  amore  nimio  prae- 
pediuntur,  cliamsi  velint  peccataeffagere,  i.i  semet- 
ipsos  relabunlur,  et  unum  vitanles,  in  aliod,  velut 
creci,  replicantor.  Qui,  quia  sola  qaac  transeonl  co- 
gitant,  et  de  his  qnae  secum   permaneant,  nihil  cu- 


idest  insensibiliom  hominum,  qui  saepe  et  sopernos  n  ranl,  «  ambolabunt,  »  inquil,  «  in  vacuum,  »  vide- 
ictus  aoclpiunt,  el  nullatamendisciplinae  peroossio-      licet  nil  seoom  prster  peccata  portantes,  «  et  peri- 


ne  mollescont.  Sed  : 

Vers.  12.  —  «  Nec  fortitodo  lapidum,  »  scilicet 
talium,  «  fortitudo  mea,  nec  caro  mea  aenea  est,  » 
id  est  non  sicut  aes  absque  sensu  sonitum  reddit, 
sonat  enim  et  non  sentit,  non  inquam,  ita  caro 
mcd  qu«  percussa  est,  vocem  contessionis  absque 
devotione  cordis  tmitlit.  Ne  autem  arbitremini 
quod  hanc  teneritudinem  cordis  mihi  arrogem. 

Vers.  13.  —  I  Rcce,  »  sobaodi  dico,  »  non 
est  auxilium  mihi  in  me.  »  Sed  nec  in  alicujus 
hominis  exhortatioue  quae  spdificet  me.  Quod  per 
hoc  satis  patet  quia  «  Necessarii  quoque  mei  reces- 
aeront  a  me.»  Quos  nurtquam  tempore  prosperitatis 


bunt.  »  Ab  illorom  imitationecompescensaoditores 
suos,  convertitur  ad  eos.  et  dicit  : 

Vers.  19.  —  «  Gonsiderate  eemitas  Theman,  »  id 
eslAustri.  Theman  enim  inierprelatur  Auster^  et 
significat  nonc  floxam  vivendi  remissionem,  qoit 
tepidos  venlus  esl.M  ItineraSaba,  »  scilicet, «  eoDsi- 
derate.  »  Saba  inlerprelator  rete,  Ac  si  dicat  :  Gon- 
siderate  vitam  eorum,  ad  quem  finem  deven'at,  qoi 
fluxe  et  remisse  vivunt,  ei  ideo  peccatorum  retibos 
invoivuntur  gressus  eorum,  ut  supradictom  est.  u  Et 
exspcctate  paulisper,  »  idestdiflerte  temporalesba- 
jus  mundi  delicias,  ut  inveniatis  sempiternas. 

Vers.  20.  —  cGonfusi  sunt^quiasperavi. »  — »  Ex- 


sibi  perdilectionemadhaBsissecomprobat,  universali       spectate,  »  inquam,  «  paulisper,  »  et  videbitis  qoo 

cArklunlifi  CI1  Kifiniron/lrk  •  ^    Yn/\/l4\     (VAmanlAa    liiitKaKnnlnn      limAi>A      l«Aain*t>ml2      mh 


sententia  subjungendo : 

Vers.  M.  —  «  Qui  tollil  ab  amico  suo  miseri- 
oordiam,  »  id  cst  qui  in  adversisamico  suo  non  est, 
neque  compatitur,  «  timorem  Domiui  derelinquit,  » 
id  est  Qon  hahere  se  convinoit :  scilicet  ejus  timo- 
ris  Domini  paries  sunt  amor  Dei  et  amor  proximi. 
Non  ergo  in  prosperitate  meproximom  vel  amicum 
suum  amaverunt,  quem  in  adversis  absque  miseri- 
cordia  dereliqoerunt.  Consequitor  quod  mea  di- 
loxeroiit,  id  est  non  propter  me,  sed  propter  mea 
mihi  adhaeserunt.  Et  hoc  est  quod  persimilo  osten- 
dit. 

Vers.  15.  —  «  Fralres  mei  praeterierunt  me,  sicut 
torrens,  qui  raptim  transil  in  convallibus,  •  id  est 
sicut  torrens  inundat  pattos  aquis,  quae  decorront 
de  montibos,  el  arescit  eisdem  aquis  deficientibus,  D 
sic  amici  mei  confluebat  prosperis  mancDtibus, 
nuno  defluxerunt  eK«dem  deficientibus.  Nunc  de  ta- 
libus  judicialem  quoque  profert  sententiam. 

Vers.  iQ,  —  «  Qui  timent  proinam, »  id  est  qui 
abhorrent  temporalem  miseriam  ;  proina  namque 
inferius  coogelascit,  et  ideo  frigussignificatlcrrena) 
adversitatis,  qui,  inquam,  abhorrent  pruinam  ejus, 
quam  in  me  vident,  miseriae  temporali,  c  irruel  su- 
per  eos  nix,  »  id  est  gravius  judicium  de  supernis. 
Nix  enim  de  superioribus  ruit,  et  ideo  siguificat  de- 
super  venientem  iramDei. 

Vers.  17.  —  •  Tempore  qoo  fuerint  ditsipati  pe- 


modo  gemenles  turbabuntur  timore  horritnli,  qoi 
jam  confusi  sunt  elerubescunt  {Sap.  v),  «  quia  spe- 
ravi,  »  id  est  qula  spem  neqoeunt  exlorquere  mihi 
quam  in  Deo  posui.  «  Venerunt  quoqoe  osqoe  ad 
me,  »  id  estnon  solum  corporis  voinera  viderunt, 
scd  ct  mentis  constantiam  inter  adversa  deprehen- 
dendo  nunc,  in  die  autem  judicii  meam  cum  sancta 
Ecclesia  gloriam  conspiciendo,  «  venerunt  »  et  ve- 
nient  «  usque  ad  me,  et  pudore  cooperti  snnt,  • 
nonc,  qoia,  ot  soppradiclom  est,  «  speravi,  »  lono 
autem  et  pudore  cooperientur,  cum  a  gloria,  quam 
videbunt,  fuerint  repulsi.  H«rc  sub  persona  Eccle- 
siae  locotosest  de  his  qui  ab  illa  tempore  lenlalio- 
nis  recedont  {Luc,  vm) :  nunc  ex  iiiorom  nomero 
amicos  soos  esse  redargoit,  dicens : 

Vers.  21.— «Tunc[Nunc],»id  estpauloanto, «ve- 
nistis,  »  subaudi  me  consolari,  et  nunc  [modol,  id 
est  tam  cito,  «  videntes  plagam  meam  limetis,  id 
ast  abhorrelis,  et  cum  horrore  mei  nunc  primum 
tremendi  jodicii  Dei  recordamini,  ac  si  dicat :  Cor 
vobis  tam  oito  gravis  sum?  Nunquid  inaliquo  vobit 
cnerosus  fui  ?  Hoc  est,  quod  sulijungit : 

Vers.  22.  —  w  Nunquid  dixi,  Afferte  mihi,  441 
et  de  substantia  vestra  date  [al.  donalej  mihi,  »  vi- 
delicet  quia  pauper  factussum  ?hoc  nondixi,  quod 
vobis  forsitan  esset  grave.  Aot  nunquid  dixi : 

Vers.  23.  —  c  Liberale  me  de  manu  hostis,  »  id 
est  de  forliluainc  vel  pcrcussione  Sat^D»  ?  «  El  de 


997 


COMMENT.  IN  JOB. 


998 


manu  robustorum,  »  id  esl  de  viribus   malignorum  x  supertorram.  »  Ac  si  dical :  Quid  pntatis,  curdixe^ 


spirituumu  eruite  me?»  Nec  bocdixi,  quod  profecto 
vobis  esset  impossibile.  Nunc  concedendo  dicil  iro- 
uice  : 

Vers  24.  —  «  Docete  me,  et  epo  lacebo,  »  vide- 
licet  quia  hoc  vultis,  ut  fobis  docentibus,  id  esl 
reprehendenlibus,  «  ego  taceam,  »  scilicei  ferilatem 
conscienliaR  meae,  «  el  si  quid  ignoravi,  •  id  est 
ignoranler  peccavi,  «  iustruite,  »  id  esl  corrigito 
c  mo.  »  Quam  ironiam  absque  ulio  tumorease  pro- 
iatarii,  manifesle  innuit  per  hoo  quod  paulo  infe- 
rius  subjungit  :  «  Super  pupillum  irruitis.  »  Ac  si 
dicat  :  lloc  uou  esl  docere  vel  inslruere,  sed  super 
mo  pupillum  irruere.  Qui  in  eo  pupilius  sum,  quod 
lotus  mundus  dereliqult  me. 


rim :  «  Pereat  dies  in  qua  natus  sum  (Job  ui),  » 
et  caelera.  Putalis  qaod  de  particulari  die  oativila- 
tis  meas  dixerim,el  non  poliusde  universo  bumin» 
mortalitatis  tempore,  quaein  maligno  dieposilaesl, 
elulverius  dicam,  in  nocte,  id  esl  in  tenebrarum 
principe.  De  ilio  die  dixi«  ideo  scilicei,  quia  in  illo, 
id  est  propter  illum,  «  vita  boininis,  »  qu»  debue- 
rat  esse  visio  aeternaB  pacis,  «  militia  est  superler- 
ram.  »  —  «  Btsicul  dies  mercenarii,  »  scilicet  in 
labore  et  eestu  pra>siolanlisfinem  operis,ita  «  dies,» 
id  est  vita,  «  ejns,  »  subaudi  bominis,  vidoiicet  qui 
ad  boc  conditus  est,  ut  non  marcenarius  esset,  scd 
niius,civis;  non  peregrinus,  non  mendicus,  §ed  do- 
minus.lJDde  ego  nunc  doieo,vidf?licet  quia  : 


Nunc  eosdem  et  corripil  humiliter  et  docel  .sa-  ^     Vers.  2.  —  «  Sicut  servus  desiderat  unibram,  » 


pienler. 

Vers.  25.  —  «  Quare  detraxislis,  »  scilicet  in  su- 
periori  sermone,  quem  sic  iinivil  Elipbaz,  «  quod  au- 
diiiim  menle  portracta  {Job  v).  »  —  Quare,  in- 
quam,  delraxislis  sermonibus  verilatis,  »  videlicet 
quos  ego  sic  finivi,  «  el  venit  super  mo  indignalio 
(Job  iii),  >  —  «  cum  e  vobis  nullus  sil,  »  subaudi, 
adeo  simplicis  oculi  erga  me,  «  qui  possil  arguero 
me,  »  subaudi,  jure.  Non  enim  debetarguere,  nisi  is 
qui  irreprehensibiliter  loquilur  el  ex  charitate.  Vos 
autem  : 

Vers.  26,  27.  —  «  Ad  increpandum  tantum,  » 
videlicet  non  eliam  ad  proficiendum  «  eioquia 
concinnatis,  el  in  veiilum,  »  id  est  absque  pon- 
dere  discretionis  «  verba  proferlis,  et  subverlere 
niiimini,  »  sub^iudi  a  spe  sua,  k  amicum  ve- 
slrum,  »  id  esl  amanlem  vos  etiamnunc,  cumdebi- 
tam  sublrahiiis  benevoientiam.  Sic  videlicet  sancla 
Eccle^ia  obtrectantiumquoque  haerelicorumsalutem 
amal. 

Vers.  28.  —  «  Verumtamen,  »  id  est  licet  ego 
vos  non  amanles  amen  :  «  quae  cogitastis  [a/.coBpi- 
siis]  explele,  »  videlicel  si  non  ce«saiis  solo  verilalis 
aniore.  «  Explele,  »  inquam,  scilicel  ne  putelis  ra- 
tionis  conventum  subterfugere.  Praebele  aurem,  » 
id  esl  cordis  benevolentiam,  et  illapurganleoculum 
intelligentiaB  :  «  videte  an  mentiar, »  el  hocvidentes, 
id  est  discernentes  : 

Vers.  29.  —  •  Respondete,  obsecro,  »  id  est  s«n- 
sibus  vestris  consona  dicite  :  «   absque  contentio 


sic  in  prffisenti  exsilio  serviens  in  ae^tu  afnictionis 
desidero  umbram,  id  est  refrigerium  illius  quieiis, 
cujuspleDitudinemprimus  bomo  perdidit  :((et  sicul 
mercenarius  praeslolalur  finem  operis,  »  videlicel  a 
mercede  vacuus  antequam  finiatur  : 

Vbrs.  3.  —  «  Sic  el  ego  habui,  •  id  esl  Iransegi, 
«  menses,  •  id  esl  circuiius  vils  mutabilis.  Luna 
namque  circumeundo,  ac  se  permulando  mensem 
perncit.  «  Menses,  inquam»  vacuos,  »  id  esl  circui- 
tus  nondum  remuneratos,et  adhuc  sui  finis  ignaros, 
videlicet  quia  quamvis  fideliter  militans  non  me 
comprehendisse  arbitror  {Philip,  iii) ;  «  et  noctes 
laboriosas,  » id  est  adversilates  non  solum  inopia^ 
sed  et  cruciatibus  plenas*  enumeravi  mibi,  »  scili- 
cel  mercedem  in  spe  compulans  inibi  pro  singulis. 
^  Satis  perspicaum  est  qualiter  b(ec  dicta  Ecclesix  con- 
gruant  unive rsaliler.  Quse  sequuntur,  aperle  in  pro- 
pria  ejus  patent  persona,  sed  minus  aperte,  id  est 
nonnisi  per  expositionem,baeo  inleliigimus  insancta 
Ecclesia. 

Vers.  4.  —  «  Si  dormiero,  dicam  :  Quando  con- 
surgam?  Et  rursus  evigilabo  [aL  Etrursum  exspcc- 
tabo  vesperam]. »  fn  noctcquippedies,  indevespera 
desideratur,  quia  nimirum  dolor  non  permitiit  pla- 
ccre  quaeadsunt;  «  et  replebor  doloribus  usque  ad 
tenebras.  »  Et  hoc  in  persona  ejus  clarum  est,quia 
mens  afQicti  semper  ad  alia  per  exspeclationem  in- 
tendit.Sed  etcauba  ejusdem  doloris  nota  ineo,quam 
exprimil,  dicendo  : 

Vers  5.  —  «  Indula  esl  caro  mea  putredine  »  et 


ne,  »  videiicet  quia  fervor  vel  intenlio  contendendi  D  caetera.Videlicet  quia  «a  planta  pedis  usquead  ver- 


facit  ha&reticos,  et  omnesperversos,cum  verum  sen- 
tiant,  mendacium  loqui,  quod  esl  dicere  verbum 
conlra  Spirilum  sancium.  c  Respondete,  inquam,et 
loquentps  id  quod  justum  e&t  judicate,  »  id  est  ab 
injuslo  discernile. 

Vbrs.  30.  —  "  El  »  cum  sic  intenderitis,«noDin- 
venietis, »  id  est  non  confingetis,  in  linguameaini- 
quitatem,  •  subaudi  esse,  «  nec  in  faucibus  meis 
slultitia  personabit,  c  scilicel  vestroquoquejudicio. 
Abhinc  incipiens  el  interloquentibus  amicis  prose- 
quens  omen,  quod  recte  sentil,  latios  aperil. 

Cap.  VII,  VERS.  4.  —  «  Miiilia  est  vita  hominis 


ticem  non  erat  in  eosanilas  (i^a.i).  »  Sed  et  bsc  in 
persona  Ecclesiae,  quam  sua  mutabilitas  in  bac  pc- 
regrinationefaiigat,exponendasunt.  «  Si  doriniero,» 
id  est  si  in  contemplatione  rapla  fuero,ita  sum  mu- 
tabilis  ut  «  dicam :  Quandosurgam,  »id  est,quando 
ad  exteriorarelaxabor  :dicitenim  palpandosibinon- 
Dunquam  eliam  fortis  animus:Nonsemperlendiiur 
arcus.  «  El  rursum,  »  scilicet  cum  fuero  remissa  in 
exterioribus,  «  expectabo  vesperam,  » id  est  deside- 
rabo  comtemplationis  flilentium,  «  et  replebordolo- 
ribus  usque  ad  tenebras,  »  id  esl  doncc  pracsens 
iiniatur  vita.  Vel  ila  :  «  Si  dormiero,  »  id  est  si  in 


999 


RUPEllTI  ABBATIS  TUIIIENSIS. 


lOOO 


lorpore  olii  fuero,  exercilalionem  desiderans  dico  :  A  habitationem,  ?el  ad  Conditoris  i^i  contomplalio- 


«  Qaando  consurgara  ?  et  rursus  exspeciabo  vespe- 
ram,  •  ivl  est  el  in  quiete  exercitum  aciionis,  et  in 
eiercitatione,  qucero  otium  quieti8,Et  banc  mutabi* 
litatem  mihi,  scilicet  Ecclesiae,  caQsa  hso  maxime 
imporlat,  quod  «  caro  mea;  »  id  est  carnaies,  qui 
sunt  membra  mea,  «  industa  sil  putredioe  etsordi- 
bus  pulveris,  i  id  est  per  iidem  quidem  mundi,  sed 
peroperationemsuntimmundi.  £t  hfficcausa««quod 
cutis  mea,  »  id  est  bi  qui  soiis  exterioribus  inten- 
duut,  sicut  cutis  eiterius  in  corpore  tonditur, 
«  aruit,  »  scilicet  ab  humorecoeleslium,  «  elcontra- 
cta  est,  »  scilicet  diligendo  praesenlia,  et  non  ien- 
dendo  ad  (eterna. 

VfiRs.  6.  —  «  Dies  mei,  »  scilicet  dies   prsesentii 


nem,  «  neque  cogooscet,  »  id  estnon  requirel«euin 
ampiius  locus  ejus,  »  id  est  conditor  Deus,  qui  fo- 
gitiYum  subsequens,  ut  ita  dixerim,  ad  retlneadQm 
quam  amiserat  horainem  locus  iDveQit. 

Vfias.  \i.  —•  <t  Quapropter  et  ego,  »  sciiicel  dim 
vifo,  dum  poenitentias  locum  habeo  «  dod  parcam 
ori  meo,»  id  esl  contra  meipsum  os  aperiam,et  ver- 
bis  propriie  confessioDis  ssviam.  «  Loquar,  id  est 
iniquiialem  meam  annuniiabo,  «intribulationespi- 
riius  mei,  »  id  esl  in  planotu  et  lacrjmis;  «confa- 
bulabor,  »id  est  consilium  inibo«cura  amaritQdiQe 
animae  meae,  »  qualiter  me  abscondam,  vei  fogiam 
ab  aeterno  lanti  judicis  verbere.  GoDfabulari  com 
amaritudine  animae  est  ratione  obviare  cogitalioni- 
mortalitatis,  «  velocius  transierunt,  qaam  atexente  B  hus  desperalioni8,qua§  inacerbaadversilatesuggerit 
tela   succiditur.  »  Congrua  valde  simililudo.  Nam,      araaritudo  anim»,  hoc  modo  : 


sicQt  tela  infra  supraque  ligata,  duobus  lignis  inne- 
clilur,  sic  vita  prssensortu  mortis  occasu  conclu- 
ditur.  El  sicut  tela  quanto  inferius  texta  involvitur, 
tanlo  superius  lexenda  deplicatur,  et  Qt  minus  ;  sic 
vitflB  nostrffi  dies  quo  plures  sunt  praiterii,  eo  pau- 
ciores  sunt  futuri.  Sed  «  velocius,  inquit,  transie- 
runt  dies  mei,»  videlicet  quia  in  texendo  saepemora 
fit,  et  laborantis  manus  olio  tigitur,  sed  nulla  esl  in 
evolveodismoradiebas.  «Et  consumpti  suptabsque 
ulla  fpe,  id  est  praetereundo  nil  reliqui  faciuntcur 
in  iilis  debeam  sperare.  Nunc  ad  Deum  a  pr<iidictis 
miseriis  erigens  oculos  dicit  : 

Vers.T.  —  «  Memento  »meiDeus,scilicetaquia» 
nisi  nemineris,  «  ventus  cst,  »  id  est  inanis,  et  per-  G 
diia  est  «  vita  mea  et  non  revertetur,  »  scilicet  ad 
pristinam  tui  visionem,  «  oculus  meus,  »  videlicet 
suasu  serpentis  tenebratus,  cum  ille  diceret,  «  Ape- 
rientur  oculi  vestri  (Gen.  iii).  •  —  t  Non,  449  in- 
quam,reverietur  ul  videat  bona. » 

Vers.  8.  —  «  Nec  aspiciet  me,  »  subaudi  si  non 
memineris  mei,  «  visus  bominis,  »  id  est  misericor- 
dia,  scilicet  Redemptoris.  Non  «  aspiciet  me,»dico, 
idestnon  visitabit  me  Verbi  tui  humanatio.  Nam 
visitatio  Filii  Dei  humanam  formam  assuroentis, 
pulchre  nolatur  hic  per  visum  hominis.  Vel  ila  : 
Memento  mei,  scilicel  dum  vivo,  quia  jam  exulam 
carne  animam,   nequaquam  visus  hominis,  id  est 


Vers.  12.  —  «  Nunquid  mare  sum  ego,  aoi  ce- 
tus?  •  id  esl  nunquid  babitatio  diaboli  sum  ego, 
aut  ipse  diabolus,  «  quia  circumdedisti  me  oaree- 
re,  »  0  amariludo  animae  meffi  I  id  est  quia  cogisme 
desperare,  neque  sinis  meipsum  in  gaudio  spiriloali 
dilatare,  mulium  me  cogii. 

Vers.  13.  —  «  Si  dixero  :  Gonsolabitur  me,  » 
scilicet  in  mea  afQiciioney «  lectulus  meus»  »  id  est 
secrelum  conscientiffi  meae,  «  et  relevabor, »  sciJicet 
ab  hoc  tristium  curarum  pondere  « loquens  mecQm,» 
id  esl  cogitans  aliqua  bona  quorom  mibi  eon- 
scius  sum,  «  in  stratu  meo,  »  id  est  in  cordli  mei 
secreto. 

Vers.  14.  —  «  Terrebis  me  per  somnia,  »  id  esl 
per  imaginaliones  reduces  mihi  ea  que  passDssam 
adversa  vel  quffi  restant  adhuc  in  futuro  JQdicio 
mctuenda,  «  et  per  visiones,  »  id  esl,  per  cogita- 
tiones,  «  horrore  »  scilicet  maiorum  meorQm, 
«  concuties.  » 

Vers.  15, 16.  —  c  Quamobrem  elegit  saspendiam 
anima  mea,  et  mortem  ossa  mea.  Desperavi,  neqoa- 
quam  jam  vivam.  •  Haecad  iitteramstare  dod  pos- 
sunt,  maxiroe  quia  roox  sequitur  :  «  Parce  mibi,  • 
Domiue,  quod  non  consonal  cum  desperatione.  Nisi 
ita  accipiatur  quod  ait,  t  confabulator  cum  amari- 
tudine  anim»  meffi,  »  ut  ea  qus  supra  dixit :  «  Non- 
quid  maresum  ego,  aut  cetus,  »  etcetera,  verbasiQt 


rationis,  et  baec  dicta,  «  suspendium  elegit  anima 
gratia  Redemptoris  ad  poBnitentiam  respicit.  « OcuH  ^  mea,  Dei[^.  despera.],  »verba  sintamaritudinisde- 
tui  in  me,  »  id  esl  districtio  judicii  tui,  si  non  prius      sperationem  maie  suggerentis.  Sed  sic  bene  possunt 


memineris,  id  est  respexeris,  slabit  contra  me,  «  et 
non  subsistam»  »  id  est  ad  perferendum  judicium 
tuum  noD  assurgam.  Non  subsistam,  dico,  sed. 

Vbr8.9.  —  «  Sicut  consumilar  nabes  et  pertrans- 
it,  »  videlicel  impuisa  et  calore  solis  dissipata  ut 
evanescat,  «  sio  qui  descenderit  ad  inferos,  »  vide- 
licet  maligno  spiritu  abstractus,  et  calore  solis,  id 
est  respectu  superni  judiciiliquelactujr,  cnon  ascen- 
det,  »  id  esl  ad  operationis  usum  non  redibit. 

Vers.  10.  —  «  Nec  revertetor  ultra  in  doroum 
suam,  »  id  est  in  prnseatcm  vitam,  vei  ia  corporis 


roystico  accipi.  «  Suspeadium,  »  id  est  cor  suspen- 
dere  sursum  ad  Deum,  «  elegit  anima  mea,  »  idest 
intentio  mea;  «  et  mortem,  »ideslmortiricationem, 
subaudi  elegerunt,  «  ossa  mea,»  id  est  carais  fo^ 
titudo  nociva,juxtaillud  :«  MortiGcate  membrave- 
stra,  quae  sunt  super  terram  (Coloss,  iii),  »  et  boc 
modo  sequitur  hic  sensus  :  «  Derperavi,  »  id  est, 
bona  prffisentis  vitffi  sprevi;  c  nequaquam  jam  Ti« 
vam,  »  subaudi  in  illis,  videlicet  quia  elegi  mundo 
mori.  Sic  non  repugnat  hoc  quod  sequitur : «  Parce 
mihi,  Domine,  quod  dictum  patct  desperationis  Doa 
esse.  «  Parce,  «  inquam  :  nam  expedit  ut  parcu : 


1001 


COMMBNT.  IN  JOB. 


1009 


(cnihil  enim,  »  subaudi  te  non  pareente,  facti «  sant  A  cendo  notat  eum  quod  habeat  eloquentias  multum, 
dies  mei»  id  est  dies  vitflB  prssentis,  et  hoc  afOrmat      sed  sapientioB  parum. 


subjungendo : 

Vers.  17.  —  «  Quid  est  homo,  »  videlicet  cum 
sit  mortaIisfactu8peccando?8ubaudinihi].Hoc  ideo 
miror,«quia  magniQcaseum  ?»  scilicetlargitate  ra- 
tionis  et  honoreditando  collatae  virtutis : «  au  t  qui  po- 
ni8[al.  quidapponi8]ergaeumcortuum?  »  id  estad- 
ducis  ad  inquisitioneoi  ezaministui  tam  infirmum? 

Vers.  iS.  —  «  Visitas,  i  id  est  luce  tuas  cogni- 
tionis  illustras,  «  eum  diluculo,  »idest  post  fuga- 
tas  erroris  sui  tenebrae,  «  et^subito,  »  id  est  post 
vi8itationem,repentina  tentatione«  probasillum.  » 

Vebs.  49.  —  «  Usquequo»  »  subaudi  extendetur 
hoc  quod  «  non  ptrcis  mihi,  »  sicut  supra  dictum 


Vbus.  3.  —  «  Nuoquid  Deus  supplantat  judicium, 
aut  Omnipotcns  subvertit  quod  juslumest  ?  «  Hoo 
ex  eo,  quod  beatus  Job  dixerat :  «  Utinam  appende- 
rentur  peccata  mea,  et  calamitas  quam  patior,  ia 
statera,  quasi  arena  maris  hsec  gravior  appareret 
{Job  vij,  »  prave  intelJexit,  et  hanc  iu  eum  calum- 
niam  struit,  quod  dixerit,  Deum  supplantatorem 
esse  judicii.  Et  superni  examinis  rectitudinem  prai- 
tendens,  ne  non  sua  solummodo  peccata  otpet  ap- 
pendi  in  stalera. 

Vers.  4.  —  «  Etiamsi  filii  tui,  inquit,  peccave- 
runt,  et  dimisit  eos  in  manu  iniquitatis  suae, »  et 
caBtera.  Ac  si  diceret :  Non  solum  pro  tuis,  sed  et 


est,  «  nec  dimiltis  me,  »  subaudi  ab  hac  tatigalione  g  pro  auis  peccatis,  niii  tui  juste  exstincti  sunt.  Sed 
mortalitatis  respirare  ita  «  ut  glutiam,  >  id  est  in      ^^^^'  ^^*  8^°^« 


ventrem  animae,  qui  est  ipsa  mens,  «  excipiam  [a/. 
glutiam]  salivam  roeam,  id  est  divinitatiatuaBdul- 
cedinem  ?Saliva,  quae  a  capitede8cendit,8igninoal 
Buavitatem  divinitatis.  Gaput  enim  Christi  Deu8,qui 
quasi  saliva  inore  tenetur,  sed  pras  inflrmitate  non 
glutitur,  quiadulcedodivinitatisnuncquidemaper* 
fectis  valet  degustari,  sed  quia  plenitudinem  ejus 
mortalis  iufirmitas  non  capit,  quasi  saliva  non  po- 
testglutiri.Cujus  inQrmitatis  causamconfitendosul)- 
jicit. 

Vers.  20.  —  «  Peccavi.  »  Et  satisfacere  cupiens 
addit :  Quid  faciam  tibi,  o  custos,  »  id  est  inspo- 
ctor,  « hominum  ?  »  Subaudi,  nescio.  Nam  quidquid 
po8sum,tibi  deberem,etiam8i  non  peccassem.  Pro- 


Vers.  5.  —  «  Tu  tamen,  i  subaudi  cujus  negli- 
gentia  perierunt,  quia  corrip<^re  eos  debueras  44S, 
«  si  diiuculo,  » id  estpeccatorumtuorumnocteper 
poenitentian:  deleta,«  surrexeris  ad  Deum,  videlicet 
a  quo  elongatus  es,  dum  in  peccato  jaces  ?  etOmni- 
potentem  fueris  deprecatue;  »  et  quia  deprecatio 
non  exauditur,  nisi  mundo  corde  fundetur. 

Vers.  6.  — «  Si  mundus,  »  videlicet  in  cogitatu 
«  ct  reclus, »  scilicet  in  opere,  «  incesseris  coram 
eo,  » id  est  ubi  ipse  videt  in  interiori  luo,  «  statim 
evigiiabit  ad  te,  »  subaudi,  qui  nuno  ab  adjutorio 
erranti8videturdormire,«etpacatum  reddet, » sub- 
audi  quod  nunc  eversum  est,  habitaculum  justi- 
tiaB,»  id  estslatum  praesentis  vitaB  eo  modoquo  dixi, 


sequitur  per  conquestionem :   Quare  posuisti  me  ^  justificate.  «  Pacalum,  inquik,  reddet.  » 


con trarium, » id  est inimicum  tibi ?  Unde  Apostolus : 
a  Gum,  inquit,  ioimici  essemus,  Gbristus  pro  no- 
bis  mortuus  est  (Aom.  v).  »  —  «  Posuisti,  inquam, 
me  contrarium  tibi,  et  »  idcirco,  «  factU8  sum  mi- 
himetipsi  gravis,  »  id  est  aggravo  animam  meam 
corpore  corruptibili.  Si  ideo  quiapeccavi,  imo  quo- 
niam  ideo  quia  peccavi «  factus  sum  mihimctipsi 
gravis.  • 

Vers.  21.  —  c  Cur  non  toliis  peccatum  moum  ?  » 
Bubdudi,  originale;  et  quare  non  aufers  iniquita- 
tem  meam,  »  subaudi  actualem  ?  «  Cur,  inquam, 
non  toUis, »  vel  per  adventum  Redemptoris,  quitoi- 
lit  peccata  mundi  {Joan.  i),  vel  per  imitationem  re- 
surrectionis  ?«  Ecce,»8cilicetquia  peccavi,  «nuno,» 


Vers.  7.  —  ff  In  fcantum  ut  si  priora  tua  fuerint 
parva,  et  novissima  tua  multiplicentur  nimis.  »Sic 
haeretici  afflictis  catholicis  pacem,  videlicet  a  con- 
tentione  sua,  et  multipiicatione  bonorumtempora- 
lium  repromittunt,  siconvertanturad  sectamipso- 
rum,  quam  putant  puram  esse  quasi  dilucuIum.Et 
quia  sententifits  quoque  Patrum  antiquoruro  in  ar- 
gumentum  sui  erroris  proferunt^recte  subditur: 

Vbrs.  8,9.  —  « Interrogagenerationem  pristinam, 
et  diiigenter  investiga  patrum  memoriam.  llester- 
ni  quippe,  id  est  rudes,  «  samus  et  ignoramus,  » 
Bubaudi  aliud  quam  quod  apatribusdiscimus.K  In- 
vesligo,  »  inquam,  subaudi,  et  hoc  ex  praeteritis ia- 
venies,  «qaoniam  sicutumbradies  nostri  sunt  su- 


id  est  in  morte  carnis,  «  in  puivere  dormiam,  et  si  D  per  terram  »  videlicet,  quia  sicut  illla  fugerunt  qu89 


mane,  »  id  estindiejudicii,  «  mequaesieris, » id  est 
Boilicite  remota  pietate  discusseris  •  non  subsi- 
stam, »  id  esl  damnatlonem  non  evadam. 

Cap.  VIII,  Vbrs.  1,  2.  —  «  Respondens  autem,  » 
idesteruditionis  verba  diutius  non  ferens»  «  Baldad 
Suhites  dixit :  Usquequo  loqueris  taiia  ?  »  Injustis 
enim  semper  gravia  sunt  verba  justorum.  Unde  et 
hic  qui  «  usquequo»  dioit,  quod  aBdificationis  verba 
Jam  portari  non  possint,  ostendit.  c  Usquequo,  ia- 
quit,  loqueris  et  spiritusmultiplex,»  id  est  alQuens, 
Don  dioo  sapientiflB  cordis  tui,  8ed  «  sermonis  oris 
tai,  »  subaudi  asqaeqao  80  noa  oooliaebit?Hoodi- 

Patkol.  CLX7I1L 


praQlerita  sunt,  sic  ista  quoque  fugiuni  quae  nuac 
prassentia  suat. 

Vbrs.  10.  —  «  Ipfli,  n  scilioet  patres,  «  docebant 
te,  »8ubaudi,  hoc  quod  non  vis  a  nobis  discere, »  et 
de  corde  suo  i  scilicet,  noa  at  ia  ore   saperfluo 
(c  proferent  eloquia.  » 

Vbrs.  11.  —  «  Nuaquid  virescere  potest  scirpus 
absque  humore  ?  In  hao  simiiitadine  intendit  Bal- 
dad  ostendere  quod  beatusJob,  velut  hypocrita,du- 
dum  inlaude  vei  cultu  Dei  propter  dona  ejustem- 
poralia  viruerit,  et  naao  subtraotis  eisdem  donis 
coatrajuBtitiameJas  marmurando  nimium  aruerit. 


10C3 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSTS. 


1004 


Et  quidom  fortia  eunt  valdequflB  dicit^eed  quiacon-  A  Bcirpus  cuoi  flore  SQO  nascitur»  quod  ceter»  herba 


tra  sapieateni  profert  ea,  sque  dicere  debuerat 
stultis,  quasi  horlis  sitientibus  aquacn  in  flumina 
fundit,  more  haBreticorum,  quorum  linguam  peraae- 
pe  sic  movet  veritas  ut  vilam  ipsorumferiat.  «  Nun- 
quid  vireecere,  »  ait,  id  esl  virorem,  aut  epeciem 
alicujus  virtuiis  habere,  »  potest  scirpus,  •  id  est 
hypocrita,  «  absque  humore,  »  id  est,  abs- 
que  aliquo  dono  supernae  gratiae,  vel  sine  incita- 
mento  iaudishumans  ?  Scirpus  eaim  est  herba  abs- 
quenodo,  quasegetes  conteguntur,signiGcan8  hy- 
pocritam,  qui  ahsque  vitio  se  esse  oslentans,  veros 
justos  opinionesanctitatissupergredi  nitilur.»  Aut» 
subaudi  nunquid,  u  carectum  crescere  potest  sine 
aqua,  »  id  est  bypocrita  nunquid   conspicuus  esse 


non  faciunt,  sichypocrita  moz,  utboni  quld  agere 
incipit,  quwrit  quod  sancti  viri  non  faoiuat,  ut  a 
cunctis  honoretur. 

Vers.  17.  —  ((  Superacervum  petrarum,  »  id  est 
propter  turbam  hominum  admirantium,  «  radices 
ejus  densabuntur,  »  id  est  cogitationes  ejus  ad  08> 
tensionem  boni  operis  multiplicabuntur,  «  et  inter 
lapides,  »  id  est  inter  hominea  iilum  aspicientes, 
«  commorabitur,  »  id  est  in  bono  opere  stare  cona- 
bitur. 

Vers.  ^8.  —  «  8i  absorbuerit  eum,  »  scilicot  ia- 
ternus  arbiter,  «  de  loco  suo,  »  id  est  a  presentis 
vits  favoribus,  in  quibus  tota  mente  collocatur, 
•  negabit  eum,  et  dicet:  Non  novi  te,  >  id  est  noa 


postest  sine  uliqua  datasibi  desuper  scientias  vei  si-  g  approbo  te,    sicut  in    Evangelio  fatuis  virginibus: 


gnorum  potentia!  Carexenimestherba  acutissima 
et  durissima,sparto  similis,  hypocritam  significans 
pcr  hoc  quod  sequitur,  videlicet  quia: 

Vers.  12.  —  «  Gum  adhuc  sit  in  flore,  »id  est  in 
laude,<(  nec  carpatur  manu  ;  »quisquis  enim  hypo- 
critam  corripere  audet,protinus  asperitateiilius  vi- 
ta  corripientis  secatur ;  «  anteomnes  herbas  are- 
scit,  t  id  est  ante  vitas  terminum,  quo  omnis  caro 
arescit,  de  qua  dictum  est:  «  Omnis  caro  fenum 
(/la.  XL), »  ante  vit«  terminum,  inquam,  vits  by- 
pocritarum  vita  siccatur,  id  estabassumptae  recti- 
tudinis  viriditate  arescit.  In  hoc  acerbe  nimis  bea- 
tum  Jobdenotat,  quod  velut  scirpus  cito  in  asstu  tri- 
bulationis  aruerit,  ooquod  hypocrita  fuerit,  el  velit 
carectum  inanum  carpeotissecuerit,  eo  quod  supe- 
rioribus  diclisEliphaztanquam  spinosis  obviasset 
sentenliis. 

Vers.  13.  —  «  Sic  vita[vis],  inquit,  omniumqui 
obliviscuntor  Dominum,  »  subaudi  ante  vitae  termi- 
nuni  a  virtute  deflcit;  et  spes  bypocritae,  »  id  est 
humanalaus,  quam  magnisluboribusappetit, «  pe- 
ribit,»idestdecrescettemporumimpuisamomenli8. 

Vbrs.  14.  —  «  Non  ei  placebil,  »  scilicet  ea  quas 
nunc  placet,  vecordia  sua,  quia  videlicet  muitum 
vecors  est,  qui,  unde  cocli  regnum  mereri  potuit, 
indetransitorii  sermonis  nummum  quaerit.  «  Et  si- 
cut  tela  aranearum,  »  subaudi  grandi  labore  texta 
levi  vento  dissipatur,sic«  nduciaejus  ■  idestopus 
bonum,  de  quo  sibi  confldil,  levi  aura  favoris  hu- 
mani  tollitur. 


«Amen,»    inquit,   dico  vobis  «  nescio  vob  (Ifa/f/k. 
xxv).  »  Et  merito. 

Vers.  19.  —  «  Habc  est  enim  lastitia  vi;e,  •  id  est 
praei>entis  vitae,  «  ejus  ut  rursum  de  terra,  »  id  eat 
de  imitatione  sua.flalii  germinentur,  »  idest  malti 
hypocritaB  propagentur. 

Vgrs.  20  —  «  Deus  non  projiciet  simplicem.  » Ae 
si  dicat :  Illum  noii  imitari,  sed  estosimplex  qait 
Deus  fl  non  projiciet  simpiicem  subaudi  cujus  nuao 
despicitur  simplicitas  «  ne  porrigat  [nec  porriget] 
manum  malignis,»  scilicet  supradictis,  id  est  qac- 
rentes  terrenam,  gloriam  non  eievabit  ab  imia. 

Yers.  21.  —  «  Dunec  impleatur  risu  oa  tuum,  » 
idestexhiiaretur  abundantia  IslitiaB  sempiternaB  os 
tuum,  «  et  iabiatua  jubilo,  »  id  est  ineffabili  aupe^ 
nm  iaudis  cantico.  «  Donec  »  autem  dicitur,  noa 
quod  postelectorum  jubilum  Deusmalignisporrigat 
manum,  sed,  sicut  dictum  est:  «  Doneo  ponam  iai- 
micos  tuosscabeilum  pedum  luorum  {Psal.  cix), » 
quod  postquam  factum  fuerit,  Filios  ad  dexteram 
Patris  residere  non  desinet.  Sic  nuncdicitur,  «  do- 
nec  impleatur  risu  os  tuum,  »quod  postquam  fa- 
ctum  fuerit,  malignos  percutere,  id  est  in  inferao 
punrre  Deus  desinet. 

Vers.  22.  —  «  Qui  oderunt  te,  »  subaudi  si  fueris 
simplex,  «  induenturconfusione,  »  videlicel  inex- 
tremo  examine,  quando  contusio  plenaerit,  scilioet 
quia  ct  foris  internus  judex  videbit.  et  intua  aate 
oculos  culpa  versabitur.  «  Ettabernaculum  impio- 
rum,  »  id  est  sBdiOcatio  terrenao  fclicitatis  eorum, 


Vers.  15.  —«  Innitetur  »  subaudi  in  examine  in-  ^  «  non  subsistet,  •  scilicet  quia  veritatis  fundaroea- 


terni  judicis,  «  super  domum  suam,  »  id  est  super 
laudatam  ab  adulatoribusvitam  suam  ;  «etnon  sta- 
bit,  »  subaudi  sed  cadet,  sicul  in  parabola  decem 
virginum  liquido  cunctis  apparet  (^latth,  xxv). 
«  Fulciet  eam, »  scilicetenumeralione  operum  suo- 
rum,  «  et  non  consurget»  videlicet  dicente  Judice  : 
«  Nunquid  novi  vos  ?  discedite  a  me  [ibid,).  »  Sic  in 
judicio  reprobandus. 

Vers.  16.  —  «  Humectus  •  charitate,  irriguu8«  vi- 
detur  »  scirpus,  id  est  hypocrita,  «  aotequam  ve- 
niat  sol,  »  scilicet  Christus  ad  judicandum,  «  et 
in  ortu  auo  germen  ejua  egredietur,  »  id  est  sicut 


tum  non  habet, irrecuperabili ruina in  asternum inte- 
ritum  corruet. 

Cap.  XI,  Vers.  1,2.  —  «  Et  respondens  Job  ait: 
Vere  scio  quod  ita  est.  »  Beatus  Job  disceroendis 
contradicentium  sensibus  aequissimus  arbiter  resi- 
dens,  quibonorum  omnium  mosest,  sic  studet  era- 
dicare  quod  pungit,  ut  noverit  aervare  quod  reficit, 
id  est  sicperversos  dijudicat  ul  quas  racte  dicuntuFf 
assumat,  dicens  :  «  Vere  scio  quod  ita  est, »  scilicet 
quia,8icut  dicis,  Deus  non  supplantat  judiciumet 
quod  non  subsietet  fiducia  hypocritarum  {Joh,  viii). 
444  Moxque  eumdem  prosequitur  quem  inccBptum 


COMMENT.  IN  JOB. 


1006 


Qterruperat8ermonem,recarrens  ab  verba  \ 
)t  perdisjunctionem  inlerpositam  boc  mo- 
Quans  :  «  Vere  ecio  quod  ita  sit,  »  subaudi 
d  dicit,  «  et  quod  non  justiGcetur  bomo 
bu8  l)eo  »  subaudi  sicut  Elipbaz  superiut 
xerat  enim  :  «  Nunquid  justincari  potest 
impositus  Oeo  ?  {Job  xzv).  Subaudi  non. 
lippe  suppositus  Deo  justitiam  percipit, 
tuB  amittit.  Hoc  est  quod  ait  : 
3  —  «  Si  volueril  contendere  cum  eo,  »  id 
iluerit  gloriam  sua)  virtutis  sibimet  arroga- 
n  Deo,  non  poteril  respondere  ei  unum 
9,  »  id  est  non  poterit  initium  bene  vivendi 
eadere  dum  prssumit  de  perfectione  vite. 
im  pro  bene  vivendi  inilio,  millenarius  pro 
ne  vitae  ponitur  hoc  loco.  Nam  quomodo  de-  |^ 
ir  semetipsum  ductus  in millenarium  tendi- 
ies  enim  decies  mille  sunt),  sic  monas  mul- 

0  in  denarium  ducitur,  hoc  modo  :  Semel 
emei  decem  sunt.  Hic  ergo  per  unum  bene 
nitium,  per  mille  perfectio  designatur.  Ac 

1  dicat  :  Si  perfectionem  sibi  arrogat,  neo 
bene  vivendi  habet.  Etne  quis  facileputet 
{  Deo  inire  contentionem. 

4.  —  «  Sapiens,  inquit,  corde  est  »  scilicet 
jlta  nostra  subtilitercognoscit  ;  «  ei  fortis 
videlicet  quia  valenter  cognitapercutit.  Et 
at  ab  efTectis.  «  Quis,  inquil,  restitit  ei  et 
.buit?»  Videlicetnecangelicusspiricus,  qui 

0  cadens  impacatusetinqaietus  factusest 
nec  primus  humani  generis  parens,  qui 

raecepto  restitit,  primus  contumeliosam  in  C 
pugnam  sensit. 

».  — «  Qui  transtulit  montes.  »  Hoc  ad  il- 
sit  quod  superius  Eiiphaz  adversus  eum  di- 
Bcce  qui  serviunt  ei  non  sunlstabile8(io6 
.  lN  on  quia  contra  ipsum  hoc  iile  de  super- 
3  angeiis  dixerat,  miraDei  cum  beato  viro 
atia,  ut  virtute  prophetici  spiritus  remune- 

1  patientia,  simile  aliud  fulurum  prsvideat 
na  Buperbia,  id  est  de  gente  Israelitica, 
id  in  iila  gente  Deus  superbam  reperit  in- 
tem,  simile  est  eiquod  in  angelis  suis,  ut 
az,  ropererit  pravitatem.  Hinc  est  quod  ait : 
Qstuiit  montes, » id  est  apostolos,  scilicet  a 
id  gentes,  «  et  nescierunt  hi,  »  subaudi 
quos  subvertit  in  furore  suo,  »  subaudi  D 
1  lumen  amitterentinterius  vel  quod  expel- 
ostolos  ipsi  a  gratia  Dei  subverterenlur. 

6. — «  Qui  ooromovet^  »  suhaudi  per  Ti- 
espasianum,  «  terram,  »  scilicet  Judsam, 
3  8uo,  »  videlicet  subversa  civitate  et  tem- 
columnaB  ejus,  »  id  est  sacerdotes,  princi- 
18  doctores  atque  Pharisaei,  «  concutientur 
untur],  id  estin  illaterra  habitarenon  per- 
ir. 
7.  —  «  Qui  precipit  soli,  » id  est  predican- 


tium  vit»  fnlgenti  «  et  non  oritur,  »  scilicet  Judaeis  a 
quibut  aniinampr8BdicantiumDeusayertit.«  Etstei- 
las,  » id  esteosdem  praedicatores,  noctem  vitae  prae- 
sentisdoctrinoc  claritateillustrantes,  «  claudit,  »id 
ost  amovet  ab  illis,  »  quasi  sub  signaculo,  »id  est 
iia  ut  iterum  ad  eos  quandoque  mittantur,  siout 
aliquid  idcirco  sub  sigillo  ciaudimus,  ut  hoc,  cum 
tempus  congrult,  ad  modium  proferamus. 

Vers.  8.  —  «  Qui  extendit ,  »  id  est,  in  cunotarum 
genlium  cognitionem  dilatat ,  »  cgbIos  soIus;  » id  est 
apostolos  a  Judaeisexpulsos,  de  quibus  dictam  est : 
«  Gceli  enarrant  gloriam  Dei  {PsaL  xviii),  »  —  »  et 
graditur,  »  scilicet  per  eosdem  apostolos  miraculo- 
rum  operatione,  «  super  fluctus  maris,  id  est  8U- 
per  elationes  peraecutionis,  quas  mundua  extulit, 
scilicet  ipse  sublevata  praBdicantium  virtute  mirabi* 
liter  stravit. 

Vers.  9,  —  M  Qui,  »  subaudi  hoc  modo  vel  or- 
dine,  «  facit  arcturum,  »  id  estsanctam  Ecclesi/.m, 
quae.  sicut  arclurus,  septem  siellis  tota  nocte  versa- 
tur,  et  noQ  ocoidit,  imo  versando  erigitur  ita  quo- 
dammodo  septiformi  Spiritu  dispositacunctis  tribu- 
lationibus  fatigata  non  deflcit,  sed  potius  adversis 
reflcitur  et  convalescit ;  «  et  oriona,  »  id  est  san- 
ctos  martyres.  Orionaquippe  inipso  ponderetem- 
poris  hiema  is  oriuntur,  et  ortu  suo  tempestates 
excitant.  8ic  martyres  persecutionis  molestias  pas- 
suri  ad  CGeli  faciem  quasi  in  bieme  venerunt,  etip- 
sis  fldei  testimonium  perhibenlibus,frigida  mecs  in 
fldelium  tempestatem  persecutionis  excitavit  (9). 
«  Ethyadas,  »id  estsanctos  doctores,  qui  dum  sub- 
ductis  martyribus  flde  Christi  clarius  lucente,  ad 
mundi  notitiam  venerunt,  quasi  verbo  tempore  bya- 
des  posl  oriona  ad  cceli  faciem  prodierunt,  «  et  se- 
cundum  nomen  hyadum  (dicuntur  enim  hyades  a 
Graeco  ut^t^c  quod  latine  dicitur  pluvia,  quia  ortaa 
procul  dubio  imbres  ferunt)  secundum  nomen, 
inquam,  hyadum  super  arentem  terram  bumani 
ppctoris  sanctae  praedicationis  imbrem  fuderunt 
(10).  «  Bt  interiora  austri,  id  est  occultos  ordines 
angelorum,  in  quibus  est  quasi  calor  austri,  id  est 
plenus  amorSpiritus  sancti  ;  aogelorom,  inquam, 
ordines^  quos  per  interiora  austri  significans,  ideo 
poe  t  oriuna  et  hyadas  posuit ,  quia  supradictis  marty- 
ribus  atque  doctoribus  Deus  angeloram  cohabita- 
tionem  preparavit. 

Vers.  10.  —  c  Qui,  »  Bubaudi  Deus,  praeter  baeo 
quae  dicta  sunt,  «  facit  magna  etinscrutabilia,  quo- 
ruro  non  est  numerus.  »  Magna  »  scilicet  virtute, 
et  inscrutabilia  ratione,  innumerabilia  multiplici- 
tate.  Hic  tantus  ac  talis,  beu  I 

Vers.  11. -^  «  8i  venerit  ad  me,  »  videlicet  alica- 
jus  doni  largitione,  «  non  videbo  eum,  »  id  est  igno- 
rabo  dantis Judicium,  videlicet  utrum  sit  remanera- 
tio,  an  ad  meiio:  a  provectio,  idestutrumdesertum 
bic  remuneret,  an  in  yia  nutriat  ut  ad  patriam  per- 
ducat. «  Et  siabierit, »  id  est  si  tentari  me  permise- 


Oregor.  Moral  lib.  iz,  cap.  il. 


(10}  Ibid. 


^ 


f007 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS, 


1008 


ril,  «  oon  inlelligam,  »  scilicel  ulrum  ad  probatio-  A  Et  ex  eo  quoquo  colligilur,  quam  terriblliB  est,  qnod 


nem  Gal,  an  ad  damnalionem.  «  Non  intelligam,  » 
inquam,  quia  po&iquam  semel  sponle  perdidi  men- 
tis  oculos,  quasi  nec  orlum  jam  nec  occasum  solis 
agnoBCO. 

Vers.  12  —  «  8i  repenle  interrogel,  »  videlicet 
ad  suum  examen  inopinatos  vocando,  vel  durisper- 
cussionibua  pulsando,  uquis  rrspondebit  ei »  subaudi 
de  suis  confidens  meritis  :  «  vel  quis  dicere  polest  ei : 
Cur  ila  facis?  »  subaudinemo.  Nam,«  ohomo,  »  io- 
quil  Aposlolus, »  tu  quis  es  qui  rcspondeHS  Deo  ?  nun- 
quid  polesl  dicere  [nunquid  dicct]  ligmenlum  ei  qui 
se  flnxil  :  Quare  mo  fecisli  sic  ?  »  (Hom,  ix.) 

Vers.  13.  —  •  Deus  »  sub;iudi  sic  sapiens  corde, 
el  sic  forlis  robore  est  «  cujus  resislere   irsB  nemo 


multiplicavil  vulnera  mea,  id  est,  damnatioDem  bo- 
manigeneris,  «sinecau8a;»quodmaximeiaparvQlii 
mirom,  non  tamen  injustum  est,  qui  «  sine  cauM,  ■ 
sciiicet  actualis  peccatis,  pro  solo  originali  peccato 
detrudunturapud  inferos.  Quod  tameo  inbeatoJob 
speciaiiler  accipi  potest,  eo  modo  quo  et  DomiDBi 
dixerat  de  iiio  :  «  Tu  aulem  commovisti  me  ad- 
versus  eum,  ut  afDigerem  eum  fruslra  (Job  ii).  » 

Vers.  18.  —  u  Non  conce  lit  requiescere  spiritom 
meum,  »  scilicet  de  mala  opinione  soilioilam,  qoia 
credunl  me  homines  ob  scelera  mea  percussam. 
¥  Etcompletmeamaritudinibus, »  scilicet  hoo  mo* 
do,  dum  exterius  lormenla  idicerant,   et  intenoi 


tentationes  turbant. 

potesl,  »videlicelni8iab  ipso  accipiat,  quemadmo- u  .      j.  j 

j       .,  ,!•    I   .  ;    «  .     ¥;.«;..«  «.«    ♦  jro    **     Vers.  19.  —  «  Si  fortitudo  quffiritnr, »8abaaditd 

dum  Moses,  cui  dicebal  ipse  :  «  D»miile  me  i»t  ira-  j     j        u  .  u      •    •  -j     * 


soatur  furor  meua  contra  eos  {Exod,  xxxii),  »  quod 
diccndo,  qui  ulique,  si  nollet,teneri  non  puterul,  de- 
precandl  magisausum  praebebal.  Cffilerum  invito  eo 
irs  ejus  verbi  gratia,  dum  eamdem  gentem  Judai- 
cam  abjicere  vult,  «  nemo  resisiere  potest,  sub 
quo  curvantur,  »  id  esl  econtra  dum  Judaei  abji- 
ciuntur,  ad  lldem  ejus  inciinantur  «  qui  porlant  or- 
bem,  >  id  est  reges  quoque  genlium.  Forlanl  enim 
qui  regunt  orbem.  Undc  el  dicunlur  Grsce  basilasit 
id  est  bases  populi.  BacriXrjc  quippe  componitur 
ex  Latino  basi  et  Gr»co  Xaoc,  quod  Latine  dicitur 
popuius,  Yel  ita,  «  qui  portant  orbem,  »  id  esl  an- 
gelici  spiritus,  qui  cum  omnes  administratorii  spi- 
ritus  m\i  (Hebr.  ti),  bt*ne  portare  orbem  dicuniur, 
sub  illu  curvat.tur,  id  est  foriitudini  ejus  tremen-  ^ 
tcs  inclinantur. 

Vers.  i4.  —  «  Quantus  ergo  ego  sum,  »  subaudi, 
qui  pondere  corruptionis  angustur  «  ul  respondeam 
ei,  >  videlicet  quemangelicaquoque,  utdictutn  e.st, 
crealura  tremit,  vel  considerare  non  sufficit.  u  et  lo- 
quHrverbis  mei8,»445subaudi  multum  incompa- 
ratione  sapientiie  ejiis  infantilibue,  cum  eo,  subaudi 
de  judiciis  ejus  disputando  ? 

Vers  15.  —  «  Qui  8i  habuero  quidpiam  Justuro, 
non  respondebo  ei,  »  subaudi  si  districte  Judicare 
vclit,  a  sed  meum  judicem  deprecabor,  »  vi  ielicet 
quia  imperfecta  et  limida  bominis  Ju^titia  est,  et 

ideo  prece  indiget. 
Ver3.  16.  —  «  Elcum  invocantem  meexaudierit,» 


evadendeoQ  hsc  mala,  c  robustissimus,  »  id  est 
omnipotens  est,  scilicet  et  ideo  frustra  qasritur. 
•  Si  iniquitas  [al.  equitasj  judicii,  »  sabaudiqucri- 
tur,  videlicet,  ui  non  sine  caasa  multiplicet  vainert 
mea,  frustra  quaeritur  et  boc,  videlicet  cum  in  jo- 
dicio  soleat  res  testibus  agi,  c  nemo  audet  pro  me 
testimonium  dicere.  »  8ed  neo  ego  ipse  caasam 
meam  cudeo  Juslificare,  quia  : 

Vers.2  0.  —  (c  Sijustificare  me  voluero,  eos  meom 
condemnabit  me, »  videlicet  ipsa  saa  prmsumptione 
damnabilem  me  ostendet  esse.  «  Si  innocentem  me 
ostendero,  pravum  me  comprobabity  »  videlicet 
quia,  ut  aupra  dictum  est,  «  sapiens  corde  esl  (vers. 

).  » 

Vers.  2i.  —  K  Etiam  si  simplex,  ■  id  est  inDO- 
cens,  «  fuero,  »  videlicet  propter  iila  qam  Buprt 
dicta  8unt,  «  hoc  ipsum  ignoravit  [a/.  ignorabit], » 
id  esi  non  sibi  arrogavit  •  anima  mea.  »  Vel  certe, 
K  quia  nemo  scit  utrum  amore  an  odio  dignus  sit 
(Eccle.  IX,  i).  »  Cui  sensui  bene  congruit  quod  se- 
quilur  :  «  Tedebit  me  vits  mes,  »  subaadiprobto 
incertitudine. 

Ver8.  22. — «  Unum  est  quod  locutus  8um,  ■ 
id  est  summa  est  eorum  quae  looutus  aum.  «  inno- 
centem  et  impium  ipse  consumet,  »  videlicet,  qaia 
innocens  Justitis  ejus  comparalus,  non  eeae  inno- 
cens  convincitur,  et  sic  innocentera  ipseoocsumit, 
implum  autem  poena  sterna  conaamit.  Vel  cerleiD- 
nocentem  et  justum  ipse  consumere  dicetur,  qoia, 


quod  videlicel  agnoscitur  inlerdum  per  hoc,  quod  D  quamvis  in  mentis  vita  divisa  sint,   prim»   tamen 


infusione  amoris  8ui  attenlius  oranti  gratiam  suam 
ostendil,  «  non  credo,  »  id  est,  non  secure  confido 
«  quod  audierit  vocem  meam,  »  videlicet  repentma 
leotalione  animam,  qu<B  ad  Deum  erecta  fuerat, 
percutiente,  juxla  illud  Psalmists  :  «  Ascendunt 
usque  ad  cgbIos,  et  descendunt  usque  ad  abyaaos 
(Psal,  cvi,  XXVI.  » 

Ver8.  17.  —  «  In  turbine  enim,  »  id  esl,  in  ele- 
mentorum  commotione,  scilicel  quando  manifeste 
veniet,  c coo teret  me, »  videlicet, nisi  me  conleri  nunc 
meluam  sollicite  :  «  l!!t  mulliplicavit(a/.  multiplica- 
bii)  vulnera  mea,  etiam  sme  causa.  »  Ac.  si  dicat ; 


culps  merito  aeque  ad  carnis  interitnm  pertrahoo- 
tur,  «  moriturque,  »  utaitEcclesiaates,  •  doctassi- 
militer  ut  indoctus  (Eccle,  i\).  »  Quod  remediom 
exoptet,  indicat  adjungens  ; 

Vers.  23.  —  «  Si  flagellat,  »  id  est,  qala  flagello 
vindice  pro  culpa  atteritur  vita  nostra, «  occidaise- 
mel,  »  id  eat,  ille  veniat,  qui  pro  nobis  semel  mo- 
riatur  eine  culpa,  buaqae  simpla,  id  eetsolinsct^ 
nis  morie,  duplam  nostram,  id  est,  eorporis  et  toi- 
mds  mortem  auferat.  »  Et  non  de  posnis  iDnocentQDi 
rideat,  »  id  eat  ionga  desideria  Juatorum.  OmDt 
enim  desiderlum  cuia  difSertar  poBna  ett|  ande  6t 


COMMENT.  IN  JOB« 


IdiO 


ait :  <(  Spes  qus  differtur  affligit  animani  A 
III) ;  >»  lODga,   inquam,   desideria  exspe- 
1  Salvatorem  pro  peccato  semei  moriturum, 
at,  id  est  non  parvipendat.  Ridere  namquo 
umanad  noile afflictioni  misereri.  Iloc  optan- 

et  protinus  ipsumordinem  passionis  ejus 
,  dicens : 

24.  —  «  Terra,  i  id  eat,  caro  Gbristi  quam 
la  materia  sumpait,  «  data  est,  »  scilicel 
nda, »  in  manu3  impii,  » id  est  in  ministros 
tes  diaboli.  «  Vuitum  judicumejus  operit,  j» 
intes  sacerdotum  et  principum,  Pilati  atque 
um  militum,  ne  auctorem  suum  cognosce- 
litis  nubilodiabolus  velavit.  «  Quod  si  non 
ibaudit  diabolus  vel  judaicus  populus,  qui 

,  «  ebt^  »  subaudi  impius, «  qui  ergo  est,  •  n 
lutandus  impius  ?  Unde  suspirans,  videlicet 
tempus  illud  pervenire  non  inereatur,  sub- 

25.  —  «  Dies  mei  velociores  fuerunt  curso- 
rsoris  quippe  officium  est  trtntillum  exspe- 
nec  videat  quid  nuntiet.  Unde  omnes  electi 
e  prxstolalum  redemptionis  tempus  dies 
ri  prfevident,  recle  subtrahi  se  velocius 
lolent.Undeapertesubditur:  «  Fugerunt, » 
nte  adventum  Christi  elapsi  sunt,  «  et  non 

bonum,  »  id  est  eumdem  (ihristum,  qui 
Deus,  summum  est  bonum. 

26.  —  «  Petransierunt,  »  scilicet  sola  spe 
quasi  naves  poma  portantes,  »  id  est  sicut 
)ma  aliis  deferunt,  qoorum  ipsi  solo  odore  ^ 
itur.  Sic,  inquam,  sola  spe  venturi  Redem- 
es  mei  potiti  sunt.  Vel  certe  sicut  cum  navi- 
la  portantur,  paleis  admiscentur^  ut  illsBsa 
m  perducantur,  sic  in  Scripturis  suis  fru- 
iritualem  per  interfusam  historiae  stipulam 

it  dies  electorum  adventum  Ghristi  prsce- 
.  «  Pertransierunt,  inquam,  sicut  aquila 
d  escam,  »  id  est,  et  erecta  mente  Greatoris 
)ntemplantes  more  aquilae  solis  radios  aspi- 
irreverberata  acie,  et  incarnandum  illum 
entes,  atque  anhelanti  spehoo  perfici  ezspe- 

more  ejusdem  aquil®  de  supernis  ad  ima 
ilantis  ad  escam. 

27  —  «  Cum  dixero,  »  scilicet  ego  antiquus 
iilus ;  in  persona  namque  h®o  dicuntur  an- 
n,  qui  adventum  Ghristi  praecesserunt :  ^ 
inquam,  dixero :  Nequaquam  ita  loquar,  » 
ium  Cbristum  praesentem  negavero,  quem 
ibor  venturum  «  commuto  faciem  meam, » 
nterioris  hominis  aspectum  ita  confundo  e^ 
»,  ut  jam  non  cognoscar  a  Greatore  meo> 
ore  torqueor,  »  id  est  sBternsB  damnationis 
.  Moraliter  eadem  hoc  modo  replicanda  sunt 
nei,  •  id  esl  dies  hominis,  qui  ad  hoc  con- 
it,  ut  ad  videndam  lucem  staret,  velociores 

cursore,  id  est,  ad  flnem  tendunt  quotidie 
I  oursore,  videlicet  quia  evolvuntur  absque 
ermissione,  cursor  autem  non  omnino  currit 


absque  ulla  respiratione.  «  Fogerunt,  »  scilicet  a 
suo  siatu,  «  et  non  viderunt  bonum,  »  videlicet  quia 
guslando  vetitum  oculos  perdidit  homo,  quibus  vi- 
dere  non  poterat  summum  bonum.«  Pertransierunt 
quasi  navespomaportantes,  »  scilicet  fructus  terrae 
per  fluctus  ferentes  :  sic  homo  naturalia  bona  ani- 
mi,  qu8B  in  paradisoconditus  acoepit,  nunc  pericu- 
lose  vehitinter  fluctus  SKCuli.  Etsiout  in  pomisest 
odor  sine  pondere,  sio  nobis  memoria  spirat  boni, 
quodperdidimusabsquefruendivirtule, «  pertrans- 
ierunt,  inquam,  sicut  aquila  volans  ad  escam,  •  id 
est  sicut  aquila  volans,  subaudi  rursom  per  appeti- 
tum  veotris  sese  deorsum  fundit  ad  escam,  sic  ipsa, 
quae  solum  Deum  contemplari  debuerat  mens,  quia 
contra  praeceptum  cibum  contigit,  nucc  corporeis 
voluptatibus  laetatur. 

«  Cum  dixero,  nequ^quam  ita  loquar,  •  id  est» 
neqoaquam  perscrutari  tentabo  cur  Deus  446  qui 
summe  bonus  est,  hominem,  cujus  dies  ita,  eiout 
dictum  eet,  perlransituros  sciebat,  fecerit,  «  com- 
muto  faciem  meam,  »  id  est.  supern»  reverenti» 
consideratione  refreno  mentem  meam,  «  et  dolore 
lorqueor,  »  hoc  videlicel  dolens  quod  ad  ea,  qune  de 
me  ipso  sunt,  intelliKonda  coarotor.  Neque  nunc 
primum  pro  eo  quod  sub  flagello  positus  sum,  ori 
meo  silenlium  indico,  sed  et  in  omni  vita  meacom- 
muni  humani  generis  damnationi  propria  metuens 
adjungere  pecoata. 

Vers.  28.  —  «  Verebar  omnia  opera  mea,  » id 
est,  ipsa  etiam  in  me  timebam  bene  gesta,  videlioet 
ne  torte  interveniret  aliqua  hnmanae  ambitionis 
frausveldesidia,  quae  semper  in  bonis  operibussta- 
diose  sunt  formidanda.  Verebar,  inquam,  «  sciens 
quod  non  parcis  [a(.,  parceres]  delinquenti,  »  vide- 
licet  quia  delicta  nostra  sive  per  nostram  posniten- 
tiam  sive  per  temetipsum  resecas,  etiam  cum  rola- 
xas.  Unde  et  David  dicentis  :  «  Pecoati,  »  dictuin  est 
per  prophetam,  «  Pominus  quoque  transtulit  pec- 
catum  taum  [11  Reg.  xii),  »  scilicet  ab  sterna 
damnatione  ad  temporalisangustiffi  flagellum.  Hino 
et  ego  sub  occulto  judicio  trepidans,  dico  : 

Vers.  29.  —  «  Si  autem  et  sic  impius  sum,  » 
subaudi  et  tibi  displicent  opera  mea,  sicut  nunc 
videntur  hominibus  per  hypocrisin  fuisse  gesta» 
«  quare  frustra  laboravi,  »  scilicet  absque  pon'' 
dere  prasmii  7  Quod  a  majori  probat  subjua- 
gendo : 

Vers.  30.  —  «  Si  lotus  fuero  quasi  aquis  nivis, » 
etc.  Ac  si  aperte  dicat:  Vere  si  ita  sum  impius, 
tum  fruttra  laboravi.  Nam  etiam  «  si  fuero  lotus 
quasi  aquis  nivis,  »  id  est,  lacrymis  candentibus 
corHmte  nitore  ver»  humilitatis,  vel  desiderionon 
terreno,  sed  superno  perfusis,  sicut  nix  non  de  ter- 
ra,  velut  fons  scaturit,  sed  ab  aere  desoendit ;  si, 
inquam,  sic  fuero  lotus,  «  et  fulserint,  »  subaudi 
coram  te,  «  velul  mundissim»,  »  non  vere,  inquam, 
mundissimaB,  quod  impossibileesl,  quandiu  sum  in 
hoc  mortaii  oorpore,  sed  «  velut  mundsisimffi  manus 


lOil 


meflB,  » 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1012 


id  est,  habenles  pro  poaee  aliquam  imita-  A  oulpa.  Nam  quia  dolet  in  verbere,  et  causam  verbe- 


tionem  perfect»  munditis : 

Vers.  31.  —  «  Tamea  sordibus  intinges  me,  i>  id 
est,  sordibus  inlinctum  esse  demonstrabis  me,  «  et 
abominabuntur,  »  id  est,  abominabilem  facient, 
«  me  vestimenta  mea, »  id  est  membra  corruptibiha. 
Unde  boc  sequitur. 

Ver9.  32.  —  «  Neque  enim  viro  qui  similia  mei 
est  respondebo,  »  id  est:  Neque  enim  tu,  cui  re- 
spondere  babeo,  talie  es  eicut  vir  eimilis  mei,  vide- 
licet  qui  benevole  quidem  laudat  quod  laudabile 
esse  conspicit,  sed  nescit  quid  desit  perfectioni. 
«  Nec,  •  subaudi  tu  es  sicut  vir,  «  qui  mecum  in  ju- 
dicio  ex«quo  possit  audiri,  »  videlicet  quia  et  palent 
tibi  cuncta  quae  facio,  et  tamen  ipse  nescio  per 


rum  noQ  valet  deprebendere.  Sequilur: 

Vers.  3.  —  «  Nunquid  bonum  tibi  videtofy »  sob- 
audi  qui  summe  bonus  es,  «  si  calumnieris  me, » 
id  est,  oonquisitis  circumvenias  causis,  «  et  oppri- 
mas  meopus  manuum  tuarurn,  » id  est,  vimfacias 
mihi  tuo  plasmali,  videlicet  quod  te  gratuito 
fecisse  recordaris,  «  et  consilium  impiorum,  * 
id  est,  inlenlionem  spirituum  malignorum  «  adja- 
ves,  »  scilioet  libenter  suscipiendo  illorum  accusa- 
tiones  ? 

Vers.  4.  —  «r  Nunquid  ocuii  carnei  tib:  sunl,  »id 
est,  non  valentes  interias  bominis  pervidere  spiri- 
tum,  vldelicet,  ut  non  me  agDOscas  niei  alienis  ac- 
cusationibus  publicalum  ?  «  Autsicut  videt  homo, » 


quauta  reprehendor.  ^Equum  hic  pro  pari  accipe,  g  Fcilicettentandoetinquirendo,  «  ilaettu  videbis?» 


qualia  sunt  audiri  et  audire,  videri  el  videre,  quae 
non  disparantur,  cum  judicatur  homocum  homine. 
De  qua  aequitate  adhuc  subditur  : 

Vers.  33.  —  wNon  est  qui  utrumque  valeal  ar- 
guere.  »  Ac  si  dicat :  Neque  ego  per  me  ex  equo 
possum  audire,  neque  mediator  adhuc  venit,  «  qui 
utrumque,  •  id  est,  hino  Deum  judicio  prssiden- 
tem,  hinc  hoiuinem  sub  judicio  stantem,  «  valeat 
arguere,  •  videlicet  hoc  modo  quo  sequitur,  «  et 
ponere  manum  suam  in  ambobus,  »  id  est,  ut  et 
culpam  hominis  justitiam  aspirando  corripiat,  et 
iram  Dei  moriendo  temperet. 

Vers.  34.  —  «  Auferat  a  me  virgam  suam,  »  id 
est  ille  veniat  et  auferat  a  me  legis  severitatem  di- 


tu,   inquam;   qui    me   perfecte  et   ante    tempora 
scisti  ? 

Vers.  5.  —  f  Nunquid  sicut  dies  bominis  dies 
tui,  »  scilicet  temporales  et  fugitivi,  «  et  anni  tui,  * 
subaudi  deficientes  et  transitorii,  «  sicut  hQmana 
sunl  tempora,  »  subaudi  nunquam  in  eodem  stata 
permanentia  (Job.  xiv). 

Vers.  6,  7.  —  «  Ut  quffiras  iniquitatem  meam,et 
peccatum  meum  scruteris  ?  Etsoias  quia  nihii  impium 
fecerim,  »  id  est,  uescies  utrum  mali  quid  gesaeriajf 
nisi  dicatur  tibi,  «  cum  sit  nemo  de  mana  tua 
possit  eruere,  »  id  est,  testimonium  perhibere  de 
homine  apud  te,  quia  scis  quidsitin  homine  (Joan. 
II).  Materiani  tam  pis  confessionis   Bumpsil  exeo 


centis,  qui  h«c  vel  illa  fecerit,   morte   moriatur,  C  quod  Eliphazadversusillumdixerat :  «  Quantoma- 


«  et  pavor  ejus,  »  sciiicet  servilis  timor,  «  non  me 
terreat,  »  videlicet  consolante  me  epiritu  adoptionis 
filiorum. 

Vers.  35.  —  «  Loquar,  »  subaudi  hao  fiducia, 
«  et  non  timebo  eum,  »  videlicet  quia  »  perfecta 
charitas  foras  mittit  timorem  (Joan.  iv).  »  «  Neque 
enim  poasum  meluens^  » id  est,  «  spiritum  servitu- 
tis  in  timore  (Rom,  viii)  »  habens  «  respondere,  » 
id  est,  factis  illius  digna  opera  repensare. 

Cap.  X.  Vers.  1.  —  «  Tffidet  animam  meam  vitae 
mesB, »  id  est,  cum  sicut  dictum  esl  protecero,  tuno 
dilectio  prssentisvits  vertitur  mihi  in  taedium  pras 
desiderio  futurse.  Etqui  me  ante  defendebam,  tuno 
•  dimittam  adversum  me  eloquium  meum,  •  id  est 


gis  hi  qui  habitant  domos  luteas,  qui  terrenum  ba- 
bent  fundaroentum,  consumuntnr  velut  a  tinea?  ■ 
(Job.  IV.)  Unde  et  subditur : 

Vers.  8.  —  «  Manus  tuas  fecerunt  me  et  plasma- 
verunt  me.  »  Ac  si  dicat :  Domus  corporis  iQteaqoi- 
dem,  sed  a  Deo  facta ;  fundamentum  terrenum  qui- 
dem,  sed  a  Deo  plasmatum.  Quibus  etiam  verbis 
perversum  Manichffii  dogma  destruitur,  qui  a  Deo 
spiritum,  a  Satana  vero  carnem  conditam  aseerere 
couatur.  Miserioordiapquoquejudicisdignitatem  8Q0 
conditionis  opponit.  «  Cunota  quippe  dixil  et  facta 
sunl  {Psal'  GXLviii).  »  Cum  vero  facere  hominem 
decernit,  hocquod  reverenter  pensandum  eat,  pre- 
Qiittit  dicens  :  «  Faoiamus  hominem  ad  imaginem 


quod  erravi,  accusareincipiam,  et  non  sicutmulti,  D  Gt  similitudinem  nostram  (Gen.  i).  »  Hoc  igilur 


qui  lujzenda  gaudentes  dicunt :  sed  «  loquar  in 
amaritudine  anims  meae, »  id  est,  confltebor  pecca- 
ta  mea  in  tristitia  pcDnitentis. 

Vbrs.  2.  —  «  Dicum  Deo :  Noli  me  condemnarcy  » 
quod  utique  non  esl  culpam  defendere,  sed  confi- 
tendo  veniam  implorare.  «  Indica  mihi,  »  subaudi 
tu  qui  me  judicas,  f  cur  me  ita  judices,  id  est, 
ostende  quod  adjudicium  futurum  per  flagella  secu- 
rum  reddas,  el  nonsicutimpio  permala  prssentia 
irrogare  jam  tormenta  sequentia  incipias.  Vel  ei 
specialiter  ad  ipsum  referatur,  boc  qusrit  quia, 
ignorat  pro  qua,  qui  simpliciter  vixerat,  (eriatur 


pietati  opidcis  opponit.  Ac  si  dicat :  Cur  tanla  vili* 
late  despicis,  quem  cum  taota  dignitate  fecistiy 
quod  f  manus  tuae,  »  id  est  studium  et  consilium 
tuum,  «  fecerunt  me,  »  videlicet  non  ut  csteraa 
creaturas  solajussionis  voce,  sed  operationisdigni- 
tate,  «  ei  plasmaverunt  me  totum  in  circuitu,  »  Bub- 
audi  cffiteris  animaiibuselegantius?  Et,  cumitafe- 
ccris,  «  sic  repente  prfficipitas  me,  »  soilicet  Bicnt 
angelum,  qui  ex  infirmitate  nuUam  habuit  occa- 
siouem  peccati,  et  idcirco  irremissibiliter  precipi* 
tari  debuit? 
Vers.  9.  —  «  Memenlo,  quffiso^ »  id  est,  conside- 


1013 


GOMMENT.  IN  JOB. 


1014 


ra  iafirmitatem  meam,  «  quod  sicut  lutum,  »  sub-  A 
audit  fit  aqua  terrs  se  oonspergeate,  sio  anima  car- 
Dem  rigante,  «  feceris  me,  et  in  pulverem,  »  vide- 
licet  materiam  originis  mese,  permortem  «  reduces 
me.  »  Et  qui  hoc  modo  dictum  est  condidisti, 
quo  ordine  inOrmitatis  propagasti  ? 

Vers.  10.—  u  Nonne  sicut  447  Jacmulsistime,  » 
videlicet  in  semine,  «>  et  sicut  caseum  me  coagula- 
sti,  »  scilicet  ia  carne  ? 

Vers.  H,  —  «  Pelle  et  carnibus,  videlicet  per 
coagulationit  incrementa,  «  vestisti  me  OHsibus  et 
nervis,  •  subaudi  pauiisper  roboratis,  f  compegisti 
me.  »  Et  quia  angusta  essentbsQC  dignationis  bene- 
ficia  : 

Vers.  12.  —  t  Vitam  el  miserioordiam  tribuisti 
mihi,  »  scilicet  mira  aspiratione  non  solum  vivifl-  g 
cationisqoie  mihi  sommunis  estcum  bestiis,  sed  et 
induitffi  rdtionis.  «  Et  »  rursus,  quia  dona  lua  cu- 
stodia  indigent,  «  visitatio  tua  custodivit  spiritum 
meum.  »  Sed  haBc  eadem,  quss  dictii  sunl  de  exte- 
rioris  bominis  formatione,  hoo  modo  rursus  accipi 
possunt  in  interioris  bominis  reformatione.  «  Me- 
mento,  quipso,  quod  sicut  lutum  feceris  me,  •  vide- 
licet  sancti  Spiritus  gratiam  terrene  menti  intun- 
dendo,  sicut  aqua  pulveri  infunditur  ut  lutum  fiat; 
<  et  in  pulverem  reduces  me,  •  scilicet  per  substra- 
ctionem  ejusdem  gratiasaliquantulum  in  horatenta- 
tioois  deserta  mente.  Qua  tentatione  concussus  do- 
na  tuajsm  subtiiius  cogitans,  dico  :  «Nonnesicut 
lac,  »  videlicet  per  duicedinem  sancti  8piritus, 
u  muisisti,  »  id  est  abstrazisti  me?  subaudi  ab  usa  p 
conversationis  velust«,  «  et  sicut  caseum  me  co- 
aguldsti,  »  videlicet  ut  nequaquam  jam  diffluerem 
per  dedideria  carnis?  Et  ne  nunquam  oaro  submur- 
muret  (aliquando  enim  tentatio  utilis  est)  «  peile  et 
carnibus  vestisli  me,  »  id  estcamaliam  motuum  ob- 
sidione  vailasti  me;  sed  ne  ab  iilis  ooncussus  defl- 
cerem,  «  ossibus  et  nervis  compegisli  me,  »  id  est 
virluiibus  et  praeceptorum  vincuiis  roborasti  me.  Et 
tali  oiodo  vei  ordine,  «  vitam,  »  subaudi  qua  apec- 
cati  morte  resurgerem, «  et  misericordiam,  »  vide- 
licet  in  booo  opere  subsequenter  adjuvantem,  «  Iri- 
buisti  mihi,  «  scilicet  quia  sine  le  nibil  facere  po- 
tui,  «et  visitatio  tua, »  id  est  vel  flagelli  percussio, 
vel  amoris  tui  compunctio,  «  custodivit  spiritum 
meum,  »  scilicethumanum,  ne  non  custoditus  do- 
Dum  perdat  acceptum.  D 

Vers.  13.  —  «  Licet  hsBc,  subaudi  opera  vel  bene- 
ficia  tua«  •  celes  in  corde  tuo,  »  scilicet  ita  ut «  fl- 
nem  suum  nesciat  homo  (Bccle,  ix),  »etsciens  qua- 
lis  bodie  sit,  ignoret  qualis  eras  futurus  sit,  «  ta- 
men,  »  cur  de  me  trepido,  qui  «  scio  quod  univer- 
Boram  memineris,  »  id  est  quod  universas  gentes 
colligis  ?  et  hoc  sciens  cur  desperem  ? 

Vers.  14.  —  «  Si  peccavi,  »  id  esl  si  volens  cul- 
pam  feci,  «  et  ad  horam,  »  id  est  protinus  «  pe- 
percisti  mihi,  »  scilicetin  eo  quod  concessit  fletibus 
pcBnitenti®  culpam  diluisti«cur  ab  iniquitate  mea 
mundum  me  essenon  pateris,  »  videlicet  ut  nolens 


quoqueejusdemculpae  memoriam  cum  delectatione 
tolerem?Si,  ioquam,  venia  culpam  abstuiit,  cur 
hanc  et  a  memoria  non  detersit  ? 

Vers.  15.  —  «  Et  si  impius  fuero,  »  id  est  si  ad 
culpam  rediero  et  te  reliquero,  •  vae,  •  id  estaBterna 
damnatio,  •  est  mihi.  Et  si  justus,  »  id  est  in  culpa 
perseverare  cavens,  subaudi  fuero,  «  non  levabo 
caput,  0  videlicet  dum  culp»  resisto  labore  certa- 
minis  afflictis.  Hoc  estquod  sequilur:  «  Saturatus 
afflictione  et  mideria,  »  quia  videlicet  cum  hoste 
concertando  vulnera  doleo  prsterita,  timeo  futara. 

Vers.  16.  —  <  Et  propter  superbiam,  »  id  est 
ideo  ne  mensconscia  virtutisin  superbiam  seelevet, 
«  quasi  leenam  capies  me,  »  id  eet  sicut  lesna 
quaerens  escam  catulisin  foveam  lapsa  per  appeti- 
tum  suppositffi  pecudis  et  in  caveam  recepta,  vecti- 
busque  circumsepta  ievatur,  ita  propter  cibum  veti- 
tum  in  hanc  mortalitatis  foveam  dejectum  homi- 
nem,  misericordiffi  subsidiis  ad  superna  unde  cor* 
ruit  sublevabis.  Sed  et  quotidie  «  propter  super- 
biam  »  quip  «  quasi  leffina  »  capitur  per  vitium  eia- 
tionis  in  foveam  concupiscentiffi  dispensatione  di- 
vina  ruere  permissus,  inflrmitate  suacognita,  tan- 
dern  superna  miseratione  ad  veniam  reducitur. 
Unde  et  apte  subditur :  «  Reversusque  mirabiliter 
me  orucias,  »  id  est,  qui  reiinquendo  me  insensibi- 
lem  reddideras,  «  reversus,  »  scilicet  tangendo  oor 
meum,  et  quamsimlugendusdemonstrans, «  mira- 
biliter,  »  per  lacrymas  et  gemitus  «  me  cruoias.  » 

—  «  Mirabiliter, »  inquam,  aon  pcBnaliter,  quia  vi- 
delicet  mens  in  fleiibus  compunctionis  sus  pcBaam 
gaudens  miratur.  Et  ne  per  otium  remissa  mens 
torqueat,  imo  nigredlnem  suam  in  se  erubesoat. 

Vers.  17.  —  •  Instauras,  »  id  e^t  multiplicafl 
«  tesles  tuos,  »  id  est  eleotos  pro  veritate  passost 
«  contra  me,  •  at  videlicet  corum  eiemplis  provo- 
cer  viriliter  agere.  «  Gontra  me,  »  inquam,  quia 
cuncta  quffi  agunt  illi  vei  egerunt,  pravitati  nostrs 
adversa  sunt,  sicut  et  ipse  tuus  sermo,  de  quo  diois 
mihi :  «  Esto  consentiens  adversario  tuo  (Malth,  v).  • 

—  «  Et  multiplicas,  »  subaudi  per  illos  quos  cum 
ames  sio  mirabiliter  crucias,  «  multiplioas,  •  ia- 
quam.idestmuItipIicemesseostendisMlramtuam, » 
videlicet,  dum  arKumenlamur  quod  multipiioi  di- 
strictione  vel  judicio  percutias  pravorum  duritiam, 
qui  levem  illorum  sic  punis  offensam,  vel  exerces 
constantiam.  •  Et  pcDn»,  »  id  esl  afflictiones  pceni- 
tentiae,  «  militant  in  me,  »  videlicet  exagitat»  ex 
illorum  consideratione.Tandem  reddita  ratione  cur 
vel  quomodo  superius  dixeril,  «  quare  noo  in  vulva 
mortuus  sum  {Job  in),  »  nunc  quasi  per  comple- 
xionem  hoc  ipium  repetit,  dicens : 

Vers.  18.  —  •  Quare  de  vulva,  »  videlicet  in  qua 
conceptus  sum,  idestde  paradiso  in  quopiasmatus 
sum,  «eduxisti  me?  »  —  •Qui  •  videlicetquoni&m 
juste  educendus  eram,  «  utmam  consumptus,  »  id 
est  in  humilitate  absconditus  «  essem,  ne  oculus  me 
videret,  n  subaudi  diaboli,  id  est  ne  sentiret  me  per- 


1015 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1016 


mentiselationem  in  praecipitem  posse  abduci  traos- 
gressionem.  Siita«  consumptus  essem.  • 

Vers.  <9.  —  «  Fuissem  quasi  non  easem,  »  vide- 
licetquiaadiaboloinventus  non  essem,  adeutero,  i 
id  esl  de  paradiso  absque  morte  carnis  «  translatus 
ad  tumulum,  •  id  esl  ad  quietim  cohabitationem 
angelorum. 

Vers.  20.  —  «  Nunquid  noD,  »  subaudi  indeest 
hoc  quod,  «  paucitas  dierum  meorum  finielur  bre- 
vi  ?  »  yidelicet  cum  ita  condilus  fuerim,  ut  possem 
eese  vit»  interminabilis.  «  Dimitte  ergo  me,  » id  est 
sensum  doloris  nolis  tollere,  velculpas  measoculis 
meis  objiciendoadjuva, «  ut  plangam  paululum  do- 
lorem  meum,  »  videlicet  iquia  nisi  a  realu  culpe 
misericorditer  me  dimittas  hoc  modo,  exire  ad  poe- 
nitentiam  non  valeo,  ligatus  consuetudine  in  con- 
scienliffi  eepuloro.  Ut  plangam,  inquam. 

Vers.  21.  —  «  Antequam  vadam,  »  subaudi  illuc 
ubi  frucluosus  planctus  non  est,  et  non  revertar,  » 
videlicet  quia  nequaquam  ultra  misericordia  par- 
centis  liberat,  quo  semei  in  locls  pcBoalibus  justitia 
judicantis  damnat.  «  Antequam  vadam,  «  inquam  : 
Quo ?  •  Ad  terram  tenebrosam,  » id  est  ad  infernum, 
qui  non  immerito  terra  dicitur,  quia  quicunqueab 
eo  capti  fuerint  stabiliter  tenentur.  «  Tenebrosam, 
dico,  et  opertam  mortis  oaligine, »  id  est  damnalos 
disjungentem  a  vera  luce  perennis  vitae. 

Vers.  22.  —  «  Terram  miserias,  »  id  est  doloris, 
«  et  lenebrarum,  »  id  est  aelernw  caBcitatis,  «  ubi 
umbra  mortis,  »  id  est  obscuritas  separationis  a 
Deo  sine  quo  anima  non  vivit;  «  et  nuUus  ordo,  » 
subaudi  ibi  est,  non  quod  damnalum  quemque  non 
Juxta  modum  criminis  retributio  sequatur  ultionis, 
sed  quia  nec  ilamma  lucet  ibi  sicut  hic,  nec  prae- 
sente  dolore  abest  timor,  sed  timor  in  dolore,  et 
dolor  est  cum  timore.  Unde  et  subditur  :  «  Et  [u/. 
Sed,  sempiternus  horror  inhabitat,  »  videlicet  quia 
traditi  ignibus,  et  in  suppiiciis  dolorem  sentiunt,  et 
in  doiore  semper  diro  pavore  feriuntur. 

Cap.  XI,  Vers.  1.  —  Beato  Job  in  hominum  an- 
gelorumque  spectaculum  tanquamforti  athletsB  pro- 
deunti,  ubi  primum  Eliphaz,  secundoBaldad  inde- 
fesso  robore  repugnavit,  ad  extremum  Sophar  Naa- 
mathites  sese  opponit,  cujus  responsio  448  a  con- 
tumeliis  inchoatur,  cum  ait : 

Vers.  2.  —  «  Nunquid  qui  multa  loquitur  non 
et  ipse  audiet?  »  Qui  mos  procacium  esse  solet,  ut 
recte  dictis  semper  e  diverso  respondeant.  «  Nun- 
quid,  ait,  qui  multaloquitur,  »  id  est  qui  nimium 
loquax  est,  subaudi  ul  tu(sapientia  quippe  ab  ore 
justorum  superfluam  sonatloquacitatcm  in  auribus 
■tultorum),  «  non  et  ipse  audiet,  subaudi]»  respon- 
8um  juxta  stultitiam  suam,  ne  sibi  sapiens  vide- 
atur?  (Prov,  xxvi.)  »  —  «  Aut  vir  verbosus  juslifi- 
cabitur  ?»Subaudi,non;  sed  e  contrario,  cultusju- 
Btitiae  silentium.  Sed  veras  sententias  jaculum  virus 
perdit,  imo  retusum  resilit,  quia  forte  est  quod  ferit 
fa/.  videt],  dum  boni  viri  reotitudinem  impetit ;  et 


A  more  pravorum  omnium,  qui  audire  bonapatienler 
nequeunt,  ad  respondendum  se  accingena. 

Vers.  3.  —  «  Tibi  soli,  »  inquit,  id  est  propter  ta 
soium,  «  tacebunthomines,  •  scilicet  nos,  et  plares 
et  sapiente3;«  et  cum  casteros  irriseris,  n  id  eslni- 
mia  verbositate  fatigaveris,  «  a  nulio  confutaberij,i 
idest  longe  minus  quam  tibi  videtur  sapiens  esse 
convinceris?Subaudi  nequaquam  ita  iiet,  qulacon- 
futanduB  es. 

Vers.  4.  —  c  Dixisti  enim :  Puras  est  sermo 
meus,  et  mundus  sum  in  conspectu  ejus.  »  Uabet 
hoc  pravorum  malitia  proprium,  ut  eo  secrimino- 
sos  non  sstiment,  si  crimina  fingant  de  innoeentia 
bonorum,  sicut  hoc  voci  beati  Job  falso  impingitur, 
quod  supra  dixisse  nusquam  legitur.  Quoa  et  in  hoc 
3  Sophar  exprimit,  quod  cum  ironica  concessione 
verbotenus  bona  praeoptans,  ait : 

Vers.  5.  —  «  Atque  utinam  Deus  loqueretur  te- 
cum, »  id  est  utinam  non  tu  ipse  loquererls  inflatas 
sensu  carnis  tuae,  sed  Deus  loqueretur  in  te,  «  et 
aperiret  labia  sua  tibi,  »  id  est  nota  facere  judicia 
Bua  tibi,  quorum  effectu  Deivoluntas  innotescit,  si- 
cut  animus  hominis  apertis  per  sermonem  expri- 
mitur  labiis. 

Vbrs.  6.  ^  «  Et  ostenderet  tibi  secreta  sua,  » 
videlicet  illa  de  quibus  ait : «  0  allitudo  divitiaram 
sapientiaBetscientiae  Dei,  quam  incomprebensibilia 
sunt  judicia  ejus,  et  investigabiles  viaeejus  I » {Ronu 
XI.)  Qui  etiam  eorunidem  secretorum  scientiase  su- 
per  amicum  pollere  ostentans,  protinus  addit :  «Et 
Q  quod  multiplex  sit  lex  ejus.  »  Vere  enim  multipiex 
est  iex  Dei,  id  est  charitas,  quae  «  plenitudo  legis  est 
(Rom.  xiii),  »  quaB  ideo  vere  multiplex  dicitar,  quia 
Btudiosa  soUicitudine  ad  cuncta  virlutum  facta  ex- 
panditur,  sicut  unaradix  in  multos  ramosdilatatur. 
Uoc,  inquam,  utinam  «  tibi  ostenderet,  et  intellige- 
res,  »subaubi  hocmodo, «  quod  multo  minoraexi- 
garis,  a  Deo,  »  id  est  minus  vapules  «  quam  mere- 
tur  iniquitas  tua.  ■  Jam  hoc  dictum  a  magna  ini- 
quitate  non  vacat,  quo  virum  jastum  usque  adob- 
Jectionem  iniquitatis  increpat,  et  tanquam  turbidus 
lignorum  caesor,  dum  incaute  vibrat  securim,  ferro 
labente  de  manubrio  acriter  amicum  percutit.  Et 
adhuc  ironice  adjungit : 

Vers.  7.  —  «  Forsitan  vestigia  Dei  comprehen- 
des,  M  id  est  unde,  quo,  quibusve  modis  Spiritus 
ejus  dona  venient :  soies  quoties  vocem  ejus  audie- 
ris  ;  et  usque  ad  perfectum  omnipolentem  repe- 
ries,  »  quem  videlicet  nec  angelica  nec  humana 
mens,  quantumvis  dilata,  comprehendere  sufficit. 

Vers.  8.  —  «  Excelsior  cgbIo  est.  »  El  in  hoo 
magnaest  injuria,  quod  supradiotampropositionem 
ironicam  tanquam  beatus  Job  concedat,  id  estvere 
Omnipotentem  reperire,  usque  ad  perfectum  ve- 
stigia  ejus  comprebendere  se  posse  confidat,  repa- 
gnantiam  multitudine  destruit,  dicens  :  «  Excelsior 
coBloest,  »  etc,  in  quibusargumenta  ejus  aic  coili* 
guntur.  Tu  per  angustiam  sensus  tui,  utpote  CQm 
ais  homo,  aititudinem  cmli,  oursumqoe  vel  locaatel- 


D 


1017 


COMMENT.  IN  JOB. 


1018 


larum  metiri  vel  attingere  non  polef.  At  ille  «  ex-  A  ad  iniquitatem  lapsus,  idem  adhuo  etiam  ab  iniqui 


celsior  cgdIo  est^  »  non  tantum  CGeli  fabrica,  dico, 
quam  sicut  altissima  sapientia  stabilivil,  ita  circum- 
scriptione  sui  spiritus  trantcendit ;  sed  his  qui  in 
cobIo  sunt  electis  spirilibus  excelsiorest,  quiavide- 
icet  visionem  tantaa  celsitudinis  perfecte  non  penc- 
trant.  Ergo,  «  et  qaid  facies,  »  subaudi  ut  illum 
comprehendas  ?  Iiem  tu  profunditatem  inferni  non 
pervides.  At  ille  «  profundior  inferno  »  est,  non  tan- 
tum  locoillo  tenehroso  et  pcenali,  quem  transcen- 
dendo  subvehit,  sed  et  cunclis  qui  in  inferno  sunl 
maiignis  spiriiibus,  quorum  astutias  longesublilius, 
quam  ipsi  pulaverunt  judicans  damnat.  Ergo,  «  et 
unde  cognosces,  »  subaudi  tam  profundum  sensum 
Domini  ?  Item  :  Tu  terr®  loogitudinem  nescis,  nisi 


tate  ft  in  superbiam  erigitur,  et  quasi  pullum  ona- 
gri,  »  id  est  quodlibet  agresteanimaiquod  nuUius 
possessione  tenetur,  «  liberum  se,  »  subaudia  lege 
vel  imperio  Creatoris,  «  natum  putat.  »  Quod  pec- 
catum  jam  diabolicum  est,  etveniamnon  meretur. 
Hoc  universaliter  propter  ipsum  proposuit ;  quod 
sine  dubio  concedendum,  quia  verum  est ;  nuncde 
ipso  particulariter  assumit,  non  solum  false,  sed  et 
nimis,  injuriose. 

Vers.  13.  ^  f(  Tu  aulem  firmasti,  »  id  est  obdu- 
rasti,  «  oor  luum,  et  expandisti,  »  id  est  in  super'- 
biam  extulisti,  «  ad  Oeum  manus  tuss,  »  id  est 
opera  tua,  videlicet  quia  dona  Dei  tibi  arrogasti. 

VEas.  14.  —  «  Si  iniquitatem,  »  etc.  Ac  si  aperte 


fortedegeometricis  praesumasconjecluriSyet  maris  Q  («QQQlQdeQg  dicat  :  £go,  o  bomo,  judicium   quod 


latitudinem  non  potes  metiri.  At  ille. 

Vers.  9.  —  «  Loagior  est  terra,  el  latior  mari,  » 
non  solum  quia  sub  potentis  sua  prasentia  coagu- 
stando  circumdal  biiec  elementa,  sed  quia  longani- 
miiatem  juslorum  omnium  qui  interrasunt,  et  fa- 
cta  peccantium  qui  per  mare  Bignificari  possunt,  et 
investigat,  et  pro  meritis  damnat  aut  remunerat. 
Ergo,  u  et  quid  facies  ?  »  Yel  moraliter  ita  :  «  Ex- 
celsior  ccelo  est,  »  id  est  quovishominejusto,  cujus 
«  conversatio  id  ccsMa  est  {Philip.  iii).  »  quem  sua 
magnitudine  vincit.  u  Profundior  inferno  »  est,  id 
est  homine  peccalore  concupiscentiarum  suarum 
caligine  perlurbato,  quem  investigatetjudicat  plus 
quam  se  ipse  homo  investigare  possit;  «  longior 


pateris  non  aliter  eCTugies  nisi  ita.  «  Si  iniqui- 
tatem  qu»  est  in  manu  lua«  •  id  est,  culpam  que 
in  aperto  est  opere,  abstuleris  a  te,  et  non  man- 
serit,  »  id  est  non  perseveraverit,  in  tabernaculo 
tuo  injustiiia,  id  est,  in  mente  tua  superbia. 

Vers.  ^5.  —  «  Tunc  levare  poteris  »  videlicet  per 
studium  orationis,  t  faciem  tuam  absque  maculat » 
id  est,  animum  tuum  non  accusante  conscientia : 
«  et  eris  stabilis,  »  scilicet  nequaquam  449  fa- 
ciendo  quod  iterum  plagas,  c  et  non  timebis,  » 
videlioet  quia  timorem  pellet  consoientia  stabili- 
tatis. 

Vers.  16.  —  «  Miseriae  quoque,  •  id  est  omniom 
malorum  vit»  prssentis,  c  oblivisceris,  »  subaudi 


terra  »  est,  id  est  homine  fixo   et  fructiQcante  in  q  ^^,^  dulcedine  Dei  quam  praguslabis,  «  et  quasi 

aquarum  prstereunlium  [a/.  quse  praeterierunt], 
(preterit  enim  calamitas  vits  prssentis)  non  recor- 
daberis, »  videlicet  quia  nulla  concessione  obrueris. 
Vers.  17.  —  «  Et  quati  meridianus  fulgor,  »  sub- 
audi  qui  cumfervore  fulget,  •  consurgel  tibi,  »  sub- 
ttudi  lucida  et  fervida  renovatio  virtutis,  «  ad  vespe- 
rum,  »  id  est  post  tentationem.  Vel  ad  vesperam, 
id  est  ad  vits  prssentis  finem,  «  quasi  Toeridianns 
fulgor,  » id  est  externa  clariias  consurget  tibi,  juxta 
illud  :  «  Timenti  Deum  bene  erit  in  extremis  {Ec- 
cli,  i).  »  f  Et  cum  te  consumptum  putaveris,  » 
id  est  cum  antea  pene  usque  desperationem  incli- 
natus  fueris,  «  orieris  utlucifer,  •  videlicet qui  so- 
lem  prscurrit,  et  advenientis  diei  prenuntius  est,id 


ubertate  spei  qui  fructus  quos  relribuet  nequaquam 
nunc ipsaspes  nostra  comprehendit ;  «  latior  mari » 
est,  id  est  homine  qui  adbuc  fluctuat  et  aura  tus 
mutabililatis  agitalur,  quem  consolatur  el  instruit 
majori  quam  pulat  ipse  latitudine  charitatis.  Dio 
nunc  qui  de  tua  soiius  subversione  murmuras,  et 
tanlam  majestaleni  te  comprehendisse  putans  prs- 
finire  audet  quid  libi  debeat,  et  quid  non  dobeat. 
Dic,  inquam. 

Vers.  10.  —  ff  Si  subverterit  omnia,  vel  in  anum 
coarctaverit,  »  videlicet  ita  ut  coelum  ruat  et  terra 
dehiscat,  itemque  coelum  et  elementa  cstera  in 
unum  antiquum  chaos  coarctentur,  aut  ita  ut  is  qui 
per  cGBlestem  conversationem,  ocelum  erat,  repente 


tenebris  tenlationis  possessus,  infernusfiat.  «Si,  >:  q  est  qui  casurus  paulo  ante  timebas  noctem  culp», 

nunc  aliis  annuntiabis  futurs  claritatem  vits,  et 
monstrabis  diem  justitis.  Velita :  «  Et  cum  te  con- 
sumptam  putaveris, »  videlioet  exterioribus  pressu- 
ris,  «  orieris  ut  lucifer,  »  id  ett  foris  cadens  inlus 
renovaberis. 

Vers.  18.  —  «  Et  habebis  flduciam,  »  subaudi 
quod  in  gaudio  metes,  «  proposita  tibi  spe,  »  vide- 
licet  pro  qua  seminatur  in  lacrymis. « Et  defossus. » 
id  est  exteriuB  inquietatus,  •  securus  dormies, »  id 
est  ad  perpetuam  eecuritatem  pervenies.  Vel  ita  : 
<c  Et  defoBBUs, » id  est  intima  tua  penetracs  noxiaa- 
qae  oogitationes  eiTodieQB,  «  seounis  dormiea,  » 


inquam,  «  sicvelsicsubverteril  omniaautin  unum 
coarctaverit,  quis,  »  scilicet  forlior,  «  contradicet 
ei,  »  vel  quis  videlicet  sapienlior  dicere  ei  potest 
cur  ita  facis  ?  subaudi  nemo. 

Vsas.  i\.  —  «  Ipse  enim,  »  subaudi  solus  »  novit 
hor.inom  vanitates,  ■  id  est  vanas  deprehendit  et 
prnvenit  oogitalioues,  undeetnemo  ei  resisterepo- 
test.  El  videns  iniquitatem, »  quod  pejus  est,  a  va- 
nitdteenim  deceptusanimusad  iniquitatem  labitur, 
<  nonne  considerat,  id  est,  jusleetoompetentitem- 
pore  Judicat  ?  Ita  plane  :  Tunc  scilicet  quando. 

Vers.  \2  — «  Vir  vanusi  »  videlicet  a  vanitate 


1019 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


loao 


jaxta  illad  :  «  Ego  dormio,  et  oor  meum   vigilat  k  tempus  estillorum,  apud  quorum  cogitationes  cod- 


{Cant.  v).  » 

Vers  19.  —  «  Requiesces  »  subaudi,  in  suavitate 
conscienti»,  »  et  non  eritqui  exterreat,  » id  est  qui 
te  a  charitale  Dei  separet.  «  Et  deprecabuntur  fa- 
ciemtuam  plurimi,  •  videlioet  ut  pro  illis  apud 
Deum  interoessor  adsis.  SIo  haeretici  seu  perversi 
quilibet  dum  eanota  loquuntur,  in  suis  repente 
sponsionibus  oslendunt  quod  amant,  videlicet  quod 
ideo  quasi  ionocenter  vivunt,  quia  videri  pro  homi- 
nibus  intercessores  volunt.  Sed  mox  ad  verba  recti- 
tudinis  recurrens. 

Vers.  20.  —  «  Oculi  autem,  inquit,  impioruro,  » 
id  est  intenliones  eorum,  oculus  enim  intentionem 
signiflcaty  juxta  illad :  «  8i  oculus  tuus  fuerit  siroplex 
{Mattft.  VI,),  etc.   <«  Oculi,  inquam,   impioram, 


temnitur  ;  tempus,  inquam,  illorum  est,  utdivites 
pint  ;  sed  mihi  in  sterquilinio  sedenti  qus  cura  de 
hujusmodi  divitiis  ?  quas,  quia  falsaa  erant,  et  ego 
perdidi. 

Vbrs.  6.  —  c  Talibus  abundant  tabernacula  prae- 
donum.  »  Etipai  abundantes  in  ssculo,  deipsis  di- 
vitiis  qaas  obtinuerunt  (Psal.  lxxii,),  «  audacler 
proTocant  Deum,  •  videlicet  superbe  sapiendo  et 
sperando  in  incerto  divitiaram, »  oum  ipsedederit, 
id  est  permiserit  «  omnia  in  manibus  eorum. »  vi- 
delicet  quia  nonnunqaam  eis  quos  priedantur  pro- 
flcit  ad  purgationem.  sibi  autemad  ampliorem  dam- 
nationem.  Quod  intelligi  potest,  et  de  his  qui  do- 
ctrins  dona  peroipientes  exeisdem  donis  intumue- 
runt  (/  lim,  vi),  et  magni  prs  csteris  videri  vo- 


{maim.  vi,;,   eio.    <»  ucuii,   inquam,    impiorom,    »  p  ruut  ^i  j*w.  vi;,  ov  ma^ui  pio?   uotvoho   viuoi*   »«- 
id  est  intentiones  carnalium  desideriorum,  «  defi-      lentes,  tali  superbia  provocant  Deum,  vere  prsdo- 


cient, » id  estcum  vita  terminabuniur,  »  et  effugium 
peribit  ab  eis,  »  id  est  quo  se  ab  ira  Judicis  occul- 
tare  valeHnt,  non  invenient,  «  Et  spes  illorum,  • 
id  est  illud  quod  ipsi  appetiverunt,  «  abominatio 
anims, »  subaudi  erit  videlioet  quia  desideria  ilio- 
ram  abominabitur  quisque  spirilualis,  et  arbitrabi- 
iur  ut  stercora  (Philip.  iii). 

Cap.  XII,  VEas.  1.  —  Beatus  Job,  qui  utique 
■ancts  Bcclesie  roembrum  est,  qus  elatos  quoque 
ab  aestimationis  sus  culmine  revocat  et  discre- 
tionisy  manu  ad  squalitatis  oompagem  reformat, 
videns  quod  amicorum  mens  per  verba  prolats  eru- 
ditionis  intumuit,  «  respondens  dixit : » 

Vbrs.  2.  —  (c  Ergo  vos  estis  soli  homines  ?  »  Vi- 


nes,  quiadum  loquunturqus  nonfaciunt,  in  usum 
locutionis  sus  verba  justorum  lollunt.  Hsc  ad  tres 
amicos  communiter  dicta  sunt.  Nunc  ad  Sophar 
sermo  convertitur,  qui  novissiroe  locutus  dixerat : 
«  Excelsior  ccbIo  est,  profundior  inferno  est,  et 
unde  cognosces?  »  (Job  xi). 

Vers.  7,  8,  9.  — «  Nimirum,  ait,  interroga  ju- 
menta,  »  etc.  Ac  si  dicat  :  Gur  cognitionero  Dei 
qusrenti  mihiallitudinem  cceli  et  profunditatam  in 
ferni  objicis  ?  Et  «  interroga,  »  id  est  considera, 
«  jumenta,  »  videlicet  quia  ex  operibus,  qus  nobis 
quoque  multa  prssto  sunt,  opificem  cognoscimus. 
Vel  ita  :  «Interrogajumenta,  » id  est  sensibiliores, 
«  et  docebunt  te.  Volatilia  ccDii,  n  id  est  sublimia 


delicet,  quoniam  jam  cuncti  yobis  vicissim,  diversa  ^  sapientes,  «  et  indicabunt  tibi.  Loquere  terrs,  »  id 


licetderisione,  pari  tamen  intentione,adver8um  me 
Buccessistis,  dum  unus  leoni  rugienti  et  contrito  ; 
aut  tigridi  pereunti  eo  quod  non  habeat  prsdam  ; 
alius  scirpoqui  apparente  sole  arescit ;  tertius  pullo 
onagri  qui  se  liberuro  natum  putat,  me  comparavit. 
«  Ergo  vos  estissoli  homines,  »  subaudi  et  non  ego, 
«  et  vobiscum  oritur [al.  jQorietur]  sapientia,  »  sciiicet 
tanta,  ut  vestri  c<imparatione  sim  bestia  ?  Non  ita 
sstimare  debetis.  Nam  : 

Vers.  3.  —  «  Et  mihi  est  cor,  »  subaudi  rationale, 
«  slcut  et  vobis,  neo  inferior  vestri  sum,  »  id  est 
non  minus  quam  vos  rationis  et  disctplin»  percepti- 
bilis  suro. 

Vers.  4,  5.  —  «  Qui  deridetur  ab  amico  sao  sicut 


est  terrena  sapientibus,  •  et  respondebunt  tibi,  el 
narrabunt  pisoes  maris,  »  id  est  curiosi  hujus  ss- 
culi  docebunt,  inqaam,  hs  diversitas  hominuro, 
«  et  indicabant  tibi,  respondebunt  et  narrabunt 
tibi,  »  videlicet  aliquam  laudem  vel  confessionem 
de  majestate  Greatoris,  quia  «  unusquisque  in  suo 
sensu  abundat  (Rcm.  xiv),  »  licet  altitOdinem  coeli 
non  ascenderint,  neque  profunditateminferni  pene- 
traverint  quam  tu  objicis.  «  Quis  ignorat  quod  om- 
nia  hsc  roanus  Domini  fecerit,  »  subaudi  et  idciroo 
ex  his  debeat  agnosoit  ?  Tam  Juxta  lilteram  quam 
Juxta  moralitatero,  hsc  possunt  uttliter  accipi,  quia 
oronis  respeota  creatura  quasi  dat  vocero  propris 
attestationis  ipsam  quam  habet  speciem  suam.  Ex 


ego,»  videlicet  immerito,qui  rationabiliter  loquens  D  his,  inquaro,  debel  agnosci  ipse  : 


bestiis  comparor, « invocabit  Deum,»  videlicet  quia 
foris  non  habet  in  quo  requiescat,  fiducialius  intus 
recurret  ad  Deum,  videlicei  ita  ut  cum  sit  modo. 
«  Lampascontempta  apud  cogitationes  divitum.i  id 
est  vera  lucens  scientia,  sed  propter  yilem  perso- 
nam,  aut  temporalero  miseriam  despectus  in  cordi- 
bus  saperborum,  testimonium  ex  Deo  habeat, «  pa- 
rata,  •  scilicet  in  oculis  omnium,  non  ad  prssens. 
sed  «  ad  tempus  statntum,  »  videlicet  quando 
I  oporlebit  nos  stare  ante  tribunal  ejus,  utrecipiat 
unusquisque  propria  corporis  suiprout  geesitsive 
bonum  aive  malum  (i/  Cor.  v,).  c  Nuno  antem 


Vbrs.  10. —  «  In  cujus  manu,  »  id  est  potestate, 
«  est  animaomnis  vivetis,  »  subaudi  sive  ad  dan- 
dum  sive  ad  auferendum,  «  et  8piri'us  universs 
carnis  hominis, » idestspiritaalisintelligentia.qaa 
vivificare  potest  animas  in  oarne  commorames  ex 
gentibus  universis. 

Vers.  11.  —  «  Nonne  auris  verba  dijudicat,  et 
iauces  comedentis  saporem  ?  »  4c  si  dicat :  Quid 
mirum  ti  non  omnes  squaliter  intelligenliam  acci- 
piunt?  Nonne  et  quioqae  seosus  corporis  de  uno 
cerebo  prodeunt,  et  tamen  dispares  sunt?  Nonne 
aurifl  verba  tantummodo  dijudicat,  solammodo  lo- 


1021 


COMMENT.  IN  JOB. 


1093 


nitum  patiens,  et  fauces  comedentis  etiam  agendo, 
id  esl  salivamcibis  admiscendosaporemdijudicant. 
Sio  non  in  omnibus,  sed  tantum. 

Vers.  12.  —  «  In  aniiquis  est  sapientia,  el  in 
multo  tempore  prudentia,  » id  est  bi  qui  jam  in  usu 
bonorum  operum  exercitati  sunt,  verba  Dei  non  so~ 
lum  audiunt,  sed  et  per  intelligenliam  gustant  et 
sapiunt,  tantumque  ab  inteJleclus  eorum  prudentia 
dilTert  auditor  piger,  quantum  450  ab  auditu  fau- 
cesquaBsaporemdijudicanl.  In  quoaroicorum  quo- 
que  imperitiam  [om  forl,,  redarguit],  quibus  ipsa 
doclrina  verba  quaB  proferunt,  per  arrogantiam 
non  sapiunt.  Qui  et  verba  Sophar  qunp  impertte 
prolulit,  ad  usum  rectitudinis  pertrabit  cum 
subjungit : 

Vers.  13.  —  «  Apud  ipsum  est  sapientia  et  forti- 
tudo.  »  Ac  si  dicat :  Defortitudine  Dei  muita  dixisti, 
sed  de  sapientia  ejus,  qu®  sese  revelal  parvulis 
[MatUi.  xi),  tacuisti.  Sed  apud  ipsum  non  sola 
est  forlitudo,  sed  et  sapientia.  Et  primum  sapien- 
tia,  deinde  fortitudo,  videlicet  quia  prius  per  incar- 
nationem  veniens  sapieotia,  id  est  verbum  Dei^ 
sese  revelat  parvulis,  deindefortitudocontra  super- 
bod  per  judicium  sese  exerit.  «  Ipse  habet  consi* 
lium,  •  scilicetdisponendo  sua,  «  etintelligentiam» 
cognoscenJo  nostra.  De  fortitudine,  inquam,  Do- 
mini  multa  dixisti,  quod  verum  est.  •  Si  subverteril 
omnia,  vel  in  unum  coarctaverit,  quis  contradicet 
ei  ?  ■  (Job.  XI.)  Et  ego  sic  dico,  sic  sentio. 

Vers.  14.  —  «  Si  destruxerit,  »  id  est  hominem 
reliquerit,  «  nemo  est  qui  ffidiflcet,  »  id  est  repleat, 
juxta  iilud  :  «  Nisi  Dominus  sdificaverit  domum,  in 
vanum  laborant  qui  aediflcanl  eam  {Psai  cxxvi,).  » 
«  Si  incluserit,  »  id  est  si  aperire  noluerit  ei  qui  se 
miaera  consuetudine  involvit»  «  nemo  est  qui  ape- 
riat,  »  videlicet  ut  per  pcBnitentiam  etTogium  inve- 
niat.  Sio  inquam,  de  fortitudinequod  dixisti  sentio, 
sed  de  sapientia,  de  qua  tacuisti,  adjicio  : 

Vers.  15,  ^6.  —  «  Si  continuerit  aquas,  »  scilicet 
sapientiffi  suae  •  omnia  siccabuntur, »  videlicet  quia 
nemo  nisi  illo  daule  aqua  sapientis  salQtaris  pola- 
bitur  (EccL  xv,).  «  Si  emiserit  eas,  subaudi  per 
seplem  sancti  Spiritus  derivationes,  «  subvertent 
terram,  »  id  est  humans  mentis  terrenitatem,  et 
quod  mirabile  est,  ubi  terra  erat,  ibi  cgbIos  appa- 
rere  facient,  qui  gloriam  Dei  enarrent  (Psal. 
XVIII,),  ut  si  ande  cognoscatur,  qui  dixisti,  unde 
cognosces  ?  f  (Job  xi.)  Nunc  quasi  per  complexio- 
nem  repetit  quod  proposuerat : «  Apud  ipsum  est  for- 
titudoetsapientia,  »  scilicct  hic  prsposteratam  est, 
quia  supra  dixerat :  «  Apud  ipsum  est  sapientia  et 
fortitudo,  •  nunc  ait,  «  fortitudo  et  sapientia,  »  vi- 
delicet  quia  suprainnuil,  quod  ea  quas  priusdocuit 
post  exiget  in  fortitudine  judicii.  Hic  demonstrat 
quod  prius  reprobos  de«truet  in  fortitudine  Jadicii, 
et  post  electis  plenitudinem  sapientis  perfloietin 
luce  8U£  visionis.  Quod  nunc  latius  de  utroque,  id 
estdefortitudineetsapientiadisserit.  «Jpse  novit, » 
id  est  deprehendit,  «  decipienlemi »  et  tameo  deci- 


A  pere  permittit,  Juste,  ut  semper  de  malo  proruat  in 
pejus,  Juxtaillud  :  «  Qui  nocet,  noceal  adhuc  (Apoc. 
XXII,  11).  »«  Et  eum  qui  decipitur,  »  scilicet  novit, 
ettamen  decipi  permittit,  nihilominusjuste,  utquia 
sspe  faciunt  maia  qus  sciunt,  cadant  etiam  in  mala 
qus  nesciunt.  De  fortitudine  simul  et  sapientiadi- 
cturus,  prsmisita  sapientia  incipiens,  causa  exer- 
cends  fortitudinis,  qus  hoc  modo  cum  eadem  sa- 
pientia  exeritur. 

Vers.  il,  —  ■  Adducitconsiliarios,  n  id  estprsB* 
dicatores  illos  qui  ideo  consilia  vits  prsdicant,  ut 
temporalialucraconsequantur, « in  stultum  flnem, » 
id  est  in  eum  flnem  ad  quem  stulti  devenient; «  et 
Judices,  »  scilicet  non  recle  vel  ante  tempus  Judi- 
cantesy  «  in  stuporem,  » id  est  in  mentis  confusio- 
n  nem.  Et  in  hoc  amicos  suos  percutit,  ut  per  arro- 
gantiam  doctrinae  consilia  fundantes,  et  percussum 
incaute  Judicantes. 

Vers.  18.  —  «  Balteum  regum  » id  est  castitatem 
illorum  qui  seipsos  regere  sciebant,  «  dissolvit,  » 
videlicet  propter  superbiam  qus  spiritum  illorum  . 
erexit,  «  et  prscingit  fune,  ■  id  est  carnalis  peccati 
delectatione,  «  renes  eorum,  »  scilicet  ut  luxaria 
dominetur  in  renibus  eorum. 

Vers.  19.  —  «  Ducit  sacerdotes,  t  sciliceteosqui 
sacerdotio  indigni  sunt,  •  inglorios,  »  Juxta  illud: 
«  Qui  autem  contemnunt  me  erunt  ignobiles  (/  Reg. 
ii),  »  videlicet  ut  de  subditorum  salute  quam 
non  qussierunt,  nulla  habeantgloriam  anteDeum, 
«  et  optimates  supplantat,  »  videlicet  ut  pro  sterna 
gloria  de  principatu  temporaliter  gratulentur. 
^  Vers.  20.  —  «  Gommutans  labium  veraciam,  » 
videlicet  ne  loqui  audeant  verum  quod  non  operen- 
tur.  «  Et  doctrinam  senum  auferens.  •  Quodaper- 
tius  de  Judcisvalet  intelligi,  quorum  labiumcom* 
mutatum  est,  quiaquem  venturum  dixerant,  nega«  * 
verunt  prssentem,  et  doctrina  eorum  quasi  senum 
abiata,  et  juvenculs  Ecclesis  de  gentibus  tradita 
est.  Qus  et  dicit :  «  Super  senes  intellexit  (PsaL 
Gxvni,).  »  Et  hoc  modo : 

Vers.  21.  —  «  Effundet  despectionem  super  prin- 
cipes,  »  id  est  Judsos  qui  principari  videbantur,  de- 
spicabiles  facielet  «  eos,  »  subaudi  gentiles,  «  qui 
oppressi  fuerant,  »  id  est  in  infidelitate  jacuerant, 
ff  relevans,  »  scilicet  in  veram  fldei  libertatem. 

Vers.22.— «Quirevelat,B  subaudi  eisdem  genti- 
D  bus, «  profunda, »  subaudi  mysteria,  «  de  tenebris,» 
id  est  deoocullis  prophetarum  verbis,  «  et  producit 
in  lucem, »  videlicet  per  allegorioum  sensum; «  um- 
bram  mortis,  »  id  est  legem  qas  peccaates  sancie- 
bat  morte  corporis  puniri.  Sed  et  in  omni  gente  vei 
ordine  quotidie  f  elfundit  despectionem  super  prin- 
cipes,»  id  est  despicabiles  facit  superbos  et  hamiliat 
de  sua  virtute  prssumentes,  et  «  eos  qui  oppressi 
fueranl,  »  scilicet  a  vitiis,  elevat  scilicet  in  virtuti- 
bus  cum  fuerint  peccatis  suis  humiliati.  Quod  hoo 
modo  «  revelat  profunda  de  tenebris,  » id  est  oper- 
tam  aententiam  indicat  ex  occultit  suis  consiliis.  Et 
perdooit  in  lucem  umbram  mortiSy  id  est  pravam 


1023 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


i024 


operaliooem»  quaB  imitatiooe  agitur  aotiqui  hostis, 
de  qua  scriptum  est :  «  Nomen  illi  mors  {Apoc. 
vi).  »  Uano,  inquam,  umbram  morlis  producit  in 
lucem,  id  est  peccatori  antea  non  videnti,  ut  evadat, 
facit  conspicabiJem.  Sequitur  de  eadem  fortitudine 
et  sapientia : 

Vers.  23.  —  ((  Qui  multiplicat  gentes,  »  subaudi 
quotidie  nascentes,  «  et  perdit  eas,  »  videlicet  quo- 
tidie  morientes,  <  et  subversas,  »  scilicel  per  mor- 
tem, «  in  integrum  restituet,  »  videlicet  quia  mortui 
resurgent.  Vel  ita  :  «  Et  perdit  eas, »  videlicel  quia 
nunc  in  infldelitate  relinquit,  «  et  restituet,  » id  est 
quandoque  statum  fldei  reducet. 

Vbrs.  24. —  <  Qui  immutatcorprincipum  populi 
terrv,  »  id  est  scribarum  et  Pbariseorum,  id  est 
oorda  summorum  sacerdotum  gentis  Judaicae,  «  et 
decipit,  »  id  est  decipi  sinit  eos,  juste, «  ut  frustra 
incedant  per  invia,  id  est  ut  frustra  moliantur  ex- 
stinguere  nomen  Christi,  ad  quod  pergendum  nuUa 
palet  via.  Ideo  dixit,  «  per  invia.  » 

Vbhs.  25.  —  «  Paipabuntquasi  in  tenebris,  etnon 
in  luce,  •  id  est  tentabunt  Christum  et  errabunt. 
quasi  sint  in  tcnebris  igoorantie,  •  et  non  in  luce,  » 
subaudi  scripturas  prophetice,  et  prssentium  mira- 
culorum  ejus,  per  quae  poterant  credere,  «  et  errare 
eos  faciet,  •  videlicet,  oon  admirantes  mortuos  su- 
scitantem,  nunc  despicientes  quem  conspiciebant 
mortalem. 

Cap.  XIII,  Vers.  1.  —  «  Ecce  omnia,  haec,»  sci- 
licet,  de  sapieotiaetfortiludineejus,  «  viditooulus 
meus,  »  sciiicel  interior  prophetico  spiritu,  t  et  au- 
divit,  auri^  mea, »  scilicet  intus  ex  voce  divioa,  «  et 
intellexi  singula,  »  videlicet  quo  ordine  vel  fine  sem- 
per  sintagenda.  Qui  autem  non  intelligitquod  videt, 
sicut  Pharao  somnium  {Gen.  xl),  vel  sicut  BHlthasar 
scribentis  manus  articulum,  propheta  non  est 
{Dan.  v).  Hactenus  ab  eo  loco  quo  ait  nimirum  : 
«  interroga  jumenta  (Job.  xii),  »  dictis  Sophar  re- 
spondit;  tunc  tribus  pariter  amiois,  quia  cunctos 
audierat,  boc  modo  respondet: 

Vers.2.  —  «  Secundum  scientiam  vestram, »  sub- 
audi  quam  vicissim  ostendistis,  «  et  ego  novi,  nec 
inferior  vestri  sum. »  Nisi  humilitate  se  deprimerel, 
poterat  dixisse  superior  vobis  sum,  utpote  quos 
transibat  prophetiae  spiritu.  «  Rt  ego,  inquam, 
novi,  »  subaudi,  quia  apud  ipsum  et  fortiludo  el 
sapientia. 

Vers.  3.  —  «  8ed  tamen  ad  Omnipotentem  lo- 
quar,  videlicet  quia  charitas  foras  mittit  451  ti- 
moremillius  magnaefortitudinis.  Tali  fultus  praesi- 
dio  «  disputare  cum  Deo  cupio,  »  videlicet  quia  Q- 
duciam  dat  ipse,  qui  loquitur  per  prophetam,  «  ve- 
nite  et  dispuiemus  {ha.  i).  t  Hoo  poslmodum  fa- 
cturus  est,  ubi  dicet,  «  responde  mihi,  quantas  ha- 
beo  iniquitates,  »  eto.  Prius,  subaudi,  quam  cum 
Deo  disputem  [arguite  me]. 

Vers.  4,  5.  —  «  Vo8  osleQdens,  »  soilicet  esse 
«  fabricatores  mendacii,  et  caltores  perversorum 
dogmatum,  »  videlicet  quia  vera  dicenti  contradi- 


A  centes,  libenter  ac  studiose  perversa  coDfingitis. 
Quibus  verbis  aperte  ostendit  quod  ex  haBreticorum 
specie  suis  adversentur  judiciis.  Atque  utinam  tace- 
retis,  ut  putaremini  esse  sapientes.  «  Stultus  enim 
si  tacuerit,  inquit  Salomon,  sapiens  putabitur 
{Prov.  xvii).  » 

Vers.  6.  —  «  Audite  correptiones  meas,  scilioet 
prasdictas  etjudiciumlabiorum  meorum,  •  subaodi 
quod  dicturus  sum,«  attendite, » id  estattente  audite. 

Vers.  7.  —  «  Nunquid  Deus  »  subaudi  apud  quem 
fortitudo  et  sapientia  sibi  sufBciens  est,  «  indiget 
vestro  mendacio, »  id  est  vestra  adulatione,  «  ut  pro 
illo  loquamini  doIo8,»8cilicet  falsomecriminando? 

VeRS.8. — «  Nunquid  faciero,»ide8tauctoritatem 

ejus,  «accipitis,  »  videlicet  quasi  vosita  ot  illeirre- 

B  prehensibiles  sitis,«et  proDeo,  »  id  est  sicut  Deus, 

qui  alienus  a  peccatoest,  «judicare  nitimini,»  vide- 

licet,  absque  respeciu  communis  infirmitatisT 

Vbrs.  9.^<AutpIacebitei,»subaudi  praesamptio 
« lalis,  quem  celare  nil  potest,  »  subaudi  qua  mente 
quisjudicet,veIquaculpajudicantemquoqueredar- 
guat?  «  Aut  decipietur  uthomo, »  scilicetquatenus 
vobis  conseDtiat,  el  judicium  suum  vestro  sensu  su- 
permedisponat?»  Decipietur,inquam,ve8tri8  frau- 
dulentiis  uthomo,  »  subaudi  decipitur  ab  adnlatori- 
bus  suis  ?  Non  ita,  sed. 

Vers.  10.  —  M  Ipse  vosarguet,  »  sciliret,  diceodo : 
«  Non  estis  locuti  reolum  coram  me  {Job  xlu), 
«  quoniam  in  abscondito,»  id  est  in  duplicitate  « fa- 
ciem  ejus  accipitis,  »  id  est  auctoritatemjudicandi 
C  pro  illo  vobis  arrogatis,  videlicet  aliter  sentientes 
et  aliter  loquentes,  quodest  judicare^in  abscondito 
vel  dupliciter. 

Vers.  11.  —  «  Statim  ut  se  commoverit, »  id  est 
mox  ut  is  qui  nunc  tacet  suam  de  me,  ac  de  vobis 
sententiam, elocutus fuerit,  <  turbavit  vos,  »  scilicet 
dicendo  tale  quid,quHleest  hoccontravos  :  «  Existi- 
mastiiniquequoderotui  similis^Pia/.  xlix);  » — «el 
terror  ejus  irruet  super  vos,  •  id  est  a  somno  tor- 
poris,quo  vestroscontraveritatem  clauaistisoculos, 
evigilare  faciet  vos. 

Vers.  12.  —  «  Memoria  vestra,  »  sciiicet  quam 
terreno  sensu  vobis  in  sasculo  exstruitia,  «  coropara- 
bitur  cineri,  »  videlicet«  quem  venlus  a  facieterra 
projicit (P«a/.  xu),»  subaudi  nisi  poenitentiam  egeri- 
r\  lis.  Haec  ila  accipienda  sunt,  ut  in  persona  iilorum 
ounctis  diota  credantur  haBreticis.  «  Comparabitur, 
inquam,  cinerimemoriavesira,  •  subaudiquaanunc 
agitaturinflanlescientia,  «etredigenturin  lutum,» 
id  est  despectaa  inputredinejacebunt,«cervice8ve- 
stras,  »  id  estomnesgestusvei  ailectioneBSuperbias 
vestrffi. 

Vers.  13. —  «Tacetepaulisper,  »ide8tnoIitecon- 
tentiose  agere, «  ut  loquar  quodcunque  mihi  mens 
Buggesserit,  »  id  est  non  uli  vos  sensu  oarnis,  sed 
sensu  mentis,  id  est  virtute  intellectuali. 

Vbrs.  14,  —  <  Quare  laoero  carneB  mea,  > — «  quare, 
inquam,  idestquid  pntatis,  qua  spe^nunqaid  pro  hu- 
m  anas  laudis  intentione, « lacero  oarnes  meas,  •  id  est 


1025 


COMMENT.  IN  JOB. 


1016 


distriote coicpesco  carnales  cogilatioDe8?«Lacero,in-  A. 
quam,  dentibus  meis,  »ide8tinterioribu8  sensibus 
mentis,  ad  roodum  ejus  qui  iratus  cuilibet  bosti  in- 
dignationemaniinistrictisdentibusostendit.  f  Qua- 
re,  inquam,  lacero,  »  id  est  viles  habeo,  <  carnes 
meas,  et  animam  meam,  »  ecilicet  pretiosiorem,  « 
porlo  in  manibus  meie,  »  id  esl  servo,  ne  propter 
curam  carnis  peccel  in  omnibue  his  qus  patitur. 

Ver8.  15.  —  <  Btirimsi  occiderit  roe, »  subaudi 
ipse  qui  percuBSori  tradidit  nie, «  in  ipso  sperabo,  » 
id  esl  d  iligam  ,cum  neque  stultum  quid  loquar  contra 
ipsum.u  Verumtamen  vias  meas  ic  conspectu  ejus 
arguam, » id  esl  non  de  meis  meritis  resumam  hano 
spei  meae  fiduciam. 

Ver8.  16.  —  Etipse  eritSalvator  meus,  »  videli- 


cet.  dum  non  in  meis  meritis  fuero  conGsus.  Hoo 


B 


probat  a  remotione  contrarii  dicens  :  «  Non  enim 
veniet  in  conspeclu  ejusomnishypocrita, »  videlicel 
quia  non  arguit  coram  eo  vias  suas,  sed  seipsum 
coram  hominibusjustiflcat. 

Vers.  17. — «  Auditesermonem  meum  » id  estaper- 
iam  locutionem  meam,  f  et  snigmata  mea, »  id  est 
verba  mystica  virtulem  intus  habentia,  «  peroipite 
auribus  vestris,  »  id  est  audite  interioris  bominis. 

Vers.IS.  —  «  8i  fuero  Judicatus,  •  scilicet  ego  ta- 
li8,qui  non  uthypocritadefendo,  sed  in  conspectu 
eju8,  »  at  dixi,  vits  meas  arguo, «  scioquia  jusius 
inveniar,  »  nonutvos  asseritis.hypocrita; « justus, » 
inqaam,  videlicet  purgata  iniquitate  per  prttsensju- 
dicium.  Sed  aitius  considerare  boctota  qussequi- 
tur disputatio  compeliit.Abhinc  enimincipit  dispu- 
talio,  de  qua  paulo  ante  dixit,  «  disputare  cum  Deo  ^ 
cupio.  »  Que  ergo  causa  propunatur  discutienda 
quapreudum  est,  in  quajustum  seinveniendumesse 
contirmat.  Non  enim  hoc  proponere  vult  ad  dieca- 
tiendum  vei  concludendum  quod  sine  peccato  sit; 
quippe  qui  paulo  ante  dixit,«  vias meas  in  conspectu 
ejus  arguam,  »  et  paulo  po8t  dicturus  est,  «  quis 
potest  facere  mundum  de  immundo  conceptum  se- 
mine  \Job  xiv),  •  et  pene  ubique  continuet  id  quod  et 
euperius  dixerat :  «  Abominabuntur  me  vestimenta 
znesL(Jobix),  «Quamergonunc  interseacDeum  cau- 
8am  cum  tanto  vigore  vultproponere  ?Illam  utique, 
utrum  deceat  Deum  adducere  hominem  secum  in 
Judicium.  labacpropositlonepermiramhumilitatis 
virtutem  securus  quod  perveniatad  victoriamjudi* 
cium  ejus  ait :  D 

Vers.  19.  —  f  Quis  est  qui  judioetur  meoum,  » 
id  est  pro  Deo  contra  me  respondeat,  m  veniat.  » — 
«  Quaretacenscon8umor?MNontacebo,  audientiam 
postulo.Superatum  tefateberi8,Deu8,cum  hominem 
eliges  assumere  potias  quamtecum  in  judioium  ad- 
ducere. 

Ver8.  20.^  «  Duo  tantum  nefacias  mihi,  »  videli- 
cet  que  mox  prsflniam,  «  et  tuno  a  faoie  tua  non 
abscondar, »  id  estapposita  tecum  dispatationenon 
fugiam.Acei  dicat  :Quoniam  inhaodisputationetu 
idem  qui  adversarius  esjudexmihi  prssides,  bene- 
volentidm  prsbe  per  hec  duo  tantum  quK  postulo. 


Vers.  21.  —  c  Manum  taam,»  id  est  fortitudinem 
tuam,  videlicet  legem  in  fortitudine  percutientem, 
« longe fac  a me, »  videlicet,  ut non  multa  fortitudine, 
vel  magnitudinis  tus  moie,  sed  sola  nunc  utaris 
ratione,  et  formido  tua «  non  me  terreat,  »  videlicet 
sed  potius  dilectio  flduciam  loquendi  prsbeat. 

Vers.  22,4^3.  —  «  Vocame  etre8pondebotibi,neto. 
Ac  si  jam  captata  benevolentia  dicat :  De  eo  utrum 
peccatorsim,  nulla  nuncqusstio;  nullainter  meet 
te  controversia  est  «Voca  me,»idestinterrogame, 
«  el  respondebo  tibi »  quantas  habeo  iniquitates.M  Aut 
certe  loquar,  »  idest  interrogabo,  «  et  tu  responde 
mihi  quantas  habeo  iniquitate,  »  videlicel  quia  de 
n^eisiniquitaiibus  idem  sentio  quod  tu.  Hanc  quasi 
divisionem  more  peritissimi  rhetoris  facieos  pru- 
denter  excipit,  in  quo  sibi  et  Deo  conveniat»  mox 
dicturus  in  quo  sit  controvorsia.  Prius  notandum 
quia  ait,  « iniquitates  et  peccata,  »  qus  in  usu  lo- 
quendi  hocdifTerunt,  quod  plus  iniquitas  quam  pec- 
catum  sonat.  Et  omnis  bomo  libere  sepeccatorem 
fatetur,iniquumverodicerenoDnunquamerubesoit. 
Itemquodait:«8celerameaetdelictao8tendemihi,^ 
subaudi,  aut  ego  tibi.  Soelera  namque  et  deliota 
hoc  distant  quodscelus  magisquam  delictumpon- 
dus  peccati  transit.  Etnonnunquam  soelus  in  opere 
est,  deiiotum  vero  plerumque  in  solaoogitatione.  De 
his,  inquam,idem8entio  quod  tu.Illud  jam  dicam 
unde  disputare  cupio. 

Vers.  24.  —  «  Gur faciem  tuam  absoondis?  » Id  est 
curvisionis  tuaeluminemeprivasti,  •  et  arbitraris, » 
subaudi  tutantu8,me,4ft98ciiicet  tantillum,«ini- 
micum  luum,  »  at  si  peccavi,  decet  foriitudinem 
tuam,  decet  sapientiam  hoc  quod  faois. 

Vers.  25.  —  «  Gontrafolium  quod  vento  rapitur, 
ostendis  potentiam  tuam,»  id  estcontrahominem, 
qui  in  paradiso  ab  arboro  vetita  cecidit,  id  est  ca- 
dendi  vel  transgrediendi  materiam  habuit,  et  ideo 
bene  foliumdicitur,  undeetlsaias  ait:  «Cecidimus 
quasifoliumuniversi^/^a.LXiv).  »Gontra  bominem, 
inquam,  qui  ita  tentationibus,  quomodo  folium 
vento  rapitur,  ostendis  potentiam  tuam, »  id  eet 
dignaris  exercere  fortitudinem  tuam,  «  et  etipulam 
siccam,  »  idesteumdem  hominem  de  terraortum, 
quondam  in  gratiatua  virentem,beatitudini8grano 
copiosam,  nuno  in  peccato  aridum,  etimmortalita- 
tis  beatitudine,  tanquam  grano  sao  viduatum,  et  Ja- 
centem  tanquam  stipulam  siccam,  «  persequeris, » 
videlicet  ut  ignibus  tradassternis.  Hanc  propositio- 
nem  acerrimam  subjecta  ratione  probal,  totamque 
argumentationem  partibus  quinque  perfioit,  quas 
distinguere  libet,  et  hoc  non  incassum,  quoniam 
disputationem  ipse  facere  proposuit  hoc  loco,  di- 
cens:  «  Disputare  cum  Deo  cupio.»  Propositionem 
ergo  subjeota  ratione  probat  dicens : 

Vers.  26.  — «Scribisenim, » idest  diligenter  notrs 
tf  contra  me  amaritndines,  »  id  est  amaritudinuni 
causas,  scilicet  peccata  tanquam  persecutor.  Hoo  est 
quod  sequitur :  «  Et  coosnmere  me  vis  peccatis 
adolesoenlie  mes.»  In  quooonsiderandumestquam 


1027 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


«028 


Bint  gravia  peccata  juvenum  et  senum,  si  et  illud  A  pus  quo  mori  merebatur,  prffiterire  meruit  perve* 


juatisicmetuunt,  quodininfirmaaetatedeliquerunt. 
Et  banc  rationem  confirmatione  roborat. 

Vers.  27.  —  ff  PosuiHti,  inquit,  in  nervo  pedem 
meum,  »  idestforti  eententia ligasti  eensum  meum 
propter  originale  peccatum,  ita  ut  volens  quoque 
non  poBsim  evadere  boc  ezsilium,  u  et  observasti 
omnes  semitas  meas, »  id  est  actualla  quoque  pec- 
cata,  «  et  vestigia  peduro  meorum,  •  id  est  exempla 
actuum  fneorum,  «<  considerasti. »  Tanta  intentione 
persequeris  me  talem. 

Vers.  28.  —  «  Qui  quasi  putredo  consumendus»! 
id  est  carnis  corruptione  conterenduSy  «<  sum  et 
quasi  vestimentumquod  comeditur  a  tinea, »  id  est 
qui  plerumque  etiam  nesoiens  in  mente  peccatis 


niam,nonautemterminumquemtu  iilioonstituisti, 
praeterirepotuitpertotam  regni  sui  potentiam.  Fi* 
uita  exornatione  jam  complezionem  subinfert  vera 
sapientia  totius  eloquentifls  dominatriz  : 

Vers.  6.  —  «  Recede  t  ergo,  inquit,  id  est  iram 
tuamamove,»  abeo,  »nonquidem  jam  ex  toto.  sed 
«  paululum,»id  estccut»  poBnamquidemmortalita- 
tisincorporesustineant,  sed  inanima«  quiescat,  » 
videlicet  aperturbationevitiorum,  aquibus  te  irato 
nullus  quiescere  potest,  sed  traditur ignominise  pas- 
sionibusiscui  tu  proptersuperbiam  ejus  fueris  ira- 
tus.  «Quiescat,  Minquam,  subaudiinlerim,  «  donec 
optata,  »  id  est  ea  quam  ipae  oplat,  «  veniat  dies 
ejus,  sicut  mercenarii, »  id  est  quando  eternam  re- 


confodior,  sicut  sine  sonitu  vestimentum  a  tinea  g  quiem  accipiet  pro  recompensatione  laboris  soi  ? 
comeditur. 


Gap.  XIV^  Verb.  1.  ^  «  Homo  natus   de   mu- 

liere,  •  etc.  Ab  hoc  loco  exornationem  faoit,  qus 

quarta  pare  est  argumentationis,  in  qua  videlicet 

exornatione,  tota  pene  coosistit  columna  fortitudi- 

ois,  id  est  nimis  humilitatis  qua  Deum  premit ;  per 

quam  et  Moses  eum  dicentem :  «  Dimitte  me  ut 

irasoatur  furor  meus  (Exod,  xxxn),  »  tenere  potuit, 

stans  in  conspectu  ejus  in  confractione  cordis  (Psal. 

Gf).  «  Homo,  »  inquit,  subaudi  quem  tu  perseque- 

ris,  «  natuB  de  muliere,  »id  est  de  infirmitate,  sivCy 

per  quam  coepit  initium  culps,  «brevi  vivens  tem- 

pore,  repletur  multis  miseriis,  »  quod  videlicetin- 

felicissimum  est,  quiaet  tempore  angustiatur  et  mi* 

seriis  dilatatur  utpote. 


Vers.  7.  —  «  Lignum  habet  spem. »  Jam  in  fine 
orationisqusflectereinlenditjudiciumnuncin  con- 
clusioneinstruitmiserioordiam,  per simile indicans 
quam  prsdiclis  miseriis  sperat  vei  optet  medelam. 
«  Lignum,  »  inquit,  id  est  Gbristus,  bonoram  om- 
nium  robur,  in  quo  omnisjustitiaradicatar,  «  ha- 
bet  spem,  •  subaudi,  meam  in  se  reconditam,  cer- 
tam  et  magnam,  pro  qua  se  prscidi  patietur.  Nam, 
«  si  prscisum,  »  subaudi   per   passionem  mortis, 
«  fuerit,  rursum  yirescit,  «  scilicet  per  gloriam  re- 
surrectionis,  «  etramiejus  pullulant,  »id  est  Ode- 
les  ejus  multiplicantur. 

Vers.  8.   —  «  8i  senuerit  in  terra  radix  ejos,  » 
id  est  si  viluerit,  et  abjecta  fuerit  in  gente  Judaica 


Vers.   2.   -  «  Qui  quasi  flos  egreditur,  »  id  est  C  prsdicatio  ejus,  «etinpulveremoriuus  fuerittrun- 


nitens  in  carne  nascitur,  et  hujus  mundi  varietati- 
bus,  tanquam  multis  aurarum  injuriis,teneretfra- 
giiis  exponitur,  «  et  conteritur, »  id  est  per  mortem 
carnis  in  putredinem  redigitur,  et  non  cum  longa 
mora,  sed  oertatim,  «  fugit  velut  umbra,  »  id  est 
frigidus  a  calore  divini  amoris  instabiliter  prster- 
volat,  etdonecomninoconteratur  nunquam«  ineo- 
demstatu  permanet,  »  videltcet  ab  inrantia  ad  pue- 
ritiam,  depueritia  in  adolescentiam,  et  sic  per  sin- 
gulaa  states  et  ad  ultimum  in  mortem  transiens. 
Ver8.  3. —  «Etdignum  ducissuperhtjguscemodi 
aperireoculostuos,»  id  est  exerere  iram  tuam.  Hoo 
estquod  sequitury«  etadducereeum  tecum  injudi- 
cium,  »  videlicet  de  eo  quod  sibi  est  impossibile? 


cus  ejus,  »  id  est  eistinctaet  sepulta  fuerit  oaro 
ejus. 

Vers.  9.  —  «  Ad  odorem  aqus  germinabit, »  id 
est  per  virtutem  Dei  surget  a  mortuis,  «  et  faciet 
comam,»  scilicet  apostolorum  etomnium  fidelium 
oollectionem,  «  quasi  cum  primum  plantatum  est,  » 
id  est  taiis  esse  agnitus  vel  creditu8,qualis  erat  an- 
tequam  Deus  homo  fieret,  et  clarificatus  apud  Pa- 
trem  claritate  quam  habuit  priusquam  munduses- 
eet  (Joan.  xvii). 

Vers.  10.  —  «  Homo  vero,  »  id  est  peccator,  qui- 
cunque  noluerit  huio  per  fidem  se  inserere  iignOy 
«  cum  mortuus  fuerit,  »  scilicet  in  culpa.  «  et  nn- 
datus,  »  videiioet  a  justitia,  «  atque  consumptus,! 


Vers.  4.  —  Nam  «  quis  potest  facere  mundumde  D  8Qb&Q<li  ^^  posna,  «  ubi  qusso  est?  » 


immundo  conceptum  semine,  nisl  tuqui  solus  es?» 
subaudi  per  te  ipsum  mundus  ?  Adbuc  de  brevitate 
vits  ejus  adjungit: 

Vbrs.  5.  —  «Brevesdies  hominis  sunt,»subaudi 
tu  sternus  es,  «  numerusmensiumejus,  »8ubaudi 
quantus  sit,  «  apud  te,  «  id  est  in  tua  potestate, 
«est.  n  Unde  sequilur  : «  Constituisti  terminosejus,» 
soilicet  tam  vivendi  quam  proficiendi, « qui  prsteriri 
non  poterunt. »  Statutum  quippe  est  a  te  quantum 
temporaIiterfivat,necpote8tvivere  ultra,  licetEze- 
chis  quindecim  ad  vitam  annos  esse  additos  historia 
Mcra  referat  {IVk$g,  xz;  /la.  xxxviii}.  At  ille  tem- 


Vers.  11.  —  «  Quomodo  si  recedant  aqus  dema- 
ri,  »  subaudi  sic  «in  illadie  peribuntomnes  cogita- 
tiones  ejus  (Psal.  cxlv),  »  et  quomodo  ?  «  si  fluvius 
vacuefactus  arescat,  »  cui  videlicet  post  subductam 
animam  vacuum  corpus  recte  comparatur. 

Vers.  12.  —  «  Sic  homo,  »  scilicet  talis,  «  oum 
dormierit,  »  videlicet  in  morte,  «  non  resurgety » 
subaudi  saeculo  buic,  ut  vel  adversis,  qus  signifi- 
cantur  per  mare,  vel  prosperis  mundi,  qus  perflu- 
viumintelliguntureo  quod  sit  dulcioris  aqu»  et  po« 
tabilis,  rursus  inundetur.  Nam  alii  ssoulo  resurget, 
non  haio   quod  amabat.  Hoo  est  quod  Bcquitur : 


1029 


GOMHBNT.  IN  JOB. 


1030 


«  Donec  atteratur  c(Blum,»id  esl  donoc  mandi  hu- X  P>x  8*t,  »  i<J   eat  cum  venia  peccatoram  pceni- 


ju8  Hnis. 

Qux  hic  desiderantur^  vide  in  Moralihus  B.  Gre^ 
qorii  i.  XII,  cap.  5  post  principium^  usquead  17cap. 
ejusdem  /i6rt,  Prairologim,  t,  LXXV. 

Gap.  XV,  Vers.  15.  — «  Eoce  inter  sanctos,  » 
subaudi  quod  majusest,  c  nemoinnocens  [immuta- 
bilis]  est,  et  coeli,  »  id  est  bi,  qui  cum  essent  per 
naturam  homioes  utique  terreni,  ccDlestia  sectando 
facti  suot  cceli, «  non  sunt  mundi  in  conspectu  ejos, 
scilicet  suomet  Judicio,  quorum  unus  ait :  «Sidi- 
xerimus  quia  peccatum  non  babemus,  nosipsos  se- 
ducimus  (/  Joan.  i.  > 

Vers.  16.  —  «  Quanto  magis  abominabilis  et  inu- 
tilis  homo,  •  scilicet  4ftS  qualis  tu  es,  c  qui  bibit 


tenlibus  promissa  sit,  «  ille,  i>  scilicet  desperatus, 
«  insidias,  »  id  est  faisum,  «  suspicatur,  »  hoc 
est  quod  sequitur  : 

Vers.  22.  —  «  Non  credidit,  »  id  est  non  sperat, 
«  quod  reverti  possit,  t  scilioet  per  penilenliam, 
«  de  tenebris,  »  sciiicet  suae  damnationis,  «  cir- 
cuoQspeclans  undique  gladium,»  id  estcertnm  habens 
ejusdem  damnationis  judicium. 

Vers.  23.  —  «  Cum  ee  moverit  ad  qusrendum 
panem, »  idest,  praBsentis  vit8Bstipendum,«  novit, » 
scilicet  acousanle  conscientia,  «  quod  paratut  sit 
in  manu  ejus,  »  id  est  in  opere  ejus,  «  tenebra- 
rum  dies,  »  id  est  quod  facit,  pavet,  sed  non  oavet 
quod  pavet. 

quasi  aquam,  »  id  est~qu7  oVeraturabsqtte^lla  re-  B      y*'^'  ^**  ""  "  '^®"®^^^  «"°^  tribulalio.  »  scilicet 


tractatione,  «  iniquilatem  ?  » 

Vers.  17.  —  «  Ostendam  tibi,  >  subaudi  quid  de 
te  sentiam.  «  Audi  me ;  quod  vidi,  »  id  est  non 
aliquos  rumores,  sed  «  quod  vidi,  »  quod  intel- 
lexi,  quod  expertus  sum,  «  narrabo.  »  Et  narrare 
debeo. 

Vbrs.  18. — «  Nam  sapientes,  »  subaudi  quos 
imitare  debeo, «  confitentur  et  non  abscond  ont  patres 
euos,  »  id  est  patrum  suorum  sententias. 

Vers.  19.  —  »  Quibus  soiis,  »  subaudi  non  etiam 
stultis,  «  data  est  terra,  » id  est  stabilis  et  fru- 
ctifera  electorum  Bcclesia.  Et  hec  quoque  h»reti- 
corum  propria  est  jactantia.  «  Et  non  transibit, 


eadem  tenebrarum  dies  parata,  «  et  angustia  vaila- 
bit  eum,  »  scilioet  semper  anxie  agitantem  quid 
contra  veritatem  objiciat,  «  sicut  regem  qui  prs- 
paratur  ad  prsBlium,  >  videiicet,  contemnensy  lega- 
tione  missa  rogare  ea  quaB  pacis  sunt  (Pial,  cxxi). 

Vers.  25.  — «  Tetendit  enim  adversus  Deum 
manum  suam,  »  quod  videlioet  maxime  facturue 
est  ioiquorum  omnium  caput  Antichristus,  «  et 
contra  omnipoteniem  roboratus  est,  »  scilicet  ad 
breve  tempus  prosperatur. 

Vers.  26.  —  «  Gucurrit,  »  id  est  sine  obstacaio 
egit, «  adversus  eum  erecto  collo,  »  id  est  cum 
audacia,  et  pingui  cervice,  >  id  est  superbia,  rerum 
affluentia  quasi  multis  carnibus  fulta,  «  armatus 
est.  » 


inquit,  alienus  per  eoe,  »  id  est  non  prsvalebit 

diabolus  adversus  eos,  subaudi  qui  adversum  te  p  ^°^*  " 

prsvaluisse   probatur.   Alienus   dicitur    diabolus         ^^^'  27.  —  «   Operuit  faciem   ejus,   »  id 

Juxta  illud, «  quoniam  alieni,  »  id  est  spiritus  ma« 

ligoi,  «  insurrexerunt  in  me  »  {Psal.  uii). 

Vers.  20.  —  «  Gunctis  diebus  impius  superbit.  » 
Hoc  est  quod  narrare  proposuit,  el  nimio  pr» 
judicio  ausu,  quem  in  prima  locutione  suo  de 
hypocrisi  coarguerat  iste  Eliphaz,  in  hac  eecun- 
da  congressione  impium  esse  conGrmat.  Nam  sio 
de  impio  loqui  incipit,  tanquam  in  beato  Job 
expertus  sit  id  quod  universaliter  de  omni  im- 
pio  se  didicisse  asseruit  supra  dicendo,  «  quod 
vidi  narrabo  tibi.  »  Adbuc  tamen  parum  quid  habet 
de  reverentia  amici,  in  eo  quod  non  ipsum  no- 
minatim  impium  esse  dicit,  ted  propter  ipsum 
de  impio  universaliter  proponit  dicens  :  «  Cun- 


est 
menlem  ejus,  a  crassitudo,  »  id  est  terrenarum  re- 
rum  desiderata  abundantia,  «  et  laleribus  ejus,  n 
id  est  de  conjunctis  iliis  atque  adbffirentibus» 
«  a  ruina  dependet,  »  videlicet  quia  quisquis  poten- 
ti  et  iniquo  adbsret,  ipse  quoque  de  ejus  po« 
tentia,  vel  ex  pinguedine  rerum  tumet. 

Vers.  28.—  «  Habitabit  in  civitatibus  deso- 
latis»  •  id  est  placebit  perversorum  cuneis  a  Deo 
desolatis,  »  et  in  domibus  desertis,  »  id  est  ia 
laudibus  hominum  quos  Deus  deseruit,  qus  «  in 
tumulos  sunt  redaots,  »  id  est  qus  de  sdifi- 
catione  vitas  cecidere. 

Vers.  29-  —  «  Non  ditabitur,  »  subaudi  interius, 
«  nec  perseverabit  substantia  ejus,  »  scilicet  quia 


ctis  diebus   suis  impius   superbit.  >  Ac  sic  di-  D  tumet  exierius.   Nec  mittet  in   terram   radicem 


cat  :  Quod  in  te  palam  est,  qui  in  prosperitate 
superbieras,  et  nunc  in  adversitate  desperas  quod 
et  ipsurn  magna  est  superbia.  Nam  in  sequentibua 
sic  contra  eum  vel  propter  eum  loquitur,  tanquam 
sit  impius  vel  desperatus.  «  Superbit,  »  inquam, 
et  mirum  est.  Nam  «  numerus  annorum  inoer- 
tus  est  tyrannidis  ejus,  »  id  est  mirum  est  quod 
quasi  de  certo  extollitur,  cujus  vita  sub  poBna 
incertitudinis  teoetur. 

Vers.  24.  — «  Sonitus  terroris,  »  id  est  exspe- 
otatio  damnationis,  «  semper  in  auribus  illius,  » 
id  est  in  coneoientia  a  qua  acousatnr,  «  et  oum 


<  ejus  [ai.  suam],  »  videiicet  quia  oito  ad  motum 
oocuUs  sententis  vita  ejus  eruitur,  et  quia  nun- 
quam  in  sterns  vit»  deeiderio  cogitatio  ejus 
plantatur. 

Vers.  30.  — «  Non  recedet  de  tenebris,  »  id 
est  nunquam  poenitendo  lucem  Justitis  requirit. 
«  Ramos  ejus,  »  id  est  adhsrentes  illi  clientes 
ejut,  «  arefaciet  flamma,  »  id  est  accendent  carna- 
lia  desideria.  «  Auferetur,  >  id  est  condemnabitt:r 
t  spiritu  oris  sui,  »  id  est  propter  effrenationem 
oris  sni,  quod  in  ccBlum  posnit,  et  oontra  Deum 
loqui  Bonoohibait. 


.  i 


1031 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


103S 


Vers.  31.  —  Non  credat,   »  subaudi   quisqais  A 
ejusraodi  est  «  fruslra  errore  deceplus,  »  scilicet 
Bi  crediderit,  «  quoii  aliquo  pretio,  »  id  est  eleemo- 
syna  qu®  de  rapina  est,  u  redimendus  sit,  »  sci- 
licet  quia  se  a  vitiis  non  compesoit. 

Vbrs.  32.  —  «  Antequam  dies  ejas  impleantur,» 
Bcilicet  quos  longo  aoimo  suo  proponit,  «  perit 
[a/.  peribit],  »  id  est  a  praesenti  vita  rapilur, 
«  et  manus  ejus  arescit  [al.  arescat],  »  id  eet  ab 
omni  operatione  bona  sicca  inyenilur. 

Vprs.  33.  —  «  L«detur  quasi  vinea  in  primo 
flore,  »  id  est  sicut  ievi  aura  laeditur  vinea,  sive 
oiiva  dum  florem  projicit,  «  botrus  ejus,  »  id  est 
operatio  ejus,  qu»  per  hypocrisin  perfeota  vi- 
debatur.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  34.  —  «  Congregatio  hypooritaB  sterilis.  »  g 
In  quo  beatum  Job,  sicut  et  in  ccBteris  supra- 
dictis,  adhuc  oblique  percutit :  quod  quasi  qui 
in  prosperitale  fruclum  Deo  leoisse  videbatur, 
nunc  flagello  discussus  ita  cito  laesus  sit,  ut  in 
rebellionem  contra  Deum  efferatur.  De  cujus  quasi 
merita  damnationem  unlversalem  profert  senten- 
tiam  dicens.  «  Et  ignis,  »  scilicet  gehennae, 
«  devorabit  tabernacula,  » id  est  corpora  eorum, 
in  quibus  animae  illorum  babitant,  «  qui  munera 
libenter  accipiunt  ;  »  sive  munus  a  manu,  quod  est 
numrouB  ;  sive  munus  ab  ore,  quod  est  laus 
quam  amant  hypocritflB. 

Verb.  35.  —  «  Concepit  dolorem,  »  Tandem  in 
calce  sermonis  ad  auditores  sese  convertit,  et 
impium  supra  dictum,  qualem  procul  dubio  bea-  ^ 
tum  Joh  vult  intelligi,  quasi  supremo  ictc  per-  ^ 
cutiens,  »  ooncepit,  inquit,  dolorem,  »  quod  est 
malum  mente  pertractare,  «  et  peperit  iniquita- 
lem,  »  quod  est  malum  opere  perpetrare,  «  et  ute- 
rus  ejus,  »  id  eat  aensus  cordis  ejus,  «  praeparat 
doloB,  »  quod  est  excusationes  in  peccatis  quae- 
rere. 

Gap.  XVI,  Vers.  ^ ,  2.  —  «  Respondens  autem 
Job  dixit :  Audivi  frequenter  talia.  »  In  hac  re- 
Bponsione  beatus  Job  in  seipso  ostendere  inten- 
dit,  quod  sancta  Ecclesia  in  tempore  afflictio- 
nis  libertatem  quoque  ioquendi  perdat,  quia  vi- 
delicet  apud  reproborum  mentes  nulla  est  aucto- 
ritas,  quam  non  commendat  temporalis  pro- 
speritaB.  Agit  et  de  patientia  ejusdem  Ecclesiae, 
qu»  mala  aliena  quasi  sua  faiso  sibi  objecta,  B 
consuevit  patienter  tolerare,  et  ab  ejusmodi  in- 
Juna  suos  studet  hoo  modo  amioos  compescere, 
«  Audivi  frequenter  talia,  »  subaudi,  qualia  voe 
dicitis  :  «  Audivi,  inquam,  frequentery  •  id  est 
consuevi  ferre  patienter.  «  Consolatores  onerosi 
omnes  vos  estis,  •  videlicet  quia  oum  consola- 
toris  offloium  sit  dolorem  ienire,  non  debet  tempore 
iuctuB  verba  increpationia  inferre.  Nam  et  si  sunt 
quaedam  qu89  increpari  jure  debeant,  in  afflictione 
postponenda  sunt,  ne  increpando  dolorem  afflicti 
augeat,  quem  lenire  proposuerac. 

Vers.  3.  —  (c  Nunquid  habebuat  fiiiem,  »  id  est 


certitudinem,  vel  aliquam  utilitatem  «  verba  ven* 
tosa,  »  id  est  inflationi  potius  qoam  rectitudini 
servientia  ?  «  Aut  aliquid  tibi  molestum  eat,  si 
loquaris  ?  »  subaudi  non.  Ac  si  aperte  dioat  :  eo 
plus  toqueris,  quod  a  me  molestum  aliquid  de 
teipso  non  audis.  Unde  et  sabditur  : 

Vers.  4.  —  «  Poteram  et  ego  simiiia  vestri  loqui, » 
subaudi  nisi  Justitiam  servando  similia  ioqui  de- 
clinarem.  «  Atque  utinan:  esset,  •  id  esl  potius  si 
esset  «anima  vestra  pro  anima  mea.  »  Hoc  dictom 
oratio  potius  quam  454  maledictio  esse  mon- 
straturvidelicetutamici,  quiddolori  illiasperchari- 
tatem  compati  nesciebant,  abexperimentodiscerent 
aiiensB  afflictioni  qualiter  misereri  debuisBent. 

Vers.  5.  —  «  Consolarer  et  ergo  vos  sermonibus,» 
id  est  non  sicut  vos  me,  ita  ego  vos  importoois 
onerarem  increpalionis.  •  Bt  moverem  capnt 
meum,  »  id  est  commoverem  mentis  me«  affe- 
otum,  «  super  vos,  »  subaudi  qui  saper  mci 
sioe  affectu  mentis,  imo  cum  exsultatione,  oapita 
vestramovistis. 

Vers.  6.  —  I  Roborarem  vos,  »  subaudi  ne  in 
tribulatione  desperaretur,  <  ore  meo,  »  id  est 
ore  concordante  affectui  vel  compatienti  animo, 
«  et  moverem  labia  mea,  »  id  est  temperarem 
verba  mea  «  quasi  parcens  vobis,  »  subaudi  qui 
mihi  mullo  modo  parcitis.  «  Quasi  paroens,  » 
inquam,  id  est  non  quidem  parcens,  «  sed  quasi 
parcens,  »  videlicet  si  qua  iu  vobis  reprehendenda 
essent,  non  parcerem«  quia  non  omnino  taoerem,  et 
quasi  parcerem,  quia  tempus  increpationi  oppor- 
tunum  exspectarem. 

Vers.  7.^  «  Sed  quid  agam.  »  Hsec  assumptio 
ad  illud  respicit  quod  di.^erat,  «  poteram  et  ego 
simil/a  vestri  loqui.  »  «  Sed  quid  agam  ?  Si  locu- 
tus  fuero,  non  quiescet  dolor  meus.  Et  si  tacuero, 
non  recedet  a  me.  »  Sic  profecto  sancta  Ecclesia, 
quando  locu  tione  sua  perversos  corrigi  non  conspicit, 
dolor  ejus  non  quiescit,  el  cum  tacet,  pro  illorum 
incorrectione  boc  ipsum  quod  tacet,  afflpliuB  gemit. 

Vers.  8.  —  «  Nuno  autem  oppressit  me  dolor.  » 
Haeo  alia  assumptio  ad  illud  respicit  quod  dixerat : 
«  Utinam  esset  anima  veslra  pro  anima  mea,  conso- 
larer  et  ego  vos  sermonibus.  »  Ac  si  dicat :  Nune 
autem  auctoritas  sermonis  mei  per  hoc  frangitur, 
quod  vita  mea  dolorem,  quem  patior,  commeruisse 
judicatur.HsQC  et  caetera  quas  sequuntur  pene  onnnia 
qualiter  beato  Jobcoogruant  nullus  ignorat.  Sed  ad 
Btatum  Banct»  Ecclesiaetrabucturhoc  modo.Dolore 
soo  sancta  Ecclesia  pruritur,  quando  in  malitia  sua 
orescere  perversos  intuetur, «  et  ad  nihilom  redigan- 
tur  omnesartus  »  ejus,  quando  ex  imitatione  pravo- 
rum  inflrmi  quique  deterius  inflrmantnr. 

Vers.  9.  —  £t  rugs  meae, « inquit,  id  est  duplices 
qui  in  corpore  meo  duplicitatis  su»  maiitiam  non 
emendant,  ipsi  adversitatistemporemeinsequendo 
increpent.  »  Et  suscitatur,  «  id  est  confortatur, 
>  falsiloquus,  «  videlicet  omnes,  qui  de  «temitatis 
promissione  dif&dunt,  »  contra  faoiem  meam,  «  id 


i033 


COMMBNT.  IN  JOB. 


10S4 


est  in  aperto, «  eontradicens  mihi, »  snbandi  qnam  j^  atolus  :  «  Ipsi  enim  soitia  quod  in  hoo  positi  snmns 


in  prosperilale  non  auileniem  palam  contradicere, 
quasi  pnstdorsum  paliebar. 

Vers.  10.  —  •  Collegit  furorenn  euom  in  me,  » 
subauli  malignus  apiritus  roeDtibus  eorum  princi- 
patur,  «  furorem,  »  JDquam,  «  suum, »  qui  hactenus 
peroccullas  tentationes  sparsus  erat,  »  collegit  in 
me,  »  id  ost  in  afflictione  mea  tota  coacervdt  et 
constringit  intentiooe,  et  comminatis  9  deniibus 
suis,  •  id  esl  ssviens  in  persecutoribus  rt  carni* 
flcibus  suis,  «  hostis  meus,  »  scilicet  diabolus, 
«  terribilibus  oculis  me  intuitus  est,  »  id  est  pra- 
vorum  cousiliis,  qui  propter  astutiam  vel  ssecu- 
larem  scientiam  oculi  ejusrectedicnntur,  crudelia 
in  me  supplicia  machinatus  est. 


(i  Thess.  III),  id  est  qnod  ad  hoo  veoimus,  ut  feria- 
mur. 

Vers.  -li.  —  «  Circumdedit  me  lanceis  suis, 
convulneraTitlambosmeos,  non  pepercit.  »Et  boBO 
tamipsi  quam  universalitersanctsEcclesiaeoongru- 
unt.Sedquod  sequitur«  etefTuditin  terram  viscera 
mea,  t  nequaquam  ad  liileram  stare  putesl,  niti 
per  viscera  in  terram  effusaniiorum  affectum,  qul 
oppressi  et  exstincti  sunt,  accipias.  Et  forlassis  ita 
congrue  potest  iDtelligi.  Sancta  vero  Ecclesia,  dum 
lanceis  ab  hoste  suocircumddtur,idesttentationum 
jaculis  in  membris  suis  impetitur,  viscera  ejus,  id 
est  hi  qui  interioribus  sacramentis  deservireviden- 
tor,  in  terram  effunduntnr,  id  est  plemmque  ad 


Vers.  n.  —  «  Aperuerunt  super  me  ora  sna,  •  i»  Bttcularia  negotia  pertrahuntur 


id  est  mala  erroris  sui  contra  me  prsedicare  non 
metuunt,  «  exprobrantes,  » id  est  rects  Qdei  prasdi- 
cameniairridentes.uPercusseruntmaxiilammeam,» 
id  est  illos  priBoipue  pers^^quuntur,  quos  in  aperto 
positos,  et  aliis  utiliier  pratlatos  esse  connpiciunt, 
quique  vitam  CHrnalium  verbo  correptionis  quasi 
quibusiiam  dentibus  conterunt,  ut  eos  mihi  incor- 
porent.  Juxla  litteram  quoque  satis  dolenter  abje- 
ctionem  suamexpriroit,quiavidelicet<;ui  in  maxiila 
percutitpr,  omni  honore  vei  reverentia  reputatur 
indignus.  Et  hoc  faciendo,  «  satiati  sunt  poenis 
meis,»  videlicet  quia  tunc  reprobi  grande  aliquod  se 
fecisse  aestimaut.cum  vitam  prsdicatorum  necant. 
Vers.  12.  —  M  Conclusitme  Deus,  »  subaudi  his 
omnibus  modis,  «  apud  ini«]uum«»  id  est  apud  bos 


Vers.  15. —  c  Concidit  me  vulnere  BupravulnoB.» 
Et  hoc  in  bealo  Job  joxta  litteram  perspicuum  esty 
quii  cum  nuntius  quilibet  damna  ejus  nuntiarel, 
adbuc  illo  loquente  veniebat  alius,  et  tandem  ipse 
in  semelipso  percussus  est  (iob  1).  Ecclesia  vero 
in  infirmii«  suis  vulnere  super  vuinus  conciditur, 
quando  pecoatum  peccato  additor,  ot  culpa  vehe- 
mentius  exaggeretur.Et  quiatali  succesu  antiquos 
hostis  roboratur,  recte  subjungitur:  •  Irroilin  me 
quasi  gigas,  »  quia  videiicet  maiignue  adversarius, 
dum  sibi  resisti  non  falet,  quasi  more  gipantis 
pugnat.  Sed  et  in  hoc,  et  in  omnibns  snpradictis 
Juxta  litteram  beatus  Jub  pie  intelligentibus  aperte 
innuit,  quia  oon  sic  impius  erat,  ut  merito  dice- 
rentur  in  eum  ilia  qus  pauio  ante  Eliphas  de 


teraantiquum,videi;cetcarnemmeam,potestatieJus^  »rop^o  prolulerat,  videlicet  dum  invidiam  diaboli 


permittens,  «  et  manibus  impiorum,»  scilicet  spiri- 
tuum  maligoorum  vel  hominum  crudelium, « tradi- 
dit  me,  »  subaudi  in  interitum  carnis,  non  anims. 
Vers.13.  —  «  Ejfo  ille  quondam  opulentus  repenle 
contritus  sum.  w  Et  hoc  in  ipso  beato  Job  nimis  cla- 
rum  esi.  8ancta  vero  Ecclesia  in  eo  repente  conteri- 
tur,  quod  inflrmorum  mentibus  improvidis  mala 
tanto  graviora  flunt,  quanto  ab  eis  inopinate  lole- 
rantur.  •  Tenuii  cervicem  meam, »  id  est  repressit 
libertatem  meam.NHmcervix,Bicut  in  malis  super- 
biam.sicin  bonis  libertatis  erectionem  signiflcat. 
Hoc  contra  illud  redditur,quod  Eliphnzsupenus  de 
impio  iuquens  io  beati  Job  suggillationem  dixerat 
hoc  :  c  Cucurrit  adversus  Deum  erecto  collo,et  pin- 


contra  se  exarsisse  tali  eimilitodine  describit,  qoa 
perduellionem  eumdem  diaboiom  adversns  se  hos- 
tiliter  insurrexisse,  et  corporalla  lantum  bona  si- 
bi  ademisse  per  odium  ipsius  animie,  quam  aDeo 
non  poterat  avertere,  solerler  inloentibus  indicat 
luce  clarius.  Unde  et  sequitur  : 

Vers.  16.  —  «  Saccum  consuit, »  id  est  visibilem 
afflictionem  continuavit,  «  super  cutem  meam,»  id 
est  super  exteriorem  hominem  meum,  «  etoperoit 
cinere  carnem  meam,  »  id  est  ad  hoo  tamen  valoit 
saccus,  id  est  asperitas  plags,quam  mibi  intuiit, 
ut  me  cinerem  esse  recoguoscerem.  Quod  si  ad 
univerdam  referre  libet  UGclesiam,  ipsius  quo(]ue 
caro  vei  cutis  sacco  et  cinere  operitur,  dum  pro- 


gui  cervice  armatus  est  (/06  xv).  »   Ac  si  dicat:  D  P^^^  peccatum  455  carnis  poenitentia  quibuslibet 


Idcirco  nunc  videor  adversus  Deumereoto  coUo  et 
pingui  cervice  armatuscucurrisse,quia  nunc  hostis 
c  tenuitcervicem  meam,  »  id  est  compressit  iiber- 
tatem  meam,  «  confregit  me,  »  scilicetprimum  in 
rerum  exteriorum  perditione,  deinde  mei  quoque 
corporis  pessimo  utc«>re,  «  et  posuit  sibi  quasi  in 
sigiium,  »  id  est  nullo  resistente  multis  oneravit 
ictibus,  sicul  signum  liceotiose  ad  hoc  pouilur, 
nt  sagittarum  ernissione  feriaiur.Hoc  tMm  in  littera 
quam  iu  typo  satis  patPt.quia  ei  beatus  Job  undique 
plagis  operatus  est.et  sancta  Ecclesia  perseculoribus 
soia.quasi  in  signum  posita  est,  juxtd  qoodaitApo- 

Paxbol.  OLXYUI. 


membris  ejns  inditor.  Unde  et  bene  sobditor. 

Vbrs.  17.  —  «  Facies  mea  intomoit  a  fleto.  t 
Quod  dictum,  in  illo  quidem  perspicnam  exprimit 
doloris  magoitudinem,  in  Ecclesia  autem,  prflBla- 
torom,  qui,  iiuasi  facies  in  aperto  positi  sunt, 
magnum  nibilominus  signiflcat  dolorem,  subdito- 
ruiii  suorom  mortein  ioteriorem  materno  afTecto 
plangentium.  «  El  palpebrs  mees,  inquit,  caliga- 
verunt,  •  quoJ  et  ipauin  quidem  in  littera  patet, 
quia  vid'*licet  prs  niiuio  fl'*tu  oculi  plurantium 
nonounquam  obscurantur.  Typice  vero  ilii  sancta 
Scolesi»  palpebr»  sunt,  quia  prcvidenday  subje- 

89 


1035 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


10» 


cts  plebis  itinera  per  nootem  vita  prssentis  in-  A  oollega  sao,  »  videlicet  at  sicut  sentit  qaod  diei^ 


vigilant,  Qui  dum  occulta  Dei  judicia  uon  intelli- 
gunt,  profecto  patpcbrffi  sanclae  Ecclesise  cali* 
gant. 

Vers.  18.  —  «  HflBC,  »  videlicet  omnia  quae  pr»- 
dida  Bunt,  «  passus  sum  absque  iniquitate  manus 
meae  »  id  e^t  non  propter  peccatum  aliquod  certum 
aut  nominatum,  quod  mibi  sim  cooscius  me  ad- 
misisse,  «  cum  haberem  mundas  ad  Deum  preces  » 
id  est  cum  absque  termento  hypocrisis,  de  qua  me 
arguitis,  hostias  Deo  ofTcrrem  acceptabiles.  Quod 
tamen  verius  atque  constantius  sanctsQ  Ecclesiss 
congruit  dicere  de  iilosuo  cupite,  de  quoscriptum 
e^t  :  «  Qui  peccitum  non  fecit,  nec  inventus  est 
dolus  in  ore  ejus  {I  Pelr.  u).  »  Et  tamen  passus 


sic  etiaro  agnosceret  quidquid  conira  dicitur.  Hk 
subaudiendum  est :  Aliaro  profecto,  quam  vosopi- 
namini,  percussionis  mes  audiremus  ab  illo  cao- 
saro.  u  Ad  Deum,  inquam,  siillat  oculus  meus. « 
Nec  frustra. 

Vers.23.  —  «  Ecce  enim  breves  anni  tranaeuDt,» 
id  est  tempus  interest  modicum,subaudi  uttestem 
illum  inveniam,  f<  et  seroitam^per  quam  non  rever- 
tar,  ambulo,  »  semitam  utique  morti8,que  via  eit 
universffi  carnis,  angusta  et  difQcilis,  per  qaain 
non  revertar  ad  hsc  malaquie  nunc  patior,  iteram 
toleranda. 

Gap.  XVil,  VER8.  1.  —  Gujus  semitflB  recordt- 
tione,  imo  divini  judioii  timore,  «  spiritus  meQi 


est,   cum   haberet  mundas  ad  Deum   preces,  id  g  sttenuabitur,  »  id  est  non  crassescet  ez  superbia, 


est  cum  etiam  pro  persecutoribus  suis  exoraret 
(Luc.  zxiii).  Sed  et  ipse  bcatus  Job  in  eo  mundas 
ad  Dcum  preces  habuit,  quod  couviciantibus  quo- 
que  amicis  benevolus  existitit,  et  accepta  Deo  sa- 
crificia  pro  iHis  obtulit. 

Vers.  19.  —  «  Terra,  ne  operias  sanguinem 
meum.  »  Mira  intentione  per  propheticam  gratiam 
lorram  iilam,  quaa  sanguinem  Ghristi  non  operit, 
3ed  conlitetur,  tt  utruu»que  postem,  sciticet  animae 
ct  corporis,  manifesta  et  publicu  pissionis  ejus 
coniessione  consignat;  lerrani,  inquam,  id  est 
sanctHm  Eccles^iuni,  obtcstatur  ne  operiat,  id  est 
ne  opertum  esse  sinat,  eanguinem  ejus  in  sanie 
detlueutem,  hoc  scilicet  magna  devoticne  perop- 


sicut  iniquorum  spiritus,  sed  «  attenuabitar,  »  id 
est  humiliabitur.  «  Diet  mei  breviabuntur,  »id  esl 
breves  esse,  ut  vere  sunt,  a  me  reputabuntar, «  et 
solum  mihi  superest  sepulcrum,  »  videlicet  qoia 
cuncta  prssentia  negligenti  hoc  solum  restat  con- 
siderare,  qualis  in  sepulcro  futurus  sum. 

Vers.  2.  —  «  Non  peccavi,  »  sciiicet  tanlum  ut, 
sicutopinamini,  impius  vel  hypocrita  sim  ;  «etin 
amaritudinibus  morabitur,  »ide8t  in  flagellisprc- 
scntibus,  non,  uti  vos  ezistimalis,  desperabit,  sed 
«  morabitur  »  et  perseverabit,  «  oculus  meus,  »id 
est  inlentio  mea. 

Vers.  3.  —  «  Libera  me,  Domine,»  8obaa()i,hoo 
dicam  non  desperuns.  «  Libera  mp,  inquam,  Do- 


tans  ut  iu  memoria  aeterna  inler  eus  inveniatur,  p  mine,  »  id  est  liberatorem  meum  Christum,  qaem 
qui  ab  iniiio  sseculi  sanguinis  Ghristi  testimonio      missurus  es,  mitte,  «  et  pone  me,  t  id  est,  sab- 


communicaveruut.  «  Neque  inveniut,  inquam,  lo 
oum,  »  id  est  occasionem,  «  latendi  in  te,  »  id  est 
ubsque  memoria  transeundi.  «  Glamor  meus,  »  id 
ost  dcsiderium  meum,  quod  interius  vociferatur 
ad  Deum. 

Vers.  20.  —  «  Eccc  cnim  in  coelo  testis  meus,  » 
u  in  cobIo,  »  iuquam,  tanium,  nam  in  terra  amici 
.{uoque  mei  me  dctcstuntur.  •  Et  conscius  meus,« 
.'jcilicet  qui  solus  cor  ineum  cognoscit,  «  in  excei- 
sis,  »  subaudi  est,  ubi  ub  homine  mortuli  conve- 
!iiri  non  potest.  Quod  si  in  lypum  ipsius  Sulvato- 
ris  accipUur,  cujus  sunguinem,  ut  prsdictum  est, 
terra,  id  est  Eeclcsia,  non  operit  silentio,  sed  el  in 
sacramenlo  celcbrat,  ct  tide  publica  coniitetur,  te- 


missurus 

Btaniiam  meam  in  illo  Unigenito  tuo  fac  consedere, 

«  juxta  te,  el  cujusvis  maous,  »  id  est  sive  Judaei, 

sive  pagani,  sive  hsretici  crudelitas,«  pugnel  cod- 

tra  roc,  »  id  est  contra  (Idem  Eccleeiae,  qua  mea 

fidesest. 

Vers.  4.  —  «  Gor  eorum,  »  scilicet  quorum  in 
typum  amici  mci  contra  me  pugnant,  «  longe  feci- 
sti,  »  id  est  louge  esse  justo  judicio  permisiati, 
«  a  disciplina,  »  —  «  cor,  » inquam.  quia  etsi  cor^ 
pus  sub  disciplina  est,  duoi  forte  aliquando  flagel- 
latur,  sicut,  verbi  ^ratia,  Judsi  a  Roroanis  occi- 
duntur,  et  in  omnes  gentes  captivi  ducunlur,  cor 
tamco,  subaudi  disciplina,  non  est,  dum  tot  malii 
ad   bumililatem  et   poenitentiam   non    reducitur, 


-, __    _  _  ,  ^  ,  , , 

slis  «  et  conscius  »  cjus  Ipsc  ct  Puter,  de  quo  idem  "  «  propterea  non  exaltabuntur,  »  subaudi  apud  te, 


ait :  «  Et  testimonium  pcrhibet  de  mo,  qui  misil 
mo,  Pater  {Joan.  viii).  »Item  in  Psalmo:  «  Domine, 
probasii  me  et  cognovisti  me  {Psal.  cx.xxviii),»  etc. 

Vers.  21.  —  «  Verbosi  amici  mei,  »  subaudi  es- 
lisi,  videlicet,quia  rebus  omissis  verba  tantum  con- 
cinnatis  loquentes  quae  ad  rcm  non  pertinent,  id- 
circo  «  ad  Dcum  stillat  oculus  meus,  »  id  est  dcfluit 
luiTymosa  compunrtione  intentio  mea,  dicendo : 
«  Ecce  in  cooto  tcstis  mous,  et  conscius  nieu<. « 

Vers.  22.  —  «  Atque  ulinam  sic  judicaretur.  » 
id  est  et  si  (quod  utinam  Gerct),  «  isic  judicaretur 
vir  oiim  Dpo,qnoroodo  judicatur  filius  honiinis  cum 


quia  videlicet  exaltantur  apud  ee,  iroo  propterea 
d(*jicientur,  sicut  scriptum  est:  «  Dejecisti  eoi 
dum  allevarentur  (Pia/.  lxxii).  » 

Vers.  5.  —  <  Praedam  pollicetur  sociis.  »  Cam  de 
multitudine  iniquorum  loqueretur,8ubiio  ad  capot 
rediit,  qui  mos  esi  frequens  in  Scripturis.  «  Pra* 
dam,  inquit,  polliceiur,  »  soilicet  hostis  antiqaos, 
«  sociis,»  id  est  spiritibas  maligqis.  videlicet  eoroo 
animas,  quorum  cor,  ut  dicturo  est,  longeestadi- 
sciplina.  «  Oculi  flliorum  ejus,  >  id  est  prave  in- 
teniiones  sequacium  eju8,«  deflcient, »  quia  videli- 
cet  boo  amant,  quod  diu  tenere  non  possunt.Oood 


1 


1037 


COMMENT.  IN.  JOB. 


1038 


tamen  in  ipso  maxime  patet,  quem  hostis   suus,  A  sionis  ra«>a  adversitatem,  cogitationes  meaa»  in  eo 


ut  supra  dixit :  «  Lanceis  suis  cicumdedit  (Job  xvi},i 
hoc  utique  iatendensy  ut  animam  hac  tentatione 
victam  tolloret  iii  prsdam  ;  de  quoet  subdit: 

Vers.  6.  —  «  Posuit  me  in  proverbium  vulgi.  » 
Quod  consequenter  exponit  dicens :  <  Et  ex^mplum 
sum  coram  eis,  »  videlicet  quia  dum  quilibet  cui- 
quam  maledicere  appelit,  ex  mei  similitudine  ma- 
ledictionem  sumit,  eamque  pcsnam  suo  optat  ad- 
versario,  quam  mihi  evenisse  conspicit.  Quod  et 
sanctae  Ecclesie,  cujus  hio  typum  gerit,  in  auis 
martyribus  multiformiter  accidit. 

Vers.  7.  —  c<  Galigavit  ab  indignatione  oculus 
meus,  »  id  est  sensu  alicujus  in  sese  lumen  verita- 
tis  habentis  admirationedivini  judicii  turbatus  est, 


quod  dissipatffi  sunt,  f  verterunl  in  dtem,  »  id  est 
in  magnam  exsultationem,  videiicet  quiajustis  non- 
nunquam  amplius  placet  ex  adversitate  mala  per- 
peti  quam  ex  prosperitate  terrenis  curis  fatigari. 
«  Et  rursum  post  lenebrap,  »  scilicet  prassentis  vils 
«  spero  iuoem, »  id  est  quam  perdidi  in  primo  pa- 
rente  divine  claritatis  vit<iooem.  Vel  quia  hic  ad- 
versltas  et  prosperitas  vicissim  sibi  saccedere  non 
desinunl,  sicque  flt  ut  in  luce  nox  in  suspiciooe, 
in  nocte  vero  lux  in  prassumptione  sit.  Ita  dictum 
potest  accipi,  «  rursus  post  tenebras  apero  lucem,» 
ac  si  dicat,  post  prffisentem  doloris  adversitalem 
exspecto  divince  consolationis  prosperitatem. 
Vers.  13.  —  u  8i  Bustinuero, »  id  est  etiamai  pa- 


dum  se  a  pravis  despioi,  ac  dedij^nari  conspicit,  n  tienler  mala  praesentia  portavero,  «  iofernus  domuB 


«  et  membra  mea,  »  membra,  inquam,  sola,  non 
etiam  anima,  «  quasi  in  nihilum  redacta  sunt,  • 
videiicet  quia  sanie  defluunt. 

Verb.  8.  —  «  Slupebunt  justi  super  hoc,  n  Bcili- 
eet,  qnod  bonis  eveniunt  mala  plerumque  et  ma- 
Hs  bona.Boo  est  qund  supra «lixit :  »  Caligavit  ab  ;n- 
dignatione  oculus  meus,  »  —  «  et  innocens,  »  sciii- 
cet,  qui  necdum  perfectus  est,  innocens  enim  dici 
potest  qui  nec  boni.nec  mali  quidquam  gessit,»  in- 
Docens,»  inquaro,id  est  imperfectus  «  conlra  hypo- 
critam  suscitabitur,  •  id  est  temporalem  illi  glo- 
riam  invidebit,  dicens  tale  quid  quale  est  illud : 
«  Mei  autem  pene  moti  sunt  pedes,  pene  efTuei  sunt 
gressus  mei,  quia  zelavi  super  iniquos,  pacem  peo- 
catorum  videns  {Psal.  lxxii).  »  Hoc  450  modo 
&  contra  hypocritam  suscitabitur  innocens, »  si  im- 
perfectus  scilicet  est ;  si  autem  perfectus  est,  me- 
lius  «  suscitabitur,  »  videlicet  quia  florentem  illum 
cum  flore  suo  C(>ntemnet. 

Vers.  9.  —  «  Et  lenebit  justus  viam  siiam,  »  id 
est  non  omittet  propositum  suum  dicens  :  «  Mihi 
autem  adh^rere  Deo  bonum  est  (Psal,  lxxh),  » 
«  et  mundis  manibus,  »  id  est  sanctis  operibus, 
«  addet  fortitudinem,  »  bona  Bcilicet  initia  prove- 
bendo  ad  perfectionem. 

Vers.  10,  —  «  Igiinr,  »  id  est  curo  hec  ita  sint, 
o  auditores,  «  convertimini  et  veriite,  »  id  esl  hu- 
roilitatem  habete,  et  benevolentiam  prebete,  «  et 
non  inveniam  in  vobis,  »  subaudi  si  convertamini, 
«  ullum  sapientem,  »  id  est  ()ui  sibi  videatur  sa- 


mea  est,  »  videlicet  quiaquicunque  ante  adventnm 
Christi  de  hoc  mundo  exierunt,id  est  mortui  auni, 
quamlibet  fancti  fuorint,  adhuo  ab  inferni  locis  li- 
berari  non  polerant.  Attamen  quia  sine  tormento 
illic  tenebantur,  protinus  addit:  «  Et  in  tenebris 
«travi  lectalum  meum,  »  id  eet  bonie  actibuB  stu- 
dendo  pr«paravi  mihi  reqoiem  in  looo  illo  tene- 
brarum.  Et  quia  hoc  ex  poena  inflrmitatis  venit, 

Vbrb.  14.  —  V  Putredini  dixi :  Pater  roeuB  es.  » 
Ac  si  dicat :  Idcirco  «  infernus  domuB  roea  est,  m 
quia  primus  homo  peccando  putredo  factuB  est. 
«  Dixi,  inquam.putredini.  »  idest  in  interiori  meo» 
humiliterdete,  0  putredo^eensi,  «  quia  paterroeas 
es,  »  videlicet  quia  de  te  natus  suro  cum  peccato, 
quod  est  causa  putredinis,  et  «  verroibus,  »  id  est 
eidem  putredini  dixi,  «  roater  mea  et  aoror  mea  » 
estis.  «  Maler  mea,  »  scilicet,  quia  de  te,  o  pu- 
tredo,  natus  suro,  «  soror  mea,  »  quia  tecom  veni 
in  hunc  roundum. 

Vers.  15.  —  «  Ubi  est  ergo  nano  prsstolatio 
roea?»  id  est  qus  nuno  potestesse  jusioruro  pra- 
stolatio,  nisi  solus  justus  et  justiflcans  Deus,  nisi, 
qui  veniens  captivoB  pecoati  et  mortis  justitiaB  sae 
virtute  liberahit.  «  Etpatienliam  meam  quis  consi- 
derat?  »  Sub«udi  non  i^noro.  8ei  quod  dispooeuti 
breve  est,  desideranti  longum  est.  lilo  namque  dif» 
ferente : 

Vers.  16.  —  « In  profundisBimum  inferni  desoen- 
dent  omnia  mea,  »  non  qui^^em  corpore,  sed  sola 
illuc  descendente  anima.  Ibi  namque  toturo  me 


piens  et  non  potius  velit  ea  quse  a  vobis  dicta  sunt  D  esse  reputo,   ubi  qood  recipiaro  Bontire  potero, 


contra  me  innocentem.  Hoc  est  quod  auditoribus 
suis  sancta  et  apostolica  dicit  Ecclesia  :  «  Si  quis 
in  vobis  videtur  esse  sapiens,  stultus  flat,  ut  sit 
Bapiens  (/  Cor,  iii).  m 

Vers.  11.  —  f  Oies  mei  transierunt  »  id  est  pro- 
spera  mea  defecerunt,  subaudi  qus  veram,  ad 
quaro  vos  invito,  solent  impedire  sapientiam,  «co- 
gitationes  meas  dissipatae  sunt,  »  id  est  cur»  ter- 
ren»,  qu»  non  desunt  in  prosperitate,a  corde  meo 
deposits  Bunt,  u  torqueutes  cor  meum^  »  id  est 
torquebant  cor  meum. 

Vbrb.  12.  —  «  Noctem,  »  id  est  ipsam  percus- 


quia  videlicet  ibi  ex  omniboB  qus  egi,  quietis  re- 
tributionem  inveniam.  Superiora  loca  inferni  pro- 
fundissimum  infernuro  vocat,  quia  vtdelicet^quan- 
tum  ad  Bublimitatem  coeli  jam  hujuB  aeria  apa- 
tfutn  non  imroerito  dioi  infernuB  potest.  Unde 
curo  BpOBtais  angeli  in  hoo  caligoso  aere  aint  de- 
mersi,  Petrua  apostolus  dicit :  ■  AngeliB  peccanii- 
bus  Deus  non  pepercit,  eed  ruentibus  inferni  de- 
tractos  ia  tartarum  tradidit,  in  judicio  cruciandoB 
reservari  (//  Petr,  ii).  »  —  «  Putasne  s&Uem  ibi 
erit  requies  mihi?  »  Videlioet  quiaet  deBidero,  et 
tamen  adhuo  de  BUBoipienda  requie  dubito»  videli- 


1039 


RUPERTI  ABBATIS  TUIIIENSIS. 


1040 


oet,  quia  quamlibet  justus,  dum  vivit,  quisque  de  A  atringenlur,  «  gressus  virtutis  ejus,  *»  id  est  profo- 
86  dubitat,  neque  ante  fmemsuura  se  couiprehon-  *  ^"  ■     •         «^     • 

disse  putat. 

Cap.  XV [II,  VERS.  1,2.  —  «  Respondens  autom 
Baldad  Suilhes  dixit  :  Usque  ad  quem  finem  verba 
jactabitis?  »  In  hac  rcaponsione  hoc  idem  Baldad 
intendit,  quod  et  Eliphaz  proxima  superius  re- 
sponsione  intonderat,  videlicet  hoc  astruere  quod 
beato  Job  impius  esse  in  oculis  Dei  praesenti  fla- 
gello  teste  convictus  sit.  Subtiliter  ergo  distin- 
guendum  est  in  verbis  eorura,  et  quid  sit  quod 
vero  de  reprobis  sentiunt,  et  quid  quod  contra 
B.  Job  fatuum  sonanl.  Primo  iilud  Baldad  jactan- 
tis  coarguit,  diceodo,  «  usque  ad  quem  (loem 
verba  jactabitis  ?  »  simulque  negal  eum  finalem  ha- 


ctus  qui  nunc  diiatantur  robusts  maliti»  ejus,«  el 
prfficipitabit,  »  id  est  in  ffiterni  suppiicii  teoebru 
merget,  eum  consilium  suum,  subaudi,qaod  DDne 
babet,  quod  nunc  sibi  piacet  prffiseulia  appetere, 
et  ffiterna  despicere.  «  Prscipitabil,  »  inquam,  et 
juste  permittetur  devenire  in  prscipitium. 

Vers.  8.  —  «  Iinmisit  enim  in  rete  pedem  8uam,i 
id  est  ipsum  quo  non  voiens  tenetur,  volens  admi- 
sit  peccatum,  «  el  in  maculis  ejus  ambulat,  »  id  est 
cum  expedire  se  nititur,  tunc  veraciter  coDspicit 
quam  duris  nexibus  tenelur.  Hoc  eat  qaod  se- 
quitur : 

Vers.  9.  —  «  Tenebitur  planta  illius  laqueo  »  vi- 
delicet  quia  stringilur  Gnis  in  ppccato,  juxtaillud: 


bere  causam,  id  est  utiiitatem  verborum  suorum      «  Peccatumcumconsummatum  fuerit,gcnerat4i7 

».       .i_  _j n ..A  ^..u....^:»»  »..il.«m     D .^ /f..^    .\     .. 1,.^    I i:.^.. *:    


dicendo,  «  ad  quem  finem,»  utsubaudias  nulium. 
Deinde  iraperitiam  ilii  exprobrat  subjungendo : 
«  Intelligite  prius,  et  sic  loquamur.  »  Sic  et  hae- 
retici  sanctae  EcclesisB  constantiam  putant  esse  su- 
perbiam,  et  eam  nec  inteliigore  suspicantur  ea  qu» 
dicuntur,  se  quoque  despici  superba  conquerun- 
tur  indignatione,  dicendo  quod  sequitur. 

Vers.  —  «  Quare  reputati  sumus  ut  jumenta,  » 
8ubaudie6se,Bbsqueintelligentia,  «ct  sorduimus,» 
id  est  viluimus  coram  vobis? 

Veiis.  4.  —  «  Qui  perdis  animam  tuam  in  furore 
tuo,  »  videlicet  sicut  jam  corpus  peditum  est  ul- 
cere  pessimo.  Furoris  enim  esse  putant,  tam  bi 
quam  omnes  hsretici,  hoc  quod  ab  electis  agitur, 
veldicitur  perfervorem  bene  zelantis  animi.  «  Nun 


mortem  (Jac,  i),  »  cujus,  subaudi  peccati,  cooiQm- 
matio  per  plantam,  quae  flnis  corporis  est,  expri- 
mitur.  Planta  ergo  laqueo  teneiur,  dum  pcccatum 
consummatum  non  facile  evaditur,quia  vitiosacon- 
suetudiue  tenetur  peccator  dum  effugere  conator. 
Unde  et  sequitur,  «  et  exardescet,  »  subaudi,  per 
ipsam  obligationem,  «  contra  eum  sitiB,  •  id  est, 
diabolus,  qui  sitit  ut  bibat  mortem  peccatoris,  vel 
ita,  «  exardescet  contra  eum  sitis,  »  id  eBt,ex  con- 
&uetudiDO  peccati  magis  ac  magis  accenditur  desi- 
derium  peccatoris,  videlicet,  quia  deleclatioDem 
sitit,  quainvis  mortem  metuat  qu»  posila  est  se- 
cus  introitum  deleclationis. 

Vers.  10.  —  «  Abscondita  est  in  terra  pedici 
ejus, »  id  est,  involutus  est  in  terreno  lucro  laqoeus 


quid  propter  te,»  id  est  propterhunc  furorem  tuum,  C  peccati   ejus,  quia    videlicet  inimicuB   icsidiaos 


«  dereiinquctur  terra,  »  subaudi  a  Deo,  nisi  uni- 
versa  tibi  soli  concordet,  et  tecum  senliat?  «  Et 
transferetur  rupes  de  loco  suo,  »  id  est  viri  Hrmi 
atque  eminentesin  sapientia,  movebuntur  desensu 
8U0,  ut  declinent  cum  sensu  tuo? 

Vers.  5.  —  «  Nonne,  »  8ubaudi,velis  nolis,«  lux 
impii  exstinguetur,  »  id  e^l  fugitivae  vitae  prosperi- 
tas,  propter  abutcntis  impietatem,  citius  termina- 
bitur,  subaudi,  sicut  in  te  comprobatur,  «  neo 
splendebit  Oamma  igois  ejus,  »  videlicet  quem  iu 
corde  suo  ex  fervore  carnalium  desideriorum  ac- 
cendit  ?  Subaudi,  non  splendebit,  pcd  ad  tenebras 
pertrahetur.  Sic  procul  dubio  fiet. 

Vers.  6.  —  u  Lux  oblenebrascet,»  id  est  tempo- 


ostendit  lucrura  quod  appetat,  et  occultat  peccati 
laqueum  quo  animara  ejus  stringat,  «  et  decipula,» 
videiicet,  qus  sio  ponetur,  ut  dum  esca  OBtenditor, 
ipsa  nequaquam  a  transeunte  videatur,«  decipola,» 
inquaiii,  «  illius,  »  id  est,  periculum  deceptiooii, 
«  super  semitam, »  id  est,  ubi  tendentem  fidet 
hostis  cogitationis  ejus  viam. 

Vers.  11.  —  «  Undique  terrebunt  eum  formidi- 
nes,  »  id  est,  tales  oranes  contra  se  eese  saspict- 
tur,  qualis  ipseesse  contra  omnes  nitilur, «  et  ia- 
volvent  eum  pedes  ejus,  »  id  est,  in  rectam  noasi- 
ncnt  eum  exire  actionem  pr«dictaB  formidines  ejos, 
quia  vldelicet  sffipe  contingit  ut  idcirco  quisque 
bonus  esse  raetuat,  ne  hoc  a  pravis  ipse  patiatori 


ralium  rerum  gaudiumoranino  deGcict, «  in  taber«  r^  quod  se  bouis  tecisse  reminiscitur. 


naculo,  »  id  est  in  conscienlia  iilius,»  et  lucerna,» 
id  est  gaudium  carnale.  «  Lucerna  enim  iumen  est 
in  testa,  iumen  autem  in  testa  g.iudium  est  in  carne 
(11).»  —  «  Lucerna  ergn  qus  super  eum  est,»  id  est 
gaudiura  carnale quod  non  apud  ip6um,id  est  in  re- 
gimine  ejus  esl,  videlicet  ita  ul  ipse  illo  bene  utH- 
tur,  sed  super  ipsum  est,  id  est  totum  enm  possi- 
det,  et  tacit  peccatis  servum,  «  exstinguelur,  »  ul 
diclum  est,  id  est  ad  tenebras  pertrahetur. 
Vers.  7.  —  »    Arctabuntur,  »  id  est  poena  con- 

11)  D.  Gregor.  Mur.  lib.  xiv,  cap.  8. 


Vers.  12.  —  «  Attenuetur  fame  robur  ejus,  » id 
est,  rationalis  animffi  ejus,  qua  ex  parte  homo  ro- 
boratur,  qui  utique  ex  alia  parte,  id  est  ex  corro- 
ptibili  carne,  infirmatur,  «  robur,  »  inquam,  id  est 
anima  cjiis,  «  fame,  »  subaudi  Verbi  Dei,«  atteooe- 
tur,  et  inedia  invadat  costas  illius,  »  id  cst,ead6a 
fames  longa  consumat  sen^us  mentis  ilIiu8,qoibBS 
ita  latentes  cogilationes  eicut  viscera  coatis  mooi- 
untur.  «  Invadat,  »  inquam,  scilicet  ad  hoc  ol  vi- 
scera  cogitationum,  qu»  in  occulto  Bana  laterepo- 


1041 


COMMENT.  IN  JOB. 


1042 


terant,  foris  ad  appetendam  exterioris  glorias  spe-  A.  ^^  ^s^  tanta  tnnc  signa  monstrabit,  tamque  crude» 


ciem. 

Vbrs.  13.  —  «  Devoret  pulcbritudinem  cutis 
ejus,  »  id  est,  gloriara  temporalem^quaB  tota  in  cu- 
te,  id  est,  extrinsecus  est,  quo  contra  dicitur: 
(cOmnisgloria  ejus,fili£  regisabintu8(P.«a/.XLiv),i 
c  el  consumut  brachia,  »  id  est,  opera,  «  illius  pri- 
mogenita  mors,  »id  est,  primogenitum  peccatum, 
videlicet  superbia.  Nam  cum  peccatum  sit  mors, 
scilicet  animse,  superbia  vero  primum  peccatum, 
bene  ergo  superbia  dicitur  primogenita  mors. 

Vers.  14.  —  u  Avellitiir  de  tabernacuio  suo,  » 
id  e8t,de  terra  in  qua  ad  tempus  miiitamus,  «  fldu- 
cia  ejus,  »  videlicet,  quam  in  abundantia  rerum 
temporalium  babuerat,«  et  calcel  super  eum  quasi 


lia  faciet,  ut  slupeant  quos  in  fine  roundi  inveniet, 
«  et  primos,  •  scilicet  Enocb  et  Eliam,  «  invadet 
borror,  »  quia  videlicel  carnalis  mortis  eos  dulore 
transfiget,  quibus  licet  eonslantia  sit  ex  virtute, 
pavor  erit  ex  carne. 

Vers.  21.  —  «fHfflCBuntergotabernacuIainiqui, » 
id  est,  non  illa  quae  nunc  mullis  apparatibus  tumi- 
dus  construit,  et  in  quibus  nomen  gloris  suee  nuoc 
extendit,  sed  illa  quae  prsdicta  sunt  (supra  vers.ib)^ 
inquibusaspergitur  8ulphur,6t  babitantsociiillius, 
qui  non  est,  «  haec  »  inquam,  «  taberoacula  sunt 
iniqui,  »  scilicet  in  suppliciis  aeteruis,  «  et  iste,  » 
id  est,  talis,  «  est  locus  ejus,  qui  ignorat  Deum,  » 
id  esl,  non  probat  babere  in  notitia,  sed  extollitur 


rex,  interitus,  »idest,  peccatum  vel  ipse  dlabolus,  n  contra  eum. 


videlicet,  quia  bic  vivus  premitur,  et  mortis  suab 
tempore  per  boc  quod  ad  suppliclum  rapitur,pote- 
stati  daemonicae  subjugatur. 

Ver8.  15.  —  •  Hab*tent  in  tabernaculo  illius,  » 
id  est,  in  roente  ejus  per  cogitationes  nequissimas 
conversenlur,  «  socii  ejus,  qui  non  est,  »  id  e»t, 
apostat»  an^^eli,  qui  socii  sunt  ejns,  «  qui  »  Jam 
«  non  est,  »  videlicet,  qui  a  summa  essentia  reces- 
sit,  et  quasi  ad  non  esse  tendit,  quia  semel  ab  eo 
qui  vere  est  cecidit.  «  Aspergatur  in  tabernaculo 
ejus  sulpbur,  »  id  est,  in  mente  ejus  peccatum 
carnis  dominetur,  quod  mentem  quibusdam  feto- 
ribus  replens  aeterna  praeparal  incendia,  et  ideo 
bene  per  sulphur,quod  fomentum  ignis  est,  signi- 
ficatur. 


Gap.  XIX,  vERS.  1,  2.  ~  «  Eespondens  autem 
Jobdixit:  Usquequo  affligilis  animam  meam  ?  » 
Memoriter  tenendoe  sunt  utriusque  partis  intentio- 
nep,  quae  superius  dictae  sunt,  videlicet  quod  ami- 
corum  beati  Job  eo  tota  intendat  disputatio,  ut  ex 
quaniitateflagdli  quantitatcm  in  iiluvelintconstare 
impietatis,  ipsius  aulem  defensio  eo  intendat,  ut 
non  solum  se,  sed  et  omnes  justos,  qui  in  hoc  sae- 
culo  flagellaniur,  ab  bujusmodi  purget  prdpjudicio, 
videlicet,  ne,quando  adversa  paUuotur,statim  pro 
peccatis  suis  ea  puti  credantur.  Quae  intentiones 
nisi  clare  discernantur,  difficile  inteliigitur,  boc 
praecipue,  quod  mox  dicturus  est.  «  saltem  nunc 
intelligite  quod  Deus  non  aequo  Judicio  afflixerit 
me,    f  etc.  (lnfra  vers.  6.)  «  Usquequo  »   inquit, 


Vers.  ^16.  — «  Deorsum  radicesejus  sicoentur, »  ^  «  affligitis  animam  meam,  »  sciiicet  dolentem  ac 


est,  cogitationes  ejus  deorsum  inflmis  rebusinbae- 
rentes  nequissimis  adurantur  tentationibus,  «  sur- 
snm  autem,  »  id  est,  a  superno  Judicio,  «  attera- 
tur  messis  ejus,  «  id  est,  post  hano  vitam  ad  nulla 
vivendi  subsidia  perducantur,  imo  ad  remunera- 
tionem  Justorum  rejiciantur  opera  ejus. 

Vers.  17.  —  «  Memoria  illius  pereat  de  terra.  » 
Latenter  ad  caput  omnium  iniquorum,  scilicet  An- 
ticbristum,  verba  vertuntur.  «  Memoria,  »  inquit, 
a  illius,»  id  estjaus  terrenae  poptestatis  ejus,«  per^ 
eatde  terra,  »  videlicet  ubi  illam  extendere  nitilur, 
«  et  non  celebretur,  »  id  est,  non,ut  ipse  intcndit, 
giorificetur,  «  nomen  ejus  in  plateis  »  id  est,  in 
latitudiue  mundi,  plate«,  quippe  Graeoa  appella- 
tione  a  latitudine  sunt  vocatae. 

Vers.  18.  —  •  Expellet  eum,  »  subaudi  Deus, 
«  de  luce  in  tenobras,  »  id  est,  a  praesenti  bonore 
ad  aeterna  supplicia,  «  et  de  orbe,  »  id  est,  de  hcc 
mando,  «  transferet  eum,  »  subaudi  ad  inferni 
profoodum. 

Ver8.  19.  —  «  Non  erit  semen  ejus,  »  id  est,  non 
Bubsistet  doctrina  ejus,  «  neque  progenies  ejus  in 
poculo  suo,  »  soilicet  omnes  qui  de  ejus  iniqoa 
persuasione  in  malis  nascuntor  actibus, »  nec  ullas 
reliquiae  in  regionibus  ejus,  »  videlicet^quia  omnes 
iDiquitates  illius  cum  flne  mundi^concluduntur. 
VsR8.  20.  —  «  Ib  die  ejus  stupebunt  novissimi,* 


D 


sollicitam  pro  eo  quod  ream  iliam  statuere  vultisy 
apud  omnem  quae  haec  auditura  est  in  praesenti  aas- 
culo  Dei  Ecclcbiam,  «  etatteritis  me  sermonibus,^ 
scilicet  sola  sententiarum  mullitudiae,  non  etiam 
causae,  quam  intenditis,  veritate  ?  «  Usquequo,  ^ 
inquam  ? 

S'ers.  3.  —  «  En  decies  confunditis  me,  »  vide- 
licet  quia  quinquies  locuti  eslis,  ct  quinquies  me 
respondere  oportuit.dolendo  quod  inutilitercontra 
vestra  objecta  rationo  veritatis  disputaverim,  «  et 
non  erubescilis,  '^  id  est,  nec  tenet  vos  reverentia 
amici,  «  opprimentes  me,  »  id  est,  vim  facientes 
oauss  meae,  et  irascentes  de  eo  quod  constat  vobis 
non  obesse. 

Vers.  4.  —  «  Nempe,  et  si  ignoravi,  »  videiicet 
sicut  saepe  calumniati  estis,  t  mecum  erit,  »  id  est, 
mihi,  non  vobis,  oberit  «  ignoranlia  mea.  >« 

Vers.  5.  —  «  At  vos  conlra  me  erigimini,  >  id 
est,  non  eo  contenti  estis  ut  vobis  non  obsil,  sed 
mihi  per  industriam  insultatis,  «  et  arguitis  me 
opprobriis  meis,  »  videlicet  impium  esse  ex  per- 
cuEsione  me  Judicantes. 

Vers.  6.  —  «  Saltem  nunc,  »  id  est,  postqaam 
decies  confudistis  me,  taodem  erubescentes  oppri- 
mere  me,  «  intelligite,  »  id  est,  ex  praeterita  vita 
mea  colligite,  «  quod  Deus  non  aequo  judicio,  » 
id  est,  non  flagella  factis  meis  eequando,  non  enim 


1048 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1044 


dixi  injustojndicio,  sed  «  non  cquo,  y>  id  est,  n-  A 
qoalia  (ei|uaIiliU8  compen8Hndo,ut  arbitrHmiDi  vos. 
•  atUixerit  me,  et  flageliis  suis  me  cinxerit,  »  ^5H 
u\  esi,  unHique  percnsserit  me.vidclicel  ut  nullius 
terrenae  vel  amici  supersit  coDsolalio,  qua  possit 
animus  respirare 

Vf-RS.  7.—  M  Bcce  clamabo, »  subaudi  sub  eipdem 
flagellip,  «  vini  patiens,»  scilicet  vestro  prejudicio, 
«  et  uemo,  »  subaudi  vestrum,  •  audiet,  »  id  est, 
coodolebit,  «  vociferabor,  »  id  esl,  loquar  secun- 
dura  quod  vebemens  el  acutisdimus  exigit  dolor 
«  et  non  est,  »  tsciiicet  in  vobis,  ■  qui  judicet,  » 
Bubaudi  causam  meam  sicuti  est.  Quid  clamabo, 
quid  vociferabor?videlicet  hoc,  quia. 

Vers.  8.  —  «  Semitam  meam,  »  id  est,  rationem 
meam,  «  circumsepsit,  •  scilicet  in  eo,quod  flagel-  R 
lis  Buis  cinxit  me,  «  et  transire,  »  id  est,  cum  au- 
ctoritate  vobis  respondere,  «  non  possum  •  vide)i- 
cet  quia  nimiF  undique  manifesta  sunt  mala  mea 
quflB  vos  mihi  objicitis,  proargumento  me«  impie- 
tatis.  «  Transire,  »  inquam,  hsec  «  non  possiim,  » 
quia  nimis  dilficile,  et  pene  impossibile  mihi  est  ut 
concedere  vos  faciam,  quod  ego  et  tanta  mala  a 
Deo  perpeti,  et  non  impius  epse  possim.  lla  nam- 
que  sentitis  quod  nemo,ni8i  impius  sit,  sio  a  Justo 
Deo  percuti  possit.  «  Gircumsepsit,  »  iuquam, 
«  semitam  meam,et  in  calle  meo,  •  id  est,  in  sen- 
80  mf^o,  «  tenebras  posuit,  »  id  est,  ignorantiam 
occulti  judicii  &ui,  quia  cur  ita  flagellor  peoetrare 
non  potui. 

Vers.9.  —  «  Spoliavit  me  gloria  mea,  »  Ac  si  di-  p 
cat :  I.leo,  cum  clamo  et  vociferor,  nemo  veptrum 
audit,  quia  «  spoliavit  me  gloria  mea,  »  videlicet, 
quam  vos  olim  in  me  reverebamini,  «  et  abstulit 
coronam  de  capite  meo,  »  videlicet  in  qua  cum 
fulgerem,  vos  videotes  me  cessabatis  loqui,  et  ori 
vestro  digitum  superponebatis  {Job  xxix). 

Vers.  10.  — «  Destruxit  me  ondique,  •  seilicet 
in  omni  facuUate,  qus  solebat  divili  bonorem  exi- 
gere,  c  et  pereo,  »  id  est,  io  paupertate  et  inopia 
dego,  «  et  quasi  avulsfle  arbori,  •  subaudi,  oui  ao« 
fertur  spes  viriditatis  cnm  avellitur,  «  sic  abstulit 
•pem  meam,»  videlicet  per  fllioruro  meorum  mor- 
tem  subitam,  qui  si  soperessent,  minus  apud  vos 
contemptibilis  essem   Post  haec  : 

Yers.  11.  — «  Iratus  est  contra  me,  »  id  est, 
contra  ipsum  corpus  meum,  «    furor  ejus,  et  sic  D 
me  habuit,  »  id  est,  ita  me  extra  custodifls  suab 
rourum  projecit,  «  quasi  hostero  suum,  w  id  est, 
civium  suorom  cobabitatione  indignum. 

Vbrs.  12.  —  «  8imal,  »  id  est,  statim  ot  vide- 
ront  me  totela  ejos  destitotom,  «  veneront  latro- 
nen  ejus,  ■  id  est,  ab  eo  missi  maligni  spiritus 
«  et  fecerunt  sibi  viam  per  me.  •  id  est,  audacter 
proruperuntad  conculcandum  me,«  el  obsederunt 
in  gyro  tabernaculum  mi^um,  »  id  est,  percusse- 
runt  a  planta  pedis  usque  ad  verticem  corpus 
meum  {Ita.i),  quod  videiicet  in  hac  peregrinatione 
degentis  anims  est  taberoaculum. 


Vers.  13,  14.  —  «  Fratres  meos  longe  fecit  a  me, 
et  noti  mei  quasi  alieni  recesserunt  a  me.  Dereli- 
querunt  me  propinqui  mei,  et  qui  me  noverant 
obliti  Bunt  mei.  »  Hoc  perspicuum  est.  quia  cun- 
cti  a'flnef*  percussuni  reliquerunt,  imoet  abhorrue- 
runt  eum.Discedunt  enim  siccatis^quod  minusest, 
Isce  tenui  cadis  »nii<  i,  quanto  magis  cum  rebus 
perditis  soius  patertamilias  sedens  in  sterquilinio 
sanie  defluit?  Sed  illuil  non  esl  omittendum,  quia 
Dominum  nostrum  cujus  hic,  ut  sflepe  dictum  est, 
typum  gessit,  quia  mori  potuit,  fratres  8ui,id  est, 
Judflei,  fratres  ejus  ei  propinqui  secundum  carnem 
noti  quoque  el  noscentes  illum  per  Legem  et  Pro- 
phetas,  spernentes  dereliquerunt  eum.  Nam  «  in 
propriafenit,et  sui  eum  non  receperonl  (yoan.i).» 

Vers.  15.  —  «  Inqoiiini  domuB  mefle  et  ancille 
meflB  sicut  alienum  babuerunt  me.  »  Et  hoc  in 
littera  patet,  quia,  sicut  birundines  flestatc  prflesto 
sunt,  in  hieme  vero  dilabuntur,  sic  irquilini,ancil- 
lfle,et  servi  et  cunctadomus  frequentia. quae  in  se- 
rena  «etaste  proHperiiatis  circ»  a.ensa8  divitiB  pre- 
sto  aderat,  ubi  vidit  tantam  adversitatis  hiemem, 
uuiversa  devolavit.Sed  in  persona  Domini  hoo  mo- 
do  accipiuntur  baec:  «  Inquilini  domuB  meae  et  an- 
cillse,  »  id  est,  Bacerdotes  templi  mei  et  Levit», 
«  sicutalienum  babuerunt  me,  nid  est,  incarnatum 
suscipere  aul  veneran  nolueront  me,  «  etqoasi  pe- 
regrinos  fui  in  oculis  eorum,  •videlicet  qaia,  mo- 
dicum  decliuans  ad  eos  quasi  viator  ad  bospitan- 
dum,  mox  pertransivi  ad  regnanduro  super  ele- 
ciionem  gentium. 

Vers.  i6,  —  «  Sprvum  meum,»  scilirrt  populum 
Judaicum,  «  vocavi,  >  id  citt,  mulia  illi  miraculo- 
runi  benificiri  prsstiti,«  et  non  respexit  [respondit],» 
id  est,  digna  opera  n(»n  reddidil ;  «<  ore  proprio  de- 
precabar  illum,  »  id  est,  exhibita  inc^irriatione  mea 
bumilitpr  per  memetipsum  docebam  iliuro.  «  Noa 
respondit,  »  inquam.  Quin  etiam  : 

Vers.  17.  —  «  Halitum  meum  horruituxor  mea,! 
id  est,  divinitatem  meam  credere  dedignata  est 
juncta  mihi  quondam  Synagoga.  Juxta  litteram  sa- 
tis  despectionem  et  miseriam  suam  expriroit,  cui 
servos  vocanti,imo  ore  proprio  deprecanti,  non  re- 
spondit,  cojos  halitoro  ipsa  soa  oxor  exhorroit. 
«  Et  orabam, »  inqoit,  «  filios  oteri  mei,  •  id  est, 
eos  qui  ex  consanguinitate  mihi  fuerant  intimi,  et 

Vers.  18.  —  «  Stulti  quoque  despiciebant  me,  » 
videlicet  quem  olim  ut  sapientetn  solebant  timere. 
c  Etcuro  ab  eis  recessissem.dHtrabebant  mihi.Abo- 
minati  suntmequondam  coosiliarii  mei,»  videlicet 
nono  palam  facientes  qood  meosfle  foerint  aroici, 
com  in  prosperitate  adbflerebaot  roihi.  Vei  ita  in 
persona  Ghristi.  «  Et  orabam  filios  uteri  mei,  »  id 
est,  homiliter  docebam  illos  quos  per  inyiBibilem 
divinitatem  poteutercondidi,velquo8  perocoultam 
prfledestinationem  aote  Sfleculaconcepi,utprodQce- 
rentur  per  sflBculacreati.  t  Stulti  qooqoe,  »  id  est, 
non  solum  Pharisflei  et  legisperiti,  sed  et  turbe, 
iQdoctipopuIi8equente8illo8,«  despioiebant  me,  et 


10i5 


COMMENT.  IN  JUB. 


46 


cuxD  recessissem  ab  eis,  ■  id  est.quando  signa  non  A.  mei,»  scilicet  quia  de  patientia  mea  roulii  erunt  qu  i 


ostendfbam  coram  eis, «  cum,iiioquam, «  recesBis- 
sem,  » id  est,  tentantibus  aignum  non  dare,  «  de- 
trabebant  mihi,  »  videlicet  dicentes,  «  Dsmonium 
habel  (Malih.  xi),  »  et,  «  Nonne  hic  est  fllias  fa* 
bri  ?  »  J(MaUh.  viii}  et  (alia.  Et 

Vers.  id.  -*  «  Abominati  eunt  me,  »  id  est,mul- 
tos  consiliissuis  diviserunt  a  me  «  quondam  con* 
siliarii  mei,  i  id  eet,  legis  doctores,  qui  consule- 
baot  me.  Is,  «  el  quem  maximediiigebam, »  id  est, 
idem  ordo  PbariBsorum  et  legis  doctorom,  quem 
in  sortem  meam  asaumendo  mazime  honoraveram 
in  populo,  «  adversatus  est  mibi  [aversatus  est 
me],  »  videlicet  trahendo  turbas  populorum  ad 
suum  consensum,  ut   affigerer  cruci.  Et  tandem : 


valeanl  «dificari  ?  «  Quis  mihi  detut  exarentur  in 
libro,»  id  estin  cordihus  hominum,«  stilo  ferreo,-» 
idest  forti  sententia  Dei,  «  et  plumbi  lamina,  »  id 
est  in  gente  Judaea,«  vel  certe[ci/.,celte]  sculpantur 
in  silice,  »  id  est  in  ea  qus  iapides  colit,  et  iluri 
cordis  e8t,gentiIitate?Nam  per  plumlium  quod  ferro 
moliius  est,  idcirco  Judasa  signilicatur,  quia  facilo 
quidem  legem  recepit,  dicendo  Moysi :  Omnia  quo) 
prscepit  Dominus  faciemu9,8ed  citiuseadem  lex  de 
corde  ejus  deleri  potuit,  quia  paulo  post  vitulum 
cooflatilem  adoravit  (bxad.  xxxii),  et  muita  similit 
diversis  temporibus  egit.Persilicem  vero  ideogen- 
tilitas  intelligitur,  quia  fidesCbristi  difficiliusqui- 
dem  in  illa  scribi  potuit,sed  semel  scripta  jam  nuila 


Vers.  20.  —  «  Pelli  meao,  »   id  est,  solummodo  n  persecutionum  violentia  deleri  potuii.Vel,  ila.ahs 


paucis  feminis,  «  consumptis  carnibus,  »  id  est, 
discipulis  meis  fugientibus,  «  adhassit  os  meum,  » 
id  est,  perseverantes  juxta  se  passiocis  mesB  forti- 
tudo  invenit.  Per  pellem  ideo  sanctae  feminae  figu- 
rantur,quiapeilis  exierior  carne  manet  in  corpore, 
et  sanctse  feminse  quasi  in  corpore  tonc  nascentis 
Ecclesiae  tendebantur,quffi  ad  praeparanda  subsidia 
corporisserviebant  Domino  ministeriisexterioribus. 
Per  carnem  ileo  discipuli  8ignantur,quia  dum  po- 
pulis  prttdicarent,  quasi  ossi  buo  carnes  adhaere- 
bant,  tempore  f ero  passionis  dom  intirmi  trepida- 
verunt,  eaedem  carnes  qoasi  consumptas  sunt.  «  Et 
derelicta  sunt  tantummodo  labia,  »  id  est,  virtute 
fidei  labefactata  remanserunt  sola  verba,  «  circa 
dentes  meos,  >  scilicet  apo8toIo^,id  e8t,ipsi  qui  vi 


que  distinctione  gentilis  et  Judaei,  «  ut  exarentur, 
inquitjn  plumbi  lamina,»id  estin  cordibus  eorum, 
in  quibus  dudum  regnabat  avaritia.  Nam  in  pro- 
pheta  quoque  Zacharia  per  talftntum  plumbisigni- 
ficstur  avaritia.quod  ideo  projectum  dicitur  in  mo- 
dio  amphorae,  quia  cor  avari  semper  dilatatur  in 
ambitione,  et  mulier  sedet  in  iila,de  qua  et  dictum 
est :  c  llaec  est  impietds  (Zach.  v),  »  quia  nimi- 
rum  impietas  semper  tenetur  in  avaritia.«  Vel  certe 
8culpantur,inquit,in  silice,  »  id  e£?tin  quovis  gravi 
et  duro  corde.  QuaBrentique  cur  suos  tantopero 
optet  scribi  sermones,  causam  reddens  : 

Vers.  25. —  t  Scio  enim^inquit,quod  Eedemptor 
meus  vivi!.  >  Ac  si  aperte  dictt :  Nam  ego,qui  mo- 
do  clamans  el  vociferans  noo   audior,  ecio  quod 


tam  carnalium  corripiendo    mordere  debueranl,  ^  quandoquevidenduHetaudiendussim,videIicetquia 


tantnmmodo  inter  se  sola  de  me  confabulationis 
verbaretinebant.  Juxta  litteramvero  evidentius  pa- 
tetquid  dicat:  «  Pelli  meaeconsumptis  carnibus,  » 
quia  videlicet  doloris  eas  magnitudo  consumpsit, 
c  pelli,  >  inquam,  quia  Cirnes  sanie  defluxerunt, 
c  adhaesit  ob  meum,et  derelicta  sunt,  tantummodo 
labia  circa  dentes  meos,  »  id  est,  toto  jam  corpore 
inutili,8ensu  tamen  integro,verba  recta  non  desunt, 
et  ratio  soppeditat  ad  loquendnm  quae  vera  sunl. 

Vbbs.  21.  —  «  Miseremini  mei,  miseremini  mei.» 
Ac  si  dicat:  Quoniam  bis  omnibus  modis  DeuB  se- 
mitam  meam  circumsepsit,  459  idcirco  clamabo, 
et  nemo  audiet,  ut  supradictum  est,  sed  «  ealtem 
fos,  amici  mei,  »  id  est,  saltem  pro  eo  quod  fuistis 


Eedomptor,  subaudi,  qui  inter  manus  impio- 
rum  occubuit.  Non  enim  ait  conditor,  sed  «  Ee- 
demptor  meus  vivit,  »  videlicet  passione  ejus  a 
mor.e  perpetua  genus  humanum  liberandum  esse 
praevidens,  ■  et  ia  noviBsimo  die  de  terra  resurre- 
cturus  Bum,  »  scilicet,  quia  resurrectionem  quam 
in  se  ostendil,  quandoque  in  nobis  procul  dubio 
facturuB  est. 

Vers.  26.  27.  —  c  Et  rursum,  » id  cbI  postquani 
exspoiiatus  fuero,  «  circumdabor  pelle,  »  non  alia 
8ed  «  mea,  et  in  carne,  »  subaudi,  non  alin  sed 
mea,  alia  quidem  per  gloriam,  sed  non  alia  per 
Bubetantiam,  «  videbo  Deum  meum,  quem  visurus 
8um  ego  ipse,  et  non  aliu?.  •  Non,  inquit,  ita  ut 


amici  mei,pro  antiquae  reverentia  pietatis,«  mise-  D  ego  moriar,  et  alius  resurgat,  sed  ego  ipseresurre- 


remini,mi8eremioi  mei,»id  est  compatimini  mihi. 
t  quiamanuB  Domioi  tetigitme,  »  videlioet  quaede 
nobisipsis  quid  disponatnon  potestis  praBnoscere. 
Subeademmanu  vosejise  mementote.etnatorae  ves- 
traB  mu  tabilitatem  vel  impotentiam  exme  perpendite. 

Vbrs  22.  —  «  Quare  persequimini  mesicut  Deus,B 
id  est  ac  si  ipsi  more  Dei  infirmitnte  nil  habeatis, 
«  et  carnibus  meis  saturamini,  »  id  est  pcenis  meis 
delectati  detrahitis  mihi  ? 

Vers.  23,  24.  —  «  Quis  mihi  tribuat,  »  videlicet, 
quoniam  nunc  me  clamaote,  Ql  supradixi,  nemo 
audit,  quis  mihi  tribuat,  «  ut  scribantur  sermones 


cturus,  et  Deum  visurus  sum, «  et  oculi  mei  cons- 
pecturi  sunt.»  PleniuB  aut  fidelius  vera  atque  per- 
fecta  resurrectio  exprimi  non  potuit.  «  Eeposita,  » 
id  estcerta  est « haec  spes  mea  in  sinu  meo,  »  nihil 
enim  certius  noa  habere  credimus  quam  quod  in 
sinu  tenemuB. 

Vers.  28.  —  «  Quare  ergo,  «  eubaudi  cum  in 
tanta  quoque  prebsura  fides  in  me  tai£  pura  sit; 
quare,inquam, «  nunc  dicitis  :  Persequamur  eum,» 
idest  rationibus  convincamus  esse  impium,«  et  ra- 
dioem  verbi  inveniamus  contra  eum,  »  id  est  lo- 
quendi  originem  sumamue,  ex  qua  ramos  aocii- 


1047 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1048 


sationaro  dilatemus  contra  cun:,9ubiudi  quia  pec-  A  ^ur,  subaudi  nequehic,  ubi  elatu8  fuerat,  neqaein 


catuQ)  taie  requiretur  in  illo  resurreclionis  etju- 
dicii  die. 

Ver9.  29.  —  «  Fugite  ergo  a  facie  gladii,»  id  cst 
poeniiente>  cessale  perversaloqui  vel  «gere  prflB  ti- 
DiOre  iliius  judicii,  t  quoniaiu  ultor  iniquitalum 
giadios  est,  »  subaudi  divinae  animadverdionis, 
«  et  scitole,  »  id  e&t  per  formidmem  sentite  t  esse 
judicium,  »  id  est  exigendam  rationem  bonorum 
61  maiorum. 

Cap.  XX,  vERS.  1,2.—«  Respondens  Sophar  : 
Idcirco,  »  inquit,  videlicetquia  video  in  te  pcsnam 
malorum,  et  audio  ex  te  repositam  in  sinu  esse  tuo 
spem  justorum,  «  cogitationes  meie  varis  suoce- 
dunt  sibi,  i  scilicet  dubitando,  cui  magis  conce- 


aF(teriia  requie,unde  se  esse  putabat.«  Transit  [al,, 
traosiet],  »  subaudi  laus  vel  gaudioro  ejus,  «  sicut 
visio  nocturna,  »  qaia  videiicet  dum  in  morte  car- 
nis  evigilat,  cognuscil  procul  dubio  quia  favores 
boniinum  dormiens  cirra  se  videbat. 

Vers.  9.  —  a  Oculis  qui  eam  viderat,  »  id  esl 
amatores  ejus,  qui  eum  admirando  conspiciebaotf 
«  non  videbit,  ■  scilicetin  mortesubtractum,*  ne- 
que  ultra  eum  intuebitur  locus  ejus,»  id  eat  iingaa 
adulatorum,  in  quorum  favoribus  requie8cebat,non 
eum  ultraadmirabitur. 

Vers.  10.  — «  Fiiii  eju8,»8cilicethi  quide  imita- 
tioce  eJuB  nasci:ntur,«  atlerentur  egeatale, »  quia, 
videlicet  satiari  non  merebuntur  pane  sapientie, 


dam,  an  flagello  te  arguenti,  an  tibi  de  juetitia  n  «  et  manus,  »  id  est  opera  illius,  «  reddent  ei  do- 
presamenti.  «  et  mens  in  diversa  rapitur,  »  eoili-      lorem  suuro;  »  reddent,inquam,id  est  quaai  qaod« 


cet  quia  diversa,  imo  repugnantia  Bunt  ea  que  in 
te  viileo,  illis  qu»  ex  te  audio. 

Vers.  3.  — «  Doctrinam  quamearguis  audiam,» 
videlicet  quia  mihi  superius  arguendo  dixisti.quod 
ostenderes  nos  fabricatores  esse  mendacii,  et  his 
simiiia,  «  et  spiritus  inielligentiffi  me»,  »  videlicet 
quo  possum,  an  recteprolaia  sint  discernere,  «  re- 
spondebit  tibi  [a/.,  mihij,  •  subaudi  juxta  quod 
aadire  mereris. 

Vers.  4,  5.  —  «  Hoc  scio,  »  subaudi  rebus  ipsis 
esse  probatum,  «  a  principio  ex  quo  positus  est 
homo  super  terram  ;  »  scio,  inquam,  hoc  extunc, 
etnunc  quoque  in  te  experimentum  habeo,  «  quod 
laus  impiorum  brevis  sit,»  subaudi  ut  tua  quoque 
laus  nuno  evanuit,  «  et  gaudium  hypocrit»,  »  vi- 
delicetqualis  tu  quoque  fui8ti,«ad  ioslar  puncti,» 
Bubaudi  breve  sit.  Hoc,  inquam,  in  te  probatum 
est,  et  semper  sic  fiel. 

Vers.  (5,  7.  —  «  Si  ascenderit  in  [a/.,  usque  ad] 
ccelum  superbia  ejus,  »  aubaudi  ut  tua  dudum  as- 
cenderat,  »  etcaput  ejus  nubes  tetigerit,  »  subau- 
di  ut  tu  super  alios  eminens,  ccslum  tangere  vide- 
baris  tibi ;  si  inquam,  in  coelum  ascenderit,  id  est 
calestem  vitam  agere  visafuerit,»  superbia  ejus,et 
caput,  »  id  est  elatio  mentis  ejus,  nubes  tetigerit, 
id  est  sanctorum  meritis  sese  cosquaverit,  «  quasi 
Bterquilinium  in  Hne  perdetur,  »  subaudi  ut  tu,qui 
nuno  in  sterquilinio  solus  sedes,  miser  et  perdi- 
tU8 ;  quasi  sierquilinium,  inquam,  perdetur,id  est 


dam  debitum  solvent  ei  eternum  Buppliciam. 
Quare?  Quia  dum  vivit  hoc  modo  ee  exhibebit. 

Vers.  11.  —  «  O^sa  ejus,  >  id  est,  senBuallB  et 
ratio  quibus  homo  rpgitur,  «  implebuntur,  »  id  est 
consuetudinaliter  corrumpentur;  «  vitiis  adoles- 
centiae  suae,  »  id  est  quibus  se  ipsum  in  adoles- 
contia  sua  ccepit  corrumpere,  «  et  cum  eo  in  pul- 
vere  dormient,  ■  id  est  usque  ad  finem  vil«.qoan- 
do  pulvis  convertitur  in  pulverem,460in  iJlo  per- 
severabunt,  et  ideo  veniam  non  merebantor,  quia 
peccatum  talequod  eetimpOBnitPntia,  Deqaeinhoc 
ssculo,  neque  in  futuro  remittetur. 

Vers.  12.  — «  Cum  enfm  duice  fueritin  ore  ejas 
maiurr.,  »  id  opt,  cum  ex  corde  delectetur  operari 
peccntum,  •  abscondet  illud  sub  lingoa  sua,  »  id 
est  operiet  malitiam  suam  locutione.  Blanda,juxta 
illud  :  «  Simulatorore  decipit  aminum  Buom  {Prov, 
xi).  »  Uoc  recte  de  bypocrita  dicitur,de  quoetsub- 
ditur : 

Vers.  13.  —  «  Parcet  illi,  »  subaudi  roalo  qood 
sub  lingua  sua  abscondit ;  parcet,  inquam,  videli- 
cet  quia  diligit,  et  noo  vult  illud  posnitendo  perse- 
qui,  «  et  non  derelinquet  illud,  •  subaodi  donec, 
ut  prffdictum  est  cum  eo  in  pulvere,  dormiat,«  et 
celabit  in  gutture  suo,  »  id  est  in  cogitatiooid  oc- 
cultn,  nolens  prodero  humili  confessione ;  jastas 
quippe  videri  vult,  non  esse. 

Vers.  14.  —  «  Panis  ejus  in  utero  illias, »  id  est 
satietastemporalis  deleclationisejus  in  roenleejos, 


vel  sicut  tu  vel  alio  quolibet  modo,  pro  vitiorum  D  idcirco,  quia  perscvcranter  in  malis   delectatur, 


Buurum  foBtore  damnabitur,«et  quieum  viderant,» 
Bcilicet  Buperexaltatum  et  elevatum,  «  dicent :  Ubi 
est?  »  videlicet  non  interrogando,  sed  brevitatem 
laudis,  et  gaudii  ejue  admirando. 

Vbrb.  8.  —  «  Velut  eomnium  avolane  non  inve- 
nietur, »  videlicet  quia  gaudium  ejus  dum  quasi  te- 
netur  amittiiur,velut  8omniam,quo  sspe  nonnulli 
pauperes  lactos  se  divites  admirantur,deferri  sibi 
bonores,  divitiarumque  mole!{,  et  cstera  talia.gau- 
deotes  admirantur,8ed  repente  cum  eviKiiant,inve- 
niunt  quam  falsum  fuerit  quod  gaudebant.Sic,  in- 
qaajB,  gaadiaai  hypocrittt  avoiat  et  non  inveBie- 


«  vertetur  in  fel  aspidum  intrinsecus, »  id  eat,  in 
retributioneamaricabit  aniinam  eju8,societate  ma- 
liguorum  spirituum.  Vel,  ita :  r  Panis  ejus,  •  id 
est  scientia  ejus, «  in  utero,»  id  est  in  mente  eJuB, 
«  vertetur  in  fel  aspidum,  »  id  est  in  erroris  et 
deceptionis  venenum,  videlicet  qnia  doctrina  fer« 
bum,  quod  mnle  qusBrit,prave  ictelligit,  et  ad  cor- 
rumpendos  auditored  pejus  exponit. 

Vers.  15.  —  «  Divitias,quas  devoravit,  evomet,t 
id  est  eloquia  divina,  qus  legit,  Justo  Jodicio  Dei 
cscatus  oblivioni  tradet,  «  et  de  ventre,»  id  esi  de 
mente  ejuB,  «  extrabet  eaB  DeuB,  »  videhoet  qoiai 


.-> 


1049 


COMMENT.  IN  JOB. 


1050 


quod  servare  noluitjustojudicio  de  memoria  ejus  A. 
Deus  avellit.  Ct  sicut  in  Zacbaria  de  voluniine  vn- 
lante  dicitur:  «  Omnis  Fur,  situt  ibi  scriptum  est, 
judicabitur  (Zach.  v),  »  sicin  bypocritacompletur, 
quiH  sacrsB  Scriptur»  fur  judicatur,  dum  per  boc 
quod  justa  dicit,  laudem  aibi  vit»  justorum 
rapit. 

VEas.  16. —  «  Gaputaspidum  8urgct[a2.,8uget].» 
Ac  si  dicat :  Idcirco  sic  punietur,  quia  caput  aspi- 
dum,  id  est  principium  et  praBcipuum  omnium  vi- 
tiorum,  videlicet  superbia,  8urgit,id  est  magua  est, 
et  adversus  Doum  in  mente  ejus  se  erigit,  t  et  oc- 
cidit  eum  lingua  viperfle,  »  id  est  sua  lingua,  qua 
inficit  alioe,  dum  corrumpit  mores  bonos  mala 
collocutione. 

Yers.  17.  —  «  Non  videat,  ■  subaudi  quia  talis  B 
est ;  non  videat,  inquam,cc  rivulos  flumini8,torren- 
tes,»  id  estdulcedinem  Spiritus  sanclicum  impetu 
euntis.juxta  iliud  :  «  Muminis  imp(*tu8  Ixtiflcat  ci- 
vitatem  Dei  {Psal.  xlv),  »  quod  flumen  eot  «  mellis 
et  bulyri,  »  videlicet  quiacum  dulcedine  Divinita- 
tis,  quffi  signiflcatur  per  mel,  conflcitur  enim  de 
rorecoBli,my8terium  quoqueinspiratbumanffimec- 
ti  Dominicffi  incarnationis,  qus  per  butyrum  recle 
de^ignatur,  quod  de  carne  animantis  extrabitur. 
Non  vidcat,  inquam,  neque  bio  per  prffivenientem 
gratiam  Spiritus  sancli  neque  iu  futuro  per  ple- 
nam  visionem  Dei,  sed  polius  ; 

Vers.  18.  — «  Luet  qu»  fecit  omnia,  »  scilicet 
inter  inrerni  tormenta,  «  nec  tamen  consumetur,» 
videiicet  quia  flammisultricibustrarliius  etsemper  ^' 
moriiur,  et  seinper  in  morte  servatur,  ut  cujus  vi- 
tt  bic  mortua  (uit  in  culpa,iiiic  mors  ejus  vivat  in 
pcsoa.  «  Juxta  multitudine«n  adinventionum  8ua- 
rum,  sic  et  sustinebit,  »  id  est,  sicut  multas  ini- 
quiiates  ex  suis  desideriis  adinvenit,  sic  et  gravio- 
ra  tormenti  recipiet,  quam  ceteri. 

Vers.  19.  —  c  Quoniam  confringens,  »  scilicet 
per  potentiam,  t  nudavit,  »  id  est  8poli.tvit,  paupe- 
ris  [a/.,  pauperes]  pomum,videlicet  per  avariliam. 
Ac  si  dioat:  Quia  non  peccavil,  utmulti,  per  inflr- 
mitatem  vel  per  ignorantiam^  sed  per  violentam 
Buperbiaro  8uamexplevitavaritiam.Fregit,inqu.'im, 
et  nudivit  domum  pauperis  rapuit,  «  et  non  ffidifi- 
cavit  eam,  •  id  est  cum  ad  damnationem  sufflceret 
non  ediflcasse,vel  sua  non  dedisse,  venturusenim  D 
judex  dicturus  est  reprobis :  t  Esurivi,  et  non  de- 
distis  mihi  manducare  (Matth.  xxv),  »  et,  non  so- 
lum  non  ffidiflcavit,  sed  et  diripuit  domum  paupe- 
ris,  quod  proflcit  ad  cnmulum  damnationis. 

Vbr6.  20.  —  «  Nec  est  satiatus  venter  ejus,  •  vi- 
delicet,  quia  avarilia  desideratis  rebus  non  eTSlin- 
guitiir,8ed  augetu.^more  igni8,qui  cnm  ligna,  que 
consumai,  acceperit,  excrescit,  et  unde  videtur  ad 
momemum  flaroma  comprimi,inde  panlo  postcer- 
nitur  dilatari.  «  Et  cum  babuerit  qus  concupierat,» 
id  est,  cum  omnes  ex  iniquitate  congregaverit 
divitiai, «  po88i4ere  mon  polerit^  »  10111061»  quia 


cito  rapietur  illuo,  ubi  ille  non  poterunt  cnm  se- 
qui. 

Vers.  21.  —  "  Non  remansit  de  cibo  ejus,»id  est 
nec  de  micis  quae  cndebant  de  mensa  ejus,  dedit 
pauperibus,«  et  propterea  nibil  perroanebit  de  bo- 
nis  ejus,  »  scilicet,  apud  inferos,  nec  tantum,  pro 
quanto  guttam  aquae  recipere  mereatur. 

Vers.  22.  —  «  Cum  eatiatus  fuerit,  arctabitur, » 
id  est  cum  ditatus  fuerit,  anxiabitur,  quia,  videli- 
cet  et  vivens  curis  prffifocabitur,  et  mortuus  in  in- 
femo  sepelietur.  «  ^-^tuabit,»  scilicet  et  prius  pm- 
nas  concupiscentiffi,et  postmodumcuracustodien- 
dae  pecuniffi,  «  et  omnis  dolor  irruet  super  eum,  » 
videlicet  quia  et  in  prffisenti  fatijtatur  deBideriis, 
et  in  futuro  torquebitur  suppliciis.  Et  quoniam 
tantis  tormentis  perversum  punitur  desiderium : 

Vers.  23.  —  «  Utinam  impleatur  venier  ejus.  » 
Tam  perniciosa  quippe  sunt  ea  quibus  supradicto 
modo  iropletur  ut  inalo  8U0  illi  optentur.Illanam- 
que  impletio  ventris,  id  est  cupidffi  mentia,  prove- 
itiat  illi  ad  boc  quod  sequitur :  «  Ut  emittat,»  sub- 
audi  Deus.  «  in  eum  iram  furoris  sui,»  id  est  dam- 
nationem  judicii  ffiterni,  «  etpluat  super  eum  bel- 
lum  sunro,  »  id  est  abundnnter  emittat  densa  ja- 
cula  sententiarum  suarum. 

Vers.  24.  —  «  Fugiet  arma  ferrea.  »  Ac  si  hanc 
excuBaliooemobjiceretaliquis.Idcircoilletantavio- 
lenteracquirit^quia  prfficavet  nece^sitates  vit»  prffi- 
sentis.  Sed  e&to.t  Fugiel  arma  ferrea.i  id  est  prffi- 
sentes  necessitates,  qu»  duras  quidem,  sed  tamen 
transitoriffi  sunt,  sicut  ferrum  durum  quidem  est, 
sed  tamen  ffirugine  consumitur,  t  et  incurret  [a/., 
irruet  in]  arcum  ffireum,  idest  Dei  judicium,  qnod 
et  durum  est  et  ffiternum,  sicut  ssset  durum  est,  et 
difflcilius  aerugine  consumitur;  et,  sicut  arcus  ex 
insidiis  percutit,ita  dum  non  atteoditur  inlquis  ju- 
dtcium  iliud  supervenit.  «  Incurret,  inquam,arcum 
ereum.  ■ 

Ver8.  25.  —  ■  Bductus  et  egrediens  de  vagina 
Bua,  »  id  est,  de  pravffi  cogitationis  macbinatione 
occulta  ad  manifesta  progressus  opera.  Eductus,in- 
quam,  scilicet,  per  diabolum  se  duoentem,et  egre- 
diene,  videlicet  per  propriaro  voluntatem  ad  proxi- 
moruro  depredationem,  «  et  fulgurans,  •  idest  ad 
breve,  ut  fulgur  Bpleodens,  et  ante  posita  perou* 
tiens ;  unde  eniro  iniquus  clarus  ostenflitur,  inde 
agitur  ut  roulti  feriantur.  «  Fuigurans,  inquaro,in 
amaritudine  sua,  >  quia  videlicet,  post  brevem 
splendorem  ad  amara  rapietur  tormenta.  «  Vadent, 
et  fenient  soper  eum  hurribiies,  »  scilicet  roaligni 
8piritos,qui  dioent  anime  ejus,incurvareut  trans* 
earous.  Vadent,  inquaro,  et  venient,  quia  videli- 
cet  dum  sio  educitur,  et  egred  tur,  omnia  vitia 
mentem  ejus  defastant,  et  si  alia  miila  dese- 
runt,  alia  vicisrtim  occupant.  Hoc  est  quod  sequi* 
Cur : 

Vbrs.  26.  —  «  Omnes  tenebrae  abscondite  sunt 
in  occultis  ejus,  •  id  est,  orones  roaiitie  recondite 
Bunt  im  iiBidioBiB  cogttationibuB  e(Jos.  «  Davorabit 


1051 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIBNSIS 


1053 


«nro,  •  soilioet  propter  hso  mala,  «  igDis  qui  doh  A. 
succenditar  »  id  est  igois  geheoDe,  quem  roiro 
modo  joBtitia  futurorum  preBciaab  ipsa  n.undi  ori- 
gineila  creavit,ut  ia  poBDam  reproborumsemel  esse 
iDCiperet,  sed  ardorem  suum,  etiam  sine  iigois, 
nunquam  floiret.  «  AfHigetur,  »  sobaudi  eodem 
igoi,  «  qui,  ut  dictum  e8t,Don  8ucceaditur,relictu8 
in  tabernaculo  buo,»  id  est  cum  emori  optet  reten- 
tu8  in  carne  aua,  in  qua  habitabat  prius  voiens, 
cum  se  delectationibus  paecebat.  Ad  ilium  ignem 
461  sic  perveniet. 

Vers.  27.  —  «  Revelabunt  codH,  »  id  eat  judica- 
bunt  aanoti,  m  iniquitatem  ejus,  »  scilicet,  quam 
contra  ipsos  est  operatus,  «  et  terra,  »  id  est  pec- 
catores  quoqae,  quia  ipsia  etiam  nocuit,  sive  eleo* 
torum  minus  perfecta  plebs,  que  ad  comparatio-  n 
nem  CGBiorum,id  est  apostoloram  terra  quidem,8ed 
fructifera  est,  «  consurget  adversus  eum.  > 

Vers.  28.  —  •  Apertum  erit,  »  scilicet  in  accu- 
satione,  subaudi  supradictis  ccBlis  revclantibus, 
«  germen  domus  iliius,  »  id  est,  omne  quod  nunc 
occultum  est,  peccaium  conscienti»  ejus.  «  Detra- 
faetar  in  die  furorisDei,  »  id  ostin  die  judicii.  De- 
irahetur,  inquam,8cilicet  ab  interni  judicis  vultu, 
coram  quo  nunc  recte  operando  per  hypocrisim 
slare  videtur,  nam  nuno  est  dies  patientie  Dei, 
ieropore  autero  vindict»,  dies  furoris  ejus  super 
impios  erii* 

Ver8.  29.  —  «  Hec,  »  subaudi  damnatio,  c  est 
pars  bominis  impii  a  Deo,  »  subaodi  separati,  vi- 
delicet,quia  nnn  ipsum  Deum  proparte  sua  babere,  p 
sed  a  Deo  partem  eiegit  sibi  difidere,  que  utique 
bona  non  est.  «  Pars,  inquam,  et  hsreditas  verbo- 
rum  ejus, »  scilicel  omniurn  qus  superbe  vel  otiose 
looatus  est,  «  a  Domino,  »  sobaudi  illi  reddenda. 
Hsc  Sopbar  ita  iniulit,  ut  per  ea  que  contra  hypo- 
critam  dixerat,beati  Job  vitaro  finiret,  utpote  cujus 
iniquitates,  ut  ipse  putabat,  etiaro  Juxta  litteraro, 
revelassent  codli,et  terraadversuBeum  consurrexis* 
sel,  in  eo  quod  i^cnis  de  coelo  cecidit,  puerosque  et 
oves  eju8  consumpsit.et  Cbaldei  atqueSabmi  boves 
et  asinas  atque  camelos  tulerunt,et  pueros  gladio 
percusseruDt,  et  nunc  atfligebatur  •  relictus  in  ta- 
bernaculo  suo,  >  id  est,  in  corporequod  percussum 
erat  ulcere  pessimo,  al  ille  humilitatis  sue  trami- 
tem  non  relinquens  subjungit : 

Cap.  XXI,  VERS.  2.  —  «  Audite,  qusso,  sermo-  D 
nes  roeos,  »  etc.  In  qua  responsione  infirmam  esse 
ostendit  rationcm  8upradictaro,qua  sic  cosperat  So- 
phar  :  «  Hoc  scio,  a  principio,  ex  quo  positus  est 
horoo  super  ierram,  quod  laus  impiorum  brevis  sit 
(Job  xx).  »  Nam  secundum  ejus  intentionem  hoo 
oonsequitur,quod  nemo  impius  usquead  flnem  vite 
8086  in  via  sua  proeperetur,  quod  procul  dabio  fal- 
8um  est.  Unde  et  ipseJob  sio  paulo  post  oppositu- 
ru8  estiu  Quare  ergo  iropii  v)vunt,8ublevati  sunt, 
confortatique  divitiis?  ■  {uers.7),  etc.  Quo  dicto 
ralionem  vebementerinflrroat.quaro  Sopbarnovis- 
siroe  conflrmare  visus  est  sibi.Nam  sioutDOD  omnes 


impii  in  presenti  seculo  ante  mortero  a  felicitate 
8ua  precipitantur,  ita  saneeodero  Dei  judicio  non 
omnes  justi  in  presenti  bono  meritorum  suorum 
fructu  remuneraDtur.Primum  suo  more  benevolen- 
tiam  ad  audieDdumexpp(it,diceD8:  «  Audite,que- 
80,  sermooes  roeos,  et  agite  poenitentiaro,  »  videli- 
cet,  quia  nimiuro  prava  de  me  sentitis,  et  per  in- 
fimam  coojeoturam  astruitis.  Audiie,  ioquaro,  ut 
vobis  prosit.  Quod  si  vobis  prodesse  nequit, 

Vebs.  3. —  «  Sustinete  roe:  »su8iinete,  inqaam, 
saltero,  •  et  ego  loquar,  »  scilicet,  quia  boc  roecum 
est  otetiamsi  prodesse  vobis  nequeo,tamen  propter 
alios  loquar,  «  et  po&t  roea,  si  videbitur,  verba  ri- 
dete.  »  Ac  si  dicat :  Si  audieritis,  poenitentiaro  ago- 
tis,  si  sustinueritis  inviti,  post  meaverbaridebitis, 
quia  videlicet  superbis  mentibus  grave  pondus  one- 
ris  estdoctrina  humilitatis.Diceret  aliquis  :  «  Cum 
Justus  accusator  sit  sui  {Prov.  xviii),  »  quare  obje- 
cta  tantopere  depellere  niteris  ?  Ad  hoc  respondet : 

VBat.  4.  ~  «  Nuuquid  contra  bomiDom  disputa- 
tio  roea  est,  ut  merito  uon  debeam  contristari  ?  • 
Id  e9t,nunquid  contra  hominero  peccasse  me  ar- 
guitis  quod  quidem  esset  humiliter  concedendom, 
el  non  potius  contra  Deum,  quod  est  diabolicum 
et  venia  indignum.Nam  si  paccaverit  vir  in  virum, 
placari  ei  potest  Deu8,Si  autem  peccaveritin  Denm, 
quis  orabit  pro  eo?  Nunquid  ergo  contra  hominem 
est  disputatio  mea,  id  est,  caosa  a  vcbis  mihi  ob- 
jecta,  propter  quam  disputo,  videlicet,  quia  dicitis 
me  ]mpium,et  quod  tumet  spiritus  meus  oontra 
Deum,  et  similia.  Nunquid  boc  tale  est,  ut  merito 
nondebeam  cootristari? 

Vebs.  5.  —  «  Atteodite  me,  »  scilicet  at  oontri- 
ster  et  loquar,  «  etobstupescite,  »  videlicet,  oonsi- 
derantesquid  egi  et  quid  patior,  «  et  Buperponite 
digitum  ori  vestro,»  id  est,  compescite  vos  a  tanto 
prejodicio,vel  quia  digiti  discretionem  signiflcant, 
«superponite  digitum  ori  vestro,»  id  est  cum  dis- 
cretione  loquimini. 

Vebs.  ^,  —  «  Et  ego,  »  id  est  etiam  ego,  «  quan- 
do,>  id  estquoties,irecordatus  fuero,  pertimesco,» 
id  est  perhorreco,  fidelicet,  audisse  quod  dicitis, 
quanto  magisesse  nollem  talis^qualem  essemeas- 
seritis?  «  Ei  concutit  oarnem  meam  tremor,»  sciii- 
oet,  prehorrore  tanti  criroinis  quod  mihi  objicilis. 

Veb8.  7.  —  c  Quare  ergo  impii  vivunt  ?  »  Ac  si 
dicat :  Si,  ot  arbitramini  bec  ideo  paiior,qni«  im- 
pios  8um,  «  quare  ergo  impii  vivunt,  sublevati 
8unt,»  scilicet  honoribus.  c  confortatique  divitiis,* 
vide)icet,qaiadiu  ao  fortiier  in  bacvitaquasi  stare 
permittuntur?  Nuno  eorum  felicitatem  per  partes 
enumerat. 

Ver8.8  —  c  Semeneoruro  perroanetcoram  eis,» 
id  est,  in  aagroenturo  magne  felicitatis,  cum  ma- 
gno  patrimooio,  et  heredes  daniur  eis,  roihi  aa- 
tero  adepti  sunt,  neo  ipsi  beredcseoram  sunt  ate* 
riles.  Nam  «  propinqnorum  turba,  et  nepotum  in 
conspectu  eorum.  »  Sed  nec  eorum  gaudia  dome* 
ftioa  rixa  oontristat. 


1053 


GOMMENT.  IN  JOB. 


1054 


Vers.  0.  —  «  Nam  domas  eorum  securc  Bunt  et  A  scendant,  »  ~  «  consllinm  oornm  longe  sit  a  mo,» 


pacatfiB,  »  videlicet.secur»  in  vitiis,  pacate  ah  ad- 
versis,  «  et  non  est  virga  Dei  super  illos,  »  bubau- 
di,  quia  extr<«  HisciHlinnm  sunt,  ideo  fllii  non  epse 
intelligendi  sunt  (Ihbr.  \n).  Sic  intus  prosperan- 
tur,  et  m  agris  quoque  non  minor  iliis  prosperitas 
arridet. 

Vers.  10.  —  «  Nam  boB  eorum,  •  id  est  vacca 
eorum,  litteraturae  namque  locutio  bovem  coromu- 
nis  generis  appellat ;  «  bos,  inquam.eorum  conce- 
pit^  et  non  aburti? it.  »  Hiec  prima  est  felicitas  gre- 
gum  Domini,  si  grex  8terilit»tem  non  babens  oon- 
oepit.  Socunda,  si  ad  partnm  conceptus  venit,unde 
et  sequitur, «  vacca  peperit.  »  Tertia,  si  per  nntri- 
mentum  ad  proveotum  ducatur,  unde  et  sequitar, 


id  esl,  absit  ulego  in  impietate  similisiilornm  sim 
quod  vos  arbitramini.  Mnlo  snb  praesenti  flagcilo 
gemere,quam  cum  eis  nunc  gaudondo  aetcrna  post- 
modum  supplinia  tolerure.Diceret  aliquis:  Quoino- 
do  nunc  dixisti,  u  quia  non  sunt  in  manu  eorum 
bona  sua,  »  cum  superius  dixeris,  ■  ducunt  in  bo- 
nis  dies  suos  {vers.  13),»  etc.  Ad  hoc  respondet  do- 
lendo  Bive  admirando: 

Vers.  17.  —  «  Quotieslucernaimpiorum  exstin- 
guetur,  »  id  et,  quoties  gaudiuin  eorum,  dum 
plenum  esse  videlur,  obscuratur,  vel  immatura 
morte  fllii,  \A  quolibet  alio  damno  rei  familiaris, 
vel  invidia  Bnperiorum,  vel  dura  contenlione  pa- 
rium,t  et  supervenit  eis  inundalio  doloris,»  idcsi. 


«  et  non  est  privata  fetn  suo.  »  Post  fecanditatem  n  inopinato  veniet  fluctus  alicujus  adversitatls,  dum 


gregum,  feounditas  familis  subrogatur. 

Vers.  U.  ~  «  Egrediuntur  qiiasi  greges  parvuli 
eorum,  »  videlicet,utpicut  multaad  babendum  con- 
ce»sa  sunt,  ita  inulli  germment  ad  cu8todi«ndum. 
M  Bt  infdntes  eorum  exsultant  lucibus,  »  scilicet 
his: 

Vbrs.  12.  —  «  Tenent  tymp^num.et  citbaram.et 
gauilent  ad  sonitum  organi,  »  ac  8i  dicat :  Cum  Do- 
mini  honoribus  el  rebus  tument,  subjecti  in  iuJi- 
orisactibus  gaudent. 

VEas.  13.  —  ff  Ducunt,  »  scilicethoo  modo, «  in 
bonis  dies  suos.  »  Snd  quid  tandem  ?  «  Et  in  pun- 
cto,  »  inquit,  id  est  cilo,  non  cum  Iouko  rerum  vel 
honorum  dispensiOySed  vitamcum  prosppritate  ler- 
minando,  «  ad  infernn  dfscendunt,  »  videlicet,  de  ^ 
brevibus  et  subitis  gaudiis  ad  (BternoB  dolores  ex 
improviso  trajeoti.  Bl  merito  eis  accidit. 

VBas.  iA  —  «t  Qui  dixerunt  Domino  Deo,  »  mo- 
ribus  Boilicet.  dixeruntetsi  non  verbis,  «  recede  a 
nobis,  •  quod  dtcere  est  non  per  ignorantiam  eed 
per  in<iu8triam  peccare,  et  animuin  per  defensio- 
nem  vitiosce  volunlatiscontraomnipotentom  clau- 
dere.  «  Scientiam  viarum  tuarum  nuIumuB,^  id  est 
nun  probamus.  Scire  quippe  nolunt  quod  facere 
contemnunt. 

V£RS.  15.  —  «  Quis  est,  »  inquiunl,  «  Omnipo- 
tens,  ut  serviamus  illi  ?  »  subaudi  nullus.  «  Dixit 
enim  insipiens  in  corde  suo :  non  est  Deus  {Psal. 
xiii,  Lii).  *  Esse  quippe  non  credunt  quem  corpora- 
liter  non  iotuentur.  «  Et  quod  nobis  prodest,  • 
aiunt,  «  si  oraverimus  illum,  »  scilicet,  cum  nou  D 
det  id  pro  quo  adorainuseum?  videlicet,  hi  dicunt 
in  eo  quod  mundum  amaniibus  in  fdstidium  venit 
ipse  Deus,  quoniam  non  vult  dare  quod  amatur, 
et  cum  in  oratione  Deus  noo  qaieritur,  animus  ci« 
tius  in  oratione  lassatur. 

Vers.  16.  «  Verumtamen,  »  id  est,  licet  du- 
cant  in  bonis  dies  suos,  et  non  nisi  cum  vite  ter- 
mino  flniatur  eorum  prosperitas,  469  quse  mibi 
viveoti  abldta  est,«  quia  non  sunt  in  manu,*  id  est 
in  dominio  mentis,  «eorum  bona  sua,»  sed  potius 
ipsi  servi  sunt  pecuniarum  8uarum,et  ab  eis  colli- 
gati,  c  in  punoio,ut  prfBdioium  eBi»  ad  inferna  de~ 


inter  varictates  vite  prssentisprospera  secredunt 
navigatione  ferri.t  Et  dolores  dividet  furoris  sui?» 
Subnudi  DeuB,id  est,  pHriiculatim  miliit,vel  alter- 
nat  furorein  stum  eis,  quos  ot  bic  ei  in  futuro  per- 
outit.  Nunc,  iniiuam,  lucerna  eorum  exstinguitur, 
qui  mei  comparatioae  felices  putantur,  in  futuro 
autem  : 

Vers.  18.  ~  «  Erunt  sicut  palefe  ante  faciem  ven- 
ti,»  id  esi,itapersenteniiam  judicisin  ignemeeter- 
num  aBportabuntur,sicut  pale»*  leves  magno  vento 
auferuntur,  «  etsisut  favillaquam  turbo  diBpergit,^ 
8ubau'li,  Bicanimre  iilorum  arids,  qni  ad  momen- 
tum  virides  apparuerant,  in  turbine  manifeste  ve- 
nientis  Dei  nostri  setcrn»  deputabuntur  consum- 
ptioni. 

Vers.  49.  -  -  «  PcuB  servabit  flliis  illiuB  dolorem 
patris,  »  videlicet  qui  reddit,  sicut  Bcriptum  eat, 
peccala  patrum  in  iilioB  uc  nepotee,  uftque  in  ter« 
tiam  et  quartnm  g^^nerationem  {Exod.  xx),  reddet, 
inquam,  flliis,  vidrlicet  patrum  sequentibuB;  nam 
de  his  qni  non  8eq(iuntur,item  scriptum  est :  «  Fi- 
lius  non  portabit  iniquitatem  patris  {Ezech.jvui),» 
«  et  cum  reddiderit,  tunc  sciet,  »  id  eet,  tunc  pri- 
mum  intelliget,  qui  ante  «  inlelligere  noluit  ut  be- 
ne  ageret  (Psa/.xxxv).  » 

Vbrs.  20.  —  «  Vid<.*bantoculiejuBinterfectionem 
Buam,  •  videlice(,quia  viderenoluit  culpamauam, 
«  et  de  furrre  Omnipotentis  bibet,  »  Bcilicet,  qiiia, 
dum  offeriar  sibi  venia,  impcBnitens  est :  et  ir.erito 
«  bibet.  » 

Verb.  21.  —  «  Quid  enim  ad  eam  pertinet  dedo- 
mo  sua  poBt  ae?  •  videlicet,  utrum  negligentia,vel 
etiam  malo  exemplo  pereat  ?  Hoc  beato  Job  non  ab 
re  commemorat,juxta  quod,  ut  paulo  ante  dixerat 
(vbrb.  16),  c  consilium  oorom  longe  sit  a  me.K  Nam 
ita  BolIicituB  fuerat  de  domo  Bua  ut  oonBurgens  di- 
luculoholocauBta  per  singuloBoCTerret  fllios.dicens: 
«  Ne  forfe  peccaverint  fllii  mei  Domino  {Job  i),*  et 
caetcra.  Nihil,  inquit,  «  ad  eum  pertinet  de  domo 
Bua,»  id  eat  non  curat,utrum  exemplo/suo  pereat, 
ut  dictum  est,  vel  pro  peccato  suo  percutiatur,u[et 
si  numeruB  niensium  ejus  dimidietur,  •^id  est, 
etiamai  propter  peccatr  sua  vita  ejus  abbreyianda 


1055 


RUPBRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1056 


8it,  superbia  laroen  instigaate  a  peccato  non  com- 
peBcitur.  Quod  si  qusras  cur  ita  illos  caecari  per- 
miserit : 

Vers.  22-26.  — -  «  Nunquid,  ait,  Deum'qui8piam 
docebit  ecientiara,  qui  excelsos  Judicat?  »  Ac^si 
aperte  dicat :  c  0  bomo  tu  quis  es,  qui  respondeas 
Deo  ?  f  {Rom.  ix).  «  Qui  ezceieoe,  »  inquit,|id  est, 
angelos  c  Judicat,  »  alius  videlicet  in  sBterna  luce 
8tatuen8,alios  sponte  lapsos  in  sternse  damnatiouis 
ultioneprosterQens.Iocomprehensibiiiajudiciaejus 
hoc  disponunt,  quod  «  ietemorilur  robustus  et  sa- 
nus,  dives  et  feliz,  viscera  ejus  plena  suut  adipe, 
et  meduliisossa  ejus  irrigantur ;  alius  vero,  •  vide- 
licet  similis  mei,  «  morilur  in  amariludine  anim» 
suflB  absque  ullis  opibus.  Et  tamen  simul,  id  est 
Bimiiiter,«  in  pulvere  dormient  [a/.,  et  vermes  ope- 
rient  eos],  »ac  si  dicat:  Quia  similiter  ad  terram 
redeunt,  neo  divitisdebent  mentem  eztollere,  nec 
inopia  perturbare. 

Vers.  27.  —  «  Certe  novi  cogitationes  veslrae,  » 
videlicet,  quia  ex  praBsenti  flagello  me  impium  esse 
oor.Jicitis,*  et  sententias  contra  me  iniquas,  »  id 
est  factis  meis  non  squas,8ubaudi  novi,  quia  quas 
de  impio  universaliter  dicitis,  propter  me  concin- 
natis.  c  Novi,  •  inquam. 

Ver8.  28.  —  «  Dicitis  enim,  ■  scilicet  insuUan- 
tes  :  «  Ubi  est  domus  principiB,»  videIicet,quondam 
in  prinoipatu  superbientis,  et  quasi  in  ezemplum 
aliorum  me  ad  spectaculum  proponentes,  «  el  ubi 
Bunt,  M  dicitis,  «  tabernacula  impiorum, »  subaudi 
810  omne8,velut  iste,cum  tabernacuIisBuispereunt. 
Possunt  bsc  qus  dicta  sunt,de  iniquo  diviteaccipi 
etiam  aliegorice.  «  Viscera,  inquii,  ejus  plena  suut 
adipe  {v§rs.  24),»  id  est,  mens  ejus  plenaest  tumore 
superbiiB,  qusa  sio  ez  abundauiia  rerum  tenditur, 
sicut  adeps  ezcibo  na8citur,«  et  meduliis  ossa  ejus 
frrigantur  {ibid.)^n  id  esl  dtvitiis  dignitatep,quibu8 
velut  ossibus  fuicitur,vei  malisdesideriisdurfficon- 
suetudines  ejus  impinguantur. «  Alius  in  amaritu- 
dine  anims  suab  moritur  {vers.  25),»  divitias  babere 
concupiscens  et  nonvalens.c  Et  tamen  simulomnes 
in  pulvere  dormient,  »  id  e8t,in  terrenis  desideriis 
mentib  oculos  claudent,(c  et  vermea,  »  id  est  curs 
carnales,  «  operienl  eos  {vers,  26),  •  in  illis,  tam 
eum  qui  habet  quam  eum  qui  concupiscens  non 
habet.«  Cerle  novi  cogitaiiones  vestras,  «  videlicet, 
verbis  vel  operibus  demonstratas.  Sequitur  enim, 
«  et  sententias  vestraa  contra  me  iniquas,  •  el  co- 
tera  similiter  ut  supra  dictuin  est : 

Ubrs.  iJd,  30.  —  «  Interrogate,  »  subaudi  ea  qun 
dizi,  quemlibet  de  viatoribus^idest,  de  his  qui  hoc 
mundo  non  pro  patria,  sed  pro  via  utuntur,  «  et 
bec  eadem,  »  8ubaudi,qu»  dizi,«  illum  intelligere 
cognoscetis,  quia  in  diem  perditionisservatur  ma- 
lu8,  »  scilioet,  qui  hic  in  via  sua  prosperatur,  «  et 
ad  diem  furoris  ducetur,  »  videlicet,  dum  hio  flo- 
rere  permittitur.  Attamen: 

Vbrs.  31.  —  «  Quis  arguet  coram  eo  vias  ejus? » 
Quod  quidemetsi  noo  de  omni  impio  aocipi  posse 


A  videlur,  videlicet  qnia  multi  impii  multis  modisar- 
guuntur,de  nniversie  iniquitatis  capite  Antichristo 
reote  edictum  accipitur,  cujus  facta  ab  hominear- 
gui  non  valent,  nisi  in  absentia  ejus,  unde  bene 
additum  est,  «  coram  eo.  Quis,  inquam,  arguct,et 
qufe  fecit  quis,  »  nisi  Deus,  «  reddet  ei  ?  » 

Vers.  32, 33.  —  «  Ipse  ad  sepulcra  ducetur,  »  id 
est  in  putentibus  reproborum  cordibus  recipietur, 
quia  videlicet,  illi  soii  eum  recipiunt,in  quibusDeo 
mortuflB  anim»  reperiuntur,  «  et  in  congerie  mor- 
tuorum  vigilabit,  »  id  est,  in  congregatione  pecca- 
torum  astutiesuae  insidias  confldenterezerit.Etne 
roirerie  quod  ad  leles  Dei  Judicio  ducetur,  vel  cos 
8e<1ucere  permittetur  Antichristus,  quia  «  dulcis 
niit, »  8ubaudi,etiam  antequam  veniret;  «  dulcis,» 

D  inquam,  «  fuit  glareis  Cocyti,  »  id  est,  eisdem  re- 
probie  idem  spiritus  erroris  magis  quam  spiritus 
veritatis,  in  oorde  et  in  ore  accepius  fuit,  qui  sem- 
per  sunt  flusis voluptatibus  dediti,  ideo  glareis^quas 
8unt  lapiili  fluminum,merito  comparantur,tenden- 
tes  ad  luctum,  qui  signiHcatur  per  Gocytum,quem 
fluvium  sapienles  seecuii  apud  inferos  currere  pa- 
taverunt.  Dicitur  autem  Cocytus.GreBca  iingua  lu- 
c/ui,qui  tamen  luctos  femtnarum  solet  intelligi  vel 
quorumlibetinfirmantium.Dulcisitaquefuitveierit, 
Anticbristus  glareis  Cocyti,  id  est,  fluxe  viventibas 
reprobis,  quorum  luctus  vere  infirmantium  luctus 
est.  Et  hic  cum  venerit,  «  post  seomnem  hominem 
trabet, »  id  e8t,omoem  humanatantum  sapientem, 
nam  reprobi  omnes  postillum  confluent.  «  Etante 
80,  •  id  est  antequam  veniat,  non  quidem  omnes, 

^  multi  enim  a  diabolo  convertuotur  ad  Deum,  sed 
<e  innumerabiles,  »  subaudi  Irahet.Llcirco  prsmit- 
lit,  «  post  se  omnem  hominem,  »  quod  minus  eat, 
et  addidit,«  antese  46S  iMnumerabiles,»  quod  plus 
est,  quamvis  plus  essevideaturomnis  homo,quam 
innamerabilesbomines,quia  videlicet  ionumerabi- 
les,  quos  per  quioque  annorumante  8etrahit,mul- 
toplures  sunt,  quam  omnes,  quassuo  tempore,  id 
est  tribus  annis,  prsesentes  iuveniet.  Et  ideo  recte 
prflemisit,  «  post  se  omnem  hominem,  »  quod  mi- 
nus  esl,  «  et  ante  se,  »  id  est  quod,  ut  prsedictum 
est,  plus  est. 

Vers.  34.  —  «  Quomodo  igitur  consolamini,  »  id 
est  crimioamini  me  trustra ;  nam  per  antipbrasim 
dizit,  «  consolamini,  »  videlicct  conjiciendo  ez  ad« 

D  versitate  ieta,  quod  impius  sim  hypocrita,cumim- 
pii  multis  felicesvideantur,etille  precipue  prospe- 
rabitur,  qui  est  procul  dubio  universe  impietatis 
caput,  «  cum  responsio  vestra  reougoare  ostensa 
fit  veritati  ?  » 

Cap.  XXII,  VER8.  1,2.  —  «  Respondens  Eliphaz 
Themanites  dizit:  Nunquid  Deo  comparari  potesl 
homo?  •  Ecce  Jam  tertio  Elipbaz  B.  Job  aggreditur 
aperta  fronte,  et  nibii  habens  de  amici  reverentia, 
videlicet  quia  nonjam  universaliter  loquendo  contra 
impium,  ez  obliquo  percutere  curat,  quod  semel  et 
iterom  fecerat,  sed  in  persooam  ejus  invehitur,  et 
falsa  in  eum  criminu  nominat,  in  exprimendo  con- 


1057 


COMMBNT.  IN  JOB. 


1058 


cinnat.  Quod  a  laude  Dei  incipit,  utpote  qui  se  illi  A  "  °oo  oppreBsum  iri?  »  Tribulationes  idoirco  aquis 


obsequiuin  praestare  arbilratur.  «  Nunquid,  ait,Deo 
coniparari  potest  homo  etiam  cum  perfect»  luerit 
scienliae  ?  »  Subaudi :  Non.  In  comparatione  etenim 
Dei  scieniia  nostra  ignorantia  est. 

VBR9.3.  —  «  Quid  prodest  Deo  si  juatus  fueris  ?» 
subaudi  :  Nihil.  In  omnem  quippe  quod  recte  agi- 
mu8,  nosmetipsos,  non  autem  ipsum  Dominum  Jo< 
vamu8.«  Aut  quid  el  conferes.si  immaculata  fuerit 
via  tua?»  subaudi :  Nihil.  «  Quoniam  bonorum 
meorum,  inquit  Psalmista,  non  eges  (PsaL  xv).  » 

Vers.  4.  —  «  Nunquid  timens,»  subaudi,  foriitu- 
dinem  tuam,  «  arguet  te, »  rdelicel  more  regum 
terrenorum,qui  suspectam  sibi  aliquorQm,qoi  sibi 
subjecti  8unt,  potentiam,  ne  increscat,  proposiliB 


tumentibus  comparat,  quia  dam  aliffi  super  alias 
irruunt ;  quasi  aquis  turoenlibus,  unde  undas  po- 
tabue,  inquit,  insuUatio  est  et  irrisio.  qua  et  8ub- 
jungit : 

Vers.  12.  ~  «  An  Qon  cogitas,  >  subaudl  modo, 
sicut  tunc  quando  mala  ista  faciebas,  «  an  non  cu- 
getas,  inquam,  quod  Deus  excelsior  coeio  stt;  et 
8uper  steilarum  verticem  sublimetur, »  subaudi  et 
ideo  que  in  terra  Qunt  non  videt?  An  non  cogitas 
hoc? 

Vbr8.  13.  —  «  Et  dicis  :  Quid  enim  novitDeus,  » 
acilicet  superioribus  intentos,  «  et  qo&si  per  ctli- 
ginem  judicat,  »  subaudi  si  quid  videt. 

Veb8.  14.  —  «  Nubes  latibulum  ejus,  »  subaudi 


occasionibus  prsveniunt.utimminoaQtvel  penitus  ^  nunquid  diois,  videlicet  quia  internos,  et  ccsleetem 
auferant.  «  Nunquid,  inquit,  hoo  timens  te  arguit,      sedem  aeriae  partes  intersuQt^t  oec  oostra  coQside- 


et  veniet  tecum  in  judicium  ?  » lloc  nimis  otioaum 
e8t,et  eorum  qui  omnino  verba  sua  meteri  nesciunt. 
8ed  de  otiosis  ad  contumeliosa  protinus  prorumpitf 
dicens : 

Vers.  5.~  «  Et  non  propter  malitiam  tuam  plu- 
rimam,et  inHnitas  iniquitates  tuas,»  subaudi  arguet 
te?  «  Abstulisti  enim  pignus  »  vidue,  et  cstera 
qus,  quia  valde  juxta  bistoriam  patent,  exponenda 
ad  litteram  non  sunt,  sed,  quomodo  beretioorum 
falsitati  coogruant,  demonstrandum  est. 

Vers.  6.  —  «  Abstulisti,»  inquiiint  sancts  Eccle- 
siae  bsrctici,  «  pignus  fratrum  tuorum,  » id  est  ab 
his  qui  a  nobis  ad  te  veniunt,  inutiliter  confeasio- 
nem  erroris  exegisti,  per  quod  pignu»perdidorunl, 


rat,  »  inquii,  id  est  minus  ima  perpandit  supe- 
riora  curan8,«  et  circa  cardines  coeii  perambuiat,t 
subaudi  ita  ut  interiora  non  videat.  Videlicet,  bsc 
cogitans  falleris  ;  ille  namque  slcut  adesl  singulis 
ut  simul  omnibua  nunquam  de8it,sio  omnibus  iu- 
teodit  ut  singuliB  adait,  sic  extenora  circumdtt  ul 
interiora  impleat,  sic  summa  regit  ut  ima  non  de- 
serat,  sio  imis  prseens  est  ut  a  superioribua  non 
recedat.  Tu  autem  aliter,  ui  dictum  est  cogitans : 
Vers.  15.  ~  «  Nunquid  semitam  ssculorum  cu- 
stodire,  »  id  est  perseveranter  superbire,*  cupia?» 
Semita  namque  sscolorum  e&t  superbia.sicut  econ- 
tra  semita  Redemploris  nostri  est  bumiiitas.  Unde 
et  de  eadem  superbis  semita  subditur,  «  quam 


id  est  donum  Spiritus  sancti,  quod  acceperant  a  ^  calcaverunt,  »  id  est  consoetudintliter  ambuiave 


nobis.  «  Et  nudos,  »  id  est  simplices  et  inoautos, 
c  spoliasii  vestibus,  »  idest  diversarum  graliarum 
privasti  ornatibus. 

Vers.  7.  —  «  Aquhm  lasso,  »  id  est  veritatis  po- 
culum  sitienti,  «  non  dedisti,  •  sed  errorem  propi- 
nasti.  «  Et  esurienti  panem,»  id  est  doctnnam  sa- 
nam,quam  dederamus,  »  subtraxisti,  »  scilicet  do- 
ctrinis  aliis. 

Vers.  8.  —  «  In  fortitudine  brachii  tui,  »  id  est 
in  vehementia  tuspredicationif  possidebas  terrafD, 
sciiicet  universam,  «  et  potentissimus,  »  non  ra- 
tione  verilatis,sed  potenlia  fortitudinis,  «c  obtinebtB 
eam.  » 

Vfrs.  9.  —  «  Viduas,  »  id  est  plebes  a  nobis  le- 


runt,  •  viri  iniqui, »  sciticet  quicunque  vitam  hano 
transigunt  elati. 

Vers.  16.  —  «  Qui  sublati  sunt,  »  scilicet  a  prs- 
senti  vita,«  ante  tempt'8  suum,»  id  est  cilius  quam 
arbitrati  sunt,  dum  longiora  sibi  ejusdem  vits  spt- 
tia  repromitlunt.  Nam  quia  accepta  tempora  non 
ad  fructum  poBnitenlis,  sed  ad  usum  iniquitatis 
fertunt,quod  a  divinamisericordiamereri  poterant 
spatium  vivendi  amittunt.«  Subiati  sunt,»  inquam, 
c  et  fluvius,  »  id  est  morlalitatis  decursus,  «  sub- 
vertit  fundamentum  eorum, »  videlicet  quod  in  ter- 
renis  rebus  fixerunt,  quia  ad  sterna  transire  non 
curaverunt,  utpote  ad  terrenam  pertinentes  genera- 
tionem  Cham.  qui  primus  in  terra  civilatem  con- 


gitimis  pgstoribus  separatas,  c  dimisisti  vacuas,  »  D  struxisse  describitur,  in  quo  videiicet  aperte  mon- 


videlicet  prsdicatiune  sana,  «  et  lacertaiji  pupillo- 
rum,  »  idest  opera  discipulorum  noatrorum  bene 
codptas  «  comn)inui8ti. » 

Vers.10.  —  «  Fropterea  circnmdatus  es  laqueis,» 
scilicet  perfidis  tuffi,id  est  adversitaa  condigna  in- 
venit,«  et  conturbat  te  tormido  subita,  »  id  eat  an- 
gustia  qua  coQBiderare  negligebas  dum  tibi  arderet 
prosperitas. 

Vers.  U.  —  «  Et  putabas  te  tenebras,  i  id  est 
conturbatioueingaudiitui,quoteluoerepr98umeba8 
f  non  visurum,  etimpetu  a^uarum  inandanUam,t 
id  est  vebemcalia  tribulalionum  supervcnientium^ 


stratur  quia  ipse  in  terrafundamentum  po8uit,qui 
a  sohditate  a^terns  patris  alienus  fuit.  «  Fluvius  » 
ergo,  inqoit,  «  subvertit  fundamentum  eorum.  » 

Vera.  17.  ~  «  Qui  dicebant  Deo :  Recede  a  no- 
bis. »  lioc  et  a  B.  Job  dictum,  et  superius  exposi- 
tum  est.  «  Et  quasi  nihil  possit  facereOmnipotens, 
sstimabant  eum.  «  Et  boc  a  B.  Job  eadcm  seoten- 
tia,8ed  alio  sermone  dictum  est,  c  qQis  est  Omni« 
potens  ut  eerviamua  ei  ?  »  {Job  xxi).  Ita,  inquam, 
u  sstimabanteum  qu«si  nihii  posset  fdoere.  » 

V1B8.I8.— - «  Cum  ille  impleaset  domoa  eoram  bo* 
nia,»  subaudi  temporalibttfyquia  videlicet  dona  soa 


107^9 


RUPEaTI  ARBATIS  TDITIENSIS 


iON 


eliam  ingratis  non  denegat,  nt  duriora  eos  tunc  A  spirituum  insidias  in  mente  tolerabat.  Qaod  etfam 


supplicia  puniant,  quorum  bic  malitiam  nec  dona 
viceruot.  «  Quorum  sententia  longe  sii  a  me.»  Hoc 
et  pcr  beatum  Job  dictum  est.  Ait«namque:  «  Quo* 
rum  consilium  longe  sii  a  me  {Job  xxi).  » 

Ver8.  19.  —  «  Videbunt  justi,  »  subaudi  interi- 
tum  eorum,c<  el  Istabunlur,  »  tjnc  videlicet,quan- 
do  districto  judici  perfecia  jam  eecuritate  exeuita- 
lionis  inhierentc8,nil  dese  quod  metuant  habebunt, 
«  et  innoceos,  »  scilicet  qui  nunc  gemit  videns  eos 
in  iniquitite  moriente8,tunc  «  subsannabit  eos,»  id 
estnuilacommisorationemovebiturergaeossumma 
concordana  jus  ti  tiae  i  n  aoterna  peccatorum  ultione. 

Vbr8.  20.  —  «  Nonne  succiea  est  erectio, »  id  est 
superbia  eorum,  tuncvidelicet.cum  vel  a  preeentl 


in  Isfao  opere  sub  Alhiphylorom  praviiate  designa- 
tum  esl,  qui  puteos,  quos  Isaac  foderat,terre  con- 
gerie  repleliant  {Gen  xxvi).  Immundi  namque  spi- 
riiuB  dum  Scriptur»  eacrse  atudentibus  terrenas 
cogitaiionesingeruntiquaBiinventam  divlDae  acien- 
tis  aquam  tollunt 

Ver8.  26.  —  «  Tunc,  •  scilicet,  cum  hoc  argen- 
tum  tihi  coacervatum  fuerit,«  soperOmnipotentem 
deliciis  afflueB,  >  id  est  in  amore  illius  sacraBbcri- 
pturte  epulis  satiatteris,  et  Juxta  illud  :  «  Qu»  eai 
ista  quoe  nbcenditde  deserto  deliciis  affluena  {CanL 
viii),  »  dum  mysticis  intelligentiis  pasceri8,ad  su- 
perni  qnotidiecontemphinda  sublevaberis.t  Etele* 
vabis,  »  sciJicet,  hoc  modo,«  ad  Deum  faciem,»  id 


vita  ad  interitum,  vel  a  conspectu  ffitprni  judicis  ad  «^  eet  mcntem  tuam.per  interiorem  imaginem  Deo  no- 


etern»  gehenn»  pertrahuntur  incendiumf«  etreli- 
qoias  eorum,  •  idest  caroem  quoque  quam  hicre- 
linquunt  in  resurrectione  rpcer*tam,  «  devorahit 
igtfiR,  »  videlicet  ui464  cumcarneardeant  in  qua 
peccaverunt. 

Ver8.  21,  —  «Arquiesce  ergo  ei,  »  id  est  nostre 
conser.ti  qu»  pro  illo  cBt  sententiffi, «  et  habeto  pa- 
C9m,  »  videlicet  supernis  judiciis  non  resistens,»  et 
per  bsRC  hahebis  fructus  optimos,  »  id  est  opera 
facies  placentia  Deo.  Sio  et  hesretici  solis  acquies- 
centibus  eibi  pacem  promittunt,  et  fructus  opti- 
mos,  quia  videlicet  contra  eos  qui  secum  seniiunt 
jurgari  desistuni,  ei  solos  consentienies  sibi  opera 
bona  posse  agere  a>etimant. 

Vers.  22.  —  «  Suscipe,  »  inquit,«  ex  ore  iliius,» 


tam  atque  ron8picabilem,quamvidelicet  dum  reato 
culps  quisque  deprimiiur,  levare  ad  Deum  coos- 
cientia  reverberata  veretur. 

Vers.  27.  —  «  Rogabis  eum,  et  exaudiet  te,  » 
8ubaudi,qui  sua  hactenus  prscepta  contemnentem 
noluitaudire.  «  Bt  vota  tua  reddes,  »  id  eat  bonum 
proposiium  tPnere  valebis,  videlicei,  remota  culpa 
vel  culp89  pcena.  qua  nunc  obsistente  reddere  Don 
poies  Sspe  enim  ex  culpa  agitur  ut  volenti  bonum 
posse  Bubtrahatur. 

Vers.  28.  —  «  Decernes  rem,  et  veniet  tibi,  » 
suhaudi,  qui  nuoc,  dum  injuslua  ep,  adipi^ci 
Don  potes  quod  apppiis,  «  et  in  viis  tuis  splen- 
debit  lumen  tuum,  »  Id  est  in  operibus  luis  juati- 
tia  tua  aliis  erit  in  exemplum.  Dosopiimoe  Iructus 


subaudi  egreseam,  quam  nos  docemusjegem,  c  et  C  habebie,  si,  ut  supra  dixi,  legem  ex  ore  iliius  8U 
pone  eermones  ejus  in  corde  tuo,  »  subaudi,  quos      sccperis. 


Dunc  usque  per  bypocrisin  babebas  non  Id  corde, 
sed  tanium  in  oretuo. 

Vers.  23."  «  8i  rever8U8  fueris  ad  Omnipolen- 
tem.  »  Ut  ex  hereticorum  pert<ona  procedat,  quo- 
niam  saiis,  ut  dicium  est,  patet  in  Iittera :  «  Si  re- 
versus,  »  inqult,  «  rueris  ad  Omnipotentem,»  scili- 
cet,  a  quo  per  errorem  discessisii,*  ffidiflcaboris,  » 
id  est,  prospera  recuperabis,  «  et  longe  facies  ini- 
qaitatem  a  tabernaculo  tuo,  »  id  est  tam  a  corde, 
quam  a  corpore  tuo,  quia  videlicet,el  in  cogitatione 
mundaberis,  et  in  opere. 

Vers.  24.  —  «  Dabit  pro  terra  pilicem,  »  id  est 
pro  bis  omnibus  in  quibus  tui  infirmantur  actus, 


Vers.  29.  —  «  Qui  enim  bumiliatus  fueril,  »  id 
esthumiliter  legem  ejus  susceperit,»  erit  in  gloria,» 
videlicet,  juxta  illud,  «  Qui  auiem  se  humiliaverit, 
exaltabitur  {Matth.  xxiii  ;  Luc.  xiv,  xviii),  •  — 4«  et 
qui  inclinaverit  oculop,»id  eat  nullum  deppiciendo 
reepexerit,  8ed  pe  minoreni  atque  imparfmcunclis 
quos  aspicit  afistimaverit, «  ipae  salvahiiur,  »  id  est 
aliitudinem  apcendet  veritatis,  quia  falsum  super- 
biffi  verticem  deseruit. 

Vers.  30.  —  «  Salvabitur  innocens,  »  Bcilicet.in 
retribuiioneregni  ccelesiis  «Salvabiiuraulem  mun- 
diiia  manuum  suarum,  videlicet,quia  illum  in  ex- 
tremo  examine  justiiia  judicis  interni  8alvat,quem 


solidam  reddet  fortitudinem,  «  et  pro  ailice  lorren-  D  hic  non  in  sua  virlute  prcsumentem  pietaaejua  ab 


tc»  aureos,  »  id  est  pro  robuBto  opere  claritatem 
doctrinaB,  quia  videlicet  quaei  ex  fortitudine  de- 
fluunt  torrenies  aurpi,  cum  ab  ore  bene  viventium 
sacrae  docirin»  claritas  alfluil. 

Vers.  25.  ~  «  Eriique  Oinnipotens  contra  bostes 
tuos,  »  id  eat  protesiabil  contra  spiritus  malignos. 
«  et »  illo  per  suam  virtutom  eoa  depellente  «  argen- 
tum  coarcervabitur  tibi,  »  id  est  lucidum  exubera- 
bit  intu8  talentum  eloquii  divini,videlicet,te  dicen- 
te  juxta  Psalmisiam  :  «  Declinate  a  me,  maligiii,et 
Bcruiabor  mandnta  Dei  mei  (PsaL  cxviiO :  »  qii® 
profectc  perscrutari  noa  poierati  cum  maJigDorum 


immundis  operibus  liberat.Cunctahsc  Elipbazetsi 
recta  protulit,  cui  tamen  proferret  ignoravit,  quia 
docere  meliorem  audere  non  debuit,  •  frusira  »  au- 
tem,  ut  per  Salomonem  dicitur,  c  jaritur  rete  ante 
oculos  pennatorum  (Proi;.i),  »  quia  videlicet  pen- 
naii  8unt  bonorum  spiritus,  qui  dum  ad  altiora  per 
spem  veriiatis  evolMut,  apposita  pravorom  homi- 
uum  decppiionis  retiacula  declinant. 

Cap.  XXI1I,vers.1. —  «  Respondens  autem  Job,» 
mores  suns  planiorious  verbis  inchoat,  sed  dicta 
8ua  alta  mysteriorum  persecutiune  consummat.Qui 
quam  Invitus  atque  coaotua  bona  aua  enttmereti 


1061 


COMMBNT.  IN  JOB. 


lOOS 


videlioetquiafalsacriiDinasustiDebat^ethoomodo,  li  »  ei  perveaiat  ad  victoriam  judicium  meum,  •  id 


juxta  Aposioluni,  insipiens  cogebalur  (leri  {II  Car, 
ii),  qtii  polius  ab  amicis  debuisset  commendari ; 
quam  invitu8,inquam,boc  faciat,  ipse  iDdicat,dum 
respondens  hoc  modo  inciipit: 

Yers.  2.  —  «  Nunc  quoque, »  id  est.dum  vosqui 
roeconsolari  debuistis^potius  adversando  cogitis  ut 
ipse  me  coosoler  commemorando  booa  quas  gessi. 
«  in  amaritudine  est  sermo  meus,  •  id  e8t,non  cum 
vana  gloriatione,8ed  oum  amaro  animo  loquor,»  et 
nianus  plagas  mes  aggravata  esl  super  gemitum 
meum,»  quia  videlicet,inordinat®  consolationis  in- 
tentio  percuiisionem,  quam  imminuerodebuit,mul- 
liplicavit,vel  ut  subtilius  in  typum  sancUe  Ecclesia 
referatur,  a  manus,  » inquil,  «  plag»  meae  aggra- 


est,  ettuno  insidiaDtem  adversarium  perabsolutio- 
nis  meaejudicium  46ft  victor  excludam.  Sed  quid 
agam?  Quumodo  ad  solium  ejus  perveniam? 

Vers.  8,  9.  —  «  Si  ad  Urientem  iero,  non  appa- 
ret,  »  et  cffitera.  Anhelantius  exprimi  non  potuit 
desiderium  quflBrentis  in  veritatem  faciem  Domini. 
Et  hsc  quidem  satis  in  littera  cocstant,  videlicet, 
quia  Greator  omnium  in  parte  non  est  qui  ubique 
est,  et  in? isibilis  atque  incircumscriptus  intra  se- 
metipsum  omnia  continet,  elomnia  videt.  Unde  et 
sequitur : 

VxRs.  10.  —  «  Ipse  vero  scit  ? iam  meam.»  Ac  si 
dicat :  Viilere  non  valeo  videntem  me  et  eum  qui 
me  subtiiiter  intuelur,  intueri  non  possum.Sed  ta- 


vata  esi,  »  quia  priinam  electi  percussionem  coosi-  «^  men  baecaliterinteliigi  posaunt:  «  8i  ad  Orientem 


derant,  quod  a  conditorie  sui  visione  divisi  sunt, 
sed  cum  adhuc  etiam  adversa  in  hac  vita  acce- 
dunt,  manus,  id  est  fortitudo  plagse  eorum  super 
gemitum  ipsorum  gravatur.  Jam  vero  testem  ha- 
bereDeum  cupiensquod  vera  de  seipso  dicturussit : 

Vers.  3.  —  «  Quis  mihidet[tribuat],»  inquit,uQt 
cognoscam  et  inveniam  illum,  •  videlicet  ut  mibi 
perbibeat  testimonium,  t  et  veniam  usque  ad  so- 
lium  ejus,  »  scilicet,  ut  inter  me  et  vos  causa  mea 
illo  prssidenie  agatur.  Quod  omnino  non  vane 
optat,  quia  sic  futurum  est  paulo  post,  cum  ami- 
cos  ejus  Deus  redarguit,  et  testimonium  perhibet 
de  illo,  diccndo  :  «  Non  estis  Iccuti  rectum  coram 
me,  sicui  servus  meus  Job  (Job  xlii).  » 

Ver9.  4.  —  «  Ponam,  »  inquit,  «  coram  eo  judi- 


iero,»  id  est  si  mentem  in  consideratione  majestatis 
eju8  extulero,  «  non  apparet,  •  quia  videlicet,qua- 
lis  sit  a  cogitatione  mortali  videri  non  prievalet. 
«  Si  ad  Occidentem,  »  id  est  si  ad  coosiderandam 
humanam  mortaiitatem  mcntis  oculos  deflexero, 
«  non  intelligameum,»  subaudised  potiusindignum 
me  ejus  visioneesse  cognosoam.  «  Et  si  ad  sini- 
stram,  »  subaudi  iero,  id  est  peccatorum  deleota- 
tionibus  consensero,  «  quid  agam,  •  id  est  quid 
proficiam  ?  eubaudi  nonenim  indelectatione  peccati 
valet  agnosci.  «  Si  me  veriam  ad  dexteram,»  id  est 
si  de  meis  virtutibus  me  extollam,«  non  videbo  il- 
ium,  n  subaudi  sed  amplius  exercebor  per  super- 
biam.  «  ipse  vero  scit  viam  meam,  »  ao  si  dicat : 
Quamvis  iilum  non  videam,  tamen  coram  illo  con- 


cium,  »  id  e8t,conscientia8  me«  testem  invoco  eum,  ^  ^^^  dicere  me  qu»  de  me  bona  dicturus  8um,quia 


«  et  os  meum  replebo  increputionibus,»  increpatio- 
oibus,  inquam,meis,ne  dicam  laudibus,  quia  bona 
ipsa  qu8B  dicturus  sum  non  tam  laudes  quam  in- 
crcpationes  sunt,  quia  non  cum  jaclantia,  sed  cum 
amaritudine  tristiti»  a  me  proferuntur. 

Ver3.  5.  —  «  Ut  sciam  verba  quae  mihi  respon- 
deat,  n  quod  videlicet,  meretur  amara  et  humilis 
conscientia,  «  et  intelligam  quid  luquatur  mihi,  » 
id  est  quod  testimonium  perbiiteat  a*quitatejudieii 
sui.  Et  ad  hoc  tendens. 

Vers.  6.  —  «  Nolo  multa  fortitudine  contendat 
mccum,  nec  magnitudiniB  suie  mole  me  premat.  • 
Mens  etenim  quaelibet  justi  si  ab  Omnipotente  di- 
stricte  judicatur,  mole  premitur.  Quis  vero  coram 


videlicety  «  ipse  scit  viam  meam,  •  id  est  et  qu» 
egerim,  et  qua  intentione,  vel  humilitaie  nunc  illa 
commemoraius  sim,  «  ipse  scit.  Et  probavlt  me 
quasi  aurum,quod  per  ignem  transit,»  id  est  flam- 
ma  deslderii,  quo  anima  mea  liquefit,  dum,  ut  su- 
pra  dictum  est, «  illum  quaeril  et  non  invenit,^  si- 
mul  cum  ipso  flagelloquo  orQciur,puriorem  me  red- 
det  sibi.  Nunc  quoniam,  licet  cum  non  videamus, 
ante  solium  ejus,  qui  ubique  praesens  est,  sumus ; 
audite  quam,  ut  dixi,  «  ipse  scit  viam  meam.  • 

Vers.II.  —  «  Vestigia  ejus  secutus  est  pesmens,» 
ac  si  dicat :  Nequaquam  ita,  sicut  vos  dixi8tis,am- 
bulavi  in  iniquitate,  sed  «  vestigia  ejas,  •  id  est 
exemplt  pietatis  ejns,  «  secutusest  pes  meus,»  id 


illo  justus  inveniri  valeat,  si  secundum  suie  forti- D  6st   omnis  propositi   mei  motus,  sive  profectus. 


tudinis    majestatem  vitam  homioQm   discutiat  ? 
ergo  nolo.  Sed  quid  ? 

Vers.  7.  —  f  Proponat  lequitaatem  contra  me  > 
subaudi,  potius  quam  fortitudinem.  id  est  mensu- 
ram  bumanam  perpendensita  se  conformet  etaptel, 
Qt  eum  humana  innrmitassustinere  valeat.Quodi- 
cto,  mirabiliter  adventum  mediatoris  Dei  et  bomi- 
num  Christi  Jesu  iinplorare  videtur,  qui  a  fortilu« 
dioe  divinitatis  sufle  descendens,  infirmitatem  no- 
stram  suscepit,  ul  infirmus  homo  ad  eum  invenire 
accessumgratifle  quandoque  potuisset.f  PropouAl,* 
inqunnn,  «  squitalem  contra  me,  •   ut  dictum  est. 


«  Viam  ejus,  »  id  est  legem  eju8,8cilicet  illam  qao 
etiam  absqne  Scriptura  naturaliter  scitur  ab  omni- 
bu8,ouJus  hso  summaest:  «  Quodtibi  nonvisfie- 
ri,  alii  ne  fecerie  {Tub.  iv),  »  —  m  custodivl,  et  non 
declinavi  ex  ea.  » 

Vbrs.  12.  —  «A  mandatis  labiorum  ajuB,!  scili- 
cet  illis  quc  preter  naturalem  legem  Banctis  Patri- 
bus  est  locutus,  «  non  recessi,  •  et  baec  non  super- 
ficie  tenus  obeervavi,«  led  in  sinu  meo,»  id  eat  in 
eecreto  cordiset  radice  pure  intenliooi8,«ab8COQ- 
di,  »  id  estmemoriae  mandavi,  «  verba  oris  ejus,» 
id  eat  dicta  mibi  ex  auctoritate  etjus.  Et  si  qa«raf 


1068 


RUPERTI  ilBSATIS  TUITIENSIS 


iON 


cur  tam  sollioite  vel  tanta  intentione  egerim,  cau- 
sam  tibi  reddo  terribilem  dicens. 

Vers.  13.  ~  «  Ipse  enim  solus  est,»  id  est  simi* 
lem  non  babel,  idcirco  non  negligenter  coram  illo 
ambulandum  est.  «  Solus,inquam,e8l,»  quia  vide- 
ticel  esse  ejus  non  lale  est  quale  est  esse  angelo- 
rum,  aut  bominum,  aut  coeli,  aut  tprrje,aut  maris, 
aut  aeris;  et  ideo  sollicite  timendus  est,  quia  «  et 
nemo  potesl  avertere  cogitationesejus,»  id  estquia 
semol  fixanequaquam  abaliquo  mutari  possuntju- 
dicia  ejus,  el  :<  quia  horrendum  est  incidere  in  ma- 
nus  ejus  (He^r.x),»  —  «  et  anima  ejus,»  id  est  omnia 
penetraris,cuncta  dispooens  vis  eju8,cf  quodcunque 
▼oluit,  boc  fecit,  »  quia  videiicet  tam  in  apostatis 
angelisquam  in  homioibus  perversis  ;  inde  quo<|ue 
voluntatem  suam  implet,  undo  voluntati  illius  re- 
pugnare  videntur.  Ideo,inquam,timendus  est,quiH, 

Vbrs.  —  «  Cum  expleverit  in  me  voluntHtem 
snam,  »  id  est  cum  prapsentibus  flagellis  me  arflixe- 
rit,quantum  vo1uerit,a  et  alia  similia  multapr<e8to 
sunt  ei,  »  id  est  si  ferire  cogitat,  adhuc  invenit, 
unde  plagam  tam  temporalem  quam  aeternam  au- 
geat. 

Vers.  15.  —  <i  Et  idcirco  a  facie  ejus  turbatus 
sum,  »  id  estin  omni  vita  meatimui  eum,«  etcon- 
siderans  eum,  »  videlicet  in  cordis  secretario  per 
contemplationem,  idcirco  majestatis  ejus  assistens 
u  timore  soilicitor,  id  est  sentontiam  ejus  super 
me  semper  suspectam  babeo.  Et  bunc  spiritum  ti- 
moris  Domini  non  ex  rae  babeo,  sed  ex  ejusdomo. 
Hoc  est,  quod  eequilur: 

Vers.  16.  —  «  Deus  mollivit  cor  meum, »  scili- 
cet  ut  timerem  eum,quem  non  timent  obdurati,quo- 
rum  cordd  lapidea  sunt.«  etOmnipotens  conturba- 
vit  me,  »  scilicet  utili  pavore,  ne  dure  mentis  es- 
sem,  et  proinde  in  malum  corruerem. 

Vers.  17  —  «  Non  enim  perii  propter  imminen- 
tes  tenebras,  »  ac  si  dicnt:  Hunc  in  me  timorem 
Doanni  esse  non  vobis  pripsensflagellum  faciatin- 
credibile,  neque  dicatis :  Si  ita  timoralus  fuisti, 
quare  ego  peris  ?  Ne  inquam,ita  dicatis :  «  Non  enim 
perii,  /^  scilicet  in  praesenti,  «  propter  imminentes 
tenebras,»  id est  ideo  iit  futuras  tenebras  ine8B,ut  pu- 
tatis,  impetiati  debitas  tali  plaga  communitus  per 
pGonitentiim  evadam,«  nec  faciem  meam,»  id  est 
raentera  meam,«  operuit  caligo,»idest  Dei  oblivio, 
ita  ut  opus  sit  tali  me  excitari  Qagello.  Voa  istud 
latet,  sed  Deum  non  latet.  Hoc  est,quod  sequitur : 

Cap.  XXIV,  VERS.  i.  —  •  Ab  Ornnipotente  non 
sunt  abdcondita  tempora,  «  videlicet  nec  preterita 
nec  lutura  ;  qiianto  roagis  nec  mea  priesentia  ?«  Qui 
autem  noverunt,»id  est  nosse  sibi  videntur,«  eum,» 
scilicet  qui  altum  sapiunt  (Rof/i.  xii),  et  apud  se  sa- 
pinntes  sunt  [Rom,  xi),  subaudi  sicut  vos  qui  su- 
per  me  praeripitis,  et  sensu  vestro  prolertis  ejus  ju- 
dicium,  «  ignorant  dies  illius,  »  id  esl  antiquamet 
maturam  disp.isitionem  aelernilatis  ejus,  qua  ea 
qus  circa  me  aunt  et  aimilia  disponuntur. 

Yi£ii8.  2.  —  «  Alii  terminOB  transtulerunt,  »  id  est 


A  qui  impii  sunt,  eteafactuntque  vos  me  feeissedi- 
citis  quasi  impium,  longe  alii,  id  est  longe  a  me  di-  • 
versi  sunt,  imo  et  econtrario  mibiincedunt.  Hocet 
cflBtera  quse  sequuntur  taliasunl,  acsi  dicat  aaoeta 
Ecclesia  de  perfldia  bcretioorum  :  «  Alii.»  id  esta 
me  pxtranei,  qui  ex  me  exierunt  quia  roei  noD  eraot 
«terminoB  transtulerunt,^  — « terminos,  »  videlicet 
antiquos  8cripturarum,  quos  sancti  Patres  posue- 
runt.  «I  Diripuerunt  greees,  »  id  est  imperiios  po- 
pulos,  u  et  paverunt  eos, »  scilicet  pe8t|feri8  dojtri- 
nis  ad  interdciendum  nutriendo. 

Vers.  3.  —  «  Asinum  pupillorum  abegcrunt,  »id 
est  queoilibet  indoctum  quidem,  el  terrenis  reboi 
insudantem,  sed  pupulis,  id  estelectis  Dei  teneris 
utilem  et  subsidia  ministraotem  a  via  veritatis  in 
B  errorem  suum  averterunt.  «  £t  abstuleruni  pro  pi- 
gnore  bovem  vidu»  »  id  est  nonunquam  etiam 
pr^edicatorem  fldei  catbolicaB,  ut  alii  sequantur  il- 
lum.  Nam  boc  C8t  quod  ait  i  pro  pignore.  »  Pignng 
namque  cum  toliitur,  aliud  quideui  est  cum  teoetur 
Bcd  tameo  adLuc  aliud  est  quod  quaeritur.  «  Pro 
pi^nore  »  er^o  bos  tollitur,  quando  idcirco  ipse  pra- 
dicator  rapitur,  ut  alii  sequantur.  De  quibus  sub- 
ditur  : 

Vers.  4.  —  «  Subverterunt  pauperuix.  viam,  »  id 
est  eorum  vitam,  qui  divini  eloquii  non  babcDl  ar- 
gentum  etaurum,et  ideo  facilius  subverti  posaunt, 
«  et  oppresserunt  paritpr  maosuetos  (errc,  »  eos 
videlicet  quorum  mansuetudo  cum  discretiooe  oon 
est,  et  terras  dedita  est. 

C  Vers.  5.  —  «  Aiii.  »  inquam,  non  ego»  quem  ona- 
gro  comparastis,  qui  se  iiberum  natum  putat,  sed 
alii  ionge  dissiiniles  mibi,  t  quasi  onagri  in  deser- 
lo,  »  idest  atimoreDominisoluti,  t  egrediuntur, » 
Bciiicet  a  communi  conversatione  bomioum,  ut 
quasi  per  solitariam  viam  reverentiores  videantur. 
•  Egredinntur,  inquam,  quasi  onagri  ad  opu8,»non 
Dci,  sed  suum,  sicut  scriptum  est :  u  Ooager  as- 
suetusin  soiitudine  in  desiderio  anime  auae,  attra 
bit  ventum  amoris  sui  {Jer,  ii),  »  id  est  vir  4M 
vanus  a  vinculis  fldei  et  rationis  alienus,  in  ambi- 
tione  cordis  sui  eam,  qu»  non  edificare,  sed  inflare 
novit,  attrabil  acientiam.  «  Egrediuntur,  inquam, 
qua^i  ooagri.  Vigilantesque  ad  prcdam,  •  id  eat,  in- 
lenti  ad  depravandam  saoram  Scripturam,  et  ad  sui 

Q  sensus  servitium  detorquendam,  «  preparanl  pa- 
nem  liberis  suis,  »  id  est  doctrinam  mendacii  se- 
quacibus  suis. 

Vers.  6.  — c  Agrumnonsuum  demetunt,»  idest 
cordiDusauditorumqui  afldelibusvirisbooumverbi 
Dei  semeo  acceperunt,  zizaniam  supersemioant, 
quae  malo  suodemetant,«  et  vineam  ejus,  qoamvi 
oppresserint  viudemiant,  *>  id  est  riligiosum  laho- 
rem  ejus  quem  contentionibus  superare  possunt 
annibiiant. 

VcRs.  7.  —  V  Nudos,  »  subaudia  bonis  operibus 
«  dimittunt  bomines;  videiicetsic  eos  dooentes  vi- 
vere»  ut  appareat  turpitodo  aorttm,  «  qaibas  no& 


1065 


COMMENT.  IN  JOB. 


1066 


est  operimentum  in  frigore,  >  id  est  opus  boDum  A  cognoscentesDon  sicutDeum  glorificaveruDt  (/?am. 


Id  iDfidelitate. 

Ver8.  8.  —  «  Quo8  imbres  montium  rigant,  » id 
est  sacra  verba  doctorum  iostruere  dudc  primum 
C(Bperant,«  et  dod  hubentee  velameD,  »  subaudi  quo 
illorum  tegantur  peccata,  «  amplexanlur  lapides,  » 
id  est  sanctos  umbiunt  martyres,  ut  babere  merean- 
tur  iDteroessores   Talibus  iuquam, 

Verp.  9.  —  «  Vim  fecerunt,  »  quia  verbis  blan- 
dioribus  pcrsuadere  non  possunt,verborum  et  opc- 
ruin  violentia  grassantui^,u  deprsdantes  pupillos,  » 
videlicet  quos  Pater  misericors  in  sinu  sancts  Ec- 
clcsiae  coUocavit  tenere  nutriendos,  «  et  vulgum 
pauperem  spollaverunl,  »  id  est  populo  indocto 
fidei  tulerunt  vestimentum. 


i),» —  «  nescierunt,inquam,  nec  reversi  sunt  per  se- 
mitasejus,oide8t  non  conversi  sunt  ad  Deum  per 
arctam  poBniteDtias  viam,  quia  videlicet  justo  Judi- 
cio  tam  obscuratum  quam  obduratum  est  coreo- 
rum.  Adbuc  sub  Don^ioibus  duorum  Dequissimo- 
rum  scelerum,  homicidii  videlicet  et  adulterii,  ue- 
quitiam  detestatur  bsretici. 

Vers.  14.  —  «  Mane,  iuquit,  primo,  »  id  est  ia 
prosperitatid  su®  gaudio,  ueque  euim  ita  ut  iittera 
soDat  magis  Id  die  quam  in  Docte  (lUDt  homicidia, 
sed  iD  prosperitate  8ua,ut  dictum  est,  quasi  «  maDS 
primo  consurgit  bomicida,  id  est  erigitur  in  prse- 
BeDtis  vitae  gloria ;  «  iDterflciet  egenum  et  paupe- 
rem,«  id  est   iDOrmitatis   conscium   et  humilem. 


Vers.  10.  —  «  Nudis,  >•  id  est  duIIo   bono  opere  n  <<  Per  uoctem  vero,  »id  est  Id  adversilate,  cum,dis- 


ornatis,  «  et  iDcedeDtibus  absque  vestitu,  »  id  est 
quod  pejusest,malaetdedecoro8a  facieotibus,  a  et 
esurientiliU8,»id  est  ad  poeuiteDtiam  quaDdoque  re- 
dire  cupieotibus,  «  tuleruut  spicas,»  id  est  Id  mcD- 
tibus  corum  repositas  perniciosis  suasionibus  de- 
struxcro  Patrum  scuteDtias,  qusB  dod  immerito  per 
spicas  sigDantur ;  quia,  dum  ssepe  per  figurata 
eloquia  proferuntur  ab  eis,  tegmen  litteraa  quasi 
aristarum  palea  subtrabitur,  ut  ad  medullam  spi- 
ritus  perveniatur. 

Vers.  11.  —  «  Inter  acervos  eorum  meridiaii 
sunt,»  id  est  persccutionum  potestatem  per  sc  non 
babentes,  eorum  mullitudini  sese  adjungendo  dele- 
ctati  sunt,  «  qui  calcatis  torcularibus,  » id  est  cru- 
entati  factis  crudelibus,  unde   et   David  propbeta 


pooente  Deo,  subito  gloriam  accepta^  poteBlatis 
amiserit,  «  erit  quasi  fur,  »  quia  videlicet  locum 
mutat,  mentem  non  mutat,  dum  occulte  consilia 
mala  probet,  quia  vi  uocere  oon  prsvalet. 

Vers.  15.  —  «  Oculum  adulteri  observat  caligi- 
nem.  »  HocetlamjuxtalitteramDilobstat  iDlelligi, 
ut  qui  adulterium  perpelrare  desiderat.teDebras  ex- 
quirat.Sed  quia  coDtra  hsreticos  senteutia  promi- 
tur,  «oculus,  inquit,  adulteriobservatcaliginemy  » 
id  est  sicut  adulter  per  tenebras  in  carnali  coitu  non 
prolem  qusrit,  sed  voluptatem  ;  sic  haereticus  io 
hypocrisi  adulterat  Dei  verbum,  quia  videlicet  dod 
spirituales  Dei  fllios  giguere,  sed  suam  sciODtiam 
prsdicaodo  desideret  ostentare,  et  quasi  alienam 
conjugem  tollil,  dum  fldelem  animam  in  suum  er- 


sanctae  Ecclesie  afflictionem  conspiciens  psalmum  ^  rorem  allicit.  «  Oculus,    »   imjuil,  id   est  intentio 


pro  torcularibus  scripsit(/*5(i2.  viii).  «  Calcatis,  in- 
quam,  torcularibus,  id  cst  rcspersi  sanctorum 
cruore  et  saliati  sedibus,  «  sitiunt,  »  id  est  adbuc 
facere  crudeliora  insistunt.  Et  boc  agenio  : 

Vers.  12.  —  «  De  civitatibus,  » id  est  de  multis 
ecclesiarum  locis  vel  conventibu8,«  fecerunt  viros,» 
id  cst  forles  el  perfectos, «  gemere. »  Sic  videlicet, 
quomodo  gemebat,  prae  omnium  Ecclesiarom  solli- 
citudine  Paulus,  cum  diceret : «  Quis  scaodalizatur, 
et  ego  non  uror  (II  Cor,  xi);  »  et:  «  0  inseosati 
Galatae,qui8  vos  fascinavit  (Ga(a/.  iii), »  et  multa  ta- 
lia.  «  Et  anima  vulncratorum,  »  id  est  de  alieno 
lapsu  tabescentiura  justorum,  «clamavit, »  scilicet 
ad  Deum,  »  et  Deus  inuitum   abire  dod  palitur,  » 


eju8,  «  observat  caligiDem,  »  videlicet  ut  homioes 
lateat,  «  dicens  :  noo  me  videbit  oculus, »  subaudi 
bumanus  :  oam  Dei  oculos  dod  reveretur.  «  Ocu- 
lu8,  »  ioquam,  humaous,  quia  videlicet  quod,  ul 
praedictum  est,  io  meote  agitur,  valde  difflcile  est, 
ut  ab  humaoo  visu  peoetretur.  >  Bt  operiet  vultum 
8uum»  »  id  est  per  boc  quod  agit  eveoiet,  ut  io  eo 
similitudo  Dei,  quae  est  vultus  cordis  humani,  ita 
confundatur,  ut  dicat  ei  Chrisius  in  die  judicii  : 
Noo  Dovi  te.  Operieos  ergo  sic  vultum  suum  quid 
agU? 

Vers.  'IG.  —  «  Perfodit  io  teoebris  domos,  »  id 
est  coDscieotias  justorum  sauciare  cooatur,  maxi- 
me  io  teoebris,   id   est  io   tempore   adveraitatiSy 


subaudi  quamvisiilud  neripatiatur^quiaooDisi  ju-  D  quibus  prospere  viventibus  perversa  dod   audebat 


8to  ordiae  injustum  aliquid  fleri  palitur. 

Vers.  13.  —  «  Ipsi  fuerunt  rebelles  lumini,  »  id 
est  DOD  per  ignorantiam  peccaverunt,  sed  per  su- 
perbiam,Iumini  scieotiaequod  habebaot  rebellaDtea 
ore  et  opere,  quod  est,  blasphemare  io  Spiritum 
saDCtum.  «  Rebelles.inquam,  fueruot, »  id  est  ela- 
tiouis  suae  scutum,  oe  salubriter  in  corde  ferireo- 
tur  Jaculis  veritatis  objeceruot.  Et  quia  prius  scien- 
do  «  rebelles  fueruot,  »  postmodam  caecati  sunt,  ut 
Dcscireot.  Hoc  est,  quod  sequitur  :  «  Nescieruot 
viu8  ejus,»  id  est  traditi  suot » io  reprobam  Bensum, 
el  obscuEatum  est  insipiend  cor  eorum^quia  Dcum 

Patrol.  CLXVIII. 


loqui.  «  Perfodit,  inquam,  sicut  io  die,  »  id  est  in 
prosperitate  illorum  «  coDdizeraot  sibi,  »  quia  vi- 
delicet  dum  loqui  noo  audebaot,  ad  maligna  tan- 
tum  cootra  eos  coosilia  vacabaot. 

Vers.17.  —  «  8i  subito  apparuerit  aurora,  » id  est 
si  post  adversitatemjustusquispiam  fulciatur  subli- 
miter  potestate  aliqua,  «  arbitraotur  umbram  mor- 
tis,  »  qoia  videlicet  qui  se  perversa  egisse  memioe- 
ruot,  corripi  pertimeBcuot.  «  Et  »  hoc  ideo,  quia 
«Bicio  teDebris,»  ideBtiopeccatiByCquasiiD  luce,» 
sobaudi  JuBtitiae  «  ambulant,  »  scilicet  ita  securi 
quasi  justoruni  facLa  babeant,  ct  sic  in  pi  icseDil  cs- 

34 


1067 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIENSIS. 


I06S 


ciUU  iMti  8uat|  ao  si  jam  edternflB  patrias  luoe  per-  A  '^u^  ^ibi  Jungere  venit,  m  tan<|uam  eponens  proee- 


fruantur. 

Vers»  18.  --  «  Levis  esl,  *  subaudi  quilibet  talie, 
<(  Buper  faciem  aquee,»  id  est  plusquam  superQcies 
aqus,  quia  videlioet  si  quslibel  buno  aura  tentatio- 
nis  attigerltf  sine  tardltate  aliqua  retractationis  tra- 
hit.  «  Maledicta  sit  pars  ejus  in  terra,  n  videlicet 
quia  ad  tempus  benedicitur,  id  est  prosperatur,  in 
reatu  tamen  perpetus  malediclionis  tenetur,  «  nec 
ambulet  per  viam  vinearum,  »  id  est  per  rectitudi- 
nem  Ecclesiarumy  que  via  reota  iides,  vel  Justitie 
rectitudo  eel. 

Vers.  ^9.  —  «  Ad  nimium  calorem,  »  id  est  ad 
impatientiam  semper  contentiuse  agentem,  et  ad 
rixas  calentem,  «transeatab  aquianivium,  »  id  est 
a  leotione  Scripturarumperfrigus  perfidie  seu  male 
idtellectarum.  Ao  si  aperte  dioat :  Quia  bumiliier 
lub  disciplinee  vinculo  non  constringitur^ab  inflde- 
litatis  8U8B  frigore,per  immoderatam  eapientiam  in 
errorem  iabaiur.  Nam  de  hujusmodiscriptum  est : 
cBicul  frigidam  fecit  cisterna  aquam  suam,  aio  fri- 
gldam  farit  maliliam  suam  (Jer.  vi).  n  — «Etusque 
ad  inferos  peccatum  iilius,  »  eubaudi  ducatur,quia 
videlicet  ante  flopm  vite  prssentis  461  per  cor-» 
reclionem  ac  pcenitentiam  non  emendatur. 

VER9.20.  —  «  Obliviscatur  ejus  misericordia,  » 
id  estOmnipotentem  quemnunc  Jiistum  non  timet, 
post  invenire  misericorJiam  non  valeat,  scilicet^ 
quia  peccatum  quod  bio  non  corrigitur,  ejus  illuo 
venia  fruslra  postulatur.  «  Oulcedo  illius  vermis,  » 
subaudi,  est,  dum  vivit,  id  est  cnro,  quae  vere  pU" 


B 


dens  de  thalamo  suo  (Psal,  xviii).  »  Cui  vidus  be- 
nefacere  est  in  ejus  qusB  mortui  Viri  sui  amore  al- 
teritur  consolatione  laborsre.  Sed  hic  illi  bene  non 
fecit,quiavidelicetproilIanihiIIaboravit.  Vel  ut  de 
hceretico  cmpta  prosequatur  pzpositio  :  «  Pavit,  » 
sobaudi  hffireticus,  <(  sterilem,  •  id  est,  pascendo 
prsedicatione  erroris  sui  fecil  sterilem  atque  erro* 
neam  plebem.  «  Et  vidu®  bene  non  fecit,  »  id  est 
sanct»  Bcolesifle,  oujus  vir  Cbristus  nunc  abseos 
est,  servire  et  coilaborare  oontempsit. 

Ver8.22.  —  w  Detraxit  fortes,  » id  est  in  errorea 
suum  rapuit  superbos,  ssculi  potentes.  «  In  forii* 
tudine  sua,  »  id  est  in  eloquentia  clara  et  conteD- 
tiosa,  u  et  cum  stelerit,»id  estquandiu  vivit,«  non 
credet  vit»  suee,  »  id  eal,  contemnit  de  Deo  vert 
sentire.  Sed  et  qui  in  corpore  Ecclesiae  rectam  vi* 
delur  Odem  tenere,  dum  perverse  vivit,  viCae  sua 
non  credit,  quia  videlicet  confitetur  se  nosse 
Deum,  factis  autem  negat  {TiL  i).  Diceret  aliquis : 
Quare  ergo  vivit  !  Ad  quod  respondetur. 

Ver9.23.  —  «  Dpdit  Deus  ei  locum  pceDitentiaB,  » 
id  est  idcirco  illum  io  iniquitate  tolerat,  ut  per  pa- 
tientiam  suam  ad  poenitentiam  illum  exepectando 
ab  ini(|uitalecompescat,et  iileabulitureo,  subaodi 
poenitentias  loco,  in  superbiam,  id  est  secunduo: 
duritiam  suam  tbesaurizat  sibi  iram  {Ram,u),  nec 
si  centum  annie  ex8pectetur,resipi8cit,unde  elju- 
Btius  damnatur,sicut  scriptum  est  :  c<  Peccator  cen- 
tum  annorum  maledictuserit  (/«a.  lxv).  »  Ubi  cen- 
tenarius  pro  inlinito  poniiur,  quia  vid^licet  a  pec- 


tredo  est  et  vermis,  cujus  concuplscentiatutum  est  C  oatiperpetrationenulla  temporis  longinquitatecoo}- 


hoc  quod  appeiit  in  mundopro^perari,csteros  ex« 
oedere,  rebus  et  honoribus  tumere.  Qualis  autem 
sit,  imo  quod  vere  vermis  sit  carnis  sub9tantia,te- 
Biantur  eepulcra  ;qu«  quis  parentum.quisaroico* 
rum  tangerevelit,quantumlibetviventem  dilexerit  ? 
Caro  itaque,  dum  concupiscitur,  pensetur  quid  sit 
exanimis,  et  tunc  intelligiturquid  amatur.Sanctus 
Vir  per  vulnera  et  verba  sic  loqoens  sua,  ut  etiam 
signiflcel  noslra,  adhuc  de  pcena  ejusdem  impii 
8ubjicit,dicenB  :  «  Non  sit  in  recordatione,»  subaudi 
Dei,  quia  videlicet  dignum  non  est  tants  majestati 
ut  ante  consppctum  memori«  ejus  pareat  hio,  non 
dicam  homo,  sed  replile  tHntee  abjectionis,  cujub, 
ut  supradictum  est,  «  dulcedo  est  vermis.»  —  «  Non 


pescitur.tt  Oculi  enim  ejus,  »  id  est  intentiones  cor- 
dis  ejus,  «  sunt  in  illius  viis,  »  id  est  scienter  er- 
rans,  et  meliorem  viam  sciens,  a  prssentibus  non 
scparatur,  et  solis  vitiis,  ut  per  hoc  animo  salisfa- 
ciat,  Bemper.intendit. 

Vers.  24.  —  «  Elevati  sunt  ad  modicum,  »  su- 
baudi  impii,  «  et  non  subsistent,  «  videlicet  Juxtt 
quod  alibi  scriptum  est,  «  Vidi  impium,8uperexal- 
tatum  et  elevatum  sicut  cedrosLibani,  et  transivi, 
et  ecce  non  erat  (Psal,  xxxvi).  »  Sic  fumos^  ubi  in 
aitum  ascedderii,  dissipatur,  et  nebula  mane  den- 
sata,solisradiisabstergitur,etmatutino  rore  berba 
gaudens,  subito  calore  siccatur;  sic  et  spumosa 
aquarnm  builae  certatim  prodeunl,  et  certatim  di' 


sit,  *  inquam,  «  in   recordatione,   ned   conteratur  B  ruptas  depereunt,  «et  bumiliabuntursicut  omnia,» 


quasi  iignum  infructuosum,  »  id  est  non  solom 
Buccidatur  per  carnis  morteni,  sed  et  conteratur  per 
fleternam.  damnationem,  «  quasi  lignum  infructuo- 
sum,  »  subaudi,  et  ideo  Jure  succidendum,  etin 
ignem  mittendum.  £t  vere  infructuosum. 

Vers.  2i.—  Pavit  enim  sterilem,  id  est  fovit  de- 
lectationibns  carnem,  qu»  nullam  gignit  bonam 
cogitationem.  «  Sterilem,  »  inquam,  et  « quse 
noc  parit,  »  id  est  qua;  nunquam  desinit  esse  ste- 
rilis^  sed  perseverat  in  suis  concupiscentiis.  t  Gt 
viduffi  bene  non  fecit,  »  id  est  animfle  suae  noluit 
misereri.  Quam,  quia  a  Deo  'liduata  fuerat,  Gbri- 


subaudi  qnibus  ipsi  innituntur  :  omnia  enim  ter- 
rena  qua^i  bumiliantur,  videlicet,  quia  transeunt 
ipsa  elementa,atqueimmutantur.  Ac  si  apcrte  dl- 
cat:  Stareomnino  nequeunt,  quiaipsaquoque  qui- 
bus  innituntur  fugiunt.«Humiliabuntur,  »  inquam, 
«  et  auferentur,  sicut  omnia,  »  videlicet,  quia  non 
haerent  ei  qui  est  super  omnia.  «  Bt  sicut  summita- 
tes  spicarum,  »  id  est  aristae,  videlicet  quee  eon- 
Junctae  prodeunt,  sedpaulatim  crescendo  paulisper 
ab  Invicem  hirsutae  et  rigidse  disjunguntnr,  sic  ipsi, 
qui  naturae  quidem  communione  sibi  conjuQcti 
Bunt,  sed  contra  se  vicissim  oresoeDdo  dividaoturi 


1060 


COMMENT.  IN  JOB. 


1070 


et  diverBis  vHlis  rontendentee,  alius  aliom  super* 
gredi  niiitur,  sic,  inquam«  contereutur,  videlicet, 
ut  illis  conlritis,  grana,  id  est  jusli,  appareant,qui 
Btantibus  aristis,  id  est,  eiedem  injuBtia,  iHtebant^ 
et  illis  in  aeterna  supplicia  cadentibus,  sanctorani 
justitirt  quaniaveritale  candeat  demoQStretur.Tunc 
Bcilicet,  quando  per  ventilabrura,  qui,  juxta  Joan* 
nem,  in  manu  Judiois  eat  (MaUh,  iii),  area  Banctae 
Ecclesiae  permundabitur,  et  eventilatis  ad  conibu- 
rendum  paleis,  triticum  in  borrea  coBli  recondetur 
(Luc,  iii). 

Vers.  25.  —  «  Quod  si  non  ita  eat,  »  inquit, 
•  quis  me  potest  arguere  csBe  mentitum  ?  »  Ac  si 
appitedicHt :  Ita  suntcunctaut  protuli.QusB  tamen 
8i  ita  non  essent,a  vobis  redargui  nequaquam  pos- 
sera,  quia,  dum  adhuc  propriaB  euccumbitis,  alie- 
nam  rpprehendere  fallaciam  non  valetis.  «  Et  po- 
nere  ante  Deum  verba  mea,  »  ecilicet  in  examine 
veritatis,  quia  vobis  ipsis  peccando  faciem  ejus 
absconditis.  His  dictis  contra  eos  qui  fugitiva  po- 
testate  superbiunt,  et  ventosis  honoribus  intume- 
6cunt,beatus  Job  ea  quffi  supra  cmperat  de  mori* 
bus  suis  proBecuturuB  erat,  sed  Baldad. 

Cap.  XXV,  VFRB.  1.  —  Non  ferens  silenlium,  mo- 
tusque  eo  dicto,quod  nunc  novitfsime  intulit,dicen6, 
«  Si  non  ita  est,  quis  me  poterit  arguere  esse 
mentiium,  et  ponere  ante  Deum  verba,  »  inter- 
rumpit  coDpta  eju8  verba,  dicne : 

Vers.  2.  —  «  Poteetas  et  terrorapud  eum  eat,»  eto. 
Ac  si  dicat :  Dixisti :  «  Quis  me  poterit  arguere  ease 
mentitum.  »  Ego  aulem  dico:  «  Apud  ipBum,  qui 
facil  concordiam  in  BublimibuB  Buis,  »  id  eat  qui 
BuperbienleB  adversum  se  epiritus  dejiciendo,  pa- 
cem  et  humilitatis  concordiam  flrmavit  in  c(elo, 
t  apud  ipsum,  »  inquam,  «  poteBlas  est,  *>  subaudi 
arguendi  etiam  te,  «  et  terror, »  videlicet  praJBens 
flagelluro,  quo  Jnm  terribihter  arguitte,]ta  ut  ter- 
reantur  alil  videntos  te.  Quod  contra  virum  sanc- 
tum  acerbe  nimie  dictum  eet.  Vult  enim  intelligi 
quod  eadem  justitia,  vel  eamdem  ob  culpam,  B. 
Job  percuBsus  sit,  pro  qua  diabolut  de  coelo  pro- 
jectus,  concordiam  quam  turbabat  in  BublimibuB, 
id  est  in  cceleBiibus,  reliquit.  t  PotCBtas,  » in- 
quam,  »  apud  eum  eet,  »  et, 

Vees.  3.  —  «  Nunquid  est  numerua  militum 
ejus,»  videlicet,  quia  dixisti,  «  et  quie  poterit  po- 
nere  ante  Deum  verba  mea  (Job.  xxiv),  «  quasi  non 
babeatquiinconspectueJuBnuntietverbatua^«Nun- 
quid,  »  inquam,  «  est  numeruB,  »  id  est  nunquid 
non  sunt  innumerabiles  9piriluB,qui  hominum  di- 
cta  vel  facta  coram  Creatore  quotidie  die  noctuque 
referrc  valeant  ?  omnes  utique  conoord6B,ut  supra 
dictum  eni(vers,  2),licet  D»nieli  dicat:  «  AngeluB 
princepB  Persarum,»  id  estangeluB  qui  prseBt  Per^ 
616,«  rentitit  mihi  (Dan.  x).»  Non  enim  perdiisoor- 
diam  contra  se  an^eli  veniunt,8ed  perJuetiiisBoon- 
cordiam,  quia  videlicet  euhjectarum  aihi  gentium 
vicissim  raerita  contradicunt.  «  Et  euper  quem)  » 
inquit,  non  «  fulgel  [al,  eurgetj  lamen  illiu0|  »  id 


A  eet  et  pra^ter  hoc,  quod  ab  angelis  illi  cunola  46S 
nuntiantur,  quem  non  vident  oculi  ejus  ?  Et  cum 
coram  iliis  oculis  qui  borios  et  malos  contemplan- 
tur,  aliqui  ex  dictis  vel  iactis  Buis  justificentur? 

Verb.  4.  —  «  Nunquid  juBtincari  potest  homo 
comparatUB  Deo,  »  id  eet  tu  illehomo,  qui  le  com- 
paras  Deo,  dura  dicis  :  «  Disputare  cum  Deo  cupio 
(Jub,  xiii),  N  et  taiia  multa,  et  nunc  novissimedixi- 
Bti :  «  Quis  me  poterit  arffuere,  » tanquam  Deo  sis 
compar,qucm8uIura  nerao  poteatarguere?  «  Nun- 
quid,inquAm,ju8tincari  potest,  aut  appareremun- 
dus  natuB  de  muliere  ?  »  Id  est  etiamsi  non  baberes 
etiam  maculim,  praeter  banc,quod  nalus  es  de  mu- 
liere,  videlicet  viro  injeota  est  perauasio  culpe. 
Vebb.  5.  —  «  Ecce  eliam  luna,  »  id  est  coBlestiB 

n  Ecclesia,  quam  prseenH  sol  divinitatis  illustrat, 
«  non  splendet,  »  videlicet  niei  boHb  ejusdem  lu- 
men  babeat,  «  et  BtellfiB,  »  id  eet  quique  eanoto- 
rum  angelorum,  «  non  sunl  mundae  in  conBpeotu 
eJuB,  n  id  OBt  in  comparatione  ejuB,  imo  qui  ex 
eis  comparaverunt  bo  illi,  facti  Bunt  tenebrae. 

Verb.  6.  —  n  Quanto  magiB  homo  putredo,  »  id 
est  non  eolum  qu.-tliBCunque  homo,  qui  unquam 
futtiruB  est  putredo,  sed  homo  qui  jam  est  pu- 
tredo,  iitpote  Bedene  in  sterquilinio,  et  eaniem  ra- 
dena  de  latere  suo  ? 

Cap.  XXYI,  vers.  1,  2.  —  Hffic  ultima  contume- 
lianniliBamicorum  verbia,  beatue  Jobaltiori  aou- 
mine  inniten8,CGBpta  pro8equitur,ejusquedictaiam 
aunt  valida  quam  exireraa  ;  quia  et  aic  U8us  juris- 

p  peritis  esee  solet,  ut  argumentum,  quo  adversariia 
auis  eminere  se  prasvident,  ad  concluaionem  aor- 
vent.  «  CujuB,  inquit,  adjutores  ^  «  Magna  et  digna 
potentis  animae  indignatio,  non  ferentisquod  Bal- 
dad  adjutor  Dei  videri  appelal,  quia  videlicet,  etsi 
Bunt  aliqui  l)eiadjutores,tale8  ille  nunquam  digna* 
tur  habere  adjutores,  q.ialis  hic  erat,  qui  in  oon- 
demnationem  innocentis  proximi  Deum  Bcadjuvare 
putabat,quodutiquefariendo,nontamadjutorquam 
adulator,non  tam  laudatoreratquamirrisor.CnjuB, 
inquam,  adjutor  ea  ?  «  Nunquid  imbecillis,  »  id  eet 
cguB,  ouJuB  baculum  fregerira  ?  «  et  auBtentas  bra- 
chium  eJuB,  qui  non  eat  fortis,  »  scilicet  ne  me 
reluctante  teneri  et  delicati  laseetur  bracLium  Do- 
mini  ?  videlicet  ut  qui  conducti  plorant  in  funere» 
diount  et  faciunt  prope  plura  dolentibuB  ex  animo, 

D  aio  et  tu  deriBor  vero  plua  laudatore  moveris.  «  Bt 
BUBtentaa, inqoam,  bracbium  eju8,qui  non  est  for- 
tie,  »  id  est  ita  ad  adjuvandum  ingeriB,  quasi  me 
Don  BatiB  fortiter  percuBserit,  oum  econtrario  ut 
oonstantius  percutere  poBBit,  cum  econtrario  velit 
ipse  teneri,  aiout  per  quemdam  illi  dicitur:  «  Non 
eat  qui  coneurgat  et  teneat  te  (ha.  lxiv).  » 

Verb.  3.  —  «  Cui  dedieti  conailium  ?»  Tenet  boo 
quod  longe  Buporioa  dixerat :  «  Apud  ipBum  est 
fortitudo  et  8apientia(io6.  xii).»  Nam,|iOBtquam  do 
fortitudine  dixii,  «  oujus  adjutorea,  »  etc.,nuncde 
Sapientia  aQbjungit,  «  cui  dedieti  conFilium,  »etc. 
«  Conailium,  »  inquam  «  cui  »   quaai  juriBperitua 


1071 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


101S 


u  dedisli,  n  multa  videlicel  adverBuro  me   crimiaa  A  ^^um  doctrinra  meneura  contemneretur,  ne   rades 


componendo,  quse  i»  qui  me  percussit  adversum 
me  numeret,  ne  videatur  injuste  perculere,  dum 
recJamo  diceus  :  «  Disputare  cum  Deo  cupio  (Job. 
xiii)  » —  «  Forsitan  illi, »  subaudi  dedisti  consilium, 
«  qui  non  habet  sapientiam  ?»  lllud  quidem  chari- 
tatis  essetyscilicet  ei  consilium  dare,qui  sapientiam 
non  habet,quia  consilio  indiget;  dare  autem  Deo, 
qui  ipsa  Sapientia  est,  nimis  perverse  et  imporlunsB 
adulationis  e&i,  «  Et  prudeniian:  tuam  ostendisti 
plurimam,  »  scilicet  plus  appetendo  sapere  quam 
oportet  sapere  ,et  confingendo  quasi  in  ravorem  Dei 
malacontra  proximum  tuum,qu8e  constat  nonesse. 
Vers.  4.  —  «  Quem  docere  voluisti?  »  subaudi 
qui  contra  me  debeat  Joqui,  «  nonne  eum  qui  fecit 


auditore8,qui  adhuctanquam  parvuli  fovendi  sunt, 
immensltate  mysteriorum  obruantur.Qualibus  apo- 
stolus:  •  Non  potui«  inquit,  vobis  loqui  quasi  spi- 
ritualibus,  sed  quasi  carnalibus  (i  Cor.  ii).  »  Et  in 
lege  soriptum  est :  «  8i  quis  foderit  ciaternam^  et 
nonoperuerit  eam,  »id  est  si  qois  intellcclu  valido 
8cripturs  arcana  penetraverit,  et  coram  his,  qai 
non  capiunt,  per  silentium  non  texerit,  «  cecide- 
ritque  bos  vel  asinus  in  ea,  »  id  est  scandaliiatas 
fuerit  aliquis  simplex,  sive  munda  sive  immunda 
sit  ejus  vita,  «  Dominus  cisterne  reddet  preiiaa 
jumentorum  (Exod.  xxi),»  idest  reus  tenebitarpro 
illi<3  ad  agendam  poenitentiam. 
Vers.  9.  —  «  Qui  tenet,   inquam,   vullum   solii 


epiramentum  ?  »  subaudi  et  ideo  meliusper  seno-  -d  sui,  »  id  Cbt  supra  dicio  modo  occultat  gloriam  re- 


vit  qusin  eodem  spiramento  sunt. 

Vers.  5.  —  «  Ecce  gigantes  gemunt  sub  aquis.  » 
Nunc  tumorem  vanffi  sapientiae  increpat  per  doctri- 
nam  ejusdem  fortitudinis  et  sapienlis  Dei,  et  piena 
mysteriis  verba  personat.  «  Gigantes,  »  inquit,  id 
est  apostatae  angeli,vei  hominessuperbi,  «  gemunt 
sub  aquis,  »  id  est  sub  abysso  judiciorum  Dei  ne- 
Bcientes  ea  quae  sunt  Dei,  qua  Deus  per  Spirilum 
suum  illis  non  revelavit,«  et  qui  habitant  cum  eis,» 
id  est  qui  eorum  gloriae  ex  delectatione  sociatur, 
subaudi  pariter  gemunt.  Hoo  procul  dubio  divin» 
fortitudinis  est  quod  genuerit.videlicet  dignis  astri- 
cti  vinculis,  et  rudentibus  inferni  detracti  reservan- 
tur  in  diem  judicii,  quando  recipient  ab  ilJo  con- 
Bummatam  sententiam,  contra  quem  lumuerunt 
per  superbiam.  Hoc  vero  sapienti®  ejus  est,  quod 
sequitur: 

Vers.  6.  —  «  Nudus  e«t  infernus,  »  id  est  mali- 
tiam  suam  non  valet  obtegere  diabolus, «  coram  illo 
et  nulluir.  est  operimentum  perditioni,»  id  est  cun- 
ctis  damnationis  ejus  sociis,  quia  videlicet  non  est 
ubi  abscondantur  ;  •  omnia  enim  nuda  et  aperta 
sunt  oculis  ejus  »  (Hebr.  iv). 

Vers.  7.  —  «  Qui  extendit  aquilonem  super  va- 
cuum,  >  subaudi «  apud  illuiri  estfortitudo  etsapien- 
i\fk(Job.  xii),»> —  «qui  aquiloncm,»  id  estdiabolum 
abelectorumcordibusejectumvasisqueetarnnssuis 
spoliaium,  •  extendit  supervacuum,  »  videiicet  ut 
contentus  sit  operire  corda  illorum,  qui  a  gratia 
Dei  vacui  sunt,  «  et  appendit  terram, »  id  est  san- 


gni  sui,  videlicet  ne  quandiu  in  hac  mortali  carne 
subsistimus,  quanta  sint  illa  angelorum  ministe- 
ria  vel  cstera  Dei  secreta,  videamus,  vel  quia  coa- 
tra  amicos  suos  hsc  loquitur,  qui  rationes  per- 
cnssionis  ejus  se  comprehendendum  arbitrabatur, 
recte  boc  modo  dicitur  :  «  Qui  tenet  vultom  solii 
£ui,  »  id  esl  qui  non  ostendit  vobis,  vel  veatri  si- 
milibus,  rationem  judicii  sui,  «  et  expandit  super 
illud  nebiilam  suam,  »  videlicet  quia  roanens  in- 
visibilis  occulta  judicia  sua  super  nos  exerit. 

Vers.  10.  —  «  Terminum  circumdeditaquie,»  id 
est  modum  praBfixit  scientiffi  humani  gencris,  vide« 
licet  ut  perfecta  ffiternitatis  suffi  scientia  nulli  tri- 
buatur,  «  usquedum  iiniantur  lux  et  tenebrs,  •  id 
est  quousque  cursus  justorum  injuetoramque 6nie- 
tur,  quurum  adversa  distantia  recte  per  lucem  si- 
gnatur,  ettenebras,quibuB  utique,utait  Apoatolus, 
nulla  est  ab  invicem  societas  (H  Cor.  vi). 

Vers.  11.  —  «  Colummffi  cceli  contreraiBCunty  » 
id  est  angelisancti  vel  praedicatores  eummi  tremore 
concutientur,  subaudi  propter  469  hoc  divins  di- 
spositionis  judicium,  «  et  pavent  ad  nutum  eju8,t 
scilicet,  non  poenali  limore,  sed  reverenti  admira- 
lione,  omnipotentiam  Creatoris  contemplantes. 
Adhuc  manitestius  de  eadem  fortitudineelsapien- 
tia  subjungitur. 

Vers.  12.  —  In  fortitudine,  inquit,  illins,  »  id 
est  per  incarnatum  Verbum  illius, «  repente  maria 
congregata  aunt,  »  id  est  discordantia  prius  sccu- 
larium  corda  ad  concordiani  unius  fldei  congrC' 


ctam  Ecclesiam  in  fide  solidam,  et  bonorum  ope-  D  gata  sunt,  «etprudentiaejus  percussit  Buperbum,» 


rum  terram  fructiferam,  «  super  nihilum,  »  id  est 
Buper  gentiles  populos,  propter  nullum  eorum  me- 
ritum,  sicutBcriptum  est  in  psalmo  :  «  Pro  nihilo 
salvos  facies  illos  (Psal.  lv).  »  Hoc  vero  quo  ordine 
factum  sit,  mirifica  Bubdens  ratione  contexit. 

Vers.  8.  — «  Qui  ligat  aquas  in  nubibus,  •  quod 
est  opus  procul  dubio  sapieniifle  ejus.  «  Lipat,  in- 
quam,  aquas,  »  id  est  cum  discretione  distribuit 
doctrinae  su»  munera,  «  in  nubibus,  »id  est  in  apo- 
Biolis  cffiterisque  sanctis  prsdicatoribus,  «  ut  non 
erumpant  pariter  deorsum,»  id  c-8t,ut  oon  aequallter 
omnibus  expendantur,  sed  pro  capacite  audien- 


id  est  patientia  et  humilitatis  mortis  cjus,  in  qua 
nobis  providit,  vicit  diabolum. 

Vers.  13.  — «  8piritus  ejus,  »  subaudi  post  istam 
victoriam  de  cmlo  missus,  «  ornavit  coeloB,  »id  est 
eanctos  ditavit  apostolos,  videIicet,faciendo  de  in- 
firniis  fortes,  de  timidis  zelo  bono  fervente8,de  im- 
perilis  doctoB.  Quod  bene  Spiritus  sanctQs  fecisse 
dicitur,  quia  videlicety  nisi  apostoli  promissa  ejus 
dona  perciperent,nulIo  fortitudinis,  vel  csteramm 
virtutumdecoreclaruiasent.  Hoo  sapientiae  Dei  est, 
quod  vero  sequitur,  foriitudiniB  ejua  iaus  est.  «  Et 
obBtetricante,  inquit^  manu  ejas, »  id  est  parvulof 


1073 


COMMBNT.  ]N  JOB. 


1074 


custodiente,  vel  ad  regenerandum  filios  Adam  eas* 
cipiente,  deztera  ejiis  <  egressus  [al.  eductus]  est 
coluber  tortuosus,  »  id  est  ejeclus  est  de  atrio  suo 
fortis  armalus  diabolus.  Qui  ideo  coluber  tortuo- 
SU8  dicitur»  quia  per  colubrum  accepit  humanum 
genus,  quem  el  idcirco  intrare  permissus  est,  ut 
cx  ipso  vase  cognosceretur,  qualis  ipse  est,  scilicet 
tortuosus  et  Jubricus  ;  tortuosus,  quia  in  veritate 
non  stetit ;  lubricus,  quia  si  prime  suggestioni 
ejusdem  non  resistitur,  repente  totus  ad  iniima 
mcntis,  dum  non  sentitur,  ilJabitur. 

Vers.  \L  —  Ecce  h«c  ez  parte  dicta  sunt  viarum 
ejus,  id  est  fortitudinis  et  sapientis  ejus,  «  etcum 
vix  parvam  stillam  sermonum  ejus  audierimus,  n 
sciiicet  hac  pauca,  qu»  de  primo  adventu  ejus 
prophetico  spiritu  praenuntiamus,  «  quis  poterit 
tonitruum  magnitudinis  iilius  intueri,  >»  id  est  so- 
norum  atque  terribiiem  secundum  adventum  cjus 
tolcrare  ?  Parvam  enim  stiilam  sermonum  ejus 
appelJat  notitiam  primi  adventus  ejus,  quia  videli- 
cet  quidquid  terribile  de  ejus  consideratione  per 
primum  adventum  cognosoimus,  tantum  esl  ad 
comparationem  immensitatis  secretorum  coeles- 
tium,  quffi  per  secundum  adventum  revelanda 
sunt,  tanquam  si  grandi  tonitruo  parva  stilia  com- 
parelur. 

Cap.  XXVII,  VERS.  1.—  «  Addidit  quoque  Job  » 
subaudi,  postquam  ad  ea  congrue  respondit,  qu» 
Baldad  in  conlumeliam  ejus  dizerat.  Dixerat  enim 
defortitudine  Oei,  qua  principem  discordi®  dia- 
bolum  de  sublimibua  coelorum  projecit,  qui  facit 
concordiam  in  sublimibus  suis  et  cetera,  et  bea- 
tus  Job  responderat  propbetice  de  eadem  fortilu- 
dine  simul  et  sapientia,  qua  eumdem  diabolum  de 
cordibus  quoque  hominum  quos  elegit,  ejecturus 
erat.  Ad  h«c,  inquam,  addidit  athlela  fortisaimus, 
auperatis  tripiici  congressu  quasi  tribus  gladiato- 
ribus  victor  in  media  consistcns  arena,  virtulum- 
que  suarum,  quibus  vicisset,  arma  spectatoribus 
oslendens  aurea.  Addidit  ergo  assumens  parabo- 
lam  suam,  non  utique  aliquod  music®  organum 
quod  appeiJetur  parabola,  musica  enim  in  luctu 
importuna  narratio  est,  sed  parabolam  suam,  id 
est  sui  &imiiitudinem,  videlicet  verba  quibus  pa- 
rabolice  divina  loquitur  mysteria,  statum  EcclesisB 
in  sua  uberius  describens  persona,  piana  tamen 
looutione  suo  more  inchoans  : 

Vers.  2,  3.  —  »  Vivit  Dominus,  »  subaudi  de  quo 
dixit  insipiens.  Non  est  Deus,  aut  Biest.reshuma- 
nas  curare  non  est  credendus,  cum  sepe  boniu 
mala,  et  malis  eveniunt  bona. «  Vivit  inquam,  Do- 
minus  [Deus],  »  id  est  testor  viventem  qui  est  Do- 
minus,  «  qui  abstulit  Judiciummeum,i»  subaudide 
ore  hominum,  ut  contra  quod  merui  me  nunc  opi- 
nentur  esse  impium,qui  abstulit,  iuquam,qui  non 
dedignatur  bumHnacurare,sicuiin8ipientes  putant, 
qui  videntes  pacem  peccatorumzelati  aunt «  etdixe- 
runt :  Quomodo  scit  Deua,  et  si  est  scientia  in  Ex- 
celso  (PsaL  lxxu),  »  sed  oum   consilio   quod  ipse 


A  soit  «  abBtuJit  Judicium  meum,  et  Omnipolen8,qui 
ad  amaritudinem  adduxit  animam  meam,»  dando, 
videlicet  percussori  meo  potestatom  ju^tam.quam- 
vis  habenti  voluntatem  injustam  ;  testor,  inquam, 
viventem^  testor  Omnipotentem,  «  quia  donec  su- 
perest  baJitus,  »  id  est,  discretio  bonietmali,  «  in 
me;  seqnitur  enim  :  «  et  spiritus  Dei  in  naribus 
meis.nid  est  inspiratio  Dei  in  munere  discretionis, 
discretio  namque  in  Scripturasacra  per  nasum  so- 
Jet  BigniOcari,  quandiu,  inquam,  superest  in  me 
virtuB  discernendi  inter  bonum  et  malum. 

Vers.  4.  —  (t  Nun  loquentur  labia  mea  iniquita« 
tem,  »  et  ut  apertius  intelligas  quam  iniquitatem, 
«neclingua  mea.inquit.meditabitur  mendacium.  >» 
Vid6,quia  hoc  est  blaspbemiam  dicere  in  Bpiritum 

r^  sanctum,  habere  dono  Spiritus  sancti  discretionem 
boni  et  mali,  et  cognito  videlicet  mendacium  econ- 
tra  scienter  macbinari  quod  faciunt  heeretici. 

Vers.  5.  —  «  Absil  a  me,  *>  subaudi  boc  pecca- 
tum, «  ut  Justos  vos  esse  Judicem,  »  scilicet  in  eo 
quod  ad  preBens  pertinet  negolium,  dum  vos  ab 
eventu  tcmporaliumcommodorumsiveincommodo- 
rum,pensanda  estimatis  merita  bonorum,  sive  ma- 
lorum.  Nam  si  vos  in  hac  sententia  Justos  judica- 
rem,  peccarem  mentiendo,  non  solum  contra  oon- 
scientiam  meam,  sed  et  contra  sanctos  omn6s,qui 
cum  justiQcent  cor  suum,  et  lavent  inter  innocen- 
tes  manus  suas,  flagellantur  tamen  tota  die^et  ca- 
Btigatio  eorum  in  matutinis  {PsaL  lxxii),  id  est  in 
prssenti,  «  quando  incipit  judicium  de  domo  Dei  (i 

p  PeL  iv).  9  Absit,  inquam  :  «  Donec  deficiam,  »  id 
est  quandiu  flammantem  in  me  habebo  veritatis 
lucernamy  «  non  recedam  ab  innocentia  mea,  »  id 
est  nihil  contra  veritatem  eamdem  loquar  lingua 
dolosa. 

Vers.  6.  —  Justificationem  meam,  quam  coepi 
tenere,  »  subaudi,  ab  ineunte  »tate,videlicet  nun- 
quam  adversando  veriiati  mibi  cognit»,  «  non  de- 
seram,  »  Bubaudi  vestravictus  contentione  CGepi,in- 
quam,  tenere.  «  Neque  enim  reprehendit  me  cor 
meum  in  omni  vita  mea.  »  Non  dico  quidem  quod 
nunquam  peccaverim,cum  et  supra  dixerim  :  «  Pec- 
cavi,quid  faciam  tibi,  o  oustos  hominum  {Job.  vii), 
et  iterum  «  si  lotus  fuero  quasi  aquis  nivit,  tamen 
Bordibus  intinges  me,  et  abominabuntur  mevesti- 
mcnta  mea(Jo6.  ix),  sed  hoc  dico,  quod  nunquam 

D  Bciens  vera  econtrario  locutus  sim  falsa,  vel,  quod 
agendo  mala  simulaverim  bona,  fuerimque  sicut 
nuno  opinamini,  hypocrita.  De  hujusmodi,  in- 
quam  non  reprebendil  me  cor  meum  in  omni  vita 
mea.  Imo  : 

Vers.  7. —  «  8it  ut  impius  inimicus  meus,  et  ad- 
versariuB  meus  quasi  iniquus.  »  Acsi  dicat :  Adeo 
non  sum  hypocrita  vel  impiuB  sicut  vos  astruitis, 
utquicunqueinimicusveladversariusmeusest^pius 
vel  aequus  esse  non  pos8it,sed  polius,  quod  opposi- 
tum  est  pio,  id  est  impius  vel  iniquus  sit.  Poterat 
dixi88e,vo8  potius,  qui  mihi  adversamini,  impii  vel 
iniqui  estis.Sed  humiliue  elocutuseet,  quomoJo  et 


4075 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1076 


Dominus  noster,  cum  dicere  potuiseel  PharisaBia 
blaspheraantibuB,  vos  contra  meestis,  vos  spargi- 
tis,  temperavit  eamdem  increpatioDem,  quia  tuno 
illorum  primi  assultus  erant^et  dixit :  «  Qui  non  est 
mecum,adver8um  me  est,  et  qui  non  congregat  me- 
cum,  spargit  {Luc.  xi).  »  Itaet  hio,  quiaamiciejus 
quondam  fuerant,  qui  nunc  adversabantur,  tempe* 
ravit  increpationem^sicut  jam  dictum  est :  Et,  quia 
cum  prava  loquerentur,  causam  justitiaB,  tanquam 
pro  Deo  agerent,  praeteDdebant,  non  absolute  ail, 
impius  vel  iniquus,  sed,  sicut  impius,  qiiasi  ini- 
quus.  Ac  si  dicat  :  Nou  prffijudioo,  de  intenlione 
cordis,  quod  forte  per  ignorantiam  fallitur,  hoc 
scio  470  quod  ore  impis  etioiquis  assimilamini 
in  eo  quod  mihi  adversando  menddcia  clncinnatis. 
Non  sum,  inquarn,  hypocrita. 

Vers,  8.  -  «  Quae  est  enim  spes  hypocrilae,  »  id 
est  si  enim  essem  hypocrita,  qu8B  mibi  spes,  id  est 
merces  speranda  8uperesset?Subaudi,  nutla.  Vide- 
]icet,quianulia  speshypocrits  superesl,  «  si  avare 
rapiat,  »  id  est  si  per  ambitionis  intemperantiam 
laudem  in  pra*scnti  prteoccupet,  et  non  liberet 
Deus  animam  ejus,  videiicet  in  futuro,  qui  nunc 
recepit  mercedem  suam.  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vers.  9.  —  «  Nunquid  Deus  audiet  clamorem 
ejus,  »  scilicet,  diccntis  :  «  Doraine,  Domine,aperi 
nobis  (Malih,  xxv),  »  —  «  cum  venerit  super  eum 
angustia,  »  scilicet,  cum  sicut  alibi  scriptum  esl  : 
u  Irruerit  repentina  calamitas,  et  interitus  quasi 
tempestas  ingruerit  {Prov,  i).  » 

Vers.  iO,  —  «  Aut  poleril  in  Omnipotente  dele- 
ctari,  »  id  pst  laudem  habere  cx  Deo,  qui  laudem 
ex  bominibus  qussivit  et  recepit,  «  et  invocare 
Deum  omni  tempore,  »  videlicet  quem  contempsit 
in  terrenffi  prosperilatis  tempore,  nunquid  eum 
efficaciter  invocabil  in  tempore  angusti.e  ? 

Vers.  i\.  —  «  Docebo  vos  per  manum  Dei.  ■ 
Postquam  notam  hypocriseos  a  se  removit,  quae 
valde  inflrmare  solet  auctoritatem  doccntis  ;  post- 
quam,  inquam,  mullimoda  responsionc  amicorum 
elationem  destruxitjam  sedocere  perhiijet  utvide- 
licet  aperte  videatur  in  his  quae  8ubdit,rectaplan- 
tare,  in  his  vero,  quse  prsmisit,  perversa  evulsisse. 
<c  Docebo  vos,  inquam,  por  manum  Dei,  »  id  est 
per  auctorilatem  non  meam  seil  Dei,  vel  per  n.a- 
num  Dei,  id  esl  per  sapientiam,  quae  est  Filiua 
Dei,  quia  vos  in  vestra  sapientia  prssumitis : 
((  Docebo,  inquam,  que  Omnipotens  babeal,  »  su- 
baudi  in  nobis  servis  suis,  non  enim  ez  nobis  ni- 
bil  babemus,  sed  si  quid  habemus,  Dei  donum,  et 
opus  est  ejus,  «  nec  abscondam,  »  subaudi,  ut 
gloriilcetur  Deus,  qui  hoc  vult,  ut  ad  gloriam 
suam  iuceat  lux  nostra  ooram  hominibus, 

Vers.  12.  —  «  Eccevos  omnes  nostis, »  subaudi, 
etiam  me  non  docentequidsapientiae  vel  bonorum 
operum  babeat  Deus  in  me.  «  Et  quid  sine  causa  va- 
na  loquimini,  »  id  est  sine  ignorantia,  qus  solet 
oxcusabilis  causa  esse  vana  loquendi  ?  Hoc  interro- 
gandoquodammododicilillud  Apostoli:  «  En  insi- 


A  piens  fio,  vos  roe  coegittis,  ego  enim  a  vobis  de- 
bui  connmendari  (II  Cor,  xii)  »  Deindedocet  qualia 
ipse  non  sit,tandem  dicturus,  qualis  sit  aut  (uerit. 
Vers.  ^13.  —  «(  Hsc  est,  inquit,  pars  homiDis 
impii  apud  Deum,  et  hsreditas  violentorum,quam 
ab  Omnipotente  suscipient;  »  violentorum,  in- 
quam,  id  est  eorum  qui  Verbo  Dei  vim  faciant,  et 
prscepta  ejus  ad  pravum  intellectam  violeuter  in- 
flectunt.  Quam  videlicet  partem  vel  hssreditatem 
protinus  dicam  : 

Vers.  14.  —  «  Si  multiplicati  fuerint  filii,  »  id 
est  sequaoes,  «  ejus,  »  subaudi,  impii  vel  omnes 
hffiretici,  «  in  gladio  erunt,  »  id  est  ventari  judicii 
senlentia  ferientur,  a  et  nepotes  ejus,  »  id  eal  qui 
de  errantium    filiorum    predicatione   nascuntur, 

n  «  non  saturabuotur  pane,  »  id  est  non  reficientar 
▼eritatis  cognitione. 

Vers.  ib,  —  tf  Qui  reliqui  fuerint  ex  eo,  »  id  est 
qui  aliquibus  conversis  ex  ejas  populo  in  perfidia 
remanserint,  «  sepelientur  in  interilu,  »  id  est  in- 
ferni  cruciabuntur  ignibus,  «  et  vidu«  illius  nun 
plorabunt,  »  id  est  subject»  illi  plebes  feliciter 
destitutte  ab  eodem  corruptore,  jure  gaudebunt. 
Vel  certe  non  plorant  viduae,  quia  in  suo  rema- 
nentes  errore,dum  sanctum  fuisse  ffistimant  priedi- 
catoremsuum,  spe  falsa  ne  lugeant,consolactur86. 
Vers.  16.  —  «  Sicomporlaverit  sicol  terram  ar- 
gentum,»  id  est  si  expenderit  in  terrenia  laudibus 
Dei  cloquium,  «  et  sicut  lutum  preparaverit  vesti- 
menta,  »  id  est  fluxe  et  inquinabiliter  sacr»  Scri- 

p  pture  ad  luendum  se  contraxerit  testimonia  : 

Vers.  17.  —  «  Prsparavit  quidem,  »  id  est  mul- 
ta  docte  dixit  quidem,  «  sed  vir  justus  vestietar 
eis,  »  id  est  ad  usum  veritatis  coilectis  utetursen- 
tentiis,  «  et  argenteum  innocens  dividet,  »  id  e8t,a 
prave  dictis  recta  dicta  discernet,  et  ea  aiioute  ae 
discrete  disponet,  videlicet,  ut  unicuique  quod  di- 
gne  congruat,  coaptet,  et  hoo  faciens  Iffitabitur, 
juxta  Psalmistam  «  super  Dei  eloquia,  sicut  qui 
invenit  spolia  multa  {Psal,  xviii).  » 

Vers.  18.  —  «  ^dificavit,  sicut  tinea,  doroum 
suam,  »  id  est  corrumpendo  mentes  auditorum,fa- 
ciet  in  illis  perfidie  sus  locum,  sicut  linea  in  ve- 
stibus  corrumpendo  apdificat  sibidomum.Sed  quid 
dlco  domum,  cum  talis  locus  ejus  non  permaneat  ? 
Hoc  est  quod  quasi  corrigcndo  subjungit :  «  Ktsic* 

D  utcustos  (ecit  sibi  umbraculum,  »  id  est  non  vere 
domum  sibi  edificat,  que  habeat  fundamentum, 
sed  umbraculum,  quia  videlicel  cuncta  requies, 
quam  velut  custos  aut  mercenarius  sibi  vel  suis 
repromitlit,  cum  tempore  deslruilur,  et  post  hano 
vitam  nulla  invenitur,  siciit  umbraoulum  custodis 
nullo  fundamento  solidatur. 

Vers.  19.  —  •  Dives  cum  dormierit. »  A  speciali 
hffireticorum,  vel  omnium,  qui  accepta  scientia 
male  utuntur,  interitu,  ad  generalem  electorum 
omnium  diffinilionem  sermo  dirigitur.  Dives,  In- 
quit,scilicet  qui  sperat  in  incerlo  divitiarum  (i  Tim. 
vi),  vel  superbus,  qui  undecunque  anperbity  «  cum 


iOT7 


OOMMBNT.  IN  JOB. 


107t 


dormierit,  »id  est  cam  obierit,  «  nihil  seoum  au-  A  Iftbity  >  id  est  intente  admirabltur,  «  Buperillum,» 


feret,  »  videlicet,  quia  «  non  descendet  cum  eo 
gloria  ejus  {PsaL  xLvni),  •  —  «  aperiet  ooulos 
suos,  »  cum  enim  carne  moritur,  tunc  anima  ejus 
videre  cogitur  ;  «  aperiet,  inquam,  oculos  buos,  et 
nihii  invcniet,  »  videlicet,  Juxta  illud  PdaimietfiB  : 
«  Dormierunt  somnum  suum,  et  nihil  invenerunt 
omnes  viri  divitiarum  in  manibus  suis  (PsaL 
Lxxv),  »  sicut  dives  ilie,  cum  apud  inferos  torque- 
retur,  nec  gutiam  aqu&t,  qua  linguam  suum  refri- 
geraret,  invenit  in  manibus  suis  {Luc.  xvi). 

Vers.  20.  —  «  Apprehendet  eum  quasi  aqua 
inopia,  »  subaudi  omnis  refrigerii,  quae  inopia 
recte  aquGB  comparatur,  quia  susceptos  infernus 
absorbet  In  profundis  suis,  quas   etiam    solent  la- 


Bcilicet  intuens  ejus  interitum,  vel  ad  verba  spiri- 
tFjalia  conversuB,  os  prius  dtssolutum  quasi  in  si- 
bilo  constringet,  ut  jam  credat  et  praBdicet  qu» 
priuB  non  credebat,  dum  iniquum  florere  cerne- 
ret.  <c  Sibilabit,  inquam,  intuens  locum  ejus,  »  id 
est  interitum  ejus,  quo  fixus  in  sempiternum  te- 
nebitur. 

Cap.  XXVIII,  VERS.  1.  —  «  Habet  argentum  vo- 
narum  suarum,  principia.  »  Ao  si  dicat  :  Et  vos 
quidem  eupermesibilitatisintuente?  locum  meum, 
id  est  adoiirantes  istud,  in  quo  sedeo,  sterquili- 
nium  ;  sibilastis,  inquam,  id  est  multa  subtiiia 
dizistis,  sed  «  habet  argentum  venarum  suarum 
principia,  »  id  est  hubet  divinum  eioquium,inten- 


cus  nomine  designari.  u  Nocle  opprimet  eum  tem-  n  tionum  certas  origines,  pro  quibus  a   sanctis   ho- 

,  •     1  .  _  ._  _1 •  J 1I_I1  ••■«••  I  •.  •  !• 


pestas,  »  id  est  repente,  dum  non  cavet,  Judicii 
turbo  illum  dissipat. 

Vers.  21.  —  «  Tollet  eum,  »  scilicet  niorientemy 
«  ventus  urens,  »  id  est  diabolus,  qui  atflatu  suo 
viventem  quemque  accendit  ad  vitia,  de  quoet  Je- 
remias  :  «  Ollam,  inquil,  succensam  ego  video,  et 
faciem  ejus  a  facie  Aquilonis  (Jerem.  i),  »  a  qua 
quisquis  teroperatur  adustione  dicit  illud  deCan- 
ticis:«Sub  umbra  illius,  quem  desideraveram 
sedi  (Caut.  ii) ;  »  qui  viventem,  inquam,  succendit 
ad  vitia,  ventus  urens  diabolus  morientem  ad 
fleterna  tollit  tormenta.  «  Et  velut  turbo  rapiet 
eum,  »  scilicet  extremo  die  territum  ac  stupidum; 
<c  rapiet,  inquam,  de  loco  suo,  »  qui  videlicet  lo- 
cus  illi  est  carnalis  voluptas,  etcuncta  temporalis 
vitae  deleclatio. 

Vers.  22.  —  «  Et  mittet  super  euro,  »  subaudi 
Deus  fiagellum  suum  nunc,  «  et  non  parcet,»  sub- 
audi  in  futurum,  id  estet  in  praesenti  percutitetin 
futuro  non  parcit.  Neque  enim  illud  quod  dictum 
est,  non  judicat  Deus  bis  in  idip8um,sic  accipien- 
dum  est,  ul  quicunque  hic  pro  scelere  suo  percu- 
tilurjn  fuluro  coni?equcnter  a  flagello  liberari  cre- 
datur.  Alioquin  Herodes  et  Antiochus,  qui  in  prs- 
senti  percussi  sunt,  salvi  essc  putabuntur.  Si  ta- 
men  consensum  prsbeas  quamlibet  oulpam  bis  fe. 
riri  non  posse,  hoc  ex  peccato  percussis  atque  in 
peccato  suo  morienlibus  debet  sstimari,  quia  eo« 
rum  percussio  hic  coepta  illic  finitur,  atque  ideo 
unum  flagellum  et  in  correctis,  quod  temporaliter 


minibus  dictum  vel  conscriptum  est,  quas  a  vobia 
non  perspects  8unt,et  ideo  non  recle  coacervastis 
contra  me,  vel  in  despectum  paupertatis  meae  to- 
tum,  quo  vobis  divitesesse  videmini,  t*acri  eloquii 
argentum.  «  Habet,  inquam,  argenlum  venarum 
suarum  principia,  »  ut  dictum  est,  «  et  auro  locus 
est  in  qua  conflatur ;  »  —  •  auro,  »  inquam,id  eat 
versesapientiflBfidesrectaquasi  locus  proprius  est, 
in  qua  sola  invenitur,  sine  qua  sapi<^ntia  nulla  est, 
licet  esse  videatur,  nec,  si  corpus  snum  tradiderit 
quis  ut  ardeat,  splendere  polest,  aut  aurum  verum 
esse  ante  Deum,  nisi  patiatur  in  Ode  catholica.  Pro 
seipso  tamen  hoc  intulit,  qui  et  supra  dixit  :  «  Et 
probavit  me  Dominus  sicut  aurum  (Job.  xxiii),  » 
eeque  in  fornace  tribulationis  purgari  estimans, 
Ci  «  et  aurc,  inquii,  locus  est  in  quo  oonflalur,  »  ac 
si  aperte  diceret :  Quoniam  non  clareBcit  anima 
mea  fulgore  eternffi  pulchriludiois,  niai  prius  bio 
arserit  in  offioina  tribulationis,  vel  in  igne  chari- 
tatis.  Neque  solum  tali  in  loco  conflatur  aurum, 
sed  etiam,  ad  huno  eumdem  locum  oonflalionis. 

Vers.  2.  —  «  Ferrum  de  terra  tcllitur,»  idestvir 
fortis  moz  defensor  veritatis  fulura  de  terrena 
conversiitione  separatus  educitur,  «  et  lapis,  •  id 
est  ille  quoque  qui  duri  cordis  et  insensibilis  erat 
a  M  oalore  solutus,  lid  est  igne  divini  amoriscom- 
puoctua,  j»  in  aes  vertitur,  id  est  in  bono  proposito 
solidalur,  ita  ut  in  prflBdicatione  veritatis  tanquam 
sonorum  aes  longe  audiatur.Mudo  quidem  nesciunt 
bomines,  quid  in  hao  fornace  agatur,  sed  «  veniet 


incipit,  sed  in    ffiternis   consummatur   supplioiis,  D  Dominus,  et   illuminabit   abscondita   tenebrarum 


juxta  illud  :  «  Ignis  succensus  estin  furore  meo,et 
ardebit  usque  ad  inferni  novissima  (DeuL  xxxii).  » 
Emittit  ergo  super  eum  et  non  parcit.  «  De  manu 
ejus,  »  subaudi  ferientis,  c  fugiens  fugiet,  »  id  est 
quilibet  p^jcnitens  evadet,  Juxla  illud  :  «  Laetabitur 
Justus,  cum  viderit  vindictam,manus8ua8  lavabit, 
id  est  opera  sua  per  poenitentiam  mundabit  insan- 
guine,  »  id  est  in  poena,  471  quam  con8picit,«  ut 
peccatoris  (PsaL  lvii).  » 

Vers.23.  —  «Stringet  supereum  manus  suas,  » 
id  est  corrigitet  conflrmat  propter  illum  opera  sua, 
scilicet  timens  ne  et  ipse  simihter  pereat,«  et  sibi- 


(l  Cor.  iv).  »  Hoc  est  quod  sequitur  : 

Vbrs.  3.  —  «  Tempus  posuit  tenebris,  »  sub- 
auditu  quo  tempore  illas  illuminet,  et  consilia  cor- 
dium  manifestafaciat ;  «  et  universorum  finem  ipse 
considerat,  »  id  est  novit  et  qualis  nunc  in  fornaoe 
tribulationis  quisque  sit,  et  qualis  inde  exiturus 
sit ;  item,  qualis  in  conscientia  sua  nuno  quisque 
sit,  et  qualis  post  haec  idem  futurus  sit.  «  Lapidem 
quoque  caliginis,  »  id  estlapideum  corimpiorum, 
quod  charitas  non  emollit ;  «  Iapidem,inquam,  ca- 
liginis,  »  id  est  duram  mentem  in  Bubltlitate  divi- 
norum  Judioiorum  ca1igantem,«  et  «  umbram  mor- 


1079 


RUPERTI  ABBATIS  TDmBNSIS 


1080 


tis,  »  id  esl  quemlibet  imitalorem  diaboli,  qui  ita  A  nnisit :  et  ideo  rectc  vulturi  coroparafur,  qui   ple- 


diubolum  imitatur,  sicut  umbra  corpu?. 

Vers.  4.  —  «  Dividit  torrens  a  populo  peregri- 
nante,  » id  est  male  seotire,  et  discordi  animo  male 
judicare  facit  ardor  supradicti  conflatorii  de  sanctis 
viris,  qoiin  hoc  mundoperegrini,  civesautero  sunt 
cgbH.  Nam  idcirco  hi  qui  pietatis  viscera  non  ha- 
bent,  nunc  detestantur  sanctos  veiut  impios,  quia 
videntcamino  tribulationis  injectos;  sicut  vos  nunc 
meiropium  judicalis.quiatorrente  miseriarum  op- 
pressum  videtis.  Hos,  inquam,  lapidea  corda  ge- 
renlesnunc  dividit,  id  est  male  scntire  facit,  tor- 
rens  aftlictionis  sicut  jam  dictum  est ;  in  futuro  au- 
temdivideitorrenstremendi  judicii,dequoinDaniele 
scriptum  est : «  Fluvius  igneus  rapidusque  egredie- 


rumquesic  in  morte  capilur,dum  ad  mortuum  ani- 
mal  de  summis  voIandodeponitur.Nam  et  ipse  dum 
mortuum  animal,  id  est  damnatum  hominem  pctiit, 
mortem  apud  no8,qui  apud  seerat  imax>rlalis,i  nvenit. 
Vers.  8.  —  «  Non  calcaferunt  eam  fllii  insti- 
torum,  »  sive  negotialorum.  Institor  namque  dici* 
tur  negotiator,  videlicet  ab  insistendo,  eo  quod 
exercendo  insistat  operi.  Institorum  autem  no- 
mine  designantur  sancli  propbetae,  qui  Synagogs 
mores  ad  fldem  propbetando  curaverunt  instl- 
tuere.  Quorum  nimirum  fllii  sancli  apostoli  nun- 
cupantur.  «  Non  inquit,  calcaverunt  eam  fllii  insti- 
torum,  »  id  est  vitam  ejus  apostoli  calce  virtulis 
prffidicando  non  presserunt,  quia  videlicet  a  flnibus 


batur  a  tacie  ejus  (Dan.  vii),  »  subaudi  Antiquidie- n  ejus  repuUi    sunl.    «    Nec    pertransivit   per  eam 

I  «*  If**  I  *^**  w  *  M  *  ^^^      i  *    V  «  1  *  ^    J  *  f  ^  *  ■ 


rum,  sedentis  ad  faciendum  judicium.  Hic  fluvius^ 

hic  torrens,  dividel  tunc   a  sanctis   eos  qui  nuno 

divisi  t*unt  ab  illis  per  odium.  «    Eos  quos  oblitus 

esl  pes  egentis  bominis,  »  id  est  quos  non  peram- 

buiat  prffidicatorveritalis.Nam  praedicatorverltaiis^ 

«  pes,  »  id  est,  portitor  estChristi,  «quicum  dives 

esset  pauper  pro  nobis  factus  est   (//  Cor,  viii).  » 

—  «Quusoblilusest,inquam,etmarOB[a/.  invios], » 

id  est  viam  aperire  verbo  Dei  nolentes,  verbigratia, 

ut  Judsi  facere  noluerunl,  quibus  dixerunt  speciosi 

pedes  pacem  portanles  {Rom.  \) :  «  Quia  repuHstis 

verbum  Dei,et  indignos  vos judicastis  ffternffi  vits, 

ecce  convertimur  ad  gentes  (AcL  xiii).  »  De  bac  et- 

enim  gente  subditur  : 

Vers.  5.  —  «  Terra  de  qua  oriebatur  panis,  » 
id  est  Judaea,  quae  prima  babuit  panem  verbi  Dei, 
id  est  scientiam  legis,  «  in  loco  8uo  igni  subverea 
est,  »  id  est  in  superDia  8ua,vel  in  semetipsa  igne 
invidiae  contra  Chri8tum,et  nascentem  ejus  Eccle- 
Btam  exardescens  consumpta  esl. 

Vers.  6.  —  i<  Locus  sapphiri  lapides  ejus,  »  id 
est  habitaculum  coDlestis  grati»,  qu®  per  sappbi- 
mum^quia  stherei  coloris  est,  pulchre  exprimitur, 
fuerunt  sancti  ejus,  videlicet  patriarch®  et  pro- 
phets,  vivi  videlicet  et  electi  iapides,  de  qualibus 
venienti  quoque  Ecclesise  perprophetam  Dominus 
poUicetur,  dicens  :  «  Ecceegosternam  per  ordinem 
lapldes  tuos  {Isa.  liv),  »  id  est  sanctas  in  te  animas 
meritorum  diversitatedistinguam.  «  Et  gleboe,  in- 
quit,  illius  aurum,  »  id  est  iidera  sancti,  qui  cum 


leaena,  »  id  est  populum  ejus  a  perfldia  funditus 
non  exstinxit  sancta  Ecclesia.  Qua)  ideo  recte  di- 
citur  leaBna  :  quia  videlicet  uxor  est  leonis  do  tribu 
Juda;  dequa  et  Jacob,  cum  praemisisset  de  Chri- 
sto  :  «  Requiesceos  accubuisti  ut  leo  {Gen.  xlix),  i 
protinus  addidit,  «  et  quasileaena  {ibid.)^  »  qui  vi- 
delicet  Christus  per  semetipsum  infernum  depras* 
datus  estfortiter,  «  ut  leo  ;  »  mundum  autem  totum 
aggressa  est  post  illum  a  Judaea  prodiens  Ecclesia, 
fortiter  et  ipsa  agens  contra  veterem  itlololatriam, 
«  ut  leaena.  »  —  «  Non,inquam,  pertraosivit  per 
eam  leaena.  »  8ed  quid  ? 

Vers.9.  —  «  Ad  silicem  extendit  manom  suam,  » 
id  est  ad  duritiam  gentium  praedicationis  elevavit 
bracbium.  «  Subvertit  a  radicibus  472  montes, » 
id  est  bumiliavit  ab  intimis  cogitationiLus  bujus 
eaeculi  potentes. 

Vers.  \0.  —  «  In  petris  rivos  excidit,B  id  est  in 
cordibus  duris  timore  suo  percussis  flucnta  sacras 
Bcripturae  aperuit.  «  Et  omne  pretiosum,  »  id  est 
omnem  humilem,et  in  oculis  suis  parvulum  :  nam 
apud  Deum  pretiosus  est,  qui  apud  semetipsum 
vilis  et  despectus  est ;  «  omne,  inquam,pretiosum 
vldit  oculus  ejus,  »  id  est  omnem  humilem  illa- 
minavit  respectus  gratiae  ejus. 

Vers.  11.  —  «  Profunda  quoque  fluviorum  scru- 
tatuB  est,  et  abscondila  produxit  in  lucem,»  id  est 
dum  illis  intelligentiae  spiritum  infudit,  antiquas 
per  eos  prophetarum  obscuritates  aperuit,  qoc 
quasi  «  profunda  fluviorum, »  de  pectoribus  patrum 


sepulverem  esse  recognoscerent,rore  coelestis  gra-  D  antiquorom,  videlicet  Moysi  et  caeterorum,  proru 


tiae  perfusi:  glebse  enim  ex  pulvere  ethumorecon- 
stringuntur,  cum,  inquam,  pulverem  seesse  reoo- 
gnosoerenl,  vel  ut  ille  qui  dicebat^«  loquar  ad  Do- 
minum  meum,cum  sim  pulvis  et  cinis (Gen.  xviii), » 
quia  vitas  virtute  claruerunt,  quasi  aureae  in  illa 
terrae  glebae  jacuerunt. 

Vers.  7.  —  c  Semitam  ignoravit  avis,  »  id  est 
non  oredidit  ascensionem  Salvatoris,  qua  carnem 
oorpus  aacendendo  ad  aethera  libravit,  «  nec  intui- 
tos  esteam  ocolus  vultureus,»  idest  non  claruit  ei 
intentio  mortis  ejusdem  Eedemptoris,  qui  se  ad  ca- 
daver  nostrae  mortalitatis  de  coBlestibus  adima  8ub- 


perunt.  «  £t  abscondita,  »  scilicel  Judaeia  :  «  Vela- 
men  enim  positum  est  super  cor  eorum  (//  Cor. 
iii),  »  —  «  produxit  in  lucem,  »  ut  videlicet  jam 
sancta  Ecclesia  per  Spiritum  sanctum  agnoscat, 
quod  prius  per  litteram  inteiligere  omnino  non  vo- 
luit  Synagoga.  Et  baec  omnia  quae  dicta  sunt  sola 
scilicet  gratia  sua.  Nam,  nisi  ad  nos  ultro  ipse  ve- 
niret,  quando,  vel  ubi  nos  quaesissemus  hanc  Dci 
sapientiam,  vel  quo  pretio  comparassemus  eam  ? 
hoc  est  quod  sequitur. 

Vers.  12.  —  «   Sapientia   vero    ubi   invenitur,  • 
bobaudi  quae  nos  invenit?  c  Et  qois   est  locoa  in- 


1081 


GOMMBNT.  IN  JOB. 


1082 


leliigentiss  ?  •  quae  profecto  non  cst  alia,  quam  A 
saocli  Spiritus  gratia,  per  quam  iDtelligitur  eadein 
Dci  sapientia  :  «  ubi,  />  inquam,  «  sapientia  De^ 
Cbristus  »  invenitur,  c  et  ejus  Spiritus  sanctus,  • 
tt  qui  spirat  ubi  vuU  (iaan.  iii),  »  ubi  quffiritur? 
et  prffiterea,  nisi  gratis  seipsum  tribuat,  quo  pre- 
tio  comparabitur  ?  Subaudi  nulio,  unde  et  subdi- 
tur  : 

Yers.  13.  — -  «  Nescit  bomo  pretium  ejus,  » 
scilicet  quia  oullum  est.  c  Nec  invenitur  in  terra 
Buaviter  viventium,  »  id  est  in  lerrena  anima  Jivi- 
tum  carnalibus  voluptatibusservitientium.His  duo- 
bus  propositis,  «  ubi  invenitur,  »  et,  <*  nescitbomo 
pretium  ejus,  i»  duo  subdendo  reddit. 

Vers.  14.  —  «  Abyssus  dicit  :  Non  est  in  me,  » 
id  est  corda  bominum  per  lapsum  fluida  et  per  g 
dupliciiatem  tcnebrosa.  Qus  duni  bapere  carnali- 
ter  appetunt,  stulia  se  esse  in  spiritualibus  osten- 
dunt ;  «  et  mare  loquilur  :  Non  est  mecum,  »  id  est 
amara  saecularium  mentium  malitia  suis  ipsis  acti- 
bus  testatur,  quod  a  vera  sapientia  divisa  sunt, 
uipote  quam  nuUus  bene  percipit,  nisi  qui  se  ab 
omni  abstrabere  actionum  carnalium  fluctuatione 
conteDdit,juxtaillud  :  «  Saplentiam  scribe  in  tem< 
pore  otii,etqui  minoralur  actu,  ipse  percipiet  eam 
(Eccli.  xxxviii).  »  El  Psolmista  :  t  Yacate,  inquit» 
et  videte,quoDiam  ego  sum  Deus  {PsaL  xlv).  »  Hoc 
esi  quod  ait  :  «  Abyssus  dicit  :  Non  est  in  me ;  et 
mare  loquitur:  Non  est  mecum,  »  redit  ad  iilud 
quod  proposuerat  :  «  Sapientia  ubi  invenitur,  et 
quis  est  locus  intelligentiaB  I  »  Ad  iilud  vero,  quod 
ilem  proposuil  :  «  Nescit  bomo  pretium  ejus,  nec  C 
invenitur  in  terra  suaviter  viventium,  •  redil  hoc 
quod  sequitur  : 

Vers.  ii).  —  «  Non  dabilur  aurum  obrizum  pro 
ea  :  nec  appendetur  argentum  in  comparatione 
[al.  commutationf]  ejus.»  —  «  Aurum,  inquit,  obri- 
zum,  )'  id  est  claritas  angelorum,  qui  in  ea  qu«B 
suntconditi  innocentiaperdurantes,  et  fulgentcla* 
ritate  justitiflB,et  nuilis  vel  minimis  maoulantur  sor- 
dibus  culpae,  non  dabitur  pro  ea,  quia  videlicet  ad 
redemptionem  generis  bumani  nullus  angelorum 
pro  bac  sapientia,  quae  Gbristus  esl,  mittendus 
fuit*.  sedper  Creatorem  ipsum  necesse  erat  e^ 
decebal  ulcreatura  libRraretur.  «  Nec  .ippendetur, 
inquit,  argentum  in  comparatioLe  ejus,  »  id  est 
vitu  justorumprsedicantium  non  adaequabitur  pu-  D 
riiati  justiti®  ejus.  Argento  enim  sepe  eloquia 
divina  signantur.  Viia  ergo  scriptorum,  vel  praB- 
dicalorum  sanctorum  quantalibet  sanctitatis  luce 
polleat,  adventum  vobin  superne  sapientiffi  per 
Buam  prffisentiam  non  commutal  ;  quia  quamiibet 
sancti  fucrint,  in  comparatioue  unigeniti  Fiiii  nul- 
liu5  pensanlur  fuisse  meriti. 

Vbrs.  16. —  «  Non  conferetur  tinctis  Indis  colori- 
bus,»  id  est  fucatis,et  ornamenta  eloquenti®  fsdita- 
tis  suffisuper  ducentibns  mundi  sapientibus.Per  In- 
diam  enim^quae  nigrum  populum  mittit,  hic  mun- 
du8  acoipitur,  in  quo  vita  bominum  per  oulpam  ob- 


Bcura  generatur.  India)  vero  tincti  colores  sunt 
iidem  mundi  sapientes,  qui,  cum  rerum  virtute 
careant,  aliud  se  esse  quam  sunt,  verborum  com- 
poaitionibus,  quasi  superductis  coloribus,  men- 
tiuntur.  «  Non  ergo  conferetur,  »  subiudi  vera  sa- 
pit:ntia,  «  tinctis  Indiecoloribus,  »  quia  dum  fn- 
cata  eloquentiffi  ornamenta  non  habet,  quasi  vestis 
aine  tinctura  placet.  «  Nec  lapidi  sardonycho  pre- 
liosissimo,  »  id  est  cuilibet  homini  terreno  ;  sar- 
donychusquippe  rubrffi  terrs  similitudinem  habet, 
et  ideo  possnnt  in  sardonycho  signiflcari  omnes, 
quiadeterra  sunt  bomines,  quorum  primus  parens 
Adam  de  terra  formatus,  Latino  quoque  sermone 
terra  rubra  nominatur.  «  Nec  sardonycbo  crgo, 
vel  sapphiro,  »  id  est  nec  homini  lerreno,  neo 
cuivis  conferetur  angelo.  Siippbirus  enim  aeriam 
habet  speciem  ;  idcirco  congrue  sanctos  designat 
angelos.  Vel  itu :  «  Nec  lapidi  sardonycho  pretiosis- 
simo,»  id  est  Yeteris  Testamenti  Patribus,«  vel  sap- 
phiro,»  id  estNovi  Testamenti  doctoribus,  subaudi 
conferetur.  Nam  per  Bardonychum  qui,  ut  dtctum 
e8t,terrae  rubrffisimilitudinem  habet,  primus  homo 
terrenus  (/  Cor,  xv),  et  qui  secundum  illum  nati 
sunt,  possunt  recte  signari  ;  per  sappbirum  vero 
qui,  ut  dictum  est,  aeriam  speciem  habet,  novus 
homo  Christus,  qui  et  ccelestis  (ibid.)  dicituret  ({ui 
ex  illo  regenerantur,  apte  flgurantur.  Sciendum 
veio  est,  sardonychum  et  sappbirum,  quos  constat 
pretiosos  non  es8e,idcircopretiosos  describi,ut  dum 
pretiosos  non  esse  cognoscimus,  aliud  in  eorum  in- 
telligentia  requiramus. 

Vers.  17, 18.  —  «Non  adaequabitur  ei  aurum  vel 
vitrum.  »  Hoc  quoque  juxta  litteram  quis  eapiens 
8entire  dignetur,  quod,  postquam  dictum  est,  au- 
rum  huic  sapieutiffi  non  adu;quari,  adbuc  quasi 
crescendo  subjungitur,  quod  ei  quoque  neo  vitrum 
possit  ffiquari,  quod  auro  longe  viliusest?  Per  au- 
rum  ergo  et  vitrum  iiia  superna  patria,  illa  bea- 
torum  omnium  signatur  societas,  quorum  corda 
et  claritate  fuigent,  et  puritate  translucent.  Quod 
in  Apocalypsi  memorat  Joannes  dicens  :  «  Ipsa 
vero  civitas  aurum  mundum,  similis  vitro  mundo 
{Apoc.  xxi).  »  Sed  «  non  adffiquabitur,  inquit,  ei,  » 
Bubaudi  sapientiffi,  qusestunicus  FiliusDei,  »  au- 
rum  vel  vitrum,  »  quia  videlicet,  quamvis  scriptum 
sit :  «  Gum  apparuerit,  similes  illi  erimus,  quoniam 
videbimuseum  sicuti  est  (/  Joan.  iii) ;  »  rursum  ta- 
men  scriplum  est :  «  Autquis  similis  erit  Deo  inter 
filios  Dei  ?  »  {Pj^aL  lxxx).  Quia  sanoti  omnes  preliosi 
ut  aurum,  sibique  invicem  translucenles,  quod  si- 
gnatur  per  vitrum.  Huic  sapientiffi  et  similes  erunt 
ad  imaginem,  ei  tamen  non  erunt  similes  ad  aequa- 
litatem.  «  Neccommutabuntur  pro  eavasaauri  ex- 
celsa  et  eminentia,  »  videlicetqualiterfuitvasauri, 
vas  pretiosum  per  infusam  gratiamDei,  Elias,  Je- 
remia8,Joannes  Baptista.Quisquis  Cbristum  Dei  sa- 
pientiam  unum  ex  iliis  esse  putavit,  sicut  quffirenti 
illi :  «  Quem  me  dicunt  esse  bomines  ?  Dixerunt  di- 
8cipuli :  Alii  Eliam,  alii  Jeremiam,  alii  vero  Joan- 


1083 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


1084 


nem,  aol  anum  ex  prophetis  ;  »  quisquis  iaquam,  A 
boc  putavit,  vas  auri  exceUum  et  eminens  pro 
sapieDtia  commutavit.  Sed  «  non  commutabun- 
tur,  inquit,  pro  ea  vasa  auri  exoelsa  et  eminen- 
tia,  »  quia  videlicet  electi  quique  sanctorum  vi- 
tam  et  venerantur  ob  sublimttatem,  et  tamen  non 
8U8cipiunt  ad  errorem,  quopque  puros  bominea 
ease  soiunt,  Deo  homini  omnino  non  conferunl 
473  «  NoDCommutabuntur,inquit,proea,»Bed  «nec 
memorabuntur  comparatione  ejus,  »  quia  videlioet 
a  vasa  auri  excelsa  et  eminentia,  »  quae  ex  partici- 
patione  sapientiaB  nobis  venerando  sunt  in  compa- 
ratione  s  ipienti»  etiam  comraemoranda  non  sunt. 
Nara  participationeillius  sapientiaeelectioraneeali- 
quid  sunt,  per  semetipsos  vero  prope  nihil  sunt. 
Quod  prudenter  agnoverat  ilie  qui  dicebat  :  «  Lo-  d 
quar  ad  Dominum  meum,  cum  sim  pulvie  et  cinis 
(Gen.  xviii).  »  —  «  Trahitur  autem  eapientia  de  oo- 
cultis.  »  Id  est,  non  euim  de  nihilo  facta  subsistit, 
sicut  illa  omnia  quse  supradicta  sunt ;  sed  «*  trahi- 
tur  de  occultis,  » id  est  de  secreto  corde  Patris  ;  et 
oum  sit  invisibilis,  nonnisi  invisibiliter  invenitur. 
Qu88  rectequoque  tra  dioitur  ;  quia,  sicut  flatum 
trahimus  ut  corpus  vivat,  sic  ab  intimis  sapientie 
spiritus  ducitum  utud  vitam  aoimasubsitttat :  »unde 
Psalmista  : «  Os  roeum,inquit,aperui,  et  attraxi  spi- 
ritum  {Psal,  cxfin).  » 

Vers.  19.  —  «  Non  adoequabitur  ei  topflzius  de 
iGthiopia,  n  id  est  nulius  snnctorum  quibuslibel  vir. 
tutibus  plenu8,quod  signiflcatur  per  topazion  :  qui 
lapis  est  pretio8us,et  dicilur  topazioD  quasi  topan' 
dium,  eoquod  omni  luce  resplendeat.  Pan  enim  ^ 
Qrsca  lingua  dicitur  omncf.NuIius,  inquam,  ex  hu- 
jus  mundi  nigredine  colIectU!(,qu8e  significatur  per 
iEthiopiam,  (equari  potest  ei,  de  quo  dictum  est  : 
f  quod  nascetur  ex  te  sanctum,  vocabilur  Filius 
Dei  (Luc,  i).  »  Cui  se  (equare  voluit  quoddam  to* 
pazium  de  vEtbiopia,  cum  quidam  hfieresiarches  di- 
xit  :  Non  invideo  Christo  Deo  facto  ;  si  volo,  et  ipse 
possum  fleri.  Quorum  ut  superbia  refutetur,  apte 
subjungitur:  «  Nec  tincturaB  mundissimae  compo- 
nentur[a^  componetur]  ei,»id  est  nec  illi  qui  non 
superbiunt,  ut  supradicti  hsretici.  sed  sunt  vera- 
citerhumiles,  et  veraciter  sancti,  «quabuntur  ei  ; 
quia  videlicet  sciunt  quod  non  semetipsis,  sed  ex 
dono  gratiffi  supervenienlis  virlutum  habeant  spe- 
ciem.  Tincti  eoim  non  essent,  si  sanctitatem  natu-  D 
raliter  habuissent.  Notandum,  quod  cum  superius 
dixisset,  «  non  coDfereturtinctus  Indis  coloribus,» 
DOD  addidit  mundisbimis.  Hic  vero  ut  tincturam 
verarum  virtutum  abilla  philosophorum  functione 
distinj^ueret,  tincturas  dicens,  addidit,  mundissi- 
mas. 

Vers.20. —  «  Unde  ergo  sapieotiaveDit?»  subaudl 
quam  ab  omuibus  tanto  distare  jam  dic>um  est,  sci- 
licct  ab  angeiis.  qui  signantur  per  «  aurum  obri- 
zum  ;»abomnibus8acri  eloquiitractationibus  ;  qui 
si^xnantur  per  «  argentum  »  a  mundi  philosophis  ; 
qui  Dotantur  per  «  tiDctos  Indifie  colores  ; »  a  cuDctis 


patribus  veteris  et  novi  testameDti ;  qoi  signaDtar 
perlapides  «sardoDychum  et  sapphirum  ;  »ab  illis 
qui  Jam  perveueruDt  ad  iliam  superDam  patriam; 
qui  etsiguanlurper  «aurum  ctvitrum;»apropbeti8 
quoque,qui  vasaauri  exoelsa  et  eminentia  fuerDol; 
ab  ha?retieorum  quoque  superbo  splendore,  qoasl 
qui  « topaziom  »  sibi  videutur.  oblili  per  superliiam 
quod  «dei£lhiopia,i»  id  estdegeDtilitatis  oigrediDe 
venerunt.  «  Unde,  inquam,  venit?  »  Potestne  adiri 
et  inde  huc  adduci?  subaudi  non.  Nam  inde  venit 
uDde  orta  est,  id  est  ab  iavisibili  Patre  Dascitur, 
et  via  ejus  occulta  est.  Nam  «  generatioDero  ejus 
quis  euarrbbit  ?  »  (Isai,  iii).  Sed  dicis  :  per  iDtelli- 
gentis  spiritum  percipitur.  Bene.  <4  Et  quis  est  lo- 
cus  iotelligentiffi?  »  Ac  si  dicat  :  A  quo  oritur  h«c 
sapientia,  ab  illo  procedit  hsc  intelligentia.  «Unde 
ergo  venit  »  illa,  vel  «  quis  locus  »  eju9. 

Vers.  21.  —  <(  Abscondita  est  ab  ocuIisomDium 
viventiura,  »  videlicet,  quian  Deum  nemo  vidit  un- 
quam(yoan.  i)»  cujusex  corde  invisibili  hmc  invi- 
sibilis  iDvisibiliter  Dascitur  8apieDtia,etproceditiD- 
telligCDtia. 

Poslquam  dictom  est  de  aeteroa  Dei  Sapieotia, 
c  abscondita  est  ab  oculis  omnium  viventiom,  i 
recte  subJuD^iiur  :  «  Volucres  quoque  cceli  Jatet; 
illas  utique  volucres,  Don  quae  semen  «  eecus  viam 
comederunt  (Matlh,  xiii);»  nam  illud  dixiaee  dod 
mngnum  est^quod  malignosspiritus  hec  SapieDlia 
l»teat :  sed  illas  quoque  volucres,  qu®  in  arbcris 
magnae  rauiis  requiescunt  (ibid.) ;  arboris,  ioquam, 
quae  de  seminatoexcrevit  granosinapi8,qu8eutique 
Christus  e.st,  qui  granum  fuit  sioapis,  cum  more- 
reiur  in  humilitale  carnis,  arbor,  cum  resurgeret 
per  potentiam  majestatis.  Illas,  inquam,  volucrei, 
quae  in  illius  ramis  requiescunt,  id  est,  spirituales 
quoque  viros,  qui  in  apostolorum  ejus  dictisab  bo- 
jusniundi  fatigatione  respirant,Iatetista  ^apientia, 
quia  videlicet  in  bac  corruptibili carne  constituti  oa- 
turae  ejus  omDipoteDtiam,  ipsi  quoque  videodo  doq 
penctrant,  qui  Jam  per  meritum  sanctse  coDtempIa- 
tionis  volant. 

Vers.  22.  —  «  Perditio  et  mors,  »  scilicet  diabo- 
lus  mortis  et  perditionis  inventor,et  omnes  super- 
b'\re  ejusaubjecti  spirims,  «  dixerunt,»  subaudi  de 
bac  sapientia  quae  Deus  est :  «  Auribus  nostris  aodl- 
vimus  famam  ejus,  »  subaudi  non  etiam  vidimos: 
videre  namque  Deum  boc  est  quod  babere.  Iniqui 
autem  spirilus  banc  Sapientiani  non  vident,quiaper 
superbiam  nequaquam  eam  babent.  «  Famam  n  er- 
go,inquil,«  ejus  audivimus,  »  subaudi  scd  rebellao- 
tes  lumini  ejus  nequaquam  vidimus.  Hoc  videlicet 
dicunt  in  eo  quod  ex  sua  perversitate  palam  cun- 
ctis  faciunt  quod  in  veritate  noD  steteruot.  Quis 
ergo  iilam  Dovit  ?  Sequttur  : 

Vers.  23.  —  «  Deus  intelligit  viam  ejos.  »  Hoc 
procul  dubio  illud  est,quod  eadem  Sapieotia  de  se 
ipsaloquitur  :«NenioFilium  novit  nisi  p9Liet(Matth* 
xi).  »  —  «  Deus,  inquit,  intelligit  vias  ejus,  ei  ipse 
Dovit  locom  illius.»  Habet  eoim  hsc  Sapientia  viami 


1085 


GOMMENT.  IN.  JOB. 


1086 


habet  et  locum.Sedaliter  viam,  aliter  babet  locum,  ^  gem,  »  id  eat  mandatum  custodi»   prfledioatoribus 


Viam  v'delicet  per  humanitatia  tranaitum,  loouai 
hatiet  per  diviDiiaiis  statum.  Via  quoque  ejue  boo 
ipsum  e9t,quod  veoit  ad  cor  aostrum,  seeeque  no* 
bis  in'riD8ecu8  inTundit;  iocus  vero  ejus  Ot  corad 
quod  veniens  permanet.  Nos  ergo  sapientie  hujus, 
quae  eel  Dei  Filius  :  intelligentiae  quoque,  qus  est 
Spiritus  sanctus,  cujus  adventu  ad  nos  efQoitor,ut 
illam  Sapientiam  cognoscamus :  hujus,  inquam, 
Bapientiae,  vel  intelligentis  horoo  quidem  vocem 
au(lit,8ed  «  nescit  unde  veniat  aut  quo  vadat  {Joan. 
VIII).  »  —  «  Deus  vero  intelligit  viam  ejus,»  id  es^ 
vulnus  amoris  sui,  per  qood  illam  in  humanam  ani- 
mam  eiTundit,  utpote  semen  suum  sibi  naturaiiter 
insilum,  «  et  ipse   novit   locum   illius,    »   scilicet 


dab^t,  boc  scilioet  maodatum,  bano  legem,  ul  vt- 
vendo  impiereot,  quod  ioquendo  euadere  fe8tin:i« 
rent.  «  Legem,  inquam,  ponebat  pluviis,  et  viam 
procellis  sonantibue, » id  est  eisdem  prasdicatoribua 
aditum  faciebat  ad  bominum  corda  terrore  futari 
judicii  percussa.Priusenim  lez  pluviis^id  e^t  man- 
datum  viveodi  prsdicatoribus  ponitur,  ut  posmo- 
dum  praBdioationis  eorum  via  pnndatur,  quia  vox 
illa  cor  audientis  penetrai,  qus  boc  quod  sonucrit 
opere  conservat.  Quando  boc  faciebat. 

Vers.  27.  —  «Tunc  viditillam,  »  id  est  videri  fe- 
cit,  ut  jam  dictum  est,  inc&rnatam  Sapientiam 
Buam,  c  et  enarravit,  et  praeparavit,  el  iDvestiga- 
vit,  »  id  est  enarrari,  et  prsparari   fecit,  scilicet  a 


eamdem  Hnimam,velangelicam  quoqueoreaturam,  n  praedicBtoribus,et  investigari,  videlicetab  auditori- 


cujus  in  intima  per  complexum  conjugii  spiritua 
lis.velut  in  uterum  sponsse  amantis,semen,  id  est, 
verbum  iilud  vel  Sapientiam  infundit.  lilum,  in* 
quam,  «  ipse  novit  locum  illius,  »  videlicet  noa 
solum  qualis  dudo  sil,  sed  et  qualis  futurus  sit' 
Hoc  esl  quod  sequitur  : 

Vers.  24.  —  « Ipse  enim  Onesmundiintuetur,!  id 
est  omnium,  qui  sunt  in  mundo,  finem  ad  quem 
quisque  perventurus  sit,sub  suo  presentialiterba- 
bet  conspectu  ;  «  et  omnia,  qu®  sub  ocelo  8unt,re- 
spicil,  »  videlicet  ex  omnibus  eligens,  in  quibus 
eamdem  gratia  sua  collocet  sapientiam  suani. 

VER8.25.  —  «  Qui  feoit  ventis  pondus,  >»  id  est 
levibus  quondam  gravitatem  et  atabilitatem  dedit 
animabus,  quia  videlioet,  dum  prspdicta  sapientia 


bus.  Sibi  quippe  illam  prseparat  quisquis  bene  vi- 
vendo  propitiam  parat.Etnotaodum,  quod  quatuor 
de  ea  dicla  sunt. «  Vidil,  enarravit,  prwparavit,  in- 
vestigavit.  •  — «  Vidit  »  namque  quia  substantia 
vel  speoies  est  ;  «  enarravit,  »  quia  verbum  est  ; 
«  prsparavit,  •  quia  remedium  est ;  «  investigaTit,» 
quia  occuUum  est. 

Vers.  28.  —  «  Et  dixit  homini,  »  id  est  quia  ab 
bumana  mente  non  poterat  penetrari,  quis  namque 
inlelligat  verbum  sine  tempore,vei  speciem  sine  cir- 
oumscriptione  ;  quiajnquam,  non  poteslab  bomine 
comprehendi  «  dixil  bomini,  •  id  est  hoc  signum 
cognosceDdffi  ejusdemsapienliaededit  bomini.«Bcce 
timor  Domini  ipsa  cst  sapientia  ;  et  recederea  malo, 
intelligentia.  »  Ao  si  apertedicat :  Ad  lemetipsum 


sua  replet  anima8,quae  prius  fuerant  leves,  maturas  ^  homo  reverlere,  et  cordis  lui  secreta   perscrutare. 


redditetgraves.  Vel  certe  «ventispondus  »  est  fa« 
cere,  concessam  electis  hio  de  virtutibus  gloriam 
permistd  iDflrmitate  temperare.Unde  etsubditur^ 
«  Et  aquas  appendit  inmensura,  »  id  est  ejusdem 
sapientiae  vel  Spiritus  sui  dooa  sanctis  suis  ad  men- 
suram  dat,videlicet  ut  nequaquam  tantum  proHcere 
valcant,quaDtum  volunt,  ut  Don  extollautur  in  su- 
perbiam.Verbi  gratia,  ut  Elias,  qui  dum  tot  yirtuti- 
bu8  in  alium  profecisset,  quadam  mensurasuspen- 
8US  est,po8tmodum  Jezabel.quamvis  reginam,474 
tamen  niulierculam,  fugiens  (III  Reg.  xix),  item- 
que  Paulus,qiji  cum  lumen  corporis,  quod  ad  tem- 
pus  perdiderat,  cum  perpetuo  cordis  lumioe  rece- 
pisset,  per  murum  in  sporta  demissus  de  civitate 


Si  te  Deum  timere  deprehcndi8,profecto  constat  quia 
de  hac  sapientia  nonnihil  babes.  «  Initium  enim 
Sapientise  timor  Domiui  (Eccli.  i).  »  Et  si  recedis  a 
malo,  id  est  si  non  servili  timore  malum  facere 
omittis,  sed  casto  timore  Domini  malum  odisti,  et 
voluntatem  omDcm  a  malo  avertis,  tunc  scito  quod 
habeas  intelligentiam,  id  est  Spiritus  sancti  gra- 
tiam,  per  quam  a  timore  Domini  incipiens  perse- 
veraturus  ad  eamdem  pervenias  sapientiam. 

Cap.  XXIX,  VERS.  1.  —  «  Addidii  quoque  Job  as- 
sumens  parabolam  suam.  »  Haec  intercisio  oppor- 
tune  posita  est,  quiavideliset  bactenus  sapientiam 
quam  Deus  illi  dederat  exposuit  amicis,  a  quibus 
velut  insipiens  despiciebatur,  deinceps   opera  sua 


eadem  eCfugit  (11  Cor.  xi),quam  post  visionem  Jesu  D  bonahuniiliter  uarrabit,  qui  maiorum  operum  esse 


ingressus  fuerat ;  iir.o,qui  usque  ad  tertium  coelum 
raptus  fuerat,  aiibuc  sub  stimulo  carnis,  ceu  puer 
colaphis  atlectus  nlorabat  (II  Cor.  xn).  Sic  ergo 
electis  suis  a*|uas  doDorum  suorum  appendit  in 
meosura  {Rom.  xu),  ut  miraculis  monstrentur,  in- 
firmitatibus  serventur.  «  Deus,  inquam,  intelligit 
vias  ejus,  et  ipse  novit  locum  ejus.  »  Et  dicam  vo- 
bis  quaDdo  cogDovit  eam. 

Vers.  26.  — «  Quando  ponebat  pluviis  legem,  » 
id  Cbt  quando  misil  iilam  ad  Incarnatiouem,  tuno 
vidit  illam,  id  cst  videri  fecit  incarnstam  Sapien- 
tiain  suam.  «  Quando,  inquit,  ponebat   pluviis  le- 


videbatur,et  tauquam  hj^pocritaveiimpiuscondetu- 
nabatur.Constatveruquod  perextenorum  verborum 
formas  myiilerialoquitur,  qui  ad  lequendum  para- 
bolam  assumpsisse  memoralur,  «  Parabulam,  in- 
quam,  suam.  »  Gum  enim  sua  narrat,  qua)  sanot» 
Ecclepiae  ventura  suni denuntiat,  et  ipsa  ordinis  ra* 
tio  postulat  ut  per  verba  ejus  ultima  dies  extremi 
BanctflB  Ecclesiffi  designentur,  quandodraco  ille,  qui 
nunc,Ficut  per  Joannemdicitur^in  abyssum  clausus 
tenetur,deputeoabys8i  educetur  (Apoc.  xx),  id  est 
quod  modo  timoretegitur,  tunc  contra  Eccles>iam 
poblica  de  iniquorum  cordibus  omne  serpentioum 


1087 


HUPERTI  ARBATI9  TDITIENSIS 


1068 


virus  aperiCur.  El  elecii  omnes  reminisceDtur  no-  A 
stri,  qui  quieta  fldei  tempora  dnximus,  quia  dictis 
el  raclis  malorum  tribuiabuntur  et  expugnabun- 
tur.  Illa  ergo,  ut  diclum  est,  tempcra,  beatus  Job 
intuens  sua  transacta  narrat,  et  aliis  ventura  de* 
nunliut,  dicens  : 

Vers.  2.  •  -  c  Quis  mibi  tribuat,ut  sim  juxta  men- 
ses  pristinos?  »  Primo  secundum  propriam  ipsius 
moraliiatem  dicendum  bnc  modo.  «  Quis  mibi,  • 
subaudi  quem  per  hypocrisim  justum  fuissearbi- 
tramini,  «  quis  mihi,  inquam,  tribuat,  ul  sim  jiixta 
menses  pristinos,)>ide8t  juxti  praelenia)  vitflB  meae 
intontionem  ut  inveniam  consolationem  et  miseri- 
cordiam,  v  socundum  dies,  »  id  cst  juxta  opera 
dierum,  «  quibus  Deus  custodiebat  me,  »  videlicet 
ab  omni,  quam  imponitis  mihi,  hypocrisi  vel  im-  Q 
pietate  ? 

Vers.  3.  —  «  Quando  splendebat  lucerna  ejus,  » 
id  estsimplex  et  lucida  intentio  dilectionis  ejus  «su- 
per  capul  meum,»  id  est  super  menlem  meum,  in 
omne  opusbonumquodagere  incipiebarn,«  etad  lu- 
men  ejus  ambulabam  in  tenebris,  » id  estoculorum 
cjus  testimonio  cuncta  commendabam  abscondita 
cordis  mei  ?  Utsim,  inquam, 

Ver9.  4.  —  «  Sicul  fui  in  diebus  adolescentiffi 
mee,  »id  est  ut  talis  in  tesiimonio  Dei  appaream, 
qualetn  me  in  conspectu  iiliusesse  memini,cum  ju- 
stitiffi  proposilum  arripui  et  in  bono  adolescere,  id 
est  pruflcere  coDpi,  «  quando  secreto  Deus  erut  ia 
taburnaculo  meo,  »  id  est  quando  in  mediis  curis 
vei  aciibus  sseculi  Deum,  quod  omnes  homines  C 
latebat,  amplcctebar  in  corde  meo. 

Ver9.5.— «  Quando  erat  Omoipoiens  mecum,  • 
subaudi  in  conscientia  mea  duice  amantis  anim» 
solatium,  piumque  et  unicum  iniimaQ  familiaritu- 
tis  gaudium,  c  et  in  circuitu  meo,  »  id  est  exte- 
rius  «  pueri  niei,  v  subaudi  non  neglecti  propter 
interiorem  occupationem.  Noa  enim  inhabitatio 
Dei  angusiai,  sed  potius  diiatat  mcntem  et  exhila- 
rat  fuciem  ad  impendendam  curam  proxiinorum 
uiiiitaii  vel  saluii. 

Verb.  6.  —  «  Quando  iavab.im  pedes  meos  bu. 
tyro,  •  id  esiquando  bilariier  et  afifutim  deleciabar 
in  Domino.  Et  eleganli  simililudine  dicium  esi,vi- 
delicei  quod  tunia  dulce^lo  erat  in  domo  cordis  ejus 
diligentis  Deum  et  proximum,  quania  est  copia  la*  I^ 
oiis,  ubi,  si  butyro  luventur  pedes,  saiietas  famiiiie 
damnum  nonseniit.a  Eipetra,inquit,fundel)ai  mihi 
rivos  olei  ?  »  Id  esi  soliditas  divini  auxilii  locuplc- 
tabat  me,  tam  pace  rerum  quam  lasiitia  animi. 

Per  aliegoriam  eadem  qufle  dicta  sunt  hoc  modo 
in  persona  Ecclesiffi  accipienda  sunt.  «  Quis  mihi 
tribuat,»  inquit  sanciaEcciesia  uliima  persecutione 
dissipata,»  quis,ir)quam,  mibitribuat,  utsimjuxia 
menses  prietinos,  »  id  cst  ita  sanciis  studiis  ador- 
nata  rcligiodisque  conveniibus  ordinata,  sicut  olim 
quando  florebant  per  villas  et  urbes  sanciorum  con- 
gregationes,  ita  in  ordinibus  suiB  certo  communiter 


viventium  numero  consislentcs,  sicut  dierum  nu* 
mero  in  ordine  anni  singuli  procedunt  menses,  «ut 
Bim,inquam,8Pcundum  dies,quibus  Dcus  custodie- 
bat  me,  .>  sciiicet  a  taniis  pressuris  quantiB   coan- 
gustor  nunc  undique,  soluto  antiquo  draconCy  qai 
multos  nonc  dovorat  seducendo  ex  filiia  meiB  quos 
nequeocustodire.  •  Quundo,  inquit,  splendebat  lu- 
cerna  ejus  super  oaput  meuin,  »  id  est  sancla  Scri- 
pturaejus  decorabat  convenium  meum  et  cor  meum. 
Sancla  enim  Scriptura  lucerna  est,  «  cui,  »   inquit 
Petrus  aposiolus,  c  bene  facitis  aitendeniCB,  quasi 
iucerne  lucenli  in  caliginoso  loco, »  etc.  {II  Petr.  i). 
«  Splendebat,  inquit,  super  caput  meum,  •  id  est 
mentis  mes  tenebras  publice  prsdicantibus,  et  slc* 
dontibus  sanciis  viris  irradiabat,  quos  nunc  perse- 
cutio  pariemoccidit,  partem  effugat.  t  Etad  luniea 
ejus  ambulabam  in  tenebris,»  id  est  exeruditiooe 
ejusconBoIabarienebrosam  ignorantiam  vitc  pne- 
Bentis,47ft  in  qua,  velut  in  nocle,  non  apparet  ve- 
ru8sol(/  Cor,  xiii),  cujus  facies  videiida  repromil- 
litur  nobis  in  futuro  {Apoc,  xxu).  Ut  Bim,  inquam, 
«  sicui  fui  in  diebus    adolesceniis   mes,  »   id  est 
quando  jam  adulta  nupsi  Ghristo  Deo  incarnato,et 
per  praedicationis  ministerium  filiorum  conceptione 
fecundata  Bum.  «  Quando  secreio  Deus  erat  in  ta- 
bernaculo  meo,»  i<l  est  intus  in  abscondito  cordis 
ilJ^tm  componens  gloriam  meam,  qu«  foris  parebat 
quasi  in  fimbriis  aureis,  per  iloclrin»  et  miracuium 
gratiam.«  Quando  erat  Omnipotens  mecom,  »  vidc- 
licetcooperando,et  sermon^^m  confirmaudo  Bequen- 
tibus  signis  {Marc.  xvi).  «  Et  in  circuitu  meo  pueri 
mei,»8cilicet,  quum  plurimi,  quicoBlestibusdeser- 
viebantmandaiis,qualtum  multorumnunccharitas 
abundante  iniquitaie  refriguit  (Ifat/^.xxiv).  «  Quaa- 
do  lavabam  pedes  meos  buiyro,»  id  est  infundebami 
aique  emundabampinguedine  boni  operis  pulverem 
collectum  de  gloria  prsdicationis.Vix  enim  prcdi- 
catio  sine  uliquo  transitura<lmisso.Vel  certebutyro 
pedes  lavaiiiur,  dum  sanclis  prsdicatoribus  dehita 
ub  audieniii^us  stipendia  contcruniur,  quo  butyro 
PauIuB  erat  uncius,  cum  dicerel :  «  Det  misericor- 
diam  Dominus  Onesiphori  doinui,  quia  saepe  mo  re- 
frigeravit,  et  calenam  meam  non  erubuit  (//  Tim' 
i).  »  Sed  et  cum  prspositlaudiioresad  cor  revocaot, 
ut  ea  quae  forte  admiFerint  niala  defleant,  pedes  ba- 
tyro  labant,quiuvulneribuseorum,qu8eexterioribu3 
inteiidendo  prrtulerunt,unguenta  pasnitentix  sub- 
minisiruni.  «  Et  peira,  »  inquit,  •  fundebut  roihi  ri- 
vos  olei,  M  id  cst  Cbristus,  de  quo  Paulas,  r  Petre 
autein,  »  inquit,  «  erat  Chrisius  (/  Cor,  x),  »  sacne 
Scripiurffi  rivos  meo  fundebal   usui,  verbi    graiia, 
libruin  Maiihaei,  librum  Murci,  libri  Lucee,  librom 
Joanni8,qui  nunc  quasi  fluere  desinunt,  quia  mea* 
tus  eorum,id  est  sancios  prdedicatores,obstruit  vio* 
lcntia  persecutorum.Vel  rivi  olei  dona  sunt  Spiritos 
sancii,  dequos  riptum  est,  «CompuireBcet  jugum 
a  facie  olei  (Isa.  x) :  »  qufle,dum  Christus  ascendeDS 
in  altum  hominibus  dedit  iEphes.  iv),profeoio  petrt 
fudit  rivoB  olei,  qu»  in  illa  ultimaperiecutioney  neo 


1089 


COMHBNT.  IN  JOB. 


1000 


publica  prflBdioatione,  nec  consolatoriis  flaunl  mi- 
raculis. 

Vers.  7.  — c(  Qoando  procedebam  ad  portam  ci- 
vitatis.»  Ut  primo  simplicem  tractatus  teneat  histo- 
riam,8ecuDdum,quia  paulatim  sese  aperit  prodire 
coactaveritatis  cumsocia  pietatedeconscientiabeati 
viri,ot  pudoratissesedefendittestimoniiSjquodnoQ 
sit,  secundum  criminationem  amicorum  ejus,  i(n- 
pietas  vel  bypocrisis.n  Procedebam,  »  inquit,  «  ad 
portam  civitatis,  •  videlicet  ut  doctrins  vel  disci* 
plinse  vox  atque  exempiar  adessem,  »  et  in  platea 
cathedraniparabant  mihi,»id  eatomni  simulatione 
carentem,  et  publice  comprobatam,  obtinebam  au- 
ctoritatem  districtionis  vel  magisterii. 

Vers.8.—  u  Yidebanl  me  juvenes,  »  id  est  iascivi, 
«  et  abscondebantur,  »  scilicet  metnentes  incorru- 
ptam  aequitatem  judicantis,  ac  severitatem  repre- 
hendenti8,(c  et  senes  assurgentes  stabant,»  videiicet 
maturi  et  gravesgratam  sibisapientlamreverentes. 

Vers.  9.  —  «  Principes  cessabant  loqui,  »  sub- 
audi,  ne  dum  bomines  eztremi  audebant  ineplis 
garrire  fabulis.  «  Cessabaut,  »  inquam,  »  loqui  et 
superponebant  digilum  ori  suo,»  id  est  etsi  loque- 
bantur,  modestiam  discretioois  habere  curabant. 

Vers.  10. —  n  Vocem  suam  cohibebant  duces,  ■ 
subaudi,antequam  adessem  loqui  ccdpissent,  quod 
reprehensione  dignum  68sel,«  et  lingua  eorum  gut- 
turi  suo  adhaerebat,  •  id  est  me  loquente  summum 
ad  audiendum  silentium  erat. 

Vers.  11.  —  «  Auris,  audiens,  »  sobaudi,  judi- 
cia,  proloquentes,  «  beatiQcabal  me,  »  scilicet  non 
uti  vos,  ita  tunc  impielatia  quisquam  arguebat, 
vel  denotttbat  me, 

Vers.  12.  —  «  £o  quod  liberassem  pauperem 
vociferantem,  et  pupillum,  cui  non  esset  adjutor.» 
Quod  videlicet  impietati,  quam  mihi  impouitis, 
valde  repugnans  est. 

Vers.  13.  ~  «  Benedictio  perituri,  »  id  est  ejus, 
qui  nisi  subvenirem,  perire  babeat,  «super  me  ve- 
niebat,  »  quia  videlicet  injuste  penclitantem  ego  a 
calumniatore  juste  eripiebam,  et  cor  vidun  oonso- 
latus  sum,  quod  profecto  non  modo  non  impium, 
sed  etpiissimum  erat.  Sed  his  dictia  in  veneratione 
sacr8ehistori8e,mysteriajam  indaganda  sunt  alle- 
goriae.  «  Procedebam,»  inquit  sanota  Ecclesia,  c  ad 
portam  civitatis,»  id  est  ad  modum  veterum,quibu8 
mos  fuit,ut  seniores  in  porta  con8isterent,etcao8a8 
introeuntium  judicarent  {Deui.  xv  ;  U  Par,  xviii ; 
U  Reg,  XV  ;  Bulh.  iv),  exercebam  me  in  actionibus 
sanclis,  per  quas,  velut  per  portas,aditu8  percipi- 
tur  regni  ccelestis,  de  quibus  Psalmista  :  «  Ut  an- 
nuntiem,  »  inquit,  «  omnes  laudationes  tuas  in 
portis  flliffi  Sion  (Psal,  ix).  »  —  «  Et  in  piatea  ca- 
thedram  parabaot  mihi,  » id  est  in  magnae  auctori- 
tatis  latitudinemihiexbibebaturlibertasmagisterii. 
«  Videbanl  me  juvenesetabsoondebantur,  »  id  est 
immaturi  el  nuUa  consilii  gravilate  fulti,depreben- 
di  in  suis  occultis  actibus  metuebant,«  et  senes,»  id 
estperfecti  quique,et  morum  malari  grandnvitate, 


A  quorum  canierant8en8U8,et«ta8  senectutibus  vita 
immaculata  {Sap,  iv),  «  assurgentes  slabant,  »  id 
est  humilitate  indicabant  quantum  in  bonis  acli- 
bu8  profecissent.  «  Principes,  »  id  est  hffireticffi  pra- 
vitatis  auctores,  «  cessabant  loqui,  »  id  est  prava 
dogmata  contra  fldem  catbolicam  macbinari,  n  et 
superponebant  digitum  ori  8U0,»idest  falso  quere- 
bantur,  non  ratione  vocis,  sereprimi,  sed  violenla 
manu  ecclesiastics  virtutis.  «  Dipritum,  •  inquam 
«  superponebant  ori,»  id  est  indignantes  et  murmu- 
rantes  signiflcabant  se  per  vim  ad  silentium  cogi. 
«  Vocem  suam,  »  subaudi,  8olam,non  etiam  men- 
tem  suam,  «  cohibebant  duces,»  scilicet  iidem  ipsi 
hffireticorum  auctores,«  ei  lingua  eorum  gutturisuo 
adbaerebat,  »  id  est  perversaquidemloqui  non  au- 

n  debant,sed  intus  apud  se  cuncta  conlegentes  nihilo- 
minusin  eiientio  suo  peribant.  Subaudiendum  esl 
ac  si  dicat:  Nuncautem,  id  est  in  novissima  tem- 
pestate,juxta  illud,quodlonge  anteJeremiasintuens 
ait  :  «  Sed  et  lamiae  nudaverunt  mammam,  lacla- 
verunt  catulos  suos  {Thren,  iv),  »  nunc,  inquam, 
hsretici,  quasi  lamiffi,nudam  mammam,  id  est  er- 
rorem  suum,tibere  prffidicantes,  lactant  catulos,  id 
est  adimpietatem  confirmantsequaces  suos  «  Auris 
audiens,»  id  est  auditorfideiveldisciplinsobediens, 
«  beatificabat  me,»  id  est  de  doctrinasanaproficiens 
bonis  aciibussuis  Istificabat  me,  «  et  oculus  vi- 
dens,»  id  est  iliuminatua  aOeoveritatem  intelligens 
«  teslimonium  reddebat  mihi,»  id  est  ad  defendon- 
dam  eamdem  veritatem  jungebatur  mihi,  eo  quod 
liberassem  p»uperem  vociferantem,«eto.,  qus  non 

^  mutantur,  sed  ut  supra  exposita  sunt  in  persooa 
beati  Job,ita  in  persona  qaoqueEcclesiffiaccipienda 
sunt,  quae  duplioi  ex  causa  beatificatur  ab  audito- 
ribus  suis,  videlicet  eo  quod  filios  suos  et  loquendo 
pascat,  et  defendendo  protegat,  tanquam  lignum 
fructiferuro,  quod  subjacentes  et  pabulo  reficit,  et 
umbraculo  ab  aestu  defendit.  •  Et  non  solum  cor- 
poraliter,  ut  dictum  est,  sed  et  spirilualiter  Eccle- 
aia  sancta  boc  exhibet.  Nam  pauperem  vociferan- 
tem  liberat,  cumpeccatori  pcBnitenticulpam  relaxat. 
Pupillum  quoque  liberat,dum  unumquemque  mor- 
tuo  antiquo  patre  diabolo^  Deo  regenerai,  et  bene- 
dictio  perituri  venit  super  eam,  quia  videlicetdum 
converti  facit  peocatorem  ab  errorevits8Uffi,8aIvat 
animam  ejos  a  morle  {Jac.  v).   Gor  quoque  vidua 

D  con8olatur,dum  fideli  anim-e  quasi  viri  sui  bonam 
memoriam  revocans,  ffiternasDomioiretributioncs 
narrat.  Sequitur. 

Vers.  14.  —  «{Justitia,»  inquit,  «  indutus  sum,» 
et  non  ita,  ut  partem  mei  aliquam  peccato  nudam 
relinquerem,  aed  «et  vestivit  me,»  subaudi  eadem 
juBtitia,  «  sicut  vestimento,  •  quia  videlicet«  sicut 
vestimento,  »  476  cum  vestior,  ex  omni  parte 
circumdor,8ic  justitiam  observavi,  ut  non  hinc  per- 
cato  fore8ob88truerem,etaliundeaditum  panderem. 
«  Indutus  8um,  inquam,  justitia,  sioutvestimento, 
et  sicut  diademate  Judicio  mco,»  subaudi  ornavi  vel 
ooroDavi  me  soilicet  quotidle  quid  Deo,  quid  pro- 


1091 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1091 


ximo  deberem  eolerier  inspicicns,  slcat  scriptam  A  fldpfn  ip«e  apgregaretur  Ghriato  1  H«c  et  h»c  qa« 
est  :  «  Cogitnliones  justorum  ju.liola   {Prov.  xii).  »      prfedixi  faciebam. 


QusB  judicia  recte  diademati  comparanlur,  videli- 
cet  quia  per  magni  operis  gloriam  ad  fletera»  re- 
tributionis  ducunt  coronam, 

Vers.  15.  —  «  Oculus  fui  caeco.  »  Justiti»  par- 
te8,  quas  se  indututii  dixerat,  apte  ab  operibus 
pielatis  enumerare  inchoat ;  quia  videlicet  tunc  est 
apud  Deum  vera  oblatio  reclitudinis,  cura  rami 
justitiae  de  radice  prodeunt  pielatis.  «  Oculus,  in- 
quii,  fui  C8BC0,  et  pes  claudo,  »  id  est  et  capco  ma- 
num  per  memetipsum  praebui,  et  claudum  por- 
tando  ipse  sustinui.  Et  quare  coiligitur  super  ege- 
nos  et  paupcres  quantum  misericordiae  illius  via- 
cera  fundebantur.  Unde  et  subdilur  : 


Vbh8«  18.  —  c  Dicebamque  :  1q  nidulo  meo  mo- 
riar,»  id  est  nulli  quidquam  rapiam  vel  malumia- 
feram,  sed  potiua  eos  qui  aura  et  protectione  mea 
indigent  coDfovebo,donec  moriar, «  quemadmodum 
gallina  coDgregat  pullos  suos  sub  ttlns  (Matlh. 
xxiii).M  Kt  hoc  faciendo  pro  posae  me0|  -  eicut  pal* 
mii  multiplicabo  die9,  •  id  est  eicut  palma  infe- 
riuB  corticum  auorum  involutionibua  anguatatur, 
sed  superius  per  ampliiudinem  pulcbre  viriditatis 
expanditur,  ita  ego,  etsi  in  praesenti  fuero  aDgua- 
tatua,  et  ad  eequitatis  regulam  oonstrictusi  apod 
Deum  in  futuro  dilatahor  et  multiplicabor  eterno- 
rum  longiludine  dierum.  Eccleaia  vero  nidum  sibi. 


k  id  est  pacatissimam  ildei   quietem  conalruene,  ia 
Ver9.  <6. -«Paler  eram  pauperum,  »  videlicet  A         ^^.^^  oreBcentes,   donec   ad   ccelum   evolent. 


vis  misericordis  illius  naturamfueratimitata,dum, 
non  ez  timore  damnationiB,  eed  prffi  amore  Dei  pro- 
zimi  trit»uendo  patrem  ae  pauperibus  exbibebat. 
Juxtaallegoriain  sancta  Ecolesia,  «  oculus  fui  cseco 
et  pes  claudo,»  dum  illum  qui  quo  pergat  non  videt, 
praedicando  illuminat ;  et  eum  qui  prae  infirmitate 
amici  non  potest  ire  quo  videt,  id  eet  operari  quod 
intelligit,opilulando  Bustentat,  itemque  et  pateret 
mater  pauperum  est.Alia  namque  membra  sunt  in 
corpore  EcclesiaB,  quae  intuendae  luci  Scripturarum 
deberviunt ;  alia  quae  tanqaam  pes  a  terreno  actu 
minime  disjuncta  corpue  omne  in  praesentiB  vitae 
negotiiB  suBtineant  ;  alia  quae  tanquam  manuselee- 
mosynam  porrigendo   pauperibuB   patrocinantur 


cbaritalifl  gremio  oonfovet,  dicit  et  ipsa  :  «  In  Di< 
dulo  meo,  »  id  est  in  hujus  ndei  sanoto  et  pacifico 
otio,  usque  ad  mortem  perseverabo,  «  et  aicut 
palma  multiplicabo  dies.  »  Hoc  non  mutatar. 

Verb.IO. —  «  Eadix  mea  aperla  eat  secua  aquaa,  » 
id  esttota  cogitatio  meaad  percipienda  fluenta  veri- 
tatis  aperta  est.Vel,  ut  ad  EcclosiaB  vocem  hoc  de- 
duoatur, «  radiz,  iDquit,  mea,  » id  eat  Rederoptoris 
mei  Incarnatio  •  aperta  est,  secus  aquas,  »  id  est 
secuDdum  humaDam  naturam  viBibiliterhoraiDibuB 
demonstrata  est.  Incarnatio  quippe  RedemptoriB 
sanctse  Ecclesiae  radix  est :  quia  videlicet  totaiD  flde 
illiuB  Ecclesia,  qnaai  arbor  una  viret,  «  et  ros  ito- 
rabitur  in  messione  raea,  »   subaudi   diceb^m,  id 


«  Pater.inquain.eram  pauperum.  et  causam  quam  C  „t  g^ti^  jjei  euperveniens  hoo  aget,  ut  ueque  td 


oeBciebam  diligentiBBime  inveBtigabam, » id  eat  ad 
proferondam  BeDteatiam  nunquam  praecepe  fui,nec 
temereindiscusBajadicavi.Quod  profecto  perpetrare 
pertimescimus,Blauctori8  nostri  exempla  subtiliter 
pensamus,  qui  cum  omuia  nuda  etapertaBub  suis 
babeat  oculie,  mala  tamen  Sodomn  noluit  audita 
judicare,  sed  ait  :  «  Clamor  Sodomas  et  Gomorrhn 
multiplicatuB  est ;  descendam,  et  videbo  utrum  cla- 
morem,qui  veait  ad  me,opere  compleveriol,  ao  dod 
Ita  est,  ut  Bciam  {Gen.  xviii).  »  Hoc  eoim  ideo  di- 
ctum,  ideo  scriptum  est  ut  oos  qui  homiDes  Bumus, 
et  fulliposBumus.apraecipitataeBeDleDtiaa  proIatioDe 
compesceremur.  lovestigata  vero  cau&a  : 

Vers.IT. —  «  Conterebam,inquit,  moIaBiniqui,  » 


maturitatem  bonorum  operum  propositutn  meum 
perducatur. 

Verb.  20.  —  «  Qloria  mea  semper  innovabitar,» 
id  est  ad  boc  ut  glorioBa  eim,  Bemper  io  me  vele- 
ris  vitae  culpa  per  novitatemspiritus  delebitur;quia 
videlicet  vita  nostra  dum  lacrymislavatnr  et  boois 
operibuB  exercelur,dum  saoctis  meditationibaB  aru- 
ditur,ad  novitatem  suam  Bioe  cesBatiooe  reparatur. 
c  Et  arcuB  meuB,»  id  est  Scriptura  sacra  ;arcaBeDim 
Bcripturam  fiigoiflcat.  UndeetPBalmista :  «Arcum 
BUum,iDquit,tetenditet  paravit  illum  (P^a/.  vii);  • 
quia  videlicet  ouoctiB  peccatoribUB  per  Scripturam 
eacram  mioaB  exhibuit.  c  ArouB.ioqaam,  meaB.  in 
maou  mea  ioBtaurabitur,  »  id  eat  io  operatione  mea 


id  est  illum,  qui  in  causaquae  investigabatur  aju-  D  ScripturaBacra  perflcietur.  Instauraturenira  arcus 


stitia  cadebai,vehemen8  etdistriclus  occultas  insi- 
dias,  quas  velut  molared.dentes  ad  laedendum  pro- 
ximum  Btriogebat,cau8abam  el  elidobam,  «  et  den- 
tibus  illius  suferebam  praedam,»  idest  eum,  quem 
jam  tenere  se  putabat^  aequitate  judicii  liberabam. 
Ecclesia  quoque  splritualiter  hoc  agere  non  desinit : 
toticB  enim  ex  iniqui  dentibus  praedam  tuIit,(]uoties 
ex  erroris  morsu  animam  praedicando  eripuit.  0 
qualem  deoreetdedentibusiniqui,  scilicetdiabolly 
praedam  tulit,  quando  ipsum  raptcrem  Saulum  con- 
vertendo  rapuit(i4<;/.  ix),  etdum  persequendo  flde- 
leBCongregaretpiebem  diabolo,egit,  ut  cognoBcendo 


in  manu,  dum,  qoidquid  in  Baoroeloquio  Bludendo 
cognoBcitur,  vivendo  corapleiur.  Heo  et  b»c  doce- 
bam  :  tunc,  inquit,  aancta  EccIeBia,  subaudi  nuoc 
autem  in  pluribas  qaidem  vera  fuit  Bpes  mea,  aed 
plerique  illorum,  de  quibus  majorem  babebam 
flduciam,  nune  acriores  fidei  hoBtes  facti  Bunt. 

Non  imraatato  dicendi  ordine,  dum  aua  propria 
beatUB  Job  per  per  Bermonem  indicat,  caasaB  aan- 
ctae  EcoleBiaB,  ut  Baepe  dictum  eat,  per  intelleotam 
Bonat.  Ait  eDiro  : 

Verb.  21.  —  «  Qul  meaudiebant,  Bpectabant  ieo- 
teatiammeiiffl,i>etc.  HancetenimapudilloiD  laiiM 


1093 


GOMMliNT.  IN  JOB. 


1094 


Bublectorum  revercnllam  indub!tanter  credendum  A  stoltorum  in  flnlbus  ierrm  {Prov,  xvii).»  —  v  Lux, 


est ;  9ed  hsBc  veri^a  ejua  talia  sunt.ut  cum  sua  dicat, 
Dostra  priedicat,  hoc  modo:  »  Qui  me  audiebant, 
exspectabaot  sententiam  meam,et  inlenti  tacebant 
ad  consilium  mpum,»  subaudi  non  ut  hi  proterviac 
tumidi  qui,dum  veritatis  verba  suscipere  renuunt, 
pr{edicutioni8  sententiasquisidocendo  percurrunt, 
et  me  recte  oonsulentem  impugnare  audent. 

Vers.  22.  —  «  Verhis  meis  addere  nihil  aude- 
bant,  »  subaudi  ut  nunc  bffiretici  pessima  liberlate 
effrenHti,!  verbls  meis  addere  »  praesumunt,  cum 
prfledicationis  mes  rectitudinem  quasi  emendare 
moliuntur.  Tacebant,  inquam,  «  nibilque  addere 
audebant.Et  super  illosstillabal,  »  id  est  pro  capa- 
citate  audientium,conrerebatur  Bdmen8uram,«eio* 


inquam,vultus  mei  non  cadebai  in  terram,  »  quia 
videlicet  oculi  cordis  mei,  quiBcunque  terrena  sunt 
per  ooncupiscentiam  non  aspiciebant,  subaudi  sed 
in  capite  meo  erant,  id  est  ad  Deum  qui  omnium 
Conditor  est  intendebant.Hoc  juxla  historiam  non 
inconvenienter  accipitur  ;  et  in  intellectu  quoque 
mystico  perspicuum  est  quod  «  lux,  »  id  est,  oculi 
ioteriores  EcclesisB  caput  suum  contemplentur,  id 
est  Christum.Unaenim  persooa  estcapul  Christus 
oum  8U0  corpore  quod  est  Bcclesia.  Cui  quoque, 
subaudi  Chri8lo,qua8iarridenti  nos  non  oredimus, 
dum  multis  jam  donis  ejus  testantibus  et  gratiam 
favoris  ejus  aocipimu8,et  tamen  adhuc  sub  ejus  ju- 
dicio  de  nostra  inOrmilate  litubamus ;  et  lux  ejus 


quium  meum.»  Per  hoc  quodait,  «  verbis  meis  ad-  n  non  cadit  in  lerram,  quia   videlicet  visionis  ejus 
dere  nihil  audebant,  »  reverentia  laudatur  audien-      claritas  peocatoribus  nonapparet,  qui  in  quantum 


tium  ;  per  hoc,quod  subiit,»  et  superillos  stillabat 
eloquium  meum, »  indicatur  dispensatio  magtstro- 
rum  quae  et  in  eo  mystice  signatur,  quod,  Jubenie 
Domino,non  solum  phialffi,  sedetiam  riathi  prspa-^ 
rantur  ad  mensam  tabernaculi  (Exod,  xxv),  quia 
videlicet  in  doctrina  sacri  eloquli,  non  solum  ex- 
bibendo  sunt  magna  et  arcana,  quae  debriant,  sed 
etiam  parva  et  subtilia,  quffi  quasi  per  gustum 
notitiam  prffistint.  Ubi  ergo  8tillare  477  suum 
perhibet  eloquium  apte  subjungitur  : 

Ver8.  23.  —  «  Exspectabant  me  sicut  pluviam,  • 
id  est  cum  vera  bumilitate,  aridltatem  sui  cordis 
agnoscentes,  sanct»  prffidicationis  potum  sitiebant 
dicentes  D30  in  cordibus  suis,  c  Anima   mea  sicut 


peccatores,  in  taolum  terra  8unt.  Peccanti  enim 
dictum  est  :  «  Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen. 
iii).  »  8uper  quem  non  cadit  lux  vullus  Domini, 
sicul  scriptum  est  :  <c  Tollatur  impius,  ne  videat 
gloriam  Domioi.  »  Quia  vero  et  qu»  sequuntur 
secundum  historiam  perspicua  sunt,  ex  eodcm 
capite  sanctffi  Ecclesiffi,  sicut  ccDptum  est,  perse- 
quenda  eunt. 

Vers.  25.  —  «  Si  veluisBcm,  inquit,  ire  ad  eos,  » 
8  voluissem,»  inquam,8cilicet  quia  meus  adventus 
td  bomiDen::,non  est  secundum  ejue  meritum,  sed 
secundum  voluntaiis  meffi  consilium.  «  Si  ergo  vo- 
lui88em,inquit,  iraad  eos,  »  id  eslillustrarevisita- 
tione  SHncti  Spiritua  cor  eorum,   «   sedebam    pri* 


terra  sine   aqua  tibi   (PsaL   cxlii),    »    — «  el  08  ^  muB,»  videlicet  itaut  «  qu»rerent  primum  regnura 


Buum,  «  id  est  corsuum  aperiebant,  »  subaudi  ad 
doctrinam  meam,  «  quasi  ad  imbrem  serotinum,» 
id  esi  diu  desideratum^quia  videlicet,  imber  quasi 
serotious  (Luc,  xxvi),  est  Ghristi  Evangelium. 

Ndm  juxta  quod  scriptum  est  :  «  Dabo  vobis 
pluviam  temporaneam  et  Berolinam  (Deut.  xi),  » — 
«  temporaneam  »  plurimam  Dominus  dedit,  dum 
priori  tempore  legis  intellectum  contulit  ;  «  sero- 
tinam  »  vero,  dum  prffidicarl  ultimis  diebus  In- 
carnationis  suae  mysterium  fecit.  Posi  reverentiam 
et  attentionem  auditorum,  quam  etpressit^de  sua 
8evcritale  subjungit: 

Vers.  24.  —  «  Si  qunndo  Hdebam  ad  eos  non 
credebant.»  Hoc  el  Juxta  historlam  credi   necesso 


Dei  et  Justitiam  ejus  (Matth,  vi),  »  quia  dcBiderii 
mei  appetituain  eogitationeeorum  cffiteris  deside- 
riis  ffiqualis  non  est.K  Cumque  sederem, »  subaudi 
in  cordibus  eorum,  •  quasi  rex,  •  videiicet  circum- 
Btrepens  regene  motus  animcrum,  «  circumsiante 
exercitu,»  id  est  turba  virtutum  adversus  sedi- 
iiones  vitiorum,«  eram  tamen  merentium  consola- 
tor,  »  ea  videlicet  coneolatiune  qua  dioo  :  ci  Beati 
qui  lugent,  quoniam  ipsi  coDBolabuntur  (Matfh, 
v).  »  Et  rursum  :  «  Iterum  autem  videbo  vos,  et 
gaudebit  cor  veDtruro,»  etc.  (Joan,  xvi).  Sed  ea  qu8B 
de  capite  dlcta  8unt,nihil  obstat  intelligi  decorpore, 
quodest  Ecclesia.ln  eaquippe  ordo  doctorum  quasi 
rex  prffisidet,  quam  fldelium  Buorom  turba  circum- 


est,etjuxta  moralitatemseniiendumquodetsanctus  D  Btat,ubi  cum  auctoritate  pietaB,  et  cum  pietate  non 


vir  talis  fuerit,  et  sancta  Ecclesia  talis  esse  studeal 
in  suis  prffilatis,  ut  etiani  ridens  limeri  possit.  In 
illo  valde  landabile  est  quod  in  tanta  lenitate  et 
mansuetudine  pietatis,  qua  pater  pauperum  erat, 
tanlffi  simul  sevcritatis  exstitit,ut  etiam  ridens  pos- 
sel  timeri.ln  dispensationequoque  ecclesiastici  re- 
giminis  sic  est  morandum,  qualenus  et  ridens 
prffilatus  timeri,eiiratu8debeatamari,  ut  eum  neo 
nimia  IsetitiHvilem  reddat^necimmoderata  severitas 
odiosum.  ^i  Et  lux  vultus  mei,»  inquit,  id  est  ocull 
cordis  mei,  de  quibus  scriptum  est :  «  Oculi  sa- 
pientiB  io  eapite  ejQB  (Ecele.  11) ; »  -^  cc  oculi  autem 


deest  auotoritas,  «  Cumsederem  qaasi  rei  circum- 
Btanteexercitu,»  ecoeauctoritaBregiminiB.  «  Eram 
tomen  mosrentium  consolator,  »  ecce  ministerium 
pietatis  :  disciplina  enim  vel  misericordia  multum 
de8tituilur,8i  unaBioe  altera  teneatur.Unde  Bemivi- 
vi  vuIneribuB  a  Samaritano  non  vinum  Bolum  vel 
oleum,8ed  utruroque  infuaditur  (Lttc.x),quia  videli- 
cet,ut  Psalmista  ait:  ^  Virga  tuaet  baculus  tuus^ipsa 
me  consolata  sunt  (PiaU  xxn).  »  Virga  discipline 
percutimQr,8ed  pietatis  bacuIoBQ8teotamur;utriu8» 
que  exemplum  Moyses  prsbet,  qui  ex  pietate  et 
amore  aubditorum  Deom  tenebatdicentem : «  Dimii* 


1095 


RUPBRTI  ABBATISiTDlTIENSIS 


1096 


te  me,  ut  irascator  furor  meus  contra  eos  {Exod.  A.  torum  oronium  spine  producuntur,   w   eral  cibus 

eorum,  »  videlioet  qnia  totis  senaibus  mentis  sua 
illam  cogilabant,  el  47 S  quasi  alimento  paece- 
bantur. 

Vers.  5.  —  «  Qui  de  convallibus  ista,  »  subaudi 
qus  praedicta  sunt,  «  berbas  et  arborum  cortices.i 
—  «  de  convallibus,  inqnam,  rapientes, »  id  est  de 
bumilibus  diclie  Patrum  superbo  spiritu  colligen- 
tes,  «  cum  singuia  reperissent,  »  videlicct  suis 
parlibus  eos  concordare  gloiiantes,  «  ad  ea  cum 
clamore  currebant,  »  id  est  omne  quod  eentie* 
bant,  cum  appetitu  laudis  ad  aures  hominum  dif- 
famare  festinabant. 

Ver8.6.—  «  In  desertis  habitabant  torrentium,  » 
id  est  in  eorum  praBdicalione  confidebant,  quorum 


xxxii).  »  Sed  mox  ad  eumdem  popuium  veniens, 
cui  veniam  impetraverat  :  «  Ponat,  inquit,  vir 
gJHdium  super  femur  suum,  ite  et  redite  de  porta 
ad  portam,  et  ocoidat  unusquisque  proximum 
suum.  Cecideruntque  in  illa  die,  quasi  viginti  tria 
millia  hominum  {ibid.)  » 

Cap.  XXX,  VERS.  f .  —  «  Nunc  autem,  inquit,  de- 
rident  me,  »  id  est  verba  mea  despiciunt,  «  junio- 
res  tempore,  »  videlicet  baTetici,  quos  omnes  uni- 
versaliEcclesiae  comparalos  recte  juniores  tempore 
vocari  non  dubium  est;  quia  videlicet  ipsi  ab  ea, 
non  autem  ipsa  egressa  est  ab  iilis.  «  Juniores, 
inquam,  quorum  non  dignabar  patres  ponere,  »  id 
est  inventores  erroris  eorum,  verbi  gratia,  Arium, 


Albionem,  Macedonium,  et  cseteros    connumerare  g  etoquiacatholicorum  jamresponsione  siccata  sunt. 

Inventores  enim  perversorum  dogmatum  jure  tor- 
rentes  vocantur,  quia  videliccl  a  cbaritalis  calore 
frigidi,  quasi  in  torpore  temporis  hiemalis  ezcre- 
scunt,nec  perpetua  plcnitudine  profluunt,  sed  ca- 
tholicorum  dillegationibus  quasi  solis  exsicoaotur 
aBstibus.  «  Torrentium  »>  ergo  deserta  sunt,  quia 
vitae  temporaliscommodisinhiantes  CGalestia  Jucn 
deserunt.  «  In  desertis,  inquam,  torrentium.  »  — 
«  Et  in  cavernis  terraj,  »  id  cst  in  occultis  et  olan- 
dcstinis  conventiculis  sect»  terrenae,  Juxta  quod 
apud  Salomonem  mulier  in  typum  haereeeos  sua- 
del  dicens:  «  Aquae  furtivae  dulciores  sunt,  »  elc. 
{Prov,  ix).  «  Vel  superglaream,  »  id  est  apud  illo- 
rum  mentes  hominumquinullagravitatisstabiiitate 
solidantur,  similesque  sunt  glareae  id  est  minutis- 
simis  lapillis,  quos  fluvialis  aqua  trahit,  videlicet 
quia  fixi  vel  fundati  non  sunt  supra  petram  fidei 
{Luc.  viii), 

Vers.  7.  —  «  Qui  inter  hujuscemodi  Istaban- 
tur,  »  scilioet  quia  perversae  mentes  in  suis,  quad 
fleredebuerucl,  gaudent  iniquitatibus,  «  et  esse 
sub  sentibus  delicias  computabant,  »  id  est  cum 
peccatorum  spinis  baererent,  virtutum  opulentiam 
se  cumulari  oredebant. 

Vers.S. —  c  Fiiii,  »  id  est  imitatores,  «  atultorum 
etignobilium,»  eorum  scilicetqui  fuerunt  magistri 
errorum.  Idcirco  «  stultorum,»  quia  avera  sapien- 
tia  aberraverunt,  idcirco  «  ignobilium,»  quia  ad 
ilium  nobilem  non  pertinent  :  de  quo  dictum  est: 
<c  Nobilis  in  portis  vir  ejus,  quando  sederit  com  se- 


«  cum  canibus  gregis  mei,  »  id  est  cum  sanctis 
praedicatoribus  fidelis  populi  mei,  quia  dum  Do- 
mino  euo  diurnis  noclurnisquc  vigiliis  intenti  cla- 
maverunt,  mafrnos,  ut  ita  dixerim,  latratus  praedi* 
cationis  dederunt.  De  quibus  Psalmista:  «  IJngua, 
inquit,  canum  tuorum  ex  inimicis  (Psal.  lxvii),  » 
id  est  vox  praedicatorum  tuorum  ex  conversis  gen- 
tibus,  quondam  inimicis,  prodiit.  «  Cum  »  bis,  in- 
qoam,  «  canibus  non  dignabar  patres,  »  id  est 
haeresiarchas  eorum,  «  ponere.  » 

Vers.  2.  —  «  Quorumvirtus  manuum,  »  id  est 
magnitudo  operum,  quae  prae  caeteris  magna  agere 
videbantur,  «  erat  mihi  pro  nihilo,  »  videlicet  quia 
per  charitatem  non  operabantur,  ideo  nihil  illis 
proderat.  «  Et  vita  ipsa  putabantur  indigni,  »  id 
est  a  me  judicabantur,  retributionem  vitae  non  me* 
reri,utpote  qoi  per  ostentationem  operis  sub  nomine 
Christi  militabant  contra  nomen  Christi. 

Vers.  3.  —  «  Bgestate  et  fame  steriles,  »  qoia 
videlicet  dum  eecreta  Dei  plus  student  persorutari 
quam  capiunt,  nullabona  vitaBgermina  produount, 
sed  magis  ac  magis  egestategratiaerorantis  desuper 
et  fame  verbi  Dei  arescunt.  «  Qui  rodebant,  »  vide- 
licet  quia  medullam  interiorem  verbi  Dei  non  pe- 
netrantes  juxta  exteriorem  paleam  carpebant.«  Ro- 
debant,  inquam,  in  solitudine,  »  scilicet  disjuncli 
ab  universalis  Ecclesiae  sooietate,  «  squallentes 
calamitate  et  miseria,  »  id  est  despecti  morum 
pernioie  et  sensuum  pravitate. 
Vers.4.  —  «  Et  mandebant  berbas  et  arborum 


cortices,  »  id  est  in  sacra  Scriptura  vix  quaedam  i)  natoribus  terrae  {Prov.  xxxij,sid  est  nobilis  in  exita 


tenera  et  exteriora  cognoscebant.  Per  herbas  quip- 
pe  dicta  planura,  per  arborum  oortices,  exteriora 
Patrom  eloquia  signanlor.  Yel  oerte  herbas  man- 
dere,  est  de  Scriptura  sacra  minima  praecepta 
servare,  majora  contemnere  verbi  gratia  :  «  Deci- 
mare  mentam  et  anethum,  et  cyminum,et  reliqui- 
8ti8,inquitDominu8,  queegraviorasuntlegis  {Matlh. 
xxiii).  »  — «  Et  radixjuniperorum,  »  id  est  avari- 
tia:  juniperos  namque  pro  foliis  punclioneahabet, 
nam  birsuta  et  spinis  aimllia  sunt  quae  profert, 
«  radix,  •  inquam^  juniperi  avaritia,  «  quee  radix 
omnium  malorum  eat  (/  Tim.  vi),  »  ex  qoa  peooa- 


saeouli  Christus  sponsus  Ecclesiae,  quando  sederit 
oum  apostoliSy  terram,  idestvivoset  mortuos  judi- 
care.v  Pilii,  inquam,  stullorum  et  ignobilium,  et  in 
terra  penitus  non  parentes,  »  id  est  in  sancta  Eccle- 
sia,  quae  utique  in  illo  s«culo  «  terra  viventium 
{Psal.  xxvi} »  e8t,nullam  sortem  habentes,  quas  non 
recipiet  nisi  sapientes^etdivina  regeneratione  nobi- 
les.Sed  quod  in  baereticorum  typo  dictum  eet»  nihil 
obstatsentiredeperverBisatque  carnalibus,  qoam- 
vis  in  recta  fide  positis,  quos  Ecclesia  non  minos 
adverearios  quam  ilIo8,qui  extra  fidem  positi  sunt, 
jurecompotat.  Dicitergo  :  «  Qai  rodebant,  »  id  eat 


109T 


COMMBNT.  IN  JOB. 


1098 


qui  violcnler  aliena  rapiebant,  quod  contra  dehis,  A  pessimis  (Prov.  ii),  »  scilicet  attendentes  temporalia 


qui  aliena  blandiendo  lollunt  scriptum  est  :  «  Et 
ioimici  ejus  terram  lingent  {Psal.  lxxi.)  »  —  ^  Qui 
rodebant,  »  inquam,  id  estper  vim  quasi  dentibus 
rodenJo  aliena  rapiebant,  «  in  solitudine,  »  id  est 
in  totius  boni  destitutione.  Alienaquippe  nontolle- 
rent,  nisi  prius  ipsi  in  interioribus  suis  soliac  vacui 
a  virtutum  cultura  remansissent.  «  Squalentes  ca- 
lamitate  et  miseria,  »  id  est  non  sola  «  calamitale  » 
vel  infirmitale  naturas,  quas  bene  condita  in  primo 
homine  vitio  propriae  voluntatis  ad  infirmiiatom 
lapsa  est;  sed  «  et  raiseria,  »  scilicet  peccatorura 
actualium,  qurc  dum  naturse  infirmaB  neccssitatibus 
superadduntur,  quasi  (oras  erumpente  calamitate, 
miseri  gqualent  horrida  cute.  «  Et  mandebant  her- 


quflB  percipiunt,  et  negligenles  aeterna  bona  quae 
perdunt.  «  Laetabantur,  inquam,  inter  hujuscemodi, 
et  esse  sub  sentibus,  »  id  est  sub  gravibus  curarum 
molestiis,  «  delicias  putabant,  »quia  videlicet  pec- 
catorum  delectationibus  pressi  et  affectu  vitfflpras- 
sentis,  quam  sint  aspera  qu»  patiuntur,  sciiicet 
Juxlii  Jeremiae  Jaroentnm,  «  inebriati  absinthio 
(Tkren.  iii);  »  quia,  sicut  qui  absinthio  inebriatur, 
et  quod  sumpsit  amarum  est,  et  tamen  non  intelli- 
git  eamdem  amaritudinem  qua  replelur(ebrius  enizn 
quisquequod  patitur  nescit),  sic  etamarasunt  quae 
avarus  pro  hujus  vitae  amore  tolerat,  et  tamen 
eamdem  amaritudinem  eupiditate  CdBCus  ignorat. 
Quietperprophetamdenotaturdicentem:«Ephraim 


bns,  »  id  est  irriddRdoconsumebant  bona  inOrmo-  B  ^i^ul^  doctadiligere  trituram  (Osex,  x),  »idestoo- 


rum  initia,  juxta  illud :  •  Corrumpunt  mores  bonos 
colloquia  mala  (Cor.  xv),  »  —  «  el  arborum  corticea 
mandebant,  » id  est  quorumdam  fortitudinem  ia 
alta  surgentem  detrabendoconcidebant.  «  Et  radix 
juniperorumerat  cibuseorum,»  id  est  avaritisstu- 
dentes,  ut  supra  dictum  est,  dum  ad  rerum  tempo- 
ralium  ambitum  tendunt,  non  senliunt  quantam  ea- 
dem  avaritia,  quae  quasi  juniperus,  ut  ante  dictum 
est,  pro  foliis  puncliones,  idesl  pro  delectationibus 
curarum  sentes  habet,  nunc  quidem  in  radicedele- 
ctat,  sed  postmodum  quasi  ex  ramis  pungit  in  pmaa. 
«  Qui  de  convallibus,  »  scilicetquas  per  ascensum 
virtutis  excedere  non  curant  ;  «  de  convaliibus,  » 
inquam,  vils  prssentis,  qu»  in  comparatione  su- 


pidi  quique  ita  etiamsi  sibi  vacare  liceat,  subesse 
tamen  terrenis  sudoribus  festinant,  sicut  vitula  tri- 
turffl  laboribus  assueta  relaxata,  plerumque  ad 
eumdem  laboris  usum  etiam  non  compulsa  reverti- 
tur.  Gur  hoo  ?  Videlicct  quia  sunt,  sicul  sequitur : 
«  Piiii  stultorum,  »  id  est  imitatores  iniquorum 
prfficedentium,  exquorum  pravitate  hoc  didicerunt. 
«  Stultorum,  iaquam,  et  igaobilium,  »  id  est  noa 
eorum  qui  nobiliter  stulti  sunt,  juxta  Apostolum 
dicentem  :  «  Si  quis  videtur  sapiens  inter  vos  in  hoo 
8a?cuio,  stultus  flat  ut  sit  sapiens  (/  Cor.  iii);  »  sed 
eorum  qui  «  peccati  servi  sunt  (Rom.  vi),  »  qu« 
procul  dubio  magna  ignobilitas  est,  et  ab  hoc  «  ia 
terra  peaitus  aoa  pareates^  ■  id  est  saacta  Ecclesia 


pernorum  vallis  ima  est  et  profundum   exsilii,  in  n  coram  oculis  divinis  propter  abjectionem  operum 

quovirsanctus  ascensionesdisponendo  plorat,  tista 

rapientes  cum  singula  reperissent,  •  id  est  subortis 

occasionibus  rapere  potuissent,  «  ad  ea  cum  cla- 

more  currebant,  >  id  est  etiam  pro  parva  stipe  lili- 

gabant;  nonnunquam  et  sanctorum  Patrum,  quo- 

rum  merita  adipisci  non  qufflrunt,  loca  atque  regi- 

mina,  dirupta  quotidie  pace,  apprehendere  satage- 

bant.  «  In  desertis  habitabant  torrentium,  »  id  est 

ea  in  bac  vita  adipisci  appetebant  quffl  torrentes 

nostri,  id  est  praedicatores  sancti,  dcreliquerunt, 

qui  vclut  torrentes  quasi  inhieme  exundantmulti- 

tudine  aquarum,  dum  in  prfflsenti  vita  quffl  ad  com- 

paralionem  futurs  obscura  ct  frigida  est   divinis 

nobis  eloquiis  fluunt;  fflstivo  autem  sole  adveniente 

se  subtrahunt ;  quia  cum  ffiternffl  patriffl  lux  emicu- 

erit,  prfflilicaro 

«  torrentium  deserti 

quffl  justi  deserunt  etcontemnunt;  inhianterincu- 

babant  «  ct  in  cavernis   terrs,  »  id  est  in  cogita- 

tionibus  pravis,  in  quibus  sese  ab  humanis  oculis 

abscondunt,   tanquam    in    cavernis.  c  Vel  super 

glaream, » subaudi  babitabant,  id  est  superprffisea- 

tis  vitffl  fluxum   inaitentes,  et  ibi  gressum  poaere 

intendentes,  ubi  quasi  super  glaream  cum  pes  in 

superficie  ponitur,  ipsa  ejus  volubilitatelabitur,  et 

ad  ima  devolvitur.  •  Qui  inter  hujuscemodi  Ista- 

bantur,  »  quia  videlicet  juxta  Salomonem  :  «  tales 

^ffltantur,  cum  male  fecerint,  et  exsaltaat  in  rebus 

Patiol.  CLXyill. 


suorum  ignoti  existentes,  quibus  quandoque  dicen- 
dum  est :  «  Amea  dico  vobis  :  Nescio  vos  (Matth. 
xxv),  »  quia  videlicet  quidquid  prius  in  sanota  E3- 
clesia  positi  verbotenus  quasi  venerabantur,  econ- 
trariopostmodumderidentesimpugnant.Undeaper- 
te  subditur : 

479  Vers.  9.  —  «  Nunc  in  eorum  canticum  ver- 
8US  sum,  et  factus  sum  eis  in  proverbium,  »  quia 
videlicet  iniquis  crescentibus,  ia  opprobrium  lldes 
et  veritas  erit  in  crimine,  et  tanto  quisque  erit  abo- 
minabilis,  quaato  laudabilis. 

Vers.  10.  —  «  Abomiaantur  me,  »subaudiomne8 
iniqui,  «  et  ionge  fugiunt  a  me,  »  scilicet  non  passi- 
bus  gressum,  sed  qualitatibusmorum,  «  ot  faciem 


,      .       T       .  D  meam  ooaspuere  non  verentur,  » id  e%i  non  tantum 

cesaabant.  «  In  •  norum,  inquam,      .      .        ,.  ^  i.-  j  .    u    \       j    *• 

,.    ,    .  ..  ,      .       .j    \   .     .,..        in  absentia  mea  nnhi  delrahunt,  sed  etiam  in  prae- 
sertis  habitabanl,  »  id  est   in  iUis  ..         ,        ,.  •u- r    •     x     n  u  • 


sentiacontumelidm  mihi  facientes  fluxaverba  quasi 
dcfluentes  salivas  mittunt.  El  quia  niala  hsc 
aovit  se  permittente  Domino  pati,  subjuogit  di- 
ceas : 

Vers.  41.  —  «  Pharetram  suam  aperuit,»subaudi 
Domiaus,  id  est  de  occulto  coasilio  suo  seateatiam 
apertam,  quasi  de  pharetra  emisit  sngittam,  «  etaf- 
flixit  me, »  soilicetea,  quam  in  tempore  prosperita- 
tis  mee  quasi  olausa  pharetra  continebat,  sapientiae 
sus  sagitta. 

«  Et  frenum  posuit  in  os  meum  »  scilicet,  ut  ta- 

33 


i090 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


1100 


ceam,  quia  non  sunt  qui  audiant  praedicationena  A  <]uonda3i  et  ego  pollebam,  et  idcirco  perversis  quo. 


meam,  et  tacens  dicam  : 

tt  Quomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  lerra 
aliena  {Psal.  cxxxvi)  ?  »  et  itera  faciam  quod  dioit 
Ap03lolu8 :  «  Haereticum  hominem  post  primam  et 
seoundam  admonitionemdevita,  acienaquiasubver- 
•Udeetqui  ejasmodiesl  (Tit.  iii).  »  «  Frenum  «  ergo 
«  posuit  in  09  meum,  >  id  est  quia  in  quibusdaoi 
provectum  non  v!di  prfiedicationis,  ab  eis  impe- 
tum  temperavi.  Et  quia  ab  illis  mala  sancta  Ec- 
olesia  palitur,  in  quibus  germano  prius  amore 
confidebat,  quia  sub  nomine  Christi  miiitare  vide- 

baniur. 

Vbrs.  <2.  --  «  Aid  dexteram,  »>  inquit,  •  Orien- 
tis,  t  id  est  ab  illis  qnos  quasi  pro  dextera,  id  est 


que  reverenda  eram. 

Vers.  16. —  €  Nunc  autem  in  roeraelipso  maree- 
Bcit  anima  mea,  ■  suba  idi,  ut  seterna  exsuUatione 
viridescat,  «  et  possident  me  dies  afllictionis,  »  vi- 
delieet,  sicut  scripturaest,  «  lluraiiiasli  nos  ia  loco 
afflictionis  {P»nl.  xuii).  »  Locus  namque  afflictiooii 
est  vita  prssens,  diesautera  letitis  postea  seouluri 
Bunt. 

Vers.  17.  —  k  Nocte  os  meum  perforatur  dolori- 
bus.  »  E^usdem  afflictionis  partes  enumerat,  et,  ut 
sspe  dictum  est,  sicsuainsinuat,  ut  cadentibusab 
Ecclesia  possint  congruere  qufle  narrat,  «  Nocte,  • 
inquit  sancta  Kcclesia,  «  os  meum,  »  id  est  in  boe 
Iribulationis  quasi  nocturno  tempore,  forte,  (|ui  \n 


pro  magno  reputabain,  quique  ad  illum  pertinere  n  corpore  ineo  sunt,  et  slcut  ossa  carnes,  iia  mores 


videbantur,  ejus  nonien  Oriens  est,  oujus  justitiaB 
luinine  nox  injuslitiae  nosirae  illustralur;  ab  illis» 
inquam,  quasi  «  ad  dcxieram  Oriemis.calamitates 
meflB  illico  surrexerunt,  » id  e&t  mox  in  adversitatis 
tempore  tribulationes  mihi  auctae  sunt.  Sin  vero 
dextera  hi  qui  veraciter  fldeles  sunt  appellantur,  ad 
dexteram  Orientis  calamilates  surguot,  quia,  erum- 
pente  persecutionisarliculo,  crudeles  pravorumim- 
petus  justi  patiuntur.  «  Pedes  meos  subverlerunt, » 
idesteosqui  quasi  oxtrema  membrain  curpore,  ita 
•uot  in  me,  videlicet  quia  ad  opera  terrena  deser- 
viunt,  et  ideo  celcriusab  adversariis  falli  possunt, 
ad  sui  dogmatis  errorem  traxerunt,  «  et  oppresse- 
runt  quasi  fluctibus  semitis  suis, »  id  est  sectis  suis, 
quas  machinali  sunt,  quasi  tempestate,  ut  ita  dixo- 
rim,  cordium  naves  obruerunt.  ^ 

Vers.  i3.  —  «  Dissipaverunt  ilineramea.  »  Dicat 
hoc  beatus  Job  de  malignis  spiritibus,  videlicet 
bostibus  occultis;  dicat  universa  Ecclesia  de  perse- 
cutoribus  suis.  «  Itinerameadissipaverunt, »  ii  est 
inflrmorumviascailidapersuasioneperturbaverunt, 
« insidiati  sunt  mihi,  »  id  esl  meos,  quos  apnrte  ad 
mala  pertrahere  nequiverunt,  bonasimulando  per- 
verterunt,  «  et  praevaluerunt,»  id  estinsidiandovo- 
luntatem  suam  ad  eCfectum  perduxerunt,  «  et  non 
fuit  qui  ferret  auxilium,  »  quia  videlicet  Omnipo- 
tens  Deus  eos  quos  in  flBternum  diligitaliquando  ad 
tempus  relinquit.  Undescriptum  est :«  Adpunctum 
in  modico  deretiqui  te,  et  in  miserationibus  ma- 
gnis  congregabo  te  (Isa,  liv),  t  et  talia  malta. 


Vers.  44.  —  «  Quasi  rupto  muro,  »  id  est  quasi  D  tur: 


innrmantium  slabiliter  portant.  «  Os  meum,  »iii- 
quam,  «  perforatur  doloribus,  » id  est  ipsi  quoque 
fortes  victi  tormentis  ad  perfldiam  delabuntur.  «  Et 
qui  me  comedunt  non  dormiunt,  »  id  est  maligni 
spiritus  qui  carnales  cousumunt,  ita  a  tentatio- 
nibus  quiescere  nesciunt,  sicut  vermium  multitudo 
persinus  ulcerumscaluriens  sanctiviricorpuslace- 
rabat,  quae  nou  dormiens  nec  ipsura  sinebat  capere 
somnum. 

Vers.  18.  —  c  Iq  multitudine  eorum  consumitur 
vestimentum  meura,  *>  id  est  corpus  meum  secon- 
dum  historiam.  Juxlaallegoriam  vero  sanctae  i£ccle- 
siflB  vestimentumestreligiosa  vitafldelium,  maixime 
coramuniter  vivenlium,  quaetunc  velut  a  multitu- 
dinevermium  consumitur,  quandoiofestationema- 
lignorumspirituum^velhominumcrudeliumdisper* 
sis  fldelibus  religio  dissipatur.  Nec  solumin  me  vi« 
tam  fldeiexstinguere  conantor,  sed  «  et  quasi  capi- 
tio  tunicfle  succinxeruntme,  »id  est  omnes  verbum 
praedicationis  a  me  nituntur  tollere,  ot  quomodo, 
cumtuniCflBcapitium  collo  induentis  ciroumdatur,ii 
colium  stringitur,  vocis  usus  et  vitalis  flatus  neca 
tur^siconmino  non  audeamloqui  deflde  vel  nomioe 
Christi.  Sic, 

Vers.  19.  —  «  Comparatus  sum  luti,  »  id  est,  vi. 
liter  quasi  lutum  conculcor,  «  et  assimilatus  suoi 
favillfle  et  cineri,  »  videlicet  judicio  reproborum, 
qui  interius  nihil  deigne  alicujus  boni  remansisea 
arbitranles,  talem  intus  me  esse  Judicant  qualem 
foris  vident.  Cur  hoc|?  Videlicet  pro  eo  quod  sequi- 


destructo  fldei  Ghristi  munimine,  murus  enim  He- 
demptornosterappellatur,  sicutscriptumest :«  Sal- 
vator  ponetur  in  ea  murus  et  antemurale  (Isai. 
xxvi),  >i  quasi  rupto,  inquam,fldei  muro,  ve)  disci- 
plinaemunitione,«etaperta  janua,  »  id  estpotestate 
sibi  permissa, «  irruerunt  auper  me,  et  ad  meas  mi- 
serias  devoluti  sunt,  id  est  irrationabiliter  miaerum 
debaoohati  sunt  {Deesl  aliquid). 

Vers.  15.  —  «  Et  velut  nubes  »  scilicet  qusB  in 
alto  eminet,  sed  hanc  ad  cursum  flatus  impellit, 
«  pertransiit  salus  raea, » id  est,  omnis  felioitas  ter- 
renai  ques  perversis  alta  esl,  sed  flxa  non  est.  In  qua 


Vers.  20.  M  Glamo,  »  inquit,  «  ad  te,  »  Deus, 
«  et  non  exaudis  me.  6to,  et  non  respicis  me.  »  Ac  eic 
dicat:  Idcircoseourius,  ut  lutum,  conculcor.etvelat 
faviilaet  cinis  despicior,  quiaclamentemin  dolori- 
busmenon  audis,  stanicm,  id  est,  perseverantem  ia 
supplicationenonrespicis,  idestnon  sanas,  imonoa 
cessas  affligere  me. 

Vers.  21.—«  Mutatus  es  mihi  in  crudelem. »  Quo- 
modo  sine  zelo  zelans,  etsine  iraDeus  dicitur  ira- 
scens,  et  sine  dolore  vel  pcBnitentia  posnitens,  sice 
sancto  viroper  nostrae  mutabilitalis  verba,  nonodi* 
citur,  c  MutatuB  es  mihi  in  cradelemi  »  id  eti  di- 


llOi 


COMMENT.  IN  JOB. 


11091 


stricte  feriendo  non  parci8,ul  videlicethoclococru-  A 
delis  districte  reriens,et  ulciecendse  culpaB  non  par- 
cens  possit  intelligi.  Sicut  et  ibi :  •  Ecce  dies  Do- 
mini  veniet  crudeli8,et  indignalione  plenus,  »  etc. 
{Isa,  xiii).  «  Mutatus  es  mihi,  »  inquaaa,  ■<  in  cru- 
delem,»  8ubaudi,qui  in  temctipso  crudelitatis  nihil 
habes  «  Kt  in  duritia  manus  tus,  »  id  est  in  piaga 
fortitudinis  tuoj,  quad  dura  esl,id  est  contraria  vo- 
luntati  meaB,«  adversaris  mihi»»  videlicet,quomodo 
ferramentum  medici  vulnus  abscidens  SBgrum  of- 
fendit. 

Vers.  22.  —  «  Elevasli  me,»  8cilicet,gloria  prae- 
sentis  vitns,  quas  ulla  cernitur,  sed  nulla  slabilitate 
solidatur.Hoc  esl,  quod  sequitur. 

«  Etquasi  super  ventum  ponens  elisistime  vali- 
de,  »  quia  videlicet  ad  boc  solum  quemlibet  fugiti-  n 
vflB  felicitatis  aura  sublevat,utrepentein  innni8dc<* 
terius  sternat,  et  repente  cadcns  discU  quia  eleva- 
tusin  ventum  sedit.HaBC  personae  ipsius  specialiler 
congruunt^  non  ad  quod  erat,  sed  ad  id  quod  esse 
videbatur,  480  quia  videlicet,dadum  rebus  exte- 
rioribus  fultus,  undeestimabalur  surrexisse,  inde 
nunc  videbatur  elisuscecidisse.i  Elisisti  me,  »  in« 
quam,  et  tandem. 

Vbrs.  23.  —  «  Scio,quia  morli  tradasme  ubi  con- 
Btitutaestdomus  omni  viventi.  Et  hoc  aperte  juxta 
historiam  illi  congruit,quia  videlicet,  ante  Redem- 
ptoris  gratiam,  ad  inferni  claustra  etiam  justi 
descenderunt.  Allegorice  autem  sanotaB  EcclesisBex 
persona  congruit  infirmorum  qui  duni  carnaliter 
vivunt  ad  domum  mortis  perveniunt.  Sunt  vere 
nonnulli  qui  postquam  in  voluptatum  Buarum  fo-  ^ 
veam  corruerunt,  ab  imis  citius  pedem  per  po^- 
nitentiam   reducunt.   Bx  quibus  aperte    subjun- 

gitur : 

Vers.  24.  —  «  Verumtamen  non  ad  consumptio- 
nemeorum  emittismanum  tuam,  nscilicet  quia  fe- 
riendo  a  peccalis  salvas ;  «  et  si  corruertntipse  sal- 
val)is,  >  id  est  ei  peccaverint,  in  salutera  cor- 
poris  vulneras,  ut  proatrati  exterius  interius  sur- 
gant. 

Vers.  25.  —  «  Flebam  quondam  super  eo  qui 
afflictuserat  »  Ac  si  dicat:Intantumimpieta9,quam 
mihi  exprobrastisyvel  bypoorisis  semper  longe  fuit 
a  me,  quantum  ex  eo  colligi  potest,  quod  ego  non 
Bolum  pauperi  tribuebam,quod  bypocritafacerepo- 
test  per  inanem  gloriam,  sed  et  flebam  super  eoqui  D 
affliotus  eral,et  compaiiebatur  anima  noea  pauperi, 
quod  videlicet  nec  bypocrita  potest^nec  impius  fa- 
cere  novit.  Quod  vocibus  quoque  sanctffi  Eccieftiae 
congruit,  qua  dum  afflictos  quopque  per  lamenta 
poBnitenliaB  conspioit,suos  eis  in  oratione  continua 
fletusjungit,  el  totiesegeno  compatitur,quotiesvir- 
tutibusnudato  intcrventionissuaB  precibus  opitula- 
tur.  Bt  hoc  faciens  : 

Vers.  26.  ■—  «  Exspectabam,  »  inquit, «  bona,  » 
subaudi  per  renovationis  gratiam  adfutura,«etve* 
nerunt  mihi  mala»»  scilicet  praB8enlia,«  praBstolabar 
luceo),»  id  eat  retributionis  gaadiumi  «  et  eriipe- 


runt  tenebr»,  »  id  est  mala  praesentis  tristiti» 
qu8Bscilicel  jam  dixi,  et  adhuo  de  his  dicturus 
Rum. 

Vers.  27.  —  «  Interiora  meaefTorbueruntabsque 
ulla  requie.  »  Quod  cum  juxta  historiam  sntis  pa- 
teat:  nam  •  interiora  »  ejus  ita  «  efTerbuerant»  ut 
sicut  Buperius  dixit, «« halitum  qnoque  ojus  exhor- 
ruerit  uxorsua  {Job.  xix),»  juxta  allegoriamdicen- 
dum  est  quiaeanctae  EcclesiaB  interioraeffervescere, 
id  est  ipsosquoqoe.quos  j)eramorem  fidei  velutvi_ 
scera  ante  gestaveral,in  persecutionis  atrocitateto 
lerare.Qui  secrela  illius  prius  cognoscentes,quanto 
ttciunt  ubi  magis  doIeat,tantodeteriuseam  affligere 
non  quiescunt.  De  quibus  et  aperte  subjungitur  • 
«  Preevenerunl  me,  »  subaudi  ante  istam  ullimam 
persecutionem ;  «  pravenerunt  me,  inquam,  diesr 
afflictionis,  •  videlicet  quia  pacis  quoque  tem- 
pore  malos  eorum  mores  tolerabam  in  afflictione 
animi. 

Vers.  28.  —  «  Moorens  incedebam,  »Joxta  lilte- 
ram  mirandum  est  quod  vir  sanctos,  qbia  supra 
dixerat,  •  elevasti  me  {vers,  22),  t  inferius  adjnn- 
git :  «  Mcnrens  incedebam,»  quia  videlicet  uno  eo- 
demqnetemporeconvenireinactibusbonoromBolet, 
et  foris  honor  culminis,et  intus  afflictsB  moeror  hu- 
militatis.  «  Siiie  furore  consurgens,  in  lorba  cla- 
mavi.  »  Et  hoc  in  eodem  sancto  viro  laudabile  est. 
Amica  etenim  potestati  pcenaB  semper  impatientia 
esl.  Quo  magis  laudabile  est  in  sanctis  viris,quod, 
dum  subjectorom  strepitua  suiferunt,  peramorem 
increpant  qnos  per  mansuetudinem  portant,  quo 
contra  tumultus  insoleutium  clamoremhabet,faro 
rem  non  habet.  Bt  ne  leve  putes  qnod  cum  tran- 
quillitate  tanta  se  h<ibuit. 

Vers.  29.  —  •  Frater  fui  draconum,  et  socins 
strothionum.a  «  Dracooum,  t  inquam,id  est  mali- 
tiosorom  hominom^dequibus  et  per  prophetamdi- 
citur :  «  Traxerunt  centnm  quasi  dracones  {Jer, 
XIV),  »  id  estmalitiosa  superbia  inflati  sunt.«Dra« 
conum,  inqaam,  frater  fui, »  id  est  cnm  malitiosis 
hominibus  habitavi,  «  et  sociua  struthionum,  »  id 
est  simulalorum  socius  ful.  Strothio  etenim,  qus 
pennas  habet,et  volatom  non  hcibet,simulatore8  8i- 
gniflcat^qui  speciem  sanctitatis  babent,8ed  virtnlem 
non  habenl.Hoc  tam  beato  Job  specialiier  congruit, 
quiadculmenmagnae  fortitudinisbonus  intermalos 
fuitquam  generalitereleoto  sanctaeEcclesiaBpopulo, 
qui  pacis  suaBtempore  intra  se  quoBqoam  malitiosos 
(\c  sinnuiatoreB  patitur.  Abel  quippe  esse  renuit, 
quem  Caiol  mailtia  non  exercet.Hinc  est  quodPer- 
gami  angelo  dicatur :  c;  Scio  nbi  habitasyubi  eedes 
eet  Satan»,  eto.  {/tpoe.  ii). 

Vbr8.  30.  —  M  Gotis  mea  denigrata  est  super 
me.i»  Jnxlahistoriamvirtassermonis  patet  ex  poena 
paesionis.  Juxta  aliegoriam  vero  bene  hoo  sanctn 
Ecclesiae  vocibtfs  eongruit.  «  Gutis,  inqait,  mea  de. 
nigrata  est,»  id  estinfirmi  qui  m  me  exteriori  uti- 
litati  deservtunt,  timore  persecutionis,  candidum 
justiti^  coloreiD  perdideroDt»el  ad  BigrediaeiDini^ 


1103 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS 


1104 


quUatis  veneruut.  Quod  Jeremiassubprscipuime-  A 
talh  specie  deplorat,  dicens:  u  Quomodo  obsoura- 
tum  est  aurum,mutatu8  est  coloroptimus?(((r/ir^. 
IV.)  «  Et  08sa  mea  arueruot  pras  caumate,  »  id  est 
fortes  ▼irifin  quibus  tota  corporis  meicompago  80- 
lidatur,  zeli  sui  igne  cruciantur,  videlicet  pro  eo 
quod  «  cutis  mea,  »  id  esl  infirmorum  vila, 
■  denigrata  est,  »  dolentes  et  dicentes :  «  Quis 
infirmatur,  et  ego  non  inGrmor,  quis  scanda- 
lizatur,et  ego  non  uror?  »  {11  Cor,  xi),  et  eaBtera 
talia. 

Vers.  31.  — -  «  Versa  est,inquit,  in  luctum  ci- 
thara  mea.»  Ao  si  aperte  dicat  iPacis  quidem  mesB 
tempore  per  alios  parva  more  citharistae,  per  alios 
veromore  organistae  magnaetsonora  praedicabam. 
Sed  nunc  •  in  luctum  cilhara,etorganum»  versum  n 
estf  in  vocem  flentium,  »  quia  dum  me  coiilemni 
conspicio,  eosqui  prfledicationis  canlicum  non  au- 
diuntdeploro,  quianimirumdefleoquosexbortando 
trshere  non  valeo. 

Cap.  XXXI.  —  Hoc  ex  loco  incipit  narrare  subti- 
lius  bonaquffi  fecit,  qus  ex  magna  parte,  juxta  so- 
lius  bistoriaB  letum  tenenda  sunt,  ne,  si  plusquam 
necesse  e8t,investigentur,averborumejus  uberibus 
sanguis  pro  lacte  respondeat,juxta  illud  Solomonia: 
«  Qui  ubera  vebementer  emulget,  elicit  sanguinem 
(Prov,  xxx),  »  Sic  enim  sacraB  Scripturseerie,  par- 
tim,  prout  ratio  exigit,intellectu8  litterje  solus  te- 
nendus ;  partim  candor  allegori®  requirendus  est. 
Sicut  in  facto  Jacob  mystice  (iguratur  qui,  virgas 
positurus  anle  oculos  oviumut  inearum  conspectu 
conciperent,«  exparte  decorticavit  eas,detractisque  ^ 
corticibus,in  bis  partibus  qucB  excoriatee  fuerant, 
candor  apparuit ;  qus  vero  integra  erant,  virides 
permanserunt,atque  ia  buno  modum  coloreflectus 
est  variuB  (Gen,  xxx).»  Sic,  iuquam,  in  bujus,  ce- 
terorumque  Patrum  preecedenlium  8ententiis,dum 
pierumque  iatellectum  littersB  fugimu8,quasi  corti- 
cem  subtrabimus,eldum  plerumque  iniellectum  lit- 
tersB  sequimur,quasi  corticem  reservamus.Enume- 
rando  itaque  virtutes  quibus  objecta  sibi  ab  amicis 
crimina  bypocriseoB  el  impietatis  rationabiliteraBe 
depeliit,primum  qua  se  fortitudine  construxerit,in- 
sinuat  dicens : 

Vehs.  1.  —  «  Pepigi  fcedus  cum  oculis  meis,  » 
videlicel,  ut  cogitationes  cordis  caste  servarem, 
ne  prius  incaute  prospicerem  quod  postmodum  D 
invitus  amarem,  quomodoprophetaDavid(Pia/.L), 
qui  mente  sublevata  sepe  mysteriis  inlernis 
intereral,  quia  conjugem  atienam  incaute  vidit 
(II  Reg.zijf  oblenebratus  postmodum  sibimet  illi- 
cile  conjunxit.  «  Pepigi,  inquam^fcedus  cum  oculis 
meis,»  id  est  menti  mese  consenlaneoset  obedien- 
tes  oculos  esse  coegi,  «  ut  nc  cogitarem  quidem  de 
virgine,  »  videiicet  jam  illius  habens  spiritum, 
qui  non  solum  carnis,  sed  et  cordis  compescens 
luxuriam  dicturus  est :  «Omnis  qui  viderit  mulie- 
rem  ad  concupiscendum  eam,  jam  moBcbatus  esl 
eam  in  oorde  suo  {Maith.  v).  »  Causamque  vei  in- 


tentionem,  qui  munditiae  studuerit  subjicit,  qfam 
nemo  hypoorita  4M  curat,  qui  hominibus  placera 
appetit. 

Vers.  2.  —  «  Quam  enim,  »  inqutl,«  parleroha- 
beret  Deus  in  me  desuper,el  haereditatem  Omnipo- 
tens  de  excel8i8?»8ul>audi,  nullam.  Quia  videlicet, 
u\  mens  mea  ante  conspeclum  illius  in  iofirmia 
desideriis  tabescit,  excclsorum  conditor,  qui  mun* 
ditiae  auclor  est,  posscssionem  suam  babere  me 
renuit.  Quo  dicto  nequaquam  vult  intelligi  quod 
ejud  animum  culpa  in  cogitatione  non  coniigit,sed 
quia  nunquam  ex  consensu  superavit.  Et  quia  fe- 
slina  conso]atiobonorumest,consideratus  liniama- 
lorum,  protinuB  adjungit : 

Vers.3.  '  «  N  jnquid  non  perditio  est  iniquo?  • 
Bubaudi,  est  utique,  ilia  scilicei  ul  partem  io  ea 
Deus  noQ  habeat  desuper :  «  El  alienatio,  »  quod 
apud  IlebrfiBos  diciiur  anathemaf  «  alienatio,  » in« 
quaro,ab  haereditate  Dei«operanlibusiniquitalem,« 
subaudi,  nunquid  non  est  ? 

Vers.  4.  —  «  Nonne  ipse,  •  sabaudi,  |qui  alioi 
intuetur,  •  ipse  idem  «  considerat  viaa  meas,  »  id 
est  actiones  meas, «  et  cunclos  gressus  meos,  *  id 
est  mentis  mese  motus,«  dinumerat,«subaudi,utad 
judicium  reducat?  Et  quidemperfectioQisvitamin- 
lerveteres  tenuit,sed,  quia  ejus  intentio  adRedem* 
ptoris  adventum  propheticospiritu  erumpit,  qai  aic 
viascujusque  consideral^sic  »dinumerat  greBsus,» 
ut  ne  minutissimse  quidemcogitationes  acverbate- 
nuissima,qaffi  apud  nos  usn  viluerunt,  ejusjudicio 
indiscussa  remaneant,  ad  illum,  inquam,  tendens 
pensat  quam  multa  de  perfectione  minas  habeat, 
unde  et  subdit: 

Vers.  5.—  «  Si  ambulavi  in  vanitate,et  festinavit 
in  dolo  pes  meus,  >  id  est  si  qua  unquam  leviter,si 
qua  perniciose  perpetravi. 

Vers.  6.  —  «  Appendat  me  in  statera,  »  id  est  io 
mediatoreDei  et  hominum,  veniat,  «etsciat  Deus 
simplicitatem  meam,  »  id  esl  ex  sublilioribus  ejus 
prseceptis  scire  me  faciat  quantum  adhuc  a  vera 
simpiicitate  discrepem.Cur  Dominum  Ghristum sta- 
teram  appellet,jam  alias  dictum  est,  ubiait:  «  Uti- 
nam  appenderenturpeccatamea.etcalamitas  quam 
patior  in  statera  (Job,  vi).i  Sed  nunc  addidit,  «  ju- 
8ta.»  Statera  uamque  justa,  ipse  est  in  quo  omnia 
merita  nostra  aequa  lance  pensanlur,  et  in  cujus 
praeceptis  agnoscimus  quia  vita  nostra  minus  ba- 
beamus.  Toties  enim  in  hac  statera  appendimur, 
quoties  ad  viie  ejus  exempla  provocamur. 

Vers.  7.  —  (c  Si  declinavit,  »  inquit,  •  gressos 
meus  de  via,  »  id  est  si  rectitudinis  iler  consen- 
sum  erroris  reiiquit  cogitatio  mea  ;  t  et  si  secutum 
est  oculos  meo8  cor  meum^  »  id  est  si  videado  un- 
quam  secutus  sum,quod  forte  sinistra  delectatione 
pulsante,  concupivi  ;  «  et  si  manibus  meisadbassit 
macuia,»  id  estsi  protinusad  operationem  tranaiit 
cogitatioois  immunditia. 

Vers.  8.  — «  Seram  etalius  comedat.»  Saperiafl 
dixerat:«Pepigi  foedus  cam  ocalismei8,»etc«t6ra, 


1105 


COMMENT.  IN  JOB. 


1106 


videlicetflciens,  quod  plerumqoepravacogitatioper  A  iaquam,    «   faciam,  cum  surrexeril    ad  Judicium 


oculosveniatad  inentem,nuncait:  c<  Sisecutumest 

oculos  meos  cor  nr.eura,  »  scilicet,  perpendens  quod 

nonnunquam  prius   in  mente   oritur,  et  oborlum 

oculi  perverso  tamulantur.  Acsi  apertedicat:  Neo 

passim  videre  volui  qu«  concupiscerem.  Si,  inquit, 

haso  vel  htBo  feci,  «  seram,  et  alius  comedat, » id  est 

quidquid  loquor,  milii  non  prosit,  sed  alius  bono 

opere  saturetur  ct  progenies  meaeradicetur,  id  est 

sequaces  mei  terram  viventium,in  quaelecti  omnea 

quasi  plantantur,  quia  stabiiiter  permansuri  sunt 

non  ingrediantur.  Doctoris  enim  progenieseradica- 

tur,  quando  is  qui   verbo  ejus  nascitur  per  exem- 

plum  necatur.  Quod  apud  Salomonem  puichre  figu- 

ratum  est,  quando  mulier  (llium,  quem  vigilans  la- 


Deus,  ■  scilicet  cum  quo  mibi  nalura  non  est  com- 
munis,  et  oum  «  qusBsierit, » subaudi,carin  servis 
vel  ancillis  naturs  communionem  contempserim, 
«  qui  respondebo  illi,  »  videiicet,  quia  nihil  est, 
quod  temporaliter  prffisumcflBteris,  quando  sub  illo 
8um  rationem  redditurus,  qui  sine  fine  omnibus  in 
omni  loco  dominatur.  •  Quid  respondebo  ?  »  in- 
quam. 

Vers.  15.—«  Nunquid  non  in  utero  fecit  me«  qui 
etillumoperatusest,  etformavitmeinvulva  unus»? 
Ac  si  dicat :  Manu  bumillimeB  considerationis  depri- 
mendus  est  tumor  elationis.  Nara  omnes  homines 
aoquales  natura  genuit,  sed  variantemeritorum  or- 
dine  alios  aliisocculta  dispositio  praeponit.  Namet 


ctare  consueveral,  dormiens  interemit.  Sed  tamen  g  Dominus,  cumdiceret:  «Gresciteetmultiplicamini, 


veram  matrem  infantis  vivi  sapientis  gladiusinve- 
nit  (///  Reg^  iii),  quia  videlicei,  cujus  fructus  vivat 
vel  intereat,  inextremo  examine  districti  judicis  ira 
demonstrat.  «  Eradicetur,  »  inquam,  «  progenies 
mea,  »  si  supradicta  feci,  vel  post  dicenda. 

Vers.  9.  —  «  Si  deceptum  est  cor  meum  super 
muliere,  et  si  ostium  amici  mei  insidiatus  sum.  » 
Per  hoc  quod  ait,  «  si  deceptum  est  cor  meum  su« 
per  mulicre,  »  nec  cogitasse  de  fornicationis  ma- 
cula  demonstratur ;  per  hoc  quod  subjicit,  «  et  si  ad 
ostium  amici  mci  insidiatus  sum,  »  patenterinnote- 
scit  quod  a  reatu  adulterii  innocens  fuit.  Quod  si 
hoc  unquam  feceril,  eamdem  culpam  verti  sibi  in 
pcenam  expetit,  dicens  : 

Vers.  10.  «  Scortum  sit  alterius  uxor  mea,  et 
super  illam  incurventur  alii.  »  Quod  quam  grave  sit 
pati,  exprimendo  manitestans. 

Vers.  H.  —  «  Hoc  cnim,  »  inquit,  «  nefas  est,  et 
iniquitas  maxima,  »  videlicet,  utsubauditur :  Ergo 
qui  boc  ideo  cavi,  qnia  «  nefas  »  vel  «  iniquitas  est, » 
non  sum  iniquus,  non  sum,  ut  vos  amici  mei  crimi- 
nati  estis,  impius.  ^  Iniquitas,  »  inquam,  «  est 
maxima.»BteamderainiquitatemIuxuriaBdefininns, 

Vers.  12.  —  «  Ignis,  » inquit,  «  usque  ad  perdi- 
tionem  devoranS|  »  id  est,  non  solum  usquo  ad  in- 
quinationem  maculans,  sed  «  et  omnia  »  virtutum 
«eradicans,  genimina,  »  quia  videlicct  quantalibet 
alia  fuerint  bonorum  operum  studia,  si  luxurio}  sce- 
lus  non  abluiturimmensitate  hujus  crimiDis  obru- 
untur.  Ilisde  castitatis  virtute  dictis,  raoxostendit, 
quam  humilis  quoque  fuerit. 

Vers.  13.  —  «  Si  conlempsi,  »  inquit,  « judicium 
Bubire  cum  servo  mco  et  ancilla  mea,  cum  disce* 
ptarent  adversum  me,  »  subaudi,  «  humerus  meus 
cadat  a  junctura  sua.  »  Hanc  enim  maledictionem 
posteriusinferet.  Magnum  saneest  ineo  tantam  hu- 
militatem  esse  cordis,  ut  ex  SBquo  ad  judicium  ve- 
nire  permitlantur  ancillsB,  vel  servi,  in  quo  tanta 
erat  auctoritas  regiminis,  ut  eo  presente  vocem 
8uam,  sicut  supradictum  est,  cohiberent  duces,  et 
principes  cesdarent  loqui  {Job,  xxix). 

Vers.  14.  — «  Quidenimfaciam,»iuquit,8ubaubi, 
si  cum  iilis  judicium  subire  contempsissem, «  quid,» 


et  replete  terram,  »  non  ait :  •  Et  terror  vester  ac 
tremor  sit  »  super  homines  qui  futuri  sunt,  sed  «  su- 
per  cuncta  animalia  terrsB  {Gen,  ix).  »  In  eo  ergo, 
quod  metum  sibi  sancti  viri  a  perverse  viventibas 
exigunt,  quasi  non  bominibus^  sed  brutis  animali- 
bus  dominantur,  quia  videlicet,  ex  qua  partebeslia- 
les  sunt,8ubditi  exea  debent  etiam  formidini  jacere 
subtrahi. 

Ver9.  16.  —  «  Si  negavi,  »  inquit,«  quod  volebant 
pauperibus.  »  Quemamiciimpium  essecriminaban* 
tur,  econtra  pietatis  insignia  per  partes  opportune 
proferens  post  oastitatis  atque  humilitatisacta,  libe- 
ralitatisopera  subjungit :  «Si  negavi,  inquit,  «quod 
volebantpauperibus,  •  iIIi8,inquam,pauperibu8quo8 
beatificat  Dominus  dicens ; «  Boati  pauperes  spirftu 
^  {Maith  v).  »  Nam  qui  veraciter  pauperes,  id  est 
humiies  non  sunl,  easaBpevoIuntquaBsibi  profecto 
non  expediunt,  ct  ideo  neganda  sunt.  «  Si  negavi,  » 
inquam,  «  pauperibus,  »  id  est  humilibus,  «  et  si 
oculos  vidu8B  exspectari  fecit,  •  id  est,  nec  lumen 
misericordiaB  dandi  tarditate  fuscavi,  juxta  illud  : 
«  Ne  dicas  :  Vade  et  reverlere,  et  cras  dabo  tibi, 
cum  statim  possis  dare  {Prov,  iii).  ■  Et  ut  insinuet 
86  non  solum  externis  multa  prasbuisse,  sed  etiam 
apud  se  quosque  inopes  in  domestica  conversatione 
recepisse, 

Ver8.  17.  —  «  Si  comedi,  »  inquit,  »  buccellam 
4Mmeam  solus,  et  non  comedit  pupillusex  ea,  » 
Bcilicet,  quia  pietati  praejudicium  facere  existima- 
rem,  si  solus  comederem,  quod  Dominus  omnium 
D  communiter  creavit.Et  haBC  pietatis  viacera  non  a 
aeipso,  sed  a  conditoris  gratia  habuisse  indicat, 
dum  dicit : 

Vers.  18.  —  «  Quia  ab  infantia  mea  crevit  me- 
cum  mineratio,  et  de  utero  matris  meae  egressa  est 
mecum.  •  Miseratioetenim  et  siejus  fuit  arbitrii  ut 
cum  ipso  proficeret,  liquet  tamcn  quia  pjusarbitrii 
Don  fuit,  ut  cum  ipso  de  utero  exiret. 

Vkrs.  49.  —  «  Si  despexi,»  in.|uit,  «  pretereun- 
tem  eo  quod  non  habuerit  indumentum,  et  absque 
operimento  pauperem.  » 

Vers.  20.  —-  «  Si  non  bcnedixerunt  mihi  latera 
^u8,etiieveUeribusovium  mearum  calefactusest.» 


H07 


RDPERTI    ABBATI8  TUITIENSIS 


1108 


Ac  ei  diceret :  In  amore  proximi  uno  eodemque  or-  A 
dine,  et  supcrbiaB  vitium,  et  impietatis  preraens, 
praetereuntem  quempiam  et  humiliter  aspexi,  et  mi* 
sericorditer  calefeci.  Ignoto  se  proximo  misertum 
indicat,  quera  prstereuntem  vocat,  quia  videli- 
cel  apud  piam  menlem  plua  natura  valet  quam 
notitia. 

Ver8.  21.  —  «  Si  levavi  super  pupillum  ii.anum 
meam,  »  id  est  neque  tunc  iiumilitatis  meae  nego- 
tia  virtute  contra  pupilium  exsequi  volui,  «  cum 
viderem  me  in  porta  superiorem,  »  id  est  quando 
me  in  judicio  etiam  ex  justitia  vidi  superiorem.  «  In 
porta  »  enim,  id  est  in  judicio,  quiamos  apud  ve- 
teres  fuit  ut  in  porta  seniores  sederent,  qui  certan- 
tium  jurgia  judiciaria  examinatione  discernerent, 
quatenusurbem,  in  qua  concordiler  oportot  vivere,  g 
discordes  minime  intrarent.  Tandem  maledicti  sen- 
tenliam  subjicit,  si  quid  horum  quasdixerat  opere 
non  impleverat  dicens : 

Ver8.  22.  —  «  Uqmerus  meug  a  junctura  sua  oa-» 
dal,  et  brachium  meum  cum  suis  ossibus  confrin- 
galur.  »  Ac  si  aperte  dicat :  Si  ea  quaB  dixi  operari 
renui,;  ipsum,  quod  [mihi  ad  operandum  datum  est, 
corporis  membrum  perdam ;  vel,  si  haec  maledicti 

denlentiaadspiritualeminlelligentiamreferendaest, 
liquet  profecto  quod  brachium  oorpori  per  hurpe- 
rum  jungiiur,  et,  sicut  per  brachium  bona  operan- 
tium,  ita  per  humerum,  socialia  vito  conjunctio  de- 
signatur,  quam  propheta  inluens:  uEt  servient,  >> 
inquit,«eihumero  uno  {Sophon,  iii).»— «  Humerua» 
ergo,  ail,  «  a  junctura  8ua  cadal,  »  per  impatien-  n 
tiam  animus  fralernam  concordiam  relia«|uat,  et 
a  bonorum  omnium  abscindalur  universitate.  «  Et 
brachium  meum,  »  id  est  cuncta  operatio  mea, 
« cumsuis  ossibus, »  id  est  cum  suis  virluiibus,  con- 
teratur.  8ed  qua  consideralione  bona  egerit,  et  ab 
his  malis  abslinuerit,  adjungit  dioena  : 

Vers.  23.  —  «  Semper  enim  quaai  tumentes  su- 
per  me  fluctus  limui  Deum,  scilicet,  »  ne  mortem 
aeternam,  quam  minatur,  in  cura  rerum  tempora- 
dum  navigans  incurrerem  :  c  et  pondus  ojus  ferre 
non  potui, »  videiicet,  quiaconsideratione  terroris, 
quo  ccBlum  et  terra  movebuntur,  metu  animue  pal- 
pitat,  et  intentionis  sua  ocuios  declinans,  intueri 
quod  praevidet  recusat. 

Poat  virtutum    supradiclarum   enumeratlonem,  D 
quidjam  superest,  nisi  ut  ipsasquoquedivitias  qua 
mente  possederit  innotescat?  Ait  enim  : 

Ver8.  24  —  M  Si  putavi  aurum  robur  meum,  • 
quod  videlicet  fuisset  do  Greatore  desperare^si  spem 
in  creatura  posuis.sem.  «  Si,  »  inquam,  «  putavi  au- 
rum  robur  meum,  »  et  obrizum  [«  el  obrizo  dixi : 
Fiducia  me.i»],  id  esl  rudem  auri  molem,  dixitfldu- 
ciam  meam.  Obrizura  enim  dicimus  rudem  auri 
molem,  in  qua  fKluclam  suam  non  posuit,  quia 
spem  etdilectiontim  miqlixi  in  solius  Conditoris  gratia 
figens,  neqiie  de  quantitate  auri,  neque  de  specie 
peccavil,  scilicot  illud  metuens  audire  :  «  8tulte,hac 


nocte  animam  tuam  repetent  a  te,  qu«  auteDO  pr«- 
parasti,  cujus  erunt  ?  »  {Liic.  xii.) 

Vbrs.  25.  —  X  Si  laetatus  sum,  »  inquit,  «  super 
multis  divitiia  meis,  et  quia  plurima  reperit  manus 
mea,  •  videlicet  quia  sanoti  viri  iohujus  peregrina- 
tionis  erumnaomnem  praeBentiavitfli  copiam,  ino- 
piam  deputaat,  quam  et  pro  amore  coBlestia  patri- 
monii  aut  largiendo  dispergunt  aut  despiciendo  de- 
serunt. 

Vers.  26.  —  «  Si  vidi  solem  cum  fulgeret  et  iu- 
nam  incedenlem  clare,  »  qua  videlioet  luminartt 
aliter  ad  usum,  aliter  videntur  ad  venerationem. 
«  Si  »  ergo,  inqait,  «  vidi,  »  subaudi,  eo  morequo 
a  oultoribus  suis  venerari  solent. 

Ver8.  27.  —  «  Et  IsBtatum  est  io  abacondito  oor 
meuro,  et  osculatus  eum  manum  meam,  »  scilicet 
gratia  venerationis  eorum.  «  In  abscondito,  »  in- 
quam,  subaudi,  quia  dicitis  me  fuisse  bypoeri- 
tam ;  nam  in  aperto  malum  hoo  me  non  feciseo 
scitis. 

Vers.  28.  —  <  Quae  est  iniquitas  maxima,  •  sci* 
licet,  servire  creaturffi  potius,  quam  Creatori,  « ini- 
quitas,  »  inquam,  •  et  negalio  contra  Deum  altissi- 
inuni.»  Sed  quid  nuncmirummemordt,8i  solemac 
lunam  non  se  adorasse  manifestat  ?  Unde  subtiliui 
hoc  accipiendum  est,  quod  postquam  in  auro  non 
80  habuisse  flduciam,  nec  in  multis  diviUis  letatum 
80  fuisse  testatur,  adjungit  dicens  :  •  Si  vldi  so- 
lem,  »  etc.  Ac  si  post  despectum  terrenas  abundan- 
tiae  patenter  insinuet :  Quid  dicam,quia  nequaquam 
in  auro  Iffitatus  sum,  qui  in  ipsa  quoque  luce  cor- 
porca  delectatus  non  sum  ?  Cui  par  est  illud  quod 
propheta  vitse  exterioris  appetitum  fogiens  dicebat: 
«  Diem  hominis  non  desideraviftuscia  {Jerem.  xvii).» 
Quod  si  ea  quae  dicta  sunt,  juxta  historiam,  peral- 
legoriamquoque  perscrutari  libet,  hocloco,quo  ait* 
«  Si  putavi  aurum  robur  meura,  »  et  obrizum  dixi 
flduciam  meam,  quid  per  auruna  accipimua,  niii 
praEcIari  intellectus  ingenium  ?  quid  per  obrizum, 
nisi  mentem  ?  Ita  enim  clara  sanctorum  ingenia  vel 
mentes  divinis  muneribus  humiliter  subternuntur, 
el  distincta  super  se  gratiarum  dona  percipiunt,  sic- 
ut  in  ornamento  aurum,  subaudi  ponitur,  ut  gem- 
marum  desuper  ordo  disponatur.  De  quo  auro  scri- 
plum  est :  «  Sapientia  abscondita,  et  tbesaurud  in- 
visus,  quae  utilitas  in  utrisque?  •  {Eccli,  xx,  xu.) 
— •  Si  ergo  putavi, »  inquit,  «  aurum  robur  meum,  » 
quiavidelicet,  quanlolibetingeniofulserim,  nibiime 
esse  mei  viribus  aBstiinavi.  Si  Isetatue  sum  euper 
multis  divitiismeis,  id  est  super  mullis  donis,  qu« 
a  Deo  quasi  mutuam  pecuniam  acoepi,  juxtaillud; 
«Cui  muitumdatume8t,multumquaereturabeo(Z.ti(;. 
xii),  »  etc.  Quae,  videlicet,  dona  interdum  super- 
bienti  animo  tollunlur,  et  bumiliato  redduntur* 
Quod  myalice  iu  eo  figuratum  est,  quod  eum  fllii 
prophetarum  in  Jordane  ligna  caederent,  uni  eoram 
securis  ex  manubrio  in  prolundum  lapsa  disparuit, 
moxqueKliseusveniensmanubriumdeorsum  misit, 
et  ferrum  in  superficie  natans  ad  manubrium  rediit 


1109 


COHMENT.  IN  JOB. 


iliO 


(IV  Heg,  vi).  Ferrum  quippe  in  manubrio  esl,  do- 

num  inleilectuB  incorde.  Ligna  veroper  hoc  caede- 

re,  est  prave  agentee  increparc.  Quod  cum  per  va- 

nam  gloriam  agitur,  ferrum  in  aqua,  id  est  donum 

in  didsoluto  opere  perditur.  Sed  Redemptor  noster, 

qui  perElisaeum  figuralur,  quasi  lignum  deorsum 

nnttit,etferrura  redit,  dum  corpeccatorisbumiliat, 

et  perditamintelligentiamrcformal.  «  Si  ergol«ta« 

t'js  sum,  inquit,  super  divitiis  multis,  et  quiaplu- 

rima  reperit  manus  mea,  »id  est  nequaquamsuper- 

bivi,  quod  multa  intelligentifle  dona  coelitusaccepi. 

«  Si  vidi   Bolem  cum  fulgeret,  »  id  est  nec  Istatus 

9um  de  claritate  boni  operie  mei,  quod  coram  ho- 

minibusluceret,  itautquoduliis  exemplorumlucem 

Iribni,  prassumptionisgratiam  attenderem.  »  Etlu- 

nam  incedentem  claro,  «  id  est  famam  meara  non 

loBtatus  9um  esse  in  multorum  ore.  Lun»  quippe, 

qua;  iilustralura  solo,  nonnibil  assimilatur  fama, 

quae  vires  accipit  a  bono  opere,  etgratiam  favoris 

quasi  clirilatera  luminis  aspergit.  Multi  autem  in- 

tuentes  lunam  semetipsos  non  vident,  quia  stmet- 

ipsos  4ftS  nescireincipiunt,  dum  mentis  oculos  in 

transitoriuni  favorem  defigunt.  »  Et  «  si  c  laetatum 

est  in  abscondito  cor  meum,  »  id  est  nullp  modo, 

non  solum  in  verbis,  sed  nec  etiam  in  tacita  cogi- 

tatione  arrogans  fui.  «  Et  »  si  «  osculatus  sum  ma- 

num  meam,  » id  est  nec  iaudavi  ore  meo  quod  feci. 

Manum  enira   suara  osculatur  ore  suo  qui  laudai 

quod  fccit,  et  testimonio  propriae  locutionis  virtu- 

tem  sibi  operis  attribuit,  «  quee   est  iniquitas,  in 

quam,  maxima,  »  sciiicel  quia  superbia  est.  Super- 

bire  enim  contra  auctorisgratiamconvinciturquis- 

quis  sibi    attribuit   quod   operatur.  »  Et  negalio 

contra  Dcumaltissimum.  «Liquet  eninq,  quiaDeum 

negat,  cujus  despecta  gratia  sibi  vires  boni  operis 

arrogat. 

Vkrs.  29.  —  »  Si  gavisus  sum,  inquit,  ad  ruinam 
ejus  qui  me  oderat,  »  quod  videiicet  a  cbarital^ 
alienum  est,  quee  aola  omnipotentis  Dei  discipulos 
probat,  sicut  ait  ipsa  Veritas  :  «  In  boc  cognoscent 
omnes,  quia  mei  estis  discipuli,  si  dilectionem  ba- 
bueritis  ad  invicera  [Joan.  xm).  »  Nam,  licet  dicat 
Psalmista:  «  Laetabilur  justus  cum  vicjerit  vindi- 
ctam  (PsaL  lvii),  »  non  accipit  justus  ita,  quasi  di- 
ctum  de  ruinainimicisui,  sed  de  ruinainimiciDei* 
Nec  sibi  invicem  adversantur  id  quod  dictum  est ' 

€  Laetabilur  justuscumvideritvindictam;»etillud 
quod  diclumest: «  Diiigiteinimicosvestros  (L«c.  vi(.» 
Non  enim  ait :  Diligiieinimicos  »  Dei,  sed  «  inimi- 
cos  vcstros,  »videlicetquia  proprias  igno8cere,Dei 
autem  debemusinjuriasadvindiclum  expetere.Non 
ergo,  «  gaviFussura,  ait,  deruina  ejus  qui  moode- 
rat,  M  nec  «exsuliavi.quod  inveni8seteumn:alum,ii 
ut  videiicet  et  inimicum  diligens,  dum  adversario 
ruenti  condolui  in  malis,  ipse  ad  bonum  cresce- 
rem. 

Vers.  30  —  »  Non  enim  dedi  ad  peccandum 
guttur  meum,  ut  expelerem  maledicens  i^nimam 
ejus.  «  Mirandum  valdeebtubiviristelegerttt:  »Di- 


X  ligite  inimicos  vestros,  »  ubi  legerat :  «  Benedicite 
et  nolite  maledicere  [Rom.  xii).  »  Qui  non  dederat 
"  ad  peccandum  guttursuum,  »videIicet,ineoquod 
8equitur,«  ulexpeterem  maledicens  animam  ejus,» 
id  est  utmalediceremilli,  et  dicerem  Deo  :  Occide 
queip  odi. 

Vers.  31.  — .  «  Si  non  dixerunt,  »  soilicelim- 
pune,  me  uliionem  non  exigenle, «  viri  tabernaculi 
mei,»  id  est  interius  viventes,  mecumque  quotidie 
conversantes,  familiares  mei,  «  qui  det  de  carnibus 
ejus  ut  saturemur,  id  est  quisdetut  mortem  ejus 
vel  poeaas  de  illo  viJearaus,  quas  vehementer  desi- 
deraiims?Quod  tamen  poteat  per  myhterium  ex  voce 
Hedemptoris  inteiligi,quia  »  viri  tabernaculi  ejus,  » 
Bcilicet  Judffii  et  geniiles.de  carnibus  ejus  cupierunt 

p  saturari,  illi  moUcnted  eum  consuraendo  exstingue- 
re,  isti  menteni  suam  esurientem  desiderantes  per 
quotidianum  immolationis  sacrincium  de  ejus  car- 
nibussatiare.Sed  nunc  solius  historiae  virtutem  se- 
queudo  pepsare  libet,  quanta  fortitudine  aniraus 
eJuB  extra  intra  quae  soliicitus  ad  omnia  partitur. 
VER8.32.— «Foris,  inquit,non  mansit  peregrinus, 
ostium  meuraviatoripatuit.»  Acsidicat:Quiamunu8 
ab  omnipotente  Deo  non  accipitur,quod  corde  obli- 
gato  in  malitia  profertur^quod  contra  scriptum  est: 
u  Respexit  Deus  ad  Abeletad  munera  eJu8(Gen.iv),u 
dicentibus  viris  tabernaculi  mei,  ut  supra  dictum 
est,  «  quis  det  de  carnibus  ejus  ut  saturemur,»  ex 
corde  dimi8i,et  tunc  exteriora  muncra  per  hiincin- 
ternamcordismunditiaqciconditaobtuIi,scilicethoc, 
ut  a  foris  peregrinuB  non  manerei,eto8liummeum 

^  viatori  patuit,>'  et  boc  ut  peccata  mea  confltendo[di- 
luere]  mererer,quamvi8  iiia  cielestis  Pater  dimitte- 
ret.  Hoo  est  quod  sequitur  : 

Vbrs.33.  —  «  Siabscondi  quasi  homopeccatum 
meum,  et  celavi  in  sinu  meo  iniquitatem  meani.  » 
Quo  dictohumiiitasejussimul  etfortitudocommen- 
datur.  Nam  iniquitatem  suam  quemque  agnoscere, 
etcognitamvoceconfes8ioni8aperire,nonsolumhur 
miiitatis,  sed  etiam  fortitudinis  est,  quia  videlicet, 
per  infirmitatis  verecundiam  pierumque  gravioris 
est  certamiQiscomraissa  peccata  prodere,quara  non 
admissa  vitare.  Et  quia  humilitate  vera  secura  eem- 
perauctoritas  nascitur. 

Vers.  34.  —  «  8i  0xpavi,  »  inquit,  id  est  non 
tf  expavi  ad  multitudinem  nimiam, »  videlicet  turb^- 

D  lis  contra  me  extrinsecus  aliis  ipse  in  me  intriqse- 
CU8  imperturbabilis  mansi.  «  Ad  multitudineoi,  in- 
quam,  nimiaim,  »  subaudi  despicientium  me.  Se- 
quitur  enim  :  «  Et  ei  despectio  propinquorum  t^r- 
ruit  me,  et  non  niagis  taoui» » scilicet  in  eo  quod  noi^ 
meipsum  commeodare8iudui.Quare?videiicetquia 
magna  est  securitas  cordis,  nil  babere  concupiscen- 
tiae  saecularis.  Quam^ego  non  babens  omnino  de- 
8pici  non  metuebam,  neque  laudabilis  judicari,  et 
sapiensvideriappetebam.  Si,  ioquam,  «  non  magis 
tacui,  etnon  egressussum  ostium  meum,  •  id  est 
08  meum,quodvidelicet  fecissem,  si  verbis  quibus 
possem  secreta  cordis  mei  aperirem,  et,qualis  intus 


llii 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


ill2 


maQerera  in  conscientia,  lalis  foras  egrederor  per  A  slinxit:  «Erexit  metetsteti  tremena;  etdixitrNoli 


linguam.  Cujus  rei  in  ipso  Dorainus  noster  com- 
mendat  exemplum,  qui  ut  apertus  homo  mori  po- 
tuisset,  Deus  mansitia  occulto,  «  nec  est  egressua 
ostium,  »  dum  requisitusaPilato  tacuit,alqueinter 
pereecutorum  manus,  et  corpus  passioni  obtu- 
lit  (Afa«f/i.xxvn),quod  proelectis  assumperat,  etre- 
sistentibus  noluit  demonstrare  quod  erat,  sed  san- 
ctus  vir  tot  virtutibus  sead  summa  pervenire  non 
posse  sciens  quaeril  adjntorem. 

Vers.  35.  —  «  Quis,  inquit,  mihi  tribuit  adjuto- 
rem  [al.  auditorem], »  sciiicet  unigenitum  Dei 
Filium,  qui  humanam  naturara  in  hac  mortalitate 
laborantem  suscipiens  adjuvel,  « ut  desiderium 
meum  Omnipotens  audiat,  »  sciiicet  iilo  in  die,  se 


metuere :  «>  per  haec,  inquam ,  tria,  in  semetipso  no- 
bis  omnem  ordinem  nostri  provectus  innotescit, 
quia,  utsupradiclum  est  nemo  infima  deserensrc- 
pente  ntsummus^sed  primoprovectum  quasiinge- 
nibus,  quia  manuum  suarumarticulis  incurvatus, 
magnajam  ex  parteaterra  suspendilur  ;deindevoci 
DominicaB  quasi  tremens  assistit,  cum  a  lerreDis 
desideriis  sublevatus  verbaDei  eo  plus  timet,  quo 
plenius  cognoscit.  Et,  quia  tandem  «  perfecta  cbari- 
tas  foras  mittit  timorera  (Joan.  iv),  »  quasi  ex  di< 
vina  voce  dicitur  ei:  u  Noli  meiuere  (Dan.  x).  » 
Persingulosergogradusmeos,  inquit,  pronDDciabo 
illum,id  estaliisexemplum  prffibebo,  utetipsiam- 
buienl  de  virtute  in  virtutem.  Quod  si  non  fuciam 


«  carnis  suaepreceset  supplicationes  cum  clamore  |«  in  retributione  ultima,idestquandoaeternis  gaudiis 

valido  offerente,qui  solus  exaudiendus  est  pro  sua  *-   -^  -  •     -•--      ^^  * 

reverentia  {Hebr.  v).  »  Quod  hunc  adjutorem  quae- 

ral  ipse  subjunctis  verbis  aperit,  dicens  : «  Etlibrum 

Bcribat  ipsequi  judicat.  »  — «  Ipse,  inquam,quiju- 

dicat,  »   eicut    idem  ipseait:  «  Pater  non  judicat 

quemquam,sedjudiciumomnededitFilio(/oan.v),» 

ipse,antequam  veniat  utjudicet,veniat  ut,  «  librum 

8cribat,»id  estNovum  Testamenium  condat,  quiet 

in  Ezechiele  per  virumsigniGcatus  est,  «  vestitum 

lineis,  et  alramenlariumscriptoris  habentem  ad  re- 

ues  (Ezech,  ix),  ■  videlicctquia  de  tribu  sacerdotali 

parentes  haberedignatus  quasi  lineis  vestilus  est, 

vel  certe  quia  linum  de  terra,  nonaulem  de  corru- 

ptibili  carne  nascitur,  sicut  lana,  vestitus  esse  lineis 

scribitur;  quia  non  de  corruptione  commistionis, 


remunerobuntur  operarii  justitisp,  dolores  aeternos 
metam.  Hoc  est,  quod  sequitur; 

Vers.  38.  —  «  Si  adversum  me  terra  mea  cla- 
mat,  »id  est  si  contra  regentis  injustitiam  rationa- 
biliter  subjecti  dolent,  cum  enim  vel  privata  domus 
contra  patremfamilias,  vel  sancta  Ecclesia  contra 
quemlibet  praelatum  suum  juste  murmurat.  «  Si,  in- 
quam,  adversum  me  terra  raeaclamat,  »  id  est  si 
hi,  qui  jam  aratro  doctrin£  exculti  sunt,  gravari  a 
me  quemlibet  innocentem  aspiciunt,  quod  pia  coro- 
passione  juste  plangint,  et, 

Vers.  39.  —  «  Si  fruclus  ejus,  »  subdudi  terrae 
meae,  «  comedi  absque  pecnnia,  »  id  estsi  subdilo- 
rum  carnalia  metensnon  seniinavi  illis  spirituatia, 
«  et  sianimamagricolarum  ejus,  »  subaudi  terrs, 


sedde  matreVirginesumpsitindumentumcorpons,  ^  «  afflixi,  »  id  est  si  in  opere  Dei  laborantibus  in- 
«  et  atramentarium  scriptoris  babens  ad  renes,  »      vidi. 


quflB  utique  posterior  pars  corporis  est ;  quia,  post- 
quam  consummatis  omnibus  in  coelum  rediit,  per 
posteros  suoa,  id  est  per  spostolos,  Novum  Te- 
stamentum  conscripsit.  «  Librum,  inquam,  scri- 
bat.  » 

Vers.  36.  —  «  Ut  in  humero  meo  portem  illum,  » 
id  est,  in  operandoobservera  quod  Iradit  per  praedi- 
ctum  Testamentum  Novum,  «  et  circumdem  illum 
quasi  ooronam  mihi,  » id  est  in  retribulione  pro 
eadem  observatione  accipiam  coronam  victoriae,  li- 
brum  quippe  in  humero  portare  esl  Scripturam  sa- 
cram  operando  perficere,  et  circumdari  sibi  quasi 
coronam,id  estaccipere  remunerationemteternam. 


Vers.  40.  —  «  Pro  frumento  oriatur  mihi  tribu- 
lua,  et  pro  hordeospina,  » id  est  pro  bonis  qufi  in 
eternumreficiunt,rctribuanturmihiinjudiciomala, 
quae  pungunt.  Et  notandum  quod  sicutfrumcntum 
melius  hordeo,  sicet  spineatribulusest  moIlior.Ao 
si  dicat:Si  nonestita,  probonismagnis  qufesigoi- 
ficanturperfrumentum  ;malaminima,  qu»  intelli- 
guntur  per  tribulum  :  etprobonisminimis,quajac- 
cipientur  perhordeum,mihire8pondeunt  malama- 
jora,  quae  signantur  per  spinam. 

Gap.  XXXII.  — Nuno  Eliu  verba  supersunt,  qu« 
tanto  graviori  circumspectione  pensanda  aunl, 
quanto  per  juventutis  audaciam  spiritu  ferventiorc 


Et  quia  nemo  in  observalione  mandatorum  Dei  re-  D  proferuntur.  Ethaec  non  facileintelliguntur,  nisiea 


pente  fit  summus. 

Vers.  37.  —  «  Per  singulos,  inquit,  gradus  meos, 
pronuntiaboillum,  »  idestambulandode  virtutein 
virtutera  alios  docebo  quod  ipse  faciam.  De  his  gra- 
dibus,  ideslprofectibus  inEvangelio,  aitDominus  : 
«  Ultro  enim  terra  fru<:tificat,  primum  herbaro, 
deindc  fruracntum  plenum  in  spica  {Marc.  iv).  » 
Itemque  Daniel  do  his  profectibus :  «  Manus,  inquit, 
tetigit  me,  et  erexitmesuper  genua  mea  {Dan,  x),  » 
deindc  adjecit,  484  «  et  sleti,  »  sed  addidit,  « tre- 
mens.  »  Et  protinus  adjungit :  c  Et  ait  ad  me  :  NoU 
metuere  (t^ti.). »  Profecto  perhsBO  tria,  quffislodi- 


ex  subsequenti  Dominica  correclionepensantur.  Ait 
namque  de  illo  Dominus  :  «  Quis  est  iste  involvens 
sentenlias  sermonibus  imperitis?  »  (Job,  xxxvin.) 
Cum  dicil  »  sententias  »  sed  non  addit  protinns  qua- 
les,  vult  procul  dubio  bonas  inteliigi.  In  bono  enim 
8empersententia8acoipirnus,quffisinereprobationi8 
adjectione  ponuntur,  sicut  scriptum  est:  «  Sapien- 
tior  sibi  videtur  piger  septem  viris  loquentibus  sen- 
lenlias  (Prov.  xxvi).  •  Sed,  utsaepe  bonura  non  be- 
ne  dicitur  ct  idcirco,  cum  ipsum  bonumprobetur, 
studium  dicenli  rccte  reprobatur;  sic  iste,  dum 
«  sententias  involvit  sermonibus  imperitis,  »  jure. 


Iii3 


COMMENT.  IN  JOB. 


1114 


ut  ignotus  et  olienu8,reprobatur  a  Domino  dicente:  A  gnatus  esl,  »  id  cstex  mapjnitudine  recte  sentiendi 


u  Quis  esliate?»  quod  utiquenondicitur,ni8i  doeo 
qui  nescitur.Neacitur  autemjd  est  reprobatur:  id- 
circo,  quiaarrogans  eal.  Et  istio  ex  persona  ejus 
species  quorumdam  doctorum  fidelium,sed  tamen 
arrogantium  de8ignatur,totusqueillorum  tumor  in 
vcrbis  hujus  proprio  satis  exprimitur.Oiffertautem 
intenliobujusab  intentioneamicorum,qui  superius 
locuti  suntyscilicet  quia,  quod  jam  dictum  cst,  ad 
hoc  illi,intendebant,ut  secundum  quantitatem  fla- 
gelli,quo  beatusJob  graviusferiebaturquambomi- 
nes  caeteri,impius  quoquefuissecredereturamplius 
quam  homines  caeteri.Hic  autemad  hocintendit  ut 
suam  ostendat  scienliam,utpote  vanaB  glorissecta- 


super  illos  tumuit,»  so quod  non invenissent  respon- 
sionem  rationabilem,  »  id  est  cum  multa  invenis- 
sentet  multa  disputando  dixiseent,  nihil  dignum, 
nihil  secundu m  quam  habebant  sapicntiae  profeRsio- 
ncm  ad  concludendum  illum  invenisscnt  autdixis- 
sent ;  «  sed  tantummodo  condemnassent  Job,»  sub- 
audi  ncc  propositam  condemnationem,  idonea  ra- 
tione  confirmassent.Videlicet  hic  mos  est  arrogan- 
tium.  Alios  censent  nihil  sciro,aliosnon  benevivere, 
et  intra  Ecclesiam  po3iti,adversarios  premunt  vir- 
tute  dicli,ipsamautem  Bcclesiam  vitio  impugnant 
elationis. 


tor,  cunctisque  hominibus   se  proBfcrre   nitens.  Et 

amjcos  quidemde  fatuia  sensibus  ipsnra autem Job  g  ^j  apert^^ceVetVr  rCureVgo^tandVu^silui^tietV 

de  indignis  meritisreprebendens.In  quaarrogantia 

sua  diabolicaB  similitudini  vicinius  appropinquat, 

qui  despecto  bono  societatis   angelorum  Altissimi 

similitudinem  superbe  appetens,quasi  ad  quoddam 

culmen  singuleritatis  assurgere  conatus  est.Igitur 

ad  arrogantios  ojus  sermones  perventum  est,  cum 

finitis  sermonibus  beati  Job  subditur  : 

Vers.  1.  —  «  Omiserunt  autem  tres  viri  isti  rcs- 
ponderc  Job,  eo  quod  sibi  justus  videretur.  »  Hoc 
quod  de  eo  dicitur,«  eoquod  justuesibi  videretur,» 
sicraehujus  scriptorbistorisBadamicorum  judicium 
retuiit,qui  videlicet,omittentes  respondere  taliadi- 
xissc  videntur:  «  Non  e(Tundamus  sermonem,  ubi 
non  estauditus  {Eccli,\xxi\),  »  Justus  hic  sibi  vi- 


Vers.  4.  —  «  Igitur  Bliu  exspectavit  Job  loqaen- 
tem,eo  quod  seniores  essenl  qui  loquebantur.  »  Ac 

cum 
esset  arrogan8,pati  silentium  potuit,prassertimcua: 
ea  quflB  dicebantur  adversusJobinferiorasuosensu 
Judicaret?8cilicet  idcirco,«  eo  quod  seniores  essent 
qui  loquebantur,»  id  est  ut,  cum  post  dicla  senio- 
rum  altiora  diceret  palmam  dicendi  obtineret  ; 
quippequi  quasi  desideratus  el  necessarius  atbleta 
robustum  gludiatorem,  qui  alios  superasset,  dilato 
congressu  sterneret.Juxta  (ypicum  quoque  intelle- 
ctum  recte  Eliu,per  quem  arrogantes  designantur, 
junior  fuisse  describitur  illisper  quos  bsrcticifigu- 
rautur,  quia  vidclicet,  post  exorta  baereticorum 
bella.propter  que  subtiliora  sunt  in  Ecclesia  sen- 
Buum  spicula  requisita^post  illa,inquam,bella,esse 


intra  eamdem   sanclam  Eccleaiam    fastu  scientiiB 
detur,etideo    corripientiura  sermo   non   proflcit,       .^^  j^A^^:  ^„^^^^^^^3  ^^p^^^^^  q^j  ^^^^^^^^^ 

quia  defendendo  opera  sua,  flagellanlis  Deijustiliffl  '-  g^^j^  ^„^  ^^^^^^^  inveniunt,  arroganterintume- 

Bcunt. 


contradicit. 

Vers.  2.  —  «  Et  iratus  indignatusque  Eliu  illius 
BarachelBuzitcsdecognatione  Ram.  »Quantumad 
prcTsens  negotiumpertinet,nibil  amplius,nihil  mi- 
nushaFic  personse  descriptio  habet,  qua  per  ipsa, 
vel  ejus,  vel  parentis,  vcl  loci,vel  cognationis  no- 
mina^  notam  exprimit  arrogantiam  intra  eanctam 
Ecclesiam  positorum.  Eliu  quippe  interpretatur, 
Drus  meus  iste,  vel  nominus  Deus  ;  Barachel,  Do- 
mini  benedictio ;  Bi^zxieB^conlemptibilis;  Ram,ftcc0/- 
sus,  scilicet  Deipopulus.Per  hacc,  inquam,  ut  prae- 
dictum  est,  omnis  arrogans  exprimitur,  cujus  per 
fidem  rectam  «  Dominus  Dcus  »  est,et  dicit,<tDeus 
meus,»  id  esl  quodintelligiturperproprium  nomen 


Vers.  5.  —  K  Cum  autem  vidissct  quod  tres  res- 
pondere  non  possent,»  id  cst  quod  Sophar  Naama- 
thitesin  ultimaresponsione  defecis8et,trina  quippe 
congressione  facta,  cum  in  tertio  congressu,  juxta 
observatum  hactenus  ordinem  dicendi  respondcre 
debuisset,  conticuit ;  cum,  inquam,  hoc  vidissel, 
« iratus  est  vebementer,»  scilicet  ut  ipso  motu,vel 
lihertate  irae  suae  palamintelligidarct,quod  magnao 
sibi  sapientiaf^  consciusesset,  quodque  illa,  inqui- 
bus  defece^^ant  seniores,  ipse  cum  junioresset,  le- 
viter  supplere  posset. 

Vers.  6.  —  «  Repondensque  Eliu  filiu  Barachel 


Eliu;  et  in  quo  superni  muneris  «benedictio  »  est,  D  Buzites  :   Junior    Bum   tempore,  »   etc.   Quod  so- 


quod  intelligitur  per  paternum  nomcn,  utfacunde 
praBdicatquiqueacommunicationeChrisliani  populi 
non  sccernitur,  quod  intelligitur  per  cognationem 
Ram.  Sed  pro  hoc  ipso  quod  arrogans  est,  «  con- 
temptibilisest,quod  inlelligiturpernomen  loci.quod 
est  Buzites.  «  Iratus,  »  inquit,  indignatusque  est. 
Iratus  est  autem  adversum  Job  eo,  quod  justum  se 
esse  diceret  coram  Deo,»ide8t  eo  quod  de  se  opera 
justitis  commemorasset,  tanquam  in  fine  hoc 
iDodo  conclusisset:  Justus  ergo  sum,quod  illenon 
fecit. 
Vers.  3.—  «Porro  adversus  amicos  ejua  indi- 


leot  observare  sapicntes,  videlicet,  ul  in  principiis 
inventionumsuarum  benevolentiamcaptent  audito- 
rum,  hoo  iste,  quanquam  arrogans,  in  principio 
suflB.  inventionis  facerestudct,  sed  protinus  ab  hoc 
etudioresiliit;quiavidelicetsuperbis  mentibusfau- 
militas  arduaresest.  «  Junior,inquit,  sum  tempo- 
re.  •  Cum  hocdixisse  sufficeret  :additquod  super- 
fluum  est,  «  vos  autem  antiquiores,»  quia  videlicet 
omniaarrogans  in  dictis  sulsetiam  superfluus  eat. 
fl  ldcirco,demi880  capite,  veritus  sum  indicarevo- 
bis  meam  sententiam.»  Quo  dictovirtutem  quoque 
humilitatis  et  reverenliae  sibi  arrogat,quam  ia  ve- 


1115 


EUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1116 


ritate  non  habet,  sicut  satis  testantur  sequentia  :  A  tiam.  «  Deus  projecit  Aum,et  non  homo.»  Ac  si  di- 


«  Veritus  sum,  inquam.  » 

Vbrs.  7. —  t<  Sperabam  enim,  »  subaudiid  quod 
non  eveDit,8cilicet  «  quod  slas  prolixior,»  subaudi 
quam  mea,  «  loqueretur,  ■  idest  loquelam  haberet, 
ct  nonmagismore  iafantiumbalbutiens  sapientiam 
laceraret;  «  et  annorum  multitudoi  »  subaudi  quse 
in  vobis  est,  «  doceret  sapientiam,  »  subaudi  tam 
pcr  usum,  qnam  per  disciplinam. 

Ners.  8.  —  «  Sed  ut  video,»  id  est  sicul  nunc  in 
vobi?  experior,  «  spiritus  est  in  hominibus,  »  sub- 
audi  effector  sapientiseubsque  «  annorum  multifu- 
dine,  et  inspiratio  Omnipotentis,  ■  subaudi  ;non 
quantita8aetali8,«dat  intelHgentiam.  »Haecrectodi- 
ceret  si  eamdem  intelligentiamsibi  pripcseterisnon 


canl  arrogante8,sedtamen  fideles.dicanthaereticis ; 
Perhoc  quod  sanctam  Ecclesiara  in  honore  homi- 
num  temporaliter  florere  cernitis,  projectaro esse  a 
Deo  non  credatis.  Non  enim  quJa  hono  illam  non 
projecit  id  est  quia  venerari  illam  a  cunctishomi- 
nibus  fidetis,  idcirco  consequens  est  quod  Deus  il- 
lam  projecerit.  Imo  sic  ei  terreD»  glpri»  adjumen- 
tum  tribuitur,ut  perhoc  multiplicius  etiam  ad  cgj- 
lestia  aubvehatur.  «  Ne  dicatis,inquam,invenima8 
in  illo  sapientiam,  »  quia, 

Vers.  14.  —  «  Nihil  locutHsestmihl,  »ide8tcgo 
nihili  pendo  quidquid  diiit:«  Et  ego  non  secundum 
vestros  sermones  respondebo  illi,  »  subaudi  altius 
consurgam,profundiora  infeniam,flrmiora  dicam. 


arrogaret.Sed  cumquatuorsintspecies  arrogantiae,  n  Sed  el  sanctffi  Ecclesiae  non  sic  arrogantes  respon- 


videlicetcum  autasemelipso  quisbonumsehabere 
8e8limat,aut  si  sibi  desuper  datum  credit  proeuia 
putat  80  accepisse  meriti8,autjaclat8ehaberequod 
non  hahet,  aut  despectisco^teris  singularitervideri 
appetit  habere  quod  habet ;  cum,inquam^quatuor 
sint  arrogantiffi  species^hic,  quamvis  dari  aDomi- 
no  sapicnliam  confltetur,in  hao  tamen  specie  labi- 
iuTy  ut  sapientiorem  se  cffiteris  gaudeat,et  quaside 
singulari  bono  sese  inaniler  extollat.  Quod  verbis 
sequcntitus  indicat  dicnes. 

Ver8.  9,  <0.  —  «  Non  sunt  longaevi  sapientea, 
neque  senes  inlelliKunl  judicium.Meo  dicam,»  sub- 
audi  qui  junior  quidem,  sed  eapions  sum,»  audite 
me,»  subaudi  quia  non  polestis  dicere,*  ostendam 
et  ego  vobis  meam  sapientiam,  »  subaudi  quia  ve- 
8tram,qus  nulla  est^ostendistis.  Et  juslum  est,  ut 
audiatis  me. 

Vbrs  11.  —  «  Exspectavi  enim,  »  idesl  non  in- 
terrupi,  «  sermones  vestros,  audivi  prudentiam.  » 
id  est  imprudentiam  vestram.  Ironicc  enim  dixit 
prudenliam  vestram.  «  Audivi,  inquam,  et  exspe- 
ctavi,  donec  disceptarcmini  sermonibus  : 

Vers.  12.  —  «  El  donec,»id  est  quandiu  «  puta- 
bam  vo8  aliquid,»  Bubaudi  auditu  vel  exppctatione 
dignum  dicerc,«  considerabam.»  Quo  dicto  aperte 
declaratsese  ad  verba  senumjudicantispotius  stu- 
dio,  quum  discenlis  tacuisse  voto^etloquensindicat 
quam  superbe  tacucril.  Tales  intra  sanctam  Eccle- 
siam  positi,  in  advcrsariisejus  non  annos  tempo- 
rum,  sed  intentionem     solent   pensare  v^srborum. 


dent  ut  hffiretici,quia  videlicet  non  contradicantei 
pravapraedicando,  sed  perverse  vivendo. 

Vers.  15.  —  «  Extimuerunt,  nec  responderunt 
ultra,»  subaudi  amici  Job.qui  locuti  fuerant,  «  ex- 
timuerunt,»  inquam,  videlicet  attoniti,  exspectan- 
tesaudirequiddignumtantoferat  hio  promissorum 
liiatu.  Yel  quia  sequitur  ex  voce  Eliu  :  «  Quoniam 
igitur  exspeclavi  el  i»on  sunt  locuti,»  ut  hoc  quo- 
que  ab  illodictum  accipiatur,  indignantis  est  cla- 
mosa  exprobratio.  Ac  si  aperte  dicat  filiu  :  Qui» 
multa  prffidicavit  Job  quffi  voluit,  isti  qui  bactenus 
sapientiamprofessi  sunt,«fcxiimuerunl,ncc  reapon- 
derunt  ultra,  abstuleruntque  a  se  eloquia, »  id  est 
muti  et  elingues  pr»  pavore  eCfecti  sunt. 

Vers.  16.  —  M  Quoniam  igitur  expectavi,  •  id 
est  diu  cessi,  diu  silentium  prffibui,  «  et  non  sunt 
locuti,  »  scilicet  digna,  «  sleterunt,  »  id  estquisi 
lot|uelam  non  habcntes  cessaverunt,  «  necultrare- 
sponderunt,  »  id  est  postquam  Job  sua  prffidicavil 

opera. 

Vkrs.17.— -  «  Respondebo  et  ego  partem  meain,» 
idestpropriamplscientiffiillorum  dissimilemsciea- 
liam,«  etostendam  scienliam  nieam,»subaudi  qu« 
utilis  quasi  the8aurusessepotest,etideoab9condita 
esse  don  debet.  Hoc  intolerabile  arrogantiffi  vitiam 
esl,  quodsuam  ore  proprio  laudat  omnis  arro|jan8 
8apientiam,i-ecundum  islum  qui  ail  :  «  Ostendam 
sapientiam  meam.»Arrogantes  enim  omnes  noneo 
fine  loquuntur,  ut  prava  docenles  compescere,  sed 
seipsos  cupiunt  ostendere,et  hanc  suam  osse  par- 


M  Putabam,in«iuam,vos  aiiquid  dicere,  ■  etidcirco  D  tem  ffistimant,si  scientiam  non  tam  habeant  quam 


«  exspectavi.  »—  «  bed  ut  video,t  suhaudl  in  pr®- 
senti  experimento,  «  non  est  qui  arguere,  »  id  est 
convincere,«  possil  Job,  etre.**pondereex  vobisser- 
monibus  ejus,  »  subaudi  quibus  cum  Deo  dispu- 
tare,et  se  jujiliQcare  nititur.  Hoc  ideo  dico,  et  ideo 
loquar. 

Vebs.  13.  —  «  Ne  forlc  dicatis,  invenimus  sa- 
pientiam,»  subaudi  in  illo,quia  videlicet,quodvalde 
repugnans  est,  «  Deus  projecit  eum,  >  subaudiqui 
nullum  sapientem  projicll,  «  et  non  homo,»scilicet 
qui  errans  in  judiciosffipe  illud  projicitquod  proji- 
ciendum  uonfuit.Yel  ita  juxta   typicam  intelligen- 


ostendant.Qua  contra  per  Mosen  dicitur  :  Vas  quod 
non  babuerit  opercuIum,veI  ligaturam  desuper  im- 
mundum  erit  (iVum.  xix),  »  id  esl  homo,qui  non 
habuerit  censuramdigciplinaesilentii.velut  immun- 
dus  etpollutus  reprobalur.etejicitur  foras  dedomo 
Dei.Annon  vas  sine  operculo  hic  esl  qui  sapien- 
tiam  quanlam  habere  se  putal,  importune  ostcn- 
^ans^et  quasioperculum  desuper  sibi  amovens,Ecce 

videte,  inquit  : 

Ver8.  18.  -•  «  Plenus  sum  sermonibus,  et  coi^ 
ctat  me,M  scilicet  sermonummultitudine,«8pirita8 
uteri  mei  •  id  est  scientia  concepta  in   profuodo 


iin 


GOMMENT.  IN  JOB. 


ill8 


cordismei.EtDepuietismeamqualemcunquescieD- A  viri,  et  Deum  homiDi  non  equabo.  •  Iq  ea   tamen 


tiam,  vel  talem  qualis  est  caBterorum  scieDtia  mor- 
tuis  aquis  comparanda,  De,  iDquam»  putetis,  velut 
aquaticam  esse  meam  sapientiam. 

Yers.  19.  —  tt  En  venter  meus,  »  id  est  mens 
mea,  «  quasi  mustum, »  subaudi  fervet,  id  est  ver^ 
et  vivae  sapientifle  vigorem  in  se  continet,  et  laborat 
sileDtio.  Hoc  est  quod  addidit :  «  Ab^que  spiraculo, 
quod,  »  dubaudi  mustum,  «  lagUDcuias  Dovas  dis- 
rumpit  ;  »—  «  Novas,  »  iDquam,qedicam  veteres, 
quod  usitatum  est.  Ne  quid  simile  contingat 
id  est  ne  disrumpatur  486  venter  meus  fervente 
sapientie  musto. 

Vfrs.  20,  —  «  Loquar,  et  respirabo  paululum,  » 
id  est  loquendo  ut  reiever,  quasi  laguncul®  aperiam 


quae  dicitur  temperautia  sibi  contrdrius  est,  dum  il- 
lam  nuno  sibi  arrogat,  cum  quasi  benevolentis  ca- 
ptandae  non  immemor,  «  Demisso,  inquit,capite,  ve- 
ritus  sum  indicure  vobis  sententiam,  et  exspeclavi 
donec  disceptaren^ini ;»  nuncautemomniqo  se  non 
babere  illam  sibi  ipsc  testis  est,  cum  altentos  exi- 
gens  auditores.  «  Venter  meus,  icquit,  quasi  mus- 
tum  absque  spiraculo  :  loquar  el  respirabo.  »  Tes- 
taturenim  his  verbis,  quod  tacendi  intemperans  sit. 
Tandem  ad  amicos  hoc  vitioso  praemisso  principio, 
convertitur  ad  ipsum  Job. 

Cap.  XXXIII,  Vers.  1.  — «  Audi  igitur,  inquit, 
Job,  eloquia  mea,  et  omnes  sermones  moos  auscul- 
ta.  M  Ecce  aliud  principium  non  minus  vitiosum. 


spiraculum.  Hoc  idem  est  quod   sequitur:  «  Ape-  g  Nanj  quasi  in  quodam  sibi  videtur  summitatis  cul- 


riam  labia  mea,  etrespcndebo.  »  Quod  iste  sibi  per 
inanem  arrogat  scieutiam,8ancti  viri  plerumque  per 
veram  patiuntur  sapicntiam  :  nam«  vcnter,  »  id  est 
mens  eorum,  Spiritu  sancto  accensa  quasi  vas  mu- 
sto  fervente  plenum  laborat,  si  est  «  absque  spira- 
culo,  »  id  est  si  ea  qus  reprehendenda  sunt  videns 
comprimatur  silcntio.  Quod  testutur  Jeremias,  qui 
cum  propter  incorrectionem  audientium  diiisset: 
«  Ncquaquaro  ultra  loquar  in  nomine  Domini  (/er. 
xx),  •  illico  adjunxit,  «  et  factus  eet  in  corde  meo 
quasi  ignis  exaesluans  ibid.),  »  id  est  dum  forista" 
cui  ex  tsedio  locutionis,  crevit  intus  ignis  de  zelo 
cbaritatis.  Itemque  David,  cum  dixisset  :  «  Obmu- 
tui,  et   bumiliatus    sum,    et   silui  a  bonis  {PsaL 


mine  residere  prsBses  sapientifls,  attentionem  ejus 
cui  loquitur  non  postulans,  more  ilioruni  qui  pro- 
desse  volunt,  sed  cum  aueteritate  et  potentiacrecto 
superbaB  linguee  baculo,  exigens  et  imperans  quod 
proprium  habere8oletdoctrinaarrogantium,«  Audi, 
inquit,  eloquia  mea,  »  videlicetqulanunceloquen- 
ter  dicam,  «  et  omnes  sermones  meos  ausculta,  » 
scilicet  quia  tales  sunt,  ut  ne  unusillorum  in  tor- 
ram  cadere  debeat. 

Ver8.  2.  —  «  Ecce  aperui  os  meum,  »  subaudi 
ergo  non  vilem  exBpectessapientes  Ibesaurum,  «  lo- 
quatur  lingua  mea,  »  id  est  nemo  mibi  obstrepens 
commune  silentiiaudttorium  interrumpat.  «  Loqua- 


tur,  inquam,  in  faucibus  meis,  •  id  est  liceat  silen- 
xxxviii),  >  scilicet  dum  sermo  meus   non    prolicit»  ^  *     i       •     i  u-    -i  i  u  «r 

.'*,,.  ^  ,  wu    t#      V  V,      ter  loqui,  et  non  mihi  sit  opus  clamonbus  vocife- 

protinus  adjunxit,  «  et  dolor  meua.renovatus  est :  ^       . 


concaluit  cor  meum  intra  me,  el  in  meditatione  mea 
exardescet  ignis  (ibid.)»  »  Et  bene  de  hoc  musto  ait» 
«  quod  lagunculasnovas  disrumpit,  »  quiavidelicet 
eancti  Spiritus  fervor,  non  solum  veteri^  sed  etiam 
vix  capitur  nova  vita.  '<  Respondebo,  »  inquam,  ita 
ut  neque  vos  collaudem,  neque  Job  in  his  quae  locu- 
tus  est,  approbem.  Uoc  est  quod  sequitur; 

Vers.  21.  —  «  Non  accipiam  personam  viri,  »  id 
est  nonlaudabo  scicntiamvestram,necfavebo  vobis 
pro  eo  quod  seniores  aut  perscnati  estis  ; «  et  Deum 
homini  non  sequabo,  »  huic  scilicetbomini,  qui  di- 
sputat  cum  Deo,  lanquam  cum  squali  suo  :  «  non 
sequabo,  »  inquam,  id  est  sequalem  videri  noo  fe- 
ram.  Et  hoc  celeriter  et  absque  dilatione  facere 
debeo. 

Vers.  22.  —  «  Nescio  eniraquandiu  subsistam,» 
scilicet  in  hac  vita,  ubi  vacat  exercere  sapientiam, 
vel  operari  justitiam  ;  •  et  si  post  modicum  tollat  me 
Factor  meus,  »  subaudi  nescio.  Et  bene  ait  «  post 
modicum,  »  quia  videiicet  quamlibet  longum  fuerit 
tempus  vitse  prsesentis,  eo  ipso  breve  est,  quo  per- 
icanens  non  esi.Notandum  vero  quod  quatuor  prin- 
cipales  virtutes,  ex  quibus  verus  sapiens  composi- 
tus  est,  hic  sibiaffectat  mendaciter.  Fortitudinem, 
in  eoquod  irascetur  vehementer ;  prudentiam,  id  eat 
scientiam  suam,  quara  08tendere  se  velle  perhibet  \ 
ju8titiam,in  eo  quod  ait :  «  Non  accipiam  personam 


rari. 

Vers.  3.  -«  Simplici  corde  meo  sermonea  mef.  » 
Buhaudi  sunt  elTundendi  ;  «  et  sentenliam, »  id  est 
nonabsquemagni  sensus  pondere  loquebam,  «  labia 
mea  pura  [puram],  »  id  est  omni  simulatione  ca- 
rentia,  «  loqucntur.  »  Hocdicto  sibi,  ut  putat,  be- 
nevolentiam  captat  ;  sed  hanc  manifesta  superbia 
polluit,  dum  arrogat  sibi  illam,quae  mugnse  virtulis 
et  inagnsB  est  laudis,  simplicitatem  locutionis. 

Vbrs.  4.  —  «  Spiritus  Dei  fecit  me,  et  spiracu- 
lum  Omnipotentis  vivificavit  me.  »  Bono  quidem 
ordine,  factum  se  astruit  prius,  et  deinde  anima- 
tum  ;  sed  quasi  vir  iluxum  seminis  sustincns,  sicut 
per  Mosen  dictum  est,  immundus  est  (LevtL  xv), 
Q  quia  linguam  per  verba  van»  et  non  necessariae  io- 
cutionis  movens,  id  est  loco  suo  recte  scntiendum 
el  commemorandum  est,  fluendo  commaculat,  dum 
cui  vei  quid  loquatur  ignorat. 

Vers.  5 — «  Si  potes,  responde  mihi,  »  id  est 
quamvis  projectus  usque  In  sterquiiinium  sis,  cum 
locutus  fuero,  dotibi  locum  respondendi, «  et  adver- 
8US  meaoi  faciem  consiste,  » id  est  obvia  dictis  meis, 
si  potes,  ullaratione,  non  aspernabor  te.  Quate  ?  vi- 
dclicei  : 

Vers.  6.  —  u  Ecce,  etmcsicutet  te,  fecitDeus,  » 
id  est  et,  licet  non  sim  abjectueab  ilio,  ut  tu,  «  de 
eodeffl  luto  ego  quoque  formatus  sum,  »  sulmudi 


1119 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1120 


8cd  merita  divorsa  vita  nostrae  stalum  diversum  ef-  A  loquitur,  el  secundo  idipsum  non  repetit,  »  Id   est 


fecerunt. 

Vers.  7.—  «  Verumtamen,  r  subaudi  licet  tanto 
rae  infcrior  9i8,«  miraculum  meum  nonte  terreat.  » 
Quid  dixcrit  ipse  exponit  subdendo :  v  Et  eloquentia 
mea  non  sit  tibi  gravis,  »  id  est  quamvismirabiiis, 
imo  quoddam  miraculum, «  eloquentia  mea  non  te 
terre.H,  non  sit  tibi  gravis.  »  Notandum  quod,cum 
Paulus  dicat  :  «  Rogo  vos,  fralres,  utsuCferatis  ver- 
bum  soiatii,  etenim  perpaucis  scripsi  vobis  (Hebr. 
xin)  ;  >?  siroiliterquein  c«terisdictis8uis  demagnis 
burriliter  scntiat,  qui  mos  est  omnibus  sanctiSfiste 
de  minimis  se  inaniter  erigit,  tamque  distincti  pro- 
dcunt  sapores  fructuum  ex  diversa  radice  cogitatio. 
num.  «  Non  sit,  inquam,  tibi  gravis  ;  »  et,  quantum- 


sententiam  semel  fixam  non  mutat  :  nec  eniin  est 
mutabilis.  Tibi  vero  jam  semcl  locutus  est,  et  re- 
epondit,  quantas  habeas,  id  est  quod  multas  et  ma- 
gnas  habcas  iniquitates  ;  et  respondit,  inqaam, 
videlicet  in  eo  quod  percutieos  te  digna  factis  (uis 
merita  rependit,  id  est  hoc  ostendis,  ut  iterum 
atque  iterum  respondeat  tibi  ?  Semel,  et  eo  roodo 
quotibi  locutusest,  scilicet  ex  improviao,  loquitur 
caeteris  similibus  tui. 

Vers.  15.  —  «  Per  somnium  in  visione  nocturna,  » 
id  est  cum  secure  peccant  et  dicunt :  «  Pax,  pax 
{Jer.  vi) ;  t  per  soranium,  inquam,  in  viaione  no- 
cturna, » id  est  in  prosperitate  illorum,  qus  tanqQam 
visio  nocturna  cilo  prffitervolat ;  »  quando  irruit  so- 


cunque  gravis  sit  tibi,  vel  terreat  te,  causa   nonc  ^  por  super  homince,  »  id  est  quando  in  c  nocte  dor- 


poscit  ut  tibi  debeat  eloquentia  mea  respondere. 

Vers.  8.  —  «  Dixisli  enim  in  auribus  meis,  »  id 
dst  in  prsesentia  mei  videlicet  viri  intelligentis,  «  et 
vocem  verborum  tuorum  audivi,  »  id  cstocgare  non 
potes  quin  dixeris  : 

Vbr8,  9,  40,  II.  —  «  Mundus  sumego,  etabsque 
delicto  :  immaculatus,  et  non  est  iniquitas  in  me. 
Quia  quferelas  in  me  reperit,  ideo  arbitratus  est 
in  me  inimicum  sibi.  Posuit  in  nervo  pedesmeos, 
cnstodivit  omnes  semitas  mcas.  •  Hsc  in  perver- 
8um  assumpait  ex  his  qu«  bealum  Job  dicentem 
audivit.  Dixerat  cnim  :  «  Ho^c  passus  sum  absque 
iniquitate  manus  meae,  cum  baberem  mundas  ad 
Dcum  preces  {Job  xvi).  >  Hoc  ita  pervertit  ut  dicat, 
•  dixisti  enim,  mundussum,  etabsque  delicto,  »  et 
castera.  Dixerat  et  hoc  beatus  Job  :  «  Scribis  cnim 
contra  me  amaritudioes,  et  arbilraris  me  inimicum 
tuum.  Posuisti  in  nervo  pedes  meos  {Job  xiii), »  et 
caetera.  Hoc  quoque  ita  pervertit  :  «  Quia  querelas 
in  me  reperit,  ideo  arbitratus  est  me  inimicum  ei- 
bi,  »  et  cstera^  ut  supra.  Sed  illa  qualiter  dixerit 
Job  exposita  sunt  suo  loco. 

Vers.  12.  — «  Uoc  est  ergo,  »  Bubaudi  ut  caetera 
taceam  ;  «  hoc,  inquam^  CBt,  in  quo  non  est  Juslifl- 
catu8,  »  id  cst  ctiamsi  nihilaliudreprebensibiledi- 
xisses  aut  fecissos,  ex  hoc  solo  satis  constat  quia  tu 
non  ut  tibi  videtur  justus  es.  Hinc  equino  more  in 
cursum  suae  ostentationis  fervens,  in  beati  Job  in- 
vectionibusex  afflcta  iniquitale  campum  sibi  parat. 
u  Respondebo,  inquit,  tibi,  »  subaudi,  hoc  unum: 


miunl,  et  in  nocte  ebrii  sunt  (i  Thes.  v),  »  —  «  et 
dormiunt  in  lectulo,  »  id  est  eamdem  securitatem 
fovent  deliciis  et  in  otio. 

Vers.  16.  — «  Tunc  aperit  aures  virorum,  »  8ub- 
audi  quas  prsceplis  suis  obstruxerunl,  «  et  era- 
diens  eos  instruit  disciplina,  »  quia  videlicet,  siout 
scriplum  est;«  Solavexatio  intellectum  auditui  dat 
{Isai.  xxYii).  »  Hic  sensus  est  pro  parte  illorum, 
quibuB  Eliu  beatum  Job  similem  essc  credebat.  Sed 
quia  dixit  universaliter  et  indiffinite,  «  semel  loqui- 
tur  Deus,  »  Deus  autem  etbonis  loquituret  roalis, 
hoc  idem  secunduni  bonam  quoque  partem  expo- 
nendum  est. «  Semel,  inquit,  loquitur  Deus,  »  id  est 
aanctam  Scripturam,  per  quam  voluntatem  suam 
nobis  indicat,  seinel  pcrSpiritum  sanctumcondidit 
Deus  ;  «  SiMuel,  »  in<]uam,  quia  non  mutatur.  Hoc 
est  quod  addidit, «  ac  secundo  ipsum  non  repetit, » 
quia  videlicetin  singulorum  cordibus  privatis  voci- 
bus  non  respondet,  sed  tale  eloquium  construit, 
per  quod  cunctorum  quflestionibus  satisfacit.  Vel 
ita  :  ■  Semel  loquilur  Deus,  id  cst  Verbum  aliud 
praeter  unigcnitum  non  habet  ;  «  et  secundo  ipsum 
non  repetit,  »  quia  videlicet  hoc  ipsum  Verbum,  id 
3st  Filium,  nonnisi  unicum  genuit :  et  quando  hanc 
Scripturam,  quaB  permaneat,  «  loquitur  Deus,  »  id 
est  inspirat  dignis  mentibus,  vel  ipsum  Vcrbum 
8uum  quod  unicum  ha^>et,  de  quo  «  omnis  Scriptura 
divinitus  inspirata  (//  Tim,  in) »  pendet?  «  per  so- 
mnium  in  visione  nocturna,  »  id  est  quando  veraci- 
ter  dicere  potest  fidelis  anima ; «  Ego  dormio,  el  cor 


summa  487  onim  omnium  quae  dicturus  sum,  est  D  meum  vigilat  {Cani,  vj,  »  scilicet  quando  tranquilla 


hoc,  «  quod  Deus  major  sit  bomine. »  Quaeris  quid 
boc  ad  rem  ?  Dicam  : 

Vers.  13.  —  «  Adversus  eum  contendis,  quod  non 
ad  omnia  responderit  libi.  »  —  «  Contcndis,  »  in- 
qiiam,  videlicet  ubi  dixisti  :  «  Disputare  cum  Deo 
cupio  {Job  xiii),  »  et  paulo  post  addidisti  :  «  Re- 
Hponde  mibi  quantas  babeo  iniquitates,  et  peccata 
{ibid.),  »  etc.  «  Respondebo,  inquam  tibi,  »  scilicet 
hoc  modo  : 

Vers.  14.  —  «  Semel  loquitur  Deus,  »  Ac  si  dical  ; 
Quid  adversuB  eum  conlendis  exigendo  ut  ad  ein- 
gularespondebattibi  ?  Non  estbic  mos  ejus.  •  Semel 


mente  ab  hujiis  saeculi  actione  quiescit  :  quomodo 
et  Moyses  in  deserto  fugiens  quasi  abinquietister- 
renorum  desideriorum  tumuUibus,  obdormivit, 
atque  idcirco  divinam  vocem  percipere  meruit 
{Exod.  iii).  t  In  visione,  inquam,  nocturna,  »  quia 
videlicet  quidquid  in  hac  vitadeDeocognoscimus, 
ad  comparationem  futurffl  lucis,  in  qua  «  videbimus 
eum  sicuti  est  (I  Joan,  iii),  »  quasi  visio  nocturna 
est.  «  Quando  irruit,  inquit,  sopor  super  homines, » 
quia  videlicet  ab  exteriori  actione  cessare  dormire 
est,  «  et  dormiunl  in  lectulo,  »id  est  suaviterquie- 
scunt  in  bonae  conscientise  testimonio,  «  tunc  ape- 


1191 


GOMIIENT.  IN  JOB. 


1122 


rit  aurcsvirorum,  »  scilioetut  atutnultibussaecula-  A 
rium  negotiorum  quieti,  ut  dictum  est,  interni  exa* 
minis  causas  audiant,  et  viri  sint,  id  est  viriiiter 
agant:  «  eterudiens  eos,  »  id  estiletibus  afficiens, 
«  instruit  disciplina,  t  id  est  per  posnitentium  el 
compunclioncm  mentem  lacerat,  quia  videlicel  la* 
menla  compunctionis  quasi  quffidam  sunt  plaga 
percussionis.  £l  sicut  percussio  exterior  plagasdi- 
luit,  sicutSalomon  ait :  «  Livor  vulneris  absterget 
mala  (Prov.  xz) ;  »  sio  et  extensam  metem  com- 
punctio pcBnitentifle  ultioae transverberat, sicut  idem 
Salomon  protinus  adjungit :  «  Et  plagsin  secretiori- 
bus  venlris  (ibid.),  »  id  est  compunctionis  vis  in 
abdito  mentis.  Gujusvidelicetcompunctioais,  qua- 
luor  qualitalibus  anima  vebementer  afOcitur,  cum, 
aut  considerans  ubi  fuit  humiliatse;  sicut  ille  qui  g 
ait :  ((  Nonsum  dignus  vocari  apostolus^quiaperse- 
cutussumBcclesiam  Dei  (lCor.  15) :  »  autquaerens 
secum  et  cogitans  ubi  erit  timet  et  dicit :  «  Ne  forte 
reprobus  efficiar  (/  Cor.  ix) ;  »  aut  mcerens  oonsi- 
derat  ubi  est,  et  dicit :  «  Dum  sumus  in  corpore, 
peregrinamur  a  Domino  (11  Cor,  v)  ;  »  aut  lugens 
oonspicit  ubi  non  est,  etdicit:  «  Videmus  nunc  per 
specuIuminaBnigmate,  tunc  autem  facie  ad  faoiem 
(/  Cor.  xiii).  »  -  «  Instruitergo,  »  ait«eos  i,  Deus, 
ut  dictum  est,  videlicet  aut  livore  vulneris  percu- 
tiens  ut  resipiscant,  et  sicut  nunc,  o  Job,  percus- 
sit  te,  aut  plagis  compunctionis  lacerans  in  secre- 
tioribus  ventris,  id  est  mentis,ut  et  si  boni  sunt  in 
melius  proflciant. 

Vrrs.  17.  —  «  Utavertat  hominem  ab  bis  qu»  fe-  ^ 
oit,  »  id  est  a  peccatis  praeteritis  ;  «  etliberet  eum  ^ 
de  superbia,  »  videlicetne  praeceptaejussuperbien- 
do  transcendat. 

Vers.  18.  —  «  Eruens  animam  ejus  de  corruptio- 
ne,  •  subaudi,  vitiorum  in  pra^senti ;  «  et  vitam 
illius,  •  subaudiin  futuro  srueus,  «  ut  non  Iranseat 
in  gladium,  »  id  est  in  damnationem  aeteruam.Et 
notandumquod  prius  «  decorruptione,  vetpostmo- 
dum  de  gladio  liberal,  quia  nimirum  illius  vitam 
illic  eripit  ab  ultione  supplioii,  cujus  bic  mentem 
subtrahit  a  delectatione  peccati. 

Vers.  19.  —  «  Increpat  quoque  per  dolorem  in 
lectulo,  »  id  est  in  requie  temporali,  soilicet  juxta 
Pealmistam, «  universum  stratum  ejus  (Psai.  xl),  » 
idestomnem  prcesentis  vitae  requiem  in  innrmilale 
versando,  id  est  prffisenti  afflictione  conturbando.  D 
«  Increpat,  »  inquam,  non  solum  praedicto  modo, 
sed  et  ita  ut  sequitur :  «  Et  omniaossa  ejus  marce- 
scere  facit,  »  id  est  omnes  virtutes  ejus,  de  quibus 
inflari  et  extolli  potuerat,  si  nullatentationepulsa- 
rentur,  ita  per  commonitionem  ioflrmitatis  exte- 
nuari  permittit,  ut  sibi  nullaeesse  videantur.  Tuno 
nibil  quod  delectet  aspicitur ;  triste  est  quidquid  oo- 
currit. 

Vers.  20.  —  «  Abominabilis  ei  flt  panis  in  vita 
8ua,»  quia  videlicet  pr»  inflrm»  oonscientiffi  tsdio, 
in  amaritudinem  sibi  verti  considerat  quidquid 
blande  antea  libenterque  satiabat.  Pania  enim  in 


Scriptura  sacracum  multas  significationes  habeat, 
jucunditatem  quoquehumanaedelectationis  signin- 
cat.  Unde  et  Jeremias  de  Synagoga :  «  Omnis,  in- 
quit,popuIus  gemensetquerenspanem(rArd«.i),  » 
id  est  transitoriam  delectatioiiem.  Sequiturenim  : 
DeJerunt  preliosa  quseque  pro  oibo,  id  est  omnes 

virtutesinentisinclinaveruntinappetilustransitDrio 
delectationis. 

Vers.  21.  —  «  Tabrtscet  caroillius,  «id  estomnis 
exterior  voluptas  ;  per oarnem  enim  deleotatio  carnis 
aocipitur ;  voIuptas,inquam,8upradicto  doloreatte- 
ritur.  Et  quid  perhooevenit?  «  Ossa  qus  teota  fue- 
rant,  nudabuntur,  t  id  est  ea,  quae  dudum  quasi 
sub  carne  latuerant  virtutum  fortia  pateflent,  quia 
videlicet  nemo  quantum  profecerit^nisi  inter  adver- 
sa,  cognoscit,  juxta  illud  :  •  Deus  tentavit  illos  tan- 
quam  auruminfornace  (Sap,  iii),  »  etc.  Dum  autem 
caro  labescit,  factum  estquod  sequitur  : 

Vers.  22.  —  «  Appropinquavit  corruptioni  anima 
ejus,  »  id  est  agnovil  quantum  desernetipso  sitin- 
flrmus,  videlicet  ut  bocquod  a  perditione  longe  est, 
non  sibi,  sed  Domino  tribuat,quia,ex  suis  se  viribus 
perditioni  proximum  non  ignorat.  «  Et  vita  illius 
mortiferis,  >  subaudi  appropinquavit,  quia  profe- 
oto  488  ex  inflrmitate  carnis  proximam  se  pecca- 
tis  mortemferentibusrespicit,  dioitque  perterritus : 
«  Infelix  ego  faomo,  quis  me  libcrabit  de  corpore 
mortis  hujus?;.  (/{()m.  vii.)Hocaulem  in  eosibi  ulile 
est,  in  quo  se  suis  viribus  vicinium  morti  per 
adversa  considerat,  eoin  ounctia  fortiter  egerit,  ad 
divinum  munimem  fugiens  solidius  vivat. 

Postquam  ostendit  Eliu  in  qua  tentatione  posi- 
tum  sit  genuB  bumanum,  sic  enim  (entationum 
expressit  quorumdam  proprie  singu]orum,ut  possit 
intelligi  universaliter  omnium  ;  mox  buic  generali 
pestilentiae  remedium  subintulit  medecinae. 

Vers.  23.  —  «  Si  fuerit,  inquit,  pro  eo  angelus,» 
subaudi  de  coelo  missus,  videlioet  ille  qui  perpro- 
phetamdicitur«magnioonsiliiangelu8[con8iliariu8] 
{hai,  ix).  »  —  «  8i  fuerit,  »  inquam,  missus  «  lo- 
quens  unus  de  millibus,  ^idest  pretersolam  veri- 
tatem  naturae  humanffi  nihil  cum  peocatoribus  ho- 
minibus  habcns  commune,  utpote  natus  quando  vel 
quomodo  voluit,  mortuusquando  vel  quomodo  vo- 
luit,  et  per  cstera  omnia  dissimilis  : «  loquens,  m 
inquam;  id  est  ad  interpellandum  pro  hominibus 
hominemsePatriostenden8(i7f^r.  vii),  «  utannun- 
tiet  hominis  «equitatem,  »  videlicet  in  eo  quod  se 
ipsum  exhibet  justum  bominem. 

Vbrs.  24.  —  «  Miserebitur  ejus,  et  dioet :  Libera 
eum,  »  —  «  dicet,  » inquam,  soilicet  hoc  quod  di- 
ctum  est  faciendo.  Nam  sic  loqui  pro  eo,  vel  ejus 
squitatem  annuntiare,  est  profeotomagnam  mise- 
ricordiam  facere,  et  Patrem  pro  liberatione  ejus 
orare,  «  ut  non  descendat  in  corruptionem,  »  videli- 
cet  ne  sicutperpropbetamextollentiseanimffidici- 
tur:  «  Quopulobriores?  descende  etdormi  oum  in- 
oiroumoiBi8(£McA.  xzzii), »  desoenderet  in  aeternum 


1123 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIBNSIS 


1124 


interitum,  et  cum  inftdelibas  et  impiis  deflceret.  A  hominis,  oitende  domai  Israel  templQtn  {Etech. 


«  Inveni  in  quo  ei  propitier,  »  eubaudietbocdicet, 
«inveni,»  inquam,  quia  videlicet  cum  nulluscoram 
Deo  pro  hominibus  intercessor  appareret,  memeli- 
psum  ad  propitiandum  bominibu8,Deumhominem 
rcci,  Juxta  illud  :  «  Uolocaustum  et  pro  peccato  non 
poslulasti,  tunc  dizi,  ecceyenio  {Pxal.  xxxiz).  » 

Vehs.  25.  —  «  Consumpta  est  caro  ejus  a  euppll- 
ciis,  >»  id  est  inipsacaroesua,  in  qua  peccavit,  sup- 
plicia  recepit.  Innumeris  enim  humanum genus  car- 
nalis  vitffi  premitur  suppliciis.  «  Reverlatur  ad  dies 
adolescentiflB  susb,  »  id  est  prioris  vite  renovetur 
integritHlCi  atque  ad  hoc  redemptusredeat,  adqnod 
percipiendum  conditus  fuerat.  Et  quia  pro  eo  quod 
taiem  advocatum  babemus,  riducialius  ad  statum 


xLiii),  ')id  estcujusqne  justi  aoimam.  qoaro  iospi- 
rando  Deus  inhabitat,  ul  confundantur  abioiquita- 
tibus  suis,  et  metianturfabricam,el  erubescaol  ex 
omnibuequffifecerunt,  id  estutin  ilta  bonum  qood 
negligunl  videant,  et  in  seipaia  malom  quod  ope- 
rantur  erubescant.  In  eodem  quoquepropheta  vo- 
iantia  animalia,  et  alas  saas  alteram  ad  alieram 
percutientia  (Ezecfi,  iii)«  bocfligniflcatqaodsanclo* 
rum  mentes,  c[um,  dum  terrena  desptciuat  ad  coBle- 
stiavolandosublevantur,  ineoquod  sapernaappe- 
tunt,  consideMtis  invicem  alternis  virtatibas  esci- 
tantur.  «  Respiciet  »  ergo,  inquit,  «<  homioes,  et 
dicet:  Peccavi,  »  scilicet  velut  ille  qui  diccbat: 
«  Ego  enim  sum  minimue  apostoloruro,  qoi  non 


oralionisaccenUimur,  aptede  hochomineredcmptO||  eum  dignus  vocari  apostolus  {ICor,xv)^B  et  ce- 


Bubjungitur : 

Vers.  26.  —  «  Deprecabitur  Oeum,  »  scilicet  sa- 
crificium  haben8,quod  deprecando  ofTerat,  qui  an- 
tea  non  habuerat,  «  ctplacabilis  ei  erit,  »  subaudi 
Deus.  <  Et  videbit  facicm  cjus  in  jubilo,  »  id  est 
post  immensaspeccatorum  amaritudioes  in  occulto 
etineffabililux  veritatismentiejuserumpetgaudio* 
Jubilum  namque  dicilur,quando  ineffabilegaudium 
mente  concipitur,  quod  nec  abscondi  poBsit,  ncc 
sermonibus  aperiri.  Unde  David  :  «  Beatus,  inquit, 
populusqiii  scitjubilationem  (P5a/.  Lxxxviii).  »Non 
ait,  qui  loquitur,  sed  «  qui  scit,  »  quia  sciri  quidem 
Jubilatiointellectupotest,  sed  dictucxprimi  nonpo- 
test.  «  Videbit,  inquam,  faciem  ejus,  «  sciiicei  per 
contemplationem,  qu(c  cum  non  solida  quidem  aut 
pcrmanens  visio,  sed  qu.Tdam  visionis  imitatio  sit, 
Dci  tamen  faciesrectedicitur.  Quiaeaim  perfaciem 
quemlibet  agnoscimus,  nonimmeritocontemplatio- 
nem  Dei,  per  quam  iltum  agnoscimus,  faciem  ejua 
vocamus.  «  Placabilis,  inquit,  erit  ei,  etreddet  ho- 
mini  Justitiam  suam,  » illam  utique  ad  quam  condi" 
tns  faerat,  ut  inhaorere  Deo  libeat,  et  serpentis  cal- 
lidi  blandis  jam  promissionibusnoncredat.  «  Justi- 
tiam,inqait,  snam,  » id  estsibi  datam,  quomodo  di- 
cimus  «Panemnoslrumquotidianumdanobis  hodift 
{Blatth,  vi).  »Bece  et «  nostruit^  »  dicimus,  ettamen 
ut  detnr  nobis  oramas.  Recepta  vero  bac  Juatilia 
sua  quid  faciet? 

Vers.  27.-  «  Respiciet,  inqoit,  homines,  »  id  est 
attcndct  sanctos  vel  Jostoa,  quoa  recte  appellat  ho- 


tera.  «  Peccavi,  inquami  et  vere  deliqui,  »  id  eet 
non  aic  dico,  «  peccavi, »  quomodo  dicit  pleramque 
et  is  qoi  se  oon  pecasse  credit,  videlicel  voleos 
humilis  et  jostus  videri^  qoia  soriptoizi  scit  ease  : 
«  Jastus  prior  est  accosator  aui  {Prov.  ivin),  »  sed 
ex  iotimocordis  dico,  «  peccavi  et  veredeliqai;et 
ot  eram  dignua  non  recepi,  »  id  est,  non  tantum 
pcrcussos  som  qoanto  dignua  aam.  Hio  itaqoe, 
quia  liberatori  soo  aemetipsuro  cognoacando  con<- 
pentit : 

Ver8.  28.  — «  Liberavit  animam  SDam  ne  perge- 
ret  in  interitom,  sed  vivene  in  lucem  videret,  «5ci- 
licet  lucem  veritatis,  quam  oorde  mortioa  videre 
non  poterit,  licet  lucem  quae  Ghristoa  est  visuri 
sunt  etmortui.ideat  impii.  8ed  illiaolam  videbunt 
formam  humanitatis  ;  viventea  aatem,  id  est  justi, 
videbant  eum  liberisooulis  oordia  in  foroca  divioi- 
tatis. 

YEas.  20.  —  «  Ecce,  bsc  omnia,  »  aubaadi  qas 
prsdicta  sunt  de  boc  tentato  flagellatoqae  bomiDe, 
acilicet  quodabominabilis  aitei  panisin  vita  sua,  ef 
appropinqoavit  corruptionianiroaeja8,et  vttaiiiiuf 
mortiferis,  quodque  subnexum  eat,  «  deprecabitur 
Deum,  et  placabilia  ei  erit ;  et  videbitfaciem  ejos  io 
jubilo,  et  liberavit  animam  soam,  ne  pergeret  ia 
interitum,  sed  vivena  videret  luoem  ;  »  —  «Hcc, 
inquam,  omnia  operatur  Deus  Iribua  vieiboa  per 
aiogulos,  »  subaodi bomines. Diligenter intuendom. 
«  Tribus,  inquit,  vicibus,  »  id  eat  converaione,  teo- 
tatione,  morte :  «hsc  operaturDeuaperainguloa,* 


mines,  id  est  rationabiliter  viventes.  Quo  contrade  D  scilicet  quod  secundum  ea  que  aapra  congeata 


hisqui  irrationabilitervivunt,  scriptumest:  «Gum- 
patruerunt  Jumenta  in  aterrore  soo  {Joel.  i).  »  De 
Justis  vero  rationabiliter  viventibus,  ut  dictum  est: 
«  Vos  autem,  ait  Dominus,  gregee  pascu»  mes  ho- 
minea  estis,  quia  videlieet  voa  carnia  voluptas  ja- 
mentorum  mure  non  afficil  (ET^rh.  xxxiv).  »  — 
«  Homines,  inqaam,  » id  eat  sanctos  «  respiciet.  »  — 
«  El  dicet :  Peccavi,  »id  esiexeorum  comparatione 
cognoscetquantum  infrabomineapeccando  cecidit, 
quia  videlicetstatimat  bene  agentiom  geatareapi- 
cit,eemetip8um  confusione  intima  olciacente  repre- 
hendit.   Unde  bene  per  Eaeobielero  dicitar  :  «  Fill 


sunt,  priua  mceror  afficit,  etmagna  lctitia  poetmo- 
dum  attollit.  In  prima  quippe  vice,  id  est  io  cod- 
versione  cogitanti  renuntiare  omnibus  et  Gbri- 
stum  aequi,  familiaris  sua  delectatio  carnaiii 
obvians,  et  usua  vetuata  perversitatis  illam  im- 
pugnans  moerore  et  anxietate  eordis  afBeit, 
et  aic  abominabilia  flt  ei  in  vita  saa  paDis,  et 
appropinquat  corruptioni  anima  ejus,  et  vita 
489  eju8  mortiferis,  qoia  videlicet  in  hac  riia, 
dum  hinc  aponsua  vocat,  binc  caro  revocal,  in  ae* 
metipso  totaa  amareacit.  8ed  qoia  divioa  gratia  cilo 
aabveniena  aie  angtiatatamlatiMiadlibertaieB  fto- 


1415 


COMMBNT.  IN  JOB. 


4126 


vaeconveraionisconsolandumpepducitjflt  cordi  ejas 
iramenaa  laetitia,  aicut  sequitur,  «  deprecabitur 
Deum,  et  placabilia  ci  erit,  »  eic.  ut  supra  dicta 
«unt.  In  secunda  quoque  vice,  id  est  in  tentatione, 
nihilominus  eveniunt  illi  qua;  supra  congesta  sunt, 
dum  post  dulcedinem  consolationie,  qua  in  con- 
ver^fionis  initiu  plerumque  excipitur,  durum  posl- 
modum  laborem  probationisexperitur.  Quemadmo- 
dum et  filii  Israel,  quos  de  i£gypto  ezeuntes  suaviua 
Deu8  lactaveral  alque  nulrierat,  postmodum  varia 
ientationum  sustinuere  certamioa.  Tunc,  inquam, 
«  abominabilis  ei  lit  in  vita  panis,  »  et  c»tera, 
ut  supra  dicta  sunt.  Sed  quia  misericors  Deus  pro- 
harinos  permittil  tentationibus,  non  reprobari,cu- 
jus  consolationis  opus  occurrit,  filque  iterum  quod 
gequitur,  deprecabitur  Deumei  placabilis  eierit,  » 
et  caetera,  ut  supra  diota  sunt.  In  tertia  quojue  vice 
id  estin  morte,  multo  magia  quam  in  supradictis 
duabus  vicibus  amarescit,  dum  de  omnilms  etiam 
oogitatiooummotibus  superna  judicia  perlimescit, 
fltque  timor  tantoacrior,  quanto  retributio  *terna 
vicinior.  Ni«m  cum  Jacobus  dicat :  « In  multis  enim 
offendimus  omoes  {Jac.  iii);  »  et  Joannes  :  «  Si  di- 
xeriinus  quiapeccalum  nonhabemus,  nosipsoase- 
ducimus  (/  Joan.  i),  »  quid  de  cieteris  sentiendum 
esi?  Quid  facienttabulae,  sitremunt  columnae  ?aui 
quomodo  virt^uitastabunt  immobilia.si  bujuspavo- 
ris  turbine  etiam  cedri  quatiuntur?  Sed  juslurum 
animsB  ipso  saBpemortispavorepurgatsetiamprius- 
quam  Cdrne  ex8polieutur,bilarescuai.  Tribusigitur 
vicibus, id  esi  conversione,  tentaiionto,morte  : «  hflec 
omniabeuBoperatur  per  singulos,  »  videlicetquod 
prius^abominabilissii  liomini  in  vita  suapanis,  ei 
appropinquai  corrupiioni  anima  ejus,  ei  viia  ejus 
moriiferis ;»  deinde  «  deprecabitur  Deum  ei  placa- 
bilisei  flt,  et  videi  faciem  ejus  injubilo,  ei  liberai 
aoimam  suam,  ne  pergai  in  interitum,  sed  vivens 
videat  lucem.  »  Ei  cur  hsBO  operatur  ? 

Vers.SO.  —  «  Ut  revocet  animas  eorum  a  corru- 
ptione,  n  scilicet  vitiorum,  per  boc  iriplex  exeroi- 
iium  solidatas,  «  et  illuminei  1  .ce  viventiumi  »  id 
est  ea  luce  qusB  ipse  esl,  in  quo  omoes  vivuni.  Num 
haec  quffi  corporis  oculis  videtur,  lux  esi  morien- 
tium. 

Post  senteniias  veraces  ei  mysiicas  Eliu  fasta 
Bcientiae  inflatus  extollitur,  et  quod  suleni  facere 
sapientes,  scilicei  sparsim  inter  oraliones  suas  re- 
crearevelrenovareatteniionem,  vel  benevolentiam 
auditorum,  bic  dum  imilari  nititur,  sccundum  in- 
flatum  sensum  suiim  ad  inania  verba  derivatur. 

Vkrs.  31.  —  «  Attende,  inquit,  Job,  ei  aadi  me,  » 
id  esi  attentus  audiior  esto,  et  respiee  ad  me,  «  ei 
tace,  dum  ego  loquor.  »  Ego,  inquam,  sabaudi  qui 
pro  sapientia,  loquendi  auctoriiatem  habeo.  Sic 
imitationem  captand»  attentionis  iurbat,  et  mox 
benevoleoti»  quoque  imaginem  adulterai,  8ub- 
dendo : 

Vers.  32.  —  «  Si  auiem  habes  quod loqaaris^  re- 
aponde  mihi|»  sabaudi,  sed  noa  habaf.  Fidenier  ego 


f^  cum  ironia  concedit  dicens  :  (c  Loquere  :  volocnim 
te  apparere  justum, »  id  estvoloratione  sipossibile 
sit,  ut  talem  te  esse  probes  quHlem  asseris,  id  est 
justum.Quam  concessionem  quiaveraciter  non  pro' 
tulit,non  exspectans  dici  quo?1  quABSierat,  mox  sub- 
jungit: 

Vers  33.  —uQuod  si  nonhahes,  »  subaudi  imo 
quia  non  habes  quod  loquaris,  t  audi  me,  »  subau- 
di  quia  habeo  quod  loquar :  «  Tace,  el  docebo  te 
sapienliam.  »  Et  in  hoc  sibi  videtur  observare  id 
quod  cum  supradictis  tertium  essesolet,  auditorem 
reddere  docilem. 

Cap.XXXIV,vers,1.— •PronuntiansitaqueEliu.» 

«  Pronunlians,  »  inquam,  quovocabulo  pronuntia- 

iionisquidnisiinflat:oelationi3oUeo(!itur?«  Etiam 

B  haec  locutus  est,»  sciiicet  a  beato  Job  conversusad 

auditores. 

Vbrs.  2.—  «Audite,  inquit,  sapientes,verbdmea, 
et  eruditi,  auscultate  me.  »  Ac  si  dicat:  Sapientes 
atque  eruditi  audite  quae  dico,  qui  soli  potestis  ea 
qu8B  fuerint  a  me  dicta  cognoscere. 

Vers.  3.  —  «  Auris  enim,  inquil,  verba  probat, 
et  gutturescasgustu  dijudicat.  *>  Ac  sicdicat :  Sicui 
nec  auris  escas,  nec  guttur  verba  cognoscit,  ita  neo 
slultusquisquesententiamsapientiumintelligiUHoc 
dicto  illorum  quoque  attentionem  exigit,  et  eo  quod 
mox  subjungit,  quasibenevolentiam  renovat  ac  re- 
flcit. 

Vers.  4.  —  «  Judicium,  inquit,  eIigamusnobi8,t 

Bubaudi   condescendo  enim  vobis  ad  concordiam 

C  aequaliiatis ;  «  et  inter  nos  videamus  quid  sit  me- 

lius,  »  scilicet  ut  ooncordibus  sententiis  isie  con-» 

demnetur. » 

Vbrs.  5.  —  «  Quia  dixit  Job  :  Justus  sum,  et  Deus 
Bubvertit  judiciam  meum. 

Vrrs.  6.  —  «  In  judicando  enim  me,  mendacium 
est :  violentasagitta  meaabsque  ullopeccato.  »  Haeo 
beatom  Job  non  dixisse  requisitavota  verborum  se- 
ries  testatur.  Sed  qui  judiciam  quaBsierat  ex  culpa 
quam  flnxit,  protinus  senteniiam  promulgavit. 

Ver8.  7.  —  «  Quis,  inqaii,  est  vir,  ut  cst  Job  ?  • 
Bubaudi  nullus,  «  qui  bibit  Bubsannationem  quasi 
aqoam,  »  id  est  qoi  sine  timoriBobstaculo  Deum  ir- 
ridet,  sicui  aqua,  cum  bibitory  ita  liqaide  samitur, 
ut  ad  sorbendum  nullasni  pinguedine  retardetur.  Sic 

D  isti,  ait,  in  eo  quod  lingua  saperbit,  nulla  cordis 
trepidatio  contradicit.  Hoc  arrogantium  prsposito- 
rum  proprium  esse  Bolet^otafflictosauditores  saos 
magis  districte  eorripere  appelant,  quam  blande 
refovere,  qaia  videlicet,  si«mt  scriptum  est:  «  In 
ore  stulli  virgasuperbiaB  (Prov.  xiv),  »i  peroutere  ri- 
gide  Bciunt,8ed  oompati  hamiliter  nesciaDt :  etcam 
iia  sit,  putat  sanm  esse  qaod  soriptum  est :  «  Ver- 
ba  Bapientiamquasistiraulf,  elquasi  clavim  altam 
deflxi  (Eccle,  xii).  »  Sed  verba  vere  sapientium  ita 
Btimalant,  ut  oum  severe  corngunt,  internae  dulce- 

.  dinisgraiiam  non  amittant.  «  Bibit^  inquam,  sub** 
Beaaeiienera,  »  id  eet  Inrldei  Dettm, 


1127 


RUPBRTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1128 


Vers.  8.  —  «Qui  graditurcumoperantibus  iniqui-  A  ©st ;  «  et  homo  in  cinerem  revertetur.  §  id  eet  cine- 


tatem,  et  ambulal  cum  virisimpiis?  « 

Vers.  9.  —  «  Dixit  enim :  Non  placebit  vir  Deo» 
etiani  si  cucurrerit  cum  eo.  «Injuriosse  propositio- 
ni  falsam  rationem  subjecit.  Hoo  enim  iilum  non 
dixiasequisquis  verba  legil,  agnoscit. 

Vers.  10.  —  a  Ideo,  viri  oordali,  audite  me, »  sub- 
audi  quia  vos  babentes  cor,  ea  quas  dico  soli  digni 
estis  audire.  «  Absit  aDeo  impictas,  et  ab  Omnipo- 
tente  iniquitas.  »  Quanivisiuaniter,tamen  veraciter 
hoo  et  solide  profert,  quia  videlicetDeum  esse  ct 
impiura,  velomnipotentem  esseetiniquum,  omnino 
contraria  velrepugaantiasunt,neque  simui  unquam 
esse  possunt.  «  Absit,  »  inquam.  Hoc  ab  efTectu 
subsequente  probat. 

Vers.  11.  —  «Opus  enim,inquit,hominis,  «  sub- 
audi  boni;  «  reddet  ei,  »  quod  videlicet  pietalis 
est  et  impietati  repugnat,ut  potedare  gratiam  pro 
gratia,  «  et  Juxta  vias  singulorum,  »  subaudi  malo- 
rum,  «  restituet  eis,  »  quod  profccto  squitatis  est 
et  iniquitati  adversum  cst.  Verumtamen  hoc  non 
semper  in  hac  vitasit,  sedsicutSalomonait :  «Sunt 
justi  quibuB  multa  eveniunt,  quasi  opera  egerint 
impiorum ;  et  sunt  impii,  qui  ita  securi  sunt,  ac  si 
Justorum  facta  habeant  {Eccle.,  viu).  »  Sed  iste  in- 
determinatam,ac  per  hoc  vitiosam  rationemadbuc 
conflrmat,  subjungens : 

Vers.  12.  —  «  VereenimDeua  non  condemnabit 
frustra,  nec  Omnipotens  subvertitjudicium  »  sub- 
audi  sicut  Job  in  se  criminatur  esse  factum.  Quod 


rem  se  e&se  recordabitur,  Juxta  illud  Psalmistae : 
«  Auferes  spiritum,  >  idest  superbiam  eorum,  «et 
deficient,  et  in  pulverem  suum  revertentur  (Piol. 
ciii), »  id  eat  nihil  se  esse  cognoscent,  et  ex  infir- 
maconditionc  humiliabuntur.  Hic  quoque  aentieas 
Eliu  seee  acute  dixisse  mox  erumpens  cum  tu- 
more : 

Vers.  ^6.  —  1 8i  habes  ergo,  inquit,  intellectum 
audi  quod  dicituret  ausculta  vocem  eloquii  mei.  n 
Ecce  quomodopaulisper  elatioper  verborumincre- 
mcnla  proficit.  Superius  namque  dixerat :  •  Si  ba- 
bes  quod  loquaris  responde.  »  Nunc  vero  discutit 
si  hoc  quod  dicitur  saltem  possit  audire.  Et  mox 
eumdem  acrius  redarguens  : 
g  Vers.  17.  —  «  Nunquid,  ait,  qui  non  amat  Judi- 
cium,  eanari  potest  ?  >•  Id  est  nunquid  quinon  amat 
curreptionem,  subaudi  ut  tu,  qui  contra  flageilunn 
Dei  murmuras,  liberari  potestabea  qua  percutitur 
cuipa?  Subaudit,  non  et  protinus  assumit  in  eum, 
quia  proposuerat  propter  illum.  «  Et  quomodo  tu 
eum,  qui  Justus  est,  «  subaudiDeum,  «  in  tantum 
condemnas,  >  scilicel  utdioas  illud  quod  ego  supra 
memoravi,  «  in  judicando  me  mendacium  est  »  et 
cstera?  Cur,  inquam,  t  iu  tantum  »  Deum  accu- 
sas. 

Vers.  18.  —  «  Qui  dicit  regi,  apostata,  »  id  eai 
qui  rectorum  quoque  tumentia  corda  subtiiiterpen- 
sat  et  increpat.  Nam  increpare  de  superbia,  hoc  est 
dicere,  apostata.»  — aQuidicit,  inquam,regi,  apo- 


si  dicat  quis,  non  quidem  «  Deus  subvertil  judi-  n  stata,  •  subaudi,  cur  cum  potestale  imperas  etcuir 


cium,  »  sed  alius  quis,  qui  ab  eo  rebus  humanis 
prFepositus  est,  falsum  hoc  quoque  est.  Nam, 

Vers.  13.  —  «  Quem  constituit  alium  super  ler- 
ram,  o  ide8tsuperhomines,aautquem  posuitsuper 
orbem  qnem  fabricatus  est  ?  »  490  id  est  super  cgb« 
lum  et  terram,  el  mare,  et  omnia  qus  in  eis  sunt| 
8ubaudinullum,sed  persemetipsum  regere  non  ne- 
gligit:  quod  creavit,  et  quod  bene  creavit,  utique 
bene  regit.  Quod  quisque  hoc  modo  experiri 
poterit. 

Vers.  14.  —  «  8i  direxerit  ad  eum  cor  suum,  » 
qaod  videlicet  curvum  et  tortum  est,  dum  appetit 
ima  ;  dirigitur  autem,  dum  subievatur  ad  superna. 
«  Si,  inquit,  direxerithomo  ad  cum  cor  suum,  spi- 
ritumiiliusetflatum,  »id  esttam  internascogitatio* 


potentia  ;  qui  vocat  duces  impios,  •  id  est  juste 
arguit  eos  qui  cum  prssunt  dominando  exemplo 
superbis  suse  trabuntadimpietatemsubditoa.  Dux 
namque  impius  est,  qui  per  exempla  tumoris  viam 
ostendit  erroris.Bonam  quidem  sententiam  protulit^ 
sed  B.  Job  proferenda  non  fuit.  Non  enim  idcirco 
Deus  illum  flageltabat,  quod  impius  esset  vel  apo- 
stata. 

Qui  ab  invisibililius  oculos  claudunt,  et  visibili- 
bus pascuotur,plerumque  hominem,  non ex  eo  qnod 
ipee  est,  sedexhis  quae  circaipsumsunt,  veneran- 
tur.  Sed  omnipotens  Deus  vitam  hominum  ex  sola 
qualitate  interrogat  merilorum.  Unde  post  illa, 
quffi  supra  dicta  sunt  bene  per  hoc  dicitur : 

Vbrs.  19.  —  fl  Qui  non  accipit  personas  princi- 


nes,  qusB  significantur  per  spiritum,  quam  exlerio-  D  pum,  •  id  est  superborum  videlicet  quia  sepeplus 


res  actiones,  qusB  designantur  per  flatum,  «  ad  se 
irahet,  »  id  est  ad  conversionem  desiderii  suicom- 
mutabit.  Quo  desiderio  flet  quod  sequitur : 

Vers.  15.  —  «  Deflcietomniscaro  simul,  »  id  est 
jam  nullis  serviet  motibus,  quia  videlicet  quodam 
gladiosas  districtionis,  omnequod  in  illamala  vi« 
vebat  interflcit.  Quo  gladio  Jeremias  semetipsum 
interfecerat,  cum  dicebat :  «Et  postquam  ostendisti 
mihl,  percussi  femur  meum  {Jer.  xxxi),  »  id  est 
postquam  spiritualia  vidi,  omne  quod  in  me  carna- 
liter  vivebat  exstinxi.  Nam  per  femur  carnis  volu- 
ptas  acoipilur.  «  Deficiet,  inquami  oaro,»  ot  dictum 


punit,  juxtaquod  ipee  ait  s«Cui  multumdalum  est, 
multum  quffiritur  ab  eo  (Luc,  xii),  •  «  nec  cognovit 
tyrannum,  »  id  est  superbum,  •  cum  di&ceptaret 
contra  pauperem,  >  id  est  contra  humilem.  «  Non 
cognovit,  »  inquam,  quippe  qui  superbis  dicit; 
«  Nescio  vos  unde  sitis  (Luc,  xiii). »  Bt  Justum  est 
quod  personam  non  accipit.  «  Opus  enim,  inquit, 
manuum  ejus  sunt  universi,»  scilicet  tam  pauperes 
quam  tyranni.Ethooquod  personam  Deus  non  ac- 
cipiat  satis  patet  ex  eo  quod  sequitur  : 

Vers.  20  —  «  Subilo  morientur,  »  idest  ex  im- 
proviso.  Quamlibet  enim  aero  de  hac  vita  toilantur 


1129 


OOMMENT.  IN  JOB. 


1130 


iniqui,  subito  tolluntar,  quiaOnem  saum  cogitando  A  in  vitiia  suis  inveteravit,et  non  curavit  epiritu  men- 


praBvidere  nesciunt.  «  Subito,  inquam,  morientur 
in  media  nocte,»  id  est  in  cascitateignorantis  suaB, 
«  turbabuntur  populi,  <•  id  est  quamlibet  impii  qui 
nuncturbari  neglij^unt  per  humilitatem  cordi9,tunc 
turbabuntur  persententiam  judicis.u  El  pertransi- 
bunt,»  icilicetquo  quotidiepervitaemomentatrans- 
eunt,  moriendo  pertransibunt.  «  Et  auferent,  »  sub- 
audi  superna  judicia  «  violentum  absque  manu,  » 
id  est  invisibiliter,  ut  videlicet  sobitum  exitum  ur- 
gente  invisibiliter  rapiatur,  subaudiut  tu,  qui  cum 
violentus  esses,  invisibili  virtute  ablatus  es. 

Vers.  21.  —  ■  Oculi  enim,  inquit,  ejus  super  vias 
horoinum,  et  omnes  gressus  eorum  considerat, »  vi-* 
delicet  quituncnequaquamconsiderare  credebatur 


tis  8ua3  renovari.  Ad  hoc  ergo  judicium  reprobus 
quiiibet  damnatus  ultra  non  veniet,  ubi  nunc  utili- 
ter  judicat  homo  semetipsum,  ubi  juxta  prsceptum 
legis,  «  ignis  reHci,  qui  semper  ardeat  in  aitari,  »  id 
est  in  corde  flarama  charilatis,  qu»  peccata  concre- 
met,  potest  accendi,  «  quem  nutnat  sacerdos,  »  id 
est  fidelis  quisque  qui  magni  sacerdotis  Christi 
membrum  est,  «  subjiciens  mane  ligna  {Levit,  vi),  i 
id  est  caecitate  mentis  depulea,  sanctorum  ad  ezoi- 
tandum  se  congerens  testimonia. 

491  Postquam  de  poena  malorum  multa  dizit, 
occultum  subito  infert  judicium. 

Vers.  24.  «  Gonteret,  inquit,  multos  et  innume- 
rabiles,  »  subaudi  qui  stare  videbantur,  «  ut  laba- 


quando  violentus  iste  omne   malumquod  poterat  g  tur  pes  eorum  (Deut,  xxxii)  »  a  justitisB  stalu,  «  et 


inulte  perpetrabat.  Et  quia  nec  minima  cogitatio- 
nes  hominis  latent  illum,  qui  ait  pei  prophetam, 
«  Auferle  malum  cogiiationum  ab  oculis  meis 
(hai.  i),  »  apte  subjungitur. 

Vers.  22.  —  c  Non  sunt  tenebraB,  et  non  est  um- 
bra  mortis,  »  id  est  non  est  ignorentia  et  non  est 
oblivio,  subaudi  apud  Deum.  Idcirco  per  umbram 
moriis  oblivionem desij^nare studuit,quiasicut  mora 
interveniens  agit  non  esse,  quod  fuit  in  memoria : 
velperumbram  mortis  immutaliopote8taccipi,qaia 
videlicetomnisimmutatiovelutqusedammortismu- 
tatio  est.  Id  eaim  quod  mutat  quasi  interficit  ab  eo 
quod  erat.  Quae  videlicet  immutatio  apud  Deum 
non  est,  sicut  scriptum  est :  «  Apudquem  est  trans- 
mutatio,  nec  vicissitudinisobumbratio(ya(;.  i).  »  — 
('  Non  sunt »  ergo  «  tenebr»,  et  non  est  umbra  mor- 
tis,  ut  ibi,  »  id  est  per  h»c,  «  abscondantur  qui  o- 
peranlur  iniquitatem,  •  quia  videlicelsoliusdivin» 
natursest,  umbras  ignoranlise  mutabiiitatisquete- 
nebras  penetrare. 

Vers.  23.  —  «  Neque  enim,  inquit,  ultra  in  ho- 
minis  potestate  est,  »  subandi  violenti,  quem,  ut  su- 
pradictum  est,  judiciadivina  auferunt,  «  utveniat 
ad  Deum  in  judicium,  »  subauditurHCsi  dicat :  Et 
ideo  frustra  dicis^  «  disputare  cum  Deo  cupio  (Job 
xTii)«  »  et  presumis  quod  perveniatad  victoriam  ju- 
dicium  tuum.  Sed  iicet  ignoret  Eliu  cui  dicat,  scit 
tamen  quid  dicat,quia  videlicet  quemcunque  Deus 
per  sBternam  retributionem  punit,  «  non  est  ultra  in 
potestate  ejus,  ut  veniat  ad   Deum   injudicium,» 


stare  faciet  alios  pro  eis,  »  videlicet  ut  looum  vitas 
aliis  cadentibus  sortiantur.  Hoc  quotidie  agitur» 
Bcilicet  quia  finis  adhuc  utrarumque  partium  non 
oernitur,  minus  timetur.  «  Gonteret,  inqusm,  mul- 
tos  et  innumerabiles,  »  scilicet  quomodo  Judas  post 
apostolatus  ministdrium  contritus  est,  «  et  stare  fa- 
cit  alios  pro  eis,  »  videlioet  ut  latronem  illum,  qui 
causam  vitae  etiam  in  ipso  mortis  articulo  invenit 
Cujus  occulti  judicii  metis  intentatur,  cum  angelo 
PhiladelphiaB  Ecolesiffi  dicitur  :  «  Tene  quod  habee, 
ne  alius  accipiat  coronam  tuam  (Apoc,  iii).  »  Hoo 
judicium  occultum,  sub  quo  semper  timendum  est, 
siout  qui  se  existimat  stare  videat  ne  cadat  (ICor, 
x),  »  maxime  quia  et  alias  scriptum  est  :  c  Multi- 
plicati  sunt  super  numerum  (Psal.  xxxix), »  hoc, 
inquam,  judicium  Dominus  occulte  quidem,  sed 
juste  disponit. 

Vers.  25.  —  «  Novil  enim  opera  eorum,  el  id- 
circo  inducet  noctem  et  conterentur.  t  Deus  propter 
prfiBcedentia  peccata  faciet,  ut  ad  peccandum  ite-> 
rum,  tenebris  subsequentibus  involvantur.  «Indu- 
cet,  ait,  noctem, » id  est  non  liberabit  a  nocte,  quia 
videlicet  boc  ipsumin  nocte  cecasse,  osl  a  caecitatia 
tenebris  liberare  noluisse. 

Vers.  26.  —  «  Quasi  impios  percussit  eos  in  loco 
videntium,  »  idestin  Ecclesia,  qusB  esllouus  viden- 
tium,in  qua  solavidendus  est  Deus,  de  quaet  Do- 
minus  ad  Mosen :  «  Est,  inquit,  locus  apud  me,  et 
atabis  super  petram,  et  videbis  posteriora  mea 
(Exod.  xxxin).  >  — «  Inloco,  inquam,  videntium,» 


scilicf^t  iliud  de  quo  ^postolus :  >  bi  nosmetipsos,  in-  D  id  esl  in  Ecclesia,  in  qua  cum  veritatem  fidei  sciant. 


quit,  dijudicaremus,  non  utiquejudicaremur  (/Cor. 
xi).  •  Kt  de  quo  alias  conscriptum  est :  «  Judicare 
oum  Deo,  et  exspectaeum  {Job  xvxv.  1. 1  Itemque; 
«Gogitationesjustorumjudicia(Prot;.  xii). » Inqui- 
bus  videlicet  judiciis  nondeest  omne  ministerium, 
quod  punire  reos  suos  plenius  debeat.  Nam  cons- 
cientia  accusat,  ratio  judicat,  timor  ligat,  dolorex- 
cruciat.  Quo  contra  de  negligente  sub  Ephralm  spe- 
cie  dicitur :  «  Gomederunt  alieni  robur  ejus,  et  ne- 
scivit  (Ose.  vii), »  id  est  devoraverunt  maligni  spiri- 
tus  virtutes  ejas,  et  poBuitentia  non  doluit;«8ed  et 
oani  eCTusi  sunt  in  eo,  et  ignoravit  (ibid.)y»  id  eat, 

Patbol.  GLXVIII. 


operibus  negant,  «  percussit  eos  quasi  impios,  »  id 
est  vere  impios.  Qmii  enim  non  semper  pro  simi- 
litudine  ponitur,  ut  ubi,  «  quasi  trisies,  semper  au- 
tem  gaudenles  (//  Cor.  vi),  »  sed  et  pro  veritate, 
ut  ibi :  «  Bt  vidimus  gloriam  ejus  quasi  Unigeniti 
a  Patre  (Joan.  i).  »  Quod  autem  ait,  « in  loco  viden- 
tium,  »  manifestius  exprimit: 

Vers.  27.  —  «  Qui  quasi  de  industria,  inquit, 
recesserunt  ab  eo,  »  id  estquinonperignoranliam 
vel  per  infirmitatem,  sed,  quod  pessimum  est,  per 
studium  peccaverunt,  quomodo  peccaverunt  hi,  de 
quibas  Dominua  dioit :  «  Si  non  venisaem,  et  loou- 

36 


ildi 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSI3. 


1133 


tas  618  fuissem,  peccatam  non  haberent (Joan,  xv),  »  A  meritum  plebium  disponuntur  corda  reotomm.Cer- 


etc.  c(  Et  omnes,  inquit,  vias  ejus  intelligere  nolue- 
runt.  w  Non  ait  intelligere  non  potuerunt,  vel  non 
audierunt:  t  Sapientia  quippe  ciamitat  in  platcis, 
ut  ait  Balomon  {Prou,  i),  et  prudentia  dat  vocem 
Buam  in  mediis  semitis  stans ;  sed  vias  ejus,  vias 
incarnats  Sapientitf*,  quae  8unl  vivendi  ord^nes  ; 
u  vias,  ■  inquam,  visione  desppcta»,  sed  intellHCtu 
reverendas,  «  intellif,'ere  noluerunt,  »  scilicet  ma- 
zime  Judffii,  qui  dum  in  gloria  prspsentis  vit»  su- 
perbiunt,  humilitatis  DoniiniciB  celestitudinem  non 
viderunt. 

Vers.  28.  —  «  Ul  pervenire  faeerent  ad  eum  cla- 
morem  egeni,  »  quia  videlicet  hoc  eorum  casu  la- 
ctum  est,  ut  cadentibus  illis,  egenus,  id  est  bumilis 
gentiliumpopulussubrogaretur,  «  etnudiret,  »  sub-  n 
audi  Deus,  «  vocem  pauperum,  ■  id  est  exaudiret 
eorumdem  humilium  gentilium  miseriam  vei  desi- 
derium.  Quoruin  in  typuni  vulnerati  Lazari  clamor 
ad  Deum  pervenit,  dum  eecundum  numen  suum  ad- 
jutus,  Lazarusenim  interpretatur  adjutus,  «  ab  an- 
gelis  in  sinu  Abrah®  portaretur,  dives  autem,  »  per 
quem  Judaicus  designulur  populus,  scilicet  copia 
legis  in  elatione  abutens,  «  in  inferno  sepeliretur 
(Lhc,  xvi).  »  Nec  disculere  qiiie  audeat,  vel  repre- 
hendere  profunda  Dei  judicia. 

Vers.  29.  —  «  [p80  enim,  inquit,  concedente  pa- 
cem,  »  id  est  reconciliante  sibi  populum  gentilem, 
«  quis  estqui  condemnet,  »  subaudi  eosdem  Kenti- 
les,  ob  prffiteritorum  sordes  peoeatorum?«  ICxquo 
absconderit  vultum,  »  subaudi  a  Jud<eis,  qui  prius 
quasi  videntes  erant  ;  ex  quo,  inquam,  absconde- 
rit  vultura,  »  id  est  gratiam  vel  notitiam  suam, 
Bcilicet  «  posito  velamine  super  cor  eorum  (U  Cor. 
iii),  »  — «  quisestqui  contempletureum  ?«  ConQ- 
teor,  inquit,  tibi,  Pater,  Domine  coeliet  terra,  quia 
abscondisti  hapc  a  sapientibus  ct  prudentibus,ct  re- 
velasti  ea  parvulis  {Luc.  x.)  »  Quis  hoc  judicium 
discutere  vel  reprehendere  audeat?  Et  si  Dominus 
vincffi  novissimis  operariis  una  hora  laborantibus 
denarium  daro  velit,  cui  injuriamfacit?  (Ifaf/A.xx.) 
■  Et  super  gentes,  inquit,  et  super  omnes  homi- 
nes,»  subaudi  hoc  judicium  invisibili  examinatione 
celebratur,  scilicet  ut  alios  repellat,  alium  eligat 
occulte,  sed  nullum  injuste. 
Vers.  30.  —  «  Qui  rcKnare  facit  hominem  hypo- 


critam  propter  peccata  populi,  »  id  est  qui  te,  o  D  tur  mihi.  » 


tum  quoque  est,  quod  sspe  ex  eulpa  pastortim  de- 
terior  fiat  vita  plebium.  Sed  etsi  jure  vita  illorum 
reprehenditur,  oportet  ut  eos  subditi,  etiam  cam 
displicent,  venerentur.  8ic  debriato  Noe  verecun- 
diora  ejus  boni  liiii  aversi  venientes  texerunt  [Gen, 
ix).  Nam  verecunda  Patris  quasi  aversi  tegunt,qui, 
cum  prffilati  jusle  judicent  factum.  veuerantur  ma- 
gistiTiuiD.Pro  utilitnte  quippe  subditorumyrectores 
temporalibus  curis  inserviunt,  et  unde  subdili  sine 
vexatione  decori  sunt,  inde  prelati  quaai  in  pulvere 
fcBdantur,  quemadmodum  ut  in  interioribus  tabe^ 
naculi  byssus  fulgeret,  cocouscoruscaret,  desuper 
pelles   et   cilicia,  imbres  et  ventos   pulveremque 
portabant  (Exod.  xxxv). 

Nunc  iterum  Eliu,  poslquam  mulla  internaet  siL 
blimia  intuht,  formaui  humilitatis  verbotenus  as- 
sumens,6ub  quadam  discipulalus  imagiue  beatum 
Job  alloquilur,  dicens: 

Vers.  31.  —  «  Quia   ergo  ego   locutus    sum  ad 

Deum,  9  id  est  secundum  Deum,  «  te  quoque  doq 

prohibebo,  »   subaudi  loi^ui.  Ei  quia  fortia  se  di- 

xisse  meminit,idcirco  securus  quod  non  erraverit: 

Vers.  32.    —    «  Si  erravi,  inquit,  tu  doce  me.  » 

Neque  enim  hoc  diceret,  si  se  errasse  credidisset. 

bed  htf^c  arrogantium  propriafraus  est,  ul  tunc  re* 

quirant  de  errore  quando  se  nover-.:.t  uon  errasse. 

Diu  vero  morari  non  valens  in  humilitatis  imagine, 

quam  specic  tenus  sumpsit:  superbis  enim  nienti- 

buB  huniiiitas  alta  eai,  et  cum  ejus  formam  cons- 

cendere  ambivit,  lassatis  animi  gressibus,  quasi  i 

clivosis  atqae  asporis  itineribus  dilabuntur. 

Vers.  33.  —  «  Nunquid,  ait,  a  te  Deus  expetit 
eam,  »  subaudi  «  iniquitatem,  si  locutus  sum,  > 
quis  displicuit  tibi  ?  Ac  si  diceret :  Cur  modo  ioi- 
quitas  mea  a  te  reprehenditur,  qus  in  judicio  a  te 
non  rcquireretur?  Ego  coram  Deo  rationes  posito- 
rus  sum.  Sed  non  est  iniquitas  quod  te  argao.  Tu 
enim  cospisti  loqui,et  non  ego,  subaudi  et  proinde 
culpabilis  es,  quia  videlicet  culpabiliores  esse  so- 
lent  qui  loqui  in  contentione  inchoant,  quam  qoi 
respondent.  Quod  si  quid  nosti  melius,  ioquere. 
Kcce  iterum  sub  requisitionis  velamine  palliatur, 
sed  mox  impatiens  humilitatis  vel  simulatffi,  mr- 
8US  prorumpens  in  elatione : 

Vers.  34.  —  a  Viri,  inquit,  intelligentes  loquan- 


hypocrita  Job,  potentem  quondam  esse  permisit, 

propter  eorum  peccata  super  quos  potens  fuisli. 

Allegorice  autem  ita  :  Quia  verum  super  se  regein 

habere  Judea  supradicta   noluit  (Luc,  xix).  hypo- 

critam  accipiet,  «  mittetque  illis  Deus  operationem 

erroris,  ut  credant  mendacio  (//  Thesi,  ii),  »  sicut 

ipse  Dominus  :  »  Ego  veni,  inquit,in  nomine  Patris 

mei,  et  non  recepistis  me,  alius  veniet  in  nomine 

auo,  illum  accipietis  {Joan.  v).  »  Universaliter  quo- 

que,  id  est,  de  omni  gente,  vel  ordine  sentiendum, 

quod,  quando   merenlur,  dat  iliis  Deus  regem  in 

furore  suo   (Ose.   xiii),    quia  videlicet  secundum 


Vers.  35.  —  «  Job  autem  stulte  locutus  est. «  Sab- 
audi  ergo  non  loquatur  mihi.  •  Et  verba  ejua  non 
sonant  disciplinam,  »  quia  videlicet  judicantem  se 
Deum  de  mendacio  vel  injustitiacondemnat,  et  tam 
contra  Dcum,  quam  499  contra  homines  conten- 
tiose  se  jusiificat.Mox  quoque  asperitate  saperbifi, 
usque  ad  duritiam  maledictionia  extensia, 

Vers.  36.  —  ff  Pater  mi,  inquit,  probetur  Job 
usque  ad  finem,  »  id  est,  o  Deue  Pater,  adhuc  Job 
feriatur,  quia  sub  manu  ferientis  adhuo  peccat,  te- 
que  vindicem  justum  accusat  de  inju8titia.Ac  sidi- 
cat  illud  Ezechielis :  »  Fode  parietem,  ft  inveaies 


1133 


COMMENT.  IN  JOB. 


1434 


abominationes  majores  {Ezech^  viii),  »  id  est  si  ad- 
huc  percusseris  Job,  magis  ac  magis  ez  rebeliione 
ejus  palam  cunctis  fiet,  quam  abominabilis  est. 
«  Probotur,  inquam,  usque  ad  finem,  ne  deslnas  ab 
homine  iniquitatis,  »  subaurli  percuticudo  landiu^ 
donec  os  ejus  obstrualur. 

Vers.  37.  —  u  Qui  addit  super  peccata  sua  blas- 
phemiam,  >  scilicet  flagellatus  blasphemat,  cum 
deberetagere  pcBnitenliam  de  peccatis,  pro  quibus 
suslinet  flagella.  Post  hanc  maledictionem  adhuo 
qua!>i  pro  Dei  defensione  loquens  :  «  Inter  nos,  in- 
quit,  interim  constringatur,  »  subaudi  duro  Deus 
necdum  ad  plenum  respondot  illi  se  ad  judicium 
provocanti,  «  et  tunc,  »>  scilicel,  cum  per  nos  con- 
strictus  impotentiam  suam  senserit,  «  ad  judicium 
provocet  sermonibus  suis  Deum,  »  subaudi  si 
vult. 

Cap.  XXXV,  VERS.  1.  —  Igitur  Eliu  haec  rursum 
locutus  est.  Rursus  incipere  studet,  utpote  super- 
fluus,  ut  auditores  quasi  novum  quid  audituros  ad 
attentionem  revocet. 

Vers.  2.  —  «  Nunquid,  ait,  aequa  tibi  videtur  tua 
cogitatio,  ut  diceres :  Justior  sum  Deo  7  »  Hoc  ab  eo 
perverse  detorsit  quod  B.  Job  dixit  :  «  Proponat 
squitalem  contra  me,  etperveniat  ad  victoriam  ju- 
dicium  meum  (Job,  xxiii).  »  Quod  qua  intentione 
dixerit,  suo  loco  expositum  est.  Sed  hic  perversor 
pietatis,  insuper  et  mendaciter  adjicit  : 

Vers.  3.  —  «  Dixisti  enim,  inquit,  Non  tibi  pla- 
cet  quod  rectum  est,  vel  quid  tibi  proderit,  si  ego 
peccavero?  •  Yidelicet  ut  quasi  juste  possit  repre- 
hendere  qu89  sunt,  flngit  mentiendo  quflB  dicla  non 
sunt. 

Vers.  4.  —  «  Itaque  ego  respondebo  sermonibus 
tuis,  ait,  v3t  amicis  tuis  tecum.  «  Verbis  subsequen- 
tibus  forti  acumine  discutit  hoc  quod  sibi  ad  di- 
cendi  materiam  fallaciter  flnxit. 

Vers.  5.  —  M  Suspice  ccelum,  *>  id  est  coelesteB 
spiritus,  vel  ipsam  corpoream  cceli  materiam,  «  su- 
spice,  inquam,  et  intuere,  conlemplare  fiethera,»  id 
est  ccelestiaomnia,  subaudi  ut  saltem  per  illa  con- 
jicias  id  quod  sequitur,  <  quod  altior  te  sit  »  Deus, 
videlicel  quia,  ut  in  libro  Sapienti»  scriptum  est, 
per  magnitudinem  creaturse  vel  speciem  potest  in- 
lelligibiliter  Creator  videri  (Sap.  xiii).  Et  cum  non 
possis  ca  comprehendere  quae  fecit,  perinde  intel- 
ligis  «  quod  »  multo  magis  «  altior  te  sit.  »  qui 
haec  fecit.  Cum  ergo  tanto  «  altior  te  sit.  » 

Vers.  6.  —  «  Si  peceaveris,  quid  ei  nocebis,  » 
Bubandi  oum  vel  lapidem  tam  alte  nuUum  jacere 
possi8?«Et  si  multiplicalae  fuerint  iniquitatem 
tuae,  quid  facies  ei,  »  id  est  nunquid  eisdem  ini- 
quitatibus,  quasi  multis  armis  poteris  tam  altum 
irrumpere  flrmamentum? 

Vers.  7.  —  «  Porro  si  juste  egeris,  quid  dabis 
ci,  »  subaudi  possessiones  coBlorum,  et  omnium 
qusBCunque  sunt  poleslatem  habenti  ?  «  Aut  quid 
de  manu  tua  accipiet,  •  subaudi  qui  nisi  ille  de* 
derit  nihil  habes  ? 


A.  Vers.  8.  —  M  Homini  qui  similis  tui  est,  nocebit 
impietas  tua,  »  videlicet  dum  aut  persequendo  cru- 
ciat,  aut  pervertendo  iniquinat,«  aut  fiJium  homi- 
nis  adjuvabit  justitia  tua,  »  scilicet  eo  modo,  quo 
scriptum  est :  «  Aiter  alterius  onera  portate  (Ga/a^ 
vi).  »  Et  rursuro  :  «  Frater  fratrem  adjuvans  exalta- 
bitur  sicut  civilas  munita  et  fortis  {Prov,  xviii).  » 
Fittamenecontra  plerumque  ut,  dum  bonis  nocere 
se  putat,  prosit  magis  humana  impietas,  quia  vi-  ' 
delicel  triturs  more  electorum  vitam  quasi  grana  a 
paldis  separans,  premit  et  purgat,  quemadmodum 
et  flliis  Israel  superbia  Pharaonis  profuit,  in  eo 
quod  coaoli  laboribus  clamaverunt  ad  Dominuro, 
unde  taclum  est  ut  exauditi  ad  terram  repromissio- 
nis  educerentur,  et  ccBlestibus  donis  vel  mirabili- 
D  bus  gloriflcarentur.  «  Nocebit,  inquam,  homini  qui 
similis  est  tui,  impietas  tua.  »  Sed  nec  illud  im- 
pune  flet.  Nam, 

Vers.  9  —  «  Propter  multiludinem  calumniato- 
rum  clamabunt,»  subaudi  ad  Deum.  Galumniatores 
recte  dicere  possumus  omnes  iniquos,  non  solum 
qui  exteriora  bona  rapiunt,  sed  etiam  qui  malis 
moribus  vel  exemplis  interna  nostra  dissipare  con- 
tendunt.  «  Clamabunt,  inquam,  propter  multitudi- 
nem  calumniatorum,  »  id  est  idcirco,  quia  calum- 
niatores  multi  sunt.  «  Etejulabunt  proptervim  bra- 
chii  tyraonorum,  »  id  est  idcirco  quia  non  solum 
multi,  sed  et  fortes  sunt,  et  potenler  opprimunt. 

Vers.  10.  —  «  Et  non  dixit,  ^»  subaudi  aliquis  ex 
illis  clamantibus  ad  Deum  ;    c   non  dixit^  inquam, 
ubi  est  Deus,  qui  fecit  me  ?  »  videlicet  quia  vindica- 
bit  tam  manifeste  ut  non  sit  opus  cuiquam  dubi- 
tare,ulrum  viderit  Deus  violentiam  «  lyrannorum» 
vel  «  multitudinem  calumiatorum.  »  Ac  si  dical : 
Sic  in  omnesMndicabit  juste  acsefere,  sicut  et  in 
te.  Nunc  enim  omnium  quos  oppressisti  nullus  vin- 
dictam  quaerens  dicere  opus  habet,  ■  Ubi  estDeus 
qui  fecit  me,  qui  dedit  carmina  in  nocle  ?  »  id  est 
qui  dare  solitus  est  Istitiam  in  tribulatione?  Nam 
juxta  quod  in  libro  quem  Ezechiel  se  accepisse  te- 
statur, «  scriptse  erant  lamenlationes,  et  carmen,et 
vae  [E%ech,  ii).  »  Sicut  lamentationes  poenitentia  et 
Vffi  pressurarum  vel  tribulationum  nobisin  prssenti 
vita  praedicant  vel  promiitunt  sacr®  Scripture^Do- 
mino  dicente :  «  In  mundo  pressuram  habebitia 
(Joan.  xvi),  »  et :  «  Poenitentiam  agite,  appropin- 
D  quavit  enim  regnum  Dei  [MaUh.  iii).  »  sic  et  car- 
men,idestspeigaudium  habere  jubemur,  ut  «  spe 
gaudentes,  in  tribuiatione  simus   patientes  (R<m. 
xii).  »  —  «  Qui  docet,  inquam,  carmina,  in  nocte,» 
Ver8.11.  —  Et  f  qui  docet  nos,  »  subaudi  myste- 
ria  ccBlestis  vit«,  «  super  jumenta  terr»,  »  id  est 
plusquam  illos  qui  ima  appelunt  usu  carnalis  vit», 
c  etsuper  volucres  cobH  erudit^nos,  »  id  est  super- 
biam  vel  astutiam  malignorum  spirifuum  frustrare 
facit  nos,  ut  jactum  in  cordibus  nostris  verbi  Dei 
semen  auferre  non  possint.  Amplius  autem  super 
volucres  ccBli  Paulus  eruditum  se  noverat,cum  di- 
cebat :  «  Nesoitls.  quoniam  angelos  judicabimiiB  ? 


C":^ 


lldS 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1138 


(/  Cor,  vi).  »  Hoo,  inquam,  non  dixit  aliquis  illo-  A  Bi  dicat :  Quamvis  «  eloquentia  mea  gravis  sit  tibi| 


rum,  qui  cum  multitudine  calumuiatorum,  et  bra- 
chio  premeretur  tyrannorum,  clamavit  ad  Domi- 
num. 

Vers.  12.  —  «  Ibi,  f  videlicet  in  tribuiatione> 
«  clamabunt,  »  ul  siipra  diclum  est,  «  et  non  exau- 
diet  propter  superbiam  malorum,»  id  est  ezaudiet 
quidem  quandoque,  sed  «  propter  superbiam  malo- 
rum,  »  Bubaudi  nequiter  augenda,  juxta  illud  : 
«  qui  nocfkt  noceat  adhuc  (Apoc,  xxii),  ■  «  non  ex- 
andiet,  id  est,  exauditionem  differet,  ut,  dum  horum 
vitain  purgatione  teritur,  iiiorum  nequitiaconsum- 
metur.  Uoc  justo  judicio  agitur,  sicut  et  de  ipi^o 
eorum  capite  scriptum  est :  «  Faciat  et  prosperabi- 
tur  {Dan,  viii), »  itemque  :  «  Et  dolus  in  manu  ejus 
dirigetur  (ibid.).  » 

Vers.  13.  —  «  Non  ergo  frustra  audiet  Deus,  » 
id  est  non  nisi  prout  oportet,  et  prout  clamantibus 
utileesl,  «  auJiet  Deus,  »juxta  illud  :  «  Adjutor  in 
opportunitatibus  {Psal.  ix).  »  —  «  Et  OmnipotetiB 
singulorum  causas,  »  id  est  quid  cuique  expediat, 
«  intuetur,  »  quia  videlicet  utsapiens  medicus,ab- 
Bcidit  virus  putredinis  ferro  tribulationis,  et  quo 
voces  aegri  audire  dissimulat,  eo  fldem  fiBgritudi- 
nis  procurat.  Idcirco,  o  tu  aliquis,  quicunque  ipsa 
adjutorii  tarditale  frangeris, 

Vers.  14.  —  «  Etiam  cum  dixeris  :  Non  conside- 
rat, »  id  est  cum  desperationie  procella  turbatus  pu- 
taveris,  quod  Deus  non  curet  bumana,  «  judicare 
coram  illo,  »  id  est  bona  ejus  ad  memoriam  revo- 
cando,  mentem.concuRsam,ciliu8  in  portu  spei  col- 


et  terreat  te  miraculum  meum  (cap,  xxxiii),  •  sas- 
tine  sapientiam,  quam  labor  est  libi  audire,  etin- 
dicabo  tibi ;  adhuc  enim  habeo  quod  pro  Deo  lo- 
quar,videiicetcuiobsequiumpre8to,dum  teconfuto. 
Vbr8.  3.  —  «  Repeiam  scienliam  meam  a  prin- 
cipio,  »  videlicet  quiacum  eo  loquorcui  semeiDon 
est  dictum  sati8,quia  non  intelligil. «  Et  op«;ratorem 
meum  probabo  justum.  »  Hoc  modo  dum  quasipro 
Dei  justitia  loquitur,apud  humana  judicia,quidqaid 
arroganler  etflult,  excusari  arbitratur. 

Vers.  4.  —  «  Vere  enim,  inqnit,  absque  mendacio 
sermones  mei.»  Magis  acmagis  in  impudentiam  sai 
foras  erumpit,  utpote  gloriam  illam  non  habens, 
qua  ttancti  docloris  anima  gloriatur,  sicut  scriptum 
B  esl  :  «  Omnisgloria  ejus  filiae  regis  ab  intus  (Ptal. 
XLiv;.  »  Unde  et  subdit:  «  £t  perfecta  scientia  pro- 
babitur  tibi.  »  Nimirum  magna  se  dicturum  sentit, 
sed  nimirum  corde,  quod  de  eemetipso  a&stimavit, 
docere  non  potuit.  Postquam  inflatas  animi  oogita- 
tiones  per  verba  elationis  exhalavit,  fortem  seoten- 
tiam  subdidit  dicens  : 

Ver8.  5.  —  «  Deus  potentes  non  abjicity  cum  et 
ipse  sit  poten8,  »videlicet  quia  potentia  temporalis 
vel  etiam  copula  conjugalie,  et  si  aliquando  nocent, 
non  ex  semetippis,  eed  ex  his  qus  circa  ipsa  sunt, 
nocent,  id  est  ex  malis  qusB  circa  ilia  ex  hujas  mundi 
cuca  succrescunt.  Bona  namque  est  ordine  aao  po- 
tentia,  sed  cauta  regenlis  indiget  vita.  «  Deus  ergo, 
inquit  potentes  non  abjicit,  »  subaudi  pro  eo  quod 


loca.  «  et  exspectaeam,  »  quiavidelicet  veniet  au-  C  P»'e»'««  «»°'.  «"'«et  *?««"  Pot»"*.  q"°<»  P™»"» 


zillium  ejus,  et  non  tardabit,  quamvis  lardum  vi- 
deatur  tibi.  «  Exspecta,  »  inquam,  et  «  ne  zelave- 
ris  pacem  peccatorum  videns  (Psal.  lxxii).  » 

Vers.  15,  —  «  Nunc  enim  non  infert  furorem 
Boum,  »  subaudi  impiis,  quibus  in  futuro  493  re- 
servaturflagellum  aBternffidamnationis,  «  nec  ulcis- 
citur  soelus  valde,  »  subaudi  nuoc,  eorum  quos 
damnatin  perpetuum.Quod  bene  in  eo  signatum  est 
qood  Cham  peccante,  filius  ejus  Ghanaan  maledi- 
citur,  dicente  patre,  «  maledictus  Chanaan  puer, 
servus  erit  fratribus  suis  (Genes.  ix).  Quid  est  enim 
quod  Gham  peccante  flliusejus  sententiam  ultionis 
accipit,  nisi  quod  reproborum  nequitie  quasi  non 
in  se,  sed  in   posteritate  percutiuntur,  dum  hic 


dubio  repugnans  esset.  Nam  potentem  esse,  et  po- 
tentera  proeoquodpotens  est  abjicere,  maoifestum 
est  sibi  repugnantia  esse.  Sed  quoties  abjicit,  si- 
cut  et  te  quondam  potentem  abjecit,  propter  impie- 
tatem  ipsorum  hoc  agit.  Hoc  est  quod  sequitur : 

Vers.  6.  —  ■  Sed  non  solvat  impios.  »  Ao  ei  di- 
cat :  Nequaquam  justam  potentiam,  sed  pravam 
actionem  damnat  potentium.  «  Non  salvat,  ioquam 
impios,  et  judicium  pauperibus,  tribuit,  »  id  esthu- 
milesperjudicium  liberos  reddit,  vel  certe  judicium 
pauperibus  tribuit,  quia  qui  niinc  nequiter  oppri- 
muntur,  ipsos  tunc  Judices  super  oppressores  suos 
venire  faciet,  ut  quanto  huic  mundo  magna  bami- 
litate  despecti  sunt,  tanto  tunc  acceptis  sedibus 


quidem  inulte  perficiunt,  sed  in  posterum  feriun-  D  raajo"  culmine  potestatis  excrescant. 

tur.  «  Ergo,  inquit,  Job  frustra  aperuit  os  suum, » 

Bubauii  dum  dicit :  «  Quare  ergo  impii   vivunt, 

Bublevati  sunt,  confortatique  divitiis  (Job,  xxi), »  et 

his  similia,  «  et  absque  scientia,  »  id  est,  nesciens 

quid  dicat,  «  verba  muitiplicat.  »  Ac  si  dicat :  Bt 

nihil  8oit,  et  multa  dicit. 

Gap.  XXXVI,  v&Rs.  1.  —  «  Addens  quoque  Eliu, 
etiam  hsec  locutus  est,  »  videlicet  quasi  adhuc 
oibil  dixerit  rursus  inchoat,  et  ioquaciter  infert 
qua  sentit,  cum  beatum  Job  de  vitio  loquacitatis 
accusaty 

Vbrs.  2.  —  «  Suetine  me,  inquit,  paululum.»  Ac 


Vers.  7.  —  «  Non  auferet  a  justo  oculos  suos,  » 
tunc  scilicetcum  hicinjustorum  crudelitatibussiQe 
vindicta  laceratur,propter  quod  ab  ilio  Deus  absta- 
lisse  oculos  suos  putatur.  «  Non  auferet,  ioquam, 
oculos,  »^ed,vindictam  provide  differt.  «  Etregesin 
solio  coUocat  in  perpetuum,  » id  est  illos  qui  tenta- 
tionum  suarum  motibus  non  consentiendosuccum- 
bere  sed  regendo  prffiesse  noverunt,  ab  hac  pote- 
state  regiminis  transfert  ad  potestQtem  retributionis 
«  et  illi  eriguntur,  »  ut  videlicet  qui  regendo  semet- 
ipaos  ad  tempus  fatigati  sunt,  in  erectiooia  intemaB 
Bolio  in  perpeiuum  oollocentur,  Juxtailiud  :  «  Qal 


1137 


€OMMENT.  IN  JOB. 


1138 


vicerit,  daboei  sedere  mecum  in  throno  meo  {Apoc.  A  est  inter  luxuriosos,  quorum  mens  rerum  transito- 


xxxi),  »  eto. 

Vers.  8.  —  «  Et  si  fuerint  in  catenis,  » id  est  in 
ipsa  adhuc  retentione  peregrinationie,  vel  etiam  in 
poBna  lemporalis  afflictionis,  «  et  vinciantur  funi- 
bus  paupertatis,  id  esl  doleant,  quod  carent  veris, 
quae  in  turturum  reservantur,  divitiis. 

Ve :<s.  9.  —  u  Indicabit  eis  opera  eorum,  »  id  est 
ad  inemoriam  reducet  eis,  quia  peregrinationem 
banc  vel  affliotionem  ipsi  meruerunt,  «  et  scelera 
eorum,  quia  vioienti  fuerunt,  »  subaudi  indicabit 
eis,  V,  gr.,  sicut  Pauio  reveiabat  scelera  sua  di- 
centi :  Qui  prius  fui  blaspbemus,  et  perseoutor,  et 
contumeliosuB  (/  lim,  i),  etc. 

Vers.  10.  —  «  Bevelabit  quoque  aurem  eorum,  » 


riarum  delectatione  corrumpitur.  Sad  et  sicut  in 
alia  translatione  legitur :  «  Vita  eorum  vulneratur 
ab  angelis,  »  id  esl  a  nuntiis  veritatis.  EfTeminato- 
rum  enim  vitam  angeli  vulnerant,  dum  nuntii  ve* 
ritatis  eam  jaculis  sanct»  prsdicationis  impugnantt 
imo  et  in  judicio  cum  Deo  condemnant.  Quia  de 
damnatione  reproborum  dixit,  de  ereptione  bumi- 
lium  subjungit. 

Vers.15.  •—  «  Eripiet  de  sua  pauperem  angustia, » 
tunc  subaudi  cum  uoumquemque  bumilem  de  hao 
su»  peregrinationis  afflictione  liberat.  «  El  revela- 
bit  in  tribulatione  aurem  ejus,  »  id  est  auditum 
cordis,  quem  sspe  hujus  mundi  prosperitaa  clau- 
dit,  aperiet  verberibus. 


id  est  percipi  taciet  bonorum  «Bternorumdesiderium  g      Vers.  46.  —  *•  Igitur  salvabit  te  de  ore  aDgusto 


«  ut  corrupiat,»id  est  ut  mala  qus  perpetraverunt, 
agnoscere  faciat,  «  et  loquetur,  ut  revertautur  ab 
iniquitate,  »  id  est  adversa  illis  evenire  permitlit, 
ut  virtus  eorum  perficiatur  in  inflrmitate  (//  Cor. 
xn),  juxta  iilud :  «  In  camo  et  freno  maxillas  eo- 
rum  constringe  (Psal,  xxxi).  » 

Vers.  11. —  «  Si  audierint  et  oonservaverint,  » 
id  est  si  ejusmodi  loquelam  rationabiliter  intetle- 
xerint,  «  complebunt  dies  suos,  »  subaudi  prssen- 
tes,  «  in  bono,  »  id  est  in  recta  actione,  «  annos 
Buos  in  gloria,  »  id  est  in  superna  retributioue. 

Vers.  12.  «  Si  autem  non  audierint,  »  id  est  si 
flagellis  emendari  noluprint,  «  transibunt  per  gla- 
dium,  et  consumentur  stultitia,  »  quia  videlicet  et 
hic  jam  poBnas  percu&sionis  sentiunt,  et  in  futuro 
justaB  retributioois  non  evadunt.  Quod  ut  justum 
esse  demonstret,  potinus  subinfert, 

Vebs.  13.  —  «  Simulatores  et  callidi  provocant 
iram  Dei,»  ac  si  dicat :  ideo  non  audiuntjd  estnon 
reG^ognoscunt  scelera  sua,imo  et  ideo  a  flagellis  pre- 
sentibus,  ad  seterna  IraDsferuntur,  quia  sunt  «  si- 
mulatores  et  callidi,  »  id  est  quia  callide  sancii  vo- 
lucrunl  videri,  et  in  h«)C  provocant  iram  Dei.  Gum 
simulatores  diceret,  apte  subjunxit  et  callidi,  quia 
nisi  ingenio  calleant,quod  videri  appetunt,  coogrue 
simulare  non  possunt.  «  Provocant,  inquam,  iram 
Dei.  »  In  quo  ?  videlicet  in  eo  quod  sequitur  :  «Ne- 
que  clamabunt  cum  vincti  fuerint,  »  id  estpecoata 
Buanon  confitebuntur  in  flagella  peroussionis  de- 
prehensi.  Qui  enim  iniqua  agenBhumana  deseju- 


latissime.  Ao  si  dicat  :  Igitur  et  te,  o  Job,  si  non 
fueris  simulator  et  callidus,  et  si  clamaveris  fin- 
ctus,  id  estsi  percussus  lua  494  peccata  confessuB 
fueris,«  salvabit  te  de  ore  angusto,  »  id  est  de  vora- 
gine  peccatorum,quflB  quisquis  incidit,8emetipsum 
quasi  in  puleum,vel  in  foveam  mergit.  Unde  Psal- 
mista  :  c  Non  me  demergat  lempestas  aqusB,  neque 
absorbeal  me  profundum,  neque  urgeal  super  me 
puleus  08  suum  (Pial,  lxviii).  »  Quem  enim  inl- 
quitae  in  mente  commovit,  quasi  tempestas  aque 
rapuit,  jamque  in  puteum  cecidit,  qui  iniquitatem 
opere  perpetravit.Quem  si  longaconsuetudo  depres- 
serit,  jam  puteus  ob  Buum  coangustavit.  «  Sedsal- 
valal  te,inquit,  de  ore  angusto  latissime, »  subaudi, 
voragini8.«Latis8ime,inquam.»  —  «  Etnon  babeote 
fundamentum  subter  se.  »  Nam  vorago  inferni  recte 
fundum  non  babere  creditur,  quia  quisquis  abillo 
rapitur,  in  iminensumdevoratur.  Quam  immensi- 
tatem  ejus  exprimere  voleiis  propht^ta:  «  Diiatavit, 
inquit,  infernus  animam  suam,  et  aperuitos  suum 
absque  ullo  termino(/<u.  iv).»  —  «  Requiesautem, 
inquit,  mensaB  tus,  »  id  est  refecto  satietatis  inier- 
Dffi,  «  erit  plena  pinguedine,  »  id  est  prsparabitur 
in  ffiternae  voluptatis  delectatione.  Hujus  mensa 
epulas  esuriens  Propheta  :  «  Satiabor,  inquit,  cum 
manifestabitur  gloriatua  (Psal,  xvi).  » 

ViRs.  17.  —  u  Gausa  tua  quasi  impii  indicataesti 
causam  judiciumque  recipies.  »  Acsi  dicat :  Si  talis 
et  tu,  0  Job,  fueris^  causa  quidem  tua  sorte  qaasi 
impii  judicabitur,  quia  videlicet  propter  peccata  pa- 


dicia  sub  specie  banctitatis  incipit,  etiam  cum  fla-  D  terno  flagello  judicaris,  vel  tu  vel  quilibet  filiaB 


gello  percutitur,  ioiquum  se  prodere  refugit,  quia 
sanctus  videri  consuevit.  ^Quapropter  eveniet  eis 
quod  sequitur  : 

Vers.  14. —  »  Morietur  in  tempestate  anima  eo- 
rum,  »  videlicel  quffibumans  laudispessimatran- 
quillitate  Iffitabatur.Quasi  tranquiilum  namque  vi- 
debantur  vivere,  cum  de  sanctitatis  curarent  laude 
gaudere.  «  Morietur,  inquam,  in  tempeetate  anima 
eorum,  ■  scilicet  ut  periculum  vitari  non  possit» 
quod  in  tali  tranquillitate  prffivideri  non  potuit» 
«  et  vita  eorum,  »  Bubaudi  qui  viriliter  vivere  puta- 
bantur, «  inter  effeminatos,  »  subaudi  morietur,  id 


quem  Pater  Deus  diligit  aut  recipit.  Sed  postmo- 
dum  «  causam  Judiciumque  recipies,  »  scilicet,  ut 
tanto  tunc  potius  cuncta  judices,  quanto  nunc  ia 
te  Bubtilius  cunota  judicantur. 

Verb.  18.  —  «  Non  te  ergo  superet  ira,  ut  aliquem 
opprimas,  »  id  esl  neque  contra  Deum  murmures, 
cequecontra  hominem  quempiam  Buporbias ; «  neo 
multitudo  donorum,»  idest  nec  quantitas  sapien- 
tie,  neo  aeBtimatio  judicii,  quffi  Dei  dona  sunt,  «  in- 
olinet  te,  »  subandi  a  vera  virtute.  Notandum  quod 
non  ait  multitudo  donorum  extollat  te,8ed  ait,«  neo 
multitudo  doDorum  inclinet  te,id  est  male  humiliet 


1139 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1140 


te.  OmDis  enimqui  temporalilerextollitur,  eo  ip6o  A.  aliqnundo  quod  pungat.  Ima  enimjam  moralitatis 


quo  extoilitur  inclinatur,  quiacum  seexteriuseri- 
git,  intus  cadit.  In  quibusdam  codicibus  scribilur, 
nec  multitudo  locorum  inclinet  te,  ac  si  voce  arro- 
gantium  sanetie  Ecclesise  diceretur :  Quia  nunc  ubi- 
que  fidei  reverentia  coleris,  cave  ne  ejusdem  reve- 
rentisB  fastibus  extollaris. 

Vers.  i9.  —  0  Depone  magnitudinem  tuam  abs- 
que  tribulalione,  »  id  est  etiam  dum  in  tribulatione 
non  68,  et  pacem  vel  prosperitatem  babes,  nequa- 
quam  magnitudinemteconndashubere.  c<  Etomnes 
robustos  fortitu  line  »  subaudi  depone,  ne  confidas 
te  babere.  Ne  glorieris  tilii  dictum  esse :  «  Pro  pa- 
tribus  tuis  nati  sunt  tibi  filii  (Psal  xliv),  »  id  est 
priores  quidem   patres    fortes  el  magni  moriendo 


descrit,et  ad  prophetia;  summacon:*cendit.  Nec  mi- 
randum  quod  vir  arrogans  impleri  spiritu  propbe- 
tico  potuit,  cum  Saul  Gbam  in  numero  Propheta- 
rum  fucrit  (/  Reg,  x),  et  quod  majus  esl,  asina 
quoque  ex  visione  angeii  rationabilia  verba  acce- 
peril  [Num.  xxii).  Sed  sicut  eadem  asina  verba 
quidem  rationis  edidit,  ncc  tamen  ad  permutalio- 
nem  nalurae  rationalis  accessit,  sio  nunc  Eliu,  vel 
quilibetindi^nus,8ancta  propbeticae  verba  nonnun- 
quam  accipit,  sed  tamcn  sanclilutis  gloriam  noQ 
attingit.  Sic  ergo  sumendumest  de  hujus  doctrma 
quod  flagellat,  ut  tamen  soUicite  cavendum  sit  de 
elatione  quod  vulnerat. 
Vers.  22.  —  «  Ecce,  inquit,  Deus  excelsus,  »  sci- 


vocantur  ad  prsmiuro,  sed  eorum  vice  debiles  ad  t%  licet  Redemptor  bumani  generis,  qui  bumilis  in  io 


certamina  roborantur. 

Vers.  20.  —  «  Ne  protrahas,  inquit,  noctem,»  id 
est  ne  sis  insipiens,  neque  te  in  tantam  ignorantiae 
mergas  obscuritatem,  «<  ut  ascendant  populi  pro 
eis,  »  subaudi  robustis,  id  est  ut  in  locum  fortium 
numerositatem  subroges  popularium,  id  est  infir- 
morum.  Hoo  arrogantes  viri  in  eo  dicunt,  quod 
convalescere  non  credunt  eos  quos  infirmos  ali- 
quando  noverant,  et  permutalos  aut  prslatos  vene- 
raridespiciunt,  quosdespicabilesautprivalosfuisse 
meminerunt.  Vel  ita  moraliirr.  «  Depone  magnitu- 
dinem  tuam  absque  tribulatione,  »  id  estquiajam 
in  ipsaadversitateconsideras  quodtrustra  priusde 
te  magna  sentiebss,  disce  bumiliter  sentire^etiamsi 
non  sis  in  tribulatiuno.  «  Etomnes  robustos  fortitu- 


lirmitate  videbitur,  manet  excelsus,  excelsus,  in- 
quam, « in  fortitudine  sua,  »  quia  videlicet  eisi  cru- 
cifixusest  ex  infirmitate,  sed  vivitex  virtuteDei(l/ 
Cor.  xiii),  imo  ipsa  est  virtus  et  sapientia  Dei 
(/  Cor,  i).  El  nullus  ei  similis  in  legislatoribus^vide- 
licet  quales  fuerunt  Moses,  Josue,  vel  etiHm  Pro- 
pbetse  (Matth.  16),quorum  unum  dicebant  homioes 
opse  eumdem  Pilium  hominis,  cum  alii  Joannem 
Baptistam,  alii  Heliam,alii  dicerent  esse  Jeremiam 
(Lur.ix).  t  Nullu8,inquam,ei  similis  in  «  hujusmodi 
«  legislatoribus,  *  quia  videlicet  isti  omnes  gratuito 
vocatiex  pcccalisad  innocentiam  redeunt,hic  auiem 
homo  sinepeccato  est,filius  sine  adoptione.  Et  illi 
quidem  ab  bis,  quod  in  semetipeis  experti  sunt, 
prsdicando  alios  reducunt,  hic  vero  nec  perpetra- 


dine,  •  id  est  oifanes  motus  cordis  nimium  in  sua  ^  vitunquam  quod  redarguit. 


fortitudine  praesumenlis,  subaudi  depone,  ut  jam 
dictum  est,  absque  tribulatione.  Robusti  quippe 
sunt  prflBSumptuosi  motus  cordis,  quos  tunc  depo- 
nimus,  quando  pulsante  molestia  cogimur  pensare 
quid  sumus.  «  Ne  protrabas  noctem  »  id  eet  ne  ba- 
beas  tristitiam  usque  ad  desperationem  perseve- 
rantem,  ne  ascendant  populi  pro  eis,»  id  est  ne 
prosiliant  multiplices  et  indignae  cogitationes  pro 
Bupradictis  robustis  veisuperbismotibus  cordistui. 
Quos  nimirum  populos,  id  est  cogitationes  ^tultas, 
Propheta  per  divinum  auxilium  subigere  confidens  : 
t  Protector  meus,  inquit,  et  in  ipso  speravi,  qui 
Bubdit  populossub  me  (Psal.  gxliii),»  vidolicet,ut 
non  per  abrupta  pbantasmatum  mentem  rapiant, 


Yeus.  23.  —  «  Quis,  inquit,  polerit  scrutari  vias 
ejns?  »  suLaudi  nullus.Unde  et  Apostolus:  «  0  al- 
titudo,  inquit,  divitiarum  sapienliae  et  scientis  Dei 
quam  incomprehensibilia  suntjudiciaejus,  etinve- 
stigabiles  vifiB  ejus  (/?om.ii),  »  scilicet,  tam  in  repul- 
sione  Judsorum  quam  in  electtono  gentium,  et  in 
cseteris  tatibus.  «  Aut  quis  potestei  dicere,  Opera- 
tus  es  iniquitatem  ?  »  Ac  si  dical :  cujus  perscrutari 
actio  non  potest,  quo  pacto  eum  tu  reprebendere 
potes?  Nemo  enim  bene  judioat  quod  ignorat. 

Vers.  24.  —  «  Memento,  inquit,  quod  ignores 
opusejus,>id  estjudicia  ejus,dequibusPsalmi8ta: 
t  Judicia,  inquit,  lua  abyssus  multa  (P^ci/.xxxv).  c 
Item  :  u  Et  posuit,  inquit,  tenebras  latibulum  8uum 


sed  rationi  subditffi   cogitationes  bnmiliter  con-  D  (PsaL  17).  »  Et  alibi :  «  Abyssus  sicutvestimentum 


quiecant. 

Vers.  2<.  —  «  Gave,  inquit,  ne  declines  ad  ini- 
quitateiPy»  id  est  ne  extoUaris  in  superbiam,»  hanc 
enim  ccspisti  sequi  post  miseriam.  »  Ac  si  dicat : 
idcirco  nunctibiconsulo  cavere  superbiam.quia  tu 
ex  quo  mala  sustinere  coepisti  ferventi  cordeimpa- 
tientiae  te  facibus  inflammasti.  Harc  in  bealo  Job  id- 
oirco  Eliu  protulil,  quia  videlicet  ncsciebat  quod 
omnia  qus  dixit,  non  de  iniqnitate  impalienti£,sed 
de  virtute  veritatis  protulit,  qui  ab  interni  judicis 
Eentenlia  nec  cum  ee  justificaret.  erravit.  bliu  do- 
ctu8  et  arrogana  proferl  aliquando  quod  mulceat» 


amictus  ejus  {Psal.  ciii).  »  Opus,  inquam,  ejus 
ignoras,  «  de  quo  cecinerunt  viri,  »  id  est  cujus 
nobis  polentiam  innotescunt  vel  spiritus  superni, 
▼el  doctores  quique  perfecti.  Ac  si  dicat  :  De  quo 
fortes  quique  locuti  sunt,ejus  opera  mensuram  tuae 
notiti(c  eo  ipso  quo  humanitate  circumscnberis, 
transeunt.  Sed  licet  magnitudo  illius  495  nulla 
sensus  humana  subtilitate  penetretur,  tamen. 

Vers.  25.  —  «  Omnes,  inquit,  homines  vident 
eum,  »  quia  videlicet  ex  ratione  conspiciunt.»  Invi- 
sibilia  »  namque  ejus,  ait  Apostolus,  «  a  creaturt 
mundi  per  ea  qus  facta  sunt  inteliecta  conspiciun- 


1141 


COMMENT.  IN  JOB. 


ii4S 


tur(/}^m.  i).  »  Et  «  unusquisque  intuetur  procul,  » 
id  est  noQ  ilium  per  speciem  vident,  sed  adbuc  per 
Bolam  pensant  ejus  operum  admirationem.  Procul 
namque  illnm  bic  etiam  electi  conspiciunt,  quia 
necdum  claritatem  illius  per  acumenintimae  visio- 
nis  apprehendunt.  Et  quasi  quaeras  ubi  illum  vi- 
dent,  aut  ubi  de  procui  intuentur,  ne  localero  putes. 

Vers.  26.  —  «  Ecce,  inquit,  Deus  magnuSj  »  id 
est  et  bic  et  ubique  est :  «  Deus  magnus,  »  et  incir- 
oumscriptus,  «  vincens  scientiam  nostram,  »  id  est 
roajor  quam  nostra  possit  comprehenderescientia, 
quia  videlicet  quidquid  nunc  scimus  de  claritate 
ma^nitudinis  ejus,  infra  ipsum  est,  cujus  tuncali- 
quid  quasi  ex  partecognoscimus,  quando  eum  nos 
digne  cognoscere  non  posse  sentimus.  »  Deus,  io- 
quam,  magnus, »  el  non  solum  magnus,  sed  et  m- 
ternus.  Hoc  estquodsequitur:»  Numerus  annoruro 
ejus  inaestimabiiis,  »  quia  videlicet  aeternitas  ejus 
nec  inilio  oritur,  nec  fineterminatur.  Bt  licetaeterns 
quoque  sint  quaedam  creaturae  in  hoc  omnis  aster- 
nitas  sumroae  aeterniiati  dissimilisest,  quia  praeter 
ilium  quaecunque  aeterna  sunt,  aeterna  esse  coBpe- 
runt,  Deus  autem,  ut  dictum  est,  et  sine  fine  et 
8ine  initio  est. 

Post  commemoratam  magnitudinematque  aeter- 
nitatem  ejus,  restat  etiam  ut  quid  agat  audiamus. 

Vers.  27.  —  u  Qui  aufert,  Inquit,  stellas  [stillas] 
pluvise,  »  id  est  sanctos  illos,  qui  sic  vitae  suae  me« 
rilis  lucent,  ut  etiam  sermone  prfedicationis  piuant 
videlicet,  quales  Moyses,  Isaias,  Jeremias,  caeterique 
propbetae  fuerant.  «  Aufert,  •  inquam,  dum  eorum 
animas  ab  bac  corruptibilicarneexiroit, «  el  efTun- 
dit  imbrcs  ad  instargurgiium,»  id  est  abundantiio- 
rem  dat  doctrinam  per  apostolos,  qui  post  ilios  ve- 
nerunt.  Nam  posiquam  illos  ad  secreta  niorientee 
abstulit,  per  istos  vis  uberior  praedicationis  emana- 
vit.  Vel  ita  :  «  Qui  aufert,  »  sciliceta  Judaeis,  stellas 
«  pluviae,  »  id  est  santosapostolos,  ne  pliiantsuper 
eos  doctrinam  gratiae  suae,  «  et  effundit  imbres  ad 
instar  gurgitum,  >  id  est  doctrina  ejusdem  graliae 
copioeius  mundnm  rigat  universum.  Vel  ita  ut 
utrumque  factum  in  Ecclesia  non  inconvenienter 
intclligatur,  dum  apostolorum  animas  a  corporibus 
solutas  suscepit  in  secretis  suis  quasi  a  cceli  facie 
stellas  pluviae  abscon  iit,  sed  postin  morem  gurgi- 
tum  imbres  dcd(t,qui;i  perexpositorumsequentium 
linguas  fluenta  divinae  scientiae  largiore  effusione 
patefecit.  Nam  quod  illi  sub  brevitate  locuti  sunt, 
hoc  isti  exponeudo  muiticiter  auxerunt. 

VcRs.  28.  —  «  Qui,  »  subaudi  gurgites,id  estdo- 
ctores/(  de  nubibu8,inquit,  fluunt,»  id  est  profundae 
prdedicationisoriginem  abeisdem  sanctis  apostolls 
acceperunt,  quia  videlicet  si  ex  sanctis  apoBtoIis  vis 
intelligentiae  non  inciperet,  nequaquam  per  orado- 
otorum  largior  manaret.  «  De  nubibus,  inquam, 
fluunt.  Quae  praetexunt  cuncta  desuper, »  videlicet, 
dum  transire  inteliectus  noster  ad  divina  nititur^ 
prius  per  sanoloruro  praecedentium  exempla  forroe- 
tur,  quomodo  nubibus  aerem  prastexentibus,  b\  id 


A  ccelum  oculos  attollirous,  non  coBlum,Bed  ipsasin- 
tuemur,  et  visus  noster  prius  interfuso  aere  pasci- 
tur,ut  postmodum  solis  radios  contempletur ;  verbi 
gratia,  si  in  studio  devotionis  Dominicae  et  charita- 
tis  accendimur,  Petri  et  Joannis  exemplo  quasi  nu- 
biuro  contemplatione  formamur.  Quid  enim  devo- 
tiuB  Petro  qui  ad  Dominum  festinaos  fluida  mariB 
terga  calcare  non  timuit  ?  (Matih,  xiv.)  Quid  cha- 
rius  Joanne,qui  per  amorem  in  ipso  Auctoris  no- 
stri  pectore  requievit  ?  (Joan,  xxi.)  Item  quia  et  pro 
phetae  nubes  sunt,  ut  praedictum  est,  si  praeceptis 
coelestibus  obedire  cupimus,  ad  obedientiam  Abra- 
bae,  qui  filium  suum  unicum  immolare  jussus  non 
renuit  {6en.  xxii),  oculos  levamus.  £t  si  patientiae 
8tudemus,quid  Isaac  patientius  intuemur»qui  ligna 

n  portat,  de  bolocausto  interrogat,  atque  post  paulu- 
luro  ligatur,  st  non  loquitur,  arae  superponitur,  et 
non  reluctatur  ?  Gen.  vi,)  Sic  et  a  caeteris  virtutum 
ezempla  sumentes,  quasi  nubes  intuemar,ut  post- 
modum  Bolem  verum  in  seipsum  videre  posdumus. 
«  Praetexunt,inquit,nubes  cuncta  desuper,  »ethoc 
non  nisi  per  divinam  voluotatem,  velgratiam.Hoc 
est  quod  sequitur. 

Vers.  29,  30.  —  «  Si  voluerit  extendere  nubes 
quasi  tentorium  suum,  »  id  est  per  mundi  latitudi- 
nem  diffundere  sanctos,  vel  ministros  buob  in  qui- 
bus  babitat,  patens  in  opere,  sed  latens  in  corde, 
nubes  enim,  id  est  sancti  praodicatoree,  recte  ten- 
torium  ejus  dicuntur,  quia  videlicet  ad  nos  Deus 
per  gratiaro  veniens,  intra  praedicatoruro  suorum 

p  menles  operetur.  «  Si  voluerit,  inquam,  nubes  ex- 
lendere,  >  ut  dictum  est,*  et  fulgurare  lumineBuo 
desuper,  »  id  est  miracula  sua  facere  per  eosdem 
praedicatores  quibus  bominum  tenebras  illustret, 
«  cardines  quoque  maris  operiet, »  id  est  ad  fidem 
etiam  terminos  mundi  perducet,  et  in  una  fide 
Orienlis  limitem  Occidentisque  conjunget. 

Vfrs.  31.  —  «  Per  haec  «nim,  inquit,  judicat  po- 
pulos,  >  id  est  per  harum  guttas  nubium,quaB  sunt 
verba  praedicatorum,  per  haec  fulgura  miraculorum 
vocat  ad  poenilentiam  territa  corda  populorum,quia 
videlicet  dum  superna  audiunt,  dum  mira  opera 
tendunt,8eterna  pertimescentes  tormenta  dijudicaut 
semetipsos,  ut  non  judicentur  a  Deo.«  Et  dat  eBcas 
multis  mortalibus,»  scilicet  per  baec  eadero,  quate. 
nus  et  peccantes  de  aeternis  suppIiciiB  sancli  praedi* 

D  catores  terreant,  et  poenitentes  de  superni  regni 
gaudiis  pascant.  Notandum  quod  non  ait  cunctis, 
sed  «  multis  dat  escas  mortalibus, »  quia  videlioet 
scriptum  est :  «  Non  omnium  est  fides  (//  Thess, 
iii).  9  Et  Lene  atque  ordinate  dixit,  quod  «  per  » 
has  «  nubes  »  prius  «  judicat  populos,  »  et  post- 
modum  «  escas  praebet,  »  quia  nimirum  verbum 
prasdicationis  prius  peccatorem  timore  concuiit,  et 
poBtmodum  per  spem  consolationis  nutrit.  Gnm 
autem  «  praebet  escas  multis  mortalibus,  »  ut  di- 
otum  est,  id  est  solis  humilibuB,  econtra  superbis 
agit  quod  sequitur. 
Vers.  32.  —  «  ImmanibuB  [in  manibus]  abseou- 


1143 


RUPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1144 


dit  lucem.  »  Immaoes  quippe  sudI  qui  se  elatisco-  A 
gitationibus  eztolluDt,  suDtque  sapieDtes  iD  oculis 
suis,  et  coram  semetipsis  prudentos  (Rom,  zi).Qui- 
bus  ci  abscoDdit  Deus  lucem,  »  id  est  veritatis  co- 
gaitioDem.  Sicut  ait  in  Evaogelio  Domious  :  «  Et 
revelat  eam  parvulis  {Maitk.  xi ;  Luc,  x),  •  id  est 
humiiibus.Sed  tamen  aliquando  et  hocimmaoes  lux 
superns  gratisB  respicit.  Uude  et  subditur:  «  Et 
prscipit  ei,  »  subaudi  luci,  «  ut  rursus  adveuiat,» 
quiavidelicet  veritatis  iuaien,  quod  elatis  meutibus 
absconditur,  eisdem  afflictis  humiliatisque  revela- 
tur.  Polest  hoc  speciaiiter  de  Judceis  iuielligi,  qui- 
bus  ob  superbiam  lux  veritatis  dudc  absconditur, 
sed  rursus  Domiao  praecipiente  adveniet.  Nam  «  si 
fueritDumerus  filiorum  l&rael  sicut  areaa  maris, 
reliquis  salvae  iieot  {Hom,  ix),  »  id  est  ia  fioe  g 
muadi  recipientur  ad  fidem. 

Vers.  33.  —  «  Aaountial  de  eo,  •  subaudi  luce» 
de  illa  coBlesti  patria  cui  ipse  prssidet,  quam  vi- 
■ioae  sua  reOcieas  replet,  cujus  verahaereditaslux 
edt ;  u  aDDUDtiat,  ioquam,  amico  suo,»  id  est  aoimi 
8ui  custodi,  qui  voluatatemvelpraeceptumejusou* 
stodit,  amicus  eoim  quaei  animi  cuslos  dicitur. 

Quid  illi  de  hac  luce  anauatiat?  «  Quod  possessio 
ejus  sil,  »  scilicel,  ex  quo  ipse  summa  pietate  ima 
nostra  suscipieas,  ima  summis  conjuaxit.  Inde  re- 
dempto  homini  aanuDtiatum  est  de  illa  iuce,«  quod 
possessio  ejus  sit,  et  ad  illam  possit  asceodere,  » 
quod  videiicet  impossibile  esdet,  498  oisi  ipse,  ut 
dictum  est,  «  immiautus  paulo  minus  ab  angeiia 
{Psalm,  viii),  ad  nos  descendii-set. 

Cap.  XXXVII,  Vers.  1.  —  f  Super  hoc,inquit,cx-  C 
pavit,«  id  est  in  admiratioais  excessum  raptum  est, 
«  cor  meum,  et  remotum  est  do  loco  euo,  »  id  est  a 
deiectatioue  vitse  preseDtis  avulsum  est,  et  traasla- 
tum  ia  amorem  seteroitatis.  «  Super  hoc, »  iaquam, 
subaudi  quod  aoauatiatum  est  posse  homioem  ad 
hanc  lucem,  asceodere,  «  expavit,  »  ut  dictum  est, 
fl  cor  meum.  »  Cujusenim  cor  aoo  ia  hujus  pietatis 
adoiiratioae  exsiiiat?  Gujus  torporooo  io  sublimi- 
tate  taatae  coosideratioais  expavescat  f  Quomodo 
aotem  aaaualietur  quod  praedictum  est,  vel  quali- 
ter  iateroa  cogitatione  tangatur  quis,  et  ad  spiri- 
tualia  sensificetur,  adjungit : 

Vers.  2.  —  «  Audiet  auditionem  in  terrorevocis 
ejus.  »  —  «  Audiet  [audite] ,  »  videlicet  interius,  id 
est  repente  divins  graliiB  aspiratione  tangetur,  et  D 
hoc  non  in  gaudio,  sed  «  in  terrore,  »  utpote  adhuc 
peccalor,  qui  cum  cor  oppressum  io  inOmis  cogita- 
tionibus  gestat,  hoo  primum  illi  innuitur  quod  cun- 
cla  quaa  agit  dislrictaaeternijudicis  animadversione 
puniantur.  Notandum  quod  cum  audiri  aliquid  per 
auditum  in  sacro  eloquio  insinuatur,  audiri  idem 
audituB  dicitur.sicut  Habacuc  ait : «  Oomine,  audivi 
auditionem  tuam,et  timui  (Hab,  iii).  »  Unde  et  hic  : 
«  Audiet,  inquit,  auditiooem  ia  terrore  vocisejus.» 
Quia  vero  auditio  quse  prius  ia  terrore  fit  vccis  Dei 
post  vertitur  ia  dulcedioem,  sequilur. «  Et  sonum 
de  ore  illius  procedentem,  »  id  est  spiritum  dile- 


ctionis  a  Patre  secundum  promissum  Filii  proce- 
dentem.  Nam  per  os  rccte  unigenitus  Pilius  dcsi- 
gnatur,  ut  ibi  :  «  Osculetur  me  osculo  oris  sui 
(Cant.  i),  id  est  taogat  me  dulcedine  prasentie 
Hedempioris  mei  :  orisenim  nominesicappellalur, 
ac  si  patenter  verbum  dicatur,siout  nos  quoque  pro 
verbis  linguam  dicere  solemus.  Per  sonum  quoqoe 
Spiritus  sanctus  recleaccipiiur,  decujussignifica- 
tione  scriptum  est :  «  Factus  est  repente  de  ccelo 
sonus  tanquam  adveoientis  spiritus  vebementis 
(Act,  ii).  u  Quid  vcro  hoc  quod  tupradictum  est^ 
«  aonuntiat  amico  suo  (Job.   xxxvi).  » 

Vers.  3.  =  fl  Subler  omnes,  inquit,  cgbIos  ipie 
considerat,  et  lumea  illius  super  termioo»  ierrfle,» 
id  est  et  summa  rogat,  et  eiiam  extrema  non  dese- 
rit, sicque  supernis  spiritibus  est  prsesens,  ut  bomi- 
nibus  noa  sit  abseas,  quibus  aoouaiiat,  ut  jam  di- 
ctum  est,iateraa  locutiooe  speraodam  sus  lucis  vi- 
siooeaj  (ibid,).  Si  autem  coelos  illos  iotelligi  placet, 
de  quibus  scriptum  e8t:«  Goeli  eoarraal  gloriam  Dei 
(Psal.  xviii),  •  id  est  sanctos  apostolos,  qui  maxime 
audierunt  supradiotum  sonum,  id  est  Spiritum  san- 
ctum  procedentem  de  ore  Dei,  «  subter  omnes,  in- 
quit,  coelos,  »  id  est  internam  claritatem  lanctorum 
apostolorum  vel  omnium  prsdicatorum,*  ipsecoo- 
siderat,  id  est  novit  quantum  quisque  intrinaecui 
gratia  et  veritate  fulgeat.  «  Et  lumen  illiua,  » id  est 
notitia  ejus,  «  super  terminos  terrae,»  ideatpecca- 
torum  quoque  tines  respicit,  quia  videlicet  post  su- 
blimem  vitam  sanctorum,  etiam  prsedicatorum  mo- 
res  actusque  gratie  suae  illustratione  comprehendit. 
Vel  ita  potestintelligi :  «  Lumen  illius  super  termi- 
nos  terrs,  id  est  limites  mundi  iotra  semetipsam 
colligit  ad  fldem  prsdicatio  superoe  gratis.  lllo 
autem  aonuatiaate  modo  supradicto,  fiet  quod  se- 
quitur : 

Vers.  4.  —  «  Post  eum  rugiet  soaitus,  »  id  est 
supradictamvocem  ejusiaterroreauditam  sequetur 
poenitentio  rugitus.  Cum  enim  mentem  Deus  ingre- 
ditur,  conslat  procuidubio  quod  quanto  magis  va- 
letjam  quod  justum  08tcernere,tantoardentiu8ap- 
petit  injustum  se  gemilibus  punire  :  quia  vero  quo 
uberius  culpa  fletur,  eo  altior  cognitioveritatis  at- 

• 

tingitur,  recte  de  eodem  terrore  annuntiantis  Dei 
subditur  :  §  Tonabit  voce  magnitudiois  susp,»  vide- 
licet,  ut  incuria  negligentiaque  torpentem  animum 
respeclus  gratis  subito  pavore  percutiat.Tunc  enim 
M  voce  magoitudiois  sue  Deus  toaat,  »  cum  Jam 
bene  per  iamenta  preparate  menti  quam  sitmagnus 
insinuat.  «  Et  non  investigabitur,  inquit,  cum  au- 
dita  fuorit  voxejus,  »  quia  videlicet  vocem  superve- 
nientis  spiritus  nec  ipsa  mens  investigat,  qus  per 
hanc  illustratur,  juxla  illud  :  «  Spiritus  ubi  vull 
spirat,  et  vocem  ejus  audis,  sed  nescie  unde  veniat 
aut  quo  vadat  (Joan.  iii).  •  Nam  verbi  gratia,  quia 
investiget  quomodo  re  una,  que  foris  [agitur,  in- 
tueotium  eorda  cootrario  roodo  peaetrAntur,veInt, 
cum  resuscitato  Lazaro  multi  crediderunt  (^oan.xii), 
multi  exinde  ad  perBecutionifi  zelum  commoti  auDt* 


1145 


COMMENT.  IN  JOB. 


1146 


c(  NoD  iavestigabitur,  »  iaquain.  Uode   et  bene  A 
subditur. 

Vers.  5.  —  u  Tonabit  Deus  in  voce  eua  mirabili- 
ter.  »  Mirabile  namque  tonitruum  eet,  quod  occul- 
ta  vi  menteni  humanam  Deus  incomprehensibili- 
ter  penctrat,  quum  et  latenlibus  motibus  premit  in 
timore,  et  format  in  amore,  Mirantem  quod  audit  et 
quodammodo  diceutem  illud  quod  apud  Mosen  de 
manna  superveniente  dictum  est,  u  Manhu,  quod 
interpretatur  quod  est  hoc(Exod  xvi).  »  Cum  enim 
manna  supernum  unima  percipit,ipsam  novam  spe- 
ciem  sus  refeclionis,  utpote  tonantis  Dei  vocem» 
obstupescit.  «  Qui  faciet,  intjuit,  magna  et  inscru- 
tai)ilia,  »  quia  videlicet  ostendit  foras  perfectionem 
opcris,  sed  latct  intus  ipsa  qualitas  operationis,  et 
licet  aliqni  foris  plantent  aut  rigent,  solus  Ipsein-  n 
tus  incrementum  dat  (/  Cor.  iii).  Quia  vero  is,  cui 
gratiaSpiritussanctimagniflce,  ut  praBdictume3t,ao 
mirabiliter  intonat,  postmodum  coslestis  doctrins 
aquis  abundat,  recte  in  laude  ejusdem  intonantis, 
et  lucem  possidendam  annuntiantis,  subditur  : 

Vers.  6.  —  «  Qui  praecipit  nivi,  t  id  est  candida 
sanctorum  justitifle,  t  ut  descendat,  »  videlicet  pro 
fraterna  charitate,  » in  terram,  »  id  estad  humilia 
praedicatioois  verba.  Quasi  enim  nix in  aere  formata 
ad  terras,  de  quibus  sublevuta  utpote  aqua  fuerat, 
redit,  dum  condescendentes  justi  peccatoribus  re- 
mlnisci  non  desinunl  quid  fuerint.Quod  cum  face- 
ret  Paulus,  «  Charitas  enim,  inquit,  Ghrisli  urget 
nos  (//  Cor,  v).  »  —  «  Prsecipit  ergo  nivi  ut  descen- 
dut,  »  sicutdictum  est,  «  et  hierois  plufiis, »  idest  ^ 
iili  quae  huic  vit<e  tanquam  pluvia  in  hieme  com- 
pelit,  sanctorum  prdedicationi,  qusB  quasi  in  sstate 
cessabit,  dum  in  futura  vita  necesse  non  erit  san- 
cturum  nos  praedicationibus  irrorari.  Recle  autem 
addilur : « Et  imbri  fortitudinis  sues. » Imber  quippe 
fortitudinisDei  est  prsdicatio  divinitatis;verbi  gra- 
tia  :  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  {Joan.  i).  »  Et 
beoe  prius  «  pluviis  biemis,  »  el  deinde  prscipere 
ilium  asserit  «  imbri  fortitudinis  sue,  •  quia  vide- 
licet  quisquis  ab  intonante  Deo completur, paulatim 
in  scientiaejus  proflciens,  et  mediocribus  assuefa- 
ctus,  tandem  in  Spiritu  sancto  etiam  profunda  Dei 
scrutalur  (/  Cor.  ii),  ut  ille,  (|ui  jam  senex  scribere 
meruit,  «  in  principio  erat  Verbum,  »  quod  evan- 
gelium  totum  procul  dubioquidam  divinse  fortitu-  D 
dinis  imber  e&t,  et,  quia  tam  ab  audienle  quam  a 
praedicante,  opera  bena  exigit  Deus,  bene  post  im- 
brem  praedicationis  subdltur : 

Vers.  7.  —  «  Qui  in  manu,  »  id  est  in  opere, 
«  omnium  hominum,  »  videlicet  tam  doctorumi 
quamauditorum, »  signat,  ut  noverintsinguli  opera 
sua,  »  scilicet,  (c  ut  recipiat  unusqnisque  prout  ges- 
sit,  sive  bonum,  sive  malum  (IJ  Cor)  v).  n  —  «  Si 
gnat,  inquam,  in  manu, »  quod  reote,  utpote  de  ra- 
tionali  creHt.ura,  dicitur,  qufle  videlicet  nalurali  lege 
nescire  non  permtititur,  seu  pravum,  seu  rectum  sit 
quod  operatur.  Quod  forlasse  Psaiuiista  intendeoB 


dicebat :  •  Abyssus  abyssum  invocal,  in  voce  cate- 
ractarum  tuarum  {Psal.  xli),  »  id  est  in  praedica- 
tione  sanctorum.  Abysso  enim  abyssum  invocare, 
est  in  voce  cataractarum,  de  praescnti  judicio  con- 
scientiae  convincentibus  praedicatorum  dictis  ad 
497  futurum  daronationis  judicium  pervenire. 
Prolata  sententia  de  pravitate  singulorum,  ad  ip- 
»um  pravitatis  auctorem  sermo  deflectitur,  cum 
protinus  subditur .' 

VERS.d.  —  « Ingredieturbestialatibulum  8uam,t 
id  eai  invadet  diabolas  in|flne  mundi  damnatum  ho- 
minem  Antichristum.  Bestia  namque  diabolus  est 
qui  per  deceptionem  primi  homiois  humani  gene- 
ris  vitam  laniavit,  qui  cum  post  supradictarum  nu- 
bium  tonilruum,  id  est  post  voces  praedicatorum, 
hominem  illum  invaserit,  quid  nisi  «  bestia  latibu- 
ium  suum  ingredietur  ?  »  Nec  ad  tempus  «  ingredie- 
lur,  ■  sed  et,  sicut  sequitur,  «  in  anlro  suo  morabi- 
tur, »  id  est  non  quemadmodum  bonorum  quoque 
mentes  intrare  potest,  quibus  tan:en  immorari  non 
potest ;  sed  sic  ^  latibulum  »  illud  vel  antrum  tene- 
bit  intrando,  ut  eliam  pussideat  semper  tenendo. 
Qui  tamen  omnium  reproborum  corda  etiam  nunc 
priusquam  apertus  appareat,  quasi  proprium  an- 
trum  possidet,  verbi  gratia  Judeorum,  in  quorum 
diu  consiliis  latuit,  sed  repeote  vocibus  erupitcon- 
tra  Bedemptorem  nostrum  clamantium  :  «  Cruci- 
flge,  crucifl»!e  (Luc*  xxiii).  »  Quiet  eumdem,  quem 
iegaliter  interimere  ipsi  non  poterant,  feriendum 
gentibus,  id  est  Romanae  potestati  tradiderunt. 
Unde  et  aperte  subditur  : 

Vbbs.  9.  —  M  Ab  interioribus  egredietur  tempe- 
stas  et  ab  arcluro  frigus,  »  id  est  a  Judaeis  surget 
malitia  persequens,  et  a  gcntilibus  potes^tas  peri- 
mens.  Nam  per  interiora,  scilioet  austri  :Scriplura 
quippe  sacra  cum  contra  arcturum  interiora  me- 
morat,  diversam  aquilonis  partibus  austri  plagam 
designat :  per  interiora,  inquam,  austri,  quae  sol 
ferventior  tenet,  plebs  Judaica  desii^natur,  quas 
unum  Deum  noverat  quasi  solem  habens  meridia- 
num;  per  arcturum  vero,  in  quem  sol  omnimodo 
cursum  non  babet,  gentilis  populus  exprimitur,  qui 
nullam  habens  Dei  scientiam,  velut  sine  sole  frigi- 
dus  remanscrat  sub  aquilone.  «  Ab  interioribus, 
in(|uam,  tempeslas,  atque  ab  arcturo  frigus  »  prod- 
iit,  dum,  quod  ex  invidia  Judea  petiit,  hoc  genti- 
lis  judex  ex  Romana  auctoritate  perpetravit.  Con- 
tra  quam  invidiam  subditur : 

Vebs.  10.  —  «  Flante  Deo,  concrescit  gelu,  »  id 
estSpirita  sancto  aspiranle  fldelibus,  gravioris 
invidie  torpor  excrevit  infldelium  mentibns,  verbi 
gratia,  cum  invidentes  dicerent :  «  Ecce  mundus 
totus  post  eum  abiit  {Joan.  xii),  »  et  similia.  Sed 
quia  potuit  Deus  tantum  gelu  infldeiitatis  solvere, 
et  ad  amandum  se  infldelium  corda  liquare,  «  Et 
rursum,  inquit,  latissime  funduntur  aquee,  » id  est 
quae  congelata  erant  corda  ex  infidelitate»  rursus 
liquescnnt  per  lamenta  pcBnitentifle,  juxta  illud  in 
psaimo:  «Gooverte,  Domine,  captivitatem  nostram 


1147 


RUPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1148 


sicut  torrens  in  austro  {PsaL  cxxv).  n  V.  G.  Pau- 
lus  qussi  de  glacie  in  aquam  liquatus  est^cuxntor- 
por  interui  ejus  frigoris  ad  irrigationem  versus  est 
praedicationis.  Unde  et  subditur  : 

Vers.  11.  —  «  Frumentum  desuderat  nubes,»  id 
est  M  electi  omnes,  qui  uiique  frumenta  Dei  suat 
coelestibus  borreis  recondenda,  praedicatoribus  in- 
digent,  qui  ut  nubi>s  verbis  pluunl,  ct  quasi  opera- 
rii  Dominicse  messisquod  loquuntur  agere  non  de- 
einunt.  »  Et  nubcs,  >  inquil,  id  estidem  praedicato- 
res  «  spargunt  lumen  suum,  »  id  est  loquendo  et 
agendo,  ut  praedictum  esl,vita  pra^bent  exempium. 

Vers.  ^2.  —  «  Quaj  lustrant  per  circuitum,  »  vi- 
delicetad  illuminandum  animas  eoruro  qui  in  tene- 
bris  sunty  «  quocunque  eas  voluntus  gubernantis 
duxerit,  »  id  est  non  quo  volunt  ipsi,  sed  quo  vocat 
gratia  Dei.  «  Ad  omne,  in'|uit,  quod  prseceperitillis 
super  faciem  orbis  terrarum.  »  Eo  enim  aperliorem 
viam  prsdicationisinveniunt,  quo  ad  banc  non  suis, 
sed  prseceptoris  sui  nutibus  ducuntur. 

Vers.  13.  —  «  Sive  in  una  tribu,  »  id  est  in  solo 
Juda,  «  sive  in  terra  sua,  »  id  est  in  tota  Judaea, 
«  sive  in  quocunque  loco  misericordiae  suae,»  id  est 
in  gentilitate,  «  eas,  »  subandi  nubes.  « jusserit  in- 
ven/ri.  »  Una  namque  tribusprofecto  Judae,  tribus 
clara  prae  caeteris  ac  multipiex  invenitur,  terra  au- 
tem  8ua  totus  Israel ;  locus  vero  misericordiae  gen- 
tilitas,  quae  ex  eola  misericordia  reconciliationem 
accepit,  et  nunc  juxta  Osee  misericordiam  conse- 
cuta  est.  Unde  et  Paulus :  c  Gentes  aulem,  inquit, 
super  misericordia  bonorare  Deum  {Rom.  15),  »  et 
aliquando  Deus  nubes,  id  est,  doctores  suos,  vide- 
licet  prophetas,  soli  tribui  Judse  contulit,  aliquando 
populum  quoque  [sraeliticum  ad  antiquam  gratiam 
post  correptionem  captivitalemque  evucavit,  ali- 
quando  cunctis  gentibus  miracula  virtutum  osten- 
dii.  6ed  vir  arrogans  quia  futura  per  propbeticum 
epiritum  sensit,  mox  per  jactantiam  adjungit: 

Vers.  H.  —  u  Ausculta  haec  Job,  •  subaudi  qui 
hactenus  aures  audiendi  non  babcs.  «  Sta  »  sub- 
audi  qui  pcr  vitium  jaces,  «  et  consid^ra  miracula 
Dei  »  Ac  si  dicat:  Noii  rebellium  more  apertis  ca- 
dere  oculis  resistendo  veritati  quam  intelligis. 
Quem  adbuc  de  venturis  discutiens^  et  quasi  de 
ignorantia  humilians  : 

VEns.  15.  —  «Nunquid,  ait,  scisquando  praece- 
perit  Deus  pluviis,  ut  ostenderent  lucem  nubium 
ejus,  »  id  est  nunquid  mittendos  in  mundum  prae- 
dicatores  jam  conspicis,  ui  palam  faciant,subaudi 
pluvi8e,doctrinarum  claritalem,  vel  gratiam  eorum- 
dem  praedicatorum  ejus.  Ac  si  dicat :  Nemo  scit 
quando  Incem  nubium  pluviaeo8tendant,quianomo 
comprehendtt  quando  Deus  virtutem  praedicationis 
pr/ubeat,  vei  quibus  modis  innotescat  ipee,  et  prae- 
dicantium  gloria  clarescat. 

Vbr8.  16.  —  «  Nnnquid,  ait,  nosli  semitas  nu- 
bium,  »  id  est  arctam  et  districtam  vitam  eorum- 
dem  praedicatorum,  «  magnas  et  perfectas  scien- 
tias  ?  u  Quia  vidolieet  in  hcc  iljorum  acientia  magna 


A  ct  perfecta  est.  quod  et  per  scientiam  ad  alta  se 
elevant,  et  per  bumilttatem  se  ad  ignorantiae  suae 
cognitionem  inclinant,  cum  non  a  semelipsis  faten- 
tur  se  habere  quam  nunc  ex  parte  habent  scieo- 
tiam.  Quod  solius  sancti  Spiritus  dono  agi  persi- 
mile  judicat  subjungens  : 

Vers.  17. —  «  NonnevestimentH  tuacalida  sunt, 
cum  perflata  fuerit  terra  austro?  »  Ac  si  dicat : 
Sicut  «  vestimenta  tua,  »  flante  austro,  caleOunt, 
sic  omnes  qui  Ecclesia;  per  adunationem  fidei 
junguntur,  de  quibus  et  per  prophetam  eidem  Ec- 
clesia;  dicitur  :  «  Vivoego,  quia  omnibus  his  veiut 
ornamento  vestieris  {Isai,  xux);  >  sic,  inquam,om- 
nes  electi  non  a  semetipsis,  sed  a  Spiritu  sancto, 
qui  per  austrum  solet  designari,  veram   scientiam 

g  habent  et  perfectam  humilitatem.  Quod  quidem  aic 
generaliter  haec  in  sancla  Ecclesia  dicuntur,  ut  ta- 
men  per  membra  ejus  singula  specialiter  leneantur. 
Nam  quemadmodum  adjunctaviventicorpori  vesti- 
menta,dum  exhalantes  poros  contegunt^emaDantem 
ab  intimis  calorem  permendo  caleiiunt,  et  calefacta 
calorem  quem  acceperant  retinendo  ad  corpus  red- 
dunt.Sic  et  auditores  accenduntur  verbo  Doctorum, 
et  docentium  quoque  vtta  proficit  exprofectu  audi- 
torum.  Ac  si  aperte  dicat :  Incassum  tibi  Iribuissi 
quos  per  te  profecisse  contemplaris,  quia  nisi  eos 
sanctiSpiritusfervor  attingeret,  frigidi  remanerent, 

quo8  perte  caluisseaestimas.Sed  postquam  haec  for- 

titerdixlt,leviarrogantiamotu8irridendo8ubjungit: 

Vers.  18.  —  «  Tu  forsitan  cum  eo  fabricatus  es 

p  coelos,  •  id  estspiritus  ungelicos  vel  homines  san- 
cto^, «  qui  solidissimi  quHsi  aere  fusi  suol,  t  id  eat 
in  divina  mo!e  persistunt,  et  quemadmcdum  ms  dif- 
ficile  consumilur  rubigine,ita  ipsi  corrupti  non  sunt 
vitio  superbiae,  et  solidi  persistunt  in  tentatione, 
sicut  ipse  Dominus  ait :  «  Vcs  estis  qui  permansi- 
stis  mecum  in  tentationibus  meis  (Luc,  xxii).  >»  Et 
quidem  fortia  dicta  permiscet,  dum  irridere  nititur. 
sed  semper  ad  aupervacua  verba  revertitur. 

Vers.  19.  —  «  Osiende  nobie,  inquit,  quid  dica- 
mup  illi,  »  subaudi  tu  qui  magna  perfrueris  luce  in- 
telligentiae,  49S  «  nos  quippe  involvimur  tene- 
bris,  »  BubMudi  ignorantiae.  Moxque  ab  irrieione 
resiliens  despiciendo,  subjungit : 

Vers.  20.  —  «  Quis  narrabit  ei  quae  loqnor,  »  id 
est,  ea  quae  ego  de  Dei  laadibus  acutesentiens  non 
D  audita  loquor.quis  coram  Deo  narrare  vel  postquam 
audierit  potest?  «  Etiamsi  iocutus,  inquit,  fuerit 
homo  Deo,  »  id  est  qui  cum  de  Deo  tacet  per  ratio- 
nem  in  qua  conditus  est,  aliquid  essevidetur.Si  de 
Deo  loqui  coeperil,  et  intellectuali  visu  superse  as- 
ceoderit,  nibil  esse  ostendetur ;  quia  videlicet  tanta 
8unt  quae  in  Deo  considerantur,  ut  magnitudinia 
illius  immensitate  «  devoretur,  §  id  est  nibil  se  esse 
fateatur.  Quia  vero  tanta  Dei  magnitudo  necdam 
per  opera  ejus  revelata  fuerat,  adjungens, 

Ver8.  21.  —  «  At  nunc,  inquit,  non  vident  lu- 
cem,  f  videlicet  quia  juxta  prophetam:  «  Populiis 
sedebat  in  tenebria,  et  nondum  exorium  erat  iBinen 


1149 


COMMENT.  IN  JOB. 


1150 


in  eisdem  tenebris  (Isa.  ix).  Hsc  ergo  lux  qualiter  A  tuba  ductiiis  ex  percussione  producta  in  laude  Dei 


abomntbus  videatur  protinus  subdit  :«Subiio  orgo 
aer  cogetur  in  nubes,  »  id  est  populi  vel  gentes^qui 
velut  aer  nulla  firmitate  so)identur  :  nam  mentes 
eorum  huoetiliuc  more  aerisfluide  disperguntur ; 
«  aer,  »  inquam,  id  est  saBcularium  mente8,«  coge*- 
tur  in  nube»,  »  id  esl  per  suporni  respeelus  gratiam 
roborabuntLr,eta9tringenturad  fldemapostolicam. 
Qui  videlicet  aposloli  sic  prophetis  sunt  firmiores, 
quomodo  nubes  vacuo  aere  sunt  graviores.  Vel  ut 
lotum  de  apostolis  dictum  accipiatur,  c  subito  aer 
cogetur  in  nubes,  »  cum  ipsi  apostoli,  qui  prius 
quabi  aer  in  terrenis  spargebantur  desideriis,  ad 
unius  jussionis  vocem  Dominum  secuti,  imo  rc- 
pentino  sono  advenientis  Spiritus  sancti  permutati 


tanto  elevatus  est,  quando  majore  est  castigatione 
percussus.  Sed  humiliandus  erat  qui  prostratus 
ulceribus  sicut  virtutibus  stabat.  « Respondens  •  er- 
go,  id  est  ffistimationem  ejus,qiiae  forte  oboriri  po- 
terat,  quid  enim  pejus  plerumque  animam,  quam 
conscia  virlu8,interficit?  «  Re8pondens,inquan),de 
turbine,»  id  est  de  terribili  ac  metuenda  poteslale, 
sob  qua  flagellatus  Job  magno  utique  erat  in  tur- 
bine,«  dixit,  »  idest  iocutus  estinterius  persemet- 
ipsum  vim  sententiee  cordi  ejus  sine  verbis  inso- 
nans.  Qui  modus  divinae  locutionis  omnibus  modis, 
quibus  eive  per  angelum,  sive  per  aliam  quamli- 
bet  creaturam,  vel  visionem  loqui  con8uevit,effica- 
oiorest,  quo  interius  sine  strepitu  sermo  fit  qui  et 


Bunt,  ut  per  fidem  firma  superent,  el  more  nubium  n  auditum  aperit,  et  habere  sonitum  nescit. 

nt.  «  Subito,  inquam,  aer  co-  Vers.  2.  —  t  Quis,  inqnit,  est  isle  invoIv( 


aquas  scientiffl  capere 
getur  in  nubes  :  «  Et  ventus  transiens  fugabit  eas,  » 
id  ost  vit"^  temporalis  excursus  eosdem  a  carne  sub- 
trahet  apostolos.  Et  illis  subtractis  quid  fiet? 

Vers.  22.  —  «  Ab  aquilone,  inquit,  aurum  ve- 
nit,  » id  est  a  gentilitate  quondam  peccati  frigore 
districta.pretiosa  fides  per  mortes  illorum  consur- 
gct,  «  et  a  Deo,  »  id  esl  ab  inspiratione  gratiae  Doi, 
«formidolosalaudatio»  —  «  FormidoIosa,»inquam, 
ila  sciiicel  ut  Judsa  prohibere  formidet,  Unde  scri- 
ptum  esl :  «  Ilis  audilis  tacuerunt,et  glorificaverunt 
Deura  diccnles  :  Ulrgo  et  gentibus  Deus  poeniten- 
tiam  ad  vitam  dedit(^c^  xi).  »  Poslremo  Eliu  in- 
comprehensibilem  Dei  magnitudinem  sentiens  : 

Vers.  23.  —  «  Digne,  inquit,  eum  invenire  non 


vens  sen- 

tentias  sermonibus  imperitis,  »  idest  bonas  quidem 
sententias  loquens  ;  sed  tempus,  locum  personam 
non  oslendens,  et  arrogantise  levitate  cuncla  con- 
fundens  ?  Dum  dicit,  «  quis  est  iste,  >  profeoto  se 
indicat  illum  reprobare.  Nam,  «  qui  estiste,  »  non 
dicimus,  nisi  de  eo  uiique  quem  nescimus.  Soire 
autem  Dei  approbare  cst ;  nescire,  reprobare  Hoo 
ergo  despecto  ad  erudiendum  Job  verba  vertens  : 

Vers.  3.  —  «  Accinge,  inquit,  sicut  vir  lumbos 
tuos,  »  id  est  luxuriam  refringe,  t  sicut  vir,  »  id 
est  fortis.  Sed  cum  B.  Job  tanta  castitate  praeditus 
fuerit,quid  ei  jubetur  nisi  ut  restringat  luxuriam 
cordis,  id  est  gloriationem  reprimat  quae  nonnun* 
quam  subrepit  ez  conscientia  viriutis  ?  Ac  si  di- 


possumus  ;»  — «  Digne.»iniiuam,quiavidelicet  etai  ^  oat:  Qui  prius  luxuriam  viceras  corruptionis,Dunc 


invenire  poesumua.non  tamendigne.Nam  quidqoid 
ex  illo  senlimus  ex  fide  est,  nondum  ex  specie.  Et 
cur  non  dignc  ?  «  Magnu8,inquit.fortitudine,et  ju- 
dicio,el  justitia,»  subaudi.est.  «  Fortiludine,  »  in- 
quam,  scilicet  quia  fortem  adversarium  superat. 
«  Et  judicio,  »  quia  videlicet  et  si  hic  eleclos  suos 
dcprimit,  quandoque  extollit.  «  Et  justitia,  »  quia 
et  bi  nunc  diu  tolerat,quandoque  reprobos  damnat. 
Vers.  24.  —  M  Ideo  timebunt  eumviri,»  id  est  in 
intelligentia  forles,«  et  non  audebunt  contemplari 
omnes  qui  sibi  videntur  supientes.  »  Non  ail,  sa- 
pienies  ;  sed,  «  qui  sibi  videntur  sapientes,  »  id  est 
pcriti  quidem,  sed  arrogantes, «  non  audebunt  » 
eum  «  contemplari,  »   imo  seipsos  daronabunt  vo- 


luxuriam  restringe  elationis,  ne  patientia  vel  ca- 
Btitate  superbe  gloriers,  quod  est  circumcidere, 
sicut  in  lege  jubetur,  praeputia  cordis  (Jer,  iv). 
«  Interrogabo  te,  »  inquit,  id  estverbis  meis  discu- 
tiens  quid  ne8cias,ostendam  tibi,  «  et  tu  responde 
mihi,  »  id  est  intellige  et  humiliter  agnosce  quan- 
tum  de  perfectione  scientiaa  tibi  desit. 

Vers.  4.  —  «  Ubi  eras  quando  ponebam  funda- 
menla  terrae,  »  id  est  quando  praescivi^et  praedesti- 
Davi  prsdicatores  et  rectores  sanctae  Ecclesi»,  de 
quibus  scriptum  :«  Fundamenta  ejus  in  muntibus 
sanctis  {PtaL  lxxxvi),  »  quia  videlicet  sic  ipsi  in 
fide  vel  doctrina  sua  portant  Ecclesiam,  quomodo 
materiaiem  fundamenta  sustinent  fabricam.«  Indi- 


cibus.  suis  Eliu  ergo,  dum  multa  fortiter  sentit,  in  D  ca  mlhi  si  habes  intelligentiam.  » 


loculionis  suse  fine  seipsum  tetigit.  Viri  namque 
arrogHntes,scilicctdocti  sed  non  recte  viventes  dum 
prava  agunt,  ipsi  damnalionis  8ua3  praecones  fiunt. 
«  Conversi  »  scilicet  «  in  arcum  pravum  {PsaL 
Lxxvii),  »  id  est  ita  suis  damnantes  vocibus,  quo- 
modoarcusperversusipsumpercutitaquotenditur. 
Cvp.  XXXVIIl,  VERS.  1.  —  «  Respondens  autem 
Dominus  Job  de  turbine.»  In  bac  responsione  Domi- 
nica  illa  est  intentio  consideranda  quod  idcirco  B. 
Job  discuiiat  ne  per  elationis  gladiumipsa illum  sna 
victoria  sternat,  et  ob  hoc  per  districtam  increpet 
justitiam,  ut  servet  ad  vitam.  Non  profecto  velut 


Vers.  5.  —  «  Quis  posuit  mensuras  ejus,  »  sub- 
audi  Ecciesiffi,  «  si  nosti?  vel  quis  tetendit  super 
eam  lineam  ?  »  Quod  videlicettunc  factum  est^quan- 
do  finesEcclesiae  Dominus  occulti  judicii  subtilitate 
distinguens  prsdicatores  sanctos  ad  alias  mundi 
partes  vocabat,  juxla  illud  quod  Paulo  per  visum 
dictum  est : «  Transiens  inMacedoDiam  adjuva  nos 
(Act.  xvi),  »  ab  aliis  arcebat,  sicut  cum  apostoli 
tentarcnt  ire  inBithyniam,Don  permisiteosSpiritus 
Jesu.  8i  habes,  inquam,intelligentiam,  quam  vide- 
HcetmuitiDOD  habentdum  sibiarrogantmensuram 
quara  forte  dgd  habeot  absque  humilitate  formidi 


1151 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENS18. 


1153 


Dis  Don  coDsiderantes  omnia  peodere  in  potesUte  X 
mensoris. 

Vbrs.  9.  —  «  Super  quo,  inquit,  bases  ejus  »  sub- 
audi  Ecclesie,  ■  solidatssunt,  »id  est  cui  doctores 
sancli  innizi  sunt,  ut  sio  omne  pondus  Ecclesis  fixa 
morum  suorum  gravitate  sustentent,  quomodo  bases 
coiumnas?  Golumn»  autemtotius  fabricffi  pondus 
portant.  Qu®  videlicet  bases  apud  Mosen   argento 
ve8titffi8uat,dicenteDomino:«Facie8Columna8qua- 
tuor,  et  basesearum  vestilaB  argento  {Bxod.  xxvi), 
quia  videlicet  praBdicatores  EcclesifB  dvino  eloquio 
decorati,quatuorevangeli8larumdictaetoreetope- 
ribusportant.  Vel  bases  prophets  quoque  sunt,  qui 
dum  primi  aperte  de  Domiuica  IncarDatioae  locuti 
BUDt,  ipsi  quoque  superpositam  ecclesiaBtics  (idei 
fabricam   portant  .   Sive  itaque   prophetas,  sive  n 
4119  doctores  Bigniflcent,  «  super  quo,  »  inquit, 
M  bases  ilius   solidat»   sunt.  «  subaudi  nisi  Buper 
me,  qui  cuncta  mirabiliter  teneo,et  bonis  eiteriori- 
buB  intuspriocipaliterorigiDem  pre8to?«  AutquiB 
demisit  lapidem  augularem  ejus  ?  «  Omuiaquffi  su- 
pradicta  Buut  quasi  de  mundi   origiue   oarratioDe 
bistorica  cootpxta  viderentur,  uisi  boc  sic  repeDte 
subjuogeretur  quod  non  in  mundi  origine  factum 
est,  per  quod  ostenditur,   quia   iliud  Buperius  de 
mundi  origine  dictum  non   est.  c  Quia,  »   inquit, 
«  demisit  lapidem  angularem,  >  id  est,  quis  misit 
Gbristum  ad  ejusdem  Ecciesiffisalvationem^qui  ve- 
nieDs  ita  plebi  Israelitioffi    oatioDes  geDtium,  imo 
bealis  auiiEelis  homiDCB  io  cobIo  soriavit,  quomodo 
iDfabricamateriali  lapiBaDgularisdiversosparietes  p 
coDJungit.  Nam  de  hoc   lapide  per  Probetam  dici- 
tur :  «  Lapidem  quem  reprobaveruul   edificauteB, 
hic  factus  est  io  caput  anguii  (P*a/.  cxii}.  »  Morau- 
TBR  :«  Ubieras, »  iDquit,«  quandoponebam  fuoda- 
menta  terr®,  .» id  est,  Odem  in  peccatoris  corde? 
Per  terram  enim  peccator  valet  intelligi,quia  fide- 
licet  pecoanti  diotum  est :  «  Terra  es  et  in  terram 
\b\s{Gen.in),»  Gui  terra  tuDC  fuDdameDtnm  poDi- 
tur,  quando  peccatori  convertendo  prima  virtusfi- 
des  in  corde  aspirante  Deo  tribuitur.  «  Ubi  eras  ?  » 
inquam.  Ac  si  dicat :  Recole  ubi  te  inveni,  quando 
meo  te  timore  solidavi,  et  noli  contra  me  de  meo 
munereextolli.«lndicamibi,8ihabe8intelligentiam, 
quis   poBuit  mensuras  ejus, »   subaudi  nisi  ego, 
quando  videlicet  alii  sermonem  sapientis,  alii  ser- 
monem  scienti»,  alii  fidem  dedi  ?  etc.  (/  Cor.  xii).  " 
«  Indica,  »  inquam,id  est,recogno8ce  unde  habeaa, 
M  si  habes,  id  ept,  humilitatem  vel  diacretioDem, 
qua  reprimelat  te  sub  mauu  meDBoris  ille  qui  di- 
cebal :  «  Neque  ambulavi  iu  magDis,  Dequeio  mi- 
rabilibuB  {Ptal.  cxxx).  t  Mensuras  ergo  cordis  hu- 
mani,  id  est  terra,  posuit,  scilicet  ut  noatra  opera, 
vel  minorB  perficiantnr,  vel  majora  moderentur,  et 
lendendam  super  eam  lineam,  id  e8t,Patrum  pre- 
cedentium  exempla,  monstravit  ad  Bumendam  vi- 
vendi  regulam.«  Superquo  bases»  ille  •  solidate 
Bunt, »  Bubaudi  nisi  super  me?  c  bases,»  inquam, 
id  eet,  intentione8ejuB,a  quibus  virtuteB^taDquam 


a  basibuB  columna  portantur,quaB  vere  tuno^  quasi 
bases  in  fundamento  sunt,  oum  in  Ghristo  roboran- 
tur.  Alioquin  nisi  hoc  fuodameDto  coDsistant, 
lanto  graviora  ruine  super  se  damna  adificant^ 
quantoaltioraedificiaextra  fundamentum  portant. 
Vel  «  quisdimisit  lapidem  angularem  ejus,»  id  eat, 
intellectum  in  sacro  eloquio  duplicem,  Bcilioet  lit- 
teram  simulet  spiritumBUBcipieotematqueconJun- 
gentem  ?  «  Quis,  »  inquKm,w  demisit, »  id  est  dedit, 
Bubaudi  nisi  ego  ipse  qui  humanam  naturam  bus- 
oipiensduosin  me  populos  conjungo,  et  litteralem 
legie  Beneum  spiritualiter  intelligendum  apeno?  Et 
quasi  quferens  quando  h»c  fecerit,  tunc,  inquit, 

Verb.  7.  —  «  Gum  me  laudareut  simul,  »  id  est 
coDcorditer,  «  astra  matutioa,  »  id  est  prima  in 
tempore,qua8i  maDe,coodita  ratioDalium  spirituum 
Datura,  acilicet  angeli, «  et  Jubilarent  omne^  filii 
Dei  ?  t  id  eat  homioes  electi,  videlicet  cantaDtibus 
astris  matutiuis,  scilicet  aDgelis,  maoe,  id  est  m 
priocipio,  ut  jam  dictum  est,  creatis.  cantaatibus, 
iDquam,Gloria  iu  altissimis  Deo,ei  homiDibuB  ele- 
ctis  jubilaDtibus  {Luc.  ii),  id  est,  tantam  delncar- 
natione  Ghristi  iaetitiam  habentibud,  quanta  per 
oris  angustias  exprimi  non  poterat.  Qu»  quia  eer- 
to  futura  DominuB  noverat,  non  tam  facienda  in- 
sinuat,  quam  facta  narrat.  Quia  vero  bonis  ita  ja- 
bilantibuB  econtra  malos  inflammat  invidia,  quam 
tamen  Dominus  pronostra  restringit  custodia: 

Vers.  8.  —  fl  Quis,  »  inquit,  subaudi  nisi  ego, 
«  conclusitostiis  mare,  »  id  est,  amarum  saeculum 
sanclorum  virorum  oppo8itione,ut  eorum  miraculis 
atque  reverentia  persequentium  ire  quasi  maria 
frangerenlur  unde,  «  quando  erumpebat  quaai  de 
vulva  procedens,  »  id  est,  seviebat  opere,  perfi- 
ciena  iniquam  carnalis  cogitationis  conceptionem  : 

Vbrs.  9.  —  «  Gum  ponerem,  »  inquit,  ■  nubem 
vestimentum  ejus,»  id  est,  stultitiae  suae  velamento 
obtenebrarem  faciem  cordis  eju8,«  et  caligine,»  bu- 
baudi  ignorantiffi,  «  quapi  pannis  infantie  obvolve- 
rem?  »  videlioet,  netantum  persequi  valeretquan- 
tum  vellet,quomodo  infantis  pedes  et  brachia  pan- 
nis  constringuntur,  ne  hao  atque  illac  dissoluta  li- 
bertate  Jactentur,  Qui8,inquam,hffic  fecit^nisi  ego? 

Vbrs.  10,  11.  — Ego  «  circumdedi  illud  terminis 
meie,  »  id  est^undas  irarum  ejus  quasi  plano  fregi 
littore  occultffi  dispensationis.  «  Et  posui  vectero,» 
id  estyfortem  IncarnationiB  meffi  fidem,«  et  oBtia,» 
id  est,  predicatorea  sanctos  eadem  Incarnatiooe 
mea  roboratos,  quomodo  vecte  roborantur  oetia. 
Qui  etidciroo  ostia  merito  vocantur,quiaet  sequen- 
tibus  aperti  et  resistentibus  clauBi  Bunt.verbi  gratia, 
ut  Petrus,  qui  et  Gornelium  inveatigantem  sacra- 
menta  fidei  reeepit  (Act.  x),et  Simonem  pretio  mira- 
cula  querentem  repulit  {Act.  viii).  «  Poaui,»  io- 
quaro,«  vectem  et  oetia.Et  dixi.  Usque  huc  veniea,» 
id  est,  usque  ad  iatos  Incarnationis  mee  pnedica- 
tores  quandoque  credendo  perlinges,  «  et  hio  coo- 
fringes  tumentes  fluctuB  luos,  »  id  eBt,  contra  fi- 
dem  nequiter  egiase  te  erubeBcea. 


1153 


COMHENT.  IN  JOB. 


itU 


Quia  in  hac  coDclusione  maris  secundo  de  ostiis  A  tantum  illo  vel  illo  vitio  tentaberis,  et  tamen  aug- 


dicitur,  eecuDdo  contra  hoc  mare  oalia  Dominus  ap- 
poBuit,  quia  et  prius  dando  precepta  legis  huma- 
num  genus  ab  idolorum  cultu  coercuit,et  postmo- 
d u  m  dato  do v»  grati»  Testamen to  a  carnali  legis  in 
teilectu  correxit.  Verbi  gratia  :  Per  legem  dizerat : 
u  Non  moBChaberis  (Exod.  xz),  »  per  Evangelium 
autem  :  «  Omnis,  »inquit,  «quivideritmulieremad 
conoupiscendumeamjdmmoBchatusesleamincorcle 
B\3o(MaUh,  v). »  Quis  «  ergo,  inquit, conolusit  ostiis 
mare,  »  id  est,  genus  humanum  coercuit  prsce- 
ptis  legis  antiquflB,  «  quando  erumpebat  qaasi  de 
vulva  procedens,  »  idest,  excurrebatadlibitus  suos 
in  provectum  vitffi  carnalis  succressens.  «Cum  po- 
nerem,  »  inquit,  «  nubem  vestimentum  ejus,  »?i- 


gesta  mala  non  perdcies.  «  Bt  hic  confringes  tumen- 
tes  fluctus  tuos,  »id  est,  posttantam  vel  talein  ten- 
tationem  respectus  timoris  mei  tumidos  motus  tuoa 
per  obserata  virtutum  claustra  couipescet.  Haecita 
ab  illo  requiruntur,  ac  si  apertedicatur :  Incassum 
te  exterius  in  bonis  operibus  pensas,  si  non  me 
qui  interiue  tentationis  undas  compesco,  conside- 
ras. 

Vers.  12.  —  «  Nunquid  postortum  tuum  prsBce- 
pisti  diluculo,  et  ostendisti  aurorsB  locum  suum?  » 
Bubaudi  ut  ego.Perspicuum  est  quod  divinitatis  or* 
tu8  ante  et  post  non  habet.  Unde  de  ortu  humanita- 
lis  ejus  melius  hoc  accipitur,  qusB  coepit  et  desiit, 
et  ante  et  post  habere  a  tempore  coepit.  ■  Nunquid» 


delicet  ut  et  pristinapraviiatis  acta  relinquerent,  et  n  ergo,  ait,  «  post  ortum  tuum  precepisti  diluculo, » 


tamen  ventura  bona  certius  non  viderent.  «  Etca- 
ligine  illud  quasi  pannis  infantis  obvolverem,  »  id 
est.nondum  aperta  spiritus  predicatione  edoerem, 
sed  flguraia  locuiione  et  pr&^ceptis  littere  sensui 
ejus  competentibus  asirinfrerem.Etquiaprsecepto- 
rum  limite  populum  suum  ab  immoderatis  anima 
evagationibus  cinxit :  «  Circumdedi,  »  inquit,  illud 
terminis  meis.  »  Quia  veromissoquoqueMediatore 
motus  humani  generis  coercuit :  «  Posui,  »  inquit, 
«  vectem  et  ostia,  »  id  est,  misi  Hedemptorem,  et 
novffi  vite  dedi  prsdicamenta.  Nam  sicut  ostia 
vecte,  sie  nova  prscepta  Hedemptoris  qui  illa  de- 
dit,  roborantur  auctoritate.  Moraliter  : 

8ed  quia  idoirco  hoc  ad  beatum  Job  dicitur,  ut 
de  totvirtutibus  cordisejiisgloriupremeretur,  mo- 
raliter  quoque  hoc  ipsum  disseramus.  «  Quis,  » 
inquit,  subaudi  nisi  ego,  «  conclusit  ostiis  mare,  » 
id  est,  contrinxit  suo  (imore  cortuum,  vel  cujusli- 
bet  hominis,  post  occultas  tentationem  fluctuatio- 
nes  tandem  a  suis  molibus  deferventis,  «  quando 
erumpcbat  quasi  devulva  procedens,»  idest^quando 
solutum  erat  ab  adolescentia  prava  cogitare  inoi- 
piens.  Vuiva  enim  prave  cogitationis  adolescentia 
est.  Nam  «  sensus  et  cogitatio  cordis  humani,  •  in- 
quit  Dominus  per  Moysen,  ■  prona  est  in  malum 
ab  adolescentia  sua.  »  —  «  Cum  ponerem,  » inquit, 
fc  nubem  ?estimentum  ejus.  »  scilicet  ut  necdum 
quandiu  mortalis  esthomo  immortalitatis  gloria  pa- 
teat  ejus  obtutibus,  «  et  caligineillud  quasi  paonis 
infantie  obvolverem, »  videlicet  ut  a  contemplandia 


subaudi  utego,  qui  praecepta  dedi  nove  Kcclesias 
post  tenebras  erroris,  quusi  diluculo  post  nootem 
albescenti,  quein  presenti  vita  tantum  minus  ha- 
bet  a  futurae  vite  clarilate,  quantum  diluculum  a 
meridiani  solis  fulgore.  «  Et  ostendisti  auror», »  id 
est  eidem  Ecclesie,  «  looum  suam,  »  subaudi,  ad 
quem  de  predenti  seealo  transitura  est,  sicui  ego 
illi  dico  :  «  Ubicunque  fuerit  corpus,  illio  congrega- 
buntur  et  aqnile  (MaUh.  xxiv).  »  Bt  illud  :  «  Volo 
ut  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint  mecum  (Joan.  xvii).  • 
Hoc  benepost  ortum  suum  se  fecisse  perbibet,  quia 
videliceteum  humane  nativitatis  inflrma  susoepit, 
prius  a  paucis  intellectam  notitiam  venture  clari- 
tatis  inmultitudinis  innumereamoredilatavit.  Hec 
dicta  sunt  de  illuminatione  electorum  ;  sequitur  de 
damnatione  reproborum. 

Vers.  13.  —  «  Nunquid,  »  ait  «  tenuisti  oonou- 
tiens  extrema  terre,  et  excussisti  impios  ez  ea  ?  » 
subaudi  ut  ego,  qui  in  fine  seculoram  ad  8ynago- 
gam  veniens  paucos  ez  illa  abjectos  et  humiles,  et 
ideo  extrAroa  terre  dictos,  elegi  ?  «  Tenui,  »  in- 
quam,  «  concutiens,  »  id  est,  immensa  formidine 
etiam  reproborum  corda  movi,  dicentium  :  «  Ecoe 
mundus  totus  post  eum  vadit  (Joan.  zii),  »  et  simi- 
lia.  «  Et  excussi  impios  ex  ea,  »  scilicet  Pontifloes 
et  Pharisaeos  quos  renuentes  spiritualia  fidei  prae- 
dicamenta  repuli  etiam  a  carnalis  saorificii  gloria. 
Quibus  excussis,  flet  qnod  sequitur : 

Vers.  14.  —  «  Restituetur  utlutum  signaoulum, » 
id  est  eadem  plebs   Israelitica,   qaam  cognitionia 


sublimibusadhuc  teneris  sensibus  sue  iofirmitatis  D  meepropheticaimpletamscientiaservandi  myaterii 


500  ligetur.  Quibus  pannisobvolutusPaulus:  «Vi- 
demus,  »  inquit.  «  nunc  per  speculum  in  enigmate 
(1  Cor.  xiii),  »  etc.  «  Gircumdedi  illud  terminis 
meis,  »id  est,  submensura  contemplationis  humi- 
liavi,  ul  licet  plus  appetat,  ultra  tamen  quam  sibi 
conceditur  non  ascendat.  «  Bt  posui  vectem  et 
ostia.  »  id  est  charitatem  et  vitutes  ceteras,  quas 
videlicet  virtutes  hoo  mare  seviens  dissiparet,  nisi 
eas  ex  occulto  mentis  oppositaoharitas  astringeret, 
quae  ut  Apostolus  ait,  «  vinculum  perfeotionis  est 
(Coloss.  iii).  »  —  «  Posui,  »  inquam,  ■  et  dixi : 
Usque  huo  venies  et  non  prooedes  ampliaa,»  id  eat. 


aignaculum  feceram,  quasi  ad  eoa  rediet  lateres, 
quos  in  i£gypto  reliquerat,  quia  soilicet  me  adve- 
niente  plus  terram  quam  me  diligit,  et  per  inflde- 
litatem  ad  spiritualem  Pbaraonem  rediens  in  luto 
et  latere  terrena  sapiendo  servit,  «  Restituetur,  » 
inquam,  «  ut  lutum.  Elstabitsicut  vestimentum,  • 
id  est,  mihi  per  charitatis  intelligentiam  non  ad- 
herebit.  Sicque  stabit,  quomodo  impolita  et  gros- 
siora  vestimenta  tunc  stare  diountur,  cum  induen- 
tis  membris  non  bene  coaptantar.  Quia  vero  stare 
illud  ez  saperbia  eet : 
Vbrs.  15.  —  «  Aaferetor,  ^  inqait»«  ab  impiis  luz 


1155 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1156 


8ua,  »  id  est,  a  Judaeis  illa  de  quasuperbiuat  legis  A  signaculum  fecit,  reverteturinterram  daquasum- 


scienlia,  «  et  bracbium  exceisum  confringetur,  »  id 
est,  Buperba  legis  operatio  reprobabitur,  dicenle 
Paulo,  quia  «ex  operibus  legis  non  justificabitur 
omni8caro(ftom.  iii).»  Moraliter  :«Nunquid,  «ait, 
« tenuisti  concutiena  extrema  terrae,»  id  eat,  nu  oquid 
tusiout  ego  tenebris  uitima  ternpora  Ecclesiae  sub 
Antiobrisli  persecutione  «  concuiien8,  »  id  est,  im- 
manissime  turbari  permitten8,el  excuties»  impios 
ex  ea,  m  idest,  in  ioOdelitatem  cadcre  perroittes  ab 
Ecclesia  quosdam,  qui  «  coafllentur  se  nosse  Deum, 
factis  autem  negant  (TO.  i),  »  ut  aura  tentationis 
commoventein  acervum  palearum  traQseant?Sicque 
fiatquodsequitur.K  Restituetur  ut  iutum  signacu- 
lum,  »  id  est,  qui  nunc  videntur  in  Ecclesiffi  sinu 


ptus  est  {Gen.  iii),  v  et  stabitsicut  veetimeDlum,  » 
id  est,  usquu  ad  resurrectionis  tempus  inane  exu- 
lumque  perdurabitcorpus,  quo  quasi  quodam  invo- 
lucro,  dum  vivit,  spiritus  induitur.  Sed  bs^c  poena 
superbis  et  humilibus  communis  est.  Specialisau- 
tem  superbientium  pcsna  bsc  est :  «  Auferetur,  j* 
inquit,  «  ab  impiis  lux  Bua,  »  id  est,  vit®  prssentis 
gloria.  «  Auferetur,  »  inquam,  scilicet  per  mortem 
carnis,qu8e  electossuffi  luci,  videlioet  aeterns,resti - 
tuit,et  reprobis  lucem  auam,  scilicet  prssentem  tol 
lit.  •  Et  bracbium  excelsum  confringetur.  »  id  est, 
celsitudo  cordis  contra  naturae  ordinem  violeuier 
abrepladivinse  justiti»  mole  opprimente  dissipabi- 
tur.  Et  quia  nullus  bominum  quid  post  mortem  se- 


pertidemessesignaculum,  tuncanteoculosomnium  ^  queretur  agnosceret,  nisi  vits  Conditor  ad  mor- 
restituentur  ut  lutum,  quiainiquiessepatebunt.  So-      tem  usque  veniret,  protinus  udjungit : 


let  enim  Scriptura  sacra  pro  fide  appellare  signa- 
culum,  pro  iniquitate  lutum.  u  Et  stabit  sicut  vesti- 
mentum,  »  id  est,confractus  atqueabjectus  Jacebit, 
Sicut  vestis  quae  induta  per  corpus  tenditur,  exuta 
vero  frangiturelcomplicatur.Velita  :  «Stabitsicut 
vestimenlum,  »  id  est,  brcvi  perdurabit  in  hac  vita 
quam  diligit.Brevienim  perduratvestimentum.  Uq-> 
de  scriptumest :«  Omnessicutvestimentumvetera- 
scent,  et  sicut  opertorium  mutabis  eos  et  mutabun- 
lur  (P«a/.  Gi).  »  NuQc  verbis  aperlioribus  subdens 
de  eisdem  :  «  Auferetur, »  inquit,  «  ab  impiis  luz 
8ua,»idest,ipsasuaquamale  utuntur  intelligentia, 
juxta  quodait  Dominus.  Ab  eo  autem  qui  non  ha- 
bet  et  quod  videtur  habereauferetur  ab  eo  ((Matlk, 
xxv).  »  Quod  maxime  tunc  fiet,  quando  puliante  illo 
ultimae  perseculionis  articulo  iniqui  omnesquodre- 
ctum  credere  videbantur,  amitteut.  Mox  autem  de 
eddem  persecutione  Antichristi  territos  consolans : 
«  Bt  braobium,  »>  ioquit,  «  exoeleum  confringetur,  » 
id  est  superba  Antichristi  cel8itudo,quaiQ  tautum 
erigetur  ut  Oeum  se  super  hominesessemeQtiatur, 
exloUeQdo  se  supra  omue  quod  dicitur  Deus,  aut 
quod  colitur  (/  Thess.  ii),    illustratioae  adveQlus 
Domiai  destruetur. 

Guncta  tamen  haec  et  aliter  adbuo  intelligi  pos- 
8unt.  Verba  enini  Dei,  quo  magis  exponendo  con- 
terimus,  eo  amplius  juvamus.  Sicut  pigmentum 
quanto  plus  teritur,  tanlo  in  poculo  ejus  virlus  au- 
getur. «  Nunquid,  »  ait,  ■  tenuisti,  *>  id  est,  ad  te 


Ver8.  16.  —  «  Nunquid  ingressus  es  profunda 
maris.  »  Subaudi  ut  ego,  qui  non  solum  mare  bu- 
jus  saeculi,  sed  et  profundum  maris  hujus,  id  est, 
interni  claustra  pecelravi,  et  «  posui,  »  ut  ait  pro- 
pbeta,  «  profundum  maris  viam,  ut  transirentlibe- 
rati,  (Isa,  li),  »  501  scilicet  omnes  electi  ?  «  Etin 
novissimis,  ioquit,  abyssi  deambulasti,  •  id  est,  in- 
ter  mortuos  liber  existens  [Pasl.  lxzxvii),  insuper 
et  alios  absolvisti  a  vinculis  peccati  ?  Quam  deacen- 
sionem  suam  quanto  mirabilem  respicit^lanto  eam 
redempto  homini  crebrius  infundil.  Nam  adbuo 
replicans  subdit : 

Vers.  17.  —  «  Nunquid  apertae  sunt  tibi  porlae 
mortis,  »  id  est  adversariae  potestates  superabilea 
sunt,  subaudi,  ut  mihi,  qui  fortitudinem  moriendo 
superavi.  «  Et  ostia  teaebrosa  vidisii, »  id  est  ea- 
rumdcm  adversariarum  potestatum  fraudulentam 
malitiam  respiciendo  prcssisti,  vel  mortis  praeposi- 
tos  moriendo  damnasti  ?  Quae  tenebrosa  oetia,  id 
est  malignos  spiritus,  qiii  in  insidiis  dum  noa  vi- 
dentur  viam  raortis  aperiunt,  nos  etiam  cernimus 
dum  supernae  lucis  radiis  iliustrati  dicimus  :  «  Do- 
minus  mibi  adjutor,el  ego  despiciam  inimicos  meos 
{Psal.  cxvii).  »  Quia  vero  post  mortem  resurrectio- 
nemque  ejus  cunctis  in  geatibus  Ecclesia  dilatata 
est, 

Vers.  18.  —  «  Nunquid,  ait,  considerasti  latitu- 
dinem  terrae,  »  subaudi,ut  ego,  qui  dum  angusiias 
mortis  petii,  fldem  meam  in  cunctis  gentibus  dila* 


retraxisti  «  concutiens,  »   scilioet  salubri  timore  D  tavi,  ut  juxta  prophetam  dilataret  Eoclesia  locum 


tt  exlrema  terrae,  id  est,  peccatorem  hominem,  qui 
per  terram  designari  solent  ?  «  Nuaquid,  »  inquam, 
«  tenuisti^Elexcussisti  impios  ex  ea,  »  subaudi  ut 
ego  qui  in  suis  ultimis  saepe  peccatores  terrendo 
conoutio,converiendo  teneo,  atque  ab  eorumcordi- 
bu8  impioscogitationum  motusevello.  Ac  si  aperte 
dicat :  MisericordiaB  meae  potentiam  respice,  et  luae 
justitiae  elationem  preme.  Et  quia  conversumquo- 
que  per  carnis  mortem  antiquae  culpae  poena  comi- 
tatur:  «  Restituetur,»  inquit,«  ut  lutum  signacu- 
lum,«  id  est,  homo  quem  Deusadsuam  simiiitudi- 
Qem  ooQdens  (Gen,  i)  quasi  quoddam  8uae  poteatias 


teatorii  sui,  et  pelles  taberaaculi  sui  exteaderet 
{Isa.  Liv),  et  quae  ante  in  una  gente  Israel  arctaba- 
tur,  ad  dextram  laevamque  penetrans  dilataretur. 
MoRALiTER :  Qualiterinsingulisnobishoc  commune 
boQum  agatur  iatuendum  est.  «  Nuuquid,  ait,  in- 
gressus  es  profundum  maris,  » id  est  abscondilam 
bumanaementis,qu8e  tanquammarefluotuansvariis 
cogitationibu88uisip8aceIeribusconfuQditur?«NuQ- 
quid,  inquam,ingre88use8?  Etin  novissimis  abys- 
sis,»  id  estejusdem  meQti8,«deambaIa8ti,i»  subau- 
di,  ut  ego,  cui  soli  meas  vel  spiritua  homioia  peoe- 
trabilis  est?  Qui  tuQO  profaadum  ejus  ingreator> 


U57 


COMMENT.  IN  JOB. 


1158 


quando  per  cognitionem  meam  ad  poBnitentiam 
conturbans  concutio,  et  quasi  in  novissimis  abyssi 
deambulo^dum  obscurum  cor  penetrans  fluclus  in- 
visibiles  vitiorum  calco.  «  Nunquid  apcrtae  sunt  tibi 
porta  mortis,»  id  estnunquid  ncte  sunttibi  pravaB 
cogitationes  cordis?  Qu8b  idcirco  ports  mortis  di- 
cuntur, quia  per  ilias  ad mortem  introitur.  «  £t  ostia 
tenebrosa  vidisti,  »  id  est  easdem  latenlds  cogita- 
tiones  malas  cordis  hnmani  ?  Vidisti,  inquam, 
subaudi  ut  ego,  cujus  eoliusocali  vident  qus  sunt 
in  corde  bominis  ?  {11  Par,  vi).  Nunquid  conside- 
rasti  latitudinem  terrs.id  est  bonas  cogitationes  vel 
virtutes  ejusdem  mentis  bumanae  ?  Nam  sicut  omne 
vitium  angustat,  sic  omnis  virtus  animum  dilatat. 
Idcirco  autem  beatus  Job  utrum  terra  latitudinem 
consideraverit  inquiritur,ulexeaiplo  aliens  latitu- 
dinid  bumilietur.  Ac  si  aperte  dicatur  :  Eos  quos  in- 
numera  mala  praBsentis  vita  nequent  augustare 
conitidera,  et  de  statu  cordis  tui  inter  verbera  glo- 
riari  cessa.  Deinde  gravi  quaestione  eumdem  Do- 
minus  discutit.  a  Indica,  inquit,  mibi  si  nosti 
omnia,  •  id  est  si  plenam  te  habere  scientiam 
putas. 

Vers.  ^9.  —  «  In  qua  via,  »  id  est  in  cujua  cor- 
de,  habitet  lux, »  id  est  iliuminaris  [illuminans?] 
justilia,  «  et  tenebrarum  quis  locus  sit,  »  id  est  in 
quo  perduret  cscitas  iniquitatis. 

Vbrs.  —  «  Ut  ducas  unumquodque  ad  termi- 
nos  suos,  »  id  est  dijudices  si  is  qui  nunc  iniquus 
cernitur,  io  iniquitate  vitam  fmiat,  vel  qui  justus 
videtur  vitam  suam  cum  juBtitis  perfectione  con- 
cludat.  «  Et  intelJigas  semitas  domus  ejus,  id  est 
quis  in  sBterno  regao  mansionem,  quis  in  pcena  8b- 
ternam  aocipiat  damnalionem.  Ao  si  diceretur : 
Sicut  qui  de  malis  convertantur  ad  bona,  vel  qui 
de  bonis  ad  mala  redeant  nesois ;  ita  etiam  nec  de 
te  quid  tuis  meritis  eiigentibus  agatur  intelligis. 
Ac  ne  conqueratur  cur  flnem  suum  nesciat,  com- 
memoratur  etiam  quod  nec  initium  suum  intel- 
ligut. 

Vers.  21.  —  «Sciebas,  inquit,  tune,  »  subaudi 
antequam  fores,  «  qnid  nasciturus  esses  ?  aut  nu- 
merum  dierum  tuorum  noveras?  »  scilicet  quibus 
super  terram  vivere  habebas,  subaudi  ut  ego,  qui 
me  nosciturum  nn?i,  qui  et  ante  humanitatis  ortum 
in  difinitale  semper  substantialiter  vivens pr«escivi 
de  me  hoo  quod  per  initium  sumpturus  eram  in 
utero  Virginis. 

Vers.  22.  ^  «  Nunquid  ingressus  es  thesauros 
nivis,  aut  thesauros  grandinis  aspexisti  ?  b  Subau- 
di,  ut  ego,  qui  frigida  ac  dura  corda  pravorum, 
qus  per  «  tbesauros  nivis  ac  grandinis  » figurantur, 
comprehendo,  et  utilitati  electorum  deservire  fa- 
cio,  dum  illos  saBvientes  cruciant,  sed  nescientes 
pargant  ? 

Vers.  23.  —  «  Quffi  prsparavi,  inquit,  in  tempus 
ho8tis,«  scilioet  hocquod  nunoest,quandoa  adver- 
sarius  diaboliistanquam  leo  rugiens  circuit(/ Pefr. 
t),  «  in  diem  pugn»  et  belii,  »  id  est  tam  oooulte 


X  quam  aperte  tentationis.  Potest  tamen  hic  ingres. 
6US  in  « thesauros  nivis»  in  bono  accipi  quia  videli- 
oet  frigida  corda  pravorum  nonnunquam  Deus  in- 
greditur,  utex  ipsisoperatoresjustitiffl  ac  defenso- 
res  rectaB  fidei  facere  dignetur.  Nam,  verbi  gratia, 
quantam  in  manu  suagrandinem  sump8it,dum  per 
Saulum,  qui  utique  nix  vel  grando  fuerat,  per  frigi- 
dam  insensibilitatem,  tot  resistentium  sibi  corda 
prostravit?llancdenique  nivemvelgrandinempr»- 
paravit «  in  tempus  bostis,  »  id  est  diaboli  vel  totius 
mundans  sapientiae  contradicentis  sapienliae  Dei, 
«  in  diem  pugnaB  et  belli,  »  ut  contraomnem  inor- 
dinationem  decertaret  tam  candore  justitih  quam 
districti  eioquii  correptione.  Quod  quia  per  adven- 
tum  mediatoris  agitur,  recte  subjungitur. 

|v  Vers.  24.  —  «  Per  quam  viam,  »  subaudi,  nisi 
per  me,  qui «  sum  via^  veritas  et  vita  Joan,  xtv),  » 
«  spargitur  lux,  »  id  est  late  fulget  prasdicatioois  vis 
emicans  apostolorum  vocibus?  Spargitur^inquamy 
lux.  a  Et  dividitur  aestus  super  terram  ?  »  id  est  gra- 
tiarum  divisio  per  Ecclesiam,quibutomniamembra 
ejus  necessario  sibimet  juncta  accendantur.  Sed 
quin  postquamspargi  lux  dicitur^divisioestus  sub- 
jungilur,  potest  intelligi  quod  per  aestum  persecu- 
tiodengnetur.  Namsparsaluoe,  id  estvita  fideliam 
clarescente,  aestus  super  terram  divisus  est,  id  est 
perOdorum  crudelitas  aocensa  ett,divisus,inquam, 
quando  nunc  Jerosolymis,  nunc  in  Damasco,  nunc 
inaliis  longe  regionibus  persecutio  saBviebat.Aliter: 
cc  Per  quam  viam  spargitur  lux,  »  id  est  Spiritas  qui 
Bpirat  ubi  vult,  etvocem  ejusaudis,«  sed  non  scis 

C  unde  veniat  et  quo  vadat  {Joan.  iii).  »  Bpargitur, 
inquam,  videlicetnulli  ejuscuncta  donatnbuuntur. 
Ex  bac  luce  sparsa  dividitur  aBstussuper  terram,id 
eet  super  animam,  quia  videlicet  hostis  callidua, 
quos  enitescere  luce  justitiae  conspicit,eorum  men- 
tes  iliicitis  desideriis  inflammare  contendit.  Dividi 
autem  «esius  dicitur.quia  non  singuli  omnibus,  sed 
quibusdam  vicinis  acjuxta  posilis  vitiis  fatigantur. 
Nam  prius  perpecta  uniuscujusque  consparsione, 
alii  laetis  ex  rebus,  aiii  ex  tristibus  tentationis  la- 
queos  opponit  adversarius.  Et  notandum  quod  per 
eamdem  viam  per  quam  lux  spargitur  etiam  di- 
vidi  8Bstu8  indicatur,  quia  videlicet  eadem  Spiritaa 
sancti  gratia,  quae  luce  sua  nostras  mentes  ir* 
radiat,  etiam  tentationes  adversarii  dispensando 

D  modiflcat,  ne  multas  simul  veniant,  animamqae 
plus  quam  possit  perferre  contingant.  Et  quia 
sparsa  luce  divisoque  «Bstu,  sicat  dicium  est,  exte- 
riora  quoque  praBdicationis  verba  conferuntur, 
recte  subditur: 

Vers.  25.  —  «  Quis  dedit,  inquit,  vehemenlissi- 
mo  imbri,  «  id  est  praedicationi  cum  impetu  eanti, 
ff  cursuro,  '>  scilioetutinteripsas  persecationis  an- 
gustias  sermo  Dei  curreret,  non  solam  tanqurm 
vehemea8,sed  ettanquam  vehementissiinus  imbei? 
Nam  suadere  hominibus  509  ut  credanl  seterna  vel 
invi8ibilia,vehemens  quidem  sed  non  vehementisai- 
muBpredicationis  imber  est;  suadere  autem  utpro 


1158 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1160 


pter  spem  futurorumrera  contemnant  prflBtentium,  A     Vbrs-  30.  —  «  In  similitudinem  lapidis  aqoae  du. 


ye\  difersanoQtiraeaQtgeneramortium,noa  taQtum 
Yeheraens,  spd  et  vebementissimus  imber  est. 
«  Quis  ergo,  inquit,  dedit  veberaentissimo  irabri 
cursum,  •  bcilicet  ut  electi  tam  multi  non  solum 
res  desererent,  sed  et  racrabrain  cruciatibus  pone- 
rent,  u  et  viam  sonaatis  tonitrui,  i  id  est  effectum 
pradicationis  superni  tcrroris  ;  qu»  dum  ex  anti- 
quorum  Patrum  conveaieate  prophetia  processit, 
quasi  tonitruum  ex  nubium  concussione  terribili- 
ter  insoQuit.  «  Quis,  inquara,  dedit  baQC  viam,  m 
Bubaudi  Qisi  ego  ?  «  Nam  aeque  qui  plaQtat,  » ia- 
quit  Paulus,  «  est  aliquid,  ueque  qui  rigat ;  sed 
qui  iacremeQtum  dat  Deus  (/  Cor.  iii).  »  Et  si 
quffiras  ad  quid  dederit? 


rautur,  »  id  est  sicutgeQtiles  qui  adoraQdo  lapides 
recte  et  ipsi  lapides  dicuntur,  ita  moliia  quondam 
et  penetrabilia  fidei  corda  Juda>orum  ininseQBibili- 
tatem  vertuutur.  Et  dum  ad  ndemgeQtilium  corda 
moUila  suut,  Judeorum  corda  per  iQndelitatem 
obdurantur. «  Et  superncies,inquit,aby88iconstrin- 
gitur,  >  id  esl  in  his  quae  dicla  sunt,  incompreben- 
sibilitas  divini  judicii,  unde  soriptum  est :  c<  Judicia 
tua  abyssus  multa  (PsaL  xxxv),  »  humane  meutif 
oculo  nullatenus  penetrantur.  Aliter :  •  De  cnjas 
utero  egressa  est  glaciee,  »  id  est  de  cujus  secretis 
ccBleetibus  frigidus  iniquitatis  magister  Satan  pro- 
jectus  est?  t  El  gelu  de  coelo  quis  genuit,  >  id  est 
eumdera8atanbeneincoBlestibusconditumincn1p« 


Vers.  26.  —  «  Ut  plueret,  inquit,  super  terram  |^  frigoremeQtessequaciumquasigeludecoelocaden- 

absque  homiQe,  •  id  est  super  geQtilitatem  vivcQ-      ' •-' '-'***  '^  *-  --*  * '— *- 

tem  absque  ratioue,  ia  deserto^scilicet  Qullara  bo- 
ni  operis  speciem  osteudeQte,  «  ubi  quIIus  morta- 


liura,  »  id  est  horaiuum,  •  oommoratur,  »  quia 
videlicet  dum  quIIus  iu  ea  ratioaabiliter  Deum  que- 
rerel,  qunsi  solis  erat  occupata  bestils  : 

Vbrs.  27.  —  «  Ut  impleret  iuviam  et  desolatam,» 
id  est  eamdera  geQtiIitatem,ad  quam  verbo  Dei  via 
noQ  patuit,  quaeque  ratiouem  coQsilii  et  boai  ope- 
ris  fructu  destituta  fuit.  •  Etproduceretherbasvi- 
reutes,  *>  id  est  doctriQas  scieQtiam  et  coQgruat 
operationes,  quia  videlicet  dum  sanctas  prfledica- 
tionis  imbrem  gentilitas  percepit,  et  vit»  opera  et 
doctrinffl  verba  germinavit.  Sicque  juxta  prophe- 
tam  iu  cubilibus  in  quibus  prius  dracones  habita- 


tera  astringere  permisit?  Quo  ad  terram  veniente, 
t  in  similitudinem,  inquit,  lapidis  aqusdarantur,  » 
id  estad  imitationera  ejusdemdiaboliduri  utiqueet 
tenebrosi  lapidis  hominesindurantur,  qui  per  aquas 
designantur.  Aquae  naraquesunt  populi.  «Etsuper- 
ficies  abyssi  oonstringitur,  »  id  est  frauduIeDtaejut 
consilia  deprebendi  non  possunt  a  seductis  homini- 
bus,  et  dura  quasi  bona  suasionis  ejus  tpecies  velut 
solidadesuperostenditur,  in  profundum  latens  ejas 
malitia  non  videtur.  Aliter:  •  Decujus  uteroegressa 
est  glacies,  »  id  est,  decujus  occulto  judicio  actum 
est,  ut  noQunquam  is  qui  intra  sinum  sanctae  Ec- 
clesiffi  signis  aut  scientia  sive  prophetia  pollebat, 
postmodum  rejiciatur,  ita  utdicara  talibusunescio 
vos  unde  sitis?  »  (Luc.  xiii.)  Glacies  enim  flunt,  et 


bant,  id  est  in  populis  quos  malignl  spiritus  posti-  C  quasi  de  utero   egrediuntur,   dum    in   virtutibut. 


debant,  ortus  est  viror  calami  et  junci  (Isa.  xxxv), 
id  est  et  scriptores  magni  qui  signiQcantur  per  ca- 
laraum,  et  auditores  pusilli,  qui  intelliguntur  per 
juncum.Haec  eadem^qu»  universaliter  degentilitate 
dicta  suQt,  in  siagulis  aguut  iotra  siQum  saQcte 
EcclesiflB,  dum  sicca  dudum  meus  gratia  venieot^ 
compluitur,  et  post  ariditatem  pristinam  tcientia 
viriditate  quasi  produotis  herbis  vestitur.Quum  Gon- 
ditor  noster  gratiam  adhuo  altiut  commendans  : 

Vers.  28.  —  «  Quis  est,  inquil,  pluvi»pater?vel 
quit  genuit  stillas  roris,  »  tubaudi,  nisi  ego?  qui 
coelestis  pluvia  doctrinara  temperatamque  pr»di- 
cationem  velut  ttillas  roris  quati  pater  genui,  id 
est  paterna  gratia  siccit  hominibus  effudi  ?  Post- 


quas  acceperunt,  laudes  ab  hominibus  quffrentes,  a 
visceribus  pietatis  supernae  separantur.  Hoc  ideo 
beato  Job  dicitur,utdevirtutibushumilielur,  ne  in 
hoc  quod  bene  vivendo  cal  uerat  su  perbiendo  frigetcat. 
Unde  adhuc  tubdens  :  «  Et  gelu,  inquit,  de  ccelo 
quisgenuit»id  estperfidiam  bsreticam  de  sacroelo- 
quio,  quod  utiquo  coelum  est,  dum  diem  intelligen- 
tiffi  nobis  aporit,  exoriri  permittit  ?  Hoc  gelu  Domi- 
Dut  seraetipsumgignereperhibet,  eodem  modoquo 
ait :  «  Ego  indurabo  cor  Pharaonis  (Exod.  iv.)  » 
Nam  et  illud  durare  est  misericorditer  nolle  emol- 
lire,  et  boc  gignere  est  gigni  juste  vel  utiliter  per- 
mittere.  Oportet  eitim  et  hffireses  esse,  ut  el  qui 
probati  sunt  manifesti  fiant  (/  Cor,  xi).  Quo  facto, 


quam  de  munere  dixit  quo  gentiiitas  vooattir,  tub-  D  «  iasimilitudinem,  inquit,  lapidisaqus  durantur,» 


dit  de  districtione  qua  Judsa  repellitur. 

Ver8.  29.  —  u  De  cujus  utero,  inquit,  egreata 
ett  glaoies,  •  id  est  de  cujus  quasi  secreto  sinu 
Judsa  per  infidelilatem  frigidi  projecta  est,  «  et 
gelu  de  cobIo,  »  id  ett  eosdem  Judaeos  per  malitiam 
congelatos  «  de  coelo,  inquam,  quis  genuit,  »  id 
est  de  eanctis  Patribus  nasci  permisit.  Nam  cum 
de  Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  quorum  vita  subli- 
mit  atque  coelestis  fuit»  Gaiphas  et  tota  Judffiorum 
plebs  impia  processit,  quid  aliud  nisi  gelu  genitum 
est  de  coeio  ?  De  quorum  dura  obttinatione  sub- 
ditur. 


id  est  cum  sintfluxi  et  molles  bujusmodi  homines, 
fortes  et  stabiles  se  essementiuntur,et  cum  ex  pro- 
posito  virtutem  deserunt,  fortes  se  in  bonis  operibus 
per  hypocrisim  ostendunt.  «  Et  superfioiet  abytti 
constringitur,  »  id  est  per  superductam  sanctitatit 
Bpeciem  fluxa  etinstabilis  eorum  coQscieQtiahomi- 
nibus  tegitur.  Vei  si  iu  bonam  partem  quis  hec  ac- 
cipere  velit,  Dominus  qui  prius  patrem  se  pluvios 
insinuat  idcirco  postmodum  de  suo  egredi  utero 
glaciem,seque  gelugignern  de  coelo  proDuntiat,  ut 
designetutilemesseinterdumtarditatemprofeclibi» 
virtutum.  Nam  veluti  Bemen  Jactatum  ti  post  pla- 


1161 


COMMENT.  IN  JOB. 


1169 


viam  gelu  premitur,quanlo  foraacitiusapparere  re- 
pellitur,tanto  fecundius  radicatur,  et  quo  vetatur 
progredi.eo  cogilur  multiplicari :  sic  nimirum  bus* 
cepta  verbi  semina  postquam  occultsgratiaBpluviis 
eunt  infusa,  interdum  si  disciplinflB  rigor  astringat, 
tandem  fortius  exuberat,  et  per  castigationem  perfi- 
citur  opus  bonum,quod  si  priusquam  oportet  osten- 
ditur,  a  grano  perfeetionis  iuanilur.  «  De  cujus  » 
ergo,  inquit,  u  utero,  »  id  est  internflB  diepensa- 
tionis  secreto,  «  egressa  est  glaoies  ?  »>  Scilicet, 
ut  voluntates  electorum  etiam  in  bonis  desideriis 
innrmitas  frenet.  «  Ei  gelu  de  coelo  quis  genuil  ?  » 
id  est,  repressionem  virtutis  confirmavit,  ut  velle 
quidem  bomini  adjaceat,  perficere  autem  non  inve- 
niat  (Rom,  vii;.  £t  quia  per  excitalionis  usum  sese 
electiin  quodam  vivendi  rigorecomponunt, «  In  si- 
miiitudinem,inquit,lapidisaque  durantur,  »  id  est 
in  soliditate  virtutum  mentes  infirm»  roborantur, 
«  et  Huperficies  abyesi  constringitur,  »  id  est  motus 
fluctuantis  animi  superduclo  rigoresanct»  delibe- 
rationis  premitur.Sed  et  tunc  Dominus  quasi  gla- 
ciem  de  utero  suo,  vel  gelu  de  ccelo  gignit,  dum 
electis  suis  adversitatem  viise  prsesentis  evenire  per- 
mittit,  qua  dum  ilios  aspere  comprimit,  profecto 
valentiores  redilit.  Et  tunc  «  in  siinililudinem  lapidis 
aquae  duranlur,  »  quia  videlicet  mentes  qus  per 
pro8pera508  molliter  fluxerant  constrictffi  adver- 
santibus  durescunt,«  et  superficies  abyssi  constrin- 
gitur,  »  id  est  profunda  mens  eisdem  adversis  su- 
pervcnientibus  utiliter  tenetur,  ne  per  Istitiam, 
quod  evenire  solet,  arcana  roentis  aperiat,  atque 
aperiendo  amittat.  Quod  timens  propbeta  dicit : 
u  Secretum  meum  mihi,  secretum  meum  mihi 
{Isa.  xxtv).  » 

VERS.:^i.—  aNunquid,»uit  Dominus,«conjunge- 
re  valebis  raicanies  stellas  Pleiades,  »  scilicet  qus 
vicinitatesibiconjunctssunt  tam  disjunctse,  et  si- 
mul  quidem  sits  sunt.sed  tamen  lucis  sus  variatim 
radios  fundunt?  Id  est  nunquid  sanctos  omnes  qui 
aliis  atque  aliis  ad  prsdicandum  temporibus  appa- 
rentes,etdisjuncti  sunt  pervisionem  sus  imaginis, 
et  conjuncti  per  intentionem  mentis;  verbigratia: 
Abel,  Isaiam,  et  Joannem,  qui  divisi  quidem  fue- 
runt  tempore,  sed  non  prsdicare:  «  nunquid, 
inquam,huju8modi  Pleiades,»  id  e8t8anoto8,«  con- 
jungerevaiebis,  »  subaudi  ut  ego?  Non.  Quia  vi- 
delicet  solius  divins  virtutisestetdisjunctistempo- 
ribus  missos,  et  dissimilibus  virtutibus  prseditos 
fulgore  intentionis  unire.  Unanamque  intentioest 
Joannis  dicentis  :  «  Ecce  Agnus  Dei  {Joan.  i),  »  et 
Isais  dicentis  :  c  Sicut  agnue  coram  tondente  se  ob- 
tumescet  {ha.  liii),  »  et  Abel  {Gen.  iv),  quihoo  idem 
Agnum  offerendo  locutus  est :  «  Aut  nunquid  gy- 
rum  Arcturi  poteris  dissipare  ?  »  qui  videlicet  per 
gyrurosuumnocturnaspatianonoccasurusillustrat, 
quique  septem  stellis  ita  volvitor,  ut  modo  tres  ad 
summa  elevet,  atque  ad  ima  quatuor  indinet,  mo- 
do  quatuor  superius  erigat,  et  tres  inferius  premat. 
(c  Nunquid,  inquam,  hujusmodi  Arcturum,»  id  est 

Patbol.  GLxyni. 


A.  sanctam  Ecclesiam,  que  per  totam  noctem  bujus 
ssculi  gyrum  laborum  tolerans  nunquam  occidit 
vel  deiiclt,  «  dissipare  poteris, »  quin  semper  ita 
volvatur,utmodo  quidem  Triuitatis  quasi  tres  stei- 
)as  elevet,  opera  vero  quw  quatuor  virtutibus,  id 
est  prudentia,  fortitudine,temperantia,atquejusti- 
iia  constant,  quasi  quatuor  stellas  inclinet?  Verbi 
gratiadumdicit  perPiiulum,  quia  •  non  ex  operi- 
bus  Abraham  justificatus  est.sed  credidit  Deo  et  re- 
putatum  est  ei  ad  juslitiam  (Bom,  iv),  »  modo  au- 
tem  fidem  deprimens  ct  opera  efiferens  quasi  tres 
Btellas  inclinat  et  quatuor  elevat,  cum  dicit  per  Ja- 
oobum  :  Fides  sine  operibus  morlua  est  {Jac,  ii).  » 
Ilunc  Arcturi  Kyrum  quandoque  Dominus  dissipat, 
quia  labores  Ecclesis  ad  requiem  permutat,  Pleia- 

P  desquejungit,quia8anctosomni8sibi  copulat  per 
speciem  visionis.Potest  lamen  per  Arcturum,qui  a 
plaga  frigoris  nascitur,  lex  rigida  et  aspera ;  per 
Pleiades  vero,qus  abOrienie  surgunt,  Novi  Testa- 
menti  designari  gratia.  At  vero  Conditor  noster 
dum  septiformis  spiritus  operationes  simul  in  se 
et  cunctas  et  manentes  habuit,  quasi  Pleiades  Novi 
Testamenti  junxii,  et  Arcturum  priscs  legis  dissi- 
pavit,  id  est  spiritualem  intelligentiara  aperiendo 
liiteralem  legis  laborem  solvit.  «  Nunquid  »  ergo, 
ait,  «  conjungere  valebis?  »  etc,  ut  dictum  est. 
Quia  vero  in  ipso  Dominics  inoarnationis  myste- 
rio  aliis  lux  verilaiis  ostenditur,  aliorum  vero  per 
acandalum  corda  lenebrantur. 

Vers.  32.  —  «  Nunquid,  ail,  producis  Luoiferum 
in  tempore  suo,  »  subaudi  ut   ego,   qui  Ghristum 

^  meum  in  plenitudine  temporis  mitto  ?  qui  tanquam 
Lucifer  diluculo  surgene  a  mortuis,  fulgore  sai 
luminis  caliginem  premat  humans  morlalitatis, 
•  stella  splendida  et  matutina,  »  ut  Joannes  ait 
{Ap&c.  xxii).  «  Et  vesperum  super  fiiios  terrs  con- 
surgere  facis  ?  »  id  est  in  cordibus  infidelium  Ju- 
dsorum  Dominari  Antichristum  eorum  merito 
exigente  permittis.  Quia  videlioet  nequaquam  su- 
per  ho8  filios  terrae  vesper  ille  consurgeret,  si  fllii 
coeli  esse  voluissent.  Quod  occultum  Dei  judicium 
ne  homo  perscrutari  audeat, 

Vers.  33.  —  c  Nunquid,  ait,  nosti  ordinem  cgb- 
liy»  id  est  supernarum  dispositionum  occultas  prs- 
destinationes  comprehendis,  «  et  pones  rationem 
ejus  in  terra?»  id  est  considerando  discuties,  aut 

^  manifestabisantehumanacorda?  Singuiarem  ta- 
men  ob  causam  beatus  Job  nunc  de  judiciorum 
incomprehensibiliom  investigatione  requiritur,  ac 
8i  aperte  dicatur  :  Guncta  qu8B  pateris  tanto  tole- 
rare  patientius  debes,  quanto  secretornm  ccBles- 
tium  ignarus  cur  hsc  pateris  nescis.  Quod  mire  a 
Domino  fieri  non  ignoratur,  inde  divina  voce  Job 
multipliciter  requiritur,  cui  adhuc  dicitur  : 

Vers.  34.  —  c  Nunquid  elevabis  in  nebula  vocem 
tuam,»  id  est  ad  caliginosa  infidelium  corda  prsdi- 
oatorum  tuorum  linguam,  «  et  impetus  aquarum 
operiette?  »  id  eat  turba  resistentium  populorum 
persequetur  te,8ubaudi,ut  me,quem  sibi  prsdican-* 

37 


1463 


RDPERTI  ABBATia  TDITIENSIS 


1164 


tem  iDiqui  et  iDdigni  auditores,  scilicet  Jiidsei, 
quorum  csecitas  per  ilUm  quoque  Debuiam  signi- 
ficala  est  in  libro  Regum,  qufle  implevil  domum 
Domini  (lHReg.  viii),  circumd.inte9,  «  Quousque, 
inquiuDt,  animam  nostram  tollis  ?  »  (Joan.  x).  Et 
deinceps  omaes  iniqui  tanquam  impetus  aquarum 
me  sibi  operiunt,  quia  neque  per  prxdicautes  saD- 
ctoa  loqueutem  iDtelliguDt,  neque  per  morienlea 
patientes  vident.  Ilaec  idcirco  narrat  qu»  ab  homi- 
DibuB  patitur  Deus,  ut  dolor  afflicti  bominis  mi- 
tigetur.  Ac  si  illi  aperte  dicat :  Mea  subtiliter 
peuBa,  et  tua  squanimiter  lolera.  Protinus,  quia 
pravi  hominee  praedicamenla  de«piciunt,  adjungit 
etiam  miracula  qds  venerentur. 

Verh.  35.  —  «  Nunquid,  ait,  mittee  fulgura,  » 
id  est  coruscanlee  miraculis  prasdicalores,  «  et 
ibunt,  »  idest  Bupernareverenliacorda  tranBfigent 
auditorum,«  et  revertentia  dicent  tibi :  Adsumus  ?» 
Quod  videlicet  mihi  dicunt,  dum  non  Buie  viribus, 
sed  naihiquodoperantur  atlribuunt.il  namque  ful- 
gar  cum  predicaior  miraculum  facit,  redit  cum 
non  sibi  sed  auclori  tribuit  quod  fecit.  Unde  alias 
ftcnptum  est :  «  Ad  locum  unde  excunt  flumina 
revertuntur,  ut  iterum  fluant  (Eccle,  i),  »  id  eet  in 
auctorem  prffidicatores  Baucti  respiciuut,  ut  gra- 
tiam  quam  perceperuut  prae&umendo  de  so  dod 
perdaDt.  De  eisdem  prflBdicatoribus  percuDctaDdo 
subditur  : 

VER8.36.  —  a  QuispoBuit  iu  visceribuB,  »   id  est 
in  corde  hominiB,  «scienliam  ?  •  scilicet  divinitus 
iDspiralam,  dcc  ia  solis  vocibus,  sed  etium  ia  sea- 
sibus  datam.  Quam  videlicet  sapientiam  per  eimile 
pulchre  commendat  subjungendo  ;  «  Vel  quis  dedit 
gallo  inteiligentiam  ?  »  id  est.ut  sicut  gallus  prius 
nocturnis  temporibua  horas  discutit  et  tunc  demum 
vooem  ezcitationia  emittit,  ita  sanctus   praedicator 
prius  in  auditoribus  Buis  qualitatem  vitfie  cunside- 
ret,6ttuncdemumad  erudiendum  congruam  vocem 
prffidicaiioDis  formet,et  quasi  gallus  caotando  voci- 
bu8  Buis  somaum  torporis  excutiat  venturam  lu- 
cem  DUDtianB  ;  verbi  gratia,  dum  dicit : «  Nox  prie- 
ceB8it,die8auteiu  appropinquavit  {Hom,  xiii).  »  Et 
at  cum  auctoritate  prfledicet,  luzuriam  reatriiigere 
debet,  aicut  aoriptum  est  (Prov.  zzx) :  «  Tria  sunt 
qus  bene  gradiuntur  :...  leofortieBimus  bestiaruii 
ad  nullius  pavebit  occureum,!  videlicet  quia  leo  de 
tribu  Juda  Christus  :    «   Venii,   inquit,   princeps 
mundi  huju8,et  io  menon  babet  qui d quam  (ioan. 
xi?):»leo,inquam,forti88imu8,  et«galluB8Uccinctu8 
lumboB,»  id  est  castitate  prsfulgens  praedicator; «  et 
aries,  nec  est  rex  qui    resistut  ei,  »  id  est  prslatus 
quisque  cui  populum  Bubsequentem,  quasi  ovium 
Irabenti  gregcm  quilibet  pcrsecutor  obvians  praipe- 
dire  non  valet  ejus  inteatiODem.  Prsdicator  itaque 
quasi  gailus  succinclus  lucem  proeciait.    £t   sicut 
gallusproruadioribushoris  noctis  valentiores  etpro- 
ductiore8,maDe  autem  appropioquanie   leniores  et 
minutioressoletformare  voces,  sicel  ipse  dum  ini- 
quis  adhuc  mentibus  pr»dicat,alii8  et  magnis  voci- 


A  bus  ffiterni  judicis  terrorem  504  quasi  profoDdt 
nocte  dormientibne,  seipsum  prius  bonis  actibas 
quasi  quibusdam  alis  excitans,  anauatiat,  cam 
autem  in  auditoribas  jam  adest  luz  veritatis,  cla- 
moris  sui  magnitudiaem  io  ieaitatem  verlit  dulce- 
dinis.  «  Quis,  inquam,  gailo  dedit  hanc  intelli- 
gentiam,  »  subaudi  niei  ego. 

VER8.37.  —  «  Quis  enarrabit  ccBlorum  rationem, « 
id  est  supernorum  vim  secretorum, «  et  concentum 
CGeli  quis  dormire,  »  id  est  coacordem  praedicaD* 
tium  sermoaem  coaticescere,»  faciet?>  sabaudiyoisi 
ego.  Ipse  enim  Conditor  noster  cum  coelorum  ra* 
tionem  narrare  co^perit,  concentum  coeii  dorroire 
facit,  quia  cum  jam  nobis  per  speciem  osteaditur, 
praedicantium  verba  subtrahuatur.  «  Nec  docebit, 

g  iaquit  propheta,  uitravir  prozimum  suum  dicens: 
Cogaosce  Domiaum,  omaes  eaim  oogaosceot  me, 
dicit  Domiaus  (Jer,  zxxi).  »  Quis,  inquam,  hcc 
fecit? 

Vers.  38.  —  «  Quando  fuadebatur  pulvis  io  ter- 
ra,»  id  estio  resurrectioae,  quaado  pulvis  mortuo* 
rum  io  solida  reducitur  membra,  «  et  glebae  oom- 
pingebantur,»  id  est  firma  ex  pulvere  membra  col- 
ligebanturPFuiuraquasiprfleteritadivinussermode 
Bcribit,  vel  ita,  ut  ad  supradictam  galli  intelligen- 
tiam  continuetur  :  «  Quis,  >  inquit,  subaudi  nisi 
ego,  «  enarrabit  coelorum  rationem,  »  id  est  Bcien- 
tia  secretorumcGBlestium  mentes  illuminabii  electo* 
rum,c  etconcentum  coeli  quis  dormire  faciet?  »  id 
est  conoordes  hymnos  angelorum,et  CGelestiumgau- 

p  dia  virtutum  justo  judicio  reproborum  cordibusab- 
BconditfSubaudi.nisi  egoqui  hoctuoc  facere  coBpi ; 
•  quando  fundebatur  pulvis  in  terra,  «  id  est 
quando  me  apparente  per  myslerium  locarnatio- 
ais  peccatores,  quos  omnis  tentationum  flatud  ra- 
piebat,  ratione  fldei  solidati  sunt  in  E!ccle8ia,  «  et 
gleb»  compinKebanlur,  »  aubaudi  ex  eodem  pee- 
catore,  id  eat  idem  peccatores  uniti  sunt  ez  cbari- 
tatis  collectione,  sicut  pulvis  in  glebas  coagulatof 
ex  humore,  acei  dicerel  :  Tunc  primum  secreta 
apiritualia,  et  non  sine  misericordia,  aliia  aperui, 
et  oon  sine  juetitia  aliis  clausi,  cum  alios  res- 
puens  aiios  intra  Ecclesiam  per  concordiam  cba- 
ritatis  adornavi.  De  qua  Ecclesia  multas  genles 
rapiente  Bubditur  : 

Vers.  39.  —  «  Nunquid  capiesleene  predam  ?  » 
illi  scilicet  leaen»  de  qua  et  Job  superius  loqueoi 
conira  superbientem  Judaeam,  «  Nec  pertransivit, 
inquit,  per  eam  lecena(/o^.  zxviii).  »  —  «  Pra- 
dam,»  inquam,  idestnumeros,  degenlvbus  «  nuo* 
quid  capies  »  huic  «  lesDffi?  »  subaudi  ut  ego. 
«  Aut  animam  catulorum  ejus  implebis,  »  id  est 
per  animarum  lucrum  esurientia  apostolorum  vel 
prsedicatorum  vota  satiabis?  Apostoli  namqoe 
qiiasi  catuli,  id  est  teneri,  vel  per  formidiof^m  io- 
firmi  vocantur,  utpote  qui  passo  Domino  clausis 
foribus  residebant  propter  metum  Judsoram 
(Joan,  zz).  Unde  et  sequitur  : 
V&R8. 40.—  «r  Qoando  cubant  in  antrifl^et  in  ipa- 


D 


COMMENT.  IN  JOB. 


1166 


insidiantur,  »  id  est  mundi  impetum  formi- 
i  coDgrua  doctriDae  praeetolantur,  quomodo 

leonum  tandiu  «  cubant  in  antris,  »*  donec 
ente  tempore  ad  apertc  rapiendum  roboren- 
t  quia  gentilitas  ipsa,  quae  pro  apostolorum 
Lpla  est,  alios  item  capere  esurit. 
.8.41.  —  «  Quis  prffiparat,  inquit,  corvo  escam 
,  »  id  est  peccatis  nigrae  gentiiilati  Dei  scien- 
t  quando  pulli  ejus  ad  Deum  clamant,  »  id  est 
Datores  ejus  orant,  «  vagantes,  eo  quod  non 
nt  cibos,  »  id  est  ffistuantes  in  desiderio  dum 
38  in  sinum  Ecclesiffi  recipere  ambiunt  popu- 
el  ita  :  «  Quis  corvo  prsparat  escam  suam,  » 
cuilibet  docto  prsdicatori,  qui  apud  se  niger 
!ut  corvuSyid  est  humilis,  Verbi  divini  tribuit 
genliam,  «  quando  pulli,  »  id  est  discipuli 
■  ad  Deum  clamant,  vagantes  eo  quod  non 
nt  cibum  suum,  »  id  est  discurrentes  eo  quod 
ne sibi  competentis  indigeant  alimento  ?  Gor- 
lim  pullos  suos  priusquam  plumescendo  ni- 
.ntinediaaffici  patitur,  quoadusque  in  illis 
nnarum  nigredinemsua  similitudo  videatur. 
doctor  discipulis  in  fide  sibi  natis  non  ante 
jamentorum  sublimium  alimenta  Iribuit, 
illos  prsterita  peccata  deflerecognoverit,quia 
ie  adhuc  considerare  innrmitatem  propriam 
nt,  et  per  hoc  contra  bujus  mundi  gloriam 
itatis  nigredinem  non  ostendunt.  «  Quis  er- 
quit,  preparat  corvo  escam  suam  quando 
ju8  clamant  ?  »  subaudi  nisi  ego.Quia  videli- 
m  praedicta  discretio  caute  a  praedicatoribus 
itur,  ei  divinituslargior  copia  prffidicationis 


XXXIX,  VER8.  1.  —  «  Nunquid  nosti,  ait, 
8  partus  ibicum  in  petris,  »  id  est  quo  tem- 
i  pariendum  spirituales  Deo  fllios  prsdica- 
nittendi  sunt,  qui  petrs  vocati  sunl  propter 
atem  fidei,  <  vel  parturientes  cervas  observa- 
id  est  eorumdem  sanctorum  Patrum  affectus 
idisti.  Verbi  gratia,quorum  unus  ait :  a  Fi- 
lei,  quos  iterum  parturio,  doneo  formetur 
us  in  vobis  {Gal.  iv).  »  Nam  hujusmodi  pa- 
milia  quffidam  habent  ibioibus  que  in  pe- 
riunt,  et  si  quando  dealtis  saxorum  cacumi- 
ruunt,in  suis  cornibus  illffisasuscipiunt,  cer- 
9que  quibusmorisestioventosserpentesmor- 
dilaniare,  etsi  quando  flumina  transeant  ca- 
ladorsis  prfficedentium  superponunt,  et  invi- 
iccedendo  laborem  non  sentiunt.Siquidem  et 
lasi  in  petris  pariunt,dumindoctrina  Patrum, 
trae  ut  jam  dictum  est  pro  soliditate  vocati 
d  conversionem  animasgignunt,  et  quidquid 
ne  temporalia  acoesseritjn  testamentis  Scri- 
sacrffi  quasi  quibuedam  cornibua  exoipientes 
tur.  Ipsi  nihilominus  «  sicut  cervus  deside- 
d  fontes  aquarum  (PsaL  zli),  »  et  vitffi  pre- 
momenta  labentia  quasi  quadam  flumina 
antes  caute  illud  observant  quod  scriptum  est : 
oem  onera  vestra  portare,  et  sio  adimplebitis 


A  legem  Christi  (Gal.  vi).  »  Possunt  vero  per  cervas 
doctores,  pcr  ibices  autem  quia  minima  animalia 
sunt  inteliigi  auditores,quiquasiin  pctris  pariunt, 
ijuia  ad  excrcenda  sancta  opcra  fecundantur  per 
exempla  Patrum  pra;cedentium.  Quorum  videlicet 
audilorum  tempora,id  est  profeclU8,doctorum  quo- 
que  labores  quasi  parturienles  cervas  caut^i  consi- 
deratione  observare  solius  Dei  est.  Unde  et  sub- 
ditur : 

Vers.  2.  —  «  Dinumerasti  menses  conceptus 
earum  ?  »  id  est  longiturnitatem  vel  multiplicita- 
tem  soliicitudiois  vel  desiderii  quo  afflciuntur 
sancti  Patres  deprofectu8pirituaiiumflliorum,quo8 
quasi  conceperunt  et  solliciti  sunt  de  salute  illo- 
rum.  «  Dinumerasti,  »  inquam,  «  menses  concep- 

Q  tus,M  et  scisti  tempus  qartus  «  earum  ?»  id  estquan- 
do  hoc  quod  appetunt  implere  vaieant»  subaudi  ut 
ego.Qui  in  illisconsidero  et  illud  quod  sequitur  : 

VER8.3.—  «  Incurvantur  ad  fetum,  » idest  ab  ilia 
immensilate  contemplationisquamcapiunt  conde- 
scenduntad  inQrmitatem  audUorum  ;  verbi  gratia, 
ut  ille  qui  ait : «  Non  potui  vobis  loqui  quasi  spiri- 
tualibu8,8ed  quasi  carnalibus  (/  Cor.  iii),  »  et  simi- 
lia.«  Incurvantur,  inquam,  et  pariunt,  »  id  est  hoc 
modomagi8audiloribusproficiunt,cetrugitusemit- 
lunt,»  id  est  cruciantur  prs  dolore  periclitautium 
parvulorum.  Rugitum  enim  cerva  parturiens  emit- 
tit,cum  Paulus  dicit  : «  0  insensati  Galats,  quis  vos 
fascinavit  {Gal,  iii), »  et  caetera.  Quia  vero  ipsi  qui 
Patrum  prsdicatione  aascuntur,  aliquando  eosdem 

p  doctores  suos  ad  regnum  prsveniunt,  et  eis  in  hac 
vita  durantibus  consummantur  permartyrium,  se- 
quitur  : 

Vers.  4.  —  «  Separantur  filii  earum :  »  quam  se- 
parationem  protinus  ezprimens,  «  et  pergunt,  in- 
quit,ad  paatum,  »  id  est  ad  illud  ttOft  ffiterns  vi- 
riditatis  pabulum  ubi  nihil  deerit :  «  Egrediantur 
et  non  revertuntur  ad  eas,»  quia  videlicet  angustias 
vitffi  prsBentis  evadentes  ultra  a  doctoribus  prsdi- 
cationem  vits  accipere  noa  requirunt.  Postquam 
figurata  incurvatione  cervarum  malta  de  magis- 
trorum  virtute  narrata  sunt,  Bequitur  de  his  qui 
secreta  remots  oonversationis  appetont. 

Vkr8.5.—  «  Quis  dimi8it,»inquit,  «  oaagrum  li- 
berum  ia  solitudinem, »  id  est,  vitam  illorum  qul 
reraoti  a  popaiorum  turbis  coaversaatur  ?  «  Quis,» 

^  inquit,  «  dimisit  liberum,  »  id  eat,  quis,  nisi  ego, 
talem  dedit  gratiam,  ut  calcatis  terreaia  deside- 
riis  a  temporalium  rurum  appetitu  secara  meaa 
exoneretur  ?  «  Et  vinculaejus  quis  solvit,»  id  est^vo- 
luptatnm  carnalium  retinacula  dirupit,  ut  angus- 
tum  propositum  dilatato  corde  currere  possit  ? 

Vbr8.6.  —  «  Gui  dedi  in  solitudiae  domum,  »  ia 
solitudlae,  inquam,  non  tantum  corporis  sed  et 
cordis.Nihil  enim  prodest  solitudo  corporis  absque 
solitudine  cordis.  «  Dedi,  >  inquam,  «  in  soiiludine 
domum,»id  est,  in  solitariavila  silentium.  «  Et  ta- 
bernacula  ejus  in  terra  salsuginis,»  id  est,  conver- 
sationem  ejus  ia  acoensione  sitis ;  saisago  eaim 


■  \ 


1167 


RDPERTUS  ABBAS  TDITIENSIS 


1168 


solel  accendere  sitim,  et  sancti  viri  in  hujas  Tit»  A  «  domum,ettabernacolae|uB,»  id  est,  diveroaa  Ec- 


tabernaculis  accenduntur  ut  sitiant,  siliunt  ut  sa- 
tientur,  sicut  scriptum  est :  «  Beati  qui  esuriunt 
et  siliunt  justitiam  {Matth.  v).  » 

Vers.7.—  «Contemnit  multitudinem  civitatis,  « 
idest,  prava  studia  devitat  human»  conversalionie. 
«Clamorem  exactoris,  »id  est  violentas  tentationes 
diaboli  non  andit,  videlicet,  qoia  non  coneentit. 
Nam  hujusexactoria  sermo  malaauggestioest,  cla- 
mor  vero  ejus  eet  violenta  tentatio.  Idcirco  autem 
diabolus  exactor  dicitur,quia  eemel  in  paratiiso  ho- 
mini  maloe  persuasionisnummumcontulit^ethujus 
debiti  reatum  quotidie  exigit.  Potest  per  huno 
exactorum  etiam  venter  intelligi,  cujus  quasi  cla- 
manlis  verba  viri  abstinentert  contemnunt,dum  vio- 


clesias^quffi  in  hac  vita  quasi  tabernacuia  ad  tempus 
figuntur,  «  in  terra  salsuginis,  »  id  est,  in  eadem 
gentilitate,qu8B  nullam  viriditatem  boni  iDtellectus 
proferens  perversa  sapiebal.  •  Contemnit  maltitu- 
dinem  civitatis,  »  id  est,  eorum  vitam  ad  quos  ve- 
nerat  scilicet  Judaeorumdespicitimitari,ita  ut  cum 
eum  regemfacere  velleiit,refugent(/<>aii.vi)«  etcum 
eum  iniprficere  qutererent,  sponte  ad  crucem  ve- 
nerit  (Joan.  xviii).£t  quia  <c  peccatum  noQ  fecit  nee 
inventus  estdolusin  oreeju8(/Pety.ix),»— «  clamc- 
rem,»  inquit,«  exactoris  nnn  audit,  »  id  est,  antiqoi 
hostis  insidias  despicit,  qui,  at  supra  diclum  est, 
recte  exactordicitur,  quiasuadendo  intulitcalpam, 
saeviendo  exigit  poBnam.Gujus  sermo  estastuta  per- 


lentia  vite  desideria  reprimunt.  Nam  cum  contra  g  suasio  ante  bominis  mortem,c]amor  vero  violeota 


innumera  vitia^multasint  virtutum  certamina.con 
grue  tamen  hic  solus  venler  exactor  dicitur,  quia 
clamat  solus.  Neque  enimad  cooflictumspiritualis 
agonis  assurgitur^si  non  gulae  prius  appetitus  edo- 
matur,  qui  dum  non  restringitur,  simul  cuncts 
virtutes  per  concupiscentiam  carnis  obruuntur.  Sic- 
que  princeps  equorum  destruit  muros  Jerusalem 
(IV  Reg.  XXV),  id  est,  venter,  cui  a  coquentibus 
diligentissima  cura  8ervitur,virtute8  animsB  perdit, 
dum  non  restringitur.  Sermo  hujus  exactoris  est 
necessaria  postulatio  naturs,  clamor  vero  ejus  est 
meneuram  neceseitatis  transiens  appetitus  gulse. 
Qu8e  hic  onager  contemnens,  ut  dictum  est : 

Vers.8.  —  «  Circumspicit  montes  pascuaesuae,  » 
id  est,  ascensiones  virtutum  in  corde  suo  disponit 
perallascontemplationes  refectionis  setemffi  (PsaL 
Lxxxiii),  per  quas  nititur  sublimioribus  angelorum 
virtutibus  interesse.  «  Et  virentia  quaeque  perqui- 
rit,  •  id  est,  bona  sterna  quae  nuUa  temporalilate 
raarcescunt  desiderat.  Cancta  hec,  qu8e  de  onagro 
dicta  8unt,  intelligi  etiam  aliter  po88unt,videIicet, 
ut  ostendatur  per  quem  Bupradicta  virtus  prsdica* 
tionis  detur,  illico  commemoratio  de  Dominicaln- 
carnatione  subnectitur,  ut  dicatur  :  «  Quis  dimisit 
onagrum  liberum  in  solitudine  ?  »  nec  indignum  est 
per  hoc  animal  Dominum  ngurari,cum  dicat  etiam : 
«  Ego  autem  sum  vermis,  et  non  bomo  (PsaLxii),  » 
et  per  prophetam  juxta  LXX  interpres  dicitur : 
«  Scarabaeus  de  iigno  clamavil.»—  «Quis  »  er^o,  in- 
quit,«  dimisit  onagrumliberum,»  8ubaudi,nisi  ego, 


Jam  rapina  post  mortem.  Quem  clamorem  exactoris 
hic  non  exaudit,id  e8t,non  timet  cum  dicit  :  «  Ve- 
nit  enim  princepsn.undi  hujus,  etinme  non  hak)et 
quidquam  (Joan,  xiv).  »  imo  et  juxta  propbetam, 
sceptrum  exactoris  bujus  8uperavit,8icul  in  die  Mt- 
dian  (Isa,  ix),  id  est,  regnum  diaboli  gentilitatem 
eripiendodiruit,  juxtaquod  similitudo  prflesignavit 
in  die  Madian,8oilicet  quandoGedeon  pugnavitcom 
CGc  viris  cootra  Madian    novo   genere  belli,  ita  at 
dextris  tenendo  tubas,  sinistriaautem  ardenteslam- 
pades  intra  lagunculas^fractisque  laguncuiis  in  tu- 
barum  sonitu  illinc  lampadumcoruacatione  territi 
bostes  in  fugam  converterentur  (Judic,  vu).  Sic 
enim  in  advcntu  suo  Redemptor  no8ter,qui  eignifi- 
catur  perOedeon,  qnod  interpretatur  <:urttftfiu  «(e- 
rum,  etiam  et  ipse  Virginis  uterum  mira   potentia 
introivit.Redemptor,inquam,  cumcccviris,  id  est, 
cunctis  cultoribus  Trinitati8,quibu8et  dedittubu, 
id  est,  terribilia  coelestis  docirins  verba,  etlampa- 
des  intra  lagenas,  id  e8t,clare  aancti  Spiritus  dona 
intra  corpora  fragilia,ita  ut  verbi  tubaa  in  dextera, 
et  lagenas  ferrent  in  la^va,id  est,  verba  Dei  in  ma- 
jore  cura,8uisque  corporibus  haberent  pretiosiora, 
cum  his,  inquam,  et  talibus    viris   regnum   hujos 
exactoris  invasit,  et  inita  pugna  sonantibaa  tubis, 
id  e8t,emisso  sonitu  praedicationis^fractisque  lage- 
nis  corporum  permultagenerapassionum  miracu* 
lorum  claritas  splenduit    quasi   lux,  fugitque  hio 
exactor  diabolus,  quem  suo  quoque   nomine  desi- 
gnat  Madian,interprelatur  cnim  declinansjudieium: 


d  est,mi8itChristum  quasi  agri  animal,ide8t,agre-  ^  fugit,inquam,decordibus  hominum  ▼ictus  in  judi- 


8ti  quondam  gentilitati  profuturum,  «liberum,»  in- 
quaro,  «  in  solitudinem,»  id  est,  omni  peccato  ca- 
rentem  et  idcirco  inter  mortuos  libernm  (Psal. 
Lxxxvii)  in  ea  quse  quondam  deserta  erat  gentili- 
tate,et  «  vincula  ejus  quis  solvit  ?  »  id  est,infirmila- 
teSfpassionis  commutavit  in  gloriam  resurrectionis, 
suscitando  eum  solutis  doloribus  inferni  (Act.  ii). 
«  Cui  dedi,  »  inquit,  «  in  solitudine  domum,  »  in 
gentilitate  corda  bominum  ad  possidendum.Genli- 
litas  namque  solitudo  ex8titit,in  qua  patriarcba  non 
fuit,propheta  non  fuit,ad  intelligendum  Deum  qui 
ratione  uteretur  non  fuit.«  Insolitudine,  »  inquam, 


cio,nec  valens  resistere  victori  Christo.  Hic  itaque 
clamorem  hujus  exactoris,non  audit,  imo  vincens  et 
ejiciens  illum,  circumspicit  montes  pascuffi  soae,  id 
e8t,erig':t  altos  et  elatos  homine8,de  quorum  pasca- 
tur  conversione  ethumilitate.Undeet  acriptum  est: 
«  Altitudinos  montium  ipae  conspicit  (P<a/.zxxiv),» 
id  est,  elalionem  superborum  ab  iniquitate  in  me- 
Iiu8  convertit.  «  Et  virentia  quaeque  perquirit,»  id 
est,  eo8  diligit  quorum  caro  per  praedicationem 
ejus  in  virtutibns  reflorescit,  qui  tanto  vere  viren- 
tes  8unt,  quanto  in  hsreditatia  immarcesaibilia 
sorte  radicem  cogitationis  figunt. 


1169 


COMMENT.  IN  JOB. 


1170 


Superato   exaclore,   ut   supradictum   est,  quia  A  tolerat  fictos  fratres.  Unde  Dominus  quia  rhinoce- 


paulatim  per  infirma  mundi  conrusa  sunt  fortia 
(/  Cor.  i),  et  dum  in  veneratioDe  vita  surgit  bumi- 
lium,  elatio  cecidit  superborum,  de  eisdem  su- 
perbis  vel  potentibus  ssculi  tandem  leve  jugum 
506  Christi  suscipientibus,  subditur  : 

VERs.9.--«Nunquid  volet  rhinocerosserviretibi?» 
subaudi  ut  mihi,  cui  potentes  mundi  dudum  in  ela- 
tione  sua  confisi  tandemsunt  subditi.  Rbinoceros 
enim  qui  omnino  indomita  naturffiest,  et  si  capitur 
ex  impatienlia  moritur,  habens  unum  tantum  in 
narecorou,undeet  rhinoceros  dicitur:  rbinoceros 
enim  in  lingua  Latina  sonat  in  nare  comu,  Rhino- 
ceros,  inquam,  per  suam  feritatem  et  per  narem 
cornutam  potentium  elationem  vel  elatam  designat 


rota  hunc  lorisligatum  dixit,  iilico   pravorum  hy- 
pocrisin  subdidit. 

Vrr8.  13.  —  Penna,  »  inquily  »  struthionis,  »  id 
eBt,exterior  babitus  hypocrits,  «  similis  est  pennis 
herodiiet  accipitris,  »id  est,  spiritualium  virorum 
ver®  religionis.  Hypocrita,  qui  bonorumfitam  si- 
mulat,  sed  veritatem  sanctitatis  non  habet,  per 
strutbionem  designatur,  qui  pennis  herodii  vel  ac- 
cipitris  similes  pennas  habet,  sed  volatus  eorum 
celeritatem  non  babet,  et  sicut  accipitris  et  herodii 
parva  sunt  corporased  pennisdensioribusfulta,  et 
idcirco  cum  celeritate  transvolant :  struthio  vero 
raris  pennis  induituret  immani  corpore  gravatur, 
sic  etelectis  parum  quid  inestquod  deprimut,multa 


fatuitaiem,  quae  quia  non  viribus  humanis.sed  ta-  R  *"tem  qun  insupernasustolluut,  hypocrita  vero  et 


men  divinis  miracuiis  mansuescere,  vel  subdi  po- 
tdst :  c(  Nunquid,  »  ait,  •  volet  rbinoceros  servire 
tibi?  •  subaudi,  sicut  per  eos  quos  misero  sorvit 
mihi.Aul  morabitur  ad  prssepe  tuum  ?  »  id  est, 
quaeret  vel  ezspectabit  a  te  pabula  Scripturarum. 
Nanj  quasi  ad  prnsepe  Domini  moratur  hic  rhi- 
noceros,  cum  ad  verbi  pabulum  quasi  clausus 
stare  squanimiter  tolerat,  ut  edendo  et  perma- 
nendo  pinguescat.  Et  quia  pastus  sic  etiam  predi- 
cando  postmodum  operatur. 

Vebs.10.— «  Nunquid,»  ait,«alligabi8  rhinocerota 
ad  arandum  loro  tuo  ?  » id  estyprsdicarefacies  prs- 
cepto  tuo.Nam  lora  Ecclesi»  praocepta  sunt  disci- 
plin8e,quibus  hicrhinoceros  non  solum  Hgatus,  sed 
etiam  ad  arandum,idest.ad  prosoindendaro  vomere  p 
lingus  bumanipectoristerram  subjugatus  est.uAut 
confringet,  t  inquit,  «  glebas  vallium  post  te?»  id 
est,  illos  qui  per  duritiam  suam  nec  ipsi  semina 
verbi  recipiunt,  nec  alios  fructum  de  suscepto  se- 
mine  ferre  permittunt,8icut  solent  exculte  terr» 
super  jacentes  glebs  jacta  semina  premere  et 
nascentia  suCfocare.u  Gonfringet, » inquam,  bujus- 
modi  «  glebas  valiium,  »  id  est,  oppressores  bumi« 
Iium,((postte«»8ubaudi,sicutpo8t  me,quipo8tquam 
menlem  cujuslibetelatse  potestatisingredior,  eliam 
ad  conterendus  fidei  hostes  exerceo. 

Ver8.  11.  — «  Nunquid  fiduciam  babebis  in  ma- 
gna  fortitudine  ejuB^  •  subaudi,  ut  ego,  qui  v*re8 
quas  temporaiiler  terreno  principi  confero  ••  .  cul- 
tura  mee  venerationis  inclino.  «  Et  dere^^iiques  ei 


si  qua  facil  pauca  qnoe  elevent,perpetrat  multa  qu® 
gravent.  «  Penna  »  ergo,  inquit,  «  struthionis  si- 
milis  est  pennis  herodii  et  accipitris.  » 

Vers.14. — tQuandoderelinquitovasua  in  terra,» 
id  est,  quia  hypocrita  negligit  auditores  saos  per 
bona  nutrire  exempla.  Nam  dum  hypocrita  recta 
suis  auditoribus  dicit,  quasi  ovastruthio  parit,8ed 
dum  illos  a  terrenis  actibus  per  bona  exempla  non 
8U8peodit,  quasi  ova  sua  eadem  struthio  in  terra 
derelinquit.  «  Tu  forsitan,»  inquit,  «  in  pulvens  ca- 
lefacies  ea  ?  »  ac  si  dicat,  ut  ego,  qui  quaei  ova 
struthionis  calefacio  dum  parvulorum  animaset  in 
medio  peccantium,  qui  merito  pulvis  dicendi  sunt, 
amoris  mei  igne  succendo. 

Vers.  15.  —  «  Obliviscitur,  »  inquit, «  quod  pes 
conculcetea,»  id  est,  non  curat  si  transitus  malae 
operationis  pervertat  auditorum  suorum  animas, 
«  aul  bestia  agri  conterat^  »  id  est,  diabolus  predo 
mundi  rapiat  vel  corrumpat.  «  Obliviscitur,  »  in- 
quam,  et  absque  pietate  vivens  : 

Vers.  16.  —  «  Duratur  ad  filios  suos  quasi  non 
sint  sui,»  idest,proximum  suum, etiam  si  ipse  hunc 
Deo  genuit,  extraneum  respicit,  videlicetlonge  dis- 
similis  ab  illoqui  molliavi^ceragestanserga  filios, 
«  Nunc  vivimus,  inquit,  si  vos  statis  in  Domino 
(1  Tkess,  iii).  »  Ila  negiigens  hypocrita  torpens  qui- 
dem  a  coclestibus,  sed  anxie  flagrans  terrenis  re- 
bus  :  I  Frustra,»  inquit,c  laboravit  nullo  timore  co- 
gente,  »  idest,  stultolaboreterrenacurando  «  illic 
trepidnvit  timore  ubi  non  erat  timor  (Psal.  xiii).  » 


labores  tuos?  »  quod  videlicet  ego  facio,dum  con-  "  Sciendum  vero  est   quod    nonnunquam    aliqui  et 


verso  principi  terreno   eam  quam   sanguine  meo 
mercatus  sum  Eoclesiam  oredo. 

Vers.  12. —  «  Nunquid  credes  illi,»  id  est,  nunquid 
de  secretis  cordis  ejus  certus  eris, «  quod  sementem 
reddat  tibi,»  idest,  quod  fideiiter  incorruptum  ser- 
vet,«  et  ad  aream  tuam  congreget  ?  »  subaudi,  sicut 
ego  credo  el  scio  quod  Ecclesiam  meam  recte  gu- 
bernet,  quam  aliqunndo  superbooornu  dispergendo 
ventilbbat.  Audit  B.  Job  quid  gentilitalis  principes 
faciant,  ut  nequaquam  se  apud  semetipsum  de  glo- 
ria  tantae  sus  virtutis  extollat.  Sed  sancla  Ecclesia 
et  si  quando  foris  aperlos  hostes  non  habet|  intus 


sanctitatis  habitum  tenent,etperfectionis  meritum 
exsequi  non  valent.Hos  nequaquam  credendum  est 
in  hypocritarum  numerum  currere,  quia  aliud  est 
infirmiiate,aliud  malitia  peccare.  Sed  cur  hypocrita 
coelestia  deserens  terrenis  incumbat.sed  struthionis 
adbuc  nomine  subjungitur : 

Vers.  17. —  c  Privavit  enim  eam,»  inquit,  f  Deus 
sapientia,»  id  est,  non  dedit  illi  sapientiam.  Sequi* 
tur  enim  :  «  Nec  dedit  illi  intelligentiam. »  Qoamvis 
aliud  sit  privare,  aliud  non  dare,  hic  tamen  quod 
dixerat,«  privavit,t  repetiit  subdendo,  »  non  dedit.» 
«Privavit,  »  inquam,  id  est,  c  non  dedit,  ■  sicut  di« 


1171 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1172 


citur  indurasse  cor  PharaoDie  (Ezod.  zx),  quia  me« 
ritis  ejus  exigentibus  non  emollivit. 

Vers.IS.  —  «  Cum  tempus  Fuerit,  »  id  est,  si  qua 
eruperit  tentatio  r]dei,«  in  altum  alas  erigit,»  id  est, 
hoc  tempore  preasas  et  quasi  complicatas  cogita- 
tiones  superbiendo  manitestat.*  Deridct  equitem,  » 
id  est,  sanctamanimam  despicitcorpus  suum  bene 
regentem,  et  ei  quasi  equo  frenato  praesidentem. 
«  Deridet,»  inquam^u  equitem^et  ascensorem  ejus,» 
id  est,usque  ad  injuriam  prosilit  Greatori8,qui  dum 
animam  possidet  cujusque  electi  bene,  ut  dictum 
e8t,corpu8  Buum  regeniis,  profecto  equitem  ascen- 
dit).  Ita  succrescentibus  defectibus  hypocrita  ad 
graviora  pervenit,  dum  prius  bonum  se  quod  non 
est  ostendit,postmodum  vero  bonos  aperte  despicit, 
ad  extremum  quoque  usque  ad  injurium  Greatoris 
exsiliens  in  pejus  proficit.  Rursus  etiam  alitcr 
posthabita  mortaiitate  tam  fera  et  supcrba  rhinoce- 
rotis  virtus,  et  struthionis  hujusdurae  alque  obli- 
viosas  faluitas  exponitur.  Rhinoceros  iste,  qui  in 
Grfficis  exemplaribus  etiam  monoceros  nominatur, 
tantae  tanqueindomitffi  fortitudinis  dicitur,ut  nulla 
venantium  virtutecapiatur,aliquatenus,sed  virgo  ei 
puella  proponitur,  cui  sinum  aperienti,  mirum  in 
modum  omni  ferocitate  deposita.caput  deponit,  sic- 
que  decepla  fera  repenle  velut  inerm.is  reperitur  et 
capitar.  Buxm  quoque  coloris  esse  describitur,  qui 
etiamcum  eiephantis  certamenaggrediens,eocoroa 
qaod  in  naresinguluritergestat,ventrem  adversan- 
tium  feriens  vulnerat,  ul  impugnantem  se  facile 
sternat. 

Potest  ergo  per  hunc  rhinocerota  populus  ille  su- 
perbiffi  singularis  intelligi,  de  quo  Dominus  per 
Prophetam,  «  Libera  me,  »  inquit,  «  de  ore  ieonis, 
et  a  cornibus  unicornium  humilitatem  meam  {PsaL 
xxi).  »  ItHqueB.  Job  sanctae  Eccirsiae  typum  507 
tenenti  dicilur  :  t  Nunquid  volet  rhinoceros  servire 
tibi?»  siibaudi  ut  mihi,qui  etcontra  meillum  sin- 
gulari  cornu  extolli  conspicio,  et  tamen  mihi  cum 
volueru  subdo.  Sed  hoc  ut  melius  pateat,  ille  ex  hoo 
populo  ad  medium  ducatur  Paulus,in  superbia  pri- 
mus,et  pcstmodum  in  humilitate  prsecipuus.Hic  in 
nare  cornu  gestabat,cum  placiturum  seDeo  de  cru- 
delitate  conndebul.Hunc  rhinocerotem  omnisvena* 
tor  extimuit,  quia  saevitiam  ejus  omnis  praedicator 
expavit.  6ed  ad  capiendum  illum  virgo  sinum  suum 
expandit,  quia  videlicel  dum  pergeret  Damascum 
incarnataDeiSapientiaseso  illi  manifestavit  (^4^;^ 
ix).  «  Nunquid  »  ergo  volet  rhinoceros  scrvire 
tibi  ?  »  subaudi  ut  mihi,«  aul  morabitur  ad  prsesepe 
tuum?  »  subaudi  utiste  ame  per  Ananiam,ad  ba- 
ptisroatis  religatuse&tsacramentum.'' Nunquid  al- 
ligabis  eum  ad  arandum  loro  tuo  ?  »  id  est  ad  praB- 
dicandum  constrlnges  prscepto  tuo,videlioet  ita  ut 
dicat :  «  Ve  enim  mihi  est  si  non  evangelizavero 
(/  Cor,  ix).t  — «  Aut  confrinj^et  glebas  vallium,  » 
ide8timpedimeniahumilium,upo8tte,»8cilicsi8icut 
post  me,  verbi  gratia,  dum  dicit :  *  Si  circumcida- 
mini,  Ghristus  vobis  nihil  proderit  (Gai  v).  »  Qui 


j^  enim  in  humili  mente  Odelium  legis  duritiam  re- 
darguendocontrivit.quid  aliud  quam  in  valle  poit 
me  glebas  fregit?f  NunquidfiduciamhabebisiniLa- 
gnafortitudineejus,»subaudi  atego,  qui  longe  ad 
gentes  mitto  eum  t  ut  portet  nomen  meam  coram 
regibuset  gentibus(/lct.  ix).  »—  •  Et  derelinqoea 
ei  labores  tuos  ?  •  subaudi  ut  ego,  qui  hoc  facio,  ut 
dicat:  ;<  AdimpleoeaquaB  desunt  pasaionum  Ghristi 
in  carne  mea.  i  {Col.  i).  c  Nunquid  credes  illi  qaod 
reddut  sementem,»in  estfructiferam  prsdicaiioDein 
tibi,  «  et  aream  tuam  congreget  ?»  id  est  EcclediiB 
lalitudinem  in  unam  Hdem  amplincet,8ubaadi  non 
credcs.Nam  et  Ananias,  «  Domine,  inquit,  audivi  a 
multis  de  viro  hoc  quanta  mala  fecerit  sancUg 
tuis,  >  etc.  {ActAx).  Non  enim  credebat  quod  aream 

^  Domini  congregaturuse88et,qui  illam  hactenusela- 
tionis  cornu  ventilaverat.  Quod  in  Paulo  actam  est, 
etin  aliis  quoque  factum  esse  credendum  est.  Multi 
quippe  ad  humilitatis  gratiamex  illius  populi  ela- 
tione  conversi  sunt.  Sed  ex  maxima  parte  Synagogt 
in  inridelitateperman8it,deqaaet6ubditur:  cPeoDa 
struthionis,  »  id  est  vox  Synagog»  ininfimis  repea- 
tis  et  nunquam  se  a  terra  sublevantis,  «  similis  peo- 
nisherodii  el  accipitris,  »  id  est  patribus  antiquis, 
quid  ad  ea  quss  potuerunt  intelligendo  prospicere, 
valuerunt  etiam  vivendo  pervolare.  «Similis,  n  iu- 
quam.«  Nam  super  cathedramMosisederuotScrilMB 
et  Pharisfiei  (Matth,  xxiii).  •  —  «  Qus  derelinquit 
in  terra  ova  sua,  >  id  est  de  sua  caroe  editos  apo- 
stolos  ad  gentes  effugat.  «  Tu   forsitan,  inquit,  in 

p  pulvere  calefacies  ea?  »  idestin  abjecta  geati- 
litatesuscitabis  fetus  illoram,in  quibus  spesillo- 
rum  qualis  in  ovo  esse  poterat,  advitam  multorum 
proficiat.  «  Obliviscitur,  »  id  est  noQ  curat,  «  quod 
pes  conculcet  ea,  aut  bestia  agri  conlerat,  » id  est 
vitam  non  solum  filiis  non  dedit,  sed  etiam  post- 
modum  invidit,  quos  pes  conculcat  et  agri  beslia 
conterit,  dum  persecutione  edicta  insurgil  in  eos 
bestialiler  seevitia  cujuslibet  tyranni.  Imo  et  ipea 
conculcans  atque  conterens  :  «  Duratur  ad  filios 
8U0S  quasi  non  sint  sui, »  videlicet  quos  aliter  qaaffl 
86  vivere  deprehendit.  Et  hoc  faciens  frustra  la- 
boravit,  quia  videlicet  non  ipsa  arbitrata  est  pe^ 
sequendo  illos  obsequium  Deo  prestitit  (Joom» 
xvi).  Laboravit,inquam,  c  nullo  cogente  timore,  » 
8ubaudi,sed  sola  crudelitate.Nonenim  ut  simulabat 

D  idcirco  illos  persecutus  est,  quod  timeret  ne  religio 
divina  deperiret,8ed  quod  eum  livorinvidis  torque- 
ret.  «  Privavit  enim,  inquit,  eam  Deua  sapientia, » 
id  estjusto  judicio  posuit  velamen  super  cor  ejas. 
Uoc  est  quodsequitar  :  •  Nec  dedit  illi  intelligeD- 
tiam,  »  soilicet  qua  spiritualiter  intelligeret  legia 
litteram. 

Vers.  18.  —  «  Gum  tempus  fuerit,  »  id  est  cam 
Antiohristus  venerit,«  in  altum  alaa  erigit, »  id  est 
apertacum  superbiaperseoutionemexerit.c  Oesidet 
equitem  et  asoensoren::  ejus,  »  id  est  bUaphemat 
non  solum  humanitatemDomini,qusprofectoeqaes 
C8t  divinitatis,  sed  ipsam  quoque  divinitatem,  qoa 


1173 


GOMMBNT.  IN  JOB. 


1174 


tuDO  equitem  ascendit,  quando  animatam  oarnero  A  {^ci.  v).  »  —  »  Exsultit,    »   inquam.    c  Non  enim 


sibi  univit,  qiiam  de  utero  Virginis  coodidit. 

Sane  equi  nomine  aliquando  lubrica  pravorum 
vila  signatur,9icutscriplum  est :  «  Nolite  Heri  Bicut 
equus  et  muius  (Psal.  xxzi),  »  aliquando  dignitae 
tcmporalis,  sicut  Solomon  ait  :  «  Vidi  servos  in 
equis  {Eccle.  x),  »  aliquando  hoc  ipsum  prssens 
Bscuiuna,  sicut  Jacob  de  colubro  Dan,  id  estde  An« 
tichristo,«  mordens,  inquit,  ungulas  equi,  »  id  est 
stringens  Hnem  saBculi,  «  ut  cadat  ascensor  ejus  re- 
tro  (Gtn.  XLix),  »id  est,  in  ea  qu»  ignorat  fleterna 
tormenta  corruat  qutsquis  elatusest  in  hoc  saeculo. 
AUquando  sanctus  quisque  praedicator  equi  nomi- 
nc  accipilur  juxta  illud  :  «  Misisti  in  mare  equos 
tuo8,  turbantes  aquas  multss,  »  id  est  misisti   in 


contristabit  justum,  quidquid  ei  acciderit  (Prot^. 
xii).  »  Nec  solum  exsultat,  sed  et  <c  in  orcursum 
pergit  armatis,  »  id  est  pro  defensione  justitiffi 
perversie  erumpentibus,  ac  ssvienlibus  semetip- 
sum  objicit.  Y.  g.  ut  Paulus,  quando  Ephesi  ad 
irrumpendas  theatri  turbas  zeli  flamma  rapieba- 
tur,  nisi  eum  frena  charitatis  tenuissent,  roganti- 
bus  amicis  ne  se  daret  in  theatrum  (AcL  xix). 

Vers.  22.—  «  Contemnit,  inquit,  pavorem.  »  — 
«  Quis  enim  separabit  nos  a  charitate  Dei  ?» (Rom. 
viii).  —  «  Gontemnit,  inquara,  nec  cedit  gladio,  » 
id  est  nullo  deterretur  genere  mortis  ab  exse- 
quendo  sessoris  ftOS  sui  imperio. 

Yers.23. —  <c  Superipsumsonabitpharetra,»  idest 


hunc  mundum   prsdioatores   tuop,  ut  excitarent  jg  contraillumparabiturmachinatioprHVoruminsidio- 


gentes  multas  sub  vitiorum  tempore  male  sopitas. 
Hac  significatione  nunc  dicitur  : 

Vers.  19.  —  «  Nunquid  praBbebis  equo  fortitu- 
dinem,  »  id  est  sancto  prsdicatori  adversa  tole- 
randi  constantiam,  «  aut  circumdabis  collo  ejus 
hinnitum,  »  id  est  prsdicationis,  qua  ad  superna 
vocat  blandimentum?  «  Circumdabis,  inquam, 
collo,  »  scilicet  ne  extra  sermonem  actio  transeat, 
nc  vita  voci  contradicat  ? 

Vers.  20. —  •  Nunquid  «uscitabis  eum  quasi  lo- 
custas  ?  »  id  est  sic  illum,  scilicet  prsedicatorem 
sanctum,  in  persecutionis  ardore  ad  coelestia  facies 
subvolare,8icut  locust»  matutinisquidem  horis,  id 


sa.sicutper  Prophetam  dicitur  :  «  Paraverunt  sagit- 
tas  Buas  in  pharetra  (Psa/.  x).  »  Haec  pharetra  saper 
Paulum  sonuit.cum  quadragintaviri,f]uieju8  mor- 
tem  conjuraverrtut,  dolo  qusrebant  eum  de  carcere 
educ\( Act.  xxiii).  Sed  quia  prsdioator  saactus  tali- 
bu8  minime  terretur,  «  vibrabit,  inquit,  hasta  et 
clypeus,»  idest  persecutorum  crudelitas  ad  suppii- 
ciamanifesta  producitur.Atque  vir  sanctus  ut  feriri 
debeat,hasta  ? ibratur,  sed  ne  audiri  possit,  clypeo 
8upponitar,id  est  dum  corpu8torquetur,08  loquen- 
tis  opprimitur  adversis  responsionibus,  quia  vide- 
licet,hi  qui  in  persecutionesffiviuntnontam  dolent 
quod  cor  prcdicatoris  non  emolliunt,  quam  quod 
per  ejus  verba  etiam  allos  amittunt.  Sed   nunqaid 


est  teporis  tempore  vix  a  terra  ee  sublevant,  cum 

vero  aestus  exaraerit,  tanlo  altius   quanto  alacrius  p  praedicator  sanctus,  verbi  gralia  Paulus  sspe  dic- 

vol«nt.  Tunc  enim  locust»   calore   Bolis   excitat»      ^"*»  *  fervore  suo  per  i8ta  compescitur? 

crura  Oguntelalas  exerunt.  Sic  sancti  in  persecu-         Vers.  24.  —  «  Pervens,  inquit,  et  fremens,  »  id 

tione  recta  agendose  8tabiliunt,et  ad  alta  vidcnda      est  sancto  Bpiritu  inflammatus  et  eloquena,  «  8or- 


exsiliunt.  Ita  ego  suscitato  equo  :  «  6lor]a,inquit, 
narium  ejus  terror,  »  id  est  visionem  districti  ju- 
diciB  gloriosa  spe  quasi  de  procul  odorans  exspeo- 
tat,  et  cum  injustus  venire  formidat,  juBtut  vebe- 
menter  desiderat.  Dumqne  in  suis  naribus,  id  est 
in  sua  epe  gloriatur,  qus  tamen  exBpectatio  ter- 
ror  est  peccatoribuB  : 

Vers.  21.  — uTerram,  inquit,  ungulo  fodit,  »  id 
esl  ab  auditorum  cordibus  terrenas  cogitationes  eji- 
citjSequeprimum,  utillis  exemplosit,  ssoularibuB 
evacuat  curis,  dicitque  :  ■  Imitatores  mei  estote  sic- 
ut  et  ego  Christi  (Phtlipp.  iii),»  et  hissimilia.  (Inde 


bet  terram,  »  id  est  in  ipsis  poenis  sais  trahil  ad 
80  peccatorem.  «  Nec  reputat  tubae  sonare  clango- 
rem,  »  id  est  non  audit,  non  curat  vocem  sdpcula- 
rium  poteBtatnm  :  «  Obedire,  inquit,  nos  oportet 
Deo  magis  quam  hominibus  (^ct.  v);  •  dejici  po- 
test,  Buperari  non  potest.  Imo  adhuo  magis  ex- 
Bultat  in  adverBis.  Unde  sequitur  : 

Verb.  25.  —  «  Ubi  audieris  buccinam,  dicit : 
Vah,»  id  est  cum  certum  passioniB  sibi  propinquare 
couBiderat,  de  exercitio  virtutis  exaulat.  Deside- 
rium  enim  habet  diB8olvi,et  esse  cum  ChriBto  (Pki- 
/ipp.i).  Et  Bicut  homo  nonnibil  ex  inflrmitatetrepi- 


bene  Isauc  apud  alienam  gentem  puteos  fodisse  de-  ^  dal,  per  spei  tamen  certitudinem  ad  prsmium  re- 


scribitur,  quos  tamen  puteos  AUophyli  insidiantes 
replent  (Gcn.  xxvi),  quia  nimirum  immundi  spirituB 
cum  nos  studiosecorfodere  conspiciunlycongeetas 
nobid  tentationum  cogitationes  mergunt,  ne  ibi  ab 
ira  Dei  abscondamur,  juxta  prophetam  dicentem 
c  Abscondere  in  fossa  humo,  a  facie  timoris  Do- 
mioi  (i<a.  ii),»  id  est  egestiB  cogitationibus  terre- 
nie  qoiesce  in  humititatem  mentis.  «  Terr«im,  in- 
quam,  fodit,»  et  hoc  tacienB,  «  exBultat  audacter,  » 
id  estgaudet  in  adversis  constanter,  juxta  illud  : 
« Ib  tnt  a  conspectu  concilii  gaudentes^quoniam  di- 
gni  habiti  sunt  pro  nomine  Jasu  eontumeliam  pati 


munerationis  gaudenter  properat :  «  Dicif,  inquam 
Vah,»  quod  profectodicerenon  potest  brutum  ani- 
mal.  Ergo  de  rationali  equo  eermo  est.  Et  idcirco 
quodlibet  certamen  hic  equusex8uperat,quia  vide- 
lioet «  prooul  odoratur  bellum,  »  id  est  mentem  cer- 
lamini  ante  certamen  parat,quod  admonebatdiBci- 
pulus  PauluB  cum  diceret :  «  VoBmetipsos  tentate, 
si  eBtiB  in  fide,  ipsi  vos  probate  (II  Cor.  xiii).  »  — 
«  Bellum,  inquam,  odoratur;  exhortationem  du- 
cum,  et  ululatum  exercitus,  i  subaudi  «  proeul 
odoratur,  »  id  eet  longe  ante  considerat  qoid  vel 
auctores  errorum  contra  electos  valeant  pra»cipere, 


1175 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1176 


vel  turba  eis  subdita  quampossit  UDaDimiierinsa-  A. 
nire.  Duces  ait  exortari,  ezercitum  vero  ululare, 
quia  videlicet  bi  qui  inOdelibus  prsesunt,  quasi  ex 
ratione  persuadeot  prava  que  prscipiunt,  turba 
vera  subdita  bestiali  insaDia  perstrepens  sequitur 
voces  eorum.Hunc  ululatum  Pauius  odorans  :  •  In- 
trabuntjnquit,  post  discessum  meum  lupi  graves 
in  vos  (Act.  xx).  »  De  exhortatione  vero  ducum  : 
«  In  avaritia,  inquit,  fictis  verbis  de  vobis  negotia- 
buntur  \ll  f*etr,  u).  » 

«  Nunquid,  ait,  praebebis  equo  fortitudinem  ?  » 
subaudi  ut  ego,qui  unicuique  animfe  cui  praBsideo 
ante  oainia  tidei  fortitudmem  praebeo.  «  Aut  cir- 
cumdabis  coUo  ejus  hinnitum  ?•  idest  ejusdem  ti- 
dei  confessionem,videlicet  ut  quod  credit  ad  justi- 
tiam,  ore  conOteatur  ad  salutem  (Rom.  x).  «  Nun-  d 
quid  suscitabis  eum  quasi  locuslas,  »  scilicet  ul 
quamvis  veterem  adhuc  vitam  ex  usu  retineat,nova 
tamen  per  intentionem  agat,  more  locust»  qus 
flexisquidempoplitibusterriBinbffiretyinquibusdam 
tamen  expansis  alis  a  terra  se  suspendit  ?  Gum  au- 
tem  sic  bene  vivere  incoepit :  «  Gloria,  inquit,  na- 
rium  ejus  terror,»  id  est  in  spe  quidem  gloriatur  : 
spes  enim  per  nares  exprimitur  ;  sed  dum  futurum 
judicium  mente  conspicit,  hoc  ipsum  timet  unde 
gloriatur.Quid  ergo  agit?«  Terram,  inquit,  ungula 
fodit,  »  id  est  per  dislrictam  abstinentiam  domat 
vitiacarnis.Quo  facto,«  exsultatfinquit,  audacter,  » 
id  est  qui  prius  limobat Jam domitis  vitiis  advc.ntum 
judicis  exspectat.  Sicque  exsultans : « In  occursum, 
inquit,  pergit  armatis,  » id  esl  insidias  longe  prse-  ^ 
videt,quas  intentant  spiritus  maligni,  quibus  tunc 
«  inoccursum  pergit,  M  cum  dolos  illorum  mirabi- 
liter  deprehendit.  «  Gontemnit  pavorem,  »  scilicet 
nullius  habens  tentaliouis  formidinem,«  nec  cedit 
gladio,»  id  est  non  ad  hoc  usque  terretur  ut  taceat, 
vei  ouram  proximorum  relioquat,  quos  ab  eodem 
gladio,i(l  est  peccato  prohibet  dicendo  :  «  Non  re- 
gnet  peccatum  in  vestro  mortalicorpore  {Rom,  vi),» 
etsimilia.  Sed  antiquus  hoslis  contra  tam  durum 
militem  tantoacutioratenlationum  spicula  perqui- 
rit,  quanto  sedespici  robustius  conspicit.  Hocest 
quod  sequitur  :  <  Super  ipsum  sonabit  pharelra,Mid 
ept  contra  ipsum  parabitur  tentatio  occulta.«  Vibra- 
bitha8taetclypeu8,»ide8ttentatioquoquemaniie8ta 
Bcienti  objicitur.  Equum  enim  Dei  sagitta  per  insi- 
dias  impetit,  quando  ei  callidus  hostis  }-ub  virtute  D 
vitium  abscondit,  verbi  gratia,  dum  clationem  de 
servata  castitate  suggerit :  hasta  eura  cominus  vul- 
nerat,cum  manifesta  Dequitia,verbi  gratia,  libidine 
vel  ira  etiam  scienlemtentat.  Sed  quid  contra  hsc 
agit  equus  Dei  ?  «  Fervens,  inquit,  et  fremens,  »  id 
id  est  nimio  ardore  semetipsum  di8cutiens,«  Borbet 
terram,  » id  est  proHciendo  in  ccBlestibus  consumit 
terrenitatem  suam.M  Et  clangorem  tubtB  sonare  non 
reputat,»  id  est  virtutes  suas  dequibusinanis  gloria 
suggeritur  quasi  videre  recusat.  «  Ubi  audierit  vo- 
cem  bucoinae, »  id  est  ubi  ccBpit  cum  tentatio  pul- 
sare,  «  Dioit :  Vuhy  » id  est  gaudel  et  exaultat,  quia 


videlicet  utiiitatem  superneB  dispensationifl  consi- 
derans,  ex  ipsavalidiustentationisadversitatecon- 
fidit.  Multos  enim  soa  pejus  securitas  stravil.  Et 
quia  nonnunquam  improvisustentator  adesse  cona- 
tur,«  Procul,inquit,  odoratur  bellum,  »  id  est  longe 
ex  unaquaque  re  prffiootat  cujus  vitii  pugna  suc- 
crescat.«ExhortalioDesducum,»  subaudi  praenotat, 
id  est  simulationeB  principaiium  vitiorum,c  etulo- 
latum  exercitus,  »  id  est  irrationabilem  turbam  vi- 
tiorum  eorum  quae  de  ipsis  nascuntur,  verbi  gratia, 
primusdux  vitiorumsuperbia ;  radixquippecuncts 
malitis  superbiaest,  deviclum  cor  qnasiex  raliuDe 
solet  exhortari  cum  dicit :  Debes  majora  appetere, 
utquo  potestate  valuerisexcedere,  eo  etiam  valeas 
prodesse.Sed  equus  Dei  naso,  id  est  virtute  discre- 
tionis,  «  odoratur,  »  id  est  perpendit  quod  si  hsc 
exhortatio  ducis  admissa  fuerit,!nox  ululana  exer- 
citus  sequilur,id  est  cstera  vitia,  quffi  de  snperbia 
nascuntur,8cilicet  inanis  gloria,iuvidia,  ira,  tristi- 
tia,avaritia,ventri8  ingluvies,  luxuria.  Septero  hsc 
principalia  vitia,  contraque  Redemptornoster  ee- 
ptiformi  Spiritu  plenup  venil,8ingulacoDtra  noa  ha- 
bent  exercitum  suum,  id  est  turbam  vitiorum,quo- 
rum  ululatum,  id  est  confusionem  equus  Dei  dum 
virtute  discretionis,  ot  dictum  est,  deprehendit, 
recte  procul  bellum  dicitur  odorari.  Jam  qoi  per 
equum  didicimus  sancli  praedicatoris  fortitudinem, 
etiam  per  avem  discamus  iliius  contemplationem. 

Vers.  26.  —  c  Nuuquid,  ait,  per  sapieDtiam 
tuam  plumescit  accipiter,  et  alas  suas  expandit  ad 
austrum  ?  •  id  est  Duuquidcuilibet  tu  intelligentiam 
contulisti,  ut,  flante  sancto  Spiritu  cogitationomi 
alas  expandat,(|uatenu8  pondera  vetuate  conversa- 
tionis  abjiciat,et  virtutum  plumas  in  usum  novi  vo- 
latus  sumat  ^  Agrestibus  enimaccipitribasmoriseat 
ut,  flante  austro,  vel  si  ventus  desit^contra  soiis  ra- 
dium  alas  expandant,  sicque  apertis  poris  vel  vete- 
res  penna)  exeiliunl,  vel  novs  succrescunt.  Ita  per 
singulos  annos  pennam  veterem  accipiter  nova  na- 
scente  projicil.Et  quidem  domesticis  accipitribus, 
quo  melius  plumescere  debeant,  munitaac  tepcDtia 
loca  requiruntur.Potest  autem  per  hunc  accipitrem 
renovata  gentilitas  designari.  Ait  ergo  :  «  Nunqoid 
per  509  sapientiam  tuam  plumescit  accipiter?  » 
Ac  si  beatus  Job  aperte  diceretur  :  Futuras  virto- 
tum  pruinas  in  gentilitate  respice,  et  vetuatas  su- 
perbiae  pennas  amitte.  Sequitur  : 

Ybrs.  27.  —  «  Nunquid  ad  praeceptum  tuum  ele- 
vabitur  aquila,  »  id  est  jussionibus  tuis  aicut  meis 
obtemperans  in  supernis  suspendetur  fidelium 
vita  ?  «  Et  in  arduis  ponet  nidum  suum  ?  »  id  est 
mentis  habitationem,  et  dicet :  •  Noatra  autem 
conversatio  in  coelis  est  (Philipp.  iii).  »  Hoc  videli- 
cet  ad  mei  solius  praeceptum  faciens. 

Ver8.  28.  —  «  In  petris  roanet,  » id  est  io  dictia 
antiquorumetfortiumPatrum  mentis  stationemcol- 
locat,  qui  dicti  sunt  vivi  lapides  (I  Peir.  ii),yfA 
in  contemplatione  ccalestium  virtutum,  que  ^am 
per  aeternitatisBu»  fortitudinemoerlasoliditatefizA 


1177 


COMMENT.  IN  JOB. 


1178 


8UQl.  if  In  petrip,  »  iDquam,  «  manet,  et  in  preru- 
piis  silicibue  commoratur,  •  id  est  eosdem  fortissi- 
mo8  augelorum  choroscoolemplatur.  Qui  prasrupti 
8unt,quiayidelicet  pars  eorum  cecidit,  pars  reman- 
sit  :  et  integri  quidem^staDt  perqualitatem  meriti, 
sed  per  numeri  quanlitatem  praerupti.  «In  praeru- 
ruptis,  »  inquam,  «  silicibus,  atquo  inaccessis 
rupihus.  »  Nimirum  qui  prserupti  silices,  ipsi  sunt 
inaccessae  rupes.Cordi  enim  peccatorum  hominum 
valde  inaccessa  est  claritas  angelorum. 

Vers.  29.  —  «  Inde,  »  inquit,  «  contemplatur 
escam,»  id  est  ex  iliis  choris  angelicis  tendit  ocu- 
lum  mentisadcontempUndamgloriamsupernema- 
jestatis,  qua  non  visa,adbuc  esurit.  Etquiaper  in- 
terpositionem  corruptibilis  carnis  grafatus  Deum 
sicut  est,  videre  non  potesl :  «  Oculi,  »  inquit, 
«  ejus  de  louKe  prospiciunt,  »  id  est  necduni  per 
speciem  videt  Deum,  sed  per  Gsnigmaet  speculum 
(i  Cor,  zni).  Hffic  et  illa  verba  Isais  uno  spiritu 
mire  probata  sunt : « Iste  in  exceisis  habitabit,  mu- 
nimenta  saxorum  sublimilas  ejus  :  panis  ei  dalus 
esl,  aqusB  ejus  fideles  sunt.  Hegem  in  decore  suo 
videbunt  oculi  ejus,  cernent  terram  de  longe 
(/sa.  xxxiii).  »  Nam  quod  ille  ail,  «  in  excelsis  ha- 
bitabit,  munimenta  saxorum  subliraitas  ejus,  » 
hoc  dictum  est  bic  :  «  in  pctris  manet,  et  in  prs- 
ruptis  silicibus  commoratur,  atque  inaccessis  ru- 
pibus,  »  el  quod  ibi  dictum  est,  «  paois  ei  datus 
est,  aquoe  ejus  fideles  suut,  regem  in  decore  suo 
videbunt  oculi  ejus,  »  boc  dictum  est  hic :  «  Inde 
contemplatur  escam ;  i  et  quod  ibi  dictum  est, 
«  cernent  terram  de  lon^c,  »  hoc  dicitur  bic  : 
«  Oouli  ejus  de  longe  prospiciunt.  »  Sed  praedica- 
tor  sanclus  coelestia,  ut  dictum  est,  contemplans, 
cum  auditores  suos  ea  capere  non  posse  conspicit, 
ad  sola  Dominice  incarnationis  verba  descendit. 
Unde  iilieo  subinfertur  : 

Vers.  30.  —  u  PuHi  ejus  lambent  sanguinem.  » 
Acsi  apertediceretur:Ipsequidem  Divinitatis  con- 
templatione  pascitur,  sed  auditores  ejus  quia  Deita- 
tis  secreta  percipere  ncqueunt,cognito  crucifixi  Do- 
mini  cruoresatiantur.  Quibus  etdicit;«  Non  enim 
judicavi  me  aliquid  soire  inter  vos  nisi  Christum 
Jesum,et  hunc  crucifixum  (/  Cor,  ii).  •  Et «  ubicun- 
que  fuerii  cadaver,  » inquit,  «  statim  adest,  »  vi- 
delicet  sicut  alias  dicitur  :  «  Ubicunque  fuerit  cor- 
pus,  ibi  congregabuntur  aquilae  (il#a//A.  xxiv  :  Luc. 
xvii),»  id  est  ubi  qui  passos  et  mortuus  est  sedet 
Christus,ibi  suspensa  mente  conversatur.  Vel  ita  : 
«  Ubicunquecadaver  foerit,  »  id  est  ubicunque  pec- 
catorem  esse  cognoveYit,  «  statim  adest,  •  scilicet 
ut  ex  eo  quod  jam  spiritualiter  vivit,  aliis  in  morte 
peccati  jacentibus  prosit, velut  Pauins  jam  saspe  di- 
olus,  qui  nuno  Judsam,nunc  Corinthum,  nuno  Ro- 
mam,nuncEphesum,  nunc  Hispaniastendebat,  ut 
in  peccati  morte  jacentibus  sternc  vitc  gratiam 
nuntiaret.  Auditis  lot  virtutibus  saDCtorom^  bea- 
tus  Job  obstupuisse  intelligitur,  et  sub  admira- 
tionis  terrore  siiuisse.  Nam  sequitur : 


A  VxRs.  31,  32.  —  «  Etaiijecit  Dominus,  et  locutus 
est  ad  Job  :  Nunquid  qui  contendit  cum  Deo  tam 
facile  conquiescit  ?  Utique  qui  arguit  Deum,  debet 
rcspondere  ei.  »  Uio  subaudiendum  est  :  Tu  au- 
tem  facile  conquisisti,  et  non  respondes  mihi.  Ao 
protinus  inferendum :  Non  ergo  sicut  amici  tui 
criminati  sunt  contentiose  cum  Deo  disputasti, 
neque  adversus  me  erecto  collo  cucurristi,  quia 
quscunque  quasi  argucndo  Deum  protulisti,  non 
ex  tumore  superbiae,  sed  ex  qualitate  vitde  tus 
collegisti,  scilicet  sciens  non  esse  in  te  vitium, 
quod  tanto  deberet  flagello  resecari.  Contentiosus 
eoim  sapieDtori  noD  acquiescit. 

Vbrs.  33.  —  Beatus  iratus  Job  humanum  geous 
virtoiibus  traosieos,  amicos   loquendo   superavit, 

Q  sed  loqueoleDeo  sublimius  eruditus  semetipsum 
cognoscendo  reticuit,quiavidelicetad  verbalocutio- 
ois  intimae  reum  se  juste  co^roovit.  Ait  eoim  : 

Vers.34.  —  «  Qui  !eviter  locutos  sum,  respon- 
dere  quid  potero?»  Ac  si  dicat :  Quod  ego  dispu' 
taodo  reqoisivi  cur  me  tuis  flagellis  ciDxeris,  cum 
ego  joste  vixerim,  taot»  levitatis  est,  ac  si  dicat 
figmeotum  ei  qui  se  fingit :  Jam  satis  me  ioforma- 
8ti,curadbuc  ttm  asperosmihi  digitos  imprimis? 
Vel  si  dicat  sigilium  sculptori :  Jam  placeo  videnti* 
bus  et  laudor  a  cunctis,  our  udhuc  scalpello  tuo  me 
impetis?  «  Qui  »  ergo«  (amleviterlocutuasum,  » 
et  hanc  levitatem  meam  ex  verbis  tuis  recognovi,  te 
scilicet  per  multiplices  similitudines  osteode  quod 
tuum  8it,Don  meum,  sanctos  perficere  vel  quantum 

p  cuique  desit  pruspicere,  «  respondere  quid  pos- 
sum?  ■  Subaudi  nihil.  Ergo  «  manom  meam  po- 
aam  super  os  meum,  i  id  est  conticescam,  et  vio- 
tum  me  io  causa  coDfitens,  cootiaebo  os  meum 
«  Maoum.  •  ioquam,  «  meam  pooam  super  08 
meum,  »  id  est  virtute  booi  operis  quod  per  ma- 
num  solet  significari  tergam  culpas  incaut»  loca- 
tionis.  Hoo  est  quod  sequitur  : 

Vers.  3{S.  —  «  Unum  looutus  sum,  quod  utinam 
non  dixissem,  el  alterum,*  id  est:  et  ante  flageila 
rectum  me  inter  homines  credidi ;  hac  cst  unum: 
et  post  fl«igello  rigidum  me  inveoi ;  hoc  est  alte- 
rom.  «  Quibos,  ioquit,  ultra  non  addam,  »  quia 
videlicet  jam  nunc  quanto  te  loquentem  subtilius 
intelligo,  tanio  memetipsum  humilius  investigc. 
Universaliter  tamen  per  unum  et  alterum  liquido 

^  ostendit  quod  peccator  omnis  in  posniteniia  dupli- 
oem  habere  gemitum  debet,  nimirum  quia  et  bo- 
num  quodoportuit  non  fecit,  et  maium  quod  non 
oportuit  fecit. 

Gap.  XL,  VER8.  1,2.  —  «  Respondens  autem  Do- 
minus  Job  de  turbine  dixit :  Accinge  sicut  vir  lom- 
bo8  tuos,  interrogabo  te,  et  indica  mihi.  •  Hoo  pri- 
mo  Jam  diu  serroone  traolatum  est,  quod  idcirco 
Dominus  nunc  repetit,  at  attentionem  reoovei  an- 
dieotis.quia  videlioetqui  superiori  sermooe  de  mi- 
sericordiae  vel  gratis  8uc  operibus  multaprotulit, 
ipse  hoc  alio  sermooe  de  terribili  jodioio  suo  ma- 
goa  et  mira  dictoras  eat,  at  digoo  et  probato  ho- 


1170 


RUPERTDS  ABBAS  TUITIENSIS 


1180 


mini  universas  mdicet  vias  saas,  qu«  sunt  misc-  A  ro^^»  deputo  bona  omnia  que  feciati.  Jam  Undem 


ricordia  et  veritas  {PsaL  xxiv). 

ViRS.  3.  —  «  Nunquid,  »  ait,  «  irritum  facies 
judicium  meum,  et  oondemnabls  me,ut  tu  Justifl- 
oeria  T  Ac  si  aperte  dicat :  Tua  quidem  bene  acta 
consideranSySed  meaoccultajudiciaignorana,  dum 
ex  tuis  meritie  conlra  raea  flagella  disputas,  quid 
aliud  quam  me  addicere  tejustiflcando  festinas? 

Vers.  4.  —  «  El  8i  habes  brachium,  »  id  est  si 
gignis  cuncta  operantem  Filium,  «  sicut  Deus.  E^ 
si  voce  simili  tonas  ?  »  subaudi  voci  mes  qui  toti 
mundo  consubetantialem  mihi  Filium  terribiliter 
demonstro. 

Vers.  5. —  <c  Gircumda  tibi  decorem,  b  aubandi 
ut  ego.de  quo  solo  scriptum  est : «  Dominus  regna- 


servobono  Dominus  nequiticimaniiqui  hostisosten- 
dit,  ut  cogoita  calliditate  disceret  quantum  time- 
ret,  juzta  prophetam  dicentem  :  «  Leo  rugiet,  quis 
non  timebit?  Dominus  iocutus  est,  quis  non  pro- 
pbeiabit  ?  »  (Amos,  iii).  Cunctas  enim  ejus  machi- 
nationes  insinuat,  omne  quod  opprimendo  rapit, 
omne  quod  insidiando  circumdat,  omne  quod  mi- 
nando  terrel,  omne  quod  suadendo  blanditur,  om- 
ne  quod  desperando  frangit.  Cuncla  ergu  tergifer- 
sationis  ejus  certamina  exorditur  dicens  : 

Vers.  10.  —  «Ecce  Behemoth,  »  quod  interpre- 
tatur  afitma/,soilicet  diabolus,  •  quem  feci  tecum,  ■ 
id  est  rationalem  sicut  te,  nuilum  quippe  animal  in 
cuncta  conditione  rerum  rationale  est  nisi  angelus 


vit,decorem  induit  (Psal.  xcu).  »  —  •  Et  ea  sublime  d  et  homo,  «  quem,  »  inquam,  «  feci  tecum,  Mquid- 


erigere,  subnudi  ut  ego,  qui  me  in  natura  mea 
mentibushumanis  demonstro  impenetrabilempsse. 
o  Et  esto  gloriosus,»  subaudi  ut  ego,  qui  me  ipso 
perfruens  accedentis  laudis  non  sum  indigeot.f  El 
speciosis  induerevestibus,  •  subaudi  ut  ego,  qui 
tanctorum  angelorum  choros  in  usum  decorisniei 
assumpsi,  et  velut  quamdam  vestero  exhibeo  mihi 
gloriosam  Ecclesiam  oon  habendo  maculam  510 
aut  rugam  (Ephes.  v).  I]»c  dicendo  beato  Job  Do- 
minus  mira  dispensatione  pietatis  eum  dum  incre- 
pal  ezaltat,  quia  videlicet  eum  quem  sua  oompa- 
ratione  superat,  superiorem  cunctis  demonstrat. 

Vers.  6.  —  «  Disperge,  »  inquit,  «  superbos  in 
furore  tuo,»  subaudi  ut  ego,  qui  eas  et  tranquilli- 
tatistempore  uniloscontra  me  tolero,  etdistrictus 
quandoque  veniensin  meo  furore  eos  dispergo.«  In 
furorc,  » inquam,  non  quod  in  me  ulla  furoris  ins- 
quaiitas  serpat,  sed  quia  incommotabilis  manens 
apud  m^,  et  tranquillus  ju8tis,et  iratus  pareboin- 
justis.  «  Disperge,  » inquam,  »superbo8.  Et  respi- 
ciens  omnem  arrogantem  bumilia,  »  subaudi  ut 
ego,  quia  arrogantes  quos  nuno  juste  respicio  ut 
convertantur,  quandoque  respicio  ot  puniantur. 

Vers.  7.  —  «  Respice  cunctos  superbos  et  con* 
funde  eos,  »  subaudi  ut  ego,  «  et  oontere  impios 
in  loco  8uo,»id  est  in  peccatosuo.  Inipiorum  enim 
locus  ipsa  superbia  est,  qu»  initium  omnis  pec- 
cati  est  (Eccli,  x). 

Vers.  8.  —  ¥  Abscondeeos  io  pulvere  simul,  »  id 
est  juslo  Judioio  cscari  permitte,  ut  terrenis  nego- 
tiisopprimantur.sintquejuxta  prophetam,  «  subci-  D 
nericius  panis,qui  non  reversatur  {Ose.  vii),  »  id  est 
intentionemqua  Deum  querere  debent  inferioribus 
occultentcuris,sicut8ubcinericiuspanismundiorem 
partem  inferius  premit.  Qui  et  reversarentur^si  de- 
sideriorum  carnalium  cinerem  repellerent.«  In  pul- 
vere,  »  inquam,  «  absconde  eos.  Et  facies  eorum 
demerge  in  foveam,  »  scilicet  ut  ad  ima  corruant, 
dum  aliiorem  locum  superbiendo  appetunt.  Hseo 
et  hiec  fac  que  dixi  : 

Vers.  9.  —  «  Et  ego  confltebor  quod  salvare  te 
possit  dextera  tua.  »  Ac  si  aperte  dicat :  Si  potes 
terribilia  hcc  facere  quaB  ipse  protuli,  tibi  et  non 


quid  enim  ratione  uti  non  potest  cum  homioe  fa- 
ctum  non  est,  «fenum  quasi  bos  comedet,  »  id  est 
sicut  bos  feno  non  nisi  mundo  vescitur,ita  iilos  tan- 
tum  pro  mHgno  babebit  rapere,qui  mundam,id  est 
spiritualem  videntur  vitam  ducere,sicutperprophe- 
tam  dicitur  :  •  Esca  ejus  electa  (Habac.  i),  »  id  OBt 
hi  qui  apud  humanajudiciaelecti  videntur,8ed  apud 
subiileexamen  Dei  fenum  sunt,  illi  incorporantur. 
Tali  cuilibet  et  per  quemdam  sapientem  dicitur  : 
«  Transi,  hospes,  etorna  mensam  (Bccli,  xxu;,  > 
id  est  iaudem  altaris  Dei  extende,  ut  aliis  opioio 
tua  proflcial,  qui  ipse  tanquam  hospea  traosis  ; 
quia  videlicet  in  gradu  sauctilatis  stare  ad  sacra 
non  vis.  «  Comedet,  »  inquam,  «  fenum. »  Et  quo- 
modo  vel  unde  praevalebit  ? 

Vers.  11 . —  «  Fortitudo,»  inquit,«  ejus  in  lumbis 
ejus,et  virtuB  ejusin  umbilico  ventris  ejus,  »>  id  eat 
uterque  8exu8,8cilicet  virilis  pariter  ei  femineus,  ex 
luxuris  inflrmiiate  illi  substernitur.  Viris  enim 
luxuria  in  lumbis,  feminis  autem  in  umbilico  ven- 
tris  est.  Gt  illi  nimirum  proprie  corpus  ejus  flunt, 
qui  suggestorum  turpium  blandimenlis  decepti  ei 
per  Inxuri»  fluza  succumbunt.  •  Fortitudo  ergo 
ejus,  inquii,  in  lumbis  ejus,  »  id  est  m  viris  sibi 
adhaBrentibus,  «  et  virtus  ejus  in  umbilico  ventris 
ejus,  »  id  est  in  feminis  quss  units  corpori  igus 
per  mollitiem  suam  sunt  quasi  umbilicus  ejiii<.  Et 
ita  fortiter  agens  peromne  labentis  seculi  tempus 
magis  in  flne  mundi  confortabilur.  Hoc  est  quod 
sequiiur  : 

Vers.12.  —  «  Stringit  caudvm  suam  quasi  ce* 
drum^i  id  eet  extremitatem  suam,  quando  vaa  pro- 
prium,  sciiicet  iHum  perditum  hominem  ingredie- 
tur,qui  specialiter  Antichristus  nuncupatur,  modo 
honoribus  88BCuli,modo8ignis  etprodigiia  HctAsan- 
ctitatis  et  potentie  tumore  elevabitor,  ita  at  recte 
cedro  debeat  oomparari.  Bicut  enim  cedrus  arbusta 
cstera  in  altum  crescendo  deserit,  ita  tunc  Anti- 
christuB  mundi  gloriam  ultra  mensuras  hominum 
temporaliter  obtinebit.  Hsc  deipsoiniquorom  ca- 
pitedictasunt.Seqaiturde  membris  ejua.  •  Nenri 
tdsticulorum  ejus  perplexi  sont,  ■  id  esl  aasertioDea 
predicatorum  nequitiaB  ejus  sub  duplicibos  argo* 


1181 


COMMENT  IN  JOB. 


1189 


menlis,  verborum  scilicet  et  operum,  lateDtes  oor-  A. 
rumpunt  animas  innocentium.Totenim  Behemoth 
iste  tesles  habet,  quot  iniquilatis  su»  prsdicato- 
res  possidet.  Quos  si  quis  redarguat,  mox  se  8ub 
quodam  defensionis  velamine  occultant,quia  vide- 
licet  u  nervi  perplexi  sunt,  »  el  male  impliciti  ne* 
qua<)uam  correctione  solvi  possunt. 

Yers.  13.  —  9  Ossa,  inquit,  «  ejus,  »  id  est 
valentioresquilibet  in  corpore  eju8,quorum  duritia 
multitudines  diabolo  adhffirentes  ita  fulciuntur,  sio- 
ut  ossibus  caroes  :  «  ossa,  »  inquam,  c<  ejus  sicut 
lislulas  sris,  »  id  est  efficaces  sunt  in  persuasioni- 
bus  perniciosis,utpote  qui  more  metalli  insensibilis 
sonum  bene  loquendihabent,  sed  sensum  benevi- 
vendi  non  habent.  Qui  tamen  ex  eo  loquendi  habent 
auctoritatem,  quod  dumrebussubnixi  sunt  et  opi-  3 
bus,  quasi  aerea  fortitudine  solidantur.  «  Gartilago 
iJllus,  » id  est  qui  non  adeo  fortes  sunt,  sed  per  am- 
bitionem  tendunt  videri  quales  nonsunt,  sicutcar- 
tilago  ossiH,  quidcm  speciem  habet,sed  ossis  duri- 
tiam  noD  habet :  <'  Gartilago,  »  inquam,  <c  illius,  > 
id  est  hi  qui  in  eo  debiliores  suot,  c  quasi  lamin» 
ferreae,»  id  est  sicut  caeteris  metallis  durius  est  fer- 
rum,  ita  ipsa  ad  perpetranda  mala  nequiores  exi- 
slunt.  Sed  jam  secundura  ha^c  verba  Gonditoris, 
quid  antiquus  hostis  in  hominibusetiam  nunc  ante' 
quam  assumat  ilium  damnatum  hominem  explore- 
miis.  V  Stringit,  »  inquam,  t  caudam  suam  quasi 
cedrum,  »  id  eai  finem  vitii  vel  consummationem 
ita  roborat,utacHptivo  homine  vix  poBsit  superari 
peccatum.Namcaput  hujus  fidhemolh.idest  prima  p 
si)gg:estio  quasi  mollis  ac  leneraest  et  facileconte- 
rcnda :  cauda  autem,  id  est  consummata  vel  in  usi 
homini  habita  nequitia  quasi  cedrus  est,  quia  vide- 
licet  prava  consuetudo  peneinsolubiliter  innodatur. 
Et  caudam  suam  tunc  quoque8tringit,dum  pierum- 
que  eis  quos  cepit  tunc  graviores  culpas  ingerit, 
cum  prssentis  vitan  termino  illos  appropinquareco- 
gnuscii.Gujus  aslutiora  argumenta  panduntur  cum 
subditur :  «  Nervi  testiculorum,  »  id  est  pestifera 
argurnenta  machinationum  ejus,i  perplexi  sunt.  > 
Testes  quippe  sunt  ejus  suggestiones  prav8B,quibu8 
in  mentis  corruptione  fcrvc3cit,atqueiD  constuprala 
animainiqui  operis  prolem  gignit. «  Perplexi,  »  in- 
quam,  sunt  testes  ejusmodi,  quia  videlicet  pleros- 
que  ita  peccare  faciunl,quatenu8  si  peccatum  for- 
tasse  fugere  appetant,  hoc  sine  alio  peccati  laqueo  ^ 
non  evadant.Quorum  tamen  nervorum  perplexitas 
solvitur,  dumad  virtutes  maximas  per  commissa 
minoratransitur.  «  Ossa,»  inquam,  «  ejus  sicut  fi- 
stulsB  «eris,  »  id  est  oonsilia  pjus  dum  dulcia  sicul 
fistule  resonant,  ad  noxia  mentem  inclinant.  Hoc 
cnim  sugii^estiones  a  consiiiis  di8tant,quod  per  sug- 
gestiones  aperte  noxia  inseril,  per  consilia  vero  qus 
naturalis  ejus  ingenii  subtilitas  roborat,  quasi  ex 
bonoconsulens  ad  culpam  trahit,verbi  gratia,  dum 
avaro  dicit :  Ba  quidem  qus  sunt  in  praeseoti  suf- 
iiciunt,sed  his  defioientibus  quid  acturus  es?  511 
Deesse  potest  citius  quod  e8t,8i  dod  provide  paraa 


quod  deest.Similiter  dumouiquevitio  suum  accom- 
modal  consilium,  «  ossa  ejus  sicat  fistulffi  sris 
sunt,  »  quia  videlicetperniciosaejus  consilia  audi- 
tori  suo  consulentis  voois  suavilate  blandiuntur. 
SedettuncBehemoth  iste  duriort^s  tentationes  ex- 
citat^quando  ante  tentati  oculos  iniquitatis  iaqueos 
8ub  specie  virtutis  occultat.  Unde  et  subditur  : 
c  Cartilago  ejus,  »  id  est  vitia  quae  rectitudinis  epe- 
ciem  prtttendunt,  sed  ipsam  rectitudinem  non  ha- 
beDt,velut  cartiiago  ossis  ostenditspeciem,  sed  os- 
sis  noD  babeDt  Grmitatem.  «  Cartilago,  inquam, 
ejuB,  »  id  est  vitium  quod  virtus  esse  crediiur, 
«  quasi  lamin®  ferreae,  »  id  est  quo  sub  prflstextu 
boni  calliditatem  suam  fraudulentiasexhibet,eo  in 
culpa  mentem  durius  tenet.Sed  jam  nunc  iste  qui 
ad  decipiendum  in  tanta  insidiarum  tergiversatio- 
ne  se  exhibet  cujus  naturaB  sit  audivimus,  cujus 
sit  conditionis  audiamus. 

Vers.  14.  —  « Ipse,  inquit,  est  principium  vita- 
rum,»  id  est,  actionum  vel  creaturarum  Dei.  Prin- 
cipium,  inquam,  quia  nimirum  cum  Deus  cunota 
crean8ageret,hunc  primum  condidit  quem  reliquis 
angelis  emineniiorem  fecit.  Ac  si  aperte  diceret : 
Idcirco  adtam  multafort:ter8unicit,quiain  natura 
rerumhuoc  creando  persubstantiam  Gondltor  pri- 
mum  fecit.  Unde  propheta  dicit:  •  Cedri  noD  fue-  «^ 
runt  altiores  illo  in  paradiso  Dei,  abicies  nun  ad- 
lequaverunt  summitatem  ejus  (Ezech.  xxxi),  »  etc, 
id  est,illa  virtutum  ccelestium  agmina  qus  procer» 
celsitudiais,quamvis  excelsa  sint  condila^  huic  ta- 
men  nec  prelata  sunt  nec  sequata.  Auditis  tot  anti- 
qui  hostis  virtutibus  vel  magoitudine  coaditioait 
ejus,  De  quis  immensa  formidine  vel  desperatioais 
percussiooecorruatyinflrmitatem  nostram  patefacta 
gratits  8U8B  dispeosationis  refovet  «  Qui  fecit  eum, 
inquit,  applicabit  gladium  eju8,»idestre8tringaet 
malitiam  ejus,videlicetDeferire  tantum  mentosho- 
minum  quantum  appetit  permittatur,verbi  gratia  : 
quomodo  in  te  quoque  gladius  ejus  replicatur  me 
dicente  :  «  Ecce  in  manu  tua  est,  verumtamen  aai- 
mam  illius  serva  (/06.  ii).»  Malitie  quippe  ejus  gla- 
dius  quaro  sit  replicatus,  ia  Evaogelio  osteoditur, 
quando  si  potestas  summa  licentiam  non  prebuis* 
set,  grassari  illi  nec  ia  porcos  licuisset  (Mare.  v). 
Aotiquo  bosti  superbi  quique  quaoto  familiarius 
scrviunt,  tanto  vitw  hujus  successibus  apud  seme- 
tipsos  altius  intumescunl.  Unde  et  subditur  : 

VER8.15.— «Huio  montes  herbas  ferunt,  »  id 
est  superbi  fluxas  ac  lubricae  vcluptates  suas  oCfe- 
runt,qu8B  profeoto  voluptates  herbae  montium  sunt, 
quia  gignuDtur  ex  cordibus  superborum,  quibus  iu- 
veatis  Behemoth  iste  refectum  sue  malitiie  ventrem 
teadit.  «  Omaes  bestie,  id  est  omaes  immundi 
spiritus,  «  bestic,  inquam,  agri,  n  id  est  vastatores 
hujus  sflBCuli,  « ludent  ibi,  n  id  est  in  moatibua  il- 
lis.Ludere  namqueest  spiritus  immundis  animam  * 
humaaam  diversis  subjugare  vitiis,  diceado  juzta 
prophetam :  «  lacurvare  ut  traaseamus  (Isa.  li).  » 
£t  ubi  per  prava  deeideria  requiescit  ? 


1183 


RUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS 


1184 


Verb.  16.—  •  Subumbra.iDquit,  dormit,  » id  est  A  °is  nuntiat  adventum.  Quis  enim  nesciat  quod  in 


in  torpore  frigidflB  mentis  in  quaabundanteiniqui- 
tate  charitas  refriguit  (MaUh,  xxiv),  secure  cubac  et 
quiescit,  quia  videlicet  nuliis  poBuarum  actionum 
yel  cojsitationum  ini]uielatur  sliniulis,  nuUo  fati- 
gatur  estu  ccBlestis  desiderii.  «  Sub  umbra,  in- 
quam,  et  in  secreto  calami,  »id  est  in  occultis  et 
contectis  cogitationibue  illorum,quia  quamdam  ha- 
benl  similitudinem  calami,quia  videlicet  per  fatui- 
tatem  sunt  vacui»  sed  foris  perspeciem  etostenta- 
tionem  pulchri.  Et  miro  modo  ibi  ipse  quietus  dor- 
mit,ubi  eos  quos  possidet  sicut  levis  vontus  cala- 
mum  quiescere  non  permiltit.  «  In  locis,  inquit, 
humentibus,  » id  est  in  terreoorum  hominum  men- 
tibus  carnali  concupiucentia  fluentibus,quia  nulla 


hamo  esca  ostenditur,  aculeus  occultatur  ?  Edca 
enim  provocat  ut  aculeus  pungat.  Ibi  autem,  id  est 
in  IncarnationeDominicahumanitasineratfqus  ad 
se  devoratorem  duceret,  ibi  divinitas  qu®  perfora- 
ret.  Quasi  hamo  ergo  captus  est  in  oculis  suis,  id 
est,  in  eo  quem  ante  se  positum  vidit,  quia  dum  in 
illo  appetiiescam  corporis,  transfixusest  aculeo  di- 
vinitatis.  Hoc  per  se  oaput  nostrum  fecit.  Protinus 
subditur  quid  per  membra  sua  facit.  u  Et  in  sudi- 
bus,  inqoit,  perforabit  nares  ejus,  »  id  est  acutis 
sanctorum  consiiiis  callidas  ejus  insidias  penetrans 
enervabit.Nam  per  sudes,  quiexacuunturutflgan- 
tur,  sanctorum  consilia  signantur,quibu8hocpr»<- 
cavent  ne  a  Satanacircumveniantur.  Per  nares  au- 


disoiplinae  fortitudine  a  vitiorum  humore  siccan-  ^  tem,  quibus  res  etiam  longepositaodorando  senti- 
tur,  qui  si  quando   a  virtutum    magistris   redar-      tur^astutis  ejusexprimuntur.  Quas  videlicet  nares 


guuntur,  invicem  se  justorum  increpationibus  ob- 
viando  tuentur.  Hoo  est  quod  sequitur  : 

Vers.  17.  —  «  Protegunt  umbr®  umbram  ejus,  » 
id  est  nequissimorum  facta  nequiores  perversis  pa- 
trociniis  tueniur.  Dum  enim  nequiter  agentem  ne- 
quior  alius  defensat,  quasi  umbram  ne  a  veritatis 
lumine  illustretur  obscurat.  «  Gircurodabunt,  in- 
quit,eum  salices, » id  est  familiariter  illi  obsequen- 
tur  infructuosi  homines,  de  quorum  sterili  vita 
contra  Babyloniam  dicitur : « In  salicibus  in  medio 
ejus  suspendimus  organa  nostra  (PsaL  cxxxvi), »  id 
est,  ideo  quia  fructum  non  reddunt  audifores,ces- 
sat  predicatio  nostra.  «  8alices,  inquam,  lorren- 
tis,  »  id  est  amalores  hujus  sfleculi  labentis  Deo  ut 
dictum  est  infructuosi.  Quid  illi  a  suis  clientibus 
impendatus  audivimus,  nunc  etiam  quid  in  illis 
ipse  agat  audiamus. 

Vers.  18.  —  ft  Ecce,  absorbebit,  inquit,  fluvium 
et  non  mirabitur,  »  id  est  a  mundi  origine  huma- 
num  genus  vix  paucis  electis  evadentibus  in  ven- 
trem  malitis  sue  trahens  hoc  pro  magno  non  ha- 
bet,s9d  illud  magnum  reputat  quod  sequitur  :  «  Et 
habet  fiduciam  quod  ioflual  Jordanis  in  osejus,  » 
id  est  quod  illorum  quoquequosdam  qui  baptismi 
sacramenlis  signatisuntdeglutire  se  posse  confidil. 
Jordanis  enim  nomine,  in  quo  Dominus  noster  bap- 
tizatus  est,rccte  omnes  baptizati  designantur.Et  to- 
ties  Jordanis  in  os  illius  fluit,  quoties  Christianus 
quisque  ad  iniquitatem    defluit.  Jordanis  nomen 


tunc  sudibus  perforamus,quandosubt*liter  circum- 
spiciraus  ne  hoc  quod  mens  bene  inchoat,  ipse  in 
maliliffi  finem  vertat.  Quod  si  illum  is  qui  Deus  et 
homo  est  non  capiat,  an  qui  homo  tantum  est  ca- 
piel?  Non.  Unde  et  sequitur  : 

Vbrs.  dO.  —  «  An  extrahere  poteris  Leviathan,  » 
id  est,eumdem  diabolum  «  hamo  ?  »  Leviathan  in- 
terpretatur  additamenlum  eorunij  subaudi,  homi- 
num,videlicetper  irrisionem,  quia  dum  homiDi  di- 
vinitatem  seaddereperhibuit,  immortalitatem  lulit. 
Vel  ideo  quia  culpam  prsvaricationis  quam  intu- 
lit,  usque  ad  mortem  quotidie  pessimis  suggestioni- 
bus  extendit  et  superaddit.  Hunc,  inquam,  Levia- 
than  ad  omnium  morteminhiantem,«  anextrahere, 
519  inquit,  poteris  hamo ;  subaudi,  sicut  ego 
supradicto  Incarnationis  mysterio  ?  Gujus  videlicet 
hami  lineaillaestper  Evangelium  antiquorum  Pa- 
trum  memorata  propago :  Abraham  genuit  Isaac 
(Maltk.  i),  •  etc.  t  An  extrahes,  inquam.  Et  fune  H- 
gabis  linguam  ejus,  »  subaudi,  sicut  ego  ?  Tuno 
namque  illo  dequoscriptum  est :  «  Funiculus  tri- 
plex  difficile  rumpitur  (Eccle.  iv) ;  •  fune,  inquam, 
idest  fide  Trinitatis  indissolubili,  ligAbo  linguam 
ejus,  ut  videlicet  veritate  cognita  falsas  doctrina 
conquiescant,  verbi  gratia,  error  academicorum, 
Buperstitiones  mathematicorum. 

Vers.  21.—  c  Nuoquid,  ait,  pones  circulum  in 
naribus  ejus,»  id  estomnipotentia  virtutis  ambies 
vef circumplectes  insidiasejus,subaudi,utego? Nam 


secundum  interpretationem  ad  eum   sensum  res*  ^  gicut  per  nares  insidie.ita  per  circulum  designatur 


picit.  Interpretatur  enim  descensio.  Quam  videlicet 
descensionem  tunc  iste  Behemoth  se  posse  deglu- 
tire  confidit,  dum  illos  insidiando  rapere  appetit, 
quos  pro  amore  superne  patriae  a  pr»sentis  vit» 
gloria  semetipsos  dejicere  agnoscit.  Quod  etiam 
toties  efficit,  quoties  bi  qui  ejusmodi  sunt  inanis 
gloriffi  telo  percussi  pejus  de  alto  ruunt.  Quid  er- 
go?  Nullumne  erit  consolationis  adjutorium  ?  Erit 
certe  ;  nam  sequitur  : 

Vers.19.  —  « in  oculissuis  bamo  capieteum,  » 
8ubaudi,qui  feoiteum,ut  supra  dictum  est.  Hamo, 
inquam,oapiet  eum.  Eepente  Domlnica  Incarnatio- 


omnipotentia  virtutis  divins.  Gujus  occulti  judicii 
adjutorio  dum  a  callida  crudelitate  Behemoth  refre- 
natur,  quasi  circulus  in  Daribusejusponilur.  «  Aut 
armilla,inquit,perforabis  maxHlam  ejus,»  subaudi, 
ut  ego,scilicet,  uteosquoque  quos  jam  cepit  amit* 
tat,  et  quasi  ab  ore  illius  cadant,  dum  post  perpe- 
tratas  culpas  ad  innocentiam  redeunt  ?  Sane  ab  in- 
tellectu  circuli  armilla  non  discrepat,qu»  ubi  pooi- 
tur  ambiendo  constringit,  signlficans  et  ipsa  pro- 
pensiorem  circa  nos  occulti  judicii  protectionem  : 
videlicet  Petrum  iste  Behemoth  in  ore  tenuit,  com 
negavit.  David  cum  in  adulterium  simul  et  in  ho- 


1185 


COMMENT.  IN  JOB. 


1186 


mloidium  iDcidil.  Sed  dum  uterque  ad  vitam  per  A 
pcBniteDtiam    abiit,    LeviatbaD   iste  eos  quasi  per 
maxillae  sue  forameu  amisit. 

Vers.  22,  —  «  Nuoqnid,  ait,  muUiplicabit  ad  te 
preces,  aut  loquetur  tibi  mollia  ?  »  8ubaudi,ut  mi- 
hi  cui  dicit:  v  Si  ejicis  nos,  roitte  nos  in  gregem 
porcorum  {Matth,  viii):  »  imo  cujus  corporis  vox 
erit  in  die  judicii :  «  Domine,  Domine  aperi  nobis 
(Matth.  XIV.)  » 

Vers.23,24.»  «  Nunquid  reriet  tecum  paclum  :  » 
subaudi,  ut  mecum  a  cujus  judicio  etiam  diacor- 
dando  non  discrepat,  et  adversando  non  minus  pro- 
ficit  quam  si  Juraveritse  cooperari  velle  utilitatibus 
meis?  «  Et  aocipies,  iDquit,eum  servum  sempiter- 
num,»  snbaudi,  ut  ego,  qui  utor  illo  pro  velle  meo, 
verbi  gratia,  sicut  faber  malleo   suo  ?   Servus,  in-  g 
quam,  sempiternus,  scilicet  non  solum  in  hac  vita 
dum  eiectos  persequendo  purgat,  sed  etiam  in  fu- 
turo  8«culo,dum  justi,  conspectis  cruciatibus  ejus 
quos  evaserunt.crescunt  in  laude  mea  ?  In  hoc  pro- 
fecto  magna  ejus  fatuitas  illuditur,  quod   semper 
eidem  prodest,  cui  semper  obesse  nititur.  Unde  et 
sequitur:  «  Nunquid  illudes  ei  quasi  avi?»  Notan- 
dum  quod  qui  prius  Behemoth,  quod    eat    animal 
[beliua],postmodum  Leviathan  per  quod  inteliigitur 
draco,  nunc  avis  dicitur,  fidelicet  propter  brutum 
sensum  quo  CGBlestia  deseruit  bellua  eat,  propter 
malitiam  qua  hominem  decepit  draco  esty  propter 
natursB  sus  subtilitatem  de  qua  superbit  avis  est. 
In  illis  quoque  quos  perluzuriam  polluit  jumentum 
est,  in  iilis  quos  malitiosos  efficit  draco  est,  in  il- 
lis  quos  per  superbiam  erigit  avis  est.   «  Nunquid  ^ 
illudes  ei  ut  avi,  »  subaudi,  ut  ego,    qui   in  pas- 
gione  unigeniti  Filii   escam   iili  ostendo,  sed   la- 
queum   abscondo  ?   «   Aut  ligabis    eum   ancillis 
tuis,  »  subaudi,  ut  ego,  qui  dum   non   per  fortia, 
sed  per  inflrma  mundi  illum  debello^quasi  non  per 
servos  sed  per  ancillas  meas  illum  alligo?  Quas 
videlicet  ancillas  juzta  Salomonem   (Prov.  iz),  sa- 
pientia  misit  ut  vocarent   ad    arcem    id  est  ad  il- 
lam  quam  de  carne   Virginis   ipsa   sibi  sdificavit 
doroum,  quia  videlicet  incarnata  Sapientia  Dei  in- 
flrmos  abjectosque  praedicatores   babere  studuit. 
Quid  ergo  tict  de  ilio  sio  iliuso,  sic  alligato  ? 

Vers.  25.  —  «  Concident,  inquit,  eum  amioi,  » 
id  est,  praedicatores  sancti.  Concident,  inquam, 
gladio  verbi  Dei,  «  divident  illum  negotiatores,  >  D 
id  est  idem  amici.  Nam  qui  amici  per  fldem,  ipsi 
negotiatores  sunt  per  actionem.  Goncident,  ait,  et 
divident,  quia  videlicet  priedicando  membra  illius 
ab  eo  separabunt. 

Vers.  26.  —  «  Nunquid  implebis,  ait,  sagenas 
pelle  ejus,  et  gurgustium  pisoium  oapite  ejus?  » 
subaudi,  ut  ego,  qui  vocans  piscatores  homines  et 
faciens  eos  fieri  piscatores  hominum  (Matth,  iv), 
sagenam  illam  de  qua  scriptum  e8t,«  Simile  est  re- 
goum  coelorum  sagen»  misssin  mare,  et  ez  omni 
genere  piscium  congreganti  (Matth,  ziii),  »  primum 
pelle  ejus  impleo,  id  est  eztremos  atque  infimos 


colligo,  et  postmodum  prndentes  mihi  adversarios 
subdendo  quasi  gurgnstium  piscium  oapite  ejus 
impleo. 

Vers.  27.  —  «  Pones  super  eum  manum  tuam,  » 
id  est  potentiam  tuam  ?  Ac  si  aperte  dicat:  Nunquid 
virtute  propria  illum  reprimes,  subaudi  ut  ego  ? 
Quod  cur  interroget  subdendo  manife8tat.«  Memen- 
to  belli,neo  ultra  addas  loqui,»  id  est  memento  quod 
fortis  sit  is  contra  quem  te  oporlet  prfleliarl,  et  quod 
tu  manum  tuam  super  eum  ponere  non  po88i8,ni8i 
me  adjuvante  sustenteris.  Ad  quod  tunc  mazime 
adjuvaris  cum  flagello  sinceri8,quia  videlicet  dum 
exterioribu9cruciatibu8cingeri8,abinternapas8ione 
liberaris.Hoc,  inquam,  •  memento,  nec  ultra  addas 
loqui,»  quia  videlicet  melius  tibi  est  duris  in  cor- 
pore  flagellis  subjici,  quam  blandimento  occultflB 
tentationis  decipi.  Quia  autem  Leviathan  hujus  ir- 
remissibilis  reatus  ost,  et  ab  altitudine  quam  sibi 
arrogat,  ruit  ad  ima,  dejectus  infra  omnia. 

Vers.  28.  —  «  Ecce,  inquit,  spes  ejus  frustrabi- 
tur  eum,  »  illa  videlicei  qua  superbe  prffisumens, 
dixit  :  «  Similis  ero  Altissimo  (ha,  ziv).  »  Imo  : 
«  Et  videntihus  cunotis  prscipitabit.rscilicel  eter- 
nojudice  terribiliterapparente,  astantibu^  legioni- 
bus  angelorum,  cuncto  assistente  ministerio  ooBle- 
stium  polestatum,  atque  electis  omnibus  ad  hoo 
spectaculum  deductio  ;  tunc,  inquam,  ista  bellua 
crudelis  et  fortis  deducta  in  medium  captiva  eter- 
nis  gehenns  incendiis  cremanda  prscipitabiturydi* 
cenle  quoque  judice  cuncto  corpori  ejus :  «  Disce- 
dite,  maledicti,  in  ignem  sternnm,  qui  paratus  est 
diabolo  et  angeiis  ejus  (Maith,  zzv).  »  Nunc  quasi 
quaereres  cnr  tam  fortem  in  certamine  nostrs  in- 
firmitatis  suscitet? 

Gap.XLI,  vers.  1.  —  •  Non,  inquit,  quasi  crude- 
lis  Buscitabo  eum,»  8ubaudi,8ed  quasijustus,  vide- 
iicet  quia  non  contra  subditos.sed  contra  resisten- 
tes  mihi  illom  grassari  permitto.  Et  ideo  time  nec 
addas  loqui,ut  supra  dictum  est :  cc  Quis  enim,  in* 
quit^resistere  potest  vultui  meo,»  subaudi  impune ? 

Vers.  —  «Autquis  ante  dedit  mihi  ut  reddam 
ei,  »  id  ept,  quis  de  euis  meritis  oontra  me  potest 
gloriari  ?  Nemo  quippe  prior  aliquid  mihi  conlulit, 
neque  boni  quidquam  operatur  aliquis,  nisi  illum 
misericordia  mea  prsvenerit.M  Qui8,inquam,  dedit 
mibi  ut  reddam  ei  ?  »  Omnia  qus  sub  cgbIo  sant, 
mea  sont.Sub  cobIo,  inquam,  videlicet,  qus  sola 
contingere  aut  videre  poteet  homo.Et  idcirco  cum 
aliquod  de  his  servitium  vel  munus  impendit,non 
prior  dat  ipse  mihi,  cum  a  me  oujus  omnia  sunt 
illud  acceperit.  Mea  sunt,  inquam,omnia,  quae  sub 
cobIo  snnt.  Ergo  et  ipse  Leviathan  qui  sub  coelum 
ruit,  quia  videiicet,  beatitudinem  quidem  meam 
perdidit,  sed  dominium  meum  non  evasit. 

Verb.  3.  *  «  Non  paroam,  inquit,  ei,  et  verbis 
potentibus,  >  Hoc  ad  corpus  ejus,  id  e8t,ad  omnfs 
iniquo8referendume8t,quiaculparum  suarum  dia< 
bolus  veniam  non  est  petiturus.  Sed  et  ille  homo 
peccati,qaem  Dominus  Jesus  iaterfioiet  spirito  oris 


1187 


RUPERTI  ABBAS  TDITIENSIS 


1188 


8ui  (II  Theis.  ii),  fortaBse  terrilas  ad  preces  inclina-  A  «  conjungitur :  »  qnia  videlicet  quoa  similis  reatus 


bitur.Sed  «  non  parcam,  inquit,  ei,  verbis  potenti- 
bus  et  ad  deprecandum  compo8iti8,»id  estnon  pro- 
derunl  ei  vel  universo  corpori  ejus  verba  poteotia 
et  ad  deprecandum  composita,  quin,  ut  supra  di- 
ctum  eat,  videntibus  cunctis  prscipitetur.  £t  quia 
nobis  Domiouaejus  insidias  quanto  sublilius  occul- 
tari  coneiderat,  tanto  miBericordius  manifestat : 

Vers.  4.  —  t(  Quis, »  inquit,  subaudi,  nisi  ego, 
((  revelabit  faciem  518  indumenti  ejus,  »  id  est 
fraudem  BimulationisejuB,  qu8B  tanta  est,  ut  sein 
angelumlucis  tran8liguret?(II  Cor.  xi).-  Quod  vi- 
delicet  simulationis  ejus  indumentum  tunc  ipsere- 
yelal,  quando  servis  suis  inspirut  ut  caveant  mali- 
tiam  quam  sub  babitu  sanctitatis  occultat.   Unde 


sociat,  concordi  quoque  pertinacia  defensio  per- 
versa  constipat.  «  Et  ne  spiraculum  quidem  ince- 
dit  per  eas,  »  id  est  nullatenus  ad  se  intrare  per- 
mittunt  sancte  exhortationis  ^piracula. 

Vers.  8.  '-  ((  Una  alteri,  »  id  est  similis  simili, 
«  adhaprebit,»  ita  utperSalomonem  dicitur :  «  Stup- 
pa  collecta  synagoga  peccantium  {Eceli.  xxi}.  »  — 
((  Ettenentes  se  nequaquam  separabuntur,»  id  est, 
invicem  defendentes  ab  invicem  corroborabuntur. 

Descripto  corpore,  ad  caput  sermo  reducitur,  et 
quidantiquushostissemetipsumexerceatnunliatur. 

Vers.  9.  —  «  Sternutatio,  inquit,  pjus  splendor 
ignis,  »  id  est  extrema  commotio,  qua  damnatum 
bominem  ingreditur,multis  prodigiis  quasi  quodam 


adhuc  subditur :  «  Et  in  medium  orisejus  qu\s  in-  3  ignis  lumine  resplendebit.   Et  quemadmodum  in 


trabit, »  id  est  verba  ejus  discussit  et  falsitatem  ejus 
deprebendit  et  manifestavit,  subaudi,  nisi  ego? 

Vers.  5.  —  «  Portas,inquit,  vultu»  ejus,  »  id  est 
doctores  iniquos,  per  quoa  quisque  deceptus  ingre- 
ditur  ut  Leviathan  iste  quasi  in  potestatis  sus  prin- 
cipatu  videatur;  «  portas,  inquam,  quis  aperiet,  • 
subaudi,  nisi  ego  qui  electis  meis  magistros  erre- 
rum  sub  specie  sanctitatis  absconditos  perspicua 
cognitione  manifesto  ?  Quas  portas  cur  impossibile 
sit  cuiquam  praeter  ipsumaperiresubdendo  manife- 
tlat.«  Per  gyrum,  inquit,  dentium  ejus  formido,  b 
id  est  in  circuitu  et  quasi  in  praesidio  doctorum  er- 
roris  ejus  sfficularium  potestatumest  protectio.Nam 
bic  per  dentes  insinuarevoluit  quos  superius  por- 


sternutatione  inflatio  apectoreexsurgens,porosque 
apertos  ad  emanandum  non  inveniens  cerebrum 
tangit,moxque  per  nares  exiens  totum  caput  con* 
cutit :  sic  ille  homo  peccati  dignitate  prssentis  s»- 
culi  inflatus,  dum  quantum  appelit  contra  justos 
prsevalere  nititur,quasi  Satanae  cerebrum,  id  est, 
seosum  elalum  in  flne  mundi  arctius  perculit,  et 
turbato  capite,id  est,illo  qui  in  se  habitat  unlverss 
iniquitatis  auctore^quasi  per  nares  egreditur,  duro 
tota  superbia  ejus  apertis  malitisflatibuscum  clari- 
tate  miraculum  quasi  cumsplendore  ignie  demon- 
stratur.  »Et  oculi  ejus,  »  inquit,  id  est  coDsiliarii 
vel  provisores  ejus,  sciiicet  antichristi ;  «  oculi,  in- 
quam,  ejus,  »  id  est,  polentes  saeculi,  qni  adhere- 


tas  vocavit :  nam  et  portae   sunt,  quia  ingressum  q  bunt  illi,  «  ut  palpebrae  diluculi,  »  id  est,  simulan- 


perditionis  aperiunt,  et  dentes  sunt,  quia  quos  in 
terrore  capiunt,  a  veritatis  soliditate  confringunt. 
Girca  quos  formido  est,  quia  videlicet  circa  ipsos 
sunt  qui  mentes  inQrmorum  affligunt,  et  quod  ab 
ipsis  verbis  blandientibus  dicitur,  boc  ab  illis 
gladiis  ferientibus  imperatur. 

Vers.  6.—  c  Corpus  illius,  » id  est  iniqui  omnes, 
quorum  ipse  caput  est,»  qoasi  scuta  fusilia,»  id  est, 
perobstinalionem  duri  8unt,sed  pervitam  fragiles, 
quemadmodum  souta  fusiliain  suscipienda  eagitta- 
rum  percussione  robusta  8unl,8ed  casu  fragilia.Sic, 
inquam,  verba  correctionis  impenelrabiliter  exci- 
piont  scuto  superbae  defeasionis,  sed  suo  lapsu  dis- 
8olvuntur,etfranguntur  casibus  suis.  Et  bene  scu- 


tes  se  esse  nuntios  ver»  luois,quia  videlicet  fidem 
quam  in  Ghristo  invcniunt  quasi  erroris  esse  noo- 
tem  afferunt,  et  venerationem  antichristi  verum 
esse  mane  pollicentur. 

VBat.  10.  —  «  De  ore  ejus,  »  id  ett,  de  eisdem 
consiliariis  ejus,  qui  et  oculi  vocantur,  quia  prae- 
vident,  et  os  quia  praedicant :  «  lampades  proce- 
dunt,  »  quia  videlicet  mentes  audientium  ad  amo- 
rem  perfidiae  succendunt.  «  Laropades,  inquam, 
sicut  taedae  ignis  accensae,  »  id  est,  sanctitatis  sibi 
speciem  arrogantes,  sed  tamen  opera  iniquitatis 
exercentes,  sicut  taeda  cum  accenditur  odorem 
quidem  suavem  habet,  sed  lumen  obscurum.  Olent 
per  eimulationem  Justitiae,  sed   obscurum    ardent 


tis  comparantur,quia  scutati  sunt,id  estydefenden-  q  per  penetrationem  nequitiae 

tes  seinomnipeccato  quod  faciun!,8icut  de  Judaeis         '*        "  '^ **^ 

juste  obduratis  propheta  dicit  :  «  Domine  dabis  ei 
scotum  cordis  laborem  tuum  {Thren,  iii),»  id  est, 
ideo  repellunt  a  se  verba  pr6edicantium,qQia  dedi- 
gnantarin  te  laborespassionum.^GorpuSjinquam, 
quasi  souta  fu8iIia,compactum  squamis  se  premen- 
tibus,  •  id  est,  defendens  se  et  excusans,  dum  cor- 
ripitur,quibu8  valet  tergivereationibus,  quemadmo- 
dum  draconis  corpus  squamistegitur,  ne  citius  ja- 
culationepeDetretur.Nonnunquaroetiamasimilibu8 
suis  fulcitur,  oum  in  suis  excessibus  malitiosus 
quisque  comprehenditur.  Unde  et  aequitur. 
Vbm.  7.  —  «  Uoa  uoi,  »  id  eat  squama  aqoamae, 


Vbb8.  11.  —  «  De  naribus  ejus,  »  id  eet  de  insi- 
diis  miraculorum  ejus,  «  procedil  fumus,  »  id  est, 
caliginosa  dubietas  generatur,taDta  videlicet,ut  el 
fieri  pote8t,etiam  electi  in  errorem  inducaDtur.«Fu- 
mus,inquam,  sicut  ollae  succensse  atque  ferventii,  » 
id  est,ita  efficiens  animascogitationum  suarum  im- 
petu  quasi  spumis  undarum  ardente8,quomodoolla 
succensa  aquas  bullientes  intrinsecua  tenet,qaia  vi- 
delicet  per  tot  se  fervores  afflata  ejus  tentationibus 
conscientia  erigit,  per  quot  intra  se  cogitatioDes 
intumescit.  Unde  adhuc  subditur: 

VER8.12.—  «  Halitus  cjos,  » id  eal,  occulta  aog- 
gestio  ^JuSy  «prunas  airdere  facit,»  id  eat,  saccensa 


1189 


COMMENT.  IN  JOB. 


1190 


internis  concupiscentiis  reproborum  roentes  ad  de- 
lectationes  iliicitas  pertrabit.  Nisi  enim  ignis,  id 
esi,  concupiscentiffi  scintillam  in  se  baberent,  ba- 
iitu,  id  est,  suggestione  diaboli  prunae  ardentes 
non  fierent  «  et  flamma,  inquit,  de  ore  ejus  egre- 
g-f  itur,  »  id  est,  instigatio  locutionis  occulte  ani- 
«mo  ingeritur,  quia  videlicet  ardet  in  desideriis 
animus,  cum  enim  suggestionibus  instigatur. 

Antiquus  bostis  ettrema  mucdi,  ut  sepe  jam 
dictum  est,  atrocius  aggreditur  tentaturus,  quia 
fit  ferventior  ad  seevitiam,  quanto  se  viciniorem 
sentit  ad  pcenam.  Tunc  cervicem  superbias  altius 
erigit,  et  per  damnatum  illum  quem  gestat  bomi- 
nein,  omne  quod  temporaliter  prawalet,  nequiter 
ostendit.  Unde  nunc  dicitur  : 

VER8.43.  —  c  In  collo  ejus  morabitur  fortitudo,  » 
id  estyin  elatione  qua  contra  Deum  erigitur:  sicut 
per  propbetam  dictum  est :  «  Dolus  in  manu  ejus 
dirigetur  (Dan.  viii), »  quia  videlicet  omne  quod  ne- 
quiter  volet  boc  ad  tempus  exsequi  etiam  fortiter 
putest.  £t  quia  omnis  qui  perversis  moribus  amici- 
tiis  ejus  innote8cit,priu8  veras  mentis  divitias  amit- 
tii :  «  l£tfaciem,inquil,eju8,  »  id  estnotitiam  ejus, 
c  prfficedit  egestae,  »  quia  videlicet  nullus  illi  ad- 
baeret  nisi  cui  sicut  angeio  Laodiceaeper  Joannem 
dicilur  :  «  Miser  est,  et  miserabilis,  et  pauper,  et 
caecus,  et  nudus  {Apoc,  iii).  »  Bt  quia  nulla  sibi 
Bui  corporis  discordani  membra. 

Vers.  14.  —  «  Membra,  inquit,  carniumejus  co- 
bffirentia  sibi,  »  id  est,  ssvitiam  suam  tanlo  robu- 
stiua  exierit,  quanto  carnales  omnes,  qui  utique 
membra  ejus  sunt,  quo  contra  spiritualibus  Paulus 
dicit:  «  Vo8  estis  corpus  Gbristiet  roembra  demem- 
bro  [ICor,  xii).  »  —  c  Membra,  inquam,  carnium 
ejus,  »  id  est,  omnes  carnalibus  vitiis  subjacentes 
unitale  peroiciosaad  impugnandamvitambonorum 
sesecum  ilio  durius  opponunt.Trepidantem  ad  beo 
inflrmitatero  noslram  Dominus  sublevat,  cum  pro- 
tioussubdit  qui(J  de  tanta  belluafaciat.«  Miltet,  in- 
quit,contra  eum  lulmina.  »  —  «Mittet,  •  inquam, 
subaudi,  judez  venturus,  «  fulmina,  »  id  est,  tre- 
mendi  judicii  sententias.  «  Contra  eum,  inquam, 
et  ad  locum  alium  non  transferuntur,»  quiavideii- 
cet,  recepto  tritico  in  borrea,  solffi  palefls  in  ignem 
mittentur,  id  est,  justis  gaudentibus,  soli  514 
tunc  reprobi  ferientur.  Sed  quia  Leviatban  istum 
poena  non  corrigit. 

Vers.  15.  —  «Gorejus,  inquit,  indurubiturquasi 
lapis,  »  quia  videlicet  nulla  unquam  conversione 
poeniteutiffi  mollietur.  «  Et  stringetur  quasi  mai- 
leatoris  incus,  »  id  est,  soiis  ictibus  ffiteros  dam- 
nationis  aptabitur,  sicut  incadem  malleator  fin- 
gens  soiis  aptat  percussionibus.  Ad  boc  namque 
incus  statuitur  ul  crebris  iclibus  feriatur. 

Vers.  16.  —  «  Cum  sublatu8,inquit,  iuerit,  »  sci- 
iicet  adveniente  districto  Judice^exirema  damnatio- 
ne  praecipitatus  :  «  cum,  inquam,  subiatus  fuerit, 
timebunt  angeli,  »  id  est,  supernas  patrie  nuntii. 
Gum  enim  judioii  turbint  rapioturi  hi  quiia  oorpo- 


A.  ribus  reperiri  potuerint,  praBdicatoressanoti  quam- 
vis  fortes  atque  pertecti  contremiscentimroenso  ter- 
rore  co:icussi,  et  territi  purgabuntur.  Quod  taroen 
de  sanctis  angelis.  id  est,  CGaleslibus  spiritibus  nil 
obstat  intelligi  :  slc  tamen  ut  sub  futuri  temporis 
modum  prffiteritadescribantur.Gum  enim  subialus 
estcadendo  ab  arcebeatitudinis,  timueruntangeli, 
et  terrore  purgati  8unt,quia  nimirum  isto  oadente 
unde  punita  est  culpa  superbientis^inde  invecta  et 
solidata  suot  augmenta  meritorum  bumilibus  an- 
gelis.  Eritergo,  et  quando  praecipitabilur,  ut  jam 
dictum  est,  erit,  inquam,  in  eis,  sive  in  sanclis 
prffidicatoribus,  quia  et  ipsi  angeli  dicuntur,  quia 
vitffinuntii  sunt,  treroor  Islus,  el  timor  securus. 
Sed  quia  de  Leviaiban  istius  flne  cognovimus,  in- 

|.  terim  priusqnam  pereat  audiamus. 

Vers.  17.  —  «  Gum,  inquit,  apprebenderit  eum 
gladiuB,  »  id  est,  cum  eum  susceperit  in  se  ille 
suus  bomo  quero  per  roalitiaro  fraudis  ezacuit  et 
infirmorum  corda  transfigit;  sive  ira  ipsius,  qua 
gladii  nomine  recte  signatur,  quaB  in  tantumap- 
prebendet  eum,  ut  dominari  oronibus  appetens, 
nequaquaro  suas  irn  dominetur  :  c  cum,  inquam, 
apprehenderit  eum  gladius,  subsistere  non  poterit 
neque  basta,  neque  tborax,  >  id  esi,  neque  praedi- 
cationis  jaculum,  neque  fortiiudo  patientium.  Per 
bastam  naroque  qua  vulnera  iofligirous  prasdica- 
tio,  per  tboracem  qua  tegimur  patientia  recte  si- 
gnatur.  «  Non,  inquam,  subsistere  poterit,  »  su- 
baudi,  si  supernum  adjutorium  desit. 

Vers.  18.  —  «  Reputabit  enim  quasi  paleas  fer- 
^  rum,  et  quasi  lignuro  putridum  aes,  » id  est,  et  pras- 
dicantium  viresvelutpaleas  nequitiaesuffi  igne  con- 
sumet^et  patientium  constantiam,quae8ignificatur 
per  aes  quod  rubiginedifflciiesolvitur,«qua8il]gnum 
putridum,  •  in  pulverem  redi};et,8ubaudi,ni8i  eie- 
ctos  8U08  opitulatio  divina  roboret.Et  ita  reprobo- 
rum  mentes  possidet,  qui  per  paieas  et  iignum  pu- 
tridum  debignantur,  ut  nulla  confossus  veritatis 
Jaculatione  dereiinquat.  Unde  et  subditur. 

Vers.19.^  «  Non  fugabit  eum  vir  sagittarius,  » 
id  e8t,non  recedit  ab  eorum  quos  possidet  cordibQs 
cujusiibet  praedicatoris  invectionibus,  quasi  sagit- 
tas  potentis  acutas  (Pm/.  czix),  id  est,  verba  jam 
praedicantium  conteronit  quisquisab  illo  appreben« 
ditur.M  In  8tipulam,inquit,ver8i8unteilapide8  Ain- 
"  dae,»id  estydespeclui  sunt  ei,  velut  inflrmi  omnes 
fortes  Ecclesiae :  funda  namque  quae  in  gyrum  mit- 
titur.sicque  de  illaexeuntes  adversariorum  pectora 
feriunt,8anctam  designat  Ecclesiam.quae  dum  volu- 
bilitatetemporum  per  tribulationum  circuitum  du- 
cilur,forte8  ex  illa  viri  prodeunt,  quibus  quasi  lapi- 
deis  ictibus  tundantur  verba  iniquorum,  propbeta 
dicente  :  «  Devorabunt,  et  subjicient  lapidibus 
fundae  (Zach.  iz),  »  id  est,  confringentoorda  supcr^ 
borum  per  fortes  viros  Ecciesiae.  Sed  quid  luirum 
quod  ei  iapides  in  stipulam  versi  sunl? 

ViRS.  20.  —  «  Quasi  «tipulam   aestimabit  mal* 
Ittumi»  id  Mti  pro  nihilo  contennol  desuper  veiiien- 


1191 


RUPEaXI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1192 


tis  et   86   ferientis   divine   animadversioniB  judi-  A  ctos  velut  infra  se  positos  qaasi  de  sublimi  respi- 


ciura.  «  Et  deridebit  vibrantttm  bastam,  »  id  est, 
ipsum  Deum  in  interitu  ejus  districtam  prspa- 
raniem  eentcntiam.  Et  cum  talis  sit  : 

Verb.  21. —  0  8ub  ipso,  inquit,  erunt  radii  so- 
lis,  »  id  est,famulabuntur  illi  nonnulli  etiam  docti 
viri,  qui  per  acuroina  sapientifie  quasi  radius  vide- 
bantur  lucem  aspergere,  juzta  quod  in  Apocalypsi 
Bcribitur  :  «  Quartus  angelus  efTudit  pb  ialam  suam 
in  8olem,et  datum  est  illi  ffistu  homines  affligere  el 
igni,  et  estuaverunt  bomines  estu  magno  (Apoc, 
XVI),  »  quia  videiicet  duro  sapienteB  viri  in  errorem 
abducuntur^inQrmiampliuBtemporalibuBdesideriis 
illorumexempIoafficiuntur.DequibuB  adbuc  Bubdi- 
tur  :  ff  Et  sternet  sibi  aurum  quasi  lutum,  »ide4t» 


cit,  quia  dum  per  intentionem  contra  auctorero 
nititur,  existimare  sibi  quemlibet  simiiem  dedi- 
gnatur.  Et  aperte  antiquus  bostis,  qui  per  corpo- 
reum  animal  signatur,  quasi  de  sublimi  omnes 
videre  describitur,  quia  videlicet  superbia  usqu* 
ad  corpus  prodiens,  apertius  oculis  principatui 
Nunc  in  fine  locutionis  Dominicas  unum  aliquid 
manifestius  ezprimitur,  unde  umbra  illius  brcvi 
nobis  designatione  roonstrentur.  «  Ipse,  inqutt, 
est  rex  super  universos  filios  superbie.  »  Quasi 
lyrannus  quidam  ubsessam  civitatem  intercepit, 
cum  per  superbiae  vitium  mentem  irrumpit.  Quia 
ergo  Redemptor  noster  corda  regit  bumilium,  et 
Leviatban  iste  rex  dicitur  superborum,  aperte  co- 


quorumdam  vitfB  munditiam  per  iliicita  desideria  g  gnosoimus  quod  evidentissimuro  signum  reprobo< 


conculcabit,  ut  solitis  ejus  vestigiis  serviant  etiam 
hi,qni  contra  illum  prius  virtutum  splendore  rulila- 
bant.  Nam  hoc  loco  aurum  claritatem  sanctitatis, 
lutum  vero  avaritiam  terrenarum  rerum  vei  carna- 
liumsordessigoatvoluptatum.Sciendumtamenquia 
aurum  quod  quasi  iutum  sterni  potuit,aurum  ante 
Dei  oculos  nunquamfuit.  Quid  aatem  faciet  de  illis 
qui  omnino  terrenis  fluctuant  concupiscentiis  ? 

Verb.  22.  —  «  Fervescere,  inquit,  facietquasi  ol- 
lam  profundum  maris,  »  id  est,  vitam  saecularium 
studebit  contra  electorum  vitam  per  flammam  cru- 
delitatis  excitare.Tunc  enim  profundum  marequasi 
olla  fervesoit,  cum  corda  dilectorum  sttculi  valide 
Buccendit.  «  Et  ponet,  inquit,  quasi  cum  unguenta 


rum  superbia  est  :  at  contra  humilitas  eleotorum. 
Gum  ergo  quam  quisque  habeat  notam  cognosri- 
tur,  sub  quo  rege  militel  invenitur. 

Cap.  XLII,  VEBS.  1,  2.  —  Postquam  fideli  fa. 
mulo  DominuB  Leviathan  hostis  ejus,  quam  sit  e 
fortis  et  calliduB,  ostendit,  beatus  Job  ad  utraque 
respondit,  videlicet  515  contra  immanes  vires 
ejus.  c<  Scio,  »  inquit,  «  quia  omnia  potes,  »  con- 
tra  occultas  machinationes  illius,  «  et  nulla,  »  in- 
quit,  «  te  latet  cogitatio.  »  Unde  et  mox  eidem 
Leviatban  exprobrat  dicens  : 

yERS.3.— «  Quis  eai  iste,  quicelat  consilium  abs- 
que  scientia?  »  id  est  fraudes  suas  contra  infirmi- 


tatem  nostram  occultat,tamen  protectori  nostro  ce- 
bulliunt,  »  id  est,  faciet  eos  arbitrari  quod  Deo  ^  iareignorat.Scio,inquam,  quod  niite  lateat :  «  ideo 
prcatent  obsequiura  {Joan.  xvi).  et  velut  unguenta  ^  insipienter  locutus  sum,  »  id  est  in 


buUientia  bonum  odorem  mittunt,  sic  bonam  sibi 
videbuntur  exhalare  opinionem.  Et  ut  magis  in 
illo  fdllantur: 

yERe.23. —  «  Post  eum,  inquit,  lucebit  seroita, » 
id  est,dictiB  vel  malitie  ejus  operantia  splendebunt 
prodigia  ;  et  ut  deceptos  ad  presentes  voluptates  ra- 
piat.  «  iEstimabitabyssam  quasi  senescentem,  »  id 
est  sstimari  facietii  fernum  quandoque  finiendum. 
Sunt  enim  nunc  etiam,qui  idcirco  peccaiis  suis  fi- 
nem  ponere  negIiKunt,quiahaberef)nemquandoque 
Buperna  suspicantur  judicia,  cum  yeritas  dicat  : 
«  Ibunt  hi  in  Bupplicium  sempiternum :  justi  au- 
tem  in  vitam  aeternam  (Matth,  xxv).  »  Et  dum  Deum 
satagunt  perhibere   misericordem,    non    verentur 


comparaUone 
tuaB  sapieotiflB  stultum  estomnequod  sapere  visus 
sum.Hoc  modo  et  Moyses  eruditus  omni  sapientia 
iEgyptiorum,exquoDominum  loquentem  audivit, 
impeditioris  et  tardioris  linguee  se  esse  deprehendit 
(Exod.  IV).  Bt  Isaias  postquam  Domitiuro  vidil,  vi- 
rum  poUutum  labiis  se  esse  cognovit  (Isa.  iv).  Sic 
omnes  sancti  viri  quanto  magis  contemplando  pro- 
flciunt,  tanto  amplius  despiciunt  quod  sunt.  «  In- 
sipienter  »  ergo,  inquit,  «  locutus  sum,  et  quAB  ol- 
tra  modum  excederent  scientiam  meam,  »  quia 
videlicet  in  verbis  tuis  plus  quam  existimaveram 
sapientiaB  tu8B  secreta  agnovi,  et  inde  me  ultra 
modum  meum  excessisse  deprehendi.  Quid  ergo? 
yEas.  4.  —  «  Audi,  »  inquit,   «  et  ego  loquar,  » 


prsedicare  fallacem.  Nunc  iromanitaiem   virtutis  D  jd  est  desiderium  meum  percipe,  et  ego  promptis 


iliius  Dominus  breviter  insinuans  subdit  : 

yERB.  24.  —  «Non  est  super  terraro  potestas,  qus 
comparetur  ei,  •  quia  videlicet,  et  si  actioniB  busb 
merito  infra  bomines  cecidit,  omne  taroen  buma- 
num  genuB  naturs  angelics  conditione  transcen- 
dit,  cujus  magnitudinem  amissa  dignitate  non 
perdidit.  «  Qui  factus  est,  »  inquit,  subaudi,  sua 
perversitate  talis  «  ut  nullum  timeret,  id  est,  ut 
ei  quoque  a  quo  conditus  est,  quem  caste  timere 
debuisset,  subesse  despiceret.  Cujus  adhuo  super- 
bia  describitur  dum  subinfertur  : 
yBR8.25.  —  u  Omne  sublime  videt,  » id  est,  cun- 


desideriiB  inhiabo  ad  te.  c  Interrogabo  te,  et  res- 
ponde  mihi,  »  id  est  stuUitiam  meam  utiliter 
agnoscam,  et  tu  doce  me. 

yBRS.  5.  —  «  Auditu  auris  audivi  te,  nunc  au- 
tem  oculus  meu8  videt  te,  »  id  eet  quantum  vieus 
Buperior  est  auditu,  tantu  illud  quod  po8t  flagella 
profeci,  dififert  ab  eo  quod  prius  exstiti. 

Vers.  6.  —  «  Idciroo  ipse  me  reprehendo,  »  vide- 
licet  quanto  niagiB  me  video,tanto  magis  mihi  dis- 
pliceo.  »  Et  ago  poenitentiam,  »  videlioet  quia  nulla 
est  recognitio  reprehensioniB^nisi  sequantor  etiam 
lamenta  poenitudinis.  «  Ago,  » inquam,«p(BDiten- 


1193 


COMMENT.  IN  JOB. 


1194 


tiam  iD  favilla  Pt  cinere,  •  id   est  reoognosco  me 
faviHam  et  cinerem  esse. 

Ver8.  7.  —  «  Postquam  autem  locutuseet  Domi- 
nu8, »  etc.Ecceassistentibuspartibus  etsententiam 
inspectantibus,  profert  Dominusexinvisibiii  regula 
8U®  discreiionis  examen^ostendens  quasi  in  conlen- 
tione  ista  rectius  iocutus  sit.  <c  Non  estie,  »  inquit, 
«  locuti  rectum  coram  me,sicut  servus  meus  Joh.  *> 
Ecoe  Deo  Judice  beatus  Job  victor  laudatur,  qui  lo. 
quendo  peccasse  putabatur«et  eodemjudiceaddicti 
Bunt  qui  ejus  merita  se  transcendere  pro  Doo  lo- 
quendo  credi<icrunt.  «  Sicut  eervus  meus  Job,  » in- 
quit,  videlicet  dum  interpositione  servitutis  eum 
quasi  sub  quadam  peculiaritate  commemorat,cun* 
cta  qu«  cum  defensionc  sua  dixerat.non  contumaoi 
superbia  sed  humilitate  dixisse  oomprobat.  Deinde 
amicosejus  et  per  justitiam  districte  redargueD8«et 
per  misericordiam  benigne  convertens. 

Vers.  8.  —  «  Sumite,  »  inquit,  <«  vobis  septem 
tauros,  •  etc.  Notandum  quod  coaversionis  suaBsa- 
criHcium  Domino  non  per  scsed  per  Job,  jubentur 
offerre,  quia  videlicel  hiKretici,  quorum  speciemil- 
los  tenere  saepe  jam  dictum  ept,  cum  ab  errore  re- 
deuiit,Deum  sibi  piacare  noo  possunt,ni'si  procibus 
catholicffi  Kccle8ie,qnum  beatus  Job  Figniticit,  sa- 
lutem  suam  obtineant,  cujus  tidem  perversis  asser- 
tionibus  impugnabant.  «Seplem,»  inquit,  «lauros 
et  septem  arietes  sumite,  •  id  est  qui  titurinaB  fuistis 
8Up'.rbia3,et  arietes,id  est^regum  diversorumerra- 
nei  duces.septitbrmi  Spiritui  vos  ipsos  bumiliate, 
«  Job  autem  servus  meus  orabit  pro  vobis,  faciem 
ejus  suscipiam,  ut  non  vobis  imputetur  stultitia.» 
Ac  si  aperte  bfiereticis  dicat :  SacriOcia  vestra  non 
accipiam,  petilionum  vestrarum  verba  non  audiam, 
nisi  per  intercessionem  Eccle8i8B,cuju8  professionis 
verbade  me  veracia  recogoosco.Sola  quippeest  per 
quam  sacrincium  Deus  libenter  accipiat,  sola  qus 
pro  errantibus  flducialiter  inierc*>dat  ;sola,inqu  im, 
domus  est.in  qua  vera  hostia  Redemptoris  imino- 
latur,  sicut  de  ugni  hostia  per  Moysen  dicitur :  «  In 
una  domocomedetur.necefTeretis  de  carnibusejus 
foras  {Exod,  xii).  »  —  <«  Oraliit,  »  inquit,  «  provo- 
bis.  »^eque  enitn  «  loculi  estis  coram  me  rectum 
sicut  servus  meus  Job.  »  Quod  semel  indicando 
dixerat,  iterum  replicando  contirmat,quia  videlicet 
quitiquid  in  eloquio  divino  repetitur,robu8tiu8caD- 
firmatur. 

Vers  9.  —  « Abierunt  ergo  Eliphaz  Themani- 
tes,  »  etc.  Horum  interpretatio  nominum  in  exordio 
dissertH  e?i,  «  Bt  susoepit  Dominua  faciem,  »  id  est 
charitatis  intenlionem,  «  Job.  »  Ei  quia  quisquis  in- 
tercedere  pro  aiiis  nititur,  sibi  potius  ex  ipsa  cha- 
ritate  sufTragatur,  recte  subditur  : 

Vers.  10.  —  «  Dominus  quoqiie  conversas  est  ad 
poBniteniiam  Job,  cuni  oraret  ille  pro  amicis  suis,» 
id  est,  etiam  pro  semetipso  pconitens  tanto  citius 
exaudiri  meruit,quanto  devote  pro  aliis  iotercessit. 
Et  quantum  pro  se  obstinuerit  illico  demonstratur 
cura   subditur:  «  Bt   addidil  Dominus  quscunque 

PATaoL.  CLXVIU. 


A  fuerant  Job  duplicia,  »  videlicet  ut  tentationis  dis- 
pendium  vincerent  sufTragia  consolatioDum. 

Vehs.  11.  —  «  Venerunt  autem  ad  eum  orones 
fratres  sui, »  etc.  «  Et  comederunt,  »  inquit,  «  cum 
eo  panem  in  domo  ejus  .*  et  moverunt  super  eum 
caput.  •  In  comestione  panis  charitas,  in  motione 
capitis  admiratio  designatur.  «  Et  consolati  sunt 
eum  super  omni  malo  quod  intulerat  Dominus  su- 
per  eum,  »  id  est  super  eo  gavisi  sunt.  Percussi 
enim  mcBrorem  consolari,e8t  ei  post  percusBionem 
de  venia  congaudere.  «  Gt  dederunt  ei  unusquisque 
ovem  unam,et  inaurem  auream  unam.  »  Licet  cua- 
cta  hsc  juxta  historiam  veraciier  dicta  sint,  ipsis 
lamen  muneribQS  queoblatasunt  cogimur  ad  alle- 
goriffi  mysterium.  <  Addidit,  »   inquil,  «  Dominus 

g  orania  quscunque  fuerunt  Job  duplioia,  »  id  est 
sanct»  Ecclesie,  qus  cum  capite  buo  una  persona 
est.nunc  solas  gentes  babenti,  in  fine  mundi  (omnis 
quffi  inventa  fuerit  Judea  consentiet^vel  certe  sancta 
Ecclesiae  in  finesuo  duplum  recipere,e8t  in  singulis 
nobis  et  de  beatitudine  animae,  et  de  oarnis  incor* 
ruptione  gaudere.Unde  scriptum  est :  « In  terra  sua 
duplicia  poBsidebunt  {Isa.  lxi),  »  quia  videlicet  ia 
flne  mundi  binas  stolas  babituri  sunt,  id  est  cum 
mentis  beatitudine  etiam  carnis  gloriam  posside- 
bunt.  Sed  ea  q\m  subnexa  sunt,  in  fine  magis  hu- 
Jus  Bfficuli  coiiversionem  Judaici  populi  nuntiare  te- 
stantur. «  Veneruntautem,»  id  est  venientadeum, 
credendo, «  omnes  tratressui,  »  id  est  quotqiiotex 
piebe  Judaica  fuerint  inventi«M  fratres,  »  inquam, 

p  «  8ui,  et  univers»  sorores,  •  id  est  vel  qui  fortes 
futuri  sunt  velut  fratres,  vel  inflrmi  velut  sorores, 
«  et  cuncti  qui  noverant  eum  prius,  »  scilicet  per 
legis  et  prophetarum  Dotitiam,quem  passionis  8u« 
lempore  dum  despicerent  ignorabant.Et  comedent 
cum  eo  panem  in  domo  ejus,  id  est  in  sancta  Eccle- 
sia  quflB  domus  est  ejus.Sacri  eloquii  fruge  pHSoen- 
tur,et  movebunl  super  eum  caput,  id  est  principale 
quod  est  mens  per  formidinem  veritatis  ab  insensi- 
bilitate  sua  patietur.  Et  consolabuntur  eum  super 
omni  malo  quod  ioluleriit  Dominus  super  eum.Gon- 
solabuntur,  inquam,f>cilieetilla  consotatione  quam 
in  passione  sua  non  inveniens  :  «  Consolantem  met 
inquit.quflesivi,  et  non  inveni.  »  Gonsolatio  quippe 
magna  eet  prsdicanti  subsequens  profectusaudilo- 
ris.  Bt  dabunt  ei  unusquieque  ovem  Qnam,  id  est 

D  inclinabuntei  innocentem  vitam,etinauremauream 
unam,  id  est  preliosam  virtutem,  obedientiam  De 
qua  Samuel : «  Meliorest,  inquit,  obedientia  quam 
victims  (/  Reg.  x\).  »  Et  notandum  quod  cum  inaure 
ovis,  cum  ove  offertur  inauris,  quia  nimirum  inno- 
ouis  mentibusornamentum  semper  obedientis  jun- 
gitur,  juxla  illud  :  ^  Oves  mea  vocem  meam  au- 
diunt  {Joan,  x).  » 

Vbrs.  12.  —  «  Ei  facta  sunt  ei  quatuordeoim  mil« 
lia  ovium,  »  etc.  Dum  dicitur  :  «  Addidit  Domious 
quse  fuerant  Job  duplicia  (o.  lOj,  »  de  animalibus 
palamquidemestquod  duplicataftlGsint:  deiiliis 
aulem  quoddupiiciter  uddiderii  sic  coo8tat,quia  de- 

3g 


1195 


KUPEllTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1196 


cem  poBtmodom  in  carDem  restituit,  decem  vero  A      Vbrs.  15.  —  «  Non  sont  autem  inveota  malieres 


qni  amissi  fuprant  in  occulta  animarum  viia  serva. 
vit.  Juxta  aliegoricum  seusum  eodem  modode  ani- 
malibu8iDte]ligendumest,quodetinprimaparlelibri 
expositum  est,  quia  videlicet  per  Psalmistum  Patri 
dicitur:  «  OmniH  subjccisti  sub  pedibus  ejus,  oves 
et  boves  universas,  insuper  et  pecora  campi  (Psal. 
viii).  »  Sancta  vero  Ecclesia,  qus  in  exordiis  suis 
innumeris  lentationibus  pre8sa,tam  Israeliticum po- 
pulum  quam  multos  ex  gentibus  amisit,  videlicet 
qnon  lucrari  noD  potnit.in  flneduplicia  recipit,quia 
ex  omni  natione  fidelium  numerns  in ea  multiplicior 
excrescU. 

Vebs.  13.  —  «  Et  fiierunt  ei  septem  filii  et  tres  fi. 
liflp,  »  etc.  Septem  quoque  filios  et  tres  filiasrecipit 


specios»  sicot  fili»  Job  in  uoiversa  terra,  n  qoit 
videlicetpriusquamadnuptiarum  tbalamuoisponst 
perveniat,  omnem  a  se  vit»  fosditatem  reapuit,  et 
amori  sponsi  preparans  sese  per  species  Tirtutom 
componit.Dequaanimffi  pulcbritudine  ia  Psalmodi- 
citur  sanctffi  BcclesiaB:  •  Concupivit  rex  speciem 
tuam  {Pfal.  xliv).  >  Et  paulo  post:  «  Omnis  glorit 
ejus  filiffi  regis  ab intus  {ibid,)  •  —  c  Deditque  eis, » 
Bcilicetfiliabus,  «  patersuus  bffireditatem  inter  fra* 
tres  earum.  »  Usus  vitffi  veteris  non  habebat  at  b«- 
reditatem  feminffi  inter  masculos  sortirentur.  Sed 
pio  Redemptore  nostro,  cujus  hio  typuff  est,  adve« 
niente,nullu8  infirmitatis  suffi  conscius  de  sortieodt 
coBleplis  patrimonii  haereditatedesperet,  quia  «  io 


quia  mentibus  eorum^quos  spptero  virtutibus  gcne.  n  domoPatrismei  mansiones,  »  inquit,  «  multeBQot 


rat,  ad  perfcctionis  summam,  fidem,8pem,cbarita- 
temque  conjungit,  ut  tanto  verius  proles  siia  gau- 
deat,  quanto  suis  fidelibus  nil  de  virtutibus  deesse 
pensat.NominihusquoquefiliarumuniversumgenuB 
humanum  designat.  quod  benignitate  Gonditoris, 
atque  ejusdem  misericordia  Redemptoris  eligilur. 
Quffi  videlicet  nomina  eubjunguntur  : 

Vfrs.  14.  —  «  Bt  vocavit,  »inqait,  <r  nomen  unias 
Diem,et  nomen  secundffi  Gassiam,  et  noraen  tertiffi 
Gornustibii.  »  Nam  quia  et  conditum  genusbuma- 
num  lucG  innocentiffi  claruit,et  redemptum  exerci* 
tio  bonorum  operum  odorem  sunvititisaspprsit.et 
prima  filia  recte  Dies,  et  secunda  non  incongrue 
Cassia  nominatur  :  et  quia  tertio  ordine,  genus  hu- 
mtinum  etiam  carnis  resurrectione  renovatum  in  il- 
lum  concentum  aeternffi  laudis  a8sumitur,tertia  filia 
Cornustihii  vocatur.  Qui  enim  lux  vel  dies  fuimus 
conditi,  et  nunc  sumns  Cassia  redempti,  erimus 
quandoqueCornu^tibii  in  eisultationeffiterns  laudis 
assumpti.  Hsc  nomina,  pro  eo  quod  a  virtuiibus 
sumpta  sunl,  apte  curavit  interpres  non  ea  sicutin 
Arabico  sermone  inventa  simt  ponere  ;  sed  in  Lati- 
num  eloquium  versa  apertius  demonstrure.Cornu- 
stibii  ex  cornu  et  tibia  composuit,  etquo  voluitge- 
nere  licite  produxit. 


{Joan,  xiv),  »  ut  sorores  cum  fratribus,  id  est  in- 
firmi  admittantur  cum  fortibus.  Ubi  nemodisparili- 
tatisdamna  sentit,  quia  tanto  sibi  quantum  perce- 
perit  sofficit. 

Vers.  16.  —  «  Vixit  autem  Job  centnm  qoadre- 
ginta  annis,  »  id  est  vivit  Ecclesia  post  resarrectio- 
nem  in  perfectioneffiternitati8,quffi  per  hanc  nume- 
rum  reclesignatur.  Nam  si  quatuordecim  perdena- 
rium  ducimus,  ad  oentesimum  et  quadragesimam 
numerum  pervenimus.  Quatuordecim  autemexde- 
cem  et  quatuor  compositus  perfectionem  decalogi 
legin  et  Evangeliidesignat.Ecclesia  erg^tam  secnQ- 
dumlegisdecalogumquamsecundumqaatuorfivaQ- 
gelii  libros  usquead  perfectionis  culmeo  extensa  vi- 
vit  in  perpetuum.  «  Et  vidit  filios  suos,  »  foilicet 
quos  Deo  acquisivit,  «  et  filios  filioram  suorom,  ■ 
videlicet  quos  genuerunt  successoree  apoatolorom; 
u  vidit,inqaam,usque  ad  quartam  generationem, » 
id  est  usque  ad  resurrectionem.  Primum  namqn* 
tempus  ante  le.:em,  secundum  sub  lege,teKium  iob 
gratia,  quarlum  in  resurreotione  fotura.  Et  qoui 
qoarta  generatione  Ecclesia  moritur,  id  est  pre- 
senti  mundo  penitus  aufertur.  Plena  dierum,  id  eet 
plene  remunerata  mercede  bonorum  operam.Exph- 
cit  iste  liber  Job  feliciter.  Amen. 


R.  D.  D.  tttfPeUTI 

ABBATIS  TUITIENSIS 

IN  LIBRUM  ECCLESIASTES 

GOMMENTARIUS. 


INCIPIT  EPISTOLA  SEQDENTIS  OPERIS  AD  GREGORICM 

517  Domiiio  Gregorio  clarissimse  memorise  viro,  S.  humilis  atqne  Dominicum  perip»ema,  »• 
Iniem.  «  Beati,  »  ait  Psalmistu,  t  qui  scrutantar  tesiimonia  Domini,  ut  in  toto  corde  exquiraai 
eum  (Psai.  gxyiii).  n  Uanc,  ut  reor,  beatiiudincm,  diUclisBime,  inveDisli,  ei  ideo  eequjpoIleiili86i* 


1197 


COMMEIfT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB,  UNUS. 


U9K 


mum  arbitratusDt,  qui  eam  invenisti,  invenias  vitam,  et  haurias  salutem  a  Domino  {Prov.  viii). 
Nam  charilalis  tuae  Acripla  percepi,  quibus  usqueqnRque  horlalus  es  ut  libi  aliquid  ederem  supur 
Ecctesiasteii,  secuiidum  nostram  lran:»latii>iiem,  Uehraicam  scilicel  veritatem  :  quoniatu  beati 
opus  Hieronymi  juxtH  sepluiiginta  Interpretum  tradilionem,  qua^i  mutiiatum  esse  et  informe  vi- 
deretur,  inintuiiique  distare  ab  Hebraico.  L»'gi,  atque  relegi,  el  procuidubio  ita  esse,  ut  intimasti 
aniniadveiti.  hilfctio  certe  pretium  non  haltet.  Amicitia^  quse  desinere  poiest,  vera  nunquam 
fuit.  Fulgeat  quilibet  auro,  et  poinpaticis  ftirculis  coru-^ca  ex  sarcinis  metalla  radienl,  charitas 
oon  potest  comparari.  Obsecro  ergo  te,  ne  ainicum,  qiii  diu  quaeritur,  vix  invenitur,  dilficile  ser- 
vatur,  pariter  cum  oculis  mens  amittat.  iMihi  creile,  crede  mihi,  frater,  non  sic  tempestate  jacta- 
ius  portuin  nauta  prospectat,  ntm  sic  sitientia  imbres  arva  desideiant,  n jn  sic  curvo  assidens 
littori  anxia  filium  inater  exspectat,  quem.idmodum  te  semper  desideravi.  Oppido  nunc  perti- 
mesco  aiioris  istius  carbancmum  exstinguen^lum.  Quomodo  enim  magisterii  cathedram  mihi 
iradere  vis,  qui  sub  terula  discipulns  nunquam  fui?  Metiris  nos  virtutibus  tuis,  et  parvus  mHgnus 
extoliis,  ultimamque  partem  convivii  occupas,  ut  patrislamilias  judicio  promovearis.  Non  tamen 
frustra  pr^edicatur  mentes  homiuum  nitere  liquido  die,  coacta  nnbe  paliescere,  meus  credo  ani- 
mus  faciet  Qdem  exemplo.  Nam,  cum  tibi  scribam,  ex  sententia  verborum  usus  suppedilabit, 
quorum  alias  mihi  suppellex  deest.  Prseterea  merito  inter  omnes  virlutes  obedieatia  vindicat 
principatum,  qu8B  facit  plerosque  tentare  quod  nequeunt.  Et  ideo  devotionis  laude  habendi  suat 
qui,  considerata  sui  possibilitate,  jubentibus  obsequunlur.  De  sola  ergo  charitate,  qua  nihil  est 
imperiosius,  confisus^  saiisfaciam  voluntati  vesira).  Quod  dum  au  iacler  aggredior,  preesumptio- 
nis  reum  me  esse  sentio.  Sed  petenti  tibi  saepius  negare  non  potui,  ita  duntaxat  ut  tibi  soli  iectio 
sit,  nec  ab  oculo  speculeiur  secundo. 

GOMMENTARIUS. 


5t8  CAPUT  PRIMUM. 
Cap.  1,ver8.  1.  —  «  Verba  Ecr.lesiastaj  iiiii  Da- 
vidy  regis  Jerusalcm.  »  Ecclesiastes  niius  fuit  regis 
l)uvid,Qui  etiam  Salomon  nuncupatus  est,  elMida. 
HistritiUsvocabulissanctaeetindividusTrinilatisar- 
canum(leclaratur,quia8icutin  udo  homine  tria  sunt 
nomina,ita  trespersonae  dedicaniur  in  una  iJeitalis 
subFtanlia.  Salomon,  pacifirus  :  Hida,  dilectus  Do- 
mini  iDierpretatur.  PorroGrsece  Ecclesiastes  appel- 
latur,  qui  rcetum^  id  estecciesiam,  congregat ;  quem 
DOs  nuncupare  possumus  concionatorem,  quod  ad 
populum  loquatur  ;cujus  serroo  non  specialiter ad 
unum^  sed  generaliler  ad  universosdirigatur.  Om- 
nium  ille  vices  agit,  solus  ad  plures  loquilur,uni- 
versos  unus  docet.  Modo,  quasi  majestate,  manus 


X  det  speculo  qucdcunque  agunt  homiDes  in  roundo. 
Respicit  ad  certas  artes  quidquid  flt  ab  bominibus, 
et  nulla  pene  ars  ab  isto  iibro  immuois  est.  Habet 
hic  scriba  doclu$  in  regno  caslorum  (Matth,  xiii), 
unde  proferat  nova  et  vetera.  Plalo,  Pylhagoras 
Socrates,  Aristoteles,  et  omnes  qui  logica  et  uio« 
ralid  tractant,  suos  libros  condieruntdc  libri  bujus 
pigmentis  et  plenitudiDe.  Quis  enim  vel  physicus, 
vel  pbilosopbus,  Daturs  viscera  secretius  riroari 
potuit,quis  intima  viditacutius  ?  ipse  enim,  ut  le* 
gitur.  disputavit  a  cedro  usque  ad  hyssopum.  Aiunt 
vero  IlebraBi  hunc  librum  Salomonis  esse  pceoiten- 
tiam  agentis,  quod  in  sapientiadivitiisque  confisus, 
per  niulieres  ofTenderit  l)ominum  (///  Reg,  iv). 
Vers.  2.  —  Vanitas  vaniiatumf  dixit  Ecctesiastes^ 


uilusque  moderainine  varios  motus  sedat,  tumul-  ^  vanitas  vanitatumy  et  omnta  vanitas.  Non  est  trana- 

J  1  AljtJ  J1J.  -J.  .. 


tus  quoqiie  grundes  ac  supercil  osos.  Aliquando  in- 
fjrini*  aiiquando  sapientis  personam  assurnit.Tun- 
quam  paupersedel,  luxunatur,  ct  grandia  quaeque 
molitur,  ul  dives.  Avarum  se  simuiat  ut  avaritiam 
destruut.  Optat  qus  carnis  suot,  et  qu;e  suntspiri- 
tus  desiderat.  Num,  quot  funt  bomines,  tot  sunt 
hominum  studia.  Sub  tam  diversaruni  facie  perso- 
narum  librum  suum  scribit  Ecclesiastes,  ut  cum 
Apostolo  omnibus  omnia  factus,  omnes  lucrifaciat 
(J  Cor.  ix).  Nunquid  non  unuequisque  nostrum  fi- 
lius  David  erit,  rex  Jerusalem  erit,  si,  qu8B  in  hoc 
iibro  conscripla  sunt,  devota  mente  atque  soliicita 
servaverit?  Jerusalem  rexerit,  quicuoque  seipsum 
naviu T  et  sapienler  rexerit.  Majus  eslenim  seipsum 
bene  regcre,  quam  multorum  regna  tcnere.  iste  li- 
ber  est  quasilubrum  quod  Fecit  Moyses  de  speculis 
mulierum  {Exod.  xxxviii).  Docuit  enim  ille  in  tali- 
bus  sperulis  si>eculari  nun  solum  lacies,  sed  et 
mcntes  hominum.  Huoc  etiam  librum  Ecclesiastes 
fecit  rx  sere  et  speculis  mulierum,  ad  specolandas 
mentes  hominum.  Spcculo  clarior  est,  sonoro  ere 
sooorior.In  verbissonat ;  designaturvita  bomioum 
ioBpecalismuIierum.  Igitar  Ecciesiastes  io  hoovi- 


currendoIegendun»,Rive  parvipendendum,quod  aii : 
Vanitas  vanitatum^  dixit  EcclesiasteSj  quis  enim  va- 
na  videre  poluit  magis  ruam  Ecdesiastes  ?  Jurequi 
rempublicain  gubernatscireet  intclligere  solus  po- 
test  quflpnam  sit  vaniias,  qua^  vauitis  vanitatum, 
quod  omnia  vanitas.  IIibc  enim  tria  evidentissima 
pronuntiavil.  Quicunque  lam  vane  vivit  at  non  in- 
telligat  se  essevanitatem,  nisi  Verbo  Deiconflrme- 
tur,  iste  non  potest  intelligere  quid  sit  vanitas  vani- 
taium .  Ideo  qui  talis  est  qui,  vecors  est,  vanitas  va- 
nitatum  est,  eique  jure  fabuld  dicit  quod  dioit  bos 
ad  culicem,  refereoiem  illi  grates  quod  algoris  tem* 
pore  hiemasset  iu  aure  ipsius  :  Neque  sensi,  inquit, 
venientem,neque  redeuntcm.  De  talibus  ergo  Eccle- 
siastes  dicit  :  Fanitas  vanitatum.  Sed,  unJe  puta- 
mus   cor  Ecclesiastis  nunc  emersit  ?  naufragium 
quip[)e  videtur  incurrisse.  Viderat  animalia  pubilla 
cum  magnis,  cceli   altitudinem  conscenderat,  pro« 
fundum  abyssi  penetraverat,  viderat  cete  magnum 
in  hoc  mari  magno  et  epatiose  sine  misericordia 
saevienlem.  Tradunt  physici,  ci.m  aliquis  absorbe* 
tar  aquiSftertio  mergitur,et  teriio  ab  undis  relova- 
tar,  sed  Ticetertia  vel  liberatar  vel  necatur.  Sic  in 


1199  llUPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS.  1200 

naufragio  muDdi,  periouli  seDtina  crescente,  tanla  A  tamen  in  terrambonamsdminaturTructupuUalabi^ 


vidcnd,  et  tanta  limens  mergitur  et  revocaiur  Ec- 
cleeiaates,  et  exclamat:  Vanitas  vahUatum  ;  ilerum 
mergitur  et  revocatur  cum  clamore  valido  :  Kawt- 
tas  vanitalum  ;  tertio  morsus  et  liberHtusJam  stans 
in  porlu  quusi  nautragus  vociferaDS  proBcquitur  : 
Omnia  vanitas.  Cur  autem  homlDem  computamus 
intra  numeruni  vanitalum,  cum  ipse  factua  sit  ad 
imagiuem  Dei,  et  praesitcunclis  quaB  sub  sole  sunt, 
per  quem  adoratur  Deus  et  colitur  ?  Gerte,  quia  et 
DavidpaterEcclesiaslisdicit:  Verumtamen  universa 
ViinilaSj  omnis  hotno  vivens  (PsaL  xxxviii).  Quid 
enimfumo  plusevane8cit?Quid  umbravanius?8ic- 
ut5l9  umbra  mutat  vias,  sic  homo  mutatur  in 
horas.    Tanquam   fumvs  deficit   (Psal.  lxvii)  :  ita 


centesimo:qui  bonum  attulerint  fructuiD,accipieQt 
a  Domino  praemia  aBterna  laboris  :  qui  vero  malos 
fecerint  fructus,  igne  cremabuntur  sterDO  (Mfdtk. 
xiii;tfarc.iv;Ltu;.viii).  Adam  ergo  prirous  bomo  pri- 
mam  pro  criminis  magnitudine  accipieos  poBnam, 
primam  vanitatis  notam  tradidit  Eccie8ia8ti,no8  8e- 
cum  esse  faciens  filios  vanitatum.  Propterea  scri- 
ptum  est:«  Uomo  nascitur  ad  laborem^avis  ad  voU- 
tum  »(yo^.v).Amorquippe  laborissicinaitusestper 
illum  oiunibus  homiDibu8,nosque  tanquam  bsredes 
exercet  ad  laborem,et  vanitatem.lste  coDgregat  di- 
vitias,erudit  liberos,  ambit  honores,  ediGcia  con- 
struit,  et  in  medio  opere  subita  morte  subtractos 
audit:«  Insipieos,  hac  nocte  auferetur  anima  toaa 


homo  stultus  perdit  tempussuum.  Ergot;aitita.st;a-  n  te,quffi  autem  para8ti,cuju8  erunt?»  (Ltu;xii.)Maxi 


nitaium  esl  homo,  si  terrena  tantum  sapere  volue- 
rit,  ct  non  ccelestia  ;  si  quse  sunt  carnis  sapit,  non 
qu»  sunl  spiritus.  Si  ergo  vivens  homo  vanitas  est, 
quid  mortuus  erit?  Vanitas vanitaium  esi,  cujusvix 
jam  superest  vel  ima^o.  Ksse  et  non  esse,  mori  et 
non  posse  mori,  nonne  vanitas  est  vanitatum  ?  6i 
mortem  mors  flnire  non  potest,  quid  unquam  va- 
nius?Propterea  omnis  creatura  ingemiscitj  etpartu» 
rit  usque  adhuc^  quoa  lusque  iiberetur  in  spe  gratie 
filiorum  Dei  (l\om.  viii).  Sed,   cum   scriptum  sit  : 
«  Vidit  Dominus  cuncta  quae  fecerat,  et  erant  valde 
bona  »  {Gen,  i) :  cur  nun  solum  vanitas,verum  etiam 
vanitas  vanitatum   opus  ejus  dicitur?  Legimus  in 
ExodOy^lorilicatumvultumMnysiin  tantum  ut  fllii 
Isruei  eum   aspicere   non    possent  (Exod.    xxxiv). 
Quam  gloriam  Paulusapostolusadcomparationem 
evangeiicae  gloriaB  dicit  non  esse  gloriam.  Nam  nec 
gtorificiUum  estj  ioquit,  quod glorificatum  fuitin  hac 
partCj  proptir  excettentem  gloriam  (//  Cor.  iii).  Pos- 
sumus  ergo  el  noa  in  hunc  modum,  ccBlum,et  ter- 
rain,  mare,  el  omniaquaein  eissunt,  bona  quidem 
per  se  dicere,  sed  ad  Deum  comparata  pro  nihiio 
computare.  Quomodo  si  igniculuin  lucernae  videns 
contentusessem  pjusiumine,  et  postea  orlo  eole  non 
cernerem  quod  lucebat.  Stellarum  quoque  lumen 
jubare  viderem  solit» abtjcondi :  ita  videnselementa, 
et  rerum  mulliplicefii  varictatcm,  admiror  quidcm 
operum  magnii,udinem,reccgitan8  aulem  omnia  per- 
transire  et  mundum  suo  line  senesrere,  solumque 
Deum  idseniper  essequod  fuerit,compeilordicere  : 
Vaniias  vanitatum,  etc. 

Vbrs.  3.  —  «  Quid  habet  ampliushomo  do  universo 
Jaboresuo  quo  laboratsub  soie?  »  Quare  ille  cujus 
cor  erat,  sicut  arena  maris  (///  Reg.  iv),  et  sicut 
steiln  cceli,  quasi  ignaruset  dubitabundus  interro- 
gat  quid  habpat  homo  de  universo  labore  ftuo  ?  ver- 
bum  8uspendit,ut  ambiguitate  illius  nostrum  ad  in- 
quirendum  provocaret  studium.  Quaerit  dubitans, 
ne  dubilaremus  :  discere  vult  quasi  diacipulus,  ut 
sciremus  :  interrogat,  ut  dicat  nobis  non  omnino 
laborem  nostrum  fsse  vanum.Quamvis  enim  vane 
et  sine  fructu  luboret  qui  supra  petram,8ive  secus 
viam,  sive  inter  ppinn?  s^~:cn  piium  jecent,  qnod 


me,cum  de  omni  labore  nihil  secum  tdrat,8ed  na- 
dus  redeat  in  terram  unde  assumptus  est.  Videit 
itaque  quicunque  laborat,  ne  fructu  laboris  suici* 
reat.Quanquam  etenim  laboris  fructum  EcclesiaB- 
tes  su8penderit,tamen  in  Evangelio  aDomiDoreve- 
latus  est  :  «  Venite  ad  me^omnes  qui  laboratia  et 
oneratiesti8,etego  reficiam  vos  •(Jia//A.xi).NoDdum 
enim^dum  haecscriberetEccIesiastes.hoc  pretiosum 
unguentum  erat  effusum  :  necdum  austeritas  legii 
antidoto  temperata  erat. 

Ver8.4. — Generatio  prsterit^elgeneratio  advenit: 
tern  autem  in  aeternum  stat.  »  Prima  roondi  gene- 
ralio  fuit  ab  Adam  usque  ad  Noe  :secunda  ad  Noe 
usque  adAbraham:tertia  abAbraham  usquead  [)t- 
vid:quarta  a  David  usque  ad  transmigrationero  Ba- 

^  byIonis:quinta  a  transmigratione  BabyloDis  usque 
ad  adventum  Domini^sexta  ab  adventu  Domioi  us- 
que  ad  flnem  saeculi.  PraBcessit  quoque  gcDeratio 
Judaeorum,id  est  8ynagogA:succes8itgeneratioge!i- 
tium,hoc  est  EccIesia.Sic  aliis  morientibua  oascun- 
tur  alii,  et  quos  videras  non  videns,  incipia  videro 
quae  non  erant.Quid  hac  vanius  vanitute,quam  te^ 
ram  in  aeternum  manere,quae  hominurocausafactt 
est,etipsum  hominemterraedominum  in  pulverem 
repente  dissoIviTQuamvisenim  dicat  Dominus:»  Cgb- 
lum  et  terra  transibunt »  {Maith.  xxiv),  hoc  non  se-     ' 
cundum  substantiam,<^cd  sccundum  rcnovatioocm 
ail.  Tempore  enim  judicii  efTusa  desuper  flammt    I 
reparabilur,  et  sic  juxta   Ecclesiastis  sententiam    ^ 
terra   in  aeternum  atat.  Quod   philosophi  gentiom     j 

D  sanxerunt  deimmobiiitate  terrae^etde  sphsricavo- 
Iubilitate,boc  Ecclesiastes  videtur  approbare. 

Vers.5,6.— Oritur  sol,  et  ocridit,el  ad  locum  suum 
revertitur:ibique  renascens,  gyrat  per  meridiero  et 
flectitur  ad  aquilonem.  »  Brevibus  verbis  multa 
coroprehendittproponensnobis  rerum  historiam  et 
allegoriam.  Primo  ergo  gustemus  quam  dulcis  sit 
allegoriaenucIeus.Dum  enim  nos  rebu8,et  res  nobii 
comparat,in  cunctis,  qutB  dicit,  causas  Dotat  vaQi- 
tatis.  Et,  ut  aiunt  qui  de  phy^ica  ratioDe  tractanti 
quaecunquepatitur  mundu8,qui  GraBC8x^9fjiocvoot- 
tur,patitur  et  homo,  qui  Grofce  (Afxpox69|jioc,  id  ett 
parvus  muDdu8,appellatur.Quo(l  irun.')ue  in  pe  fe* 


1 


COMMENT.  m  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1202 


iliter  hHbel,hoc  et  homo  Bpecialiter  habere  di- 
r.  Igitar,  sicut  sol  nuao  oritur,  dudc  occidit, 
imque  recurritad  ortum,ita  homo  modo  oritur, 
I  Dadcitur ;  modo  occidit,  dum  moritur;  etia 
rem  suam  terram,unde  assumptus  e8t,revdrti- 
Quid  hoc  estfDisi  vanitas  vanitatum?  Preterea 
t  sol  exonmar,  quotiescunque  fldei  igoem  sus- 
nuR.Iterum  veluti  sol  occidimu8,quaDdo  ignem 
perdimos.Hoc  eoim  sigoificant  partes  aquilo- 
obi  perpetuum  frigus  est.  De  hujus  vanitatis 
iila  nos  liberavit  Ghristus,  qui  cst  6ol  juBtitiffi» 
spelleos  peccatorum  tenebras^atqoe  in  pectcri- 
Dostria  oascens  calet  aspirando,  relucetque  per 
operaodo.  Quando  ergo  occidimus  migrantes 
e  peccati,  occidit  et  recodit  a  nobis  Soi  verus 
is  Gbristus.  Dum  ergo  fleotimur  propter  pecca- 
ad  aquilonem.et  ipse  pietatis  auctor  nobiscum 
itur,ut  Dos  liberet  de  teoebris  io  regoumclari- 
suffi.  Gyrat  per  meridiem  ad  austrum,  dum 
reoalescere  facit  amoris  sui  igoe.  Nobiscum  re- 
itur,quoties  reiiclo  peccalo  in  flliorum  ejus  nu- 

0  oomputamur.  Nunc  autem,  ut  ad  bistoriam 
lamus,  sol  ipse,  qui  in  lucem  datus  est  mortali- 

interitum  mundi  ortu  suo  indicat  ex  occasu. 
postquam  ardentem  rotam  Oceano  ineerit,  per 
gnitas  nobis  via8,ad  iocum  unde  exierat  regre- 
r,  expletoque  noctis  circuIo,rursu8de  thalamo 
festinus  erunipit.  Uoc  propterea  facit,ut  doceat 
ationibustemporumet  ortu  occasuquesiderum, 
laoam  Atatem  labi,et  iDterire  dum  oesciat. 
Lustrans  universa  in  circuitu  pergit  spiritusret 
irculos  suos  revertilur.  •  Quisnam  est  isle  spiri- 
}  Hoc  enim  nomen  homonymum  est,  et  mulia 
ifioat.Sunt  enim,  'lui  bunc  spiritum  solem  esse 
nt,putante8  quod  animal  8it,et  8piret,et  vigeat, 
anuos  orbes  suo  oursu  expleat :  sicut  et  poeta 

t: 

Inierea  magnum  sol  cireumvolviiur  annum, 

(ViRG.,i£yietd.  1.  ni,  284.) 
n  alio  looo : 

iique  in  se  sua  per  vesiigia  vohifur  annus. 

(Id.,  Georg.  1*  ii,  402 

1  8ivequod,ut  idem  poeta  : 

menlemque  globum  lunse,  Tiianiaque  astra^ 
nritu*  intus  ulit,  totamque  infixa  per  artus 
ens  agitai  molem^et  magno  se  corpore  mitcet» 

(ViRG.,  jEneid.l.  vi.,424-26.) 

int  alii  qui  putaot  quod  spiritus  iste  veotus  sit 
uoiversa  perlustratetcircoit.Propterea  pictores 
Dt  piogere  ventos  com  alis  et  pennis,  et  qoasi 
ant  corporeis  spirare  eicutis,  cum  calamis  de 
'to  procedentibus  ore  conficiuntur.  Sapientes 
18  mondi,id  est  philosopbi.Greatorem  omniom 
m  per  ea  qos  facta  sunl,ot  ait  Apostolos  {Rom. 
ioteliigentes,  istom  spiritom  aoimom,  sive 
item,  eive  acimam  appellaveroat,qoasi  omoia 
lentem,  omnia  viviflcantem.  Dicoot  illi  quod 
lia  viviflcet.omoia  vegetet,  omoesqoe  creatoras 
yiDtoB  sese  iDfondeodo  per  artus  mondaae  mo- 


A  iis;hoo  aoimam  muodi  Plato  appellavit.QuHm  certis 
BolidaDS  nuraeris,  ac  cubica  perfectiooe,  simulavit 
arlem  naturs  in  arte  flguraB.lsti  quamvis  ad  plenum 
veritatem  videre  non  possent,  tamen  principium  et 
fmem  ad  uoum  referunt,credente8  tenorem  omnium 
rerum  in  se  redire,  siout  cyclus  gyrando  in  se  re- 
volvitur.Spiritus  autem  ooster  animaquoque  voca- 
tur,  per  quam  spirando  8umu8,vivimus,  et  move- 
mar  ;illa  corpus  humanum  regit,  et  viviflcat  omnia 
lustrando,  meditando  perlustrat,  altiludinem  cceli 
et  profundumahyssi  pererrat.Ipsasentit^meminit, 
et  sapit.  Ipsa  velox  est,  subtilis,  acota,  mobilis, 
adeo  ot  neqoe  dormiente  corpore  qoiescat;  videt  io 
somois  fotura,  booH  et  malaiotelligit,  multa  praa- 
scil,  presens  ceroit  absentia,  recolit  sibi  nola,  fln- 

n  git  in  imagine  non  nota.In  se  tota  tereset  rotunda 
est  (Sap.  VI }.  Hsec  omnia,  non  a  se,  sed  a  Deo  ha- 
bens  gratias  illi  refert,et  cum  Psalmista  caniUc  Non 
nobi!$,DomiDe,Don  nobis,8ed  nomini  tuo  da  gloriam» 
(psat.  cxiii).  Erigat  nunc  nobis  scalam  sanctuB  ilie 
David,  ut  altius  scandere  possimus,  et  cum  Isaia 
contemplemur  molio  iDtoito  (/^a.xxxi):  «  Verbo, » 
ioqoit,  «  Domiai  cGeli  flrmati  soot,  et  spiritu  oris 
ejus  omnib  virtuseorum  »  (P<a/.xxii).Iste  Spiritus 
Deus  est,  qui,  sicut  circulus,  potestate,  deitate, 
omaia  qofecuoqoe  fecit  peoelral,  ambitqoe.  Gerte, 
si  aliqua  flgora  Deitaii  comparari  potest,  oolla  est 
aptior  circulo,coi  nec  priDcipiom^oecflniscernitor 
esse.  Gircolos  a  se  incipit,  et  in  se  flnitor  Hujos 
oircoli  quasi  onum,  usom,  et  natoram  Divinitas 
babet,qu8B  coslum,  terram,  marecircoit,  attingeos 

^  a  flneosqoe  ad  floem  fortiter,  et  disponens  omnia 
soavitcr  (Sap.  viii). 

Vers.  7.  —  «  Omnia  flomina  intrant  in  mare,  et 
mare  non  redondat:ad  locom  ondeexeont  flomina, 
relabontur,ot  iterom  floant.»  Per  metaphoram  sob 
aqoaromet  fluviorom  nomine  bominessigniflcan- 
tor,qood  Id  terram,de  qua  assumpti  sunt,redeant, 
nec  tamen  impleatur  terra  multitudine  mortoorom. 
Qoi  aotem  deniitorisdispotaot^molta  qo8eront,cor 
roare  non  redondet,com  omnia  flomina,omne8qoe 
aque  cadant  etcorruant  ineo.Quidam  aiuntsolem 
humore  nutrire  calorem,et  sic  nimietate  caloris  su- 
perabondantiam  maris  imminui.Et  approbant  ma- 
]us  de  minori.Si  aliqua  vealis  aliquihus  aquaa  distil- 
letguttis,  calore   solis  solet  exsiccari.  Alii  diount 

D  qood  veoti,  dum  mare  pertorbant,  moltitudinem 
Fecumafi^eruntaquarum^etspargenteseaspernubea 
iterumperpluviam  in  terram  corruant.Elapprobant 
majiiB  deminori.Dicunt  enim  quod  viaB  et  compita 
ploviis  plerumqoe  mollescoDt^ventiFqoe  etflantibus 
iterom  siccaotur  et  iDdorescoot.  Aiont  alli  qoia 
cosli  arcos  mare  obit,  revometqoe  de  ccslo  aqoas 
potatas.  Probaturqoe  ex  hoc  quod  post  apparitio- 
nem  arcuspluvi»  cadant.Dispotantet  alii  sobtilios. 
Dicootqood  terra  stet  io  medio  Oceano  qui  eam 
totam  circuit.  Sicot  ergo  caro  nostra  minutis  solet 
exsudare  poris,  Ua  et  terra  soos  habet  poros,  per 
qooa  salsos  maris  homores  io  se  refluentes  recipit, 


I 


1203 


RUPliKTI  ABBATI8  TUITIENSIS. 


i!M 


et  iD  suasdeducit  vena8,donec  salsuiro  maris  bene  A 
et  pure  colata  omnino  deficiat^ac  dulcem  trahat  ea- 
porem  routata.  Fluctus  maris  in  terras  etQuit,  et 
fluminu  terrarum  sese  refundunl  in  ma^nurnet>i- 
nunsummaris  ventrem.Seddumman*8aldum  duices 
tcrraruiii  huuril  aquas,  quHsi  insuetaiii  indiguHns 
dulc6dinem,dulces  a  sc  aquas  evomit,  et  in  uccul* 
tas  (erre  venas  projicil.  Adjuvatbanc  opinionemet 
natura,quia  contraria  sibi  sunt  dulce  et  Hmaruin,et 
in  uno  eubjecto  simulessenon  possunt.  Gontra  tam 
diversas  bujus  mundi  sapientium  opiniones  noster 
Ecclesiastes,  et  ipsarum  Conditor  aquarum,  dici^ 
aquas  per  occultasvenasadcapita  fontium  reKredi, 
et  de  matrice  abysso  in  sua  semper  ebullire  prin- 
cipia. 

VEas.  8. —  «  Cunctae  res  difncileft :  non  polest  eas  ^ 

homo  explicare  sermone.Non  saturatur  oculus  visu, 

nec  auris  auditu  impletur.»)  Non  8oIiim  de  physnis, 

sed  et  de  ethicis.quod  soire  ililiiciteebt,  nec  serrno 

valetexplicare  causas  iiaturasque  rerum,ni*coculur«, 

ut  rei  poscit  dignitas,  intueri,nec  auris  institunnte 

doctoread  summam  scientiam  pervenire  Non  tamen 

quid|uid  dirOcile,  hoc  totum  est  impossibile  Sa*pe 

improbus  labur  vincit  quod    primo  impostiibile  et 

difflciltf  videtur.  Aliquando  explicat.et  reserat   ser- 

mo  quod   ordo   naturae  implicat.    Suot    qufledam 

res  difficile8,qU8B  non  explicantur  sermone  :et  sunt 

resdiiOciles,  quaaphilosophielsapienlesabsolvunl. 

Sedquis  loquendo  satisfacere  possitauri  ?  Semper 

ilia  prurit,  semper  nova   audire  f!estit.  TolcaussB 

rerum  non  possunt  aures  satiare,  tot  forms  rerum  ^ 

non  possunt  oculos  informare.ljcetque  Ecclesiaste 

teate  res  cuncts  diriiciles  sint,aIiquoutamur  exem- 

plo,quo  difficilia   superemus.   Dicitur  rabulose,  et 

non  sine  causa,  somnus  duas  babere  portus,  unam 

eburneam,alteram  corneam.Sed  cornu,  quanquam 

durumsit  el  asperum,tamenper  aquam  calidamsic 

aptalur,  sic  attenuatur.ut  visu  cum  pertranseas,  et 

quod  erat  natura  impossibile,  arle  possibile  reddi- 

disti.  Quis  autem  ebur,  quamvis  cornu  protiosius 

sitfSic  poliat,8ic  fleciat,  utvisui  nostro  penetrabile 

flat?Hoc  omninoimpossibileest.Cornu  nobistrans- 

lucet,cum  valemus  mente  et  actu,  et  quod  natura 

nobis  ditficile  est,arte  et  labore  nostro  facillimum 

redditur.   Hoceburnon   patiturut  per  illum  aspi- 

ciamus,  ideoquo  res  signat  penitus  dirfioiles  et  la- 

tente8,a  quibus  et  oculos  nostros  avertit,  et  aures.  D 

VERs.9,10,ii. —  «  Quid  est  quod  fuit?ipsumquod 
futurum  est.Quid  est  quod  factum  est?ip8um  quod 
faciendum  est.Mihil  8ubsolenovum,neovalet  quis- 
quam  dicere  :  Ecce  hoc  recens  est :  jam  enim  prae- 
cessitinsflBoulis.que  fuerunt  antenos.Nonestprio- 
rum  memoria:  sed  nec  eorum  quidem,quffi  postea 
futuri8unt,erit  recordatio  apud  eos  qui  futuri  sunt 
in  novissimo  tempore.MPaucis  verbismullacompre- 
hendit.et  cum  Aristotele  substantiam  dividit  et  ao- 
cidens.Omnis  enim  res  aut  sub8tantiaest,autacci- 
dens.ita  ut  neque  accidens  sine  substantia,  neque 
sineaccideotOBabstantia  easepossit.  Acoidensquip- 


pesinealiquosubstantiffi  fondamento  esseDonpo- 

test :  substantia  vero  ip«a  binesuperjectoaccidenti 

videri  nullo  modo  potest.Utenim  r/olnr  8it,quod  ae-    ; 

cidens  est,in  corpore  erit,quod est  BubtflaDtia.Porro    ] 

autpm  cum  corpusjd  est  substantiam,vidpris,inai- 

gnitameani  uccidentijd  estaliquo  colore,re8piciee, 

Itaque  fit  ut  neque  subslanliaprffiter  accidenssit, 

neque  acoidens  asubstantia  relinquator.  Ubi  enim 

substantia  591  tuit,moxacci'lenscon8ecutum  est^ 

Sic   Ecclesiastes  in  eo  quod   ait,  fuit^   est,  et  erii, 

Bubstantiam    manifeste   demonetrat :    in  eo  vero 

quotidicit,»  luid  fdctumest,»  et«quid  faciendum,» 

varios  eventus  rerum  ostendit  cum  accidentibus 

suis.  Videtur   ergo  de  his   qus  supra  enumeravit, 

generatione  et  generatione,  mole  terrarum,  orta 

soliset  occasu,  omnibusque,  quod  aut  cogitatiooe, 

aut  visu,  aut  auribus  discimus,   non  communiter 

loqui,  qu«  d  nihil   sit  in  natura  rerum,  quod  ante 

jaiii  non  lueri;.  Ab  inilio  enim   mundi  et  nomines 

nati,  et  moriui  sunt,  et    ti*rra  super  aqu^s  librata 

constitit,et  sol  ortus  occubuit.  Et,  ne  plura  loquar, 

etavibus  volare,  el  natare  pi8cibu8,et  terrestribai 

ingredi,  et  serppulibus  labi  Deoartifice  concessom 

^st.  Huic   quid  simile  senteniin   et  Comicus  ait: 

«  Nihilestdictum,quod  non  sitdictumprios.»  Quod 

si  in  sermonibus   nihil  novum  dici  potest,  quaoto 

minus  in  administrationo,    qu»  ab  iniliu  sic  per- 

fecla  est,    ut  requiesceret    Deus   ab  operibus  ftois 

die  septinio  (Gen.  ii).  Pereat  ergo  heresiB  Epico- 

reorura,  qMi  plurPB   mundos  esse,  vel  fuissemeo- 

tiuntur,  dicenleH  animas  mortuorum    io  aliasem- 

perrelabi  corpora,  et  iterum   vivere.    yinc  Pytba- 

goras,  ut   ipsi   fingunt,   in  pavonem  se  transaoi- 

niavil,  anima    Pythagor»    in    Ennium,    et  sexta 

sorte  in  Virgilium    requievit.    Hso  oninia  dissipat 

Ecclesiastes,  qui  ait : «  Non  est  priorum  memo- 

ria,  nec   eorum    quidera,   quse    futura  sunt,  erit 

recorrlatio  apud  eos  qui  futuri   sunt  in  novi^simo 

tempore. 

Ecce  quem  subito  stupebam,  et  mirabar  ex* 
clamasse:  «  Vanitas  vanitatum,»  quid  tardat,  quid 
moratur  reddere  verbi  et  clamoris  sui  rationem  f 
Gur  tantam  fecit  digressionem?  Suspendere  et 
quasi  rallere  nos  vult,  ne  reddat  rationem  pro  se. 
8ed  absit  a  me,  ait  Ecclesiastes,  reddam  ralionem 
per  me  restinanter.  Certe,  qui  dixi :  •  Vanitas  va« 
nitatum,et  omnia  vanitas,  »  possum  videri  maje- 
statis  reu8,et  in  Deum  peccasse,  si  inter  vaDitatem 
creaturas  ejus  reputarem.Sed  non  recessit  itaretro 
oor  menm(PsaL  xuii),ut  non  sentirem  de  Domino 
in  bonitate  {Sap.  i).  Qui  enim  omnia  bona  feoit, 
nulla  utique  mala  tecit.  Qui  nulla  mala  fecit,  qoo- 
modo  omnia  vanarecit?  Bespice  triplicem  creatu- 
ram,  ccelum,  terram^  mare  ;  nibil  est  vauum  ia 
eis,  nibil  in  eis  nisi  certum.  Terra  stat  in  cter- 
num  :  homines  quotidie  aliis  morientibus  nascoii- 
tur.  Militiam  coBli,  id  est  Bolem,  lunam  et  sidera,  a 
debito  cursu  quando  errare  videbis?  Cohibet  mare 
flumina,  et  fontes  iimes  praBflxus  :  nihii  forUina 


im 


COMMENT.  IN  FXCLESIASTKN.  —  LIB.  UNUS. 


1206 


potest  iD  rerum  natura.Si  ergo  intenda8,homo,plu8 
Juato  ad  capiendas  res  tam  dirficiles,  oculitui  vin- 
cuntur  et  aures.  Nihil  deesl  exemplo  :  Vel  conti- 
nuus  ordo  rerum  auget  fidem  ;  adhuc  per  totum  or- 
bem  teroporis,  quodfuit,  et  quod  factum  est,  et  ad- 
huc  restat  faciendum.  Hsc  causa  fuit,  qu»  nos  sua- 
811  tot  et  tanta  prffimitlere,  qua»  non  patitur  inter 
vanitatem  reputari  opus  Creatoris.  Laudo  enim 
creaturam  :  ampiius  laudo  creature  Creatorem.Ne 
ergo  vanus  fiam,  ne  vanitatem  recipiam,  primus 
mihi  occurro,arguam  me,  et  statuam  contra  faciem 
meam  (PsaL  xliz),  et,  ut  te  videas  in  me,priu8  ex- 
ordiar  a  me. 

Vers.  12,  13,  U,  15.  —  «  ESgo  Ecclesiastes  fui  rex 
Israei  in  Jeru8alem,et  propo*3ui  in  animo  meoquae- 
rere  et  investigare  sapienter  de  his  omnihus  qus 
flunt  sub  sole.Hanc  occupationem  peissimam  dedit 
Deus  flliis  hominum,  ut  occuparentur  in  ea.  Vidi 
euDcta  qus  fiunl  sub  sole,  et  ecce  universa  fanitas 
et  afflictio  spiritus.  Perversi  difficiiecorriguntur.et 
Btultorum  iofinitus  est  numerus.  »  Boce  causidicus 
nosterpalam  omnibus  ostendit  undetantam  potuit 
habere  scientis  gratiam.  Proposui,  ait,  in  animo 
tneo,  cor  apposui  studio,  favit  doctrina  studenti, 
et  accessit  acumen  vivacis  ingenii.Non  duxi  vitam, 
sicul  quidam  faciunt  ineries  ,per  otia,toto  pectore 
anhelans  ad  investigandum  opus  Creatorie  mei. 
Quffisivi,  inveni,  revolvi  cuncta  ruminando  in 
animo  meo.  Alta  et  stupenda  notavi,  qus,  quod 
fiant,  scio  ;  sed,  cur  ita  fiant,  nescio.  Istara  oc- 
oupationem  dedit  nohis  Oeus,  ul  laboremus,  in- 
veniamuB,  inventa  cur  ita  fiant  oon  videamus.Esau 
antequam  esset  natus,  quare  reprobatus  eet  ?  quo 
merito  adamatus  Jacob  nondum  natus  ?  (Rom,  ix.) 
Quibus  culpis  infantes  a  dsmoniocruciantur?Qno 
crimine  parvuii  sine  bHptismo  morientes  infernali 
igne  detinentur  ?Ju8tu8etinjustu8  sineuliodiscri- 
mine  pariter  cadunt,8imullaborant,ffiquape8te  con- 
ficiuntur.  Injustus  regnat  :  juslum  inju8te,ut  mibi 
videtur,  male  vexat.  Prssto  sunt  mala  bonis,  et 
bena  malis  abundanter  adsunt.  Et  talia  hsc  tanta 
videntur,  et  tanta  leguntur,  ut  coeli  Btellas,  pluvis 
guttas,  maris  arenan  citius  enumerem.  Sed  in  om- 
nibus  his  justus  Oominus  ;  et,8icut  ait  Psalmista  : 
Judicia  Domini  abyxsus  muUa  (PsaL  xxxv).  Bt  Pau- 
lo8  quoque  de  talibus  ad  Romanos  : «  0  homn^quis 
es,  qui  respondeas  Oeo  ?  »  (Rom,  ix.)  Igitur  contra 
jusiitiam  Domini  disputare,  vanitas  vanitatum  est, 
et  afflictio  spiritus.Nam  «  perversidifficile  corrigun- 
tur.et  stuitorum  infiuitus  estnumerus.nPerversidi- 
ountur,qui  depravati  sunl  a  recto.  Hoc  contra  hae* 
reticos,qui  (|uasdam  naturas  introducunt,  qute  non 
recipiunt  sanitatem.  Vere  Deus  qui  omnia  feoit,  et 
bona  cuncta  creavit.angelos  et  nos  faciens  rationa- 
les.  et  ad  imagioem  suam.omnibus  creaturis  prs- 
fecit  (Gen.  i)  ;  illos  nobis,  et  nos  csteris  creaturis. 
Illorum  autem  princepsdiabolusceciditjtcu^/tt/e/ur 
de  caslo  cecidit  (Luc.  x),  et  beatitudinem,  quam 
ipse  perdidit  iovidens  hominibus,  perversus  factus 


A  innumerabiies  secum  perversos  facit,  ut  vera  sit 
illa  Domini  sententia  :  Multi  vocati,pauci  veroelecti 
(Matlh.  XX). 

Vers.  16,  17,  18.  —  «  Locutus  sum  in  corde  meo, 
dicens  :  Eece  magnus  effectus  sum,  et  prscessi  sa- 
pientia  omnes  qui  fueruntante  mein  Jerusalem,et 
mens  meacontemplataest  multasapienter^etdidici. 
Dedique  cormeum,ut8cirem  prudentiamatquedo- 
ctrinam,  erroresque,  et  stultitiam  :  et  a^novi  quod 
in  his  quoqne  esset  labor,  et  afflictio  spiritus  :  eo 
quod  in  multa  sapientia  multa  sit  indignatio,pt  qui 
addit  8cientiam,additetlaborem.»  Pbilocritorumet 
vere  philosophantium  hio  personam  et  causas  agit 
Ecclesiat^tes  :  Quem  divina  repleverit  gratia,ut  di- 
cere  possit  cum  Psalmisia:  «  Concupivit  anima  mea 

B  desiderare  justificationes  tuas  in  omni  tempore» 
(PsaL  cxviii),  hic  veresHpiens  est  :  et  principium  est 
Bapienti(B,si  dignitatem  suam  cognoverit,  quod  ad 
imaginem  Dei  creatus,  et  rccrealus  sit.  Et  ideo  se- 
oondum  excellentem  gloriam,  bonorum  operum 
roeritis  templum  Dei  efficitur.  Qui  non  solum  ce- 
teris  creaturis  irrationahilibus,  eed  etiam  his  prs* 
sunt,qui  ritu  pecorumirrationabilium  vivunt  Certe 
qui  vereChristianus  est,  praeccllit  eos  qui  fuerunt 
in  Jerusalem,  antequam  illa  in  CGelestem  urbem 
8trueretur,antequam  virtutumgemmis,etfidei  auro 
renovaretur.Usec  est  enim  dequa  Joannes  loquitur 
in  Apocalypsi : «  Vidi  civitatem  sanctam  Jerusalem 
novam  descendentem  deccBloaOeoparalam  >i{Apoc. 
xxi).  Si  quis  ita  sapienter  contempletur  resdivinas, 

p  et  speculetur  quiddivinarum  velit  sapientia  rerum, 
quid  raediocriier  utilium  rerum  prudenlia,  errores 
et  stultitias  deculcans,  iste  per  viam  doctrinffi  am- 
hulans  plurima  videt,  multa  contemplatur.  In  ta- 
Itbus  discendis,  vitandis  ac  tenendis  multus  labor 
est,  et  alflictio  spiritus.  Viderat  hsc  sapiens  Ec- 
olesiasteB,  non  tamen  vanis  annumerat  scire  bona 
etmala.  Nam  scire  malum  et  599  vitare  virtus 
est,  sicut  l)ona  semper  facere  perfectio  bonorum 
est.  Cogitavi  universa  quae  in  mundo  fiunt,  etnihii 
aliud  deprehendi  quam  vanitatem,  et  malidae,  id 
est  miserias  spiritus,  quibus  anima  diversis  cogi* 
tationibusafflictatur.MuIlumtameuprodestdiscere 
qu8B  sit  Pythagorica  Iittera,quae  in  einistra  iata  est 
et  spatiosajn  dextra  autem  arcta  et  angusta.Arcta 
Dos  gravat,  epatiosa  delectat,8ed  in  utroque  labor 

^  est^utrobique  atflictio  spiritus.quomudoquislatam 
declinet  viam,  quomodo  transeat  perarctam.  Quis 
enim  amet  virtute!*,  nisi  pugnet  contra  Bpiritualia 
nequitiffi,  in  coBleslibus  ?  (Bphes.  vi.)  Bst  labor  in 
pugnando,  labor  in  amando.  Virtutps  Bequendae 
8unt,  stantesin  medio  vitiorum.  Quis  autem  vitiis 
obsistat  sine  pugna  ?  Si  sobrius  fueris,  latrat  hinc 
canis,  inde  urget  lupus  rapax.  Hinc  humilem  »i- 
mulatio  :  indesuperbia  pungit.Sic  una  virtusduo- 
bus  ambitur  vitiis :  et «  nemo  coronabitur,  nisi  legi- 
time  C3rtaverit»  (//  Tim.  ii).  Non  enim  roepisse,  sed 
perfeci88e,virtu8  est.  Praeterea  quos  divinitus  cosle- 
stis  illuBtrat  sapientia,  in  his  estlabor  et  afflictio, 


IS07 


RUPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1M8 


8piri(u8.  IndigDantur  enim  quodammodo,  qui  ba-  A 

bent  studium  8apieDli8P,  quod  eapientia  mullis  eit 

clausa  sigillis,  et  non  poKttint  aperirif  sine  magno 

labore.  et  spiritus  sui  conlrilione,  pjus   thesauri  : 

et,  quanto  plue  laborant,  minus  se   ecire  pulant. 

Adilunt  quoque  laborem,  ut  plrs  scire  queant.  Et, 

cum  non  possint  omnia  scire,  addilur  illiR  labor. 

Ita  multa  ecientia  multum  nosfacit  indi^nari.Alius 

aliter  sapit.et  quanta  magis  sapientiam  tueritcon- 

Becutus,  tanto  plus  indignalur  subjacere  vitiis*,  et 

pro^iul  esse  a  virlutibus  quas  reliquerit.Videtenim 

aliam  iegemin  membris  suidrepugnantem  legi  men- 

tis  suffi,  et  oaptivum  se  ducentem  in  lege  peccuti,et 

mortis  (ftom.  vii)  :  suspiransque  ad  CGslestia  que 

perdidit  gaudia,  cupit  dissoivi,et  cum  Ghristo  esse 

IPhilipp,  i).  8ed  hoc  suspirare,  et  dolere,  magna  n 

scientia  est :  illud  ignorare  magna  dementia.  Mul- 

tum  quippe  est,  ecire  quid  neBcias.  NotandumaQ- 

tem  de  8alomone  quod  non  fuit  sapientior  Abra- 

ham,  et  liJose,  caeteris^que  sanctis,  eed  his  tantum, 

qui  fuerunt  ante  se  in  Jerusalem. 

Gap.  II,  vERs.  J,  2.  —  «  Dixi  ego  in  corde  meo  : 
Vadam  et  alfluam  deliciis,  et  fruar  bonis.  Et  vidi 
quod  hoc  quoque  esset  vanitas.Risum  reputavi  er- 
rorem ;  et  gaudio  dixi  :  Quid  frustra  deciperis  ?  • 
Modo  Ecclesiastes  illius  assumit  formam,  qui  ne- 
scit  quae  eit  natura  boni,  luxum  carnis  et  delicia- 
rum  Bummum  bonum  existimans,  et  totam  spem 
su»m  ibi  reponens  :  quid  deceat,  quid  non,  quo 
virtus,  quo  ferat  error  leviler  attendens,vitam  sibi 
ex  tempore  ducit.  Hic  qui  talis  est,  dicit  ex  ore  ^ 
Ecclesiaslis  :  Si  mu!ta  indignatiogravat  sapientem 
et  qui  addil  scientiam  addit  et  laborem,  cur  ego 
crucior  die  ac  nocle  amore  8tu<1i0(|ue  discendi? 
Multa  meditatio  concutit  ossa,  consumit  corpus, 
insanos  et  excerebraios  plerumque  reddit  :  quod 
satisesl,  sapio  mihi  :  cur  ego  scire  laborem  artes 
quas  liberales  vocant  ?  cur  Ifgam  Platonem,  So- 
cratem,et  Aristotelem  ?  paupertas  mea  suggerit  ut 
mihi  prscaveam,  assumam  spem  longam,  cogam 
divitias,  vlvam  cum  eis,  et  tot  alfluendo  bonis, 
gaudia  carnis  non  perdam  ;  delicietur  caro  meali- 
bera  animi  imperio.  Talibus  verbie  occurrit  Ec- 
olesiasles  dicens  :  Non  est  bonum  ita  deliciari,  et 
non  spiritui,  sed  soli  carni  vivere  :  escis  distendi, 
cor  ebrietate  gravari,  vinciri  curis  carnis  tanquam 
compedemortis.M  Risum  reputavi  errorem,etgaudio  D 
dixi :  Quid  frustra  deciperis?  »  Ergo,sicut  irasci  bo- 
minis  est,  sed  iram  non  perflcere  sapientis  :  sic 
omnis  caroconcupiscit  quidem  ea  quse  carnis  sunt, 
et  quibusdam  illecebris  ad  mortiferas  animam  vo- 
luptates  trahit.  Sed  bonorum  est  voluptatis  ardo- 
rem  roajori  Dei  nmore  restinguere,et  lasciviensj'i- 
mentum  frenis  inedi»  8ubjugare,ut  non  libidinem, 
sed  cibos  quaeral,  ac  desideret  sessorem,  et  suum 
Deum  moderato  atque  composito  portet  incessa. 
Approbo  lamen  honestum  risum  :  approbo  seria 
roeritis  gaudia.  Aliquando  bonum  est  ridere,  si 
causa  bona,  et  modus  adsit.  Non  sitexcussus,  noo 


sit  pronior  ad  vitium,  ne  vertalur  in  Dsum  pra- 
vum.  Sicul  ebrius  errat,  et  nei-cit  quo  eat ;  itt 
qui  excutit  risum  suum,  devius  errat.  Praeterca 
^uudere  bonum  est,  si  causa  bona  est,  et  modua 
adtiit,  si  quis  gaudet  in  Duniino.  Quandiu  tameo 
vivit  in  i8to  mortuli  corpore,  non  esl  plenius  gau- 
dendum  :  quoniam  autem  videt  aliam  Ifgem  in 
meiiibris  suis  repugnantem  legi  mentis  suc,  re- 
putabit  pro  vanitate,quod  nunc  videt  per  specalum 
in  lenigmate  (/  Cor.  xiii)  Qui  autem  gaudet  plus 
quam  necesse  sit  deliciando,  hic  siultuaesl.amana 
vacuam  gaudcndi  umiirain,et  nunquam  poteritve- 
r«m  comprebendere  la^tiiiam.  Haec  estdecipula,  et 
vacua  umbra,  per  quam  decipitur  qui  nunquam 
gaudere  meretur.  Minc  Dcminus  : «  Videte,  •  ait, 
«  negraventurcordavestraincrapula»(Lttc.xxi) ;  et 
inalioloco:  «Vsvobisquigaudetis  etridetis  nunc, 
quia  plorabitis  etflebitis»  (Luc.  vi).  Gerte  Grassoa 
risum  deputavit  errorem,  qui  semel  in  tota  vlta 
risisse  dicitur.  Sed  supra  vel  infra  hominis  natu- 
ram  fuit  istud.  N.im  proprium  est  bominis  ridere, 
mirumque  valde  e^t  quod  propriosuo  abstinere  po- 
tuit.  Infra  naturam  bomini:»  luit,siviiiomentissu« 
risum  fugiendo  semper  tristis  luit :  supra  naturam 
fuit,8irisum  lugiendopervirtutem  Ecclesiastis  prc- 
ceptum  complevit. 

Vebs.  3.  —  •  Gogitavi  in  corde  mr o  abstrahere  a 
vino  carnem  me8m,utanimum  meum  transferrem 
ad  8apientiam,devitaremquostultitium,  douec  vide- 
reni  quid  es^et  utile  filiis  hominum  :  quo  facto  opos 
est  sub  sole  numero  dierum  vitssuie.  »Nonhicalio9 
loquitur  quam  qui  supra  sH  multorum  sibi  assu- 
menspersonas^quasi  beliafpld^iella  movet;etnunc 
quid  desiderei  spiritus.quil  velit  caro,insinuat.  Qui 
superiuscHrnalibuppraeciiictusHrmis  deliciando,  et 
spatiando  regnabat  in arce  voluptatis,contra nator» 
dignitalemspirituiimperabat.Huncaliisarans,huoc 
ecce  resumptisviribus  spiritus  impugnat  et  expu- 
gnat  ;  armu  ejus  aufert,  in  quibus  confidebat :  le- 
gibus  Buis  leges  ejus  obliterat.  Cedat,  ait.saperbia 
preesumpta  domil»  carnis.  Imperavit  illa  injuste; 
nunc  jusle  serviat  juste  imperanti.Nam,  ut  ait  qoi- 
dam,animi  imperio,corporis8ervitiomagi8  utimur. 
Igitur  discat  ferre  jugum,  frenum  paliatur  io  ore, 
facile  vincetur,  si  semen  vitii  tollatur.  Vino  absti- 
neat,  quia  lascivit  cbria  vino.Qui  vino  sopitur,  ne- 
scitsei^suiir.et  quibusabstinebit  vitiis  qui  aeipsum 
nescit?  Qui  vino  indulget,simplici  victn  non  estcon- 
tentu8:et  qui  mullisdistenaiturcibis.gravatuscor- 
pore  et  anima.Qui  fueritvegetus  sensu,  qui  sesim- 
plici  nutrit  victu,investigare  potest  bona  qu«e  a  Deo 
8unt,quap  illi  sapientia  revelabit :  investigabit  etiam 
qme  vitare  debeat  mala.  Iste  videbit  quid  utile  sit 
nobis,  non  semel  aut  crebro,  sed  toto  vite  tem- 
pore.  «  Qui  perseveraverit  usque  in  flnem,  bic  8al- 
vus  erit  »  (Matlh.  x). 

Gum  Deus  multa  bona  creaverit  in  usus  homi- 
num,  cur  iste  a  solo  fino  carnem  prohibet  suam  ? 
Scimus  vinum  a  Domino  pro  jucunditate  creatum 


4209 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  DNUS. 


ISIO 


{Eccli,  XXX i),  qaia  scriptQm  est  :  Vtnum  latificai 
corhominu  \Psal,  ciii).  Yirtus  vini  apparet  etiam 
in  florentibus  vineid,  quia  nullus  serpens,  nollum 
an*mal  venenatum  odorem  florentis  vineediu  po- 
test  pati  Cam  calida  «unt  adhuc  et  recentia  musta, 
ruinpuntintegra  vasa,  si  nou  babuerint  spiracula. 
Ita  nos  sappe  rumpit  etcorrumpit  vinumimmodice 
59S  potatum,8uperflue  sumpium.Sicut  ignis  pro- 
bal  ferrum  :  ita  cor  bominis  vinum.  Si  bonum  est 
ferrum,  in  varios  usus  parat  igcis  :  si  malum,  in 
i^nem  totum  minutatim  concidit.  Quis  ignis  nobis 
gravior  quam  vinum  ?  Sola  viveotium  salamandra 
serpens  in  igne  mori  non  potest.Quffi  cum  omnium 
serpentium  gravior  8it,8oioenim  tactu  arboris  po- 
ma  inHcitjideo  babet  anaturaut  vivat  in  igne.Gerte 
e({o  plus  miror,8i  mens  bene  aliquandovivere  pos- 
sit,  8ub  igne  vini.  Multa  babemus  experimenta, 
quanta  mala  saepe  acciderint  per  vinum.  Noe,  qui 
pririius  apud  nos  usum  vine8Binvenit,jacuit  ebrius 
et  nu<1alu8  in  t<tbernaculo  8uo,e(  maledictionissen- 
tentiaCbanaan  percupsit  (Gen,  ix).  Lot  sulpbur  et 
ignein  fugiens  evasit^sed  vini  ignegraviuBCule  vul- 
neratnp,  filiarum  suarum  amplexus  vilare  non  po- 
tuit(Gen.  xix).  Sacerdotes  tempore  sacriflcii  a  vino 
aroebantur  {LeviX,  x),ne  per  viri  dulcedinem  men- 
tis  porderent  rationem.  Gredo  et  vinnm  esse  unum 
de  quatuor,  quas  Darius  rex  proposuit  absolvenda 
(///  Eidr,  iii)  :  hasc  enim  quatuor  fuerunt  :  vinum, 
rex,  feniinrt,  verum.  Bene  ergo  sapientes  a  nimio 
vino  abstinent,  quia  niei  cerebrum  sanum  fuerit, 
omnia  membra  in  vitio  erunt.  Nam  et  Tullius  ait: 
Gaput  est  arlis,  docere  quid  facias.  Sunt  enim  qui- 
dam  ignorantes  mensuram  suam,  ettantffi  stolidi- 
tatis  ac  vecorditt,ui  etin  motu,et  in  incetfsu,  etin 
habitu,  et  in  sermone  communi,  risum  exBpc- 
ctantibus  tribuant,  et  quasi  inteltigentes  quid  sint 
ornatua,  comunt  se  vestibus^et  munditiis  corporis, 
et  lautioris  menee  epulas  parant.  Quod  autem  do- 
ctrina  a  sacerdotibus  exspectatur  {Malac.  n),  et 
veteris  prflecepta  sunt  legi^,  et  ad  Titum  Apostolus 
plenius  scribit  (Tii,  i).  Innocens  enim  et  absque 
sermone  conversatio,  quantum  exemplo  prodest, 
tantum  silentio  nocet.Nam  latratu  canum,baoulo- 
que  pastorisjuporum  rabies  deterrenda  est. 

Vers  4*  11.  —  •  Magnificavi  opera  mea,  edifica- 
vi  mihi  domos,  et  plantavi  vineas  ;  feci  bortos,  et 
pomaria,et  consevi  ea  cuncti  generis  arboribus,  et 
exstruximihi  piacinasaquarum,ulirrigarem  silvam 
lignorum  germinantium/possedi  servos  et  ancillas, 
multamque  farniliam  habui;armenta  quoqueetma- 
gnosoviuingregesu-traomnes  qui  fuerunt  anteme 
in  Jeru8alem:coacervavi  mibi  argentum  et  aurum, 
et  substantias  regum,  ao  provinciarum  :  feci  mibi 
cantores,el  cantatrices.etdelicias  filiai  um  hominum 
scyphos,  et  urct^os  in  ministerio  ad  vina  fundenda: 
et  supergreseus  sum  opibus  omnesqoiantemefue- 
runtinJerusalemisapifntia  quoqueperseveravitme- 
cum.  Et  omnia  qus  desideraverunt  ocull  mei,  non 
negavi  eis  :  nec  prohibui  cor  meum  quio  omoi  vo- 


A  luptate  frueretur.et  oblectaretse  in  his  quae  praepa- 
raveramret  hanc  ratus  sum  partem  meam,siuterer 
labore  meo.  Cumque  me  convertissem  ad  universa 
opera,  quas  fecprant  manus  mc.-r,  et  ad  labures  in 
quibusfrustraHudaveram^vidimomnitius  vanitalem 
et  affltctionem  anirai,et  nihil  permanere^ub  sole.  » 
Jam  persona  mutata,inutatur  etiam  et  cansa.Multa 
euperflua  in  magnificentia  sualocutusestEcclesia- 
stesrsed,  si  nudam  sequamur  litteram,  nonne  He- 
raclitus  et  Democritus,  mundi  sapientes,  qui  vario 
affectu  damnant  omnia  vana  Denriocritus  ridendo, 
Heraclitus  plorando,  si  hsBC  pervidissent,  audituve 
didici.^sent^regem  magnifica  egregie  nirnissapien- 
tem  damnassenttamvana  8equentem,tamvanapro- 
bantem  ?  8i  nihil  innueret,  nisi  quod  littera  sonat, 

H  non  fuisset  Ecclesiastes  melior  Sardanapalo,  qui 
qualis  fuerit,tumulo  superscripsit.dicens  :  Quanta 
habui,  quam  multaedi,  quam  multa  reliqui.  Hoo 
ipsum  certe  potuisset  in  sepulcro  bovis  aut  asini 
scribi.  8ed,  licet  talis  sit  litterain  coriice,  dulcius 
in  medulIaest.Qui  ederevult  nucleum,frangat  nu- 
cem. Hevela,  inijuit  David  oculos  meox,  et  conside- 
raho  mirabilia  de  lege  lua  (P.<a/.  cxviii).  Si  tantus 
propheta  tenebras  ignorantia^  confitetur,  qna  nos 
putamus  parvulos  et  pene  lictentes  inscitia  nocte 
oircuindari?S£Culi  ergo  Istitia  est  impunita  nequi- 
tia,  luxurientur  bomines,  et  fornicentur,in  specta- 
culisnugentur,  ebnetateingurgitentur,  turpitudine 
foBdentur,et  ista  mala  non  osstiget  fames,non  belli 
timor,non  aliquis  morbus,non  aliquAB  adversitates, 
sed  omnia  in  rerum  abundantiajn  securitalemals 

L  mentis,  inde  est  ssculi  gaudium.  Sed  alia  est  Dei 
cogitatio,aIia  hominis.Ma^nae  misericordiaeest,ne- 
quitiffi  impunitatem  Deum  non  relinquere,  et,  ne 
cogatur  in  gebenna  dar!inare,modo  flagello  castiga- 
re.  Pro  magnitudine.inquit,  irse  suab  non  requirit, 
quiamultum  irascitur.Soveritas.qQasi  saeva  veritas. 
Redeamusergo  ad  nostri  Ecolesiastis  mirillca  opera. 
Magnificavt  opera  mea^osdificavi  mihi  domo%,  Magni- 
ficat  Deus  species  operum  suorum.  quse  in  mcndo 
facit,qui  omnfasapienter  facii.  iEdificat  suis  plnri- 
mas  domos,  quia  in  domo  Patris  ejus  mansinnes 
muliffi  8unt  (ioan,  xiv).  Quas  nimirum  mansiones 
bene  nobis  distinguitmeritorumdiversitas.Tulibns 
itaque  repletos  virtutibus,Christu8Dominus  adeos 
venit,et  mansiones  apud  eosfacit.  Hino  et  Apos^o- 

D  lus  ait :  Templum  Dei  estiSfet  Spintus  sanctus  hcibi- 
tat  in  robis  (/  Cor,  iii). 

Plantavi  vineas.  De  plaotis  fidei  nostrse  crevit 
vinea  D^i  Patris,  quam  per  certas  horas  conducMs 
cultoribus  pastinat,  putai,propagioat,  maritat,  bis 
fodit,l8Btamine  impinguat,  ambit  sepibus  et  m;(ce- 
riarunus  datur  denarius  omnibus,  primis  et  novis- 
s\m\s(MaUk.  xx). 

Feci  hortos  et  pomarta. Areolas  horti  sui  bene  Ec- 
cle.8iaste8digerit:noster  autem  Ecclesiastes  mentcs 
nostra8,de  quibus  Apostolus  ait:  Templum  D^i  san^ 
elum  est,  quod  estis  von  (/  Cor,  xii),  colit  et  digerit 
virtutum  areoliSyUt  jugi  viriditate  fructificent.Gerte 


iSii 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS 


ISii 


iot  areole  ibi  suntquot  Bpiritua]iadona,siout8cri- 
ptum  est  :  Alii  datur  sermo  sapientiss  (I  Cor,  iii), 
eto.Iste  plantat,  ille  rigat,  eed  Deus  incrementum 
dat  (ihid,), 

it  consevi  ea  cuncti  generis  arboribut,  Pomaria 
consita  cunoli  generis  arboribu8,Chri8ti  eat  Eccle- 
8ia,(Bdiflca(a8anctis  homiaibus.virtutum  meritisa 
80  invicem  differentibus.Ist»  arboresfructusferunt 
spirituales.NdScilur  enim  ez  his  charitas,patientia 
roisericordia,  mansuetudo,  pax,  et  cctera  booa. 
Quamvis  arbores  proprie  fruotiferffi  sint,  sunt  ta- 
meo  ligna  altitudine  prsstantia,  i{U8Bsi  non  ferunt 
fructum,  tamen  ferentes  sustentant.  c<  Qui »  enim 
«recipit  prophetam  in  nomine  propbetiB,mercedem 
prophetaR  accipiet:et  qui  recipit  justum  in  nomine 
Justi  meroedem  justi  accipiet  ■  {^atth.  x). 

El  exstruxi  mihi  piscinas  aquarumf  ut  irrigarem 
iilvam  lignorum  germinanlium ,  Quid  per  piscinas» 
per  quas  aqua  deducitur,  nisi  artem  et  ingenium, 
quibus  usus  suppleatur  oaturae,  designalur  ?Gum 
multi  ad  credendum  neque  praedicatione,  neque 
Bigniset  prodigiis  invitati  paruissent,  tandem  res- 
peotu  et  inspiratione  Dei  per  artisetingpniiadjuto* 
riumconversi  8unt,etterra  bonadeditfructumcen- 
tuplum  {Matth.  ziii). 

Possedi  servos  ei  anciltas,  ^ervos  et  ancillas  Eo- 
olesia  nutrit;servo8  fldentes  robore,ancilla9  pudore 
fenrentes  ezercent  ad  obsequium  domioantis.Servi 
8unt  utiliores  raeritis  et  viribus,  quos  non  tamen 
oohibet  timor  servilis,  sed  adoptio  praestat  spiri- 
tualiSyUt  non  jam  8enri,sed  Domini  dicantur  amici 
{Joan,  zv).  Isti  inter  filios  computati  olamare  jam 
didicerunt  :  Abba,  Pat^r  {l\om,  viii ;  Gal.  iv).  An- 
oillae  vero  sunt  meritis  et  virtutihus  ioferiores 
quos  nondum  perfecta  solidavit  dilectio,  nec  cha- 
ritas  adhuc  ezpulit  de  cordibus  eorum  timorem  (J 
Joan.  IV). 

Muttamque  familiam  habui.  Multam  Ecclesie  fa- 
miliam  et  Apostolus  describit  dicens:  «  Unicuique 
594  nostrum  dataest  gratia,8ecundum  mensuram 
donationis  Gbristi  »{kphes. iy),eio,  Quot  suntmem- 
bra  in  corpore,tot  sunt  ministri  in  domo  EcclesiaB: 
et  quot  sunt  vasa  in  domo,  tot  vult  esse  officiales 
domus.  IIIo  conditio,  devotio  subjicit  istos.  Illos 
virga  ferit  :  monet  istos  prona  voluntas.  «  Et  nus 
8ingulimembrasumus,alter  alterius  membra(/}om* 
zii).donec  occurramusin  virumperfectum,in  men- 
suram  etatisp]eniludini8Ghri8ti(C^^e«.iv),ubi  non 
eritservus  ei  liber.JudaBus  et  gentilis,  barbarus  et 
Scyiha,8ed  eritDeusomnia  in  omnibus  »{Cnloss.m), 

«  Armenta  quoque  et  magnos  ovium  greges,ultra 
omnesqui  fueruntantemein  Jerusalem.»Quod  dioit 
«  altra  omnes  qui  fueruntante  me  in  Jerusalem,  » 
non  ad  grandem  gloriam  pertinet  Salomonis,  uno 
patre  suo  rege  ditiorem  fuisse,  quia  sub  Saule  tan- 
tum  regnatumest  in  Jerusalem.Altinsitaquetractao- 
dumqucsitJerusalem,etqaomodoEccIe8iaste8ultra 
anteomnes  qui  se  praecesseraot  in  Jera8alem,dltior 
fuerit.Qabet  itaqae  et  Boolesia  drmenta,et  magnos 


A  ovium  greges.  Boves  et  oves  in  Ecclesia  sant,  qai 
simpliciter  quidem  vivuni,  fied  multa  uiilitate  prc- 
cellunt.Nam  quadruplioiter  usus  ovis  do8  alit,  in- 
tus  et  extra.  Validos  enim  carne  cibat,  lacte  potat 
pusillos,  velleresuo  nuda  membra  tegit,  repeliit 
pelle  frigus.  Sic  sancti  Patres  quos  generant  verbo 
praedicationis,  verbi  lacte  rigant,etimpinguant  de 
oarne  Jesu  Ghri8ti;et  qui  nudi  sunt  bonis  operibas, 
et  pigri  frigore  mentis,  illos  virtute  tectos  fovent 
oalore  pietatis  internaB.  Quid  autem  propius  caroi 
pelle  cohaeret?Sic  flliis  talibus  auxilioilli  viciniores 
erunt  Diligentius  nota  quod  in  servis,  et  aDciilis,  el 
vernaculis  multitudo  non  additur:in  bobus  vero  et 
ovibus  dicitur,  armenta  et  magnos  ovium  greges. 
Plura  quippe  in  Ecclesia   armenta  quam  bomines, 

n  plures  oves  quam  servi,  anoillaB,  atque  vernaculi. 
«  Non  •  enim  «  sunt  condignae  passiones  hujus 
temporisad  futuram  gloriani,  quas  revelabiturin  » 
snnciisl l\om,  viii).  Satis  autem  delicaii  suDl^qoi  et 
hiovolunt  gaudere  cuin  saoculo,  et  postea  regnare 
oum  Gbristo.VenietyVenietilladies  quaccrruptivam 
hoc  etmortaie  indual  incorruptionem  el  immorta- 
litatem  :  tunc  et  vocem  tubas  pavebit  terra  com 
populis  (/  Cor,  xv). 

•  Goacervavi  mihiargeotum  et  aurum,et  &ab8tin- 
tiasreguraacprovinciarum.nSicomputemusar^enti 
et  auri  magnos  thesauros,  et  multam  suhstanliam 
regum  et  regionum,  ditior  est  Ecclesia  non  Bccle- 
siaste  solum,  sed  omnibus  regibus  ubique  terra- 
rum,  qui  divites  appellantur.  Giara  per  argentum 

p  faoundia,  pura  per  aurum  viia  justorum  flguratur. 

^  Unde  David  :  c(  Eloquia  Domini,eIoquia  ca8ta,argen- 
tum  igne  ezaminatum  »  {Psat.  xi).  Goofert  aurum 
Eoclesias  scientiamundana  :  addit  et  argentum  phi- 
losophorum  sapientia.  Com  scriba  doctusin  regno 
coslorum,  proferens  de  thesauro  suo  nova  et  vetera 
{Mafth.  xiii),  clarus  sit  ut  argentum,  probato^  vita 
taoquam  aurum,  sapientes  mundi  irretit  casaibus. 
quas  struit  sapientia  mundi,  et  capit  divini  verbi 
astutia  astutos.  Vere  suis  artibus  oapitur  oarnis 
prudentis.  Quam  multi  venientes  ab  OrieoteetOc- 
cidente,  et  quanti  reges  semetipsos  bene  regentes 
replent  Ecclesix  Ghristi  thesauros  claro  et  oobili 
censu,  argento  videlicet  fldei,  et  bonitatis  auro  ?  Isti 
quodcunque  decoris,  qoidquid  bonoris  habebant, 
Dominodevotissimaet  promptissima  menteofferen- 

D  tes,  nibil  sibi  reservaverunt  exomnibus.  VoluDtas 
eorumfuit,  ut  verus  Ecclesiastes  opibus  et  operibua 
eorum  ditaretur,  et  propterea  ab  ipso  liberarentur 
ab  omni  malo.  Judicaturo  enim  Domino  lugubre 
mundus  immugiet,  et  tribus  ad  tribum  pectora  fe- 
rient,  potentissimi  quondam  r^ges  nudo  latere  pal- 
pitabunt.  Exhibebitur  cum  prole  sua  vere  tunc  igni- 
tu8Jupiter,adduceturcum  suis  stultusPlaio  disci- 
pulis,  Aristotelis  argumenta  non  proderant.  Tuno 
justi  quique  ex8ultabunt,etgaudebunt,dicentque  : 
Ecce  cruciflxus  Deus  nosler,  ecce  Judex  qui  obvo- 
lutus  pannis  in  praesepio  vagiit :  cerne  roanus,  Ju- 
dase,  quas  fixeras ;  cerne  latu8,Romaoe»quod  foderaa. 


1213 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1214 


Feci  miht  cantores  et  cantatrirest  et  delicias  fHiO" 
rum  hominum.  Caaloree  et  caDtatriceP  quibus  Ec- 
ciepiaetes  deliciabutur,  vix  tenuis  uinbra  fuerunt 
cantorumnt  cantalricuo  veri  Eccle8ia8ti8,quijugi- 
terin  domo  EcrlesiflB  jucundaniur,  canentes,  ali- 
quaiido  prupriavoce,  aliquando  pulsu  n)anuum,aU- 
quando  flatu  ori8.  Cantores  adsuni Moy<es  et  Aaron 
in  sacerdoiibus  suis,  et  Samuel  inter  eos  qui  invo- 
cant  nomen  ejus  {Psal.  xcviii) :  non  enim  Samuel 
eacerdos  fuit,  sed  Levita.  Cantutricee  adsuntsoror 
Mosi  Maria,<n  medio  juvencularum  tympanistriarum 
(Pi>al,  Lxvii).CaD(ore8canunt  David,Idithum,Bthan, 
Bman,  Asaph,  Isaijis,  Jeremias.  Habacuc,  Zacha- 
rias  :  cantitrices  Debbora.  etmater  Domini  Maria. 
Cantores  autemcceleBtiadulciin  acutis  vocemodu- 
lantes  exempla  trahunt  nos  post  8e,ut  curramus  in 
odorem  unguentoruin  eorum  {Gant.  i) :  cantatrioes 
terrena  in  gravibus  decanlant  carmina,utcon8olen- 
tur  eos  quiadbuc  eocurfi  in  ornni  preesura  8unt  (// 
Cor,  i),  Caniores  el  inteliigunl  et  caiitani  mystica 
rerum  icaQtatricesHdhuodiscuDt  utpossini  cantare 
mystica  rerum.Cantores  furtes  cuntra  omnia  adver- 
sa^et  pleni  supernorum  spe  desideriorum,  precan- 
tantin  acutis  dtcente8:«Nos(raconver8atio  inccelis 
est*  {Philtpp,  iii).  Et  Duviditt  Lelhbor,et  exsultabo 
10  te,p8}jllam  nomini  tuo  altissime  » (Psat.  ix);  aitis- 
Bimejnquit,id  est  altissinia  curdis  dfvotione.  Can- 
tatrices  bello  carnisgrassante  Bubacte,dolentcul- 
pas  i»ua8,et  canlitant  per  diapasoo  in  gravibus,  di- 
centes:  «  InCelixego  homo,qui8  me  liberabit  de  cor- 
pore  morlis  huJus?Gratia  Dei  per  Jesum  Cbristum 
Dominuni  noatrum»  (/{om.vii).E)tDaviil:u  Ueumihil 
quia  incolatus  meus  prolongatus  est :  habitavi  cum 
habitrti)libu8Cer1ar;iiiullumincola  tuilanitnamea  • 
{Psat.  cxix),  et  in  Job  letfimus:  <«  Militia  est  vita  bo- 
minis  super  terram  » iJob.  vii).Ad  hocenim  labora- 
mus,  et  in  Sifculi  hujus  periclitamur  militia,  utin 
futuroseculo  coronemur.  Nec  mirum  hocdebomi- 
nibuscredere.cum  Dominus  ipsetentatus  s\i{Mauh. 
IV),  et  de  Abrabam  Scripiura  testetur,  quod  Dumi 
nus  tentaverit  eum  {Gen.  xxn^.Cantant  cantores  an- 
gelicffi  lurbae,gMudente8  quod  aDeoitasint  solidati, 
uL  non  possint  neque  velint  ultra  peccare.  Cantant 
caniatrices  angdlicschoreffi,congaudeate8  mulieri, 
quod  drachmam  decimam,  que  perierat,  invenerit 
{Luc.  xv). Angelus  ul  cantorad  cunas  Dornini  altissi- 
roa  voce  decantut:  u  Gloria  in  excelsis  Deo,et  in  terra 
pax  hominibus  bonae  voluntatis  •  (Luc.  ii).  Angelus 
ut  cantrix  Bolatur  agoncm  Domini  Jesu,  cer- 
nens  de  corporeejus  sanguineaB  dislillare  guttas 
(Luc,  xxii). 

Scyphos  et  urceos  in  ministerio  ad  vina  fundenda, 
Non  caret  Ecclesia  urceoHs  et  scypbis.  Ipse  Filius 
Dei  calicem  bibit,quem  dedit  illi  Pater  (J(»an.  xviiij. 
Habet  urceolos  minures,  habet  graviores  Bcypbos: 
habet  scyphos  pietatis,  babet  urceolos  ire  :  vitam 
dat  pietas,  morlem  dat  urceus  ire.  Cum  cmnaret 
ultimum  paschacum  discipuliB  buib,  bibit  ipse  ur- 
ceolum  iegis,  que  removenda  erat,  dedit  secuDdum 


A  calicem,  Evangelii  Bcilicet  primordia,  corporis  et 
sanguinis  sui  sacranienta.  Qui  sanguisomnes  re<li- 
mii,  sacrat  redemptos.  Bibit  urceolum  Dominus, 
quando  de  torrente  in  via  bibit,  transiens  ad  vi- 
tam,  et  solvens  quod  d«*buit  A<iaiu.  Accepit  scy- 
pbum  mag.kum  resurgens  a  mortuis,  cum  bibit 
novum  germen  in  re^no  Patris.  Hoc  etiam  et 
in  Ecclesia  aliquando  contingit.  Dat  nohis  cun- 
fessio  urceulum  fldei,  cum  mortiflcatis  membris 
5M  noslris  in  secreto  mentis  quabi  manyrio 
cruciamur.  Majorem  dat  suis  Christus  calicera  ad 
bibendum,  quando  corpora  sua  pro  illo  tradunt  ad 
supplicia  :  mtiiorem  eniiu  charitatem  nemo  habet^ut 
animam  suam  ponat  quis  pro  amicis  suU  {Joan.  xv). 
Quid  jucundius  his,  quid  deliciosias  istis  deliciis  ? 

n  Filiorum  hominum  delicie  illis  comparate  nihil 
8unt.  Istas  delioias  Ecclesie,  sive  Ecclesiastis,  si 
numerernus,  decem  et  sepiem  inveniemus  Exempli 
gratia :  edes,  viies,piscinai*,pomarit,hori08,8ervos 
ancillas,  puero8,armenta,greges,aurum,  argcntum, 
Bubataniias  regum,  cantores,  cantatrice8,urceolo8, 
scyphos.  Istum  semf^er  numerum  decem  et  septem 
mysteria  sacrarum  rerum  sacrant,  sive  pcr  decera 
legisprecepta,  sive  per  eeptem  sancti  Spirituscha- 
rismata.  Decem  enim  sunt  precepta  It^gis,  etseptem 
charismata  Evangelii.  Quod  bpecies  rerum  hic  nu- 
merus  speoierum  parit  ?  Nam  decem  et  septem,  sc- 
decim,  quindecim,  quatuordecim,tredecim,  duod*)- 
cim,  undccim,  decem,  novem,  octo,  septem,  scx, 
quinque,  quatuur,  tres,  duos,  et  unam,  si  paritcr 
iiumeres,  quasi  sub  una  natateste,invenie8  centum 
quinquaginta  pisces^quos  traxit  Petrus  rete  fldci, 
de  magno  inari  hujus  mundi  ad  littus  Evangelii. 
Quot  Petrus  habuit  pisces,  tot  opes  babetpersa 
muUiplicatHS  Ecclesiastes:  et,  quod  signiflcant 
Petri  pisces,  hoc  si^niflcant  Ecclesiastis  specios. 
Igitur,sicut  Ecclesiasles  omnibus  eminnit,  qui  fue» 
runt  ante  se  in  Jerusalem  :  ita  regnum  Ecclesi» 
precellit  et  precellet  in  eternum  super  omnes  po- 
pulns  terre. 

Sapientia  quoque  perseveravit  mecum,  Lauda- 
tur  Democritus  a  philosophis,  quod  sio  attcnte 
philoBopbie  vacaret,  ut  non  curaret  quod  ante 
oculoB  suos  pecora  aliona  culla  ejus  vorarent  et 
devorarent.  8ed  pluris  fuit  Democrilo  EccIeaiasteB 
etiam  in  hac  parte,  quoniam  in  tanti8,que  narravit, 

D  dlvitiis  consiitutus,  Sapientia,  inquit,  per>everavit 
mecum.  Magnum  quippe  est,  inter  tantas  opes  et 
tantam  gloriam  aninii  virtutem  non  perdere.  Quod 
vero  dicit,  Sapientia  per$f*veravit  mecum,  non  de  ple- 
nltudine,  sed  de  parteintelligitur.  Solus  enimDo- 
minus  noster  Jesus  Ghristns  sine  diminutione  sa- 
pientiesapiens  fuit;  quia,  sicut  ait  Apostolus  :  In 
ipso  habUat  omnis  pleniiudo  divinitatis  corporaliter 
(Coloss.  II).  Crescero  autem  perfecto  nihil  potest, 
pleno  nibil  deest.  Quamvis  enim  de  illo  scriptura 
81 1 :  ProficiebatJesus  xlale  et  sapientia  apud  Deum  et 
homines  (Luc,  ii) ;  profectus  iste  non  secundum  se, 
■ed  secundumeos  quibas  proflcerevidebatur  dictos 


C 


1315 


RUPEIITI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1216 


est.  Ostendebat  enim  qaotidie  per  partee  sapien-  A 
tiam,  de  qua  sine  incremento  pleniie  erat. 

Et  omnia  gum  desideraverunt  oculi  mei,  non  ne- 
gavi  eis :  nec  prohibui  cor  meum^  quin  omni  vo' 
luptaie  fruereiur.  Ocali  animse  et  mentis  intaitus 
contemplationem  desiderant&pirilualem^quam  pcc- 
cator  ignorans  prohibet  a  vera  jucunditate  cor 
8uum.  Haec  cnim  portio  nostra  est,  premiumque 
perpetuum,  si  hic  pro  virtutibus  laboremue.  Qui 
bene  sapit,  et  tantis  exuberat  bonis  nostri  Ecclesia- 
stie.noooculos,  non  cor  suum  fraudet  quindelicie- 
tur  fruendo  bonis,  aapienter  vivendo  paratis. 

•  Cumque  meconvertissem  ad  universaopera  qu» 
fecerant  manus  me»,  et  ad  labures  in  quibus  fru- 
Btra  8udaveram,vidi  in  omnibusvanitatem  et  afflic- 
tionem  animi,  et  nibil  permanere  sub  sole.  •  Est  n 
quippe  vanitasei  afflictiospiritus.cum  multo  parare 
labore  animi  et  corporis,  quibus  uti  illicilum  sit. 
Quod  autemdicit  ioilne  sententi»,nihilmanere8ub 
sole,  illos  notat  et  arguit  quos  gloria  mundi  et  res 
nimium  delectavpresecunde.  Stulium  est  ea  velle 
appetere,qu8B  vana  8unt,et  permanere  non  possunt. 

VBR8.i2l4.'«Tran8iviadcontemplandamsapien 
tiam,  erroresque  et  stultitiam.  (Quid  est,  inquam, 
homo,ut  sequi  poesitregem  factorem  suum  ?)  Bt  vid| 
quod  tant^m  prflecederetsapientia8lultitiam,quantum 
differt  luz  a  tenebris.Sapientisoculi  in  capite  ejus: 
stultus  in  tenebris  ambulat.  »  Mira  res.  Qui  modo 
plantabal,  8erebat,edifloabat ;  qui  modo  quaprebat 
quaecanqe  Jubebat  cupido  animae  su»  et  deside- 
rium,  nibil  aspiciensin  rebushumanis  nisi  vanita-  p 
tem,  alterat  affectum,  usum  cupiditatis  variat, 
transit  ad  contemplandam  eapientiam.  Quae  si  esset 
facilis  ad  inveniendum,  non  illam  toties  quereret 
EoclesiasteSyr.on  ad  illam  toties  suspiraret.non  to- 
tiesquasietimpulsusetrepulsusspevictorieadillam 
repatriaret.  Si  illam  inventamfacile  posset  tenere, 
errores  et  etullitiam  simul  non  quereret.  Sed,  qui 
bona  vult  inveetigare  et  scire,  ezpeditutquerat  et 
Bciat  oontraria  bonorum  Nam  qui  rosam  vultacci- 
pere,  caveat  ne  a  spina  pungalur.  Quid  enim  sa- 
pienter  aget,  qui  nescit  boni  ao  mali  discretionem, 
qui  non  videt  sapientie  et  stultitie  contraria,  sive 
opposita?  Errores  et  stultitia  sepis^ime  per  eimula- 
tioois  studium  et  vitium  usurpant  sibi  partes  sa- 
pientie.  Si  prima  virtus  ept  malum  non  agere,  sa- 
pientia  summa  stultitia  caruisse.  Carebit  autem  '^ 
stultitia,  qoi  cognoscendoDeum  seipsum  post  illum 
agnoverit.  Qui  Deum  cognoscit,  ad  ezemplar  ejus 
vivere  debet.Dominum  namquesequitur,qui  imita- 
tur.Quare  autem  dubitando  dicit  Ecotesiastes :  QuU 
est  homo  ut  sequi  possU  Creatorem  suum  ?  cum  Do- 
minus  ipsehomines  moneatadse  sequendum  di- 
eens  :  Sancti  estote^  quoniam  ego  sanctus  sum  {Le* 
vii,  xiz.)  Eritissancti,  perfecti,  me  sequeodo.Gratia 
ergo  dat  nobis  perfectionem  et  sanotitatem,  quam 
ipse  habet  substaniialiter ;  etipsum  eequendo  su- 
mus,  quod  ille  naturaliter.  Gum  ergo  dioit  dubi- 
tando,Qtti«  §sl  komoquisequipossii  Creatorem  suum^ 


detegitcor  male  eredentis  et  arbltrantis  levias  esse 
contra  torrentem  manus  eztenderequam  sequi  bomi- 
oemCreatoremsuum.Mozque  decordesuoloquens, 
excipit,  et  8U?»tentat  tanquam  suppositis  bumeris 
labentem  desperando,  etait :  Gurre,  flli  mi,  curre, 
accipe  fidei  clypeum,  labor  etfldes  vincunt  asper- 
rima,  audentes  Deus  adjuvat,  viresque  ministrat : 
curre,  sequere  Deum  Greatorem  tuum,se  sequentea 
ille  trahit  post  se.  Prinia  rota  carri  cum  trahitur, 
trahit  ulteriorem  post  se,  ista  quidem  sequitur^sed 
non  assequitur  anteriorem.  Sicut  prima  facit  poatc- 
riorem  currere  post  se,  8ic  te  currcntem  adjuvat 
Deus,  et  trahit  ad  se.  Etvidi^  tuque  vide,  quod  ian^ 
ium  prsecederet  sapientia  stultitiam^  quanium  differt 
tux  a  tenehris,  Luz  vera  Filius  Dei  est  {Joan,  i) ; 
vera  PAtris  sapienta  est.  Quod  sapientes  vocamur, 
quod  fllii  lucis  appellamur,hoc  habemusez  gratia, 
non  ez  natura  ;  luz  est  in  Domino,  qui  adheret  Do- 
mino  lucis,  comparationem  lucis  illius  nos  tenebre 
noncupamur.Sed  qui  hanc  lucem  oculis  cordiseta 
longe  intuetur,  bicsapiensappellatur  et  est.Idcirco 
non  incongrueait :  Sapientis  oculiin  capite  eJus.Qui 
enim  in  perfectum  virum  venerit,  et  meruerit  ut 
capat  ipsiusCbristus  sit,  oculos  suos  semper  habe- 
bit  ad  Gbri8tum,eteos  in  sublimeelevans  ounquam 
de  inferioribus  cogitabit.  Sequitur  enim  regem  fac- 
torem  suum.  Stulius  in  tenebris  ambutat.  Qui,oaren8 
lucis  ratione,non  os,  non  ocuios,  non  cor  ad  altum 
8uspendit,non8equitur,oequeimitatur  regem  facto- 
rem  suum.  Non  est  ez  iliorum  coosortio  de  quibus 
dicit ;  Egosum  lux  ,nundi,Qui  sequitur  me.  non  am- 
bulatin  tenebris,sed  habebit  lumen  vitas{Joan.  yni). 
Ver<«.  15-47.— «Etdidiciquodunasutriusqueesset 
interitus.Bl  dizi  in  corde  meo :  Si  unus  et  stalti  et 
meus  ocoasus  erit,quid  mihi  prodestquod  majorem 
sapientiededioperam  ?Locutu8quecumaente  mea, 
animadvertiquodhocquoqueessetvanitas.Nonenim 
eritmemoriasapientiseiailiierutstultiinperpetuuir, 
et  futara  temporaobiivione  cuncta  pariter  operient: 
moritur  doctus  similiter  ut  indoolue.  Btidcirco  te- 
duit  me  vite  mee,videntem  mala  universa  esse  sub 
sole,  etcuncta  vanitatem  et  afflictionem  spiritus.  » 
Dizerat  Eicclesiastes  quod  sapiens  a  stulto  tantum 
differret  quaoium  lux  a  tenebris,  hocque  rationa- 
biii  expllcuerat  596  ordine,  veris  conflrmaverat 
sententiarum  aliegationibus.  Quos  ergo  illa  non  ao- 
cendant,  non  inflammentad  percipiendum  sapien- 
tie  vezillum?  Sed  rursum  duplioi  soindimur  hamo 
dubiiandi.  Nam  dubitansaliquis,  quid  talis  sit  di- 
stantia  intersapientemetstultum,  cum  sintomnes 
uniusconditionis,  conlra  Ecclesiasten  quasi  objur- 
gando  obloquitur:  Quid,  ait,  distinguis  quod  unit 
Deus  etnatura?Non  sicdistinguitquos  ab  initiode 
una  terre  materia  creavit,  quibus  unius  nature 
animam  est  largitus,  novas  quippe  in  eie  quotidie 
creat  Di*us  animas.Indoctum  itaque  et  doctum  Deus 
et  natura  oreavit.Quamquam  distemusaccidentibos, 
in  specie  irenus  nos  unit.  Coequas  stultum  nocti, 
doctum  diei.  Dant  promissatua  Udem,  led  ipei  ^tidr 


«247 


COMMENT.  IN  ECCLE8IASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1218 


differtur  affligU  animam  (Prov.  ziii).  Ne  ergo  efficiar  X  usum  vitaB  nonne  vaniUs  est  et  oiagnQm  malum  ? 


nox,  ut  sim  lux  et  filius  lucis  totas  volo  expendere 
vires,et  quasi  ad  coslestia  paratussumevolare,  sic- 
u(  aquila  qus  solis  ciaritale  delectatur.  Sed  me 
deterret  res  quse  etiam  siullum  terret;  scilicet.quta 
datus  est  unus  omnibu  soccasus,  et  nibii  differt  sa- 
piens  a  stultu  moriendo,et  multi  dicunt  iQuisoslen' 
dit  nobiibona  .^(Psa/.iv.)Moritur  doctus  ut  indoctus, 
et  cum  mortuus  fueri(,qu8B  eritilli  memoria  lacis? 
quid  prodest  ei  quod  inajorem  sapientiaB  dedil  ope- 
rum  ?  liis  altercationibus  Ecclesiastes  occurrit,et  se 
ipse  rerellil  dicens  :  Frustra  causaris,  quod  majo- 
rem  sapientite  dedisti  operam,  haec  cum  tuo  corde, 
sed  non  locutuscum  mente.Carneum  corhabe8,cor 
carnale  sapit,  vix  spiritualia  sentit ;  sed  mens.que 
est  excelientior  pars  animffi,  melius  sentit,  vanita* 
temetfalsitatemrevincit.Menscoretcarnemsuperat, 
ccelestia  meditatur,mysticacontemplatur.  Propterea 
locutus  cum  mente  mea,  non  corde :  scio,  et  bene 
scio  quod  non  omnes  unus  manet  occasus,  sed  sic- 
ut  distant  vivendo,  ita  distant  moriendo.Qufleenim 
erit  memoria  stulti  in  perpetuum  ?8icut  pecora  ex 
toto  pereunt  cum  corpore,  ita  stultus  ex  totodepe- 
rit  cum  nomine  suo,  cum  auro  et  argento  et  divi- 
tiis  usquequaque  acquisitis.  Anima  ejus,  quia  im- 
morlalis  est,  vivit  quidem,  sed  in  ffiterais  suppli- 
ciis;  melius  ei  esset,  si  mori  substantialiter  posset. 
Qui  supiens  est,  et  sapienter  vivii,  statim  utmori- 
tur,  liberatus  de  corpore  mortis  hujus  ad  cGslestia 
liberevolat,  et  vitam  suam  muial  in  melius.Melius 
est  ergo  brevi  temporedimicare,  ferre  vallura,arma 


B 


Boni  enim  beredes  bonorum  parentum  esse  debe- 
mus,  et  meditari  tn  scripturis  eorum  die  ac  nocte, 
ut  simus  parati  contra  eos  qui  sanctas  corrumpunt 
Scripturas.Nam  quamvis  sancta  rusticitas  bonasit, 
melior  est  tamen  sancta  scienlia.  Sancta  quippe 
rusticitas  solum  sibi  prodest :  et  quantum  aBditicat 
Ecclesiam  Christi  ex  vits  merito,  lautum  nocet,  si 
destraentibus  non  resistai.Daniel  in  fine  sacratis- 
simaB  visionis :  JusH^  ait,  fuigebunt  quasi  stellse^ 
et  intelligenteSy  hoc  est  docti,  quasi  firmamentum 
{Dan,  xii).  Patet  quantum  inter  se  distent  justa  rO"* 
8ticita8,etdoctajustitia.CurPaulusapo8tolu8  vasest 
electionis  (iicf.ix).  Nempe,quia  vas  iegis,  el6ancta- 
rum  Scripturarum  armariumest.Quemquotiescuo- 
que1ego,videornon  mibi  verba  audire,8ed  tonitrua. 
Legamus  Epistolas  ejus,  et  maxime  ad  Romanos^ad 
Galatas,  ad  Ephesios,  in  quibus  totus  in  certamine 
positus  e8t,et  videbimus  eum  in  testimoniis  qu»  su- 
mit  de  Veteri  Td8tamento,quam  artirex,quam  pru- 
dens,  quam  dissimulator  ejus  quod  agit.  Videntar 
verba  ejussimplicia.etquasi  innocentishominis  ac 
rusticani,  et  qui  nec  facere  nec  declinarenoritinsi- 
dias  :  sed,  quoounque  respexeris,  fulmina  sunt, 
haeretin  cau8a,carpit  omne  quod  tetigerit,  tergum 
vertit  ut  superet,  fugam  simuiat  ut  occidat.Redea- 
mus  nunc  adsuperiora.Videlurquidem  Ccciesiastes 
de  divitiis  et  opibus  retractare,  quod  secundum 
Evangelium  {Luc.  xii)  repentiua  morte  subtrdcti, 
quali  moriamur  hflerede,  nesciamue,  utrum  stultus 
an  sapienssit  qui  nostro  est  labore  fruiturus.Quod 


eumere,  lassescere  sub  lorica,  et  postea  gaudere  vi-  ^  Salomoni  quoque  accidit.Non  enim  similem  sui  ha- 


clorem,  quam  impatientia  unius  hors  servire  per- 
petuo.  Nihil  amantibus  durum  est,  nullus  ditncilis 
cupienti  labor.  Respice  quanla  Jacob  pro  Rachel 
pacta  uxore  sustinuit.  Et  servivitfinquii  Scriptura, 
Jacob  pro  Rachel  seplem  annos^  et  erant  in  conspectu 
ejus  qnasi  dies  pauci:  unde  et  ipse  posteacommemo- 
rat,  /n  die  urebar  cestu^  et  gelu  nocte  {Gen.  xxix, 
xxxi).  Amemus  et  nos  CLristum,  ejusque  semper 
quseramus  amplexus,  et  racile  videbitur  omne  dif- 
flcile,  brevia  puiabimus  omnia  qu»  longa  sunt. 
reynum  caslorum  vim  patiiur,  el  violenti  rapiunt  t7- 
lud  {Matlh.  xi) :  nisi  pulsaveris,  el  vim  feceris  re- 
gno  coelorum,  non  capies. 
Vers.  i^-2L  —  Rursus  detestatus  sum  omnem  m- 


buitiilium  Roboam,  qui  regnumDaviddecem  tribu- 
bus  decurtavil  (///  l\eg.  xii ;  Eccli,  xlvu).  Ex  quo 
intelligimu8,ne  filium  quidem  patris  haBreditate  di- 
gnum  esse,  si  stultus  sit. 

Vers.  22-25.  —  Quid  enim  proderit  nomini  de  Ufit- 
verso  labore  suo  et  affticlione  spiritus,  qua  sub  sote 
cruciatus  est  f  Cuncti  diei  ejus  doloribus  et  semmnis 
pleni  sunt,  nec  per  noctem  mente  requiescit :  et  hoe 
nonne  vanitas  esff  Nonne  melius  est  comedere  et  bi* 
bere^  et  oslendere  animx  sua  bona  de  laboi  ibus  suis  ? 
et  hoc  de  mnnu  Dei  est.  Quis  ita  devorabit,  el  detieiis 
affluet.ut  egol  Quam  varii  sint  in  nobis  natur»  no- 
BtrsB  afifectus,  in  verbis  patet  Ecclesiastis,  modo 
contra  largum,  modo  voce  frugi  loquentis.  Quid 


dustriam  meam,  qua  sub  sole  studiosissime  laboraci^  D  proderit,  ait,  quod  homo  semper  laborat  sub  sole 


hahiturus  hasredem  post  me,  quem  ignoro  utrum  sa^ 
piens  an  stullus  julurus  sit^  et  dominabilur  in  /a&o« 
ribus  meis  quibns  desuf/avi  et  solticitus  fui;  et  esi 
quidquam  tam  vanum  f  Unde  cessavi^  renuntiavitque 
cormeum  ultra  laborare  subsoie  Nam  cum  alius  lor 
boret  in  sayieniia,  el  i'Octrina,  et  solUudine,  homini 
olioso  quxsita  dimiitii:  et  hoc  erg^  vanitas,  el  ma- 
gnum  maium.  Transferamus  ad  Eccleaiam  Christi 
verbu  Ecclesiastia.  Palres  eancti,  doctores  egregii, 
sanctis  invigilantes  Scripturis,  thesaurizaverunt 
filiis  suis  :  nos  vero  pejor  avis  nostris  «ta8,8i  male 
d^^generando  ecripta  Patrum  non  convertamus  in 


sine  proventu  aliquo?  Vanus  est  labor  sine  fractu. 
Est  aliquis  durus,  et  immoderatius  quam  necesse 
git  immorieas  operum  studiis^patiensquelaborum: 
non  Qocte,  non  die  requiescit.Quis  vitam  istiusto- 
lam  sromnis  durisque  laboribus  excruciari  non  mi- 
sereatur?  Nunquam  habet  pacem,  non  requiem  : 
QOQ  est  illi  hooesta  voluptas.  Cum  debet  ei  qox  ia 
tempestaquietem  Jugiter  cor  ejus  perQoctaatis  cura 
perurit.  Et  haec  nonne  vanitas  cst  ?  Iloc  pro  parte 
largi.  Alius  in  afifectu  loquiturde  parte  frugi.  Ne- 
quaquam,  inquit  prohibeas  instare  labori,  ne  oor- 
pus  ct  cor  otiosi  gravi   veterao   torpeaut.   Sed, 


Iti9 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSTg. 


ISiO 


quaeso,  sitne  magis  famfle,  lua^ia  utile  membris,  ut  X  primo;i;eDitaEdau  addilectumsibi  transtulit  Jacob, 


aliquis  edendo,  bibendo,  et  labore  suo  fruendo,o8- 
tend^i.is  animae  su»  digna  emolumenta  laborum 
suor  iiD,  vivat  convenicnter  humans  natuie,  et 
non  I  it  iogratus  vite  reruroque  dntori,  de  cujus 
manu  ^ata  suntista  Burficienter  icerte,  pisit  utrim- 
que  Di(idu8,tunc  erit  tibi  munduset  decens  natur% 
victus.  l^cce  patPt  quos  afrectu8notavit,et  proposuit 
ficcJesiastes,  qui  modo  in  multis,  modo  variantur 
in  uno.  Seipsum  exemplar  proponens  ait:  Quis  ita 
devorabit,  ei  deliciis  affluet,  ut  egol  QuaBi  dice- 
ret :  Alfiuo  deliciando,  sed  non  effluo  luxuriando  : 
597  modus  est  in  parcendo,  modus  in  deliciando. 
Hsc  interim  secundum  litleram,  ne  videremur  pe- 
nitus  simplicem   prseterire   sensum,  et,  dum  spi- 


et  benedictione  paterna  consecraiuro  (G^».  xzvii). 
Itaquoque  Ruben  prirongenitus.quoniaro  macula- 
vit  stratum  patris  8ui,ami8it  duplicem  primogeni- 
torum  partem  regnuro  videlioet  et  sacerdotium 
(Gen  XLix).Filiu9  accrescens  Joseph  pro  primogenito 
reputalus  est  (t^tVi.);  Judas  honorem  regii  nominif 
promeruit  (ibid,):  Levi  saoerdotum  infula  decora- 
tus  est  (Deut.  xxxiii).  Multum  itaque  valet  natura, 
aed  plus  operatur  gratia.  Fertor  eniro  simia  geini- 
Duro  edereparturo;  unum  amat,  alteram  odit: 
quando  venatores  audit  et  canea,  dilectam  pectore 
ei  manibus  astringens  fugere  nititur,  sed  ilie  odio- 
BU8  cernens  se  derelinqui  dorso  matris  iDsiIit,  et 
hieret  importunior:  mater  aggravata  pondere  gemi- 


rituaJes  delicias   sequimur,  historiae   contemnere  n  norum,duropericuluro  timetrugiendodiieetum  pro- 


■  I 


paupertatem.  Quid  enim  ad  opes  ferrae  pertinet  sa- 
pientia,  scientia,  virius,  in  quibus  se  laborasse  te- 
status  est ;  cum  sapienti»,  scientie,  atque  virtutis 
sit  calcare  terrena  ?  Quid  boni  est  aut  quale  Dei  rou- 
nus,  et  suis  opibus  inhiare,et  quasi  fugientem  prsB- 
terire  voluptatem  :  ei  alienum  laborem  in  proprias 
delicias  vertcre,  et  hoc  (tutare  donum  eese  Dei,  bi 
alienis  miseriis  et  laboribus  pertruamur''  Bonum  est 
igitur  verus  cibos  et  veram  suroere  potioneoi,quo8 
de  agni  carnectsanguine  in  divinis  vnluminibus  in- 
venimus.  Quis  enim  et  comedere,  et,  cum  opusest, 
parcere  pote&t,  absque  eo  qui  prscipit  sanctum  ca- 
nibus  non  essc  mitiendum  (Matih,  vii),  et  docet 
quoroodo  sint  in  tempore  conservis  danda  cibaria 
(Prov.  xxxi),  et  juxta  alium  sensuro,  iovcDtum  roel 
taotum  comedereqiiantum  suMicit. 

Vers.  26.  —  Homini  bono  in  conspeciu  suo  dedit 
Deus  sapienfiatn,  et  scientiam^  et  Ixiitiam  pecca^ 
tori  aulem  dedii  alflirtionem,  ei  curam  superfluam, 
ut  nddai,  ei  congrcgsty  et  tradat  ei  qui  placuit  Deo  : 
sed  et  hoc  vanitas  est  et  cassa  soiiiciiudo  meniis. 
Principium  sapientioB  est  fons  bene  vivendi.  Hanc 
bonus  pro  prsemio  meritorum  accipit,  et  collata 
scieniia  levium  rerum,  laQtitiam  exagerat  sapienti 
atque  scienti.  Unde  ncster  Dominns  nos  exbortans 
ad  bene  papiendum  dicit :  Quaeriie  pnmum  regnum 
Dei  et  jusfitiam  ejus,  et  hxc  omnia  adjicieniur  vobis 
(Matih.  vi).  Nemo  melius  sapit  quam  qui  qusrit 
coBleslia  Quffirenti  coelum  etterram  sciendotenenti, 
additur  ad  curnulum  meriti,gaudet  in  perpetuum. 


jicit,  et  transfundit  aroorem  suuro  in  eum  quem 
prius  odio  habuerat.  Sic  bona  spes  multo  amplius 
valel  quam  roala  res. 

CAPUT  II. 

Amplius  Deum  Iribuerequam  rogator.eteasspe 
concedere  quae  neo  oculus  vidit,  neo  auris  audivit, 
et  in  cor  hominis  non  ascenderunt  (Isa.  lxiv;/  Cor. 
n),  licet  ex  sacrorum  roinisterio  voluroinam  ante 
cognoveriro,taroen  in  caufa  propria  nunc  probavi, 
Gregori  charisMme.  Sed  mensuram  cbaritas  noo 
habet,  et  in  patientia  nescit  moduro,et  deeiderium 
Donsustinet.  Unde  e^o  oblilus  viriuro  roearuro,  et 
non  quid  pos8iiii,8ed  quid  veliro  taoturo  cogilans, 
roa^ii-trum  cupio  docere  discipulus,  et  ut  est  vul- 
gare  proverbiuro,  sus  artium  repertorero.  Tu  qui 
primam  scintillam  nostro  fomiti  subjecisti,  qui  ad 
boc  stuiliuro  et  eerroone  hortatus  es  et  exempIo,et 
quasi  gallina  congregasti  pullos  sub  alas  (Matth, 
xxiii),  iropolito  licet  sermone,  soscipe  quaB  de  no- 
Btro  rentant  Ecclpsiaste. 

Gap.  III,  VER8.  i-8.  —  Omnia  tempus  habent,  et 
suis  spatiis  trauseunt  universa  sub  ccelo,  Tt-mpus 
nascendiy  et  tempus  moriendi.  Tempus  piantandi^ 
el  iempus  eoeiiendi  quod  plantaium  esi.  Tempus 
occidendi,  et  tempus  sauandi.  Tempus  destruendi, 
ei  tewpus  mdificandi.  Tempuc  fiendi^  ei  iempus 
ridendi.  Ttmpus  piangendi,  et  iewpus  saltandi.  Tem- 
pus  spargendi  iapideSy  et  U  mpus  colligendi.  Tempus 
amplexandif  et  iempus  ionge  fieri  ab  amplexibus. 
Tempus  acquirendi^  ei    iempus  perdendi.    Tempus 


Econverso  vir  malus  pro  talione  nieritorum  accipil,  D  custodiendi,  et  iempus  abjiciendi.  Tempus  scindendi^ 


utique  quaque  insistens  vanis  curis  semper  depri- 
matur  caBsa  sollicitudine  mentis.  Ecce  peccatoris 
peccator  fllius  Adse  adhuc  audit  quod  peccans  au- 
divit  Adam  :  In  sudore  vulius  tui  vesceris  pane  tuo ; 
maledicia  ttrra  in  opere  iuo,  spinas  et  tribulos  ger- 
minabit  tibi  (Gen.  iii).  Magna  est  ergo  vanitas,  et 
cassa  sollicitudo  nrentis  peccatori,  semper  inhiare 
Jabori  in  acquirendis  rebus,  ct  multiplicandis,  ne- 
que  posse  uti  quffisitis^quia  de  his  labores  ejus  tra- 
didit  ei  qui  placuerit  Deo.  Ideo  in  Evangelio  legi- 
tu" :  Omni  hahenii  dabitur;  ab  eo  auirm.quinon  Aa- 
betf  et  quod  habet  aufcretur  ab  eo  (Matth,  xxv).  Sio 


et  tempus  cousuendi.  Tempus  tacendi^  ei  tempus 
ioquendi.  Tempus  dilectionis,  ei  lempus  odii.  Tem* 
pus  beliiy  et  lempuspacis.  Quare  mirabamur  quod 
sit  distantia  tanta  inter  bonuro  et  malum,int9r  do- 
otum  et  indootiim  ?  Ecce  sapientia  ibi  dilatans  men- 
tem  et  cor  Ecclesiastis,  per  universum  orbem  cir- 
curoduxit  euro,  et  docuit  quod  roundus  assidua  vi- 
oissitudine  varietur,  statu,  et  actu,  neque  fleri  ali- 
quid  nisi  per  rerum  contraria.  Notans  igiiur  cla- 
rissimo  roentis  oculo  res  singulas,  tenr.pora,etcau- 
saSfteropora  opponens  temporibus,  res  rebusyinna- 
mera  contraria  redigit  ad  numerum  rerum,  non  ad 


im 


COMMENT.  IN  ECCLE8IASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


im 


eum  niimorum  quem  forte  invenit,  sedquem  natu- 
raB  ratio  ad  illud  ussiii^navit.  Nam  viginti  octo  a  na- 
tura  matre  creati  sunt,  septem,  sex,  quinque^qua- 
tuor,  tres,  duo,  et  unum,  si  naturaliter  conjungas 
viginti  octo  sunt,  per  septem  qu^druplicati.  Iste 
eti.im  numerus,  ut  notum  est  aremitistiStpostpri- 
mum  senarium  perfectus  est,  et  suis  constat  parti- 
bus,  habetenim  suam  mediam,ide8t  quatuordecirn 
habet  quartam  decimam,  id  est  duos,  8eptimam,id 
est  quatuor,  quartam,  id  cst  septem,  viceeimam 
octavam,  id  est  unum,Juncti  ergo  sibi  quatuorde- 
cim,  duo,  septem,  quatuor,  udus,  perfectam  red- 
dunt  summamviginti  octo.  Itaque  sicut  per  aexin 
primo  ordine  perfectum  omnia  perfectaperfeoit,qui 
vcrboomniacrea?it(Gen.  i,  ii),  a»que  per  numerum 
islum  propriis  squum  partibus  ostendit  natura,imo 
naluraj  Deus  loqueos  per  Ecclesiasten^qualiter  ex- 
currant,  quoBcunque  per  tempora  currunt,  et  qua 
8ub  ccelo  sole  variantur.  In  isto  mundo  sapientia 
semper  beneconcordatnaturflB,  et  nunquam  natara 
aliud,  aliud  sapientia  dixit.  Notum  est  etiam,quia 
quidquid  homines  agunt,  digitis  manuum  operan- 
tur,  idque  quod  faciunl,  digitorum  Ggurat  forma. 
Certe,  quot  sunt  articuli,  quot  articulorum  fluxura 
in  manihus,  scilicet  quatuordecim  in  dextra,  qua- 
tuordecim  in  sinistra,  boo  est  pariter  viginti  ooto, 
totsunt  hiccunctarum  variaminarerum.Sicutdex- 
tera  adversa  ei  contrapositse  sinistraBfitii  adfersan- 
tur  cunciffi  res  sibi  contrapositae.  DifQcile  quippe 
est  humanamanimamaliquid  non  amare,etnece8se 
est  utinquoscunquemens  nostra  trahatur  afTeciuSy 
carnis  amor  spiritus  amore  superetur,  desiderium 
desiderio  restin}<uatur,quidquidmde  minuitur,hinc 
crescat.  Quin  potius  semper  ingeniina  :  la  leciulo 
meo  per  nocfa  qucBsivi  quemdiligU  anima  mea  {Cant. 
m).  Mortificalej  ah  A  postotu 8,  tne^mdra  vestra  qum 
iunt  super  terram  (Coloss,  ui.)  Unde  et  iste  postea 
conlidenter  aiebai  :  Vivo  autem,  jam  non  ego^  vivU 
vero  inme  C/iris<u5  (Ga/.  ii).  Nihii  itaque  prodest 
biduo  59S  vei  triduo  transmisso  vacuum  portare 
ventre,  si  pariter  obruatur. 

Tempus  nasceudij  el  tempus  moriendi.  Secundum 
temporum  et  rerum  varietatem  accepta  occasione 
ab  ore  Ecclesiastis,  hinc  Ecclesia,  inde  Synagoga, 
quasi  altercando  quffi  sibi  videntur  propria  prolo- 
quuntur  Synanoqa.  Tempus  mihi  nascendi  erat, 
cum  pater  meus  Abraham  ignem  fugiens  Chaldaeo- 
rum,  pene  solus  adorabat  unum  Deum  (Oen.  xi), 
qui  omnia  de  nihiio  creavit.  Ecclbsia.  Et  mihi  fuit 
utile  lenipus  nascendi,  quando  Eva  de  latere  viri 
dormientis  facta  (Gen,  ii;;  cum  Christo  nata,  Chrf- 
8to  coadulta,  in  (igura  illius  de  sanguine  et  aqua 
lateris  ejus  (Joan.  xix)  sanctidcata  sum.  Sanctifl- 
cantur  etiam  mecum  quicunque  Christo  credunt. 
6ed  tempus  est  moriendi,  quutiescunque  aliquis  a 
bono  recedens  opere,vitam  perdit,  etmortem  inve- 
nit.  Hoc  or<iine  nascimur,  boc  ordine  morimur. 

lempus  ptuntandt^et  tempus  eveltendi  quod  plan" 
tatum  ed,  Synagoga.  Tempua  plantandi  mihi  erat. 


f^  cum  me  plantavit  Deua  (Psat,  lxzix),  Bioul  olivam 
fructiferam  (Psal,  li)  in  DominoMoses  et  Aaron  et 
prophetffi  me  tranaplantaverunt,  ut  aoidos  succos 
naturalis  legis  mihi  auferrenl,  et  radicatam  in  lege 
aecunda  excoierent,  ut  possem  dulceaet  deliciosoB 
portare  fructuB.  Sed  tempus  erit  eveliendi.quando 
fractlB  ramis  per  incredulitatem(/?om.  xi},  Judapi  ia 
olidam  mutabuntur  amurcam.  Tempus  plantandi, 
tempuB  eveliendi  mibi  fuit.  Egclbsia.  Et  mihi  plan- 
tandi  tempus  fuit,quando  me  Dominus  plantaviiut 
essem  vinea  Sorcth  (Isa.  v  ;  hr.  ii).  Ego  stim  vi- 
neu  :  Christus  vitia  :  palmites  Christiani  (Joan,  xv) 
toto  orbe  difTusi  morimur.  Post  veniet  tempus  mo- 
riendi,  quando  fliii  Israel  a  cultura  summi  Ddi  re- 
cessuri  sunt.  Hoc  ordine  na8cimur,hocordine  mo- 
rimur.  Apostoli  et  discipuli  credentes  sunt  bolri  : 

'^  botrorum  uvae,  fructus  operantium  bona  :  sed  lcm- 
pusestevellendi,  quia  Dominus  dicit:  Siquisinme 
non  manserit,  mittetur  foras  sicul  patmes  et  arescet^ 
et  coitigent  eum^  et  in  ignem  miftent,  etardet(ibid.), 
Tempua  plantandi,  tempus  evellendi  mihi  fuit. 

Tempus  occidendi,  et  tempus  sanandi.  Stnaoooa. 
TempuB  occidendi  mihi  fuil,  quaudoMoabet  Agga- 
reni,  Gebal  et  Amon,  et  Amalech  alienigenaB  cum 
habitsntibua  Tyrum,nec  interflciebant,quando  Pbi- 
listaei,  ChaidaBi  Assyrii  diverso  me  tempore  afflige- 
bant,  et  occidebant.  Tempus  sanandi  fuit,  quando 
per  Mosem  et  Aaron,  Josue,  Samson,  David,et  Ma- 
chabaBos,fortes  licei,  sera  tamen  vindicta  veniebat. 
Tempusocoidenti  fuit,  et  sanand;.  Egglbsia.  Quis, 
obsecro  te,  sorur  mea  Synagoga,  quis  occisum  sa- 

C  nare  potest?  qnid  uitio  tua  prodest  ?  Ultio  non  sa- 
nat,  sed  auget  mortibus  mortes.  Lex  tua  non  sanat: 
lex  tua  reos  morte  muitat.  Littera  oecidit :  spiritus 
vero  vivificat  (II  Cor.  iii).  Dominus  noster  Jeans 
Gbristus,  natus  de  Virgine,  teste  Simeone,venit  in 
ruinam  et  resurrectionem  multorum  in  Israel^Ltic. 
ii)  llle  prius  occidlt,  deinde  sanavit  :  occidil  peo- 
cata  ;  virlutes  fecit  vivcre.  Propterea  dicit  :  Ege 
occidam,  et  ego  vivere  faciam  :  percutiam,  et  ego  <a- 
nabo  (Deut.  xxxii).  Tempus  occidendi  fuit,  et  sa- 
nandi. 

Tempus  destruendi,  et  tempus  sedificandi,  Synaoo- 
GA.  Tempus  fuitdestruenditemplieub  Nabacbodo- 
nosor  (Jer,  lii),  quod  me  nimium  contristavit  et 
tempus  aBdificandi  sub  Dario(/  Esdr,  vi),  quod  me 

D  usqueqnaque  laeiiflcavit.  Sicde8tracia,8ioaBdiflcata 
8um.  Ecclbsia.  Exhiiarat  faciem  meam  spiritualis 
destructio,  et  aBdiflcatio.  8i  habitat  peecatum  in  no- 
stro  mortali  corpore,  exsurgat  homo  fortis,  et  in- 
duat  arma  virtutis^assiiiat  ho8tem,de8truat  nrbem 
peccati.destructamdiaboio  restituat  urbem  Chriato: 
verrat,  emandet,exornet  pectoria  urbem,ut  veniens 
Dominus,  qui  non  babet  abi  caput  Buum  reclinet 
(Matth,  viii),  habitet  ibi.  Non  ergo  possumus  aedi- 
ficare  bona.nisi  priuB  dextruxerimusmaia.sicut  Je- 
remiaB  verbum  a  Deo  datum  e8t,ut  ante  eradicaret, 
et  8ufroderet,etperderet,et  postea  aBdificaret,atqae 
plantaret  (Jer,  i).  Sic  destructa,  bic  ndificata 
Bum. 


lSi3 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1214 


Tempus  ftendiy  et  lemptu  ridendi.  Synaooqa.  Tem-  A  in  euin  cui   credere  vita  est  (Joan.  vi,  xi,  xvii). 


pus  fleodi  mibi  inimiDel,  dum  recordor  et  video  ci- 
vitatem  sanctam  Jerusalem  ouDctis  revereadam 
geatibue,  sic  desolatam,  sic  filiis  suis  dulciesimis 
vidiatam.essesubopprobrioetprodigioso  monstro. 
Hou  !  captivatffi,  et  sub  servitio  redacts  Dustri  ge- 
neris  reliquiae,  ab  ipso  Domino  de  omnibus  genti- 
bus  elect®,  et  circuntcideDdo  notats,  cui  Deus  sua 
creiebal  mj^sterial  Ecce  silet  lex  digito  Dei  secundo 
tabulis  inscripta,  arca  Dei,  sedes,  etpropitiatorium 
perdita,  portentum,  mibi  male  jam  non  propitian- 
dum.Tamen  tempus  ridendi,  repurgia  templi  mibi 
spoDdetur^et  Jerusalem  iterum  circumdandanovis 
muris.  Lpx  relicta  et  libertas  reddita  jam  relaxatse 
genti  faciet  pene  res  aequas  prioribus  rebus  sub  Zo. 


Instabant  pueri  cosvis  suIb,  dare  moniia  eaJotis 
dicentes  :  Pcenitentiam  agite,  appropinguabil  enim 
repnum  ccelorum  (Mattk.  iv),  illi  ad  h»c  doq 
planxerunt,  peccata  sua  non  doluerunt.  Itaqae 
neutrum  tibi  fuit  utile  trmpus,  o  Synagoga  :  mibi 
auteni  per  quinque  states  mundi  tempus  plaa- 
gendi  590  fuit,  periisse  cultum  dilecii  mei,  qai 
mibi  sponsales  arrhas  per  secretales  patriarchai 
et  prophetas  miserat.  Saltandi  tamen,quamvi8lon- 
gam  spem,  certa  tenebam  :  licet  serOyBciens  venlo. 
rum  certo  tempore.Cumme  sio  variandotrabereDt, 
inde  dolor,  binc  amor,  tandem  advenit  desid^^rium 
coUium  vlemorum  [Gen,  xlix),  satiens  in  montibus. 
transiliens  colles  (Cant,  ii).Et  quis  unquam  sancto- 


robabei,  Esdra,  et  Necniia.  Illud  pro  fletu  :  hoc  pro  ]g  rura  omnium  Baltus  tales  dedit?Primu8  8altuBeJai 


risu  accipio.  Kgclesia.  Vix  mibi  imper.ire  po^sum, 
tempore  flendi,  ut  parcam  lacrymis,  quas  cordis 
compunctio  tribuit.  Prius  enim  timore,post  amore 
compuugor.  Recoleus  quippe  mecum,  qus,  quulia 
et  quuntu  contra  jus  natur»,  et  sancts  religionis 
feci,  cogor  exclamare  :  Amplius  lavu  me  ab  iniqui" 
tate  mea^  et  a  peccato  meo  muvda  me  :  quoniam  ini* 
quitatem  meam  ego  cogtiosco^  et  peccatummeum  con» 
tra  me  est  semper  {Psal.L).  Tandem  accepta  flducia, 
et  confldenBveniaeamorecompungor.Non  Jam  mala 
formidans,  sed  sperans  aBterns  vits  prsmia  ;  prfi 
desiderio  steros  palris  tota  deficio^tota  liquesco: 
sicut  cera  fluil  a  Facie  ignis  sicut  nix  de  montibus  a 
facie  eolis.  Sed  gratia  Gbristi  tempus  spondet  ri- 


fuit  de  coelo  iu  uterum  Virginis.secundus  deutero 
in  prseseitium,  tertiusde  prapBepioin  crucem,quar- 
tus  de  cruce  ia  infernum,  quinlus  de  inferno  ad 
corpus  suum  resuscitans  illud,  sextus  de  tprra  ad 
CGBJum.  Duo  adbuc  restant  saltup  :  septimBS,  cum 
venerit  Judicare  vivo?  et  mortuoe  ;  octavus  cum  de 
ju<1icio  saliet  cum  suis  fidelibuB  in  gloriam  suam. 
Cujuscalentes  amore  et  odore  fragranteB  curremos, 
nec  tantummodocurremus,8ed  etiamsaiiemus^qai 
si  volumus  currere  ut  comprehendamus,  quo  af- 
fectum  cordis  o^tendat  gestus  in  corpore.  Itaplaa- 
gendum,  ita  mibi  saltandum  reor. 

Tempus  hpargendi  lapides,  et  tempus   cotligrndi. 
Syxaoooa'.  TerTu>u8  spargendi    lapides,  et  tempas 


dendi  :  tum  nos  omnes  coiisolabitur  supremadies.  p  colligendi  simpliciter  ^stimamus,  cum  aliquiB  non 

»_ : j_Lr.--_ i_:_   i _:i__.:      tj    l.^_^    j._*.^4 ^l ^ *• :_     j;_..:a i:n a »_* 


quando  maxima  dabitur  merces,  hic  bene  rifenti- 
bu8  ffitcrna  gloria  iu  sscula  saeculorum.  Illud  pro 
fletu,  hoc  pro  risu  accipio. 

Tempus  plangendi^  et  tempus  saltandi.  Stnaqooa. 
Tempus  plaogendi  mihi  est,quoniam  llebraicus  po- 
pulus  durae  cervicis,  et  rcbellis  Deo  suo,  longe  a 
terra  sua  cum  radice  sui  nom  nis  evulsus  interiit. 
Quid  memorcm  decem  lribu8,quas  rcx  Assurvictas 
transmigravit  procul  ultra  montes  Medorum,etalio 
pene  posuit  sub  orbe  ?  Nalla  spes  revertendt,nulla 
spes  mi8erendi.Duo8tribn8,qu6P  Judaea  vocabantur, 
devoravit  bestia  quarta,  terribiiis  et  magua,  quam 
viditDaniel,  Romanum  scilicet  Imperium,  per  Ti- 
tum  et  Vespasianum.  Non  plangam  super  ista,non 
tundam  pectora  .^  Exspecto  tamen  saltanditempus. 


bene  directus  clavorationis,  diruit,  iedincat,mutat 
quadrata  rotundis.Spav^gendi  etiam  lapides  tempas 
illud  fuit,  quando  nobile  Salomonis  templum,  et 
opus  decorum,  quod  David  construxit  in  areeSioD, 
hostilis  subvertit  virtus,  opusque  secundum^quod 
propbetarum  curHadinstarpriini  sdiQcavit,8ic  om- 
nino  periit,  sic  omnino  destructum  est,  nt  non  re- 
manserit  lapis  euper  lapidem.Sed  erit  tenipus  col- 
ligendi  et  resediRcandi,  cum  nurea  venerit  aetas,et 
omnia  in  antiquom  restituentur  Btatum.  Bt  non 
solum  Jeru8aiem,8ed  etGomorrheasetSudomiticas 
favillas  in  magnasrestaurari  mirabimururbeB.Hoc 
e9t  spargere,  hoc  colligere  lapidt^s.  bccLEBiA  Aliter 
est.  Vos  enim,  o  Judsi^  vos  hic  credo  (ignrari,  vo8 
eslis  lapides  duritia  quidem  cordis,8ed  non  natura 


cum  veniet  Messias  (Joan.  iv),  et  restituet   omnia  D  condiiione,  ad  nullum  virtutis  opus  habile8,ubique 


nobiB  (Matth.  xvii).  Ita  plangendum  :  ita  mibi  sal- 
tandum  roor.  Ecclesia.  Quod  sit  tibi,  o  Synagnga, 
et  mihi  tempus  plangendi,  et  lempus  8altundi,Do- 
minus  noster  bone  in  Evangello  docet,qui  incredu- 
litatem  et  duritiam  admirans  Judsorum,  ait  :  Cui 
generatio  ista  similii  erit^Similis  est  pueris  qnicla- 
mant  cospvis  suis  dicentes  :  Lamentavimus  vobis  et 
non  planxistist  cantavimus  vobis  et  non  saltastis 
(Matth.  xi).  Pueri  ieti  doctores  sunt  sancti,  pueri 
propter  simplicitatem  appellati*  Judni  pueri  sensu 
et  legc  naturs  coevi,  dum  iliis  cantantibus  etprie- 
dicantibus  audirent  verbasalutid,credere  aoluerunt 


Bpargimini  tanquam  viles  per  plateas  et  compita. 
Erit  tamen  colligendi  ?08  tempus^  quia  jH>tens  est 
Deus  de  tapidibus  suscitare  fitios  Abrahx  (Matth.iw), 
molitos  prius  moribuH  Abrahs,  Si  enim  fuerit  na- 
merus  eorum  sicut  arena  maris,  reliquias  ialvse  fient 
(Rom.  IX).  Prffiterea  lex  scripta  in  tabuliB  lapideis, 
voB  facit  esse  lapides,  sive  lapideos,  voa  spargere 
lapides  cogit.  Nonne  durus  lapis  est  hoc  prsceptum 
legis  :  Qui  hoc  et  illud  feoerit,  morte  moriatur  ? 
(Exod.  XVII!  et  alib.)  Nonne  durus  lapis  eet  :  Oculum 
pro  oculo,  dentem  pro  dente  re8titue8?(£x(Hf.  xxi.) 
TempuseBt  colligendi  bos  lapide8,atqae  reponendi. 


1235 


COMMENT.  IN  IlCCLESIASTEN.  —  LIBER  DNUS. 


i2i26 


quia  clamat  BvanG^elium,  roisericordifB  et  pietatis  f^  et  alius  modus  acquireadi,  et   perdendi.   Acquiro 


visceribus  plenum:<(Nolo,»  ait,«mortempeccatori8, 
eed  magis  ut  convertatur  et  vivat » (£2^(;A.  xviii). 
Nonne  vos  Jesum  tentare  volentesjvoluistislapidare 
moecham  muHerem  ?  Sed  Dominus  juste  pius  et  pie 
justus,  ratione  vos  conclusit,  et  colligenslapideset 
ream  absolvit,  legisque  prscepta  non  resolvit 
(Joan.  viii).  Hoc  est  spargere,  boc  colligere  lapides. 
«  Tempusamp1exandi,ettempuslongefieri  abam- 
plexibus  M  SYNAGOGA.Tempus  amplexandi,ettempu8 
loDge  fieri  ab  amplexibus  ostendit  Dominus  per 
Jeremiam,  qui  jussus  solvere  de  lumbissuislum- 
bare,solvitetab8conditinEuphratemagno(7tfr.xii!), 
post  longum  tempus  jubente  Domino  recepit  totum 
putridum,  et  nullis  aptum  usibus,  et  reddens  cau- 
sam,  cujus  ante  dederat  figuram  :  sicut  lumbare,  ^ 
ait,  arctius  auibit  lumbos,  sic  filios  Israel  ampliori 
complectebariHlectione,  ut  esset  mihi  populus,  el 
ego  essem  eorum  Deus;  postquam  autem  computruit 
vitiis  etpeccatis,  et  a  me  reeessit,  alumbisetcor- 
dis  mei  complexibus  illum  elongHns,  abeolongius 
ipse  recedo.  Ecce  tempus  amfilexan*li,  et  tempus 
longe  (ieri  a  complexibus.  Egclesia.  Et  nos,  si  bona 
fecerimus,lumbare  procul  dubio  erimus.  Si  amave- 
rimuseum,ipseamabitoos.  Si  vero  rcediet  putridi, 
nec  diligimus  eum,  nec  dil.gimur  ab  eo.  Tempus 
quoque  tuit  amplexandiapud  te,o  Synagoga,quan- 
do  vigebat  illa  sententia  :  «  Crescite  et  muliiplica- 
mini,etreplete  terram  »  {Gen.  i).  Nunctempus  suc- 
cessit  longe fieri  a  complpxu,dicente  Apostolo :  «  Qui 
habentuxore8,tanquanQnonhabente88inti>(/Cor.vii). 


terrena,et  curis  dedita  activs  vits  invigilo  Btudio- 
sius  ;  dum  vero  tangor  amore  contemplativaQ  vit«, 
gaudeo  perdere  omnia  acquisita  pro  Christo,  cujus 
amore  8Uppiro,dicoque : « Trahe  me  post  te,curremus 
inodoremunguentorumtuorum  •(Cant.  i).Estetiam 
aliits  c(  perdendi»  modus,quiinEvangelio8cribitQr: 
«  Qui  amat  animam  suam,  perdet  eam,  et  qui  odit 
animam  suam  in  hoc  muudo,  in  vitaai  aeternam 
custodit  eam  »  {Joan,  xii).  Magna  et  mira  senten- 
tia,  quemadmodum  sit  hominis  in  animam  suam 
amor,  ut  pereat,  odium  ne  pereat.  Si  male  amave- 
ris,  tunc  odisti  ;  si  bene  oderis,  tunc  amasti.  Fe- 
lices  qui  oderunt  cu8todiendo,ne  perdant  amando. 
Hoc  fuit  tempus  aquirendi  et  perdendi. 

«  Tempus  cu8todiendi,et  tempus  abjiciendi.»  St- 
NAOOGA.Quam  gratum  etquam  gloriosum  mihitem- 
pus  erat.quando  ille  qui  non  dormit  neque  dormi- 
tat,  custodiebat  me  {Psal.  cxx),  qoem  qui  habet 
custodem,  nihil  potest  sinistri  faoere,  qui  babet 
custodem,  non  potest  deviare  1  Sed  quoniam  venit 
tempus  {Psal,  ci)  abjiciendi,  propter  iniquitates 
meas  ille  abjecit  me :  sanctorum  custodias  aogelo- 
rum,  quoB  ne  a  malis  angelis  premeremur,  nobiB 
prsBfecerat,  jam  removit.  Propterea  a  custode  meo 
destituta  undique^premor.spernor  et  abjicior,  pro- 
jectavilioralga.  Sic  est  tempusservandi;  sio  tem- 
pus  projiciendi.  Ecclbsia.  Est  mibi  quoque  gratum 
etglorioBissimum  tempu8,quo  in  se  credenles  sem- 
perCbristi  servat  gratia.  Servtt  intrantes  et  egre- 
dientes ;  ingredientes  ad  se,  cum  credimus  ;  egre- 


Siautem  voluerimus  ad  altiora  ascendere,  videbi-  ^  dientes,  cum  de  corpore  isto  solvimur.  Est  teropas 


mus  sapientiam  amplexari  amatores  suos  (Honora 
quippe  eam,  ait,  et  amplexabitur  te  [Proverb,  iv]), 
intraque  ulnas  suas  et  gremium  strictiore  eos  te- 
nerecomplexu.  Porro,  quia  non  potest  bumanus 
animui*  semper  io  sublime  tendi,  et  de  divinis  et 
altioribua  cogilare,  nec  jugiter  in  contemptatione 
esse  rerum  ecelestium,  sed  interdum  necessitnti- 
bus  corpori?  indulgere,  propterea  tempus  est  am- 
plexundi  sapientiam,  et  eam  striciius  continendi, 
et  tempus  relaxandi  mentem  ab  intuitu  comple- 
xuque  sapientiae,  ut  cursB  corporis,  et  bis  quibus 
vita  nostra  absque  peccato  indiget,  serviamus. 
Ecce  tempus  ampleiandi,  et  tempus  longe  fieri  a 
complexibus. 


ut  abjicias,  et  ut  abjiciaris.  Abjicias  credentes  io 
Christo  persequendo  illos  ;  abjioiaris  a  Cbristo,  et 
a  regno  cflelorum,  a  quo  Jamdiu  5S0  cecidisse  te 
opera  ctamant  tua.  Sic  est  tempus  servandi,  et 
tempus  projiciendi. 

«  T«>mpu8  scindendi.et  tempus  consuendi.»  Syna- 
ooGA.TempusBcindendi  fuit,quando  Jeroboam  scin- 
dens  me  de  uno  corpore  inflBqualesfecitparteB:  di- 
viso  regno,  sicut  uncia  assem  dividit ;  regi  SamariflB 
dexans  conceesit ;  Jerusalem  sexantem  retinere  vix 
potuit ;  Siimaria  decem  tribubus  prflBlata  Buperbit ; 
Jeruealemduabu8prflBlatae8ttribubu8(/J/  Reg.  xi). 
Sic  populuB  toto  orbeolim  fama  diffiisus  et  glorio- 
8U8,non  tantummodo  regno,sed  etiam  toto  nomioe 


«Tempus  acquirendi,ettempus  perdendi.»  Syna-  D  ^  cultura  et  cognitione  Dei  abscisBUS  est.  Veram- 


GOGA.TempusacquirendifuitJudfleis.quandovigebal 
in  eis  ceria  spes,  et  certa  fides,  cum  adjati  meritis 
8anctorumPatrum,Abraham,  Isaac  et  Jacob,  victis 
et  expulsisChananaeis,  terram  possessionumeorum 
sibi  acquisierunt.Po8teatempusvenitperdendi,cum 
relicto  Deo  suo,  qui  eos  eduxerat  de  i^^ypto,  ab 
bostibus  suis  caesi  sunt,  pt  expulsi.  Hoc  fuit  tempus 
acqnirendi  et  perdendi.  Ecclkbia.  0  crirHbile  tem- 
pu9  et  iniserabile  1  Mirabile  quidem  nobis,  vobis 
miserabile.Hocuno  temporis  roomento  concurrant 
et  noetra  salus,  et  vestra  perditio,  oum  perdia,  ae- 
quiro ;  cum  gemis,  exsulto  ;  oum  cadis,  resurgo. 
Moreris  infidelitate,  vivo  ego  fide  et  oredulitate.  Est 

Pataol.  CLXVm. 


tamen  tempus  suendi  spondent  nobis  patriarohfle  et 
propbetflB,  quoniam  a  qoatuorveotiBnon  esBecon- 
gregando8,etin  Jerusalem  regnaturospraedixerunt, 
Sed  ista  tam  longa  Bpes  pene  me  facitexspem.Nam 
spes  quflB  differtur  atfiigii  animam.Hoc  est  tempoB 
Bcindendi,  et  tempus  consuendi.  Ecclesia.  Esto  ut 
diciB,  o  Synagoga  :  sed  illa  seesio  amplius  te  des- 
truxit,ampltuB  attrivit,quandopro  vita  mundimo- 
riente  DominonoetroJesu  Cbristo, «  veium  templi 
Bcissom  est  {MaUh.  xxvii),  et  nodata  Bunt  omnia 
mystica  templi,  quflB  lex  ceiabat  Mosi  tecta  vela- 
mine.  Scissura  quoque  petrarum  lapidei  te  cordis 
esse  ostendit^et  a  Deo  soissam  et  a  membris  illius 

30 


1227 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS 


i2S8 


projefbtam.Nobis  verotempusscindendi  et  teropus  B  <]ui  dicebat  :  c  Qui   tangit  vob,  taogit  pDpillam 
con^uenrli  est,  cum  gratia  Ghristi  scindens  velamen      oculi  mei  I  »  {Zoth,  u). 


Mosi,  qiiam  lex  velaia  celabat,  plano  revelat  ser- 
mone.  Scindit  ipee  ot  consuit,  quod  nuUus  alius 
ecindere  possit :  sfciDdens  quippelpgem,  £van)(elii 
mihi  vestem  consuit,  exemplisascissalegeacceptis 
Lex  est  veetimentum  vetue,  cui  non  est  aptanda 
oommissura  novi  panni,  ne  pejor  fiat  scissura 
{Matth.  ix).  Confunditenim  vestimentum  vetusnovi 
panni  reparatio.  Scindunlur  et  vetereB  utres,  quoB 
lex  tua  coneuit,  si  nova  musta  coneervandarecepe- 
rint :  nova  iex,  quam  Cbristus  dedit,  novos  utres 
fecit,  quibus  nova  et  candida  musta  Evangelii  ser- 
vanda  eunt.  Hoc   tempus  scindendi  et  consuendi 


«  ...  Sed  quid  non  timeamus  amanies? 
«...Quid  perpetuum  quis  credat  in  ordine  rerum? 

Tanta  dilectio  periit,   tantus    refrigait    ignis,   vix 

inler  sopilos  cineres  parvula  remansit8cintilla,unde 

levis  se  resuscitat  ignis.  Plena  sum  malis,  addicta 

odiis,  gravata  periculis.  Sic  amoris  mibi  tempus, 

sic  fuit  odii  tempus.  Ecclesia.  Natura,    imo   Deui 

auctor  naturie  praBcipit,  ut  qob  invicem  diligamus, 

sicut  ipse  dilexit  nos  (Joan.   xiii).   Sponsa  virum, 

vir  amet  sponsam.  se  mutuofralres  ;  patres  fl]ii,et 

filios  parentes  ;  jubet  ut  per   afTeotum    dilectionis 

omnes  sociemur  in  unum.  Proximus  meus  lit  mibi 

alter  egOy  sit  amicus  amico.  Mandato  novo  Oeus  sie 


significabat,  quod  Dominus  in  Evangelio  aiebat  : 
«  Aiias  oves  habeo  qufiB  non  sunt  ex  hoo  ovili,  et  „  °°®  ^^^^^  "°'^-  Quamodo  bis  sequatur  tempusodii, 
illas  oportet  me  adducere,  et  vocem  meam  au-  l^on^Jnusindicstdicens  :icSiquis  venitad  me,etnon 
dient  et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor  »  {Joan.  x).  0«^»'  palrem,aut  matrem,aut  uxorem,  aut  fllios,  aut 
Hoc  est  (empus  ecindendi,  et  tempus  consuendi. 

V  Tempus  tacendi,  et  tempus  Ioquendi.»SYNAQO- 
GA.  Tempustacendimibie8t,quoniamcuncla  tacenl, 
Jex  ipsa  tacet,  legis  auctor,  et  legisdator  tacet,  ira- 
tusque  propter  peccata  mea  cunctos  facit  iUe  tacere. 
Non  est  dux,non  estrex,  non  estpropbeta,  non  pa- 
triarcba,per  quos  solebant  mihi  verba  Dei  signifi- 
cari.Jam  mihi  nullus  videtfutura,  nullus  prsterita 
commemorat.Qui8duxcantatep:nicia?Tacentcun- 
cta,quflB  perallegoriamsignificandam  preesignabant 
mihi  recte  vivendi  normam.Non  stola,  nun  oleum, 
non  est  tbus,non  holocaustum :  non  sonat  tuba  pro 
bello,  non  buccina  pro  jubilaeo  ;  nulla  ciihara  pro 


agros  propter  nomen  mcum,  non  potestmeus  esse 
discipulus  »  (Lttc.xiv).  Hsc  nova  iex  est,  ut  quod 
amas  odio  insecteris,  amarequod  odis.  Si  pater  aut 
mater,  si  sit  tibi  soror  aut  frater,  qui  eit  virtuti 
coatrarius  atque  saluti,  iste  odio  tihi  sit,  duUo  co- 
latur  amore.  Quid  amicius  pede,  manu  autocolo? 
«  Si  ilte  scandalizat  te,  erue  eum  et  prejice  abs 
te  »  {Matih,  v).  Vel  certe  tempus  amandi  legem,et 
ea  quffi  a  lege  fuerant  imperata,  circumcisionem, 
bostias,  Sabbatum,  neomenias,  et  tempue  odieodi 
eam  Bvangelii  gratia  succedente.  Sic  amandi  mi- 
hi  tempus,  sic  fuitodii  tempus. 
«  Tempus   belli,  et  tempus  pacis.  •  Stnago6a. 


mei  memoria  duicl  cantu  audienles  laetificat.  Muta  ^  Heu  mibi !  qui  nescit  tempus  belli? 


diu  fui :  sed  erit  tempus  loquendi,quando  Messias 
veniet  mea  summa  voluptas.  Tum  prse  laetitia  soluta 
legenalur6e,laudes  Creatoris  sui  omniscreatura  lo- 
quetur.  «Tunc  saliet,  sicut  cervu8,claudus,etclara 
erit  lingua  mutorum.MontesetcolIescantabuntco- 
ram  eo  luudem  :  et  omnia  ligna  silvarum  plaudent 
manu  »  {Isai.  xxxv,  Lv).Taletempus  tacendi  fuitmi- 
bi,  et  taleloquendi.  Ecclesia.  Ego  vero  renrPytha- 
gorico8,quorum  disciplinaest  tacere  perquinquen- 
nium,  et  postea  eruditos  loqui,  binc  originem  sui 
traxisse  decreti.  Discamus  itaque  et  nos  prius  ta- 
cere,  ut  postea  ad  loquendum  ora  reseramus.  Si- 
leamus  certo  tempore,  ad  praeceptoris  eloquia  pen- 
deamus :  nibil  nobis   videatur  reclum   esse   nisi 


«  Causas  bellorum,  seriem  per  bella  maloram,» 
si  quis  velitscire,huncpigebit  me  vidi88e,quod  nibil 
reliqui  est  de  priuriprosperitate.Sola  teneor  epe.sed 
angor  ea  nimis  longa.  Gum  veoerit  Messias,  quando 
aureaerunttempora,tantaerit  pax,qu»  fereomneoi 
fidemsuperabit.Tuncprstermultaaliacommodafe- 
licisvit«?,fletquodIsaia8nobiIispropbetadicit:«Ha- 
bitabit  lupus  cum  agno,  et  pardus  cum  bcedo  accu- 
babit ;  vitulus  etleo  et  ovis  simul  morabunlur,  et 
puer  parvulus  minabiteos  ;  vitulus  et  ursQS  pascen* 
tur  simul,requiescent  catuli  eorum,et  leo  quasi  bos 
comedetpaleas,etdelectabiturinfansabuberesuper 
foramen  aspidis,  etin  caverna  reguli  qui  ablactatus 
fuerit  manum  suam  mittet  »{lsai.  xi,lxv)  Ecclbsia. 


quod  discimus,  ut  post  multum  silenlium  de  dis-  D  Hoc  vero  eatis  nobis  mirabile  et  venerandum  esi, 


cipulis  efficiamur  magistri.  Tale   tempus  tacendi 
fuit  mibi  et  loqucndi* 

«  Tempus  dilectioni8,et  tempus  odii.  »  Stnagoga. 
Heu  I  quantis  variortemporum  discursibus  1  Quam 
beoegaudebam,quando  tempusdilectionisagebam ! 
Abrabam  patf^r  meus  Domino  me  conjunxitaman- 
dam,  et  Deus  Jacob  jam  tunc  reprubato  Esau,  non 
merito.  sed  gratuito  me  ccepit  aaiore.  Ex  illo  pio 
dominantis  amore,  dignatam  me  praeponebam  cun- 
ctis,  niihi  sola  placebam,  utpote  dilecta  Deo  praB 
cunctisgentibu8,mirabilis  orbi  lege  nova^sacrisque 
novis.  Quanto  cordis  amorc  me  dileclam   tenebat. 


quud  Dominus  Jesus  noBter  pax,et  nostrum  gaudium, 
tempora  belii  praponit  temporibus  pacis,  dicena  : 
«  Non  veui  pacem  mittere.sed  gladium  »  {Maith.  x). 
Gladius  iste  districtus  et  durus  lempore,  omnes 
alfectus  cordis  et  corporis  separat  moventea  bella 
contra  se  et  contrasalutem  suam.  Propterea  dicit : 
«  Venienim8epHrare»(i6t(/.),etc.Ptaulusapo8loIusio 
boc  prooinctu  belli  ac  paois,  scuto  Gdei,  et  lorica 
8pei,  galeaque  salutis,  nos  accingeadoB  esse  prc- 
munit,  ut  poBsimus  contra  apirituales  Dequitiai 
resistere  {Ephes,  vi).  In  boo  prooincta  qaot  turmaai 
et  quot  cobortcs  Bepteroplex  ducat  ezercitofiy  bene 


1229 


COMMBNT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIBER  UNUS. 


4230 


Dotumesl  ini8,qui  seplem  oiipitalibusobstanl  vitiiB.  A 
Gum  talibus  molo  colluciaDtes,  tempus  bclli  ba- 
bemus;  tempus  vero  pacis  tribuel  uobis  victo- 
riam.531  cum  debellatis  vitiit>,qua  coDtrabit  usus 
carnis,  pax  eritio  terra  Dostra,  ubi  eritsumma  li- 
bertas  et  eumma  voluptHs.  Propterea  Iffiti  oaDtabi- 
mus  :  c<  Gharilas  Dei  difTusaestiD  cordibusDOBtris)» 
(Rom,  v).  Uade  ?  iDterrogaborrearium  DomiDicum, 
perSpiritumsaDCtumquidatusestDobis.  Siergo  di- 
vitem  aliquem  hospitiosuscipias^palerisaDgustias ; 
ubi  maueDS,  tu  non  vides ;  ubi  illi  leotus  paretur, 
ubicoDJux,  ubi  fiiii,  ubi  familia.Quid  ago?iaqui8, 
quo  eo  ?quomigrabo?8u8oipeaivitemSpiritumDei, 
diiataberia,  dod  angustiaberis ;  dices  bospiti  tuo  : 
«  Dilatasti  gressus  meos  •  (Psal.  xvii);  quando  bio 
DOD  eras,  aagustias  patiebar  ;  implesti  celiam  g 
meam,at  DODimoexcIusistiySed  aagustiam  meam. 
Suscipe  bospitem  istum,  et  dod  sit  hospes  quasi 
de  traaseuntibus.  Non  enim  debet  dare  diBceden- 
do  ;  veniens  babitet  in  te,  et  dabit.  Ipsius  esto, 
dod  deserat  le,  dod  iade  migrni.  Teoe  iiium  om- 
Diao,  et  dic  ei  :  Domiae  Deus  DOPter,  posside  dos. 
Vers  9,11. —  «Quid  habet  ampliushomodelabore 
suo  ?  Vidi  affliolionein.quam  dedit  Deus  fliiis  homi- 
num,utdi8teadaDtur  io  ea.GuDcta  recitboDaia  tem- 
pore  suo.et  muodum  tradidit  disputatioaieoram^ut 
Don  inveniat  homo  opu8,quod  operatus  est  Deus  ab 
initio  UFque  ad  (inem.wQuis  melius.quis  acutius  vi- 
dii  Ecclesiaste,  quam  data  sit  hominibus  afQictio 
mentis,  qui  distenduDturjusto,  voleatrs  scire  qute 
Bunt  supra8e?IIIemeDtedi8lractus  peromaemcre- 
aturam,cuju8  cor  erat  sicut  areaa  maris,  quarovis  ^ 
usquequaqueelevatus.quamvis  permuUaretractus, 
tam  latam  mentem  dod  potuil  eo  distendere  et  ex- 
teadere ut omaia sciret qute agitsapieatia,  «  et suavi- 
ter  disponit  omnia  » (Sap.vni).Quod  quia  mioima  po- 
tuit,  nequenossenosputavit,  deterretabiDveDieado 
fessos  qusreado.Tempure  suocuncta  bona,noD  cun- 
ctolemporecuDctabonaperfecit,quifecitquscaDque 
bona  sunt.  Sunt  qusdam  boDa,Dec  t«meD  booasunt 
nisi  teropore  sno  fiaDt.  Suat  bonn,  nec  tamen  hona 
suDt  cisi  bene  fiant.  Propterea  el  comicus  ait  (12)  : 

c<  Omae  tulitpunctum  qui  miscuitutile  dulci 
Omne  teret  punclumqui  temporis  inepicitusumy 
Et  scit  personffi  dare  coDveaieDtia  cuique.  » 

Quffi  boaa  siat  per  se,  quae  utaatur  causativa,  cur 
boaa  sint,  quaado  boaa  8iDt,qualiter  lioaa  siat,  8i  D 
quis  veiit  scire  et  omaia  disculere,iilum  aogor  oor- 
dis  gravat  et  af  flictio  carnis.Rsrum  omaium  naturas, 
et  aaturarum  causas,  et  ratioaes  quas  a  priacipio 
Deus  operatus  ebt,hanc  Bcilicet  muodi  molem,  cceli 
ca[neram,pondustcrre,  vel  depeDdeatis,  pensumve 
sedentis,  orlus,  occasus.discursus,  recursus  stella- 
rum,8eptem  errantia  contra  aplanen,  fuImiDa,veo- 
torum  flatus,  rragnrem  tonitrus,  postremo  quaecun- 
que  Dei  fecit  sapieniia  quis  bomo  ratione  dircctus 
reperire  queat  quomodo  subsislanl,  quare  et  quo* 
modo  fiant  ?NoD  passus  Deus  Don  desidiie  torpore 

(12)  Horal.  Art.  poet.,343.  Posteriores  dao  vertnt 


veterno,  ista  nostris  oculis  et  animis  videnda  tradi- 
dit,  ut  qui  sibi  arrogataKem  disputandi  et  dit>ce- 
ptaDdi,hiao  propoaat,  iade  assumeas  coacludat,  et 
quidquid  fecit  Omaipotens  et  permanet  ab  svo  in 
8evum,Duilu8  ab  ortu  solis  usquead  occasum  ejus, 
meditaado  vel  oculo  cordis,  vel  verbo  coiiigat  oris. 
SuDt  pluresartes,  ars  quvque  8uo  usu  valet.  Gram- 
matica  prima  est^quam  nos  litteris  iustruit  et  casi- 
bus.Quaotum  valet  ars  caataadi»  qudDtum  aume- 
raadi.musica  Dovit  et  arithmetica.ABtroaomiame- 
titur  stcUas,  geometria  terras.  Bxteadit  rhetorica 
dextram,  diaiectica  claudit.Sapieatiaergo  domum 
suam  sepit  spiaiB.Si  repere  volo  per  eas  (quis  eaim 
mibi  portas  aperiat]  repeadodisteador;  epiDis  pun- 
gor,9i  traaseo.  Tam  plurimas  artes  pluribus  aogo- 
ribuB  illi  inve8tigabaat,qui  causas  discutiebant,  ut 
quod  Deu8  faoit,  sed  tam  verbis  querere  poBSint : 
Quare  putas  hoo  EccIeBiaste8dixerit?Utvictu8ho- 
mo  suspiciendo  factorem  Buum,  cujus  non  potest 
opu8  penetrare,  sciat  esse  colendum.et  perfectum 
facturae  factoris  amplectatur  boaorem. 

Vbrs.  12,13  —ttEtcogDOvi  quod  Don  essetmelius 
nisi  iaetari,  et  faoere  bene  in  vita  aua.  Oronis  enim 
homo,qui  comedit  etbibit,etvidet  booum  delabore 
8U0,  hocdooum  Deiest.  » Qui  caroaiiter  accipiunt 
quod  sigDat  iitteraistafiiiipalaatoreEccIeaiaetiseoB 
esse  iocutos,  qui  aummum  bonum  credunt  caraali- 
bu8  uti  deliciis^tt  quorum  Deus  venter  est » {Philipp. 
iii).  NoD  aliis  alluduotsibiferbisEpicurei^dicealeB: 
«  MaaducemuB  et  bibamu8,cra8  eaim  morierour  »  (/ 
Cor,xv)  Brevi  vioturi  tempore,auao  luxuriaodo  biba- 
mus.  Noa  est  gratioaa  brevi  vit»  loaga  spes  futuri. 
Ad  taies  eoim  epulas  oou  aos  provocai  Eccleeiastesi 
sed  prflBci  pit  nobis  al  ias  Salomone  dicente :  m  Tu  autem 
describe  ea  tripliciter,in  coasilio,  et  acieatia,  ut  re- 
8poadea8yerbi8veritati8bi8qMiproponoattibi»(Proy. 
xxxii).  Triplex  ia  corde  Doatro  descriptioet  regula 
Scripturarum  est,  prima  ut  iateiiigam  juxtahisto- 
riam,  seouadajuxtatropologiam,  tertiajuxtaiatei- 
li^eatiam  spiritualem.Inbistoriaeorum  qusescripta 
suntordoservatur,  in  tropologia  de  liltera  ad  ma- 
jora  coasurgimus,et  quidquid  ia  priori  populo  car* 
naiiterfactume8t,juxtamoraIem  interpretamur  lo- 
cuin,et  ad  aaimie  aoatre  emolumeata  convertimus. 
Inspirituali  theoria  ad  sublimiora  transimus,  ter» 
rena  dimittimus,  de  futurorum  beatitudine  et  cob- 
ieslibuB  disputamuByUt  prsBseotiB  vite  priemeditatio 
umbra  sit  futuraebeatitudinis.  Itaque  licet  affectum 
ventricolarum  monBtraveritEcclesiasteB,  nibii  ta- 
men  meliua  esse  docet  quam  i»tari  in  vita  sua,  et 
exerceri  in  facieadi8boai9,et,8ecuadumApo8tolorum 
«  habeates victum  et  veatitum  his cooteoti simus  >  (/ 
rim.vi),etquidquid8uprahaberepossumu8,inpaupe- 
ribu8DutrieadiB,etegentium  largitatecoosumamus. 
Porro  quiacaro  Domioi  verus  est  cibus,  et  sanguis 
ejua  verus  eat  potus  (Joan.  vi),  Juxla  aoagogea,  hoo 
Bolum  habemusia  hocBaecuIo  boDum,  ai  vescamur 
oarne  eju8,et  crnore  potamnr,  noa  eoium  in  mysta- 

fonan  linperti  ipsius.  Eorr.  PatroL 


1231 


hUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


123t 


no,  sed  etiam  inScripturarum lec(ione,veru8enim  A  quaQfueruQt.  QuodsivideDturparcoQditioDemmor- 


cibus  et  potus,  qtii  ex  Verbo  Dei  sumitur,  Bcientia 
Scripturarum  est.  Si  ergo  quoUescunque  efTundi- 
liir  sanguiH  Gbristi  in  remissionem  fundilur  peccato* 
rum,debe8illum  accipere,  ut  semper  (ibi  peccata 
dimittantur.  Qui  semper  peccas,  scm^erdebes  ba- 
iiere  medicinam.  Prsdicare  autem  quod  accepe- 
ris,  DOQ  est  superbia,  sed  devotio.  Si  quotidianuB 
est  panis,  cur  post  annuro  illum  sumis,  quemad- 
iDodum  Grieci  in  Orienle  facere  consueveruDl? 
Accipe  quotidie,  quod  quotidie  tibi  prosit.  8ic 
vive,  ut  quotidie  Dierearis  accipere.  Sicul  veruaest 
Dei  Filius  Domiuus  noster  Jesus  Cbrislus,  non 
quemadmodum  bomines  per  gratiam,  sed  quasi 
Filius  ez  substantia  Patris,  ita  vera  caro,  sicut  ip- 
se  dixit,  quam  accipimus,  et  vcrus  est  potus. 

Vers.14,15  —  «  Didici  quod  omnia  opera^quae  fe- 
citDeus,  perseverent  in  pe.rpetuum,  nonpossumus 
eis  quidquam  addere,nec  auferre,qu8e  fecil  L^eus  ut 
timeatur.  Quod  factum  est,ipeumpermanet,qusBfu- 
lurasuntjam  fuerunt,etDeu8in8tauratquodabiit.  » 
Multa  multi  super  ista  disputaverunt,  multum  di- 
vert<a  divc^si  sapuerunt.  Quidam  dum  viderent  noo 
respondere  causas  rerum  causis  meritorum^  mala 
bonis,  et  bona  malis  sspe  provenire  omnes  nuUo 
meritidiscrimineparisorlegaudere^velgravariclade 
puri,victi  factorisconFilio,  et  omniaad  oculum  in- 
telligentee,  iiicerti  dubitabant,  imo  vero  negabant 
essc  Deuin,mundun)que  regi  casu^DOD  provldentia. 
Alii,quo8  ratio  nieliuscula  539  docebat,  ex  caubis 


tis  perire,  non  pereuut,  quia  rursum  rediviva  sac- 
cre8cunt«  et  Dibil  io  perpetuum  intent,  &ed  renaaci- 
tur,et  quasi  cum  quodam  feuore  reviviscit.  8i  aa- 
tem  istud  de  cuDcti8  que  io  muDdo  8UDt,dicitur,  de 
bomiDeDuIIadubitatioest.quiDmortQusreQaBcatur. 
Vers.  16,  17.  —  «  Vidi  8ub  sole  io  loco  judicii  im- 
pietatem,  etiDlocojustitie  iuiquitatem.  Et  dixi  ia 
corde  meo:Ju8tumetimpiumjudicabitDeQ8,ettem- 
pus  omDis  rei  tuuc  erit.»  Tam  frequeQS  est  sub  aole 
ista  vaQitas,  et  boc  vitium,  qoam  late  solem  co- 
gQoscimuB  lucere  per  orbem.  Geutes  et  populi,  pro- 
vincie,regDa,yeI  urbes,  omDisque  super  hoc  expo- 
stulat  orbis,  quoniam  impiuB  et  iDiquus  rex  spdetin 
solio  judicii  Quid  euim  estpejus  rege  iDiquo?«  Ho- 
n  Dorregisjudicium  diligitt^PfaZ.xciii^.et  econtrario 
illo  pravorum  ratioDibus  corruptus  judicatimpieta- 
tem.Httc  eBtimpieta8,qua8ZacbariH8hocmod&de8- 
cribit,et  ait :  u  Uaeoest  amphora  egredieD8,et  dixit : 
Hic  est  oculus  eorum  io  universa  terra.Etecce  taleo- 
tam  plumbi  portabatur,et  eccemulieruDa  sedeDS  ia 
medio  amphor»,  et  dixit :  H«c  est  impietas  ;etpro- 
jecit  eam  iomedio  amphor»,et  miBit  masBam  plum- 
beamiDOsejuB  »(ZarA.v),  etc.  Amphoraquam  alio 
nomiDeoculum  appeliavit,  iDtentio  illaest,  de  qoi 
Dominus  loquitur,  «  Si  oculus  tuus  fuerit  simplex, 
totum  corpuatuum  lucidum  erit  » {Matth.  vi).  Rrgo 
oculus  nequam  intentio  mala  quam  habent  mali 
priDcipps,  quHDdo  opprimuntjustum,  quia  pauper 
est,etiDiquumextolluDt,quiadive8e8t.Notandumaa- 


rerum  comprehendentcs  veritatem,   cognoverunt,  p  tem,et  sapienter  considerandurn,quod  dicen8,ttb«c 


quud  idcirco  Deus  certa  ratione  cuncta  moderatua 

est,  et  jussit  humanis  visibus  elemenla  servire,  ut 

homines  h«c  videntesintelligaDtesseprovidentiam, 

ut  timeatur,  dum  ex  rerum  aequalitate,  cursu,  or- 

dine,atquecon8tantiaintelliguniCreatorem.«Invi8i* 

bilia  enim  a  creatura  mundi  per  ea  quAB  facta  sunt 

intelIectacoD9piciuDtur,i*empiternaquoquevirtu8et 

divinitns  »  (Rom.  i).  IstorumdidascaliscoDseDtieDB 

EcclesiasteSiphilosophatusestdicensrGum  maximo 

(c  didici  »  8tudio,ne<|ue  hoc  temere  flnxi,  «  quod  om- 

uia  operaquae  fecit  Dpus perseverentio  perpetuum  » 

taota  integrilate.ut «  non  »  possimus « bis  quidquam 

addero  nec  auferre.»  Qui  regil  et  fecit  mundum,  cur 

hcec  omnia  Fecit  ? Nimirum,»  ut  timeatur,  ■  ut  Deus 

vcrus  esse  credatur.Quare  timeatur  ?  Quia  Deus  est. 


est  ampbora,  »  addidit,  w  egrediena,  j»  quiaprofecto 
illaiDiquitatisampborapriusversaturiQtuB.quaDdo 
privatim  subditos  opprimuDtiDCODveDticuliB,  etsa- 
cretiscoDsultatioDibuBatteruDt.Quaodoacceptadam 
Dandi  fiducia,  et  accepta  pecunia  publice  coDdem- 
DaDt,ampboraegreditur. Audiaot  quiouuque  prclt* 
ti  bunt  hocexemplum,timeantpriu8amphorae88elt* 
teas  i  D  Becreto,De  postea  sit  am  phora  egredioDB  i  d  po- 
blico.  Scriptumquippeeet:  «Si  mordeat  eerpensin 
8iIentin,nihilominu!4habet.{uioccuUedetrahil » (Ec- 
cle,x).Ei  Psalmista :  «  Egrediebatur  foras,  et  loqae- 
batur  in  idipsum  •  (P<a/.XL)  Talentum  autem  plum- 
bi  pondus  e8tjudicii,vel  damnationis,  magDumuti- 
queetgravesecuadummagnitudinematquegravedi- 
nemirremiseibilisdeliclifideBtcordiBimpoeoiteDtis. 


e!  GraBcedicitur  eso?  id  est  limor.  Gum  ergo  timor  D  NamhujusmodidelictumimpietaseBt.cujuBperBeve- 


dicjiturDeu8,jure  timetur  qui  Deusest.Deusergoso- 

lus  perfe«;tu8  eet,  cujus  opus  in  perpetuumpereeve- 

rai,  nec  tamen  cofleternum    est  Greatori  suo,  quia 

OeussternuB  est  regnans  sine  tempore,  opue  vero 

porpetuuin  est  manens  cum  tempore.  Quod  factum 

i  Bt  ipsum  permanet.  Qu;p  futura  suut,  jam  fuerunt, 

ot  Deus  restauratquod  abiit^vel  prffiteritaet  pr»- 

sentia  el  futura,  et  ip-^afuerunt,  et  sunt,  eterunt, 

universa  que  cernimus.Sol  qui  uobis  oritur,  et  an- 

tcquam  nos  essemus,  in  mundo  fuit,  et  postquam 

mortui  fuerimu8,orituru8e8t.Solem  autemaomiDa- 

^imus,  ul  ex  hociDtelligamuset  cffiteraease  eadem 


rantiam,quam  bodieque  io  multia  videmu8,8e8sioma- 
lierisinmediuamphorffi  cougrue  BigDiHcat.  Sedent 
QamquebucusquepriDcipesetregesmali  io  cathedrt 
peslileDtis^proptermuDeraquffiexoscantetiamaai- 
mo88apieQtium,damnante8Ju8tumJu8tincaDte8qoe 
irapium.Mirum  vero  valdequod  et  mulier.quaees!  io}- 
piet48,9edebat  tia  medioamphorffi,etprojecii  eamin 
medio  amphorffi,»  ut  littera  Bouat,  quomodo  poterat 
projici  iu  medio  amphors,  quffi  sedebat  in  acedio 
ampbore?  8ed  profecto  in  ampbora  ista,  qu«  eot 
peccalorum  perseveraQtia,  aliter  est,  quia  videiicet 
peccatoBuo  nemo  traditur,  Qiei  qui  ae  tradiderit  at- 


4233 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.   —  LIBER.  UNDS. 


1234 


troneusjuxtaiilud  :«  Et  dimisi  eos  eecundum  de-  A  rupta  primae  conditionis  naturas   perdidit   omnpm 


sideria  cordis  eorum  »  (PsaL  lxxx)  ;  et :  «  Qui  nocet, 
noceatadbuc  ■  (Apoc,  xxii).  Nam  projicere  impieta- 
tem,id  est  impiam  animam,  hoc  est,  non  convertere 
eam.Quod  tunc  Ot,  cum  ad  quartum  scelns  pervene- 
rit,8icut  in  Ainos  Dominus  dicit :  «  Super  tribua  sce- 
leribusJuda,  et  super  quatuornon  evertameum  » 
(i4moJ.ii).Primum  namque  scelus  est  malam  volun- 
tatem  habuisse.secundum  malumquoqueopusper- 
petrasde,tertium  consuetudinem  mali  operis  babere, 
quartum  arguenti  legi  sive  justitiaeDei  repugoare,et 
verba  proferre  blasphemiffi.Qualis  vel  quanta  quarto 
huic  8celeri,p(Bna  debeatur,  signiflcat  id  quod  di* 
ctum  est,  «  et  misit  massam  plumbeam  in  osejus.t 
Massa  namque  plumbea  sive  talentum  plumbipon- 


posteritatem  bsredem  peccati  sui.Ejus  vicem  modo 
deflet  Bcclesiastes  :  «  Dixi,  »  inquit,  «  in  corde  mco 
de  fiiiis  hominum,»  quosgi^nuenint  illi  primi  homi- 
nes  Adam  et  Eva,  quod  oihii  reliquerunt  nobis  Oliis 
Buisillius  aeterns  et  beutae  vitffi,sp.d  culpse  hseredes, 
et  haeredes  pcenae  nos  esseDeue  voIuit,utprobaret,  et 
monslraret  donrinando  quid  essemus^quorum  palcr 
Adam  transgressus  Dei  prseceptum  Deus  esse  vo- 
luit.  Propterea  omnes  exsuperatquerelas  nostras, 
querela.Si  patres  nostriroanducaverunt  uvam  acer- 
bam,quare  dentes  nostri  alieno  cibo  obtupescunt  ? 
Saevffi  addictus  morti  semper  succumbo  labori,quid 
ergo  nisi  bestia  sum  ?  quid  pluris  ea  possum  ?  Ortus 
etoccasus,  usus  vitae,  spiritus  unus  par  nobis  cum 


dus,ut  jam  dictum  est,  significat  damnationis,  vel  p  brutis  animalibus,  jure  ergo  locamur  utrique  sub 


aequaconditiooe.  Sexta  quippe  dies  hominem  ct 
Jumenta  vidit  simul  creari,  et  illa  prima  terrae,  de 
qua  quadrupedia  creata8uot,me  primum  tecit.pro- 
pterea  nos  et  pecudes  merito  ad  unum  revocamur 
locum.De  terra  factiic  terram  sumus  pariter  redi- 
turi.  Spiritus  autem  unde  venit,  aut  quo  vadit? 
Quis  videreetjadicarepotuit  naturam  invisibilem  ? 
Dicunt  tamen  qui  se  jactant  scire  cau  sas  et  occultas 
rationes  rerum,  quod  spiritus  filiorum  Adam  sur- 
8um  ascendat,victuru8  ibidem  semper  ;  aiunt  quo- 
que  quod  spiritus  jumf-ntorum  simul  cum  caroe 
solvatur,  aut  in  terram  descendat  periturus.  Sed 
quis  inde  veoit,  ut  me  possit  de  non  visis  docere, 
quid  mihi  restat  post  mortem  ?  Haec  et  his  similia 
8ub  ambiguo  dum  nutans  cogito  mecum,  tandem 


judicii  Dei,quod  videlicet  impietas  hujus  amphorae 

irremissibilis  sit.testante  ipsoDomino  :  «  Quia  qui 

dixeritverbumcontraSpiritum  8anctum,»id  estqui 

scienter  de  bono  dixerit  maIum,etdesperandonon 

poenituerit,ttnon  remitteturei,neque  in  boosaeculo, 

neque  in  futuro  » {MaUh.xu),Qa\d  tandem  sunt  duae 

muliere8,qu8e  levaverunt  amphoram  inter  ccalum  et 

terram^OuasinProverbiismuIieresnotashabemus, 

terram  ?  Duas  in  Proverbiis  mulieres ootas babcmuF, 

ubi  sicscriptum  est  :«Sanguisugffiduffisuntniifiedi- 

cenies  :  AfTer,  afler  » [Prov,  xxx).  Sangui:*  enim  suga 

diabolus  est  habens  duas  Olias,  luxuriam   et  avari- 

tiam,quffiassiduedicunt«Affer,a£rer,»quiautrffique 

inexplebilessuntet  insatiabiles.Ists  habebant  alas 

quasi  milvi,id  est  superbiam  quasi  diaboli,  quia  vi- 

delicet,  sicut  in  Psalmo  scriptumest:  «  Tenuit  eos  ^  deprehendi  nihil  esse  melius. 

superbia,  operti  sunt  iniquitateet  impietate  sua  » 

{PiaL  Lxxii).  Qui  ergo  regnare  malos,  bonos  defleo 

substare,  possem  Jure  desperare,  possem  mala  de 

Domino  cogitare.  Sed  occurrens   hic   Ecclesiastes 

dicit«  quffi  sapiens  debet  dicere  ad   talia.  Quicun- 

que  recalcitrat  contra  justitiam  non  impune  feret, 

et  laborans  pro  justitia  Justamaocipiat  mercedem. 

Judex  Justissimus  orbis,  omnia  discutiendo  in  ge- 

nerali  Judiciodabit  justis  prffimium,  injustis  vero 

talionem.  Tunc  erit  tempus  omnisrei,  et  sub  Justa 

lance  bonos  et  malos  librabit. 

Ver8.18-23.  —  «  Dixi  in  corde  meo  de  flliis  bomi- 
num,ut  probareteos  Deus,et  ostenderet  similes  esse 
bestiis.ldcircounusinteritusesthominisetjumento- 


Qoam  carpendo  operum  rrnctum  partemqne  labomm 

Ducere  sollicitn  jucuDda  oblivia  vitffi 

Dum  licet,  et  tardis  se  moT6  procrastinat  alis  (13) : 

quis  enim  adducet  eum  ad  hoc,  ut  prffisciat  illa 
quffi  sibi  ventura  sunt.et  post  mortem  futura  ?  Uta 
miserantiset  infirmantis  ab  ore  locutus,  sic  arguit 
Ecclesiastes  sensus  carnales.  Tu,  si  vis  spiritualem 
quffireresensum,  invenies  aliquid  quod  tedelectet 
quffisisse.  Quantum  enim  ad  spiritualem  intelligen- 
tiam  attinet,  quoniam  bomines  etjumenta  salvos 
faciet  Domious  {PsaL  xxxv),  et  in  alio  loco  :  «  Ju- 
roentum,  » inquit, «  ego  suro  apud  te  » {PsaL  lxxii), 
et  in  omnibus  prophetis  homines  et  pecora  in  Jeru- 


rum,elffiquautriusqueconditio:sicutmoriturhomo,  D  salero  salvandadicuntur,  etimpleri   terram  repro- 


Bicet  illa  moriuntur,simililer  8pirantomnia,etnihil 
babethomojumento  amplius,  ounctasubjacentva- 
nitati,  et  omnia  pergunt  ad  unum  locum  ;  de  ter- 
ra  facta  sunt,  ut  in  terram  pariter  revertantur. 
Quis  novit,si  spiritus  flliorumAdam  ascendat  sur- 
8um,et  si spiritusjumentorum descendat  deorsuru ? 
Et  (leprehendi  nibiiesse  molius  quamlffitari  homi- 
nem  533  in  opere  suo,et  hanc  esse  partemillius.Quis 
enim  eum  adducet,  ut  post  se  futura  cognoscat  ?  n 
Qui  voluit  esse  Deus  sciendo  bonum  et  malum  {Gen, 
iii),  non  moriturus  si  de  ligno  vit«  gustasset,  cor- 


missionibus  pecorisetarmentis^quis  scitutrum  san- 
otu8,qui  hominis  appellatione  dignus  est,  ascendat 
in  coelum,  et  utrum  poccator,  qui  Jumentum  voca- 
tur,de8cendat  in  terram  ?  Fieri  enim  potest  pro  in- 
oerto  vitffi  hujus  et  lubrico  statu,ut  justus  concidat, 
et  peccator  exsurgat.  Et  nonnunquam  evenit,  ut  ra- 
tionabilior  eteruditusHcripturis,  idesthomo,  non 
circumspecte,  et  ut  scientia  sui  dignum  est,  vivat, 
et  deducatur  ad  inferos  et  simplicior  quisque  atque 
rusticior,  qui  Jumentnm  hominiscoroparatione  di- 
catur  melius  vivat  et  martyrio  coronetur  et  para- 


(13)  Versusmedius  Hor&tii  totus  (SaL  lib.  ii,  sat.  6,  vers.  52^  reliqui  duo  partim  Horatii  (ibid.,  vers. 
03,  97)|  partim  auotoris  nostri. 


1235 


RUPERTI    ABBATIS  TDITIENSI8 


1236 


disi  sit  colonus.Sciunt  autem  et  geotiles  ex  parte,  A  buuc  locum  intelligunt,  meliores  eos  esae  dicentes 


quod  Ecclesiastes  noverat.  Mos  enim  fuit  apud  Ro- 
manos,  in  celeb^atione  triumphi,  inter  aquilae  vi- 
otrices^et  coronasiauri,  inter  multainsignia  vento- 
se  pompffi,  ante  oculos  triumphantis  caudara  prs- 
ferre  animalis  flxam  super  hastam  pro  vexillo,  et 
posttergum  triumphantiBsedebHt  lictor,  impellens 
latus  victoris.et  diceosad  auremillius:  «  Memento 
te  animal  e88e,ethominem  mortalem.»  In  hisdesi- 
goabant  qui  bso  faciebant,quod  cum  jumentis  ait 
nobia  quedam  comparatio.  Quid  est  autem,  cun- 
otasubjaoent  vanitati?Si  terra  vanita8,nunquid  et 
CQDli,  et  angeli,  throni,  dominationes,  potestatos, 
cetersque  virtutes?  Sed  qu»  per  se  bona  sunt,  ut 
a  bono  Greatore  condita,  ad  comparationem  majo- 


qui  mortui  sunt,  nb  hisqui  vivunt,  licetantefueriDt 
peccatores,  viventes  enim  adhuo  esse  in  prslio,  et 
quasi  clausos  corporisergastulo  reteotari ;  qui  vero 
mortem  obierint,  jam  esse  securos,  et  peccare  de- 
8ii88e,sicut  et  Joannes,cui  major  non  fuit  in  natis 
muIierum(ilfa((A.  xi),  minor  est  eo  quo  mious  est 
in  regno  ccBlorum,  et  corporis  onere  iiberatus,  ne- 
8cit  cum  Apostolo  dicere :  «  Infelixego  bomo  I  quis 
me  liberabit  de  corpore  mortie  hujus  ?  »  Rom.  vii). 
Meliorem  autem  esse  utroque  eum  qui  necdum 
natus  est,  nec  vidit  mala  quibus  in  mundo  bomi- 
nes  deprimuntur,  animas  vero  nostras  anteqoam 
ad  corpora  ista  descendant  versari  apud  euperos, 
et  tandiu  beatas  esse,  quandiu  CGBlestis  Jerusalem 


rum  vanitas  appellantur,  verbi  gratia  :   Lucerna  g  a  choro  teneantur  angeiico 


lampadis  comparatione  pro  nihilo  est,  lampas  stel- 
Ic  coilatione  non  lucet :  Stellam  luns  confer,  et 
casea  est  ;  lunam  soli  Junge,  non  rutilat,  solem 
Ghristo  oonfer,  et  tenebr»  sunt.  «  Ego  sum,  »  in- 
quit,  «  qui  sum  »  (Exod,  iii).  Otiinem  igitur  crea- 
turam  si  Deo  contuleris,  non  subsistit.  «  Ne  tra- 
das,  »  inquit  Bether,  «  sceptrum  luum  his  qui  non 
8unt  »  (Esth,  xiv),  vei  idolis  scilicet.vel  dsmonibus. 

Gap.  IV,  VBR8. 1,  3.  —  t  Verti  me  ad  alia,  et  vidi 
oalumnias.quffi  Bub  8olegeruntur,et  lacrymas  inno- 
oentiuiD,et  neminemconsolatorem^necposseresiste- 
reeorum  violentis,cunctorum  auxiliodestitutos.  Et 
laodavi  magis  mortuo8,quam  vivente8,et  feliciorem 


VEa8.4. —  «  Rursumcontemplatus  sam  omnesU- 
bores  hominum^etindustriasanimadverti  paterein- 
vidis  proximi :  et  in  hoc  ergo  vanita8,et  cura  soper- 
flua  e&t.  »  Quid  amplius  iovidiae  vanitate  regnat  in 
orbe?  Invidia,  qu«e  prima  fuit  mortis  vta,  vix  di- 
gnata  parem,etnunquamdignata  priorem,Sataoam 
dejecit  de  ccelo,  et  A<tam  de  paradiso,  ista  primos 
fratres  Gain  et  Abel  commisit:  primo  Joseph,  post 
ipsum  Ghristum  534  vendidit.  Ista  Datbao  et 
Abiron  contra  Mosen  et  Aaron  commovit,  et  vivi 
descenderunt  ininfernum.  Nibil  gravius,  nibil  ne- 
quius,  nibiljustiusillaest.  Quidgravius,  cum  ple- 
rumque  malum,  quod  nesciat  alter,  invidus  ipee 
prius  patitur?Quid  unquam  nequius,  quam  ridere 


utroquejudicavi.quinecdumnatusest,  necviditma- 
laqu«sub80lefiunt.»Quiflebatfragilemnalurffl  no-  p  "^^lis,  mcerere  alienis  bonis?  Si  doleas,  ridet,  do- 
8trs  conditionera,  et  dolebat  pares  nos  esse  jumen-  *®^»'  econtrario,  si  riseris.  Quis  unquam  felix  effu- 
tis,  modo  flet  quod  non  simus  parilis  conditionis,      R®''®  P^*"^*  dentem  invidiaB?  Et  quid   ea  Justiue? 


non  simuo  contenti  lcBdere  squalis  vitffi.«  Vidi,» ait, 
•  caluiDniasqus8ubcoBlogeruntur,etlacrymaRinno- 
ceotium  •  magis  indeoriri,  quod  nullum  meretur 
coosolatorem,  et  ooo  queatbona  vita  innocentis  re- 
sistere  peccatori,  sed  tota  in  lacrymis  sit  consola- 
tio  eorum  qui  suli  relicti  sunt.  u  Et  laudavi  m^igis 
mortuos  quam  viventes,  et  feliciorem  utroquejudi- 
caviquinecdumnatusest.»  Ad  comparationem  Q:ise- 
riarum,  quae  in  hoc  Sfficulo  mortales  premunt,  fe- 
licioresjudicavi  mortuus  quam  viventee,  secundum 
illud  Job  de  inferisdispulantis  :«  Ibi  requieverunt 
fessi  robore,  omnes  qui  vincti  fuerant.  Jam  eecuri, 
Don  audientes  vocem  exactoris  »  (/06.111).  Melior  au- 


Nihil  illa  impune  operatur  :  vindioat  ecim  io  se 
quidquid  in  me  peccaverit,  roditur  et  rodit,  qoo- 
tiescunque  nequiter  invidus  odit.  «  Bt  in  boc  va- 
nitas,  fit  cura  superflua  est,  »  ut  invideat  alter,  si 
sibi  bona  comparat  alter. 

Vers  5, 6. — «Slultu8complicatmanus8ua8,etco- 
meditcarnes  suas  dicens:  Melior  eet  pugilluscum 
requie,  quam  plena  utraquemaouscum  labore,  et 
atflictione  animi.  Nunc  videas  alium  alii  vano  8uc- 
cumbere.Supra  fuerat  conquestus,  quoniam  plenus 
divitiarum  invidiffi  vicinorum  essetsubjectusrmo- 
do  stulti  pigritantis  verba,  et  habitum  reponit,qui 
stulte  vitans  unum  vitium,cucnrritin  contraria,  iO' 


teme8tiitroque,viventevidelioetetdefuncto,quinec-  '^  vidiara  tugienti  occurrit  egei^tad,  causaetaltrix  fa- 


dum  natus  esl.AIius  enim  adbuc  mala  patitur,  alius 
quasi  de  naufragio  nudus  evasit ;  porroqui  neodum 
natus  est,  in  eo  felicior  est,  quod  necdum  mala 
muodi  expertus  est.Hocautem  dicit,nonquod  qui 
neodum  natusest,  ante  sit  quam  nascatur,  et  in  eo 
felicior  Bit,qui  necdum  corpore  prsgravatus  est, 
eed,  quod  melius  estomninononesse,  nec  sensum 
habere  substantie,  quam  mreliciter  vel  esse,  vei 
vivere,  quomodo  et  de  Juda  Dominusloquitur,  fu- 
turaeJu3tormentasignifican9:«Meliuseratnonnasci 
homini  illi  » (lf(irr.xiv),quodmeliuseifueritomnino 
nile88e,quamaBterno8cruciatus  perpeti.  Alii  altius 


mis.nequeabest  vilisincuria.  Iste  est  merito  lapi- 
dandus  de  stercoribus  boum,qui  byperbolice  come- 
dit  carnes  suas,  necoperatur  bonum,  quod  exigit 
usus  corporis,neque  instat  bonis  qu»  postulat  usos 
animffi.  Iste  in  corde  suo  se  con8oIaturdicens:Di- 
ves  vitiip  atquedivitiisoneratus^pateatinvidiffi,  pi- 
tiaiur  multa  pericula  de  suo  labore  ;  ego  aliter  sa- 
pio,  meliuscule  mihi  procuro  :  «  Melior  est  pugil- 
lus  cum  requicy  quam  plena  utraque  manus  cum 
labore,  •  paupertate  mea  contentus  sine  cura  vi- 
vam,  ut  possim  longara  et  securam  ducere  vitam, 
absit  a  me  labor,  absit  contritio  cordis. 


1237 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIBER  DNDS. 


iS38 


Caotabit  Tacoas  eoram  latiHjDe  fiator. 

(JuvRN.  Sat.  X,  vers.  22). 

Vers.  7.  —  «  CoDsiderans  reperi  et  aliam  vanita- 
tero  sub  sole  :  unuse8t,etBecandum  non  habet,noa 
fllium  non  tratrem,  et  tamen  laborare  non  cessat, 
nec  satianturoculi  ejusdivitii8,necrecogitat,dicen8: 
Cui  laboro  et  fraado  animam  meam  boni8?In  hoc 
quoque  vanitas  est^et  afflictio  pessima  »  Qui  curatet 
procurat  eis  quosnutrit  domestica  cura,  fratribus, 
et  uxori,  et  natis,  et  servis  suis,  illum  excusare 
videtur  pietas  naturalie  ;  aed  tamen  a  vanitate,  quo- 
Diam  sunt  omnia  vanitas,  non  eum  absolvit,  quia 
praefert  terrena  coeleetibus.Cui  vero  natura,etDea8 
naturae  omnes  afTectus  naturalis  pietatis  abeoidit.ut 
fralre8,nalo8,  sponsam,  et  charos  non  habeat  pro- 
pinquo8,quibu8  et  pro  quibus  instanter  laboret,  si 
illet  the8aurizatetignoratcuicongregabitea»(PiaZ. 
xxxviii),  quid  plusvanum,  quid  plus  ioeptum  repn- 
tabitur  ?  Unusest,  non  eptdignus  babere  Deum  in 
consortio  suo.  Mon  est  illi  frater,  quo  nuliusami- 
ciore8tiIIi,frater,  qoi  a  fratre  juvatur,  inexpugna- 
bilis  est  {Prov,  xviii),  cui  non  est  frater,  quis  eum 
juvavit  pro  fratre?  Non  est  ipsi  niius,  quibus  ipse 
fuit  loco  patris,  exemplo  vite  nullum  Cbristo  ge- 
nuit ;  Bubsidio  rerum  nullum  sibi  fllium  genuit.Iste 
honis  defraudat  animam  8uam,  vel  cui  laborat? 
Ipse^cum  oculosdivitiis  tantammodo  pascat,  nul- 
lis  difitiis  illius  saturatur  anima,  quia  non  videbit 
bona  Dom'ni  in  terra  viventium  (Psal.  xxvi). 

VER8.9  12.  —  «Melius  ergo  est  duos  esse  simal 
quam  unum,  habent  enimemolumentumsocietatis 
suaB :  8i  unus  ceciderit,  ab  altero  fuIcietar.VaBsoli, 
quia  cum  ceciderit,non  habebit  sablevantem  8e.  Et 
81  dormierintduo,fovebiiDtur  mutuo;  unasquomodo 
caIefIet?Et  si  quispiam  prsvaluerit  contra  uoam, 
duo  resistunt  ei.  Funiculus  triplex  difHcile  rumpi- 
tur.  Uno  abjecto,et  unias  labore  notato  et  repro- 
bato,  transit  Ecclesiastes  ad  beoe  coDCordes,  et  86« 
80  mutuo  diligeDtes.  Quid  melius,  quid  potest  ha- 
bere  dulcius  homo  eo,  cum  quo  quasi  cum  corde 
BUOomDiasecretasualoquatur?  AmorviDoitomDia, 
quem  Dulla  vinoit  amaritudo.  Altior  a  terris  duabas 
hic  semper  subvolat  alis.  Hio  nunc  disoindit,  modo 
di88uit,modoJungit  omne?  afTectas, quos  parere  vi- 
detur  U8U8  natare.  Portis  ut  mors  dilectio  (Cant. 
viii),  quffi  vix  tuit  plena  in  quinqae  aetatibas  se- 
culi,  inter  amicos  quos  numerare  uibil  mea  inte- 
rest.  Quid  eoim  ad  DOs,quod  Phylade  furiisamicus 
Oreslem  oocidit,  quod  Pyritboum  devorasset  tricer- 
berus  canis,  nisi  Tbeseus  eripaisset  eam  ab  ore 
tritormi,  quod  Thydeus  Polinicem,  quod  Patroclus 
Achillem  dilexit,  quod  sic  Damon  Pithiam  adama- 
vit,  ut  ex  eis  unus  Dionysius  cuperet  esBe,  qui  nul- 
liu8  amicuB,  nec  ei  charas  fuit  uDas,  ille  miratuB 
in  his  quod  amor  plus  morte  valeret  : 
HuDc  in  morte  vadem,  stupet  hunc  sab  morte  fldelem. 
Sed  decantent  sua  gentiles,  garriat  sibi  fabula, 
quod  fratrem  redemit  Pollux  alterna  morte,  aigni- 
flcans  quod  gemin«e  stell<s  sub  eorum  nomine  aiter- 


A  nis  oriantur,a1temi8  occumbant.  Nos  divina  revol- 
vamu8,no8  ad  nostra  recurramua.»  Vs  soii.'»  Aquo 
enim  consolabitareoIuB^Abel  solum  frater  iniquus 
percussit  et  occidit  {Gen,  iv).  Solus  Lot  captivus 
fuit  cum  Sodomitis,  quem  Abrabam  patruus  ejus, 
perouBsis  ho8tibu8,liberavit  (Gen.  xii-xiv).  Fratrem 
Mosenadjuvit  frater  ejus  Aaron,  econtra  in  fabri- 
catione  vituli  lapsus  periisHel  Aaron,  nisi  surrexis- 
setadjutus  oratione  Mosi  fratris  sui  (Deut,  ii).  Di- 
lexit  Jonalhas  David,  et  David  Jonathan  singu- 
lari  dilectione  (/  heg.  xviii).  Quid  mult.-i  ?  Cunctis 
profertur  solus  et  unus  Dominus  Jesos  Christus, 
quod  cum  dilexisset  suos,  in  Gnem  dilexit  eos 
(Joan.  xiii).  Ipse  etiam  dixit :  «  Si  duo  ex  vobis 
eonsenserint,  ex  omni  re   quamounque  petierint, 

n  fiet  eis  a  Patre  meo  »  (Malth.  xvui).  Ct  iterum  di- 
oit  :«Ubi  duovel  trescongregati  fuerint  in  nomine 
meo,  ibi  sum  in  medio  eorum  »  (Matth.  xviii). 
Quis  melior  mediator  eo?  8i  tecum  ille  fuerit,  8i 
voB  duo  unum  8iti8,rmoIumenta  felicissodaiis  ha- 
bebis:  fulcitenim  nutantem,  sublevat  ille  te  ca- 
dentem,  fortis  armatus  si  prsvaluerit  tibi  soli,  for- 
tior  illi  resiste,  Cbristo  tecum  compugnante.  Non 
est  amor  solus,  neo  erit  ille  minor  duobus.  Uno 
quidem  raro,  mulii  amore  solidantur,  unus  si  duo 
8int,«^8t  firmum  amoris  foedus.  Unus  si  in  Cbrieto 
sint  duo,  nil  flrmius  est  isto  nodo,nihii  durius  ro- 
bore  isto.  El  s\  credis  in  unum  Deum  sub  triao 
Domine  satiB  citius  poteris  tripiicem  funem  disrum- 
pere,  quam  possis  dissolvere  nodum   talis  nexuB. 

p  Sed,  0  quauti,  proh  I  dolor,  nexu  fldei  triplicarl, 
quamvis  diiflcile,  rumpuntur  a  pietate  matris  Ec- 
clejice. Et  in  Juda  enim  apostolo  iste  fuit  funiculus, 
sed  quia  post  buccellam  introivit  in  eum  Satanas 
(Joan.  xiii)«  funiculus  iste  disruptus  est.  Ait  ergo  : 
«Funiculustriplex  difflcile  rurnpitur.  nSapienset 
prudens  in  verbis  8uis  Ecclesiastes^qusndo  hoo  dice- 
bat,  nunquid  funiculum  triplicabat?  Neque  tripli- 
cem,  neque  funiculum  sine  oausa  dixit.  Sed  neo 
fanem,8ed  funiculum  posuit  diminativum  ejus.  In 
funicalo  ergo  longuB  ssculorum  ordo  ostenditur, 
protendens  atque  convolvens  multo  sinuamine  se- 
riem  causarum,  et  volubilitatem  rerum,  quas  agi- 
tamus  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum.Si  boo  totum 
labile  tempus  conferre  velis  perpetuo  svo,  longior 
erit  una  dies  in  atriis  Domini   super  millia  (PsaL 

D  Lxxxiii),  longius  est  «Bvum  tempore,  quam  sit  lon- 
gus  funis  funicuto  breviori.  Cumergocertis  nume* 
ris  signentur  profunda  mysterla,  eetne  numerus 
quod  Jure  sit  saoratior  tribus  ?  Bine  tribus  nulla 
res,  nulla  ars,  nalla  causa  nolatur.  Ubicunque  me 
vertam,  quocunque  le^endo  recurram,  video  pene 
omnia  ligari  fuDicolo  tripIici.Omoiaquippe  tripli- 
cantur,  principio,  medio  ao  flne.  Absque  nexu 
trium,  nullum  omnino  corpus  solidatur,  535  est 
enim  longam,  latum  atque  profundum.  Tres  sunt 
mundi  states,  et  in  his  tres  leges  :  lex  naturalis, 
lex  Moysi,  lex  Evangelii.  Multum  difflcile  solvitur 
funiculus  trlplbx,  quem  dialectica  nectit  proponcn- 


1239 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1240 


do,a88umendOy  concladeDdo.  Omnia  Deas  fecit  ad  A  ru8e8t,dignu8DominepQeri,  IpBeregltetregitor,  et 


exemplar  Dumerorum,et  exlremam  manum  impo- 
Buitauper  cuocta  per  tres.Uous  enim  duo,  tres,  ai 
conjuDzeri8,aex  faciunt,  et  eccum  suis  tribus  parti- 
bu8  08lendit,quod  ipse  Deua  tribua,  numero  impare 
gaudet.  Per  Iria,  ecilicet  menauram,  numerum  et 
pondua,  creata  fecitDeu8,et  in  tria  dietribuit,  ooe- 
lum,  mare,  terram,  praeeene,  prsteritum  triplicans 
tempusque  futurum.Nuuquid  bis  abesse  debetfides 
spea,  cbaritaa?  Tameu  oraoia  viocit,  quod  tribua 
diebua  et  tribue  ooctibua  Filiua  homiuia  io  corde 
terrs  fuit,  eicut  Jouaa  io  veotre  ceti  (Mauh.  xii ; 
Jatt.  ii),  et  quod  tertia  die  DomiDua  Jesue  resur- 
rexit  a  mortui8,imo  vero,  quod  ipaa  Dei  eapieoiia 
omnibua  homiDibuaiDcognita,  tribua  distincta  per- 


estdignus  rex  appeilari.  PotrtgeneralemautemBen* 
tentiam  que  omnibus  patet,  quodmeliorsitadolea- 
cens  pauperet  8epien8,quam  rex  senex  et  in8ipien8,et 
quod  trequenter  eveniat^ut  ille  per  sapieDtiam  suam 
etiam  decarcere  reglBegredieDS,  imperet  pro  do- 
miDatoreperver80,et  rex  insipiens  perdat  imperium 
quod  tenebat.  Super  Christo  et  diabolo  bunc  Jocam 
ioterpretari  poesumus,  quod  puerum  pauperem  et 
sapieotem  Christum  accipiamus  puerum,  juxta  il- 
lud  :  Magnum  tibiest  vocari  tepuerum  meum,paa< 
peremvero,  quiapauperfactusest,  cum  divesesset 
(nCor.  ▼III),  etsapientem,  quia  profioiebatiBtate  et 
sapieutia  apud  Deum  et  bominea  (Luc,  ii).  Iste  na- 
tus  estin  regoo  seDis,  et  idcirco  dicit :  c<  Si  esset  de 


BoniB,  fldelibussuisBecuDdam  voluDtatemsuamre- n  muadohocregDummeum,  mioistri  utiquemeide 


velaiur.  Talem  ilaqaefuniculumtibitriplicatEccle 

8iaBte8,D0D  tiliae  cortice,Deque  liao  tortum,  aul  ca- 

nabe,  sed  triplicato  rerum  foedere  aibi  coaaexum. 

Vbrs.  13,16. —  (c  Meliorest  puer  pauper  et  sapieas 

rege  seoe  et  8tulto,quiDe8citpraevidereiD  poeterum. 

QuoddecarcereyCateDisqueiDterdumquisegrediatur 

ad  regDum,et  alius  Datus  io  regDo,iDopiacoD8uma- 

tur.VidicuDct08vivente6,quiambulaDt8ub8olecum 

adolesceute  secuodo,  qui  coDsurgelproeo.Infiaitus 

numerus  est  populi  omnium,qui  fueruut  ante  eum, 

et  qai  postea  futuri  8UDt,D0D  IflBtabuaturiD  eo,8ed  et 

hoc  vaoitas  et  afflictio  spiritaB.  Caatissimus  Dosse 

vices  omoium    rerum   EccleBiastes,   docet   qualis 

rota  agat  regaaatem,  et  volvat  sub  orbem,  quem 

modo  subtollit,  modo  dejicit  alta  vel  ima,  attolleas 

de  carcere  ad  regoum,  claudeos  carcere  a  regoo  de- 

jectum.  Sed  umniurn  rerum  semper  volvitur  ordo. 

Qui  delectantursiroplici  sensu  verborum,  his  con- 

tenti  sunt,  studiosior  et   SHpiens  altiora  requiret, 

quisnam  sit  rex,  qois  puer,  quis  adolescens,   veJ 

quis  secundus.  Eoce,  bomo,    discere  potes,  quid- 

nam  sis;  discercinquam^potes,  quis  sis.  Tu  pucr, 

tu  8enex,tu  rex  eris,  aut  exrex,  stultus,  vel  sapiens, 

pauper,  sive  divcB.  Tu    certe   prior  tibi  sis  adole- 

8cen8,atqae  secundus.  OmniaBoluseris,  es  in  om- 

nibuB  omnis  et  unus,  et  varians  persons  vicem  sis, 

semperalleretidem.  Est  aotem  homo  non  simplex 

8ed  in  uno  corpore  duplex,  est  homo  carnalis,  est  et 

Bpiritualis^carnalls  servitcarni,  spiritualis  spiritui. 
...  Trabil  aua  quemque  voluptas. 

(ViRG.,  Eclog,  II,  v.  65). 

Extra  oarnalis,intra  viget  spiritualis.Exlerior  annis, 
alterpreBponderatmeritis.Quidquid  extrahabes,  in- 
traquoqueretines.Ct,  sicutperaetatemcarDaiis  pro- 
ficitextraitavirlushominis  dat  perfectum  interiori. 
Hinc  puer  inde  senex,  hinc  adolescens  si  ve  secuod  us, 
modo  rex,  modosapiens,  sic  staltus  esatque  pau- 
per.  Rex  puer  exterior  sine  sapientia  vivit,  el  quo- 
niam  legecaretviliosainfantia.regoattanquum  puer 
impurus,  nomine  pueri  indignus,  non  regit  neque 
regitiiryindignusnomineregis.Indeestillud:  «  Fuer 
centum  anaorum  maledictuserit  »(iift.Lxv).Rex  vero 
paerinterior,quianone8t8inelegeDei,puere8t^  pu« 


certarentprome,utnontradererJadflBi8,nuncautem 

non  est  de  hoc  mondo  regnum  meum» (Joan,  xviii). 

In  illius  itaque  seois  stulti  regno,qui  ostendit  ei  om- 

niaregna  mundi,  et  gloriam  ejus  {Matik,  iv),  natus 

est  optimuB  puer,et  de  domo  vincuiaiorum,  de  qui- 

busJeremias  in  lamentationibus  loquitur,  dicens: 

«c  Ulhamiliaretsubpedibasejus  omnes  vinctoster- 

re  »(7Arer}.iii),proce88itad  regnum,etabitin  regio- 

nem  longinquam  contraeosqui  seregnare  nolebant 

et  post  aliquantulum   temporis   rex   reversus  est 

(Luc.xix),  Praesago  itaque  spiritu  vidit  Ecclesiastes 

omnes  vivente8,qui  possunt  adolescentis  participes 

esse  dicentis  :  <c  Ego  sum  vita  » (Joan,  xiv),  et  veleri 

stulto  regedimissOfChristum  sequi.  Simulque  duo 

ex  Israel  populi  Bignificantur.   Prior,  qui  ante  ad- 

^  venlumDomini  fuit,  et  poslerior,  quiAotichriitum 

proCbristo  suscepturusest,  quod  priornon  penitus 

sit  abjectu9,prima  quippe  Ecclesia  ex  Judsis  et  apos- 

toli8Congregatae8t,etio(JneJudsi  quiaAntichri^tum 

proChri8to8U8ceptiiri8unt,non  laBtentur  inCbiisto. 

Vers.  17.  — ccCustodipedemtuumingrediensdo- 

mum  Dei,et  appropinqua  ut  audias.  Multoenim me- 

lior  e8tobedientia,quam8tultoru  r  victims,quine8- 

ciunt,quid  faciunt  mali.  Jubet  Ecclesiastes  tantum- 

modo  pedem  custodire,  quaodo  ingreditur  domum 

Dei,qua8i  de  reliquis  membris  nulla  custodiaprsci- 

piatur.Sednomine  pedisdesignaturintentio  mentis, 

perquam  recle  dirigimur,  per  quam  omoium  rc- 

rum  oausa  Dotatur.    Recte    dirigitur,   qai    recto 

pede  graditur.  c<  Si  oculus  tuus  ruerit  8implex,to- 

D  tum  corpus  tuum  lucidum  eril  »  (Hallh,  vi).   8cias 

erj^o  esse  bonum  si  templum   Dei  bene  trequentas, 

creiasesse  bonum,Hi  sanctesancta  fretjuentas.  In- 

grederis  aulem  digne  domam  Dei,  si   poscis  a  Do- 

mino,ande  jure  debeas   exaudiri.  Gustodis   pedem 

tuum,8iad  bona  operalibenter  progrederis.  8i  in- 

digna  peti8,vario  pedenon  benevadi».  Stans  antem 

procul  a  Domino,et  ab  illo  lon«e  remotu8,iilum  noo 

audis  eo  quod  ei  promptus  non  obaudis.  IUe  Deo  as- 

sistit,  et  Dominum  propinquus  audit,  qui  facit  pr»- 

cepta  qu«  eancit  lex  el  gratia.  Talis  ingredere  do- 

mum  Dei.facis  enim  utile  votum,  dum  mittisad  au- 

res  Domini  precesmundocorde.non  si  mactes  mille 


1241 


COMMtlNT.  IN  ECOLESIASTENl  —  LIBBR  UNDS. 


1M2 


bove8,cam  nnmoroso  grege,  «ccedet  gratior  hosUa,  A.Tenient8uperteomne8maIedictione8  iats,  etperee- 


quae  peccatum  mundet.Stultoram  enim  Judaeorum 
victimffi  destructffi  sunt,  et  damnutffi  cum  euis  do- 
minis.sicut  ecriptum  estiu  Zacbaria : «  Et levavi  ocu- 
los  meos,  et  vidi,  et  ecce  volumen  volans.et  dixit : 
Quid  tu  vides  ?  pt  dixi  :  Ecce  ego  video  vohimen  vo- 
lansJongitudoejuBviginticubitorum.etlatitudoejus 
decem  cubitorum,  et  dizit  ad  me :  Hffio  est  maledi- 
ctio  quffi  egreditur  supra faciem  omnis terr»  » (Zach, 
v),elc.Hoc  futurumerat,  quia  Judffii  non  crederent  in 
Ghristo,  et  praedicatores  Evangelii  persequerentur, 
ei  ocoidereot,  atque  proinde  venirent  super  eos  om- 
nes  maledictiooes  legia,  quas  Moses  in  Deuterono- 
mio  scrip8it,qus  sunt  hujusmodi :  «Maledictuseris 


quente8apprehendentte,doneo  intereas.  »  Post  hffio 
et aliasimiliterad  maledictionem  pertinentiadecla- 
mat^non  tamenimprecantismndo,8ed  annuntiantis, 
etloquentis  morepropbetico.  Ilffic  idcipco  dixerim, 
quod  reveranonnihilbabetconsideratione.eladmi- 
ratione  dignum  tot  prffiscriptas  fuisse  sententias  ma- 
ledictionis,  quot  argentei  dati  erant  in  pretinm  san- 
puinis  Domini.  In  pealmoquoque  centesimo  octavo, 
sidiligentercomputes,  maledictiones  tolidem  inve- 
nie8,quarum  prima  est : «  Constituesuper  eum  pec- 
calorem,»  ultima,«  et  induanlur  sicutdiploide  con- 
lusionesua.  »  Nonne  propter  haec  magisdelectatus 
animu8,numerum  voluminis.qui  estin  longitudine, 
etin  numerumquiest  in  latitudine,  recte  conjun- 


in  civitate.maledictusin  agroymalediotunjhorreum  .  . ^„.. 

tuum»)(Dtfu^xxvni),eto.  Volatus  ergo  voluminis  vc-  g  g»*  etcomponitutsint  triginiacubili  magnitudinis 

locitatem  advenientis  siguificat  maledictionis,  quia      voluminis,  sicut  sunt  triginta  sententiffi  maledictio- 

videlicet,  sicut  Psalmista  dixerat :  «  In  generatione 

unadeleaturnomen  ejuB  {PsaL  cviii),  ita  futurum 

erat.  et  ita  factum  est,  ut  ultraquadragintaannos 

malediotio  S56  et  vindicta  super  popnlum  Judai- 

cum  non  ditferretur.  Longitudo  voluminis,  id  est 

maledictionis,ffiteroita8  est  damnalionis.et  latitudo 

eju8,temporaIita8tribuIationis.  Nam  etin  praesenti 

et  in  futuro  sfficulo,  damnati  sunt  increduli  Judffii, 

in  vindictam  sanguinisDominiJesUjetprophetarum 

ejus.  Et  latitudo  quidem  maledictionis  decem  cubi- 

torum  est,  quia  videlicet  temporalis  tribulatio,  qua 

oeciderunt  in  ore  g!adii,  et  oaptivi  ducli  sunt  in  om- 


nis,  sic  triginta  argentei  fuerunt,  quoe  in  pretium 
sanguinis  Domini  fur  ille,  id  est  Judffiorum  ccetus 
dederat.  Denique  sicut  longitudo  et  latitudo  unam 
mHgnitudtnem  faciunt,  itaetdecem  qui  suntlatitu- 
diuis,  elviginti  cubiti  longitudinis,  recieaimul  ve- 
niunt,ettrigintafiunt.  Etquis  nesciat,  quisdubitel 
eveniasequod  ail^wqniaomnisfur.sicutibiscriptura 

e8tjudicabitur,etomni8Juran8Pxhocjud:cabitur. 

Uducam  illud,  et  veniet  ad  domum  furis,  et  ad  do- 
mumjuranti8  innominemeomendaciler,etcommo- 
rabiturin  mediodomu8eju8,et  con8umeteam,etli- 
gOH  eju8,et  lapidesejus  •  (ZacA. v).Qui8  nescit.  quis 
nonaudivit^quiasicomninotaclamest?  Venitenim 


nes  gentcs  decalogi  legis,  quod  prwvaricati  sunt,  .  .  „^ „ 

justa  vindictaest.Porro  longitudo  ejusdem  maledi-  ^  volumen  illud  maledictionisaddomumfuris,  ad  do- 
ctionis  viginti  cubitorum,  id  estdupla  est,  quiani-  mum  illam,  qufficumdebuisset  essedomusoratio- 
mirum  ffiterna  damnatio  non  eolum  corpos,  ut  prae       nts,  facta  erat  spelunca  latronum,  et  domus  nego- 


sens  tribulatio  continget,  sed  et  animam  et  corpus 
gphennali  igne  puniet.Hffic  igitur  est  maledictio,  in- 
quit,  quae  egreditur  super  faciem  omnis  terrae,  et 
prorecto  primum  terraeJudaice.  «Iraenim  etindi- 
gnalio,  ettribultttioetangustia,in  omnemanimam 
bominisopprantis  malum,Judaei  primum,etGrffici  • 
{Rom.  ii).  Et  revera  propbetiffi  praesentisordo  postu- 
lat,  faciem  omnis  terrs  hic  intelligi  universitatero 
terrs  Judaioffi,  quffi  legem  accepit,  id  est  non  solam 
civitatem  Jerusalem,  sed  etomnescivitatesJudeffi, 
quia  buper  omnem  terram  illam  maledictio  advola- 
vit,  et  super  omnem  gentem  illam  efTuea  est.  Unde 
adhucsubilitur:«Quiaomni8fur,utibi6criptume8t, 


tiationis  (lftt//A.  xxi),  etille  fur  qui  hoc  fecerat,  et 
latrociniasua  in  domo  ilia  perjurio  cumulabat,  imo 
etipsum  Dei  Filium  mpndaciteretin  doloadjurave- 
rat,  proloqnente  «luodrim  : «  Adjuro  te  per  Deum  ve- 
rum,  ut  dicas  nobis,  si  tu  es  Chrislus  FWius  Dei  » 
{Hatlh.  XXVI).  Omnis  ejusmodi  fur,  et  ejusmodi 
jurans  sive  adjurans,  id  est,  tam  populns  quam 
8acerdo8Judicatu8e8t,8icut  ibi  scriptumest,  omni- 
no  sicut  scripsitMoses^et  consumpsit  eum,  et  li^na 
eju8,ei  lapides  ejus  ita  ut  Qamnia  concremarentur 
ligna,  et  non  remaneret  lapis  super  lapidem  de 
omni  domo  illa  (//  Par,  xxxvi ;  Matth.  xxiv). 

CAPUT  in 


judicabitur.etomnisjuransexhocsimiliterjudicabi-  D      «  Habcmus,  )inquitapo8tolu8Petru8,«  firmiorem 


tur»  (Zur/i.v),  quomodo  ibi  scriptum  est,  scilicet  in 
volumine  maledictionis  {Deut.  xxviii).  Praomisso, 
«  maledictu8erisincivitate,»U8queN  maledictuseris 

ingredien8,etmaledictu8egredien8,»qnantffi,quam 
horribileamaledictionissententiffi  nominatimcursu 
continuo  proferantur,  volenti  legere  et  numerare 
promptum  est.  Trigintanamquesuntejusmodisen- 
lentia^  et  plerffiqueex  ipsis  declamatione  i  orpreeatoria 
deprompta>,quarumprimae8t:<  MittetDominussu- 
per  te  famem  etesuriem,»  tricesima : « Ipse  eritin  ca- 
putettuerisincaudam. »  Nam  verbasivesententias 
esse  maledictionis  ipse  confirmat,ita  coocludena : «  Et 


propheticum  sermonem,cui  bene  ^acilis  attendentes 

tanquumlucernffilncentiincaliginosolocodoncsdips 
illucescat,etIuciferoriatur  in  cordibus  vestris  *  (U 
Petr,  i).  Dulce  eet  auditu,  dulcius  experimenfo, 
quod  propheticus Hermolucerna  ardenset  lucens sit 
{Psai  cxxii),  quam  utiqueSpiritussanclusChricto 
8Uoparuit,undevideri  po8««it,  ille  in  hac  nocte  rer 
speculum  in  aenigmate  donec  illusccgcat  ille  d^e.^;, in 
qua  videndus  est  facie  a^l  faciem  (/  Cor  xni)  ffiter- 
navisione.  H»c  inteotio  nostra  sil,  ut  in  lurain^ 
hujus  lucerne  oon  ad  horam,  sed  ad  ffiternam  ejus- 
dem  Christi  gloriam  ex8uItare(/oan.   v)   nolimus, 


4243 


RUPERTI  JLBBJLTIS  TUITIENSIS 


1344 


cujus  exsuUationisboc  initiam  eBt,prophetica  leeti- 
iDonia  meditantes  ex  parte  sciamus^  et  nos  quoque 
ex  parte  propbetemus.donec  veniat  quod  pprfectum 
est,  et  quod  ex  parte  est  evacuetur  (/  Cor,  xiii). 
Gum  bac  simplicitateoculinuncusqueprugressilu- 
cidum  prosequamur  ordinem  nostri  Ecclesiastis, 
revera  lucentis  lucerns,  cujus  in  Jumine  corde  et 
ore  dicrnum  sit  exsultare  omni  animai,  quffi  Ghristi 
claritatem  non  (ictadiligit  cbaritate,  etspes  nostra 
bffic  sit  quam  sapientia  promittit.quiade  fructu  oris 
sui  bomo  satiabitur  bonis.  Magni  ergo  et  puicberri- 
mi  Ecclesiastis  pars  aliquanta  decursa  e8t,nunc  cffi- 
tera,  frater  charissime  Gregori,  prosequamur. 

Cap.  V,  VERS.  1,2.—  •  Ne  temere  quid  loquaris, 
nequecortuumsit  veloxad  proferendum  sermonem 
ooram  Deo.  DeuBcnim  inccBlo,  et  tu  super  terram, 
idcirco  sint  pauci  sermones  tui.MuItas  curas  sequua- 
tur  8omnia,et  inmultissermonibusinvenituretulti- 
tia.  »  Abomni  VHnitatevolens  bominem  retrabere 
Ecclesiastes,  BoUicite  monet  neque  aliud  sonet  ab 
ore,ne  aliquid  susurret  in  corJe  ante  Deum,  qui  vi- 
det  coret  os  gubernat.Gedeetbomo,  cede  Deo  luo, 
Bubsterne  te  ei,  quia  te  muttoaltior  est.  Ipse  enim 
in  cceli)  babitat,  videt  ab  alto  infima  summus  et  ex- 
celsuB.  Si  potes  de  terra  coelum  tangere  manibus, 
poteris  etiam  bumaniBpertingere  verbis,  quffinam 
Bit  natura  Dei,  quffi  sit  summa  sobstantia.  Inde  si 
aliquid  dicee,  si  aliquid  corde  revolvee,  nil  dicas 
temere,nihil  corde  temere  revolvas.  Esto  brevis  in 
verbis^estofidelisetcordedocilis.  Sicutmultiacuris 
multa  sequuntur  somnia,  ita  plurima  vana  multis 
sequuntur  verbis.Raro  loquaces  fuerunt  stne  stulti- 
tiae  nota.  Quis  credat  possecapi  bumanis  sendibus 
cum  qui  est  super  omnes?Sed  scriptumest:«Gorde 
creditur  ad  ju8litiam,oreautem  confessiofit  ad  sa- 
tutem  » {Rom.  x).  Tu  ergo  saoctorum  scripta  legas, 
et  quod  intelligere  non  potes  de  Deo,8apienter  cre- 
das.  Utiliter  emm  nescis,  quod  perniciosum  est 
qusrere.  Sed  multi  temere  et  velocius  ffiquo  coram 
Deo  multa  locuti^quando  nolunt  tenere  utraque  fre- 
na  cordi;?  et  linguffi,  intendere  oculum  in  ipsos  divi- 
nitatis  radios,  repercusso  lumine  vitiatffi  mentis, 
537  errant,  et  hominem  exuti  quasipecudesfiunt 
et  graves  feritate,  et  loquaces  garrulitate. 

Vers.3,  4.—  «  Si  quid  vovisti  Deo,ne  moreris  red- 
dere,di9plicet  enim  ei  inHdeliset  stultapromissio  ; 
sed  quodcunque  voveri8,redde,multoque  melius  est 
nonvovere,qaampostvotumpromissanonreddere.» 
Jubetlexdivinaet  bumana,antiqua  et  nova,  si  quid 
Deo  voveris  reddere,  ne  sis  reus  voti  lui.  Quando 
unquam  impunita  fuii  votorum  violatio  ?  Viiior  fuit 
Jepbte  volo  unica  fllia,  in  cujus  occieione  votum 
8uum  \xi\^\ev\i{Judic,  xi).  Sed  mala  vota  non  sunt 
adimplenda.  Populua  Israel  in  monte  Sinai  in  cali- 
gine  nubis,auditis  verbis  Domini  dantis  sibi  legem  : 
«  Omnia,Minquit,((quffiCunqueprfficepitDominu8fa- 
ciemus  » (CJt:o(i.xxiv),quos  tamen  et  voto  et  cul  pffi  reos 
ultiocrebrapremebat.  IstaDominusauctorizansdi- 
cebat  :«Nemomittcn8manumadaratrum,  et  respi- 


A  ciens  retro,aptu8  est  regno  Dei  » {Lue,  ix).  Addidit 
etiam  exemplum  non  retro  respiciendi :  «Memores 
estote  uxoris  Lot  » (Lu(;.xvii).Illa8odoraam  fugiens, 
eed  ad  illam  mente  recurrens,  et  reppiciens  retro, 
reflexo  mento  cum  mentcest  mutata  in  staluam  sa- 
]i8(G^M.xix),dan8  utile  omnibus  8ipcuti8  exemplom, 
non  esse  votum  temerandum.  Stat  enim  sicut  eta- 
bat ;  ut  tunc,  ita  respicit  modo,  ostendens  colpam 
quae  (ormam  sibi  transvertit.  Potes  videre  singula 
memhra,crura,  pedes,  suras,  ventrem,  inguen,  pe- 
ctus,  et  ulnas,  08,  nares,  oculos,  frontem  atqueca- 
pillos.  De  hoc  marmoreo  salis  corpore  quidam  hn- 
mor]iquitur,quem8inealiquodamnolinguntarroen- 
taetgrcftes,  etquo  amplius  lingunt,  plus  est  quod 
possint  lingere.  Isto  nos  exemplo  dulci  atque  saporo 

n  condil,et  quaei  piperatos  nos  facit  ipse  Deus.  Exero- 
plum  qnidem  vivit,  quamvis  in  imagine  nihii  vivat. 
Vers.  5, 6.  —  «  Ne  dederis  os  luum  ut  peccare  fa- 
cias  carnem  tuam,neque  dicas  coram  ar  gelo :  Non 
est  providen tia,ne  forte  iratus  Deus contra  sermooes 
tuos,  dissipet  cuncta  opera  manuum  tuarum.  Ubi 
multa  sunt  somnia,  plurimffi  sunt  vanitate9,et  se^ 
monesinnumeri,tu  veroDeumtime.wSpiritusetcaro 
multasibicolluctatione  adversanturin  nobip,  etsui 
cuique  voluntas  est : «  Spiritus  est  qui  vivincat,caro 
autem  non  prodest  quidquam  (Joan.  vi)  ;  SpiritDS 
promptus  e8t,caro  autem  indrma  »  {Matth.  xxvi).  Ut 
ergosisbomo  consultior,  promptior  et  sapientior, 
monette  Ecclesiastes,  ne  laxes  frena  vagandi  indo- 
mitoi  carni,ne  laxes  frena  loquendi  indomits  lingas. 
Ne  dederis,  ait,os  ad  contagia  carnis.  Non  prohibet 

^  reserare  quando  vis,  claudere  quando  vis.  Resera 
bonis,  ad  mala  clave  serabis.  Sed  nimis  cami 
indulget,male  temperat  ori,  qui  aperiens  oa  suum 
vanitati,  se  verbis  derogat  istis  :  Sum  caro,  sum 
Bubstratus  fragili  conditioni,  vita  brevis  superest, 
quid  prode8tvitamperderepaurulam,cum8imcaro, 
cum  sit  oaro  mortis  obnoxia,  vivam  taroen  conve- 
nienter  naturs  carnali,quis mihi  minitetur  futurum 
esse  jndicium,  quando  mibi  reddatur  quodcunque 
vita  roea  meretur  ?  qus  facio,ignorantia  celabit  sive 
oblivio,  casus  agit  mundum,  quae  est  dispensatio 
rerum  ?  nulla  omnino.  Quicunque  aperit  os  ut  talia 
loquatur,i8t6  datusest  «  in  reprobum8en8um,utfa- 
ciat  quae  non  conveniunt  »  (Rom.  i).  8ed  quare  dixit 
c  carnem,  »  cum  posset  rationabilius  dicere  •  men- 

D  tem?»qui8enim  nisi  per  mentem  faciatpeccarecar- 
nem^Quicaroi-untpeccant^nonpecf^antquicaronon 
8unt,  qui  generantur  Deo  Patre  mentemagis  quam 
carne.  Errant  ergo  qui  dicunt  qaoniam  nulla  sit 
dippensatio  rerum  in  mundo,  fortuoa  cuncta  vol- 
vente.Nihil  est  enim  non  distinctum,  nihil  immode- 
ratum.  Deus  tenet  coelum,  angeli  sthera,  nos  ter- 
ram  inbabitamus.Angehcusordo  novenis  distingui- 
tur  ordinibus,  unusquisque  suo  signat  nomine  quis 
eum  deceat  ordo.  Isti  sibi  praesunt,  aut  concordi 
vice8ub8i8tunt,aIiiDominumlaudant,aliimittuntur 
in  ministerium  8a1utisno8trffi,populu8  visitando,  et 
regna  regendo,unicuique  nostrum  8UU8  datur  ange- 


1245 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  UBER  UNDS. 


1246 


luB,  ut  no8  ad  bonum  dirigat,  mala  tollat,etad  re-  A 
cta  perducat.In  puero  itaque  oobiB  pueri]em,08ten- 
dens  Dominus  Jesus  bumilitatem : «  Quicunqup,»  ait 
«  humiliaveritse  8icutparvulusi8le,bic  magnusvo- 
cabitur  in  regno  ccelorum  »(Afa//y^.xiv).Angelu8ergo 
tuu8  sit  tibi  custOB  tutus.  Hlo  quoque  praeeente  ai 
aperias  08  tuum  ut  mala  loquarie,  ille  tibi  non 
ca8t08,  eed  erit  graviesimus  ultor.  Quiecunque  fa- 
cies  quccunque  loqueris,  dum  sordes  crimine  pro 
nibilo  reputat.  qui  cordis  secreta  penetrat.  £groti 
veteris  somnia  meditatur,  qui  innumeris  innititur 
verbis.  Qui  scis  quis  et  quid  sit  Deus,  qui  omnia 
gubernet,illumtimeamando,quidominaturmundo. 
Vebs.  7,8.  —  «  8i  videris  calumnia»  egenorum,  et 
violeota  judicia,et  subverti  justitiam  in  provinoia, 
non  mirerissuperhocnegotio.quiaexcelsoexcelsior  n 
est  aliu8,et  super  bos  quoqueeminentioresBuntalii, 
et  insuper  universad  terr»  rex  imperat  servienti.  » 
Qui  non  vult  credere,  quod  mandus  lege  regatur, 
propterea  quoniam  impietas  injugtitis  domioatiir, 
eju8  mentemetvoluntatem  praeoccupatEcolesiasteB. 
NemireriB,  inquit,  quod  iniquus  vexetegenos,  aut 
quia  jus  Bummum  sit  BflBpe  matum  tibi  summum. 
Quicunqueiniquu8erit,nonimpunenbibit,elinju8te 
punitus  non  ibit  inultus.Venietdebila  poena  malo, 
quamvis  pedeclando.cQuiinsordibusestjSordescat 
adhuc,  et  justus  justiflcetur  adhuo  »  {Apoc.  xii).  Si 
aspicias  conditionem  nostr»  naturs,quibu8e8t  ea- 
dem  BorBeamdem  sortiunturlegem.Sedlibertas  ar- 
bitrii,  qui)  jam  omnia  viliavit,  abstulit  equulem 
conditionem  vivendi.  l^<te  prflBe8t,ille  subest,abun-  C 
dat  tibi  facultas,  mihi  deest  et  tenuis  victus,  aller 
regit,  alter  regitur,  hicFervit,  hicdominatur,  unus 
punit,alter  punitur.  Uoc  autem  libertate  meremur. 
Virtus,  vilium,  vis,segnities,dolus,  ars  et  jus  r»d- 
dunt  dissimiles  quos  Creatorcreavitsimiles.TateB 
fecitculpa,  non  tales  tecitgratia.  Quisergoista  ar- 
rogabit  Deo?  Quis  ei  deroget  quod  mala  patimur, 
qus  perpetienda  lucramur?  Non  bomines  soli  hao 
dibparilitHtis  sorte  moneotur,nec8olo8  egennB  vexat 
inQicta  calnmnia.Piscibus,  feris,  avibus,  serpenti- 
bus  utris,quos  naturaparenscondidit,  sortedispa- 
res  sunt.  Unde  dolus  piscibus?  unde  fraus  brutis 
animalibus?Decipit  arte  fera  leram,  piscis  inaqua 
piscem.Kst  lupusin  terris,  est  lupusin  mari  unius 
pene  furoris  ioi^luvia  pleni.  Raptorem  alter  devorat  p. 
raptor,et  aller  eumdem.  Looustu  devorans  multa  a 
seleuce  devoratur.Quis  dedit  aquils  regnare  inter 
aves?  Quis  dedit  leoni  regnare  super  omne  genus 
ferarum  ?0inne8  rugitu  terret,ip8um  nuHus.Ne  au- 
tem  de  me  mirer,  sic  me  magistrat  natura,  sciens 
certo  distinguere  fine  jus  et  legem,me  tenet  snbjure 
8U0,  et  retrenat  lege  sua.  Tenet  natura  jus  quod 
Deusei  prieflxit.Accepitetlegestanquam  impositos 
eibi  rrenos,ne  vagetur  liberfusjusto.  Omnes  aequa- 
les  cre.iti  sumu8,8ed  prohibemur  squales  esBe  prsB- 
scripta  lege,  quod  magis  et  minus  buscipit  usus  na- 
tur».Viribus,ingenii8,  usu  artis  ine*|uale8  sumus, 
capientes  plus  sive  minus.  Sunt  etiam  inaequales 


mundi  bonore8,et  distinctus  est  gradibus  suis  orbis 
dominatuB  Cum  ergo  mirer  si  ego  jure  aut  lege  re- 
frener  ?  Iste  mihi  prKcellit,  major  illi  supereminet. 
Suntetaliiqui  istis  altius  prsemineant,  el  guber- 
nent,  sicut  rex  prscellit,  cui  servit  53S  macbina 
mundi.Non  aliud  dixit  Ecclesiastes,  quam  dicturus 
erat  Petrus  sive  Paulus,et  ipse  Deus.  Ait  enim  Pau- 
lu8 :  «  Non  est  potestas  nisi  a  Deo  » (Aom.xiii).Item : 
«  Omnis  anima  potestatibus  subjecta  sit »  {ibid),  Et 
Dominus:«  Redditequse  suntCaesarisCffisari^etquaa 
8unt  Dei  Deo  »  (Motth.  xxii).  Unus  qui  prssit  multis 
cognovit  orbis  subditum  et  ulternam  viccm  mira- 
tur,  ut  unuB  et  idem  serviut  et  regnet,  leo  parvis, 
muscula  magnis.Quem  timent  multi,mult08  et  ipse 
formidat,  et  quem  timent  parvi,  parvos  ipse  ma- 
gnuB  timet  Quareelepbas  murem,quare  leo  gallum 
timet  album  ?8corpinfortis8imum  occidit  pungendo 
leonem,atque  draco  tam  grandem  sternit  fraudando 
elepbantem.  Accipe  rtiges,  qui  aut  prsemineant 
prinoipibus,  quos  verus  rex  hic  exercet  in  umbra 
regnandi,uut  quod  verius  est,  ccsli  accipe  primates, 
non  quidem  singillatim  vel  publica  regentesregna. 
Ipsos  etiam  non  merito,  nonordine,  sed  nomine  et 
actu  pares  esse  cognoscas.  Non  est  enim  par  aliqua 
potestas.InDeoautemsoloparestetsummapotestas. 

Vers.  9-li. —  «Avarus  oon  implebitur  pecunia,et 
qui  amat  divitias,  fructum  non  capietex  ei8,et  hoc 
ergo  vanitas.  Ubi  multa  sunt  opes.roulti  elqui  co- 
medunt  eas.  Et  quid  prodest  possossori,  nisi  quod 
oernitdivitiasoculissuis^Dulcisestsomnusoperanti 
Bive  parum,  sive  multum  comedat ;  eaturitasautem 
divitis  non  sinit  eum  dormire.  »  Vera  est  sententia, 
quia  Bemperavaruseftet,  cujus  cor  neque  ipse  Deus 
implet.  Sibilat  illum  populus,  seipsum  solus  laudat 
avarus.  Cnmparat  idololatrsillum  magnus  S.  Pau- 
lus  vas  eleciionis  {Eph,v),  Cum  omnes  exsecrentur 
avarum,  Deus  ipse  illum  suo  magis  damnat  ore  di- 
cens :  «  Non  potestie  Deo  servire  et  mammonae  » 
{Matfh.  vj) ;  Mammon  autem  deus  est  avarorum, 
deu8  cupidorum.  Qui  colit  illum,  non  me  coIit,8ed 
longe  recedil  a  me.  Et  si  camelus  gibbosus  pote- 
rit  per  subtile  foramen  aous,  et  dives  avarus  in- 
trabit  regnum  ccelorum  (.Va((/i.  xix).  8ed  utrumquo 
repugnat.  Nec  enim  camelus  intrat  acum,  nec  cgb- 
lum  intrabit  avarus.  Qui  tbesaurizas  tibi,  atqnn 
animam  tanquam  pictura  pascis  inani,  audi  qnod 
divitidicitur  iu  Evangelio  :  «  Anima  tua  buc  no':te 
tolletur  a  te,quas  autem  parasti  cujus  erunt  •  (Ltic. 
XII).  Qui  taliH  dormit,  qui  talis  moritur,  plenus 
divitiis,  plenus  vitiis,  non  est  ei  dulcis  somnua  in 
carcere  mortis.  Qui  vero  bona  operati  sunt,  sive 
divitessive  pauperes  fuerint,  dabitur  eis  dulcis 
somnuB,  et  requies  pereonis. 

Vers.  12-16.  —  «  Est  et  alia  inflrmitas  pessima 
quam  vidi  sub  sole,divitise  conservatffi  in  malum  Do- 
mini8ui.Pereunteniminafflictionepes8ima,genera- 
vit  01ium,qui  in  summaegestate  erit.  Sicutegretifu^ 
e8tnudu8deuteromatri8sue,sicreverletur,et  nibii 
auferet  secum  de  labore  Buo.MiserabiliB  prorsus  in-^ 


1247 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


1248 


firmitas,  quomodo  venit,  bic  revertetur.  Quid  ergo 
prodeatei quod  laboravit  in  veolum?  Cunctisdiebus 
vit®  8USB  comedit  iu  tenebris  et  in  curis  multis,  et  in 
ffirumnaatquetrietitia.ttTalesdivitiasplurimamala 
Domino  suo  daturas  congregat,  qui  Ecclesiam  schi- 
smate  perturbat,qui  thesaurizat  eibi  iram  et  indi- 
gnationem  {Rom,  ii).Filium  quem  generat,  quoniam 
patre  nequiorefOcitur,gravabit8en8U8  paupertas  et 
summa  egestas.Ille  indignus  ornari  prima  fidei  sto- 
la,  nudus,  et  pauper,  atque  miser  in  terram  reverti- 
tur  poenisaddictussine  fine.  Tale  divitias  querunt 
qui  sapiendo  non  sapiuot,  et  talem  fructum  acci- 
pient  divitiarum,  quos  non  sdifieat  sapientia,  sed 
inflat.Dificat  ergo  mens  simplex  quid  dicat  littera 
simplex.Exterret  cupidos  et  avaros  Ecclesiastea,  ne 
aliquispluBJusto  mundidivitiasametfdemonstrans 
quam  si  boc  infirmum,  vanum,  et  miserabile  tantis 
insistere  curis,  ad  quierendas  opes,  quas  fortuna 
8ub  pedibu?  suis  rotatas.  modo  ad  istum,  modo 
transvolvat  ad  illum.  Quicuoque  servat  congrcga- 
tas  opes,  non  poteat  tenere  ut  proprias,  sed  reddit 
quasi  mutuo  acceptas  ;  et  qui  quaesierat,  magistra 
in  luorando  formica,  perditis  omnibus  per  qua- 
lemcunque  rapinam,  fraudem,  furta,  sive  ignes, 
pressus  per  omnia  tristia  curis  etsrumnis,  in  te- 
nebrie  comedens  latet,  et  sicut  rauca  cicada  de- 
flet  pauperiem,  et  lacrymis  conaolatur  dolorem. 

V£Rs.  17-19.  — fc  Hocitaquevisum  est  niihi  bo- 
num,ut  comedat  qui8,et  bibat,  et  fruatur  letitia  ex 
labore  8uo,quo  laboravit  ipse  sub  sole,  numero  die- 
rum  vitas  suar),  quos  dedit  ei  Deus,  et  haBC  est  pare 
iilius.Etonini  hoQitni  cui  dedit  Deusdivitias,  atque 
8ub8tantiam,pote8tatemqueet  tribuit  ut  comedatex 
ei8,et  fruatur  parte  sua,et  lietetur  delabore  8uo,hoc 
est  donum  Dei.  Nonenimsatis  recordabiturdierum 
vita9  suai,  eo  quod  Deus  occupet  deliciiscorejus.  » 
Qui  prsmisit  mala  quie  vitaredebemus,  modo  8ub- 
Jungit  bonaqus  faceredebemus.  Dixerat  esse  ma- 
lum  et  vanitatem  pessimamquierereet  uimisamare 
fugitivas  divitias.Et  consulens  semetipsum  super 
hac  relatione,  quod  rerum  speciea,  etdierum  series 
fluitpt, qus  fluendo  nos  atterit,  et  qu»  fluendo  peri- 
bit,aoimadvertit  esse  bonum  ut  capiat  unusquisque 
fructuB  laborum  suorum,  ducens  temporajucundae 
vitiB,  nequaquam  se  fraudane  de  parte  rerum  sibi 
data.  Si  prssto  est  tibi  potestas  ex  divitiis  lietam 
degendi  vitam,  et  rebus  fruendi,  quare  recorderis 
priorisvitffl,  quomodo  prfleteritosperegeria  annos? 
Qufle  retro  suotoblitus,  et  in  anteriora  te  exercens 
(Phil,  iii)  continuabis  tibi  gaudia  felicis  cursus, 
quod  Deus  tua  commoda  augensgratuito  dono,  oc- 
cupctcortuum  nectaredeliciarum.Omnia((  quaecun- 
quescripta8unt,ad  nostranc  doctrinam scriptasunt» 
{Rom.xv)^  etdignum  estut  pascamur  istis  deliciis. 
Ille  fruitur  bonis,  ille  jure  laetificatur,  qui  rejecto 
pondere  mundanarum  rerum  inde  sibi  aliquamac- 
cipit  partem  quam  vita  ejus  requirit,  seoundum 
Ap08toIum,coutentu8  victu  etvestitu  (/  Tim.  vi),  et 
non  recordatus  quosvoluit  vita  dierum,ad  bravium 


A  vitaB  currit  {Philipp,  iii),  dissolvi  cupieos  et  cum 
Christo  esse  {PhtUp.  i).  Iste  accipiet  quod  oculus 
non  vidit,  et  auris  non  audivit,  et  in  oor  bomiDii 
non  ascendit  (/  Cor.  ii).  Ille  ergo  bonis  fruitur,  il- 
lius  cor  laetiticatur  ,  qui  verba  sanctaB  Scripturae  stu- 
diose  meditans  inde  cibat,  inde  potat,  potatur  et 
cibatur,  et  ita  parte  sibi  data  fruens,  laborat  sob 
8oIe,  nunc  ex  parte  videns,  et  ex  parte  prophetat, 
speratquod  tatum  videbit  (^vacuataparte(/  Cor.  xin). 
Itaque  de  dono  Dei  gratulans,  laetatur  in  illo  qui 
tantis  cor  ejus  jam  nunc  occupat  deiiciis.  Ille  etiam 
bonis  fruitur,et  delectatur  fruendo,quem  pania  Do- 
minici  corporis  satiat,  et  debriat  calix  ille  sacri 
cruori8,quoqui  dignusest,  felicem  se  eese  sentiet. 
Talibus  deliciis  omnes  electos  Deus  glorificat. 

n  Gap.  VI,  VERS.  1,  2.  —  «  Est  et  aJiud  inalum, 
quodvidisubsole^etquidemfrequensapudhomioes: 
Vir,cuideditDeu8divitiH8,  etsubstantiam,  ethono- 
rem,etnihildeeBtaQim8eeju8exonrinibu8qu«r1esid6- 
rat,nec  tribuiteipotestatemDeu^,  utcomedatexeo, 
sed  homo  extraneus  vorabit  illud.lloc  vanitas  etmi- 
eeria  magna  est.»  8i  ista  vertamus  ad  allegoriam, vir 
cui  divitiassinedeliciis,  et  bonoreiii  sine  potestate 
utendi  deditDeus,  Judaeorumest  populus.  Dedit  ei 
Deu8  divitias  sacrae  legis.quas  veniente  Domino  no • 
Btro  Jesu  Ghristo  perdidit.  Populus  cnim  gentium, 
ilio  non  crcdeute,  vocatus  est^et  gloriam  et  divitias, 
quae  illis  erant  promissse,  accipere  meruit.  Unde  in 
quodam  propheta  scriptum  est :  c  Et  levavi  oculos 
meosetvidi,et530eccequatuorquadrigaeegredien- 

Ctes  de  medio  duorum  montium,  etmontes,  montes 
aerei.In  quadriga  prima  equi  rufi  »  {Zach,  vi),etc.Le- 
vemus cum  prophetaoculos no8tro8,quoniam  nec ip- 
80  nisi  levatis oculis  vidit  quadrigas,  et  equos  istos. 
Levemus,  inquam,  mentisoculos,  etprospectumex- 
tendamus  per  mundum  universum,  etecce  mundus 
plenus  est,  et  exquo  B.  apostoli  de  candelabro  iilo, 
quod  vidit  propheta,8untiltuminati,  ccapitimpleri 
quadriKi8ferventibu8,etequi8Currentibu8,dequiba8 
etHabacucdecantansDomino:  «Quiascendes,»  ait, 
•  BuperequoBtuos,  etquadrigaetuaesalvatio  »  {Bub. 
iii)  Quadrigaprima,inquam,erantequirufi:aposto- 
lorumestet  martyrum.  Quadrigasecunda,  inquam, 
eraot  equinigri:  poenitentium  eet,  qui  ab  apostolo- 
rumtemporibuB  incipientes,  in  his  qui  sanguinem 
Christi  fuderantvitam  nobisccsnobialemsanxerunt, 
D  undeueque  bodie  perorbem  niger  tam  in  profes- 
sione  quam  habitu  perseverat  ordo  monachorum. 
Qundriga  tertia.inquan),  erant  equi  albi :  ordo  est 
virginum  utriusque  sexus  totumcandoresuo  peror- 
nana  e<)uitatum  Jesu  Christi  Domini  exercituum. 
Uode  illud  notandum,quiacum  dixissel :  «  In  quo 
erantequinigri,egrediebanturadterramAquiIoni8,t 
ait,«etaIbiegrediebanturposteo8.»IIIosnamquovi- 
taeordineQc^quifacinorosiseratnecesparius^quexque 
priores  illi  suBceperunt,  ui  fructus  dignospoeniten- 
tiae  facerent  {Lm.  iii),  subsequuntur  quamplurimi, 
neque  homicidii  neque  adulterii.sive  alteriuscujus- 
libet  crimiois  rei,  imo  et  plerique  corpore  incorra- 


1249 


GOMMENT.  IN  ECOLESIASTBN.  —  UBER  DNUS. 


1250 


pti  atque  integri,  quos  B.  papa  Gregorius,  «Quid,  A  quosdiximus.singuli  imosuisofficiisstando.etcuiD 


inquit,ni8i  juslos  etpGeoitentesdixerim?  »  Plane  hoc 
ipsum  estegredi  ad  terram  Aquilonis,  vitamauste- 
riori>m  exsequi,  qus  tantum  diiTHrt  a  remissiore 
multis  utente  deliciis,  non  tamen  illicitis  aut  lege 
prohibitis.quaotum  rigor  Aquilonis  a  suavitate  dif- 
fert  Auslri,8ive  Favonii,  quantum  hiemalis  algor  a 
vernisdistat  blanditiis.  Unde  notandalittera,  quia 
sicdiclumest :  «In  quoerantequinigri,egrediebaD- 
tur  interram  Aquiionis,»  utsitsensusipropterquod 
erantsibi  peccatorum  conscii,  in  propositumse  di- 
miserunt  vitsB  arctioris.  Quadriga  quarta  in  qua 
erant  equi  varii,  fortes,  pastorum  atque  doctorum 
est,  et  omnium,  in  quibus  eminent  illde  gratiarum 
divisiones.de  qnibus  Apostolus,^  alii,winquit,  «  per 


tempus  postulatdiscurrendo  atque  fe&itinando,PU8- 
citanthominesad  cognoscendum  Deum  creatorem 
8uum,qui  nisicrebracoM  monitinnesoiliciti  redde- 
rentur,necogitarentquidem,corrupti  mente.restare 
quidquam  post  prssens  8sculum,aut  in  One  distare 
quidpiam  interhominemetjumentum.Uincestillud 
quod  JoaDnes  in  ApocHlypsi :  «  Vidi,»  ait,  t  quatuor 
angelos  stantes  super  quatuorangulos  terr»  tenen- 
tes  quatuor  ventos  coBli,ne  flarent  super  terram,ne- 
que  super  mare,  neque  super  ullam  arborem  {Apoc, 
vii).Quatuor  namqueangeli  quatuor  angulorum  ma- 
li  principe8,id  est,  angelics  fortitudines  fuerequa- 
tuor  regnorum  principaliumBabylonici,Per8ici,Ma- 


cedonici,atque  Romani,de  quorum  uno  angelus  bo- 
Spiritum  datursermo  sapientiae^aliisermoscienti»,  g  nusqui  Danieliloquebatur,«Princeps,»  ait.«  Persa- 
alii  (ides,  alii  genera  linguarum,  alii  gratia  sanita-      rum  restitit  mihi  viginti  el  uno  diebus  » iDan,  x). 


tum»(/Cor.xii),  etc.  Num  parvum  hoc  est,  aut  in- 
dignum  fuit  inter  illa  magna  qus  vetera  erant,et  de 
quibus  jam  dictum  atque  adhuc  dicendum  est,ist08 
Ecclciiiae  gentiumordinespropheticavisionedemon- 
strari  ?  Imoquis  prophetarumdehujusmoditacuit, 
et  gentes  salvandas  unde  ordines  istos  Divinitas  as- 
sumpsit  non  declamavitin  gaudio  Spiritus  sancti  ? 
Qui  porrosunt  duo  montes  itli,  quorum  de  medio 
quiidrig.-e  iste  videntur  egredi,  qui  videlicel  montes, 
montes  dicuntur  xrei  ?Montesi8ti  duoTestamenla 
suntjex  et  Evangelium,  dicunturquemontes,  pro* 
pter  altitu  jinem  sive  dignitatem  ccelestium  sacra- 
mentorurn  quie  continent,quiavidehcetaUitudinem 
illud  quoque  significat,  quod  et  lex  et  in  monte  data 


Regnis  sive  regnorum  principibus  illis  hoc  fuit  te- 
nere  quatuor  ventos  cfflli,  cohibere  a  cultu  sive  eer- 
vitio  Dei  quadrigas  istas.  id  est,  colentium  Dei  quos 
diximus,et8ervientium  Greatori.  8ed  inclamavit  et 
compescuitillosalterangelus,  quiascenditab  orto 
Bolis  habens  signum  Dei  vivi,  qui  non  est  alius  nisi 
vir  istequisuperequum  rufum  ascendit.et  posteum 
equi  rufi  varii  et  albi,  qui  sunt  sancti  prioris  populi 
Veteris  Testamenti  Nam  ists  quadrigs,i8ti  quatuor 
venti  coBli,qui  abeuntibus  illis  mulieribus  cum  am- 
phora  sua,  egressi  sunt  de  medio  duorum  mon- 
tium  ut  aseisterent  Dominatori  universs  terrs, 
sancti  sunt  junioris  populi,  qui,  neganteChristum 
Synagoga,  ut  duduui  negaverat  David,  mulier  al- 


est(Exiid.  xix),  el  cvangelicum  sermonem  Dominus  ^  tera,  scilicet,  decem  tribuum  scissura  crediderunt 


in  iiionte  sedens  hlque  os  suum  aperiens  exorsus 
est  (MaHh.  v).  Montes  isti,  montes  srei,  videlicet 
proptor  sonoritatem  atquo  diuturnitatem  tam  le- 
gis  qiiain  Evangelii,  quia  non  potest  solvi. 

Vers.  18.  —  Scriplura  tam  legalis  quam  evan- 
gcllca,nain  «iota  unum  sive  apex  unus,»  ait  Domi- 
niis,«  nonprsteribitalege  donecomniafiant^et  cco- 
lum  et  lerra  transibunt,verba  autem  mea  nontran- 
sibuot  »  (MauU.v,  xxiv)  De  medio  montium  istorum 
quatuorqua'1rigflpe£];res.<?aesunt«quiavidelicetutrum- 
qiii^Tt^^t.iinentumquatuorjaindictiordinesEcclesis 
rpci|ji'.nif,  et  sicut  in  alia  similitudine  diclum  est : 
«  Dome  liopetrarumdabuntvoces»(P5«/.ciu),itahio 
recte  dicas  quiade  inedio  montium  duorum,  mon- 


in  eum,  et  assistunt  illi  nunc  usque   sicut  veraci- 
ter  Dominatori  terrs. 

Vbrs.  3*6.  —  u  Si  genuerit  quispiam  centum  li- 
beroB,  et  vixerit  multos  annos,et  plures  diesstatis 
habuerit,et  aiiimaillius  non  utatur bonis  substantie 
8uie,8epulturaque  careat,de  hocego  pronuntioquod 
melior  illo  sit  abortivus.Prustra  enim  venit,etpergit 
ad  tenebras.et  oblivionedelebiturnomen  ejus.Non, 
viditsolem.nequecognovitdistantiam  boni  elmali, 
etiamsi  duobus  millibus  annis  vixerit,  et  non  fuerit 
perfruitu8boni8.»Quicentum  liberoshabuitJudso- 
rum  populus  est,  et  genuit  typice  sanctos  patriar- 
chas,  reges  atque  prophetas.  Gentenarius  quippe 
numerusquadratus  est,  ettertiavanitas.  Et  quem- 


tium  srenrum,  qiiadrigs  isteprocurrent.  lidem  de  D  admodum  decemdrachmis  et  decem  ovibusdecies 


coininuiii  logis  et  Evangclii  sensu  sive  consensu 
servalujnl  vit.-e  ordinem,scientiset  doctrins  puri- 
talcm.Oiiidl.uidemestquodpcrcunolantiprophets: 

•  Qu  d  sunt  isn,f>oinine  mi  ?  »  responderitangelus: 
«  hii  M]nt,»ait,((quatuor  vcnticGoli.quiegrediuntur 
ut  stont  corarn  dominatore  universs  terrae.  »Quid 
ni.-i  qiiorl  SdpientiadiciL,quiau  multitudosapientium 
8anit(L^estorbisterraruin?(5ap.vi).Idcirconimirum 
qu  ituorquadrig<e  ists  quatuor  venti  cceli  dicuntur 
es3e,qiiia  sicut  venti  perflando  nebulas  sive  pruinas 
everlunt,  aeremque  qui  per  quietem  corruptior  fle- 
rot.ir.quietando  saniorem  efflciunt,  sic  ordines  isti, 


decuplatis  angelicus  signiflcatur  numerus  et  ordo 
supernuB,  ita  modo  per  centum  digne  signantur  illi 
qui  sunt  perfecti,  et  virtutibus  pleni,  et  quadrati 
fide,  faciuntbona  quae  prsdicant.  Gens  ergo  Ele- 
brsorum,quamvi8 hyperbolicedictumsitquia  nemo 
tantum  vixerit,  venit  ipsaadduo  millia  annoriim, 
quos  inveniemus  a  tempore  Abraham,  qunndo  vo- 
catus  est,  usque  ad  passionem  Oomini  Salvatoris, 
qui  destirpe  ejus  natusft^Oest.  Abr.tham  quod 
interpretatur«  paterexcelsus,  »  Hebrsuseratex  lie- 
ber,  cujuB  in  domo  et  familia  remanseratlingua  pri- 
initiva,qan  ex  tunc  ab  eodem  dicitur  Uebrsa,DatU8 


1151 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


IS5S 


aano  191  a  nativilate  Phaleg,  cujos  in  diebus  ierra  A  ubie8tvita?Meliu8e8tvidereqaodcapia8,quamde- 


divisa  est,  a  diluvio  autem  502,  a  Sem  fiiio  Noe  de- 
cima  :;eneratione  editus.  Sem  namque  geouitAr- 
pbaxad,  Arphaxad  genuit  Sale,8ale  genuit  Heber, 
Heber  genuil  Faleg,  Fdleg  genuit  Reu,  Heu  genuit 
Saruch,  Saruch  genuit  Nachor,  Nachor  genuit 
Thare,  Tbare  genuit  Abram.  Gainan  quippe  qui 
apud  Lucnm  evangelistam  inter  Arpbaxad  et  Sale 
ponitur  (Luc.  iii),  in  Hebraico  non  habetur.  Porro 
causam  cur  tali  viro  terrasua,  id  eet,  terra  Ghal- 
dieorum  digna  non  fuerit,  hanc  Hebrsi  tradunt,  et 
ecclesiastici  illustres  viri  veram  esee  derendunt,8ci- 
licet  quod  Abram  in  ignem  miseus  fuerit,  eo  quod 
ignem  adorare  noluerii  quem  Chaldaei  colunt,et  Dei 
auxilio  liberatus  de  idoioiatriffi  igne  profugerit,  et 


siderare  quod  ne8cia9,8ed  et  hoo  vaoitas  est^ei  affli- 
ctio  [presumptio]  spiritus.»  Non  deviat  a  causis  nt- 
turs  BcclesiasteSfUtsuggerat  nobis  commonisQSDS 
vivendi,  et  que  mala  viterous,  et  quae  booa  facia- 
mus.  Additus  est  labor  bomini  ut  seryiiit  ori,  sub- 
serviat  os  ventri.  Stant  organa  rationabiliter  nostri 
corporiSjSibi  bece  sustentet  fultura  ciborumstoma- 
obum.  Quaodo  autem  bomini  satis  est  iali  iodai- 
gerelabori  ?  Manducai  ei  e8urit,e8arien8  quae  man- 
ducaredebeat  requirit.Ne  8ittat,bibit,  bibii  amplias 
quam  necesse  sit  ut  iterum  siiiai.  Paulus  qui  parvi 
pendebatroaxima  mandi,  sciebai  quid  eseeni  deli- 
ciffi.quid  opes,quid  esce  (/  Cor.  vi),omnia  quc  sont 
in  mundo  quasi   stercora  repuians  (PhUip.  iii).  0 


hoc  esse  quod  dictum  esl :  u  Mortuus  est  Aran  ante  B  lAbor,u  fructus  inanis  vitie  pro  stercoribua  repatan- 


Tbare  patrem  suum  in  terra  nativitatis  su»  in  Hur 
Ghaldsorum  (Gen.  xi),  quod  videlicet  ignem  nolens 
adorareigne  consumptus  sit.Nam.Abram.inquiunt, 
eodem  vallalus  incendio  Dei  auxilio  liberatus  est. 
UndeetpodtmodunieidemDominus:«Ego,>  inquit, 
«  Dominu9,qui  eduxi  te  de  Hur  Ghaldsorum  »  (Gen, 
xv).Alio<)uin  indissolubilis,aiunt,  erit  qusestio  ineo 
quod  dictum  est  poslmodum  :  «  lxxv  annurum  erat 
Abram  cum  egrederetur  de  Haran  »  (Gtn.  xii).  81 
enim  Tbare  pater  Aliramcumadhucessetinregione 
Ghaldffiorum,  lxx  annorum  genuit  Abraham,  et 
posteain  Haranccv  statis  su»  anno  mortuus  est, 
quomodo  post  mortem  ejus  Abrabam  exiens  de  Ha- 
ran  lxxv  annorum  fuisse  memoratur,  cum  a  nativi- 
tate  Abram  usque  ad  mortem  patris  ejus  cxxxv  anni 
fuisse  doceantur  ?  Ergo  vera  ebt  illa  Hebraeorum  tra- 
ditio.quod  egressus  sit  Thare  cum  Hliis  suis  de  igne 
Ckaldsorum,  et  quod  Abr<im  Dei  auxilio  sit  libe- 
ratus,  et  ex  illo  tempore  ei  dies  vilae,  et  tempus 
reputetur  aetatis.  Ab  illo  ergo  die  usquead  passio- 
nem  Ghristi  duo  millia  annorum  computantur, 
quos  in  morte  sua  gens  iniqua  explevit,  quse  non 
meruit  habere  sepulcrum,  id  est  eanctae  contem- 
plationis  secretum. 

«  Norinead  unum  locumpert!untomnia?Omnia,>» 
non  «  OdiniB,»  inquit.Non  hominem  solum,sed  quae- 
cunqueobnoxia  morti  sifcoat,  ut  eorum  verbis  se 
monatret  abusum,  quiaiunt  nonesse  vitam  aoime 


dus.Abequegravi  labore  nulli  datur  sors  vite,  isie 
ut  Gbristo  placeai,  livoro  atque  labore  laborat ;  ille 
ut  mundo  placeat,  graviore  labore  laborat.  Aller 
quodsatis  est  sapiendo,  aller  minus  sapiendo  la- 
borat.  £t  quid  babet  amplius  sapiens  a  stulio  ? 
quid  minus  a  docto  qui  laboral  desipiendo  ?  Est 
unius  naturae  usus  nobis  mortalibus.  Amplius  ba* 
bet  iste  illo  si,  directus  recto  acumine  meotiSyper- 
gat  ad  vitam  ubi  nemo  laborat ;  ille  minus,  qui  non 
ambulat  ubi  esi  vita.  Pauper  pro  Cbrisio»  ei  in 
Gbristo  multa  bona  ienei  semper  bona  Bperando. 
Qui  discendo  et  docendo,  sed  non  agendo  bonum, 
laborat,  illius  in  ore  labor  esi,  sed  anima  illiuB 
non  impleiur  :  c  Qui  enim,  »  ait  Dominus,  •  tece- 
rit  et  docuerit,  magnus  vocaliitur  in  regnum  cgb- 
iorum  n (Matth.  v).Qui  ergo  desiderio  discendi  multa 
laborat,  nequemultum  fructum  potestcapere  labo* 
rum,ejus  in  ore  sians  labor  non  penetrat  ad  cor,nam 
Bolum  os  tangens,  non  sapii,  non  illumioat  cor. 

Vers.  lU,  11.  —  c  Qui  futurus  est,  Jam  voGatam 
est  nomen  ejus,et  sciturquod  homo  8it,et  non  possit 
contra  fortiorem  se  in  Judicio  contendere.  Verba 
suni  plurima,  multamque  in  disputando  hubentia 
vanitatem.»De  Domino  JesuGhristoclarisaimepro- 
nuntiat  Ecclesiastes,  quod  ad  nos  veniuruB,  ei  as- 
sumpta  carne  hoino  futurus  dit.«  Notus  enim  in  Ju- 
deaUeusei  in  Israel  magnum  nomen  ejus  (PsaL 
Lxxv).  Parum  dictumest,quiaquidquid  fruilurmen- 
iis  ratione,venturum  illum  praedixit.  Domiuum  Sa- 


post  moriem  carni9,6ed  hominem  totum  perire  mo-      u    *u   u    W       .  u-  J  -  7- 

^\i,r^Ar.   ^»  rv..^..^»         A  1  j-..     •      ^      baotncnerubim  ei  seraphimquoiidieipsum  predi- 

nendo,  et  properare  ad  unum  locumperditioni8,et  n      u     .  ,t         v  ir  !!      •  i     ^    .  /r  . 

nnaof  r.««..^o-\«     «  »  TT  j  »  cabaol  (1*0.  vi),  Verum  hominom  salva deitate  futu- 

nos et  pecudes  morientes  cura  carne  sua.  Undepro 


pnis  verbis  quasi  contrarius  Ecclesiastes,  ait  quod 
dicere  solet  qui  nescit  dicere  verum.  Quid  differt, 
ait,  si  sit  abortivus  aut  senex,  castus  an  incesius, 
felix  an  infelix,  si  omnes  simus  venturi  moriendo 
ad  unum  locum?  Hoc  quaerens,  non  tamen  affir- 
mans,  sic  dicit,  ut  eum  dicere  credas;  Licet  sit 
unus  ortus  et  occasus  mortalibus,  non  unum  ta- 
men  locum  dabit  actio  diversa  vitae,  quia  illis 
Abrahae  sinus,  istis  paratur  avernus. 

Ver8.  7-9.  —  •  Omnis  laborhominis  in  ore  ejus, 
sed  animaejus  non  implebitur.  Quid  habetamplius 
sapiens  a  stulto  ?  et  quid  paupor,ai8i  ui  pergai  illuc 


runi  Jam  tuno  vidit  eum  Adam,  quando  ex  costa  il- 
lius  condidit  Evam  (G^n.ii^.Cbristum  illum  propbe- 
iae  (Thren.  iv ;  P$al.  lxxxviu)  ;  Gabriel  JesumSalva- 
torem  appellavit  (Lvic.  i ;  Matlh.  i).Nomen  ejus  prae- 
saga  sibylla  in  primis  elementis  versuum  auo- 
ruro  Grff^ce  ita  scripsii,  IH^lOrS  XPIZTOS  OEOZ 
VIO£  £i2THP.  Jure  Cbristum  vocat,id  est  unctum, 
quia  unclus  est  prae  participibus  suis  (Eebr.  i).  Je- 
sum,  id  est  Salvatorem  (Isa.  xix,  xxvi,  xlvi,  lxiv  ; 
Zach.  IX ;  Lac.  ii),  quia  omnia  saivai  ;  VlOS,  id 
est  (ilius,  quia  Filius  Dei  est  (Rom.  i),  eEO£y  id 
eei  Deus  quia  omnia  fecit  (Uebr.  i).  ^OTHPy  id 
esi    saluiaris,     quoniam    veaii    salvare    quod 


4953 


COMMENT.  IN  EOCLESIASTEN.  —  LIBER  UNUS. 


1254 


perierat  (Maith,  xvni).  GeDtiles  etiaoi  prooul  et  a  j^ 
longe  videDtes  boc  DODieD  Domioi  io  carne  futuri, 
itaio  quibusdam  templnrum  suorum  sacellis  scri- 
bebant  :  KrPlOS,  KVPlOS.Elquamvis  dubii  essent, 
nec  satis  intelligerent  nomen  Domini,  tamen  illud 
venerabantur  omninoqunsinumen  venturum.Pau- 
lus  etiitm  scriptum  inveiiit : « Ignoto  Deo  (Ac/.xvii). 
Nequesolumin  Jerusalem,  neque  soium  in  Betble- 
hem,8tella  duce,adoratus  fuitDeu8,et  cognitusDeus 
(MaLlh,  ii),  sed  etiam  ipsa  Romacaput  etdeousom- 
nium  regnorum  cognofit,quando  Deus  prooessitde 
Virginis  utero  «  taoquam  sponsus  de  tbalamo  suo 
{Psal.  xviii).Jam  eniin  rem  pertot  sscula  cognoverat 
praefixo  eibi  signo.  Nam  cum  Romani  muris  et  mce- 
nibusita  munissent  urbemyUtessetinexpugnabilis, 
btruxerant  etium  turrim  altiorem  Cfleteris,  in  cujus  ^ 
cucumioe  bunc  etiam  titulum  scripserunt :  «  Gadet 
isla  turris,  cum  Virgo  Qlium  sine  viro  generabit.  • 
Peractis  multis  sseculurum  etatibu8,cum  jam  nisi 
pertitulum  nulla  eseetcognitio  rerum,8aDCti88ima 
nocte,  quaVirgo  filium  genuit,  repente  lurris  prae- 
dictacecidit,  demonstrans  omnibus  Salvatorem  ve- 
nisse  orbis  terrarum.  /£gyptu8  quoque  multa  de 
Cbrislo  cognoverat  (/ia.  xix),  quae  in  delubris  suis 
ita  scripta  legebat :  «  Vitaestventura.  •  Hermopo- 
lis  541  civitas  iEgyptiorum,  ubi  fugit  Dominus 
a  tacie  lierodis,  multa  de  Domino  vidit,  quia  illo 
veniente  omnia  simulacra  ejus  ceciderunt.  Verba 
sunt  plurima,  multamque  in  d.sceptando  buben- 
tia  vanitatem.  Nam  quam  multis  verbis,  quam  va- 
nis,  quam  malesanis  inde  disputavit  stulta  mundi 
sapientia,  quie  dum  garrula  multis  insuit  verbis,  ^ 
multis  errorum  involvitur  vanitatibusl 

Cap.  VIi,vERs.l. —  «  Quid  necesseestbomini  ma- 
jora  se  quaerere,  cum  ignoret  quid  conducatsibi  in 
vita  sua  numero  dierum  peregrinationissu8e,ettem- 
pure,quod  velut  umbra  praeterit  ?  Aut  quis  ei  poterit 
indicare  quid  post  eum  futurum  sub  sole  sit?»Quia 
in  piuribus  verbis  plurims  sunt  vanitate8,et  in  plu- 
ribus  vunitatibus  non  est  spes  certa  ealutis,  boc  ali- 
quis  metueris,et  metuendo  non  eibi  bene  tldensam- 
bigit  et  quaerit,et  ait  quo  i  Ecclesiastes  dicit :  «  Quid 
uecesse  est  bomini  luajora  se  quaerere  cum  iguoret 
quid  conducat  sibi  in  vilasua?»  Bic  peregrinatur, 
quonium  nascitur  ut  moriatur. «  Fugit  velut  umbra  » 
{Job.  xiv)  cum  teinporis  boris.  Quis  ei  poteritindi- 
care  quid  post  euin  futurum  sit  ?  Vita  brevis,  via  D 
peregnnundi,  umbra  temporis,  incerta  sped  rei  ne< 
scia  luturi,  approbut  noo  esse  necesse  majura  se 
quderere.  QuoJ  quaerit  Salomon,  ostendit  tibi  plus 
quum  Salomon(Luc.ii]:  •  Fulgebunt  justisicutsolin 
regno  patris  eoruin  » {Malth.xw)  .Justus  eritqoi  bene 
se  iiiuj  )ra  requirit,  damnabiturqui  malese  megora 
requirit.  Hic  e^t  enim  vitabrevis,  permanetibi  vita 
perenuis.Hio  cst  tempus  umbratile,  ibi  tempussine 
tempore.Hic  \ivismundi  peregrinusetadvena(£fcf6r. 
xi),  ibi  incolacoDli.  Usec  aeterna,  bccjucunda  scias 
conducere  vitde  tuae.  Verumtamen  quis  bt-c  babeat, 
n!^i  se  majora  requirat?  Necesse  est  ergo  ut  qu»- 


ras  quod  conducibileest.  Quodnonesse  potesl  non 
8886  procul  dubio  necesse  est,  etquod  impossibile 
est  non  esse,  boo  esse  necesse  est.  Qui  ergo  sci^ 
quid  prodest  et  quid  obest,  scit  quale  neceese  est. 
Ergo  si  prodest  qusrere,  si  necesse  est  invenisee, 
dic  affirmando,  dic  persuadendo,  dic  admonendo  : 
Quid  cessaSyO  bomo,  quid  pigritaris,  quid  moraris  ? 
Necesse  est  tibi  etiam  certando  et  laborando  te  ma- 
Jora  querere.  Pertransire  foramen  acus  gibbosom 
idque  onustcm  tot  peccatorum  saroinie,  majus  vi- 
ribus  est,sed  tamen  pertransire  necesse  est.  Ut  re-> 
gnum  ccelorum  alieni  et  violenti  sibi  diripiant 
{MaUh.  xi)  majusviribus  e8t,8ed  etiam  boc  aodere 
necesse  est.  Qui  vicerunt  mundum  fide  {Hebr.  xi) 
et  martyrio  coronati  sunt,  nisi  quaesissent  se  ma- 
jora,  non  obtinuissent  palmam  justitiae.  Sed  licet 
meritis  dat  pugna  coronam.Si  autem  quod  queris 
obest,et  non  est  necesse  qusrere,  dic  percunctando, 
dic  disBuadendo,  dic  probibendo  :  O  bomo,  quid 
necesse  est  tibi  majora  te  quaerere?  Illis  quid  ne- 
oesse  fuit  majora  se  quaesisse,  qui  muUis  et  vania 
ausi  contendere  verbis,  pestiferas  bcreses  per  or- 
bem  sparaerunt  prava  docendo,et  qui  foventes  fo- 
mente  sua  aspidis  ova^quibusruptis  fecerunt  erum- 
pere  basiliscum  dantemdiscriminamortissoloflatu 
oris  ?  Quod  non  ait  necesse  majora  se  qu8erere,ex- 
pertus  est  primus  bomo  Adam,  qui  captus  fraude 
per  Evam  {Gen.  iii),  factus  est  minor  se,  quia  con- 
cupivit  majora  se.  Per  turrim  Babel,  qui  volebant 
ad  coelos  ire,  ut  contra  Dominum  facerent  aibi  no- 
men  {Gen.  xi),  non  necesse  fuieset  eis  majora  se 
qussi8Be,nequeconduxil  eis  struxisse  altissimam 
turrim.quorum  \nctaest  euperbia  confusis  linguis. 
Ver8.  2,3. —  «Meliusestnomen  bonum,quam  un- 
guenta  pr(ftiosa,etdies  mortis  die  nativitatis.Melius 
est  ire  ad  domum  luctu8,quam  ad  domum  convivii, 
in  illaenim  finiscunctorum  admonetnrbominum,et 
viveuB  cogitat  quid  futurum  sit.»  Qui  seipsum  vincit, 
ut  per  virlutem  brevitatem  vitae  elonget,multafacit, 
et  se  majora  requirit,  quatenus  faciens  sibi  nomen 
in  ffiternum  possit  vivere.  Bonum  enim  nomen  re- 
dolet  tanquam  pretiosum  unguentum,iQ)0  unguen- 
tis  pretiosis  est  pretiosius.Maria  Magdalene  quando 
unxit  caput  et  pedes  Domini  Jesu,  meruit  nomen 
melius  unguento  pretioso.Tunc  repleta  est  tota  do- 
mus  ex  odore  unguenti,et  adbucreplet  universum 
mundum  redolentia  nominis  bujus  {MaUh.  xxvi). 
Latro  Judas  taxavit  boc  unguentum  trecentis  dena- 
riis  {Joan.  xii) ;  Deus  ipse  bonum  nomen  mulieris 
taxavit  dicens  :  «Bonum  opus  operata  est  in  me  • 
{Maith.xxw).  Felix  unguentum  tam  praeclarum,  tam 
pretiosum,  felix  quae  meruit  nomen  habere  bonum 
pretiosismeliusunguentis.Quibusestnomenmelius 
unguentis  pretiosis,  illecebrae  designantur  et  curae 
deliciosae,  quibus  non  alliciunt  tanquam  unguentis 
praBclari8.Multiergobe]lando,multi  pbiiosopbando, 
viribus,  ingeniis^etulriusqnehominis  bonis,  quae- 
rebant  nomen  quod  ubique  fragraret  sicut  unguen- 
tum.  Qui  quflsrit  magnum  sibi  nomen  faciendo  bo- 


1253 


RUPERTI  ABBATW  TUITIENSIS 


1254 


num.quod  gignit  bonita8,etnutrit8ancta  volnptas,  A. 
iste  tenel  noQjen  Iragrantius  euavi  unguento.  Qui 
vero  laciendo  maluni  quaerit  &ibi  nomen  magnum, 
quod  ambitio  parit.quod  iniquacupido  nutrit,  bu- 
jus  nomen  turpiter  letet,  nonredolet.  Quare  autem 
putamus  dixisse  Eccletfiasteo,  meliorem  essediem 
mortis  quam  oatalis  ?  Meo  plane,  quod  super  bis 
bomo  sapiens  sapienter  pbilosopbatur.Interrogatus 
enim  Plato  pbilosopbus,  quid  espet  pbiiosopbia? 
Mcditatio  mortis^inquit.Nascendi  ergo  species,  na- 
turffi  est  species,  bomo  vits.  Cum  cadit  in  terram 
prouuB  infans,  sic  nascitur  :  semper  enim  in  terra 
recipitur,  oon  in  auro,  neque  argento,  sive  in  se- 
rico,  monstrat  aperte  quod  factus  de  terra,  iterum 
ex  terra  futurus.  Ipse  natus  ad  srumnaset  suspi- 
ria  multa,praevenit  ilia  lacrymaodo.  Primam  voca-  n 
lem  per  priniam  disco  vocem  nascentis  puericujus 
vix  patenti  ore  iittera  prima  sonat.ita  ingeminana  : 
Ita  ba,  ve  ve.  Prssagit  quippe  oascens  mala,  que 
vivendo  videbit.  Oiiinibus  rebus  natura  ministrans, 
esse  meliorem  diem  mortis  quam  natalis  mcnbtrat 
per  cygnum,  qui  cum  scit  se  esse  moriturum,  so- 
let  sibi  celebrare  funereos  ludos.  et  per  dulces 
modos  exsequiales  tbrenascanit.  Quaedam  gentes 
barbarics,  docente  ratione,  se  credentes  moriendo 
redire  ad  vitam,  tbrenas  cantabant,  et  celebrabant 
gaudcodo  exsequias  funeris,  dantes  odas  pro  fleti- 
bus.  Qui  metuit  mortem,  quae  sunt  bona  vitae. 
Mortem  morte  fugit,  po8t  vitam  autem  vita  recur- 
rit.  Mors  ad  requiem  trabit,  dolorem  ferre  ortus 
facit.  Nascentem  excipit  iucertissima  sors  vit<e,  p 
nibii  certius  est  sorte  mortis.  Si  tu  subis  jura 
mortis,  redolens  pretioso  unguento  nominis,  ad 
vitam  flBternam  transibis.  Cum  autem  peccator 
ruoritur,  sentit  sibi  tandem  imponi  peccati  mo- 
dum,  ne  crescat  summa  malorum.  Quemdam  pbi- 
losopbum  Silenum  nomine  rex  Mida  captum  boo 
absolvit  pretio,  quia  didicisset  ab  illo  non  nasoi 
esse  bonum,  et  melius  mori  cito  nalum. 

Vers.  4,5. —  «  Melior  est  ira  risu,  quia  per  tristi- 
tiam  vultuSfCorrigitur  animus  deliuquentis.Corsa- 
pientium  ubitnstitia  est,  et  cor  stultoruui  ubi  Isti- 
tia.Qui  irascitur,»  aitDominus,c<  fratri  8uo,reu8  erit 
judicio»>(.Va///i.v).EtDavid  :  «  Irascimini  et  nolite 
peccare *  (Psal, iv).Iste monet irasci,  Dominus  autem 
probibet  irasci.«Vs  vobis  qui  ridctisnunc,quiaplo- 
rabitis,et  flebitis  vos  »(Luf.vi).Dicitet  Job  :  ■  Os  ve-  D 
racis,risu  Deus  implet»  (Job.  vin).  Job  ergo  laudat 
risum,  Dominus  ipse  damnat  risuin  :  Salomon  au- 
tom  dicitesseiram  meliorem  risu.  Putas  ergo  dis- 
Bcutire  tam  varias  sibi  voces.  Sed  non  ita  est.  bic- 
ut  consonut  sibi  iiarmonica  vox  variis  cbordis,  ita 
consonatbicconcorssententiam  variis  verbis.  Po- 
pulus  Israel  reus  in  viiulo  quem  iecerat  Aaron, 
quando  sedebit  ludens  et  comedens  et  luxurians, 
multomelior  tali  risu  fuit  ira  Mosi,  cujus  tristitia 
vultus,et  ira  pectorie,  cor  popuii  ft4!t  delinquentis 
flcxit  correptio,  ut  flens  pro  peccato  suo  liberare- 
turab  ira  atque  furore  Domini  (Exod.  xxxu).  Mul- 


tum  fuit  iratus  bomo  <'  mitisaimua  super  omnes  qai 
morabantur  in  terra  m  (Num,  xii),  quaDdo  fregit  t«- 
bulas  di^ito  Dei  conscriptas,  et  quando  perimendo 
cbarissimosamicos  et  propini|uo8,cor  atque  inaDus 
suaa  consecravit  in  mortibus  peccatorum.  Sanctus 
Pbinees  ira.abstuhtin  Belpbegoriram  l)omini(i?ifm. 
XXV).  Talis  etiam  in  Joab  ira  fuit  David,  quando  oc- 
cidi  jussus  est  a  Salomone  (III  Rfg.  ii).Sioii!iB  foit 
Helie  (///  Reg.  xviii),  similis  fuit  ira  Matatbis,  qoi 
zelati  sunt  pro  Domioo  gladiis  atque  ira  (/  Maehab, 
u\.  Talis  ira  Petri  {AcL  ii),  talis  fuit  ira  Pauli 
(/  Cor,  IV) :  Petrus  enim  verbo,  Paulus  virga  fe- 
riendo  contrietari  faoiebant  illos  qui  peccabant.No- 
luit  irasci  peccantibus  niiis  Heli  (/  Reg.  lu),  atqoe 
perierunt  una  nati  et  paterruina.  Si  rides  peccans, 
tu  tibi  irascere  tristjins.  Si  peccat  fratertuos,  ira- 
scere  fratri  peccanti.  Si  bene  tristatufy  ai  poenitet, 
si  reveretur,  accedens  ad  eum  gere  compatieDdi 
morem.  Si  ita  contristaris  ut  fratrem  toum  contri- 
stando  lucreris,  pro  mercede  debita  nomen  patien- 
tis  babebis.  Hic  sibi  contristandum  cor  exiatimat 
sapientis,  ut  sit  ei  spes  certiasima  futura  laetiiici 
Hic  econtrario  sibi  laetandum  cor  credit  iosipieD- 
lium,  qui  dicunt  in  triviis  quotidie  clamantee : 
«  Manducemup  et  bibamus,  craa  enim  moriemur» 
(/  Cor.  XV).  Tales  tam  atolti  quscunque  sperant, 
desiderant  CMrnaliter  fleri. 

Vers.6,7.—  «  Melius  est  a  sapiente  corripi,  qaam 
stuUorum  adulatione  decipi,quia  sicol  sonitusspi- 
nurum  &rdentiumsubolla,8ic  risus  stulti.sed  etboe 
vanita8.»Quod  Salomon  dicit,  paterSalomoDisdicit 
in  psalmo  :  «  Corripiet  me  justus  in  misericordiaet 
increpabit  me,  oleum  autem  peccatoris  non  impio* 
guetcaput  meum  »  (PsaL  cxL).«Oleum  peccatori8,t 
laudes  pcccatorum  designat,laus  ergo  caputimpio- 
guat,iau8Cor  fallendo  saginat,  sed  quod  impingua- 
tum.nescit  rerum  subtilia.  Ad  mortem  ergo  peccat, 
qui  peccatorum  malapraedicat.Quot  modisergopec- 
cando  morimur,  tot  pene   modis    vivincamnr.  £et 
cuique  morti  sua  justiflcatio.  Mors   erit  mortalis, 
cui  spes  bona  deerit.Occulte  ergo  moritur,  qui  co- 
gitat  scelus  in  coide   suscitat    ilinm  Deus  in  Glia 
Jairiduodenne  {Marc.  v;  Luc.  viii).  Mortuue  effer- 
tur,  qui  fortior,  et  majora  delicta  fecerat,  reddit  et 
illum  Dominus  redivivum  ad  portam  in  juveneeo- 
scitato  (Luc.  vii).  «  Quatriduanusfetet  »  {Joan.  xi), 
quicunque  sordet  in  veteri  crimine.  Quatuor  autem 
die8,quatuor  prsei^ignant  mortes,  quoniam  quidem 
moriuntur  per  Adam,per  legem  naturee,  per  legem 
Mo8i,per  legem  Evangelii.  Ita  Deus  nos  suacitat  in 
Lazaro  quatriduano.  «  Peccator  in  desideriis  anima 
sun  quando  Iaudatur»(Pj^^  x),  et  stultorum  adula- 
lione  decipitur,et  in  peccatosuomorilur,  a  Domino 
nunquam  merebitur  suscitari.  Discipulus  ad  sepol- 
turaiii  patris  ire  desiderans,  Salvatoria  probibetar 
imperio  {Maith.  viii).  Quanti  monachorum  dum  pa- 
tris  mhtrisquemiserentur^suaaanimMB  perdiderunL 
Super  patre  el  matre  poUui  nobis  non  licet  (LevU* 
XXI),  quanto  magis  soper  matre,  aororiboB,  conae- 


it57 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LLB.  UNUS. 


1358 


briQi9,familia,servuli8?  Genus  regale  et  sacerdotale  A. 
sumus  (/  Petr.  ii).  lilum  attendamus  patrem,  qui 
nunquam  moritur,aut  qui  pronobis  moritur,  etqui 
ideo  vivens  mortuus  estyUtnos  mortuos  viviQcaret. 
Si  quid  babemusde  i^gypto^quod  princeps  mundi 
suum  possit  agnoscere,tenenti  iEgyptiscum  pallio 
relinquamus  (Gen.  xxxix).  Reddamus  parcnMbus, 
qua  parentum  sunt,8i  tamca  vivunt,  si  Oomino  fl- 
lioh  suos  prsferri  sibi  glorientur.Pro  otioso  quoque 
verbo  rationem  reddiluri  sumus  {iMatth,  xi),  et 
omne  quod  non  aediflcat  audientes,  in  periculum 
loquentium  vertitur.  Quid  ergo  ad  mortis  causam 
colubroest  nequius  unquam  ?Ita  adulatorislingua 
nibil  nequius.  Sicut  varius  coluber  lingaam  trisul- 
cam  ore  movet,  ita  adulator  linguam  babct  trisul- 
cam.Si  detester  bona,etipse  detestatur  ;  si  collau-  n 
dem  mala,  nihilominus  etipse  collaudat.  Qu8b  dixi 
si  forte  dedixero,  dedicet  et  ipse  petulanter.  Tam 
varios  colores  pardus  minime  babei.Cameleonnon 
tot  accipit  species  atque  coIores,qui  variatur  in  specie 
quascunque  videt^praeter  speciem  albiet  rubei  co- 
loris;  omnibus  ergo  adulator  arridet,el  si  condolet 
tunc  etiam  ridel.Stultus  et  iniquusadulatorquita- 
liter  ridet,dat  sonitum  sicut  spinarum  ardenlium. 
Iloc  viti um  a d ulationis ita  hoc temporc inolevit,et us- 
quequaque  concrevit,  ut  qui  adularinescit  aut  non 
vult  invidus  sive  maliUosus  abomnibusjudicotur. 

Vers.  8.  —  Calumnia  conturbai  sapientem^et  per- 
det  roburcordis  illius,  Quis  est  iste  sapiens  quem 
conturbat  calumnia  et  nouleviter  turbat,sed  tanto 
turbine  pulsat,  ut  robur  cordis  illius  perdat,  et  to- 
tus  fatiscat?VeraestilIa  pbilosophorum  sententia,  C 
quod  sapientisanimum  minimepcturbentillsqua- 
tuor  pa8siones,qu8e  fere  omnesinTolvunt,dequibus 
ita  legitur  : 

Moraies  metuunt,cupiunt,  gaudenfque  dolentque. 

ViRG.    jEneid.   vi.) 

Quatuor  illa  omnes  perturbant  prster  sapientem. 
Nos  parvi  penderemus  arguta  mundi  sopbismala, 
nisi  ipseDominus  videretur  ilIaapprobare,dumait: 
Qui  credit  in  me^  et  prxcepia  mea  facit,  simiiis  est 
homini  qui  xdi/icat  domum  suam  supra  petram,  Ve^ 
nerunt  flumina,  flaverunt  venti,  et  impegerunt  in  dO" 
mum  iiiam,  et  non  cecidit  quia  fundata  erat  supra 
firmam  petram  {Matih.  vii  ;  Luc.  vi).  Justus  et  sa- 
pienter  tenax  propositi  suifortiter  se  alTectum  sen- 
seral.qui  dicebal  :  Si  ccelum  terrs  adbaereat,  Ysi-  D 
dorus  non  formidat.Qui  autem  non  est  sapienH,sed 
sapiens  esse  videtur,  iste  ffidificavit  sibi  domumsu- 
per  instabilem  arenam,  quam  si  propellant  vel  le- 
viter  ventus  et  pluvia,  statim  dabit  borrorem,  et 
magnum  cadendo  fragorem.  Talis  est  sapiens, 
quem  Ecclesiastes  pronuntiat,  qui  projectis  armia 
perdidil  robur  animi,  et  loco  cossit  si  aliquando 
calumnia  pressit. 

Vbrs.  9.  —  Melior  est  finis  orationis,  quamprinci- 
pium.  Multi  in  principio  sapientes  sunt,8ed  in  fine 
desipiunt,  et  a  bono  recedunt,  etmulliquiin  prin- 
oipio  stulti  Bunt,8ed  in  flne  asBumunt  sibihabitum 

PATmoL.  GLXYIII.  ' 


recte  sipiendi,  et  moras  principi  rcdimendo  per 
horas  Gnis  compensant  honesto  studio,  quod  per- 
diderant  pigritando.  Mullo  majoris  et  multo  sunt 
melioris  studii  qui,  spretis  nugis,  assumunt  sibi 
habitum  tiapientis,  quam  illi  qui  in  principio  sa- 
pientes  essc  videntur,et  postea  desipiunt.Maximus 
Plato  et  inagnum  decus  suo  tcmpore,fecit  esseme- 
liorem  finem  orandi.  Qui  prius  athleta,priu8  vires 
in  certamineexpeodenSjpriusomnesvincensroborey 
quundo  cor  ad  studium  philosophandi  transtulit, 
vicitsapientia  omnesqui  corpore  vicerat  omnes. 
Quemadmodum  prius  luctando,  ita  postea  victor 
philosopbando.  Porro  noster  Plato,et  melior  atque 
major  Platono,Paulus  primo  biasphemus  eteontume- 
liosus  (/  7tm.  i),athleta  legis,  atque  Evangelii  gra- 
vis  hostis,edocuit  finem  meliorem  esse  principio, 
quandorepromissam  glori»  accepit  coronam(iy  Tim. 
iv).  Finem  principio  prffitulit  latro  in  oruce,  prin  u- 
pium  enim  mortem^finisdeditjIliparadisum.Prind- 
pio  flnem  sibimet  fecerunlmelioremdives  Zach^iua, 
etMatthffius  telonarius  {Luc.  xix;  Malth.  ix).  Qui- 
cunqueaberrantes  revocantur  ad  ovile  et  se,  s.iunt 
finem  meliorem  esse  principio.  Multo  pejoris  s!:nt 
et  multo  minoris  illi,  quilaudatis  principiis  poilea 
desipuorunt,  et  conversi  abierunt  retro  {Joan.  vi) 
post  Satanam.  Talis  fuit  Judas  Scarioth  qui  Domi- 
num  tradidit,  talis  Nicolaus  baeresiarches.  Tales 
fuerunt  discipuli  illi  qui  cum  reliquerunt,  quia 
verba  vits  sternae  cum  B.Petro  ct  cffiteris  aposto* 
lis  intelligere  noluerunt.Qui  Balaam  sapiendo  pec- 
cans  etvidendo  cadens  ?  (/Vi(T7i.xxiv.)Qui  primodi- 
gnuB  fuit  verbis  Domini.illum  malus  finis  dignum 
verbisfecit  asinini8(iVttm.xxii};terrentasine  verba, 
quem  non  terret  ipso  Dominus.Sedquaretamlonge 
54S  exempla  petuntur?Eccoquamhabemu8  inma- 
nibus  certisadest  idoneis  Ecclesiastes,  qui  dicit  A- 
nem  meliorem  esse  principio.  Quis  enim  sic  insi- 
gnitus  fuit  honesto  principio?Cui  tantos  tbesauros 
sapientix  Deusostendit?  (/// /?^p.  iii.)  Sed  habuit 
deteriorem  finem  principio,  qui  desipiens  in  fme 
senectutis  su-c  idola  gentium  adoravit  {Eccii.wiw: 
lll  lieg.  xi). 

Melior  est  patiens  arrogante.  Quidquid  habemus 
bonitatis  aut  virtutis,  ab  illo  habemus  qui  nalura 
Deus  est,quidquid  autem  babemus  vitiorum  extrin- 
Bccus,  ab  illo  habemus  qui  est  auctor  peccati,  qui 
▼itiavit  suam  peccando  naturam,etnostram  infecit, 
quando  nos  delioquere  fecit.Qui  mendaxest^et  pa- 
ter  mendacii  {Joan.  viii),  quis  ergo  mendacior  illo? 
quis  sibi  arrogat  pluseo  ?  lUe  sibi  arrogat  quodsit 
princeps  hujus  mundi.Est  profecto  Deus  patiens 
melior  illo^qoi  patitur  illum  injuste  regnareinhoc 
mundo,aiqueditrertilli  tartareas  infligere  pocnaa^ut 
tempore  judicii  crucietur  in  igne,  qui  paratus  est 
diabolo  et  angelis  ejus  {Matth.  xxv).  Est  patiens  me- 
lior  illo  qui no8  miserandodissimulans paliturmala 
qu«  peccando  meremur.  Quanta  ipse  tulit  bomo 
facius  et  mortuus  pro  nobi8,tanta  nos  pati  exhor- 
taturydicens :  In  patientia  vestra  possidebitit  anima$ 

40 


1S59 


RUPEKTI  ABBATIS  TDITIBNSIS 


12M 


vesiras  {Liie  zii).  SancU  quanta  tulerunt  spe  vitas 
fflternaB?Fhilo9opbos  KUtedi  luis  non  miretur^quod 
tanta  potueruntpati  spe  tantummodo  laudis  inani? 
Multi  namque  nulios  adsuumdiscipulatum  admit- 
tendos  censebant^nisi  patienter  omnibus  opprobriis 
et  subjicerent  tolerandis.Dlcam  aliquid  quodmire- 
rie.Sinullu!»  vellet  oisdare  colaphos  vel  plagas,  et 
nullis  opprobriiscruciarct  pretia  multadabant  mer- 
cenariis,  qui  colapho?/  alapas,  atque  duras  darent 
illis  pUp^as.ut  sic  diu  exporti  dignt  essent  philoso- 
phari.  Omnibus  igitur  plagis  et  grrfvibus,  quidam 
aftectus  oontumeliiftyCensori  suo  gloriabundus  ait  : 
Sum  ego  modo  dignus  nomine  philo8opbi?Ita,  in- 
quit,  ilie,  si  tacuisses.Sic  jure  pt^rdit  laudem,  qui- 
cunque  sibi  frustra  arrogat  arteni.Quicunqueergo 
recle  vivpndi  ded^^runt  praecepta.huno  damnant.qui 
plus  virilMis  suis  sibi  arrogat,  illopque  attullunl, 
quein  patientis  torMca  castigat.Multa  eniin  Jacob, 
Moses  atquii  D  ivid  tulerunt  patiendo.Job  speculum 
morum  patienti8B,multo  melior  fuit  Eliu  tam  magna 
min»nte.Job  meliorvixit,  quoniampatienteromnia 
nialujsibi  iliatavicit.Ille  quippe  primum  Eliu,  po« 
stea  Balaam  vocatus,  dum  plusa^quo  sibi  arrogal, 
in  Job  tanta  jactans,et  in  Israel  tam  malatractans, 
occisus  est  gladio  cum  Muiianitis. 

Vkrs,  iO.  —  Nesu  velox  ad  iraxcendumj  quia  ira 
in  sinu  stulti  requiescU,  Uculatus  ante  el  naro  Ec< 
clesi.tstes,  sic  medium  primo,  atque  sic  ultimum 
copuiat  mcdio,  ut  stent  quas  prius  dixit,  neque  di- 
stentqiias  inoJo  dicit.  Qui  enim  dixcrat  meliorem 
irum  csserisu,  ne  forte  aliquis  eum  frenos  irapu- 
taret  la^asse,  praecepit  iram  sapienter  esse  refre- 
nandam.Et  nequis  sitvelox  ad  ira8cendum,cau8am 
subinferl,  ira  incordeviri  requiescit.HiucJacobus 
ait:*St(  omnis  homo  tardus  ad  xram  {Jac,  i),  et  do- 
ctor  gcntium  apostolus  Paulus :  Sol  nati  occidat  su- 
per  iracundiam  veslram  {EphesAy)3icui  enimflatus 
orisunius  multa  foramina  implet,  ut  barmonicas 
voces  fistula  modulelur,itagratia  spiritualia  pluri- 
bu8a8piral,ut  plures  unum  atquo  idipsum  loquan- 
tur  muUi.Necergo  cito,aut  temere  subdas  mentem 
tuam  irs.Quienim  difrertiram,minuit  flammamde 
pectore.  Caetera  ergo  nos  deiectant  crimina?  Quid 
autem  Istum  ira  tenet,  quid  delectabile  spoodet  ? 
Gorpus  perturbat  atquementis  vezat  praecordia.  Ira 
graves  et  magnos  domal,domat  ira  pusilloB.Io  sanctis 
etiam  atque  magnis  pudet  nimis  iram  valuiese.  Et 
quiddulciu8melle?quidamariu8ira?Iraex8tiDguit 
apem,  nec  iram  melle  elait  apes.  De  septem  vitiis 
est  ira,qu(B  parit  regina  superbia   morlis. 

Vers.  11.  —  iV^  dtcas  :  Quid  putas  causse  e$i  quod 
priora  tempora  meliora  fuere  qnam  nune  sunt^Stulia 
enim  esi  hujuicemodi  interrogatio, Qnod  Salomon  di* 
oit,  Dominus  noster,  qui  est  plus  quam  Salomon, 
quidixitdiscipulissuisquaerentibusdetemporibus: 
Non  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momenta^quje  Pa- 
terposuit  in  sua  potesiate  [Act.  i).  Tempora  priora 
quod  non  sinl  meliora  fuluris^sed  parili  ductuom- 
niaconeurrant  demonstrat,  qui  sibi  tria  tempora 


A  componens  mandi,  natura;,  veteris  legis,  et  novae 
gratifie  taliadicit  de  supremotempore  mundi,quale 
tompus  in  diebus  Noeet  in  diebus  Loth  quando  sibi 
vivebant,  condebant  et  bibebant,  nubebant,  plan- 
tabant,  et  8edific;ibant,vendebant  ct  aliena  licenter 
emebant,  doneo  sunt  absorpti  subito  c&tarlismo 
{Luc.  xvii),tale  tempuseritquando  mundus  ccelesti 
igne  peribit.Quoniam ergo tempora temporibus prs* 
ferre  prohiberis.res  pro  temporibus,pro  rebus  cer- 
tis  lempora  si  velis  conferre  nihil  causs  videbis 
esse  utdicas  melius  tempus  tempore  concurrere. 
Quisumme  bonusest,  nmnia  tempora  fccit  bona, 
unicuique  suutn  usum  dispensans  pro  vice  rcrum. 
Si  vero  ratum  ai*um  pervertit  evenlus  rerum  sub 
dubia  vice  fluitaniium    reru^r,   tempus  illu  melius 

g  non  flet,  n^que  pecus.Sl  mors,  bella  atque  fames, 
tempestas,  tabid(\  clades  aliquando  aere  corrupto 
ingruerint,  non  est  in  culp»  tempus.  Malum  CDim 
eventum  malususus  temporisexquirit.  Nos  quippe 
cum  peccando  bonum  usum  vlta^  inver(imu8,o>;bis 
terrarum  contrainsensatos  pngnat  pro  factorcsDO, 
invortens  temperiem  et  positum  usum  temporis. 
Natn  indignatur  subjiciud  nostros  usu3,quo>  videt 
abuti  donis  Creatorie. 

Vins.  12,13*  —  Utilior  est  sapientia  cum  divitiis,et 
magis  prodest  videntibus  solem.Sicutenimprofegitsa- 
pieniia,sicprotegiipecunia^hocautemplus  hahei  erudi" 
tio  ei  sapientia,  quod  viiam  iribuunt  pOiisessori  suo. 
Multu  m  variat  verba  sua  in  modum  rbetoris  Ecclesia^ 
te8,etqui  pluribusloquitur,plurimorum  vocesimita- 

p  tur.Dixerat  ille  suis  loquens  verbi8,quod  pretiosior 
essetsipientiacunctisopibus.Modoveroloqaensve^ 
bis  non  recte  sapientis  confert  illam  opibu8,etquo- 
dammodo  opes  praeferre  videtur.  ViHiorest^  inquit, 
sapieniiay  cum  divitiis  ;  sicut  proiegit  sapieniia^  sic 
protegit  pecunia,  Quasi  diceret :  Protegit  et  prodest 
8apientia,protegit  et  prodest  pecunia.Nonplena  est 
per  se,  nec  totum  babet  res  in  se,  cui  supplemeo* 
tum  dat  divitiarum  copia.Istalocatusex  verbisnoa 
perfecte  sapientis,cuiest  sapientiavilia  sinedivitiis, 
dicit  modo  quae  sitvera  sapientia.  Hoc  habet  plui 
eruditioetsapientia^quod  vitamtribuunt  posaessori 
suo.  Hoo  non  possunt  divitie  conferre  nec  habere. 
Hicbene  connonatEcclesiasti,  vox  Evangelii.  Nim 
cum  juvenis  dives,  qui  non  potuit  per  opera  legii 
perfectus  esse^audivit  a  Domino  :  Unum  tibi  deest: 

D  Si  vis  perfectus  esse^  vade,  vende  omnia  quse  habesei 
dapauperibuSf  ei  veni,  sequere  me  (Matth.  xix),  cod- 
sideremus  quam  sapienter  sapientia  sit  locnta : 
Vende  qux  habeSy^ii ;  non  partem  bonorum  tuoruB 
vende,  sed  omnia,  oamque  vendideris,  quid  seqoi- 
iuT?et  dapauperibus^  non  divilibus,  non  propin- 
qals,  non  ad  luxuriam,  sed  ad  necessitdteoa,  Sivi 
sacerdosille,  sive  agnatus  sitet  affini8,nihiliQillo 
consideres,  nisi  paupertatem.  Laudent  te  esurien- 
tium  viscera,non  ructuantium  opulenla  convivia. 
Igitur  quod  dicitEcclesiastes^/locfcii^ei  ptus  eruditi» 
et  sapientia^quodvHam  tribuunt  possessori  iiio,idem 
est  quod  DominaB  ait:  5t  uis  p$rf$ctu$  $$$0^  vmk 


1S61 


COMMENT,  IN  ECGLE8IA8TEN.  -^  LIB.  UNDS. 


1268 


omnia  qux  habes,  et  da  pauveribus,  el  veni,  sequere  A 
mey  et  habebis  Ihesaurum  in  cculo,  Quid  contineat 
cooimoditiitis  sapientia  cum  divitiistestantursequa- 
ces  Chrieli,  qui  divites  facli  sunt  per  spiritalem 
paupertQtem(Jac.  ii).  HinctesleBsunteliam  mundi 
gymnosopbistde  qui  ostendunt  544  nudi  quod  pos- 
sitsapientianuda.Quali3fueritBocrate8,qui  prodo- 
siderio  sapientiae,  Oiiinia  quas  habebat  vendidi  t,et  pre- 
tium  eorum  in  mare  jactavit  dicens  :  Ego  vos  mer- 
gam,  ne  mergar  a  vobis.  Quid  loquar  de  te,  qui  pro 
voto  sapientiae,ne aliquid  videres  quod  concupiscere 
posses,  ooulos  tuos  stolide  sapiendo  efTodisti  ?  Est 
ergo  sine  divitiis  eapiontiavilisquanDpluribus,  igna- 
ris  quo  fine  sapienlia  leacnda  sit,  quam  multum  sa- 
pientia  distat  a  sua  umbra. 

Vers.  14.  —  Considera  opera  Dei^  quod  nemo  pos'  g 
siC  corrigere  quem  ille  despexerit,  Si  totum  transcur- 
ramus  Ecclesiasten,  hic  tantummodopersuadcrinoa 
videbimus,  quanta  Deus  fecit  et  faciet,  hoo  prae 
magnis  maximum  est  ;  quod  neroopossitcorrigerc 
quem  ille  despexerit.  Gain  quando  peccayit,ct  fra- 
trem  suum  occidit,  Dominus  benigne  revocavit;  sed 
illc  do  medici  medicina,  et  Dei  miserioordiadespe- 
rans  :  Major  est,  ait  itiiquilas  mea  quam  ut  veniam 
merear  {Gen.  iv).  Pharaonem  regem  -*gypli  fre- 
quentibusDominus  prodigusad  misericordiam  pro- 
vocavit,  sed  quia  duri  oordis  illo  fuit,  emoUiri  mi- 
nime  potuit  (Exod.  ix).  Nabucbodonosor  Daniel 
sanctusadmonebat  ut  peccata  suaeleemosynis  redi- 
meret  (Dan.  iv) ;  sed  quoniam  noo  flexit  inorepatio 
sana  superbum,  ita  eum  despexit  Deus,  ita  repro- 
bavit,  ut  per  septem  anoos  projeclus  ab  honiinibus  ^ 
fenum  ut  bos  comederet.  Veniens  in  mundum  Pi- 
lius  Dei  Dominus  Jesus  Ghristus,  omnes  oorripuit, 
sed  non  omnes  tamen  correxit.  Sicut  sol  oriens  su- 
per  bonos  et  malos,  tanquam  mollelutum  indura- 
bat  corda  malorum,  quos  nulla  admonitio  trahebat 
ad  credendum,  cum  sicul  ceram  bonorum  corda 
moiliret,  quos  ad  credendum  sana  corrcctio  altrahe- 
bat.  Quare  nemo  possit  corrigere,  quos  ille  despe- 
xerit,  ilie  symmysta  Dei  Joannes  considerat,  sori- 
bensquod didicitquando  recubuit  super  pectus Jesu 
(Joan,  xxi).  Ideo,  inquit,  credere  non  poterant  qui 
miracula  Domini  videbant,  quia  dixit  Isaias  pro- 
pheta  :  Indura  cor  populi  hujus  et  aures  ejus  ag- 
grava,  ne  forte  videant  et  inteliigani^  et  sanem  eos 
(Isa.  VI).  Omnipotens  Dominus,  qui  vult  omnes  ho-  D 
mines  salvo^  facere  (l  Tim,  i,  ii  ;  Luc.  xix,  ix  ; 
Maith,  XVIII ;  Joan,  iii),  non  bominis  cor,  non 
oculos,  non  aggravat  aures,  sed  quoniam  data 
est  hominibus  lihertas  arbitrii,  talisestDeushomi- 
nibus,  quales  se  efflciunt  bomines  Deo,  undePsal- 
mista  dicit :  Cum  sanclo  sanctus  eriSy  et  cum  perverso 
perverteris  (Psal,  xvii),  non  cessando  a  natura  bo- 
nitatis  suae,  sed  negando  tibi  pravo  alque  perverso 
dona  suffi  bonitatis. 

Vers.  15.  —  In  die  bona  fruere  bonis^  et  diem 
mala  prxcave ;  sicut  enim  hanc^  sic  et  illam  fecit 
Deus,  tU  non  inveniat  homo  coiUra  &um  jusku  queri" 


monias,  Nulla  dies  per  se  bona  vel  mala  esl,  sed  bo- 
nus  aut  malus  eventus,  bonus  vel  maius  ordo  cau- 
sarum,  aut  rerum  dabit  unicuique  dierum,  ut  booa 
vel  mala  sit.Hoc  extrinsecusaderit  illi ;  aderit  enim 
dies  caus8B,  et  causadiei :  dies  cnim  subjectum  est, 
quale  extra  accidit.  Est  bona  dies,  cui  rerumcopia 
dives  accidit,  et  lotus  temporis  usus  concordat  ; 
ccontrario  mala  dies  est,  oui  deest  oopia  rerum,  cui 
totus  temporis  usus  discordat. Quandojucunda dies 
res  omnes  tibi  prosperat,  utere  rationabiliter  acqui- 
sitis,  et  ita  omnia  mala  sapienter  praecavebis.  liie 
ergo  bene  fruitur  acquisitis,  qui  peccaremetuit,  et 
ne  dics  judicii  mala  sibi  superveniat  veretur.  Qui 
enim  dedit  nobis  tempus  bene  agendi^  illetempus 
faciet  malum  luendi  peccata,  sic  quippe  dicturus  est 
bunis  :  Venite,  benedicti  Patris  mei  ;  percipite  re- 
gnum  quod  vobis  paratum  est  ab  origine  mundi 
(Malih,  xxv)  ;  ct  econverso  iniquis  iHe,  matedioti^ 
in  ignetn  «ternum  qui  paratus  eU  diabolo  et  angelis 
ejus  (ibid.),  Et  quid  in  Greatorem  noBtrum  justas 
volumusjaotare  querelas,  quodnimiumfragiiis  nos 
fecerilconditionis,  ut  possimus  peocare,  moriatque 
ad  seterna  tormenta  perduci  ?8ed  frubtra  causamur  ; 
nihil  est  quod  Ju^le  conqueri  possimus  de  Domino 
nostro,  qui  tales  creavit  nos,  uti  nosmetipsos  tueri 
queamus  atque  nobis  dominari,  si  bene  et  sapienter 
vivendo  mala  destruxerimus  cavendo.  Per  bona  et 
per  mala  qu«  sibi  contraria  sunt,  sicut  tibi  subje- 
ctus  stat  mundas  per  conlraria,  in  quo  quidem  com- 
pugoant,  sed  non  repugaantsinepace,  frigida  cum 
calidis,  concertant  humentia  siccis,  atque  bonis 
mala,  et  lux  tenebris,  moliiaduris.  Eavisest  cordis, 
ut  hso  coiitraria  jungat,  quis  modusvel  ordo  siteo* 
rum  aut  causa  videndo.  Si  pra^valeanl  bona,  tibi  dat 
scutum  moderatio,  ut  agas  prudentcr,  re  tevincat 
jactantia.  8i  vero  mala  praevaloant  tlbi,  datscutum 
patientia,  ut  agas  consianter,  ne  fatiscas  desperando. 
Sicut  miles  in  castris,  ita  hono  vivens  in  membris, 
ut  prscaveas  mala,  inter  bonaneunquamde  tese- 
curus  vivas.  Imitare  hirundinis  industriam,  qus  a 
natura  accepii  ut  de  se  soUicita  sit,  si  doinus  ejus 
male  firma  nutat  minitando  ruinam,  fugit  iode,  et 
ultrasineiilanonnidincat.Quaudounquamsatisaibi 
confidit  hirundo?  Nunquam  comedit  stando,  sed  vo- 
litando  per  aeraprandet,timetenim  sibijugiter,  at- 
que  prflBcafens  mala  vix  credit  sibi,  cerle  quem  ti- 
meat,  aut  quare  timeat  nescit,  non  illam  auceps, 
non  avisduraimpetit,  tutaundique  tamen  pavet,  et 
cavet,  ut  paveas  et  caveaa  tu.  Quis  magis  docet  te 
ut  cavcas  mala  froendo  sorte  bonorum  ?  Salomon 
verbis  suis,  an  hirundo  rebus  a  natura  acoeptis  ? 
No8  alio  quoque  instruit  exemplonostra  hoapes  hi- 
rundo,  doctamedicaripullossuos,  quicaeoi  nascun- 
tur,  succo  chelidonie,  visum  quem  negat  natura 
prsstat  medioamine.  Sic  oculos  menlis  tus  disce 
medicari,  o  homo,  nt  prscaveas  mala,  sicut  docet 
Ecclesiaates. 

Vers.  {6,  —   Hasc  ^uoque  vidi  in  diebus  vanitatis 
meae.  Justus  perii  m  iustUia  sua,  et  impius  multo  vi* 


1263 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1S64 


vit  tempore  in  malitia  sua.  Hio  illud  vanum  praeci-  A  ^^^^f  <iaod  docuit  hoc  fecit,  neque  nimium  Justus 


pue  notatam  esse  reor,  quod  qui  in  justilia  sua  mo- 
rilur,  putatur  periisse,  et  qui  perlt  videndo  putatur 
diu  vixisae.  Justus  enim  cito  moritur,  ne  malitia 
mutet  intellectum  illius  (Sap.  iv),  impius  autem  ut  in 
aBternumpereatsenesoitinffficepeccati.PrifflusAdaro 
qui  ooBpit  vanam  agere  vitam,  vidit  justum  periisse 
in  juslitia  sua,  quando  Gain  fratrem  suumjustum 
Abel  occidit,  et  in  malo  suo  Cain  impius  diu  vixisse 
visus  est,  quia  septima  tandem  generatione  defun- 
otus  est  (Gen.  iv).  Josias  in  justitia  sua  videtur  per- 
iisse,  quia  vita  brevi  et  regno  usus  breviori,  quam 
oito  periit  ab  iniquo  occisus  Necbaone  (IV  Reg. 
xxiii).  Quantatffidiadedit  vitalongsvi  Manasse,  qui 
in  regno  plus  quam  quinquaginta  explens  annos, 


fuit,  omnibus  omnia  factus  ut  omnes  lucrifaceret  (i 
Cor.  ix).  Ne  plus  quam  necesse  est  sapcret,  arcana 
verba  qu»  audivit  nulli  locutus  eat  (// C<7r.  xil.| 
Saul  plus  quam  necesse  fuit justus,  contra  prscepta, 
parcens  Agag  Amaiecbitffi  obstupuit,  quia  traditas 
est  spiritui  immundo  et  malevexabatur  (//i^.  xv). 
Gui  dimittuntur  decies  millena  talenla,  non  voleas 
conservo  suo  parvam  sammam  dimittere  nimiQm 
obstupuit  datus  a  Domino  iniquis  tortoribos  {Mattk. 
xvin).  Justus  nimis  erat  et  nimium  sapuit  Novatia- 
nus  qui  poBnitentibus  veniam  auferre  conatus  est. 
Jastus  nimis  erat  Pelagianus,  dicens  hominem  non 
egere  auxilio  Dei  ut  bona  posset  operari.  Ipsi  etiam 
non  de  sunt  Ecclesiastigentilesjquod  multumnocet 


Jerusalem  de  sanguine  sanciorum  quos  occidit  re-  q  nimi8es8ejustum,etnimissapientem.  Plurimospbi- 


plevit  usque  ad  os  (IV  Reg,  xxi).  Isaias  pro  justitia 
serratus  est  ab  illo.  Sed  non  periit  ne  sit ;  periit  ta- 
men  ut  melius  sit.  Bzechiel  gladio,  Amosdecapita* 
tus  vecle,  Jeremias  post  vincula,  forunt,  et  eorum 
]apidatu8inju8titiaDominiperierunt,sednonperie- 
rant.  Quot  sub  veteri  lege,quottempore  novsgrati» 
in  justitiaDominipereuntesnonperierunt,etquanti 
in  malo  suo  diu  inveterati  vixerunt  ?  Justus  ergode- 
linquens  injustitia  peritipsa,  neque  peooando  perit, 
quia  castigat  illum  Dominus,  dicens  :  Ego  quos  amo 
arguo  et  castigo  {Apoc,  iii) ;  item :  Septies  caditjustus 
et  resurget  {Prov.  xxiv).  Justus  ergo  ne  forte  pereat 
perit  retractus  a  peccato,  et  quasi  lener  vitulus  stat 
ad  aram  factus  viclima.  Impius  autem  et  in  malo 
vivens,  peribit  videndo,  qui  dimisaus  sibi  sicut  ona- 
ger,  et  male  liber,  nunqaam  corripitur,  nunquam 
retracluB  a  peocato,  ut  sine  flnepereat  diuvivendo 
promeretur. 

Vers.  17.  —  Noli  esse  iustus  multum^  neque  plus 
sapias  quam  necesse  est  ne  obstupescas,  Sicut  perpen- 
diculum  opus  metitur  faciendum,  ila  virtus  justiti» 
545reliquarumvirtutumestperpendiculum,etdi- 
recta  linea  morum.  Justiti»  linea,  minus  sive  pius 
nesoit  babere.  Justi  tis  iinea  virtu  tes  illas  dirigi  l  stan- 
tes  in  medio  vitiorum  reduces  utrinque,utnibii  illis 
desit,  nihil  inde  supersit.  Si  prudens  et  furtis,  si  ve- 
lis  modescus  esse  ;  sine  ista  neque  prudcns  neque 
fortis  aut  moderatus  eris.  Omne  quod  est  nimium 
vertitur  in  vitium.  Lex  ergo  mundi,  lex  naturalis, 
lex  religionis  ita  in  justitia  jaclo  recti  fundamento. 


losopbos  multum  reddidit  obstupefactos  sapientia 
mundi,  potatos  et  imbutos  de  ffficesua.  Democntus, 
Chrysippas,  Zeno,  Cleantbos  plusjusto  Justi,  atqae 
plus  se  sapuisse  volenles  injecerunt  sibi  manus,  fe- 
rendo  morte  sua  stuporem.  Obstupuit  nimium  Em- 
pedocles,  nimium  justus  sibi,  qui  volens  esse  Deos, 
in  ignes  JEihniB  se  projecit. 

Vers.  -18.  —  Ne  impie  agas  multum  et  noli  eue 
stultus^  ne  moriaris  in  tempore  non  tuo.  Qui  sapre 
Justum  oerto  oobibebat  limite  ne  esse  Justus  mal- 
tum,  neque  plus  saperet  quara  necesse  sit,  modo 
dare  vult  modum  etiam  nostrs  impietati.  Quoniam 
enim  liberum  babemus  arbitrium  ut  pecoemus ;  qaia 
humanum  est  peocare,  diabolicum  perseverare,  mo- 
dus  mala  nostra  sffipiuscule  alleviabit.  Impius  esl 
sed  non  multum,  qui  qaandopecsaveriterubescit, 
elfdstinatadpoenitenliam.  Impius  multum  est,qoi 
sine  poenitentiie  remedio  semper  vult  peccare.  Mo- 
Blelafeniculovincere  scitserpenlinumvenenum  me- 
dioando,  et  cervus  aquarum  fluento.  Capreaextrabit 
a  se  ferrum  gustu  dictamni,  ursus  comedendo  for- 
mioas,atque  leosimilam  manducando8anantor.8aD- 
guiscapreaBsanatleopardum.Sialiqaiaferaiofirma- 
tur  sanabitur  hausto  canis  sanguine.  0  quam  slal- 
tus^quamstolidus  bomoest,  qui  ignorat  quod  bestia 
non  ignorat !  Quare  stultua  et  nimium  impius  esse 
prohiberis  h»c  est  causa,  ne  moriaris  tempore  non 
tuo.  Core,  Dathan  et  Abiron  propter  impietatem  ni- 
miam  in  tempore  non  suo  mortui  Bunt,  quia  vivi 
descenderunt  in  infemum  (Num.  xvi).  Videtur  ergo 


Justas  piu8  quam  necesse  sit,  atque  sapiensnimium  D  ficclesiasti  contrarius  esse  Job  qui  ait :  Constituisti 


esse  vetaris.  Nimium  j ustus  est,  vindex culpv  immo- 
deratus.  Nimium  Justus  est,  non  volens  ignoscere 
peocatis.NimiatibiJustitiatibiJustiliffitollitprcemia, 
verrucaa  fratrum,  sed  non  sua  damnans  tubera.  Sic 
Justum  prohibet  nimis,  qui  ait :  Estote  misericordes 
(Luc.  vi),  ut  idem  ipsi  consequamini :  Dimiltite^  et 
dimittemini  (ibid,),  Monet  Ecclesiastes  ne  plus  quam 
necesse  est  sapias,  quod  et  Paulus  apostolus  confir- 
maly  dicens  :  Noti  atta  sapere  sed  sapere  usque  ad 
sobrietatem  (Rom.  xii).  Dicit  et  Socrates :  «  Qus  su- 
pra  no8,  nihil  ad  nos.  Tres  unum  dicunt,  sed  inspi- 
rat  Deus  unum  tribus.  »  Paulas  quod  prohibuitvi- 


terminos  ejus  qui  prxteriri  non  potuerunt  (Job.  xiv), 
quomodo  terminos  sibiconslitutosnon  prsterit,  qui 
propter  iniquitatem  saamnonsuo  moriturtempore? 
Sed  habet  natura  tempus  quod  prsteriri  non  potest, 
atultus  autem  suum  se  credit  babere  tempus,  quod 
neque  natura  dat,  neque  gratia  prsstat,  sed  quod 
fiogit  sola  prssumptio  vane  spei.  Itaverax  est  Job, 
verax  est  Ecolesiastes.  Job  nature  tem  pus  q  uod  prc- 
teriri  non  potest  affirmat;  EoclesiasleB  vero  non  suam 
tempus  imputat  stulto,  at  saum  tempus  esse  negat 
quando  moriatur,  quoniam  quidem  impia  et  stolte 
vivens  perdit  vivendi  tempora.  Tempas  saum  male 


1265 


COMMENT.  IN  ECCLBSIASTEN.  —  LIB.  UNDS. 


1266 


agendo  perdiderant,  quos  ad  bona  revocat  opera  ^  ter,  epi^copus,  arcbiepiscopus,  546  et  papa  apo- 


Paulus  apostolus,  dicens  :  Redimentes  tempuSy  quo- 
niam  dies  maiisunt,  Ecce  patet  exverbis  Apostoliet 
Ecclesiustis,  quod  perdal  lempus  suum  qui  nimiis 
sordet  peccatis.  Quem  enim  Deus  creavit  ut  vivat 
bene  sapiendo,  si  desipiendo  non  suo  tempore  mo- 
riatur,  iste  neque  suo  tempore  vivet,  neque  morie- 
tur.  Qui  enim  vivens  moritur  morienti  iteratur 
mors,  cum  bene  deberet  vivere  nestultus  moriatur. 
Veus.  19.  —  Bonum  esl  te  susientare  juslumy  sed 
et  ah  illo  ne  subtrahas  manum  tuam;  quia  qui  limet 
Deum  nihil  negligit,  VI de  quid  in  verbis  Ecclesiastis 
sobluceat,  notantis  perpaucis  utramque  legem.Lex 
Evaogclii  jacit  umbram  legis  de  se.  Vetuslex  est,  ut 
ames  amicum  ei  odio  habeas  inimicum  tuum  (Matth. 


stolicus.Isti  quamvis  juste  vivant,  etjuste  magiste- 
rium  tcneant,  non  tamen  ad  perfectum  confortare 
possuct  sapientem.  Non  enim  est  bomo  justus  ia 
terra,  qui  faciat  bonum,  et  non  peccet.  Sed  si  sa- 
pientia  cordi  aspiraverit  sapientis,  ut  bona  faciat 
quaedidicit,  confortabit  oum  plus  quam  docem  pras- 
dictam  regentes  Ecclesiam.  Aliter.  Decem  principes 
qui  potestatem  babent  et  in  urbe  consistunt  angeli 
sunt,  qui  ad  perfectum  numerum  pervenere  dena- 
rium,  el  auziliantur  bumano  generi.  Sed  si  quis 
consideret  omnia  auxilia^majusest  auxilium  sapien- 
tiffi,  id  est  Domini  nostri  Jesu  Cbristi.  Postquam 
enim  dixerunt  angeii :  Curavimus  Babylonem  etnon 
est  curatay  relinquamus  eam  et  abeat  unusquisque  in 


v).  Qui  male  agit,  timeat  mala,  qui  vero  bonus  est  p  ierram  suam  {Jer,  li)  :   tunc  magister  medicorum 


spcrct  bona.  Sed  quoniam  nihil  adperfectum  addu- 
cit  lex  (Hebr,  vii),  iex  evangelica  non  volens  boc 
claudi  limite,  transcendit  praeceptum  legis,  amans 
inimicos,  et  bene  faciens  bisqui  oderunt  se  (ifa/l/i. 
v).Vides  ergo  quod  breviter  utrumque  Ecclesiastes 
adnotavit.  Cumdicitcssebonum  sustentarijustum, 
consentit  legiquia  bonaest,  donansbonajusio.  Lex 
quas  odit  inimicum  suum,  nescit  uliquo  parcere 
peccanti.  Uoc  est  quod  et  Paulusupostolus  ud  Ti- 
motbeum  confirmat,  dicens,  quod  bona  sit  lex  quiea 
legiiime  utitur  (i  Tim,  iii).  Lex  non  est  iniposita 
justo,  sed  iniquo.  Justus  ergo libenter  et  spontanee 
opcratur,  quod  iniquum  cogitsua  lex.  Quodautem 
sequitur  iNeretrahas  manumtuam  a  justo,  boc  per- 
feclio  est  evangelics  grati».  Lex  Evangelii  millies 


ipse  descendit^et  respersos  nos  sanguine,  et  pecca- 
torummadenlescruore,  quiomnem  substantiamex- 
penderamusin  medicos,  tactu  fimbriae  suae  sanavit 
(Luc.  viii).  Sanavit  autem  in  civitate,  boc  est  in 
mundo  isto,  et  confortavit  sapientem.  Omni  enim 
qui  habet  dabiCur^  et  adjicietur  ei  (Luc.  xix).  Quia 
auiem  indiguit  bomo  positus  in  peccatis  et  infixus 
in  limo  vro/undi  (Psal,  lxviii)  majori  auxilio,  id- 
circo  venit  ipsa  Sapientia.  Sed  qui  nobis  de  coele- 
stibusistariniari?  Descendamue  adterram,  redea- 
mus  ad  nos.  In  coclo  quid  qusrit  bomo  quod  in  se 
continet?  Pbysici  enim  principes  urbis,  et  urbem 
sicaccipiunt.  Homo  minormundus  exquatuorcon- 
stanselementis,  civitas  est,  et  ipse  de  se  principes 
dabitdecem  civitati.  Dccem  quippe  membra  nostrum 


ignescit  peccanti,  etcenties  millies,  atque  sicut  bo*  ^  corpus  in  altum  sustollunt,  duo  videlicet  artiouli. 


nis  vel  malis  datur  communiter  usus  saiis,  aeris, 
ignis,  aquse,  terrffi  et  pluvis,  lla  omnibus  porrigit 
manum  pietaiis.  Sijustuspeccando  exorbitaveritad 
tempus,  non  retrabas  manummisericordiaeab  illo  : 
Dominus  enim  erigit  elisos,  Dominus  diiigit  justos 
(Psal.  cxlv).  Ut  ergojustum  revoces  errantdm,imi- 
tare  elephantem,qui8i  aliquando  viderit  hominem 
errantem,  miseretur,  atque  prsecedens  sequentem 
ad  viam  revocat. 

Vers.  20,  21.  —  Sapientia  confortavit  saj^ientem 
siiper  decem  principes  civitatis,  Non  esi  enim  homo 
justus  in  terray  qui  facial  bonum,  et  non  peccet,  Su- 
pradixerat,  et  domesticisetalienisbeneessefacien- 
dum.   Poterat  ergo  aliquis  respondere.  Si  omnibus 


pes,  crus,  coxa,  pudenda,  venter,  pectus,  faux,  ca« 
put,  quod  eminet  in  arce  civitatis.  Ista  pro  princi- 
pibus  dat  cuique  suae  Deus  civitatis.  Pedum  di- 
giti  decem,  et  totidem  manuum,  quale  decus  et 
quaQtumprffistantmunimenetu8um,principibusqu6 
civitatis  per  naturam  triplicatis,  tutior  ibit  homo, 
alque  tanquam  potentissimus  David  babebittriginta 
fortes  contra  omnes  animi  bostes  (//  Reg,  xxiii). 
Superistos  principes,  super  istosin  corpore  proce- 
res  solasapientiasapientem  confortat,  nedesperet, 
60  quod  non  sit  in  terrabomojustus  qui  faciat  bo- 
num,  et  non  pecoet.  Sed  qui  persapientiam  confor* 
tatus  eritjsensuset  corporisarlus  principum  nomi- 
ne,   quos  bic  Ecclesiastes  nominavit,  ita  regat,  ut 


bene   facere  voluero,  non  babeo  unde  faciam,  neo  D  regnet  sapientiain  civitate  cordis.  Isti  principes  in 


potest  jusius  tanias  habere  divitias,  quae  solent  ma- 
gis  peccatoribus  abundare.Proptcrea  nunc  ait :  Quos 
non  potes  rebus,  consilio  adjuva,  solatio  fove.  Plus 
enim  poteet  in  augustia  conslituto  prajstare  sapien- 
tia,  quam  quaelibet  muximae  potestates.  Et  hoc  ip~ 
sum  cumprudentia  facito.Grandisquippe  libraju- 
siitiae  est,  ct  cui,  et  quantum,  et  quandiu,  et  quale. 
vel  inre,  vel  in  consilio  tribuere.  Decem  igitur  prin- 
cipibus  bene  regimen  urbis  convenil,  hoo  est  Ec- 
clesi.'»,  quoniam  decem  gradus  in  Ecclesia  confor- 
tant  sapicntem.  Est  enim  ostiarius,  lector,  ex- 
orcista,  acolythus,  subdiaconus,  diaconus,  presby- 


corporis  urbe  potentes,  si  volunt  contra  mentem  ni- 
mis  esse  potentes,  contra  illos  sapientia  confortat 
8apientem,utreprimat  membra  regnantia  potantis, 
et  cogat  subacta  servire  Spiritui  sancto. 

Vebs.  22,  23.  —  Sedet  cunctis  sermonibus,  qui  dt- 
cuntur^ne  accominodes  cor  (uum,  ne  forte  audias  ser- 
vum  tuum  matedicentem  tibi;  scil  enim  conscientia 
tua^  quia  et  tu  crebro  maiedixisti  atiis,  Plus  vanis 
sermonibusquam  ventisaer  tunditur,  ettotprocel- 
losos  non  sentit  terratumultus  concussoaeremulto 
ventorum  turbine,  quotmotushomo  paiiturjactatus 
in  altocordisnaufragiOjCumauris  adomniaprurit. 


I 


1367 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSI8. 


1168 


Utergo  vetenspruritu  cordia  etaiiri9,non  aures  cor-  A. 
disetcorporisflectas  ad  aurasrumori?.  Si  levisaura 
ezsufflaveritab  auslro  favoris,  non  te  flectat  a  justi- 
tia  gralia  talsa.Si  durusboreas  irruat  procelias  in- 
tentando,  neque  sio  a  recto  traraile  violens  te  turbo 
repellat.EstaliavanilaSjquid  famavanius  est?  Fama 
suas  aures  cunctis  accommodat  scrmonibua.  Audit 
famaluum  servum  maledicentem  tibi.  Qui  nimium 
famaecredit,quid  ilio  vanius.^Si  tibi  tortassiseritfama 
nunliaveri,  quod  tibi  forletuusmaledixerit  scrvus, 
est  ipsetibi  judex,ne  sis  vindox,le  judice,damnando 
Eervum,neteetillecondemnet,quialiummalcdixeri8. 

CAPUT  IV. 

Vidit  Jacob  scalanif  de  terra  iisque  ad  ccelum,  et 
ascendentes per  enm  angelos  et  descendentes,  et  desu^ 
per  innitentem  Dominum  {Gen,  xxviii),  ut  lassis  ma-  p 
num  porrigeret,  ut  ascendentes  suo  ad  laborem  pro- 
vocaretexemplo,  undeet  vocatur  locus  ille  Bethel, 
id  est  domus  Dei,  in  qua  quotidie  ascenditur  et  de- 
scenditur.fcltenirosancticorruuntsi  fuerintnegligen- 
lcs,et  peccatores  pristinum  recipiunt  gradum  si fue- 
rint  convorsi,  et  sordes  fletibus  laverint.  Huc  ideo 
dico^  non  utdeterream  descendentes,  sed  utprovo- 
oem  ascendentes.Nunquam  jure  a  malisexemplum 
sumitur,  etiam  in  saeculi  rebus  scmper  a  meliori 
parte  iacitamenta  virtutum  sunl.  Oblilus  proposili, 
etepistolaris  brevitatis,  plura  dicere  ad te  cupiebam, 
IratercbarissimeGregori.Admaterisequippedignita* 
tem,etadmeritumpcr8onflBtuaeparumestomnequod 
dioitur.Sed  redeamusnuncad  Ecclesiasten  nostrum 

Vers.  24,  25,  —  Cuncta  ientavi  in  sipientia.  Dixi» 
Sapiens  efficiar^  et  ipsa  longius  recessit  a  me.  Multo  C 
magis  quam  erat,  et  alta  profundiiaif  quis  invesliga- 
bit  [inveniet]  eam  ?  Quam  bene  homo  tentat,  quid- 
quid  in  sapientia  tentat?  Quasi  lux  est  homini  sa- 
pientia,  atque  dux  viandi.  Qui  in  tuce  ambulat,  ait 
Domious,  non  oflendit  (Joan.  xi).  Qui  omnia  tentat 
in  sapientia,  quid  amplius  optat  quamfleri  sapicna, 
ut  omnia  tentet  sapienter?  Uic  labor  est.  Ideoora- 
bat  amator  sapientiae,  dicens  :  Da  mihi,  Domincy  se^ 
dium  tuarum  assistricem  sapientiam  (Sap.  ix),  ut  me- 
cumsit,  ut  mecum  laboret.  Igitur  nullus  homo  sa- 
piens  esse  potest  absquelabore.  Si  dizero  :  Sapiens 
efficiar,  ipsa  longiusrecedet  ame^  infra  se  cohibens 
nostras  sapientia  vires.  Qui  enim  multa  sapit,  mi- 
nus  sibi  scire  videtur,  el  quicunque  scit  quod  ne- 
soiatjille  sibi  sciolus  esse  videtur.  Inde  est  quod  qui  D 
vult  sapiens  Oeri,  Kcciesiastes,  attonitas  atque  vi- 
ctus  gravi  labore  8apiendi,a/^a,  inquit,  profunditaSy 
quis  investigabit  eam  f  Paulus  apostolus  et  ipse  cu- 
piens  insistere  iter  sapiendi,  et  recedentem  asesa- 
pientiam  mente  sequens,  et  apprehendere  non  va- 
lens,  clamabataltissimavocCf  dicens:  Oprofundum 
diviiiarum  sapientue  Dei^  qitam  incomprehensibitia 
sunt  iwiicia  ejus,  et  investigabites  vim  ejus  I  (Rom, 
XI.)  Quam  multis  locisnotatScriptora  hoc  altum  at- 
que  pro(undum,  quo  latet  sapientia  Dei  longe  a  no- 
bis  recedens  ?  Altus  erat  puleus,  quem  mulier  Si- 
maritana  bibebat  (Joan.  iv) ;  sed  vcniens  Jesus  fon- 


tem  illi  vivum  demonstravit.  Altuserat  puteo8,de 
qu'j  Moses  in  deserto  canebal:  Ascendat  pufeus  con- 
cinnebant  (Num.  xxi),  et  caetera.  Istum  puteum  ai* 
tum  et  profundum  sapientise  Dei  effodiunt,  quicun- 
que  cupiunl  fleri  eapientes,  alque  stupentcs  super 
lam  alto  et  profundo  exclamant,  quis  investigabit 
tantamaltitudineinsapientios  el  scientiae  Dei?Tn;8 
putei  Abrahn  8unt  tros  putei  sapientiae.  Tres  putei 
sunt  tres  artes  quas  habct  sapientia,  moralis,  natu- 
ralis,  ralionalis.  Uoc  altum  atque  profundum  ipsos 
etiam  philosophoa  detcrruit,ctusquequaque  repre^ 
eit.  Socrates^enim  deterritu8aphilosophando,vide' 
licel  quod  lateat  sapientia  tanto  lecta  profundo,cl 
quasi  projeclis  armis  siue  gloria  nibil  sescire,  in- 
quit,  nisi  quod  se  nescire  soiehal. 

Vbrs.  26,  27.  —  Lustravi  universa  animo  meo,  ui 
scirem,  el  considerarem,  et  quxreremsapientiam,  ei 
rationem,  et  ut  rognoscerem  impietatem  siulti  A47 
et  errorem  imprudentium,  et  inveni  amariorem  morle 
mutierem,  qme  laqueus  venatorum  est,  et  sagena  cor 
ejusy  vincula  ««»?(  manus  illius  ;  quiptacet  Deo,  efja- 
giet  illam  ;  qui  autem  peccator  eU,  capietur  ab  illa. 
Curru  intelli^'entiflB  suee  nccntis  pedibu8,omnia  qus 
flunt  perluslrans,   et  rcquircns  Ecclesiastes,  scit, 
considcratjinquiritsensu,  arte,  si?e  laborc  quidelt 
sapienlia,  de  qua  omoia  fluunt  quas  ab  initiofacta 
sunt,  et  quid  sit  hominis  ratio  fluens  de  fonte  sa- 
pientifle.  Scit  eliamquanta  sit  impietas  bominissi 
stultusetinsipiens  efOciatur.pnssus  in  se  torpcscere 
ingenium  natur»,  elquantussiterror  imprudeoter 
sapientum,  si  scinlillam  sapientiae  ab  igne  mican- 
tem  cxstinguunt  in   se  insipienter  vivendo.  Ecce 
quot  malahumanam  circumTeniunt  vitam.  Quiim- 
pius  est,  aut  qui  errat  imprudenter  illius  vita  mors 
csse  amara  putatur.In  omnibus  rebus  nihilestgra* 
vius  mortc.  Bt  tamen  morte  est  gravior  amaritudo 
mulieris.  Inde   venatores  laqueo  texunt  et  retia ; 
illi,  inquam,animarum  noatrarum  ventiIatore8,qQi 
circumveniunt  nos, qui  nos  indagineoingunt,et  ca- 
piunt  Iaquei8,et  vinculis  retentant.  Talis  fuit  rol^u- 
stus  venator  coram  Domino  Nemroth  (Gen.  x),    qui 
primus   Babyloniam  construxit.  Non  est  vinculum 
vel  glutenullum  tenaciusquam  amormuHcris,  quo 
non  est  amaritudo  major.  Ecco  «luls  amaritudinero 
non  gustavit  mulieris?  Evam  diabolus  seduxit  in 
paradiso,  atque  per  eam  protoplastus  expulsus  eat 
(Gen.  iii),  per  eam  mors  introivil  in  mundum  (Sap» 
ii).  Quis  sapiens,  quis  fortis,  qnis  sanctus  laqueos 
mulieris  evasit?  Sapiens  fuit  Salomon,  forlissimus 
Samson,  nequetamen  retia  mulieris  evaserunt.  Et 
David    qui  fuit  secundum  cor  Dei  laqueo  muliebri 
captusest.  Sed  liberatus  oanit :  Animancstra  sicHt 
passererepta  estdetaqueo  vcnantium,laqueut  contri* 
ius  est,  et  nos,  tiberati  sumus  (Psal.  cxxiii).  Samson 
quemlaqueoDalila  constrinxit  et  vinculis,sero  pro- 
bavit  quod  raulier  amarioresset  moTioiJudic.  xvi). 
IpseSalomon  captuslaqueo  mulierum  adorans  deos 
alienosostenditquod  amariorest mulier  luala  morte 
(///  Heg.  xi).  NuUus  lamea  existiroare  debel  repro- 


1269 


COMMENT.  IN  ECGLKSIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1S70 


bari  naturam  mulieriB  ab  Bcclesiaste.  Non  reprobai 
illam  Paulus  apostolus  quiait:  Capulmulieris  vir^ 
caput  viri  Deus  (I  Cor.  zi).  Paulua  naturam  oom- 
mcndat;  Ecclesiastes  vero  naturam  non  daronans, 
darnnare  videtur  vitia  qus  accidunt  natur»  vitiaiaB, 
pcrsona3  mala  accusal,  naturs  bona  collaudat.  Mu- 
lier  qunc  victo  sexu  fit  virago,  qualem  Petrus  com- 
mondat  in  ornatu  et  cultu  virtutum,  atque  mundo 
pudorid  amictu,  quis  credat  quod  amarior  morte 
invoniatur?  (/  Petr,  iii.)  Qu«  autem  mollitie  sexus 
muiicbris  abusa-innos  iaqueos,  rete  etvinculane- 
ctit,  quis  nesciat  quod  amarior  morte  sit  ?  Femina 
mula  vivit  amarior  Sardoniis  berbis,  comedens  Sar- 
(loni.isherbasmoriturridens^quisridendoemoritur, 
nisi  quiamat,  sive  amalur  ?Sardonia  berba  occidit 
solum  corpus  comedentis;  mulier  amara  corpue  et 
animam  vonenat  amantie.  Si  autem  vertamus  cau- 
sam  mulieris  ad  allegoriam,  tanta  figurat  nolanda 
quanta  mulier  facit.  Designatur  et  ipsc  diabolus  in 
femina,  quod  Domini  nostri  virtus  vires  ejus  efTemi- 
nct.  Pcccatum  vero  carnis  notat  nomen  mulieris, 
quia  sicut  est  mollis  mulier,  ita  mollescit  caro  pec- 
cati.  Quos  h^ereses  notunt,  illos  notat  etiam  nomen 
mulieris.  Sicutstulta  mulier  stultos  bomines  ad  se 
Irahit,  ut  furfivo  pane  et  aqua  furtiva  satientur,  ita 
ho^retici  ad  se  vocant  iosipientes,  ut  furtiva  bapti- 
smatis  abluat  unda,  et  pane,  non  vino,  scilicet  fur- 
tivo  iilos  cibet.  Convenit  etiam  idololatris  roulieris 
nomen,  sicutenim  menstruus  sanguis  gravai  onine 
mulieris^enus^itagravatidololatrassanguisadaras 
saorificatus. 

Vers.  28  30.  —  Ecce  hoc  inveni^  dixxi  Ecclesia- 
sles,  unum  et  alterum^  ul  invenirem  rationem,  quam 
adfinc  quxrii  anima  mea^  et  non  inveni.  Virum  de 
millennum  reperiy  mulierem  ex  omnibm  non  inveni, 
Solummtfdo  hoc  inveniy  quod  fecerit  Deus  homtnem 
reclum,  et  ipse  se  infinilis  miscuerit  quxslionibus, 
Quis  tnlii  ul  sapiens  esty  el  quis  novit  solutionem  ver 
hi'/  Hoc,  inquit,  reperi,  universa  diligenter  eveoti" 
lans,  quod  peccando  paulatim,  etad  ununi  delictum 
aliud  apponendo  grande  numerum  nobis  elTocimus 
peocatorum.  Requisivitanima  mea  an  recta  mulier 
invoniatur,  etcum  vix  paucos  deviritt  bonos  invene* 
riin,  ita  ut  de  mille  unus  potuerit  inveniri,  mulie- 
rcra  bonamomninoinvenirenon  potui.  Omnesenim 
me  non  ad  virtutem,  sed  ad  luxuriam  deduxerunt. 
Et  quia  appositum  eet  cor  hominisdiligenterad  ma- 
liiiam  ab  infanlia,  etquia  pene  omnes  offenderunt 
Dcum,  in  hac  ruina  generis  humani  facilior  adca- 
sum  mulierest.  Dequuet  poeia  pcntilis  :  Variumet 
mutabilo  semper  femina.  Ei  Apostolus :  Semper, 
aii,  discpntes.  et  nunquam  ad  scientiam  veritatis  per- 
venienles  {II  Tim,  lu).  £t  ne  videretur  communem 
hominum  damnare  naturam,  et  Deum  auctorem  fa- 
ccre  mali,  dum  talium  conditor  est  qui  malum  vi« 
tare  non  possint,  argute  praecavit,  et  ait  bonos  nos 
a  Doo  creatob,  sed  quia  libero  sumus  arbitrio  dere- 
licti,  vitio  nosiro  ad  pejora  labi,  dum  majora  quas- 
rimus,  et  ultra  vires  nosiras  varia  cogilamus.  Ali 


A  ter.  Quotidie  mecumuniuscujusque  reirationem  po- 
nens,  nullum  invenire  poiui  cogitaium,  qui  non 
oogitalioneperversaexirinaecusiurbaretur.  In  mille 
autem  viris  inveni  verum  hominem,  qui  juxla  ima- 
ginem  Creaioris  esi  creatus,  et  in  mille  non  quibue- 
libetj  sed  in  mille  viris,  quorum  numerum  mulier 
explere  non  potesi,  in  millequi  nonappropinquave- 
runl  ad  mulierem,  el  propterea  purissimi  perman- 
sorunt.  Hffic  autem  omnia  tropice  accipienda.  fn 
multis  quippe  studiosis,  ei  quolidiana  meditalione 
sudaniibus,  vix  invenitur  cogitatus  purus,  et  viri  di- 
gnus  vooabulo.  Poseumus  et  cogitatus  pro  viris  ac- 
cipere,  mulieres  pro  operibus  acoipere,  et  dicere, 
quoddiffioile  cogitatio  alicujus  pura  inveniri  queat, 
opera,  quia  per  corpus  administrentur,  aliquo  sem- 

n  per  errore  commisla  sini. 

CAp.  VIII,  VERS.  i,  —  Sapientia  hominis  tucet  in 
vultu  ejuSy  et  potentissimus  faciem  iltius  commuta^ 
bit,  Supra  doouerat,  difficile  bonum  hominem  repe- 
riri,  et  venientem  conira  eliaerat  questionem,  a  Deo 
bonos  homines  conditos,  sed  sponie  sua  ad  peccata 
delapsos,nuncquid  boni  bomini  dederitDeua  quasi 
gloriabundus  enumerai,  sapicntiam  scilicet  aique 
rationem,  providentiam  occulta  Dei  nosse  mysteria, 
in  arcana  ejus  sensu  cordis  intrare.  Obliqueautem 
de  se  loquitur,  quod  nemo  ita  fuerit  sapiens  ut  ipse, 
et  nullus  sic  scierit  problemntum  solutiones,  et  sa- 
pieniia  ejus  a  cuncto  laudata  si  populo,  quse  non 
inirinsecus  latuerit,  sed  et  in  superficie  corpori»,  et 
Bpeculo  vultus  eluxerit,  ullraque  omnes  bomines 
prudentiam  meniia  in  facie  sua  pinxerit.  Ei  revera 

C  oummultisintquisapientiamrepromittant, difficile 
inveniiurqui  discernere  queat  virum  sapientem  ab 
his  qui  videntur  esse  sapientes.  Et  cum  sint  plu« 
rimi  qui  Scripturarum  occult.i  dicanl  posse  se  sol- 
vere,  rarus  est  qui  veram  infeniat  solutionem.  Quod 
autemaequitur^sapientiaboiuinislucetinvuUupjuB, 
ita  possumus  explanare,  ut  Pauli  verba  ponamus  : 
Nos  autem  omnes  revdtata  jacie  gloriam  Domini  spe^ 
cutant*'^  (//  Cor,  iii),  et  548  Pdalmisto^  CMnentis  ; 
Signatum  est  super  nos  lumen  vuttus  lui,  Domine 
{Psal.  iv).  Sapientiam  autem  hic  hominis  noo  aliam 
dicii  absquc  sapientia  Dei,  «luse  cum  sapientia  Dei 
sit,  juxta  possibilitalem  capacitatis  hominis,  esse 
ejusincipitquise  babere  meruerit.  Omnis  bcereiicus 
et  falsum  dogmadefendens,  impudenti  vullu  est.  De- 

D  nique  Marcion  et  Valentinus,  melioris  se  dicunl  na« 
turs  esse  quam  Gonditor  est.  Ei  boc  posset  aliqua 
ex  parle  fieri,  ei  spem  se  bujus  rei  habere  conten- 
dereni,  et  non  jam  possiderent  naiuram.  Neque  sa- 
per  hoc  verbo  mundana  iacuit  sapientia,  quod  sa- 
pientia  bominisluoeatinvultuejus^quiaphilosophi 
boc  in  ipsa  vultus  viderunt  figura.  Ex  illis  enim 
Plato  ubi  disputat  ore  Tirnrci  deanimamundi  quam 
fabricataesl  sapieniia,  ostenditformam  capitisiere- 
tem  et  globosam  ad  mundi  exempiar  in  arce  corpo- 
ris  a  Deo  factam,  ut  corpus  subsii  capiti  tanquam 
servu?,  et  parles  capitis  antenores  pr^ ponens  po- 
siremis,  oculisque  et  sonsibus  perornans,  ancillas 


1271 


KDPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1272 


menlis,  et  vultum  atque  faciem  appellavit.  Hffic  uti- 
que  verba  Platoois  veris  ut  reor  proxima  sunt.Mens 
enim  sedot  ia  soiio  capitis,  et  quasi  dominatur  in 
arce,  regens  quinque  scnsus  et  prsbeus  unicuique 
debita  stipendia.  Sed  quare  dicit  Plato  formam  ca- 
pitis  teretem  esse  et  globosam  ?  Certe  quod  dixit 
Moses :  Formavil  Deus  bominem  ad  imaginem  suam 
(Gen,  i)  hoc  dicit  Ecclcsiastes :  Sapienlia  liominis  lu- 
cet  m  vuUu  ejus,  Quod  ergo  sensitMoses,  quod  sen- 
sit  Ecciesiastes,  forto  sensit  et  Piato,  qui  philoso- 
phando  pinxit  formam  capitis  esscteretem  et  globo- 
sam.  Quod  philosophi  corpus  divinum  essepuiabant, 
dicebant  illud  esse  teres  et  globosum.  Siout  rotunda 
sine  principio  suntet  fine,  ila  Deus  principium  non 
habet  autfincm,  qucmadmodum  ipse  dicit :  Ego  A 
el  Q ;  phncipium  et  fiuis  (Apoc,  i).  Est  autem  intus 
soiidum,  quod  globosum  esge  dicitur.  Tale  caput 
est  Deus,  in  se  teres  et  rotundus,  circumdans  om- 
nia,  virtutesolida  globosu^^.  Forma  vero  humani  ca- 
pitis  teres  et  globosa,  quod  imago  Dei  sit,  teres  et 
globosa  in  conum  defluit.  Quid  est  conus  ?  Gonus 
resteres  atqueiniongum  deflexa  vocatur  linea  ul  a 
punclo,  dias  eiongatur  abuno.  Quid  signiflcetteres 
capitis  in  conuraque  flgura  refloxa,  credo  antiquos 
patres  voluiese,  non  taru  litteris  quam  signis  pro- 
derenobis.  Nam  picturaformathumanam  formam, 
videmus  quomodo  a  toreti  in  conum  deflexa  figura 
pictura  circumdct  Cipul  ad  mentum  usque  reflexa. 
Picturae  liltcrre  sunl  simplicium.  Piclura  demonstrat 
indocto,  quod  liilera  docto,  quod  si  teres  forrna 
apta  Deo,  et  refloxu  hocnini.  A  tereti  deflexa  flgura 
in  conum  signiflcat  quod  de  tereti  mente  Dei  ratio 
fluit  ad  nos,  ct  nos  Deo  similes,  non  (nquales  facit. 
Indo  fluens  sapienlia  in  vullu  hominis  lucet,  utco- 
gnoscat  bomo  quod  ad  imaginem  Dei  factus  sit.  Si 
autem  non  luceat  sapientia  in  vultu  ejus  ut  stet  homo 
justus  et  rectus,  faciesejus  imrnutabitur,  non  mu- 
tato  vuitu  naturflB,  sed  honore.  Mutatu  quippefacie, 
quid  est  homo  nisi  nomen  inane  ? 

Vers.  24.  —  Ego  os  regis  observOt  et  prxcepta  ju^ 
ramenti  Dsi,  Ne  festines  recedere  a  /acie  ejus,  neque 
permanens  in  opere  malo,  guia  omne  quod  voluerit^ 
facietf  et  sermo  ilUus  potestale  plenus  esty  nec  dicere 
ei  quisquam  polest :  Quare  ita  facis  ?  Videtur  quidem 
praecipere,  regibus  et  polestdtibus  juxlu  Apostolum 
obsequendum  (Rom.  xiii).  Sed  ego  puto  de  illo  rege 
nunc  dici,  de  quo  David  ait :  Deus  judicium  tuum 
regi  da^  et  justitiam  tuam  filio  regis  (Psai.  lxxi),  el  in 
alio  loco  :  Domine,  in  virtute  tua  Ixtabitur  rex  (Psat. 
xx).  Non  enimjudicat  guemquam  Pater,  sed  omne  ;u- 
dicium  dedit  filio  (Joau.  v),  qui  rex  Filius  Dei  Patris 
regis  est  fllius.  IIujus  ituque  custodienda  prxcepta 
Bunt,  hujus  voluntas  patranda.  Et  hoc  est  quod  in 
Tobiaj  libro  scribitur  :  Mysterium  regis  abscondere 
bonum  est  (Tob.  xii).  Bl  prscipue  monet,  ne  retra- 
ctemus  quare  Deus  unumquodque  prsceperit,  sed 
quodcunque  viderit  es&e  mandatum,  hoc  pia  rnens 
hominis  implere  feslinot,  etsic  infege  Dominierit  VO' 
untas  ejus(Psal.  i).  Igitur  juraracntis  praeccpta  Dei 


A  sapienlia  servat.  Gum  verus  Deus,  et  verax,  atque 
verum  sit  ipsum,  nihil  dicens  nisi  verum,  nihil  fa- 
oiens  nisi  flxum,  quid  est  jurare  nisi  verum  dicere  ? 
Quod  juramentum  Dei,  sil  verum  dicere,  afOrmat 
DominusJesusIoquensinJoanne  :  Amen,  Amen  dico 
vobis  (Joan.  vi\i).Amenf  id  cst  verum,  verbum  Evan- 
gelii  confirmal.Quicunquejurat,  causam  confirmat 
nomine  majoris.  Sed  per  quem  majorem  se  jurarct 
super  omnia  magnus  et  summus  ?  Ergo  Deus  per 
soipsum  jurat,jurando  per  i4mcn,  Amen.  Uoc  ipsum 
jurare  servat  sapieatia  Dci,  ut  quod  dicit  verum 
atque  tixum  permaneat  in  ordine  rerum. 

Vers.  5-7.  —  Qui  custodit  prasceptum  non  expe- 
rietur  quidquam  mali.  Tempus  et  responsionem  cor 
sapientis  intelligif.  Omni  negotio  tempus  esiy  et  t^ppor- 

l^  tunitaSf  et  mutta  hominis  afflictiOy  quia  ignorat  prx- 
terita,  et  futura  nullo  scire  potest  nunlio,  Naturalis 
legis,  veteris  et  novs  plurima  sunt  pr^scepta,  qci- 
bus  nos  usus  mancipat.  Istis  quod  prieceplum  Eccle- 
siastes  porpenderat,  quod  qui  custodieril  nihil  mali 
experietur?  Multa  sunl  praecepta  Dei,  sed  omnia 
unumsunt.  Omniaab  unooriuoturpr(ecepto,quem- 
admodum  plures  rami  ex  una  nascuntur  arbore. 
Hoc  est  praeceptum  quod  legifcr  noster,  legifersu- 
premus  discipulissuis  ail :  Hocest  prxceptum  meam 
ut  diligatis  tnvicem  (Joan.  xv).  Tollife  jugum  meum 
super  vos^  tt  discite  a  me  quia  milic  sum  et  kumilis 
corde  (Matih.  xi).  Joannes  apostolus  usque  ad  de- 
crepitam  aetatem  hoc  vetus,  hoc  novum  praeceptum 
semper  iu  orc  habuit :  Cliarissimi  fratres,  amate  vos 
invicem.  Cumque  a  fratribus  interrogaretur  qiiarc 

^  hoc  tam  frequenter  itcraret,  respondere,  quia  boc 
unum  praeceptum  si  flat,  caetera  complcbuntur.  Na- 
turffi  etiam  lex  in  hoc  prscepto  pendet,  uiquodhibi 
non  vult  aliquis  fieri,  alteri  ne  fecerit  (Tob.  vi ;  Luc. 
vi;  Matth.  vii).  Hujus  prscepti  vim  perpendit  Eccle- 
siastes,  etomniaconcludens  sub  uno  prscepto  prae- 
ceptum  dedit  generalo:  Quicustodit,  inquienspr^r^- 
ptum  non  experietur  quidquam  mali.  Servantes  prcecc- 
ptum  Dominimultamalapassisunt,  quos  induit  ar- 
misfldeiamorvirtutis.  Viditboc,otcauteconsidera- 
vit,atque  cautissimeait:  Non  experietur  quidquam  ma- 
/t.Nondixit,nonpatielur,scdno7ie.r;7m'^ti<r.Quicun- 
queservandopraeceptummalapassisuntfSatisetbene 
experti  sunt  quod  non  suut  maia  passi,  quando  mc- 
ruerunt  accipere  vitaestern»  coronam. Undc  et  gen- 

D  tium  apostolus  Paulus  gloriatur,  diceos :  Hon  suni 
condignx  passiones  hujus  temporis  ad  futuram  glo- 
riam  qux  revelabitur  in  sanctis  (Rom  viii).  Quos  non 
adornat  vera  fides  et  sapienlia  Dei,  illos  perturbat 
teinporis et  reru m  ignorantia,  qui  de  pra^teri tis  atque 
de  futuris  incerti  praesentia  tantummodo  concupi* 
scunt,quid6  temporibusetrerumordinecausantur, 
quasi  mala  sunt  tempora,  noc  certus  ordo  rerum. 
Quos  autem  vera  lides  et  sapientia  Dei  adornat,  non 
causanturde  temporibusatquererum  ordine  sciunt 
momenla  rerum  et  temporum  vices.  Cor  enim  sa- 
pientis  inlelligit,  qua  ratione  responderi  possitdu- 
bitanti  do  rerum  causis.  Scit  quoniam  roente  l>ei 


4273 


OOMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1374 


moderante  negolia  raundi,  nibil  fiet  in  mundonisi 
opporluQO  temporc.  A  minimis  rebu3  549  cor  sa- 
picntis  didicit  argumcntari,  quia  omnia  mundi  ne- 
gotia  tractenturordineetralione.Scitquoniammens 
hominis  nesoia  venturs  sortis  atque  prteterit»  su- 
per  praesentibus  semper  aperiatur. 

Vkrs.  8.  —  Non  esl  in  hominis  potestate  prohibere 
spiritunif  nec  habet  potestatem  in  die  mortis^  nec  si- 
nitur  quiescere  ingruente  bello^  neque  salvabit  impie^ 
tasimpium.  Omne  nomen  quod  apud  Aristoteiom 
sBquivocum  est,  res  multas  significat  sub  uno  no- 
mine.  Sed  si  vera  defmitio  facta  fuerit,  aut  specie 
aut  proprio  singula  res  dilTerel  a  se.  Gum  ergo  spi- 
ritus  »;quivoco  nomine  muitasigniiicel,quo  proprio 
hic  segregat  a  se  res  ffiquivocas  ?  Cerle  spirllus  est 
hominis  qui  regitartusspirantes.  Venientedie  mor- 
tis  quis  eum  prohibere  potest,  quin  se  dissolval 
pondere  carnalis  molis  ? Solus  enim  potuit  sua  pro- 
hibere  ditione  qui  ait :  Potestatem  habeo  ponendi 
animam  meam,  et  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x),  Die 
mortis  imminento  quid  prodest  homini  praesumpla 
potestas  ?  Quid  potesl  moriens  operari?  Potentesqui 
superexcesscruiit  vircs  hominis,  quid  sit  aut  quid 
possithomo  moriendoprobaverunl.QuaQnamrequies 
hominem  morientem  cessare  facit?  Bellum  vivciili, 
belluin  utique  iogruit  ct  morienti.  Vivo  cum  viliis 
bcliarenecesse  est,  pro  vitiis  carnis  patialur  necesse 
cst  muriens  mala  mortis.  Impius  assiduesi  in  im- 
pietate  vivit,  non  eum  salvabit  a  laqueo  mortis  li- 
bci  tas  impietatis.  Quanta  est  mortis  victoria?  Alle- 
goria  etiam  suum  vult  sensum  bic  ponere.  Spiritus 
est  Dcus,  Spiritus  est  Dominus.  Sicutin  Evangelio 
scriptum  est :  Spiriius  ubi  vuti  spirai  ei  vocem  ejus 
audiSySed  nescis  unde  veniat  autquo  vadat(Joan,  iii). 
Quisenim  potcst  prohiberequi,ubivuIt8pirat:  Spi- 
ritus  in  nobis  vivit,  quolies  etquandiu  illebencvi- 
vendo  vivimus.  Si  moritur  illi,  non  ille  morietur 
quidem,  nos  vero  morimur  qui  non  Tidendo  in  eo, 
meremur  ne  nos  possit  vivificare  qui  omnia  potest. 
Ideo  in  die  mortis  nostraB  nihil  posse  putatur.  Unde 
et  Paulusait :  Spirilum  notite  exstinguere  (I  Thess,)  v. 
ExslinctivitiisSpiritumsanctumexstinguimusinnos. 

Yers.  9.  —  Omnia  hxc  consideravi^  ei  dedi  cor 
meum  in  cunctis  operibus  qux  fiunt  sub  soie.  Inter» 
dum  dominatur  homo  homini  in  matum  suum,  Quam 
magno  studio  fertur  muKum  sapiendi,-qui  quidquid 
Deus  et  quod  homo  iuspiciendo  facit  intelligit  in 
omnibus  vanitalibus  nihil  esse  vanius,  quam  quod 
homo  homini  doinioans  causa  malorum  illi  est. 
Quomodo  ergo  causa  mali  praesumptio  dominandi 
sit,  ipsa  docet  sapieotia,  qui  dominantibus.  Vos, 
ait,  oplimates  qui  regna  et  urbes  tenetis,  horrendo 
alque  duro  cruciabo  judicio,  tormentabo  potenter 
vos  domioando  potentes,  et  vobis  fortibus  durior 
instat  cruciatus  {Sap.  vi).  Duo  eniqimodi  sunt,  qui 
jus  dominandi  vitiant.  Gausa  est  mali  Domino,  cen- 
8ura  aequo  remissior,  et  causa  est  mali  Domino  cen- 
snra  a^quo  severior.  In  dominando  remissius  Heli 
sibi  viluit  (/  Reg,  u).  Rex  Adonibereth  in  dominaQdo 


A  aequo  severior  :  Sicuty  \nqmi{Judic,  i).  feci,  Domino 
reddeule  recepi.  Qui  supremis  digitis  manuum  et 
pedum  praecisis,  septuaginta  reges  pascebam  sub 
mensa  mea,  heu  supremis  digitis  manuum  atque 
pedum  recidor. 

Vers.  10.  —  Vidi  impios  sepulios,  qui  etiam  cum 
aihuc  vivcreni,  in  loco  sancto  erant,  et  tnudabantur 
in  civiiate  quasi  justorum  operum,  sed  et  hoe  vanitas 
est.  Non  est  opus  exempliticari  vcrbis  alienis  quod 
Dominus  proprio  ore  explanat.  Prave  viventes  et 
ambiliose  tumulatos  quos  vidit  Salomon,  melius  vi* 
dit  Salomone,  qui  major  est  Sulomone.  Hic  foris 
vidit,  videt  intus  Dominus  Jesus.  Nam  Scribis  et 
Pharisaeis  ore  hominis  loquens,  ut  Deus  considerat 
inleriora  cordis.  Vas  vobiSy  ait  {Matth,  xxiii),  Scribce 

n  ei  Pharisji  hypocritce,  simiies  estis  sepulcris  dealba- 
/11,  quae  plena  sunt  ossibus  mortuorum,  quae  laudant 
homines  slupcntes  super  arte  operis,  non  enim  ossa 
vident  quae  in  pulchro  putent  marmore,  ita  vos  foris 
justis  apparetis,  verumtamen  intus  putretis^  oarne 
quamvis  vivi  jam  pcccundo  sepulti.  Esse  in  loco 
qnos  Ecclesiastes  arguit  sancto,  arguit  et  Oominus 
in  loco  ntiam  sancto  dicens  :  Supra  calhedram  Moysi 
sederunt  Scrihasel  Pharis:ri.  Docendo  bona  probant, 
reprobant  non  taciendo ca. Cla vi m doctrinae putantur 
tenere,  sed  non  sunt  bona  opcracorum,  quiaportam 
coeli  non  reserant  sibi,  ncquo  volentes  intraro  per- 
mittunt  (ibid,),  E.^^seinlocosanctovirtusestmagna, 
sed  si  stes  pede  recto  et  immuculato.  Slard  autem 
etiaminlocosanctotemerariumestetsupervacuum, 
si  torto  pede  atque  poUutoambulaveris.  Sicut  Salo- 

^  moQ  impios  laudari  vidit  in  civilate,  ita  Dominus 
impios  laudari  vidit  in  civitate :  Yie  vobis,  inquit, 
Pharisxi  qui  rti/am,  mentham^  ei  anethum  deci- 
mando  non  estis  justi,  quod  in  hoc  constare  putalis 
juslitias  summam,  et  laudari  vultis  in  civitatc(t^2Vi)i 
ei  Luc,  zi).  Quod  dicit  Dominus,  hoc  dicuul  et  sa- 
pientes  mundi :  Qui  laudari  vult,  nulla  virlute  bea* 
tus  erit.  Socrates  requirenti  cuidam  quae  esset  via 
virtutis  :  Ostendam,  ait,  tibi  brcvem,  sed  perfectam 
viam  :  ita  vive,  et  talis,  qualis  vis  ipse  videri.  Ple- 
rumque  viros  virtutis  honore  carere  8epulcri,infa- 
mes  autem  homines  cum  fama  et  laude  sepulfos, 
multi  viderunt  cum  Salomone  et  admirati  sunt. 
Vidit  et  gentilis  ille  stupens  non  absquc  dolorc,  qui 
carmen  tumulo  iniqui  Carbonis  inscripsit : 

D  Marmoreo  Carbo  iegitur  iumulo^  Cato  nullo, 
Pompeius  purvOf  credimus  esse  deos  ? 
Vers.  11,  12,  13.  — Sed  el  hoc  vanitas  esi,  Etenim 
quia  non  citoproferlur  cotttra  malossententia,  absque 
iimore  uito  fiiii  hominum  perpetrant  mala.  Attamen 
peccatorex  eo  quod  centies  facii  matumf  et  per  pa* 
tientiam  sustentatur,  ego  cognovi  quod  eril  bouum  ti' 
mentibus  Deum,  qui  verentur  faciem  ejus,  Non  sii 
bonum  impio,  nec  prolongentur  dies  ejus  sed  guasi 
umbra  transeant  qui  non  timent  faciem  Domini.  Est 
Deo  naturalitcrinnata  pietas,  est  innata  ctpotcstas. 
Nutrit  nos  pietas,  regit  el  cxercet  potestas.  Ali- 
quando  potestatem  pietatis  vinoit  gratia,  et  sic  po- 


IS75 


RUPERTI  ABBATI8  TUItlENSIS. 


we 


teetatis  ense  diu  pendente,  spenn  atque  veniam  reis  A  b&ni  connrnfiat,  qai  refovensin  gremio  suo  animam 


ofTert  mortis  dilatio.  Est  hic  gladius  bis  nculus  qui 
procedit  ab  ore  Domini,  sicut  in  Apocalypsi  Joannis 
legitur  (Apoc.  i),  quia  binc  percutit  ut  moriaris, 
Qualiteristud  (iat,  mododisputatEccIesiastrp.Quod 
sententia  Domini  non  citopunitiniquos,  propterea 
pietale  Dei  abusi  libcrius  p^^ccant,  quos  minimeco- 
hibet  timor  ullus,  neque  credunt  curare  Dcum  mor- 
talia  nostra,  ut  saltcm  videat  mala,  aut  si  viderit, 
illa  pufant  diseimulasse,  quia  non  statim  iniquos 
punit.  Dedit  impunita  liccntia  ioiquos.  Quandoim- 
punitalicentiafccitaiiquid  impune?Quid  aitDomi- 
Dus  per  prophetam  suum  Isaiam  ?  V(e  Assur^  virga 
furoris  mei  el  baculus  ipse  est^  in  manu  eornm  tndi- 
gnatio  tnea  (Isa.  ).  Pro  gradibus  ergo  meriti  datur 


Lazari,  divitem  sepultum  in  inferno  liberare  noa 
potuit.  Et  dixit  quare.  Recordare^  inquit,  fili,  quia 
rccepisti  hona  in  vita  /wa,  La%arus  similiier  mala^ 
nunc  autem  hic  comolalur,  tu  vero  cruciaris  (Luc. 
xvi).  Quod  non  sit  vanitas,  sed  dispensatio,  (}uia 
aliquandn  proveniunt  mala  justis,  ostendit  adhuc 
Dominus  Jesus,  in  cujus  ore  non  est  inventum  men* 
dacium,  ut  audivit,  quoniam  Pilatus  libra  et  sangai- 
nem  miscuit  in  templo  quorumdam  sacriflcantium; 
aiebat  turbis,  GaliloDOs  male  cffisos  ter  sex,  qiios 
turris  Siloc  I»psos  occidit,  vos  prae  omnibus  pec- 
capse  putatis.  Minime  hoo  dico,  sed  vos  nisi  videro 
poenituiBse,quemadmodumilIi  perierantperibitiset 
V08  (Luc,  xiii).  Quam  bene  discernit,  qui   solus 


bic  locus  nocendi.  Scopro  quaj  pavimenta  verrunl  g  novit  corda,  quia  judicio  justi  et  mali  probentur. 


terendo  teruntur.lta  impuniti  impietasestsuprema 
malorum.  Pietas  quse  indulta  malis  fit  malorum 
causa,  l)(cc  pielas  induita  bonis  fit  bonorum  cauea. 
Rcs  enim  et  causas  disccrnens  Kcclcsiastes,  argu- 
mentatur  supcr  bac  Domini  pietate,  cujus  sententia 
tandiu  dilata  pCMdet.  Si  malapeccatoriscentios  in- 
gcminanlis  ultro  dilTertur,  ut  ei  dctur  spes  venis, 
cx  hoc  cognovi,  quod  veniffi  spem  mereatur  qui  Do- 
minum  timendo  550  ejus  laciem  revcretur,  vel 
oon  pcccando,  vel  redimcndo  prccatum.  Sit  bona 
spes  bonis,  oiFertur  spes  et  malis.  Justos  sustentat 
fcrenspatiendo  et  ini(|uos.  VerunUaMien  est  aliquie 
jactantior  et  veluti  fortis,  nibil  patientio  ferens,  sed 
carpens  sinistro  ore,  quae  occulto  judicio  Deus  pati- 


Vers.  -15.  —  Laudavi  igitur  Isstitiam,  quod  nm 
esset  homini  bonum  sub  sole^  vinquod  comederet.et 
biberet,  atque  gauderety  et  hoc  solum  secum  auferret 
dc  labore  suo  in  diebus  vitOF'  suXy  quos  dcdit  iUi 
Deus  sub  sole.  Quid,  quapso,  dicere  possum  ?  Crc- 
damne  quod  vano  pectore  vanamlaptitiam  toties  lau- 
daverit  Ecclesiastes  ?  Hocne  bono  tantum  nos  credi- 
ditbeatificandi  si  tantummododelicienturcorporeis 
epulis?SedDominusJesu8veraciorEccIe8iaslc,iIlo8 
regnaturos,  illos  praedicat  Cfse  beatos,  quos  hicdi- 
taverit  splritualis  pauperies,  qui  flenl,  esuriunl,  ct 
plurima  mald  p.Uiuntur  (iWfl///i.  v).  Certe  quod  dixit 
Veritas,  necesse  est  ut  verum  sit.  Sunl  igitur  gavi- 
suri,  et  vere  beali,  lugentes,  pauperes  spiritu,  si- 


tur,  atque  quem  Deus  patitur  non  passusei  male-  p  tientes,  esurientes.  Quae  verum  probat  assumptum 


dicit,  istius  ore  loquens  verba  nunc  alterat  Bccle- 
siastes  :  Impiissiine,  non  tibi  sint  bona,  qui  semper 
amasti  mala,  brevis  tibi  vita  sit,  quoniam  tsdet 
plerosqne  quia  vivis  :  sicutumbra  praetercant,  qui- 
cunque  Crpatorem  suum  minime  reverentur. 

Vbrs.  M.  —  Est  et  alia  vanila^,  qux  fit  super 
terram:  sunt  jusii^  quibus  multa  proveniunf,  quast 
opera  egerint  impiorum ;  et  sunt  inipii,  qui  ita  securi 
suntf  quasi  justorum  facla  habcant ;  sed  et  hocvanis- 
simum  judico.  Quod  iiiultis  variatverbi;?,  unitsensu 
Ecclesiastes.  Supcrius  personis,  ct  causi.s  pcrt*ona- 
rum  notutis,  alT«^ctus  multorum  unus  expresserat, 
conqucstus  erat  quoniam  tarda  veniret  vindicta 
malorum,  spe  jam  cognoverat,  bona  esse  dando 
timoralis,  et  iniquum   maledictis  vexaverat.   Ecce 


vera  conclusio,  esse  negat  gavisuros,  negal  e!»se 
beatos,  qui  tantum  delicianturcorporeis  ocuHs.  Non 
ergo  contrarius  Sslomon  plus  quam  Salnmoni,  ve- 
rum  saepe  affectuspropersonaBvicemutans,  non  ail 
hoc  a  se,  sed  ait  ex  verbis  Epicureorum,  (|uibus  tan- 
quam  suprema  boni  placet  voluptaa  illecebrosa,  aut 
si  a  se  dixit,  illas  laudat  epuia:*,  quas  prseparat  et 
suu  sapienlia  «ale  condit. 

Vers.  16,  17.  —  Et  apposui  cor  meum  ut  scirem 
sapvntiamt  et  intelligerem distentionem^  qnae versa- 
tur  in  terra ;  est  Iwmo^  qui  diehus  et  nocfibus  som- 
nujn  non  cnpit  oculis.  Et  inteltexi  quod  rmnium  ope- 
rum  Deinutlnm  possit  homoinvenire  rutin^ifm  eorum^ 
quae  fiunt  sub  sole,  et  qutinto  plus  tahoravfrit  ad 
qutVrenftum,  tanto  minus  inveniat,  etiim  si  dixerit 


aliani  vanitatem  de  seminc  istius  vani  videt  fieri  in  D  sapiens  se  nosse,  non  poterit  reperire.  Gravissima 


terra,  inde  stupens  ita  secum  loquitur.  Mene  vera- 
citer  putabunt  »gnoviese  boni,  quod  sperandasint 
bona  timentibus  Deum,  cum  videant  plerosque  san- 
ctos  aique  justos  tanta  pati  injuste  mala,  qua3  soli 
porversi  juste  sustineredebuissent^Nam  licethomo 
maIodicatimpatlenlcriniquo,temporeIong«vovivit 
securus  impius  Deo  sustnntante,  et  nullo  maledicto 
Iresus,  quanta  vanitas  est  quod  mala  justis  prove- 
niant,  injuslis  boua?  Quantavana  homo  existimat, 
qu<R  Deus  vana  esse  negat.  Quo  ^  non  sit  vanitas,  sed 
certa  dispensatio,  quod  plurima  bona  malo,  et  plu- 
rima  evenianl  mala  justo,  in  Evangelio  pater  ^bra- 


mentis  distentio  homines  plerosque  vexat,  ad  quam 
cognopcendani  apponit  cor  Ecclesiastes.  Quando 
enim  aliquid  apparet  difficile,  necessarium  est  utile 
est,  ut  cor  ad  investigandum  apponatur,  Versnriin 
terra  ista  distentio  dicitur,  non  vpxat  haic  d  slentio 
tcrram  quam  terimus.  Qui  rfe  terra  est^  de  terra 
loquitur  (Joan.  iii)  desijrnantur  nomine  tcrra;  qui 
terrena  sapiunt  (Philipp.  iii).  Cor  autem  ad  philo- 
sophos  mundi  appIicatEccIesiastPS,  qui  usqnequa- 
que  distonduntur  ut  terrenaloquantur.  Quod  tanlis 
et  talibus  libris  convolvunt  philosophi,  pene  tribus 
▼erbis  Salomon  explicat.  Duas  vero  esse  sectas  pbi- 


1277 


COMMENT-  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1278 


losophorum  novimuSfdiverais  interse  portibiisl>el- 
ligerantium.  Anliqui  philosopbi  nomeu  eapientiflB 
habentes,  instabant  quotidie  nature  causis  discu- 
tiondis.Qul  volentesinvenireusquc  ad  unguem  om- 
niaopera  Dei,8emper  quserebant,  semperque  nota- 
bant  qu8erenda,et  quod  qusrebant  ex  aliqua  parte 
inveniebaot,quod  autem  inveniremir.ime  potcraiit 
86  nescire  sciebant.Tales  distendebanturBtudiosa- 
pientiflB.Distentus  autero  Socrales  sapiendi  stuiio: 
Uui,inquit,  vivendi  mibi  fmis  erii,  eritct  docendi. 
Multum  distentus  ot  itle  fuit  studio  sapiendi,  qui 
morieus  cum  esset  pene  centum  annorumcummo- 
reretur  lacrymasse  perbibetur,  dicens  :  Heu  mibi 
quia  modo  morior,  quando  sapere  incipiebam  I 
Tales  designat  bomo  noctibus  atque  diebus  vigi- 
lando,ita  instans  causis  naturaedi8cutiendie,utmi« 
rentur  omnes,  et  prs  Cflsteris  Kcclesiastes.Licce  uo- 
vis  et  magis  assultlbus  incressandonovi  phiiosophi 
urgeot  veteranos  philosophoi,etinvertunt  novado- 
ctrina  philosophiam,  cum  de  naturae  causis  atque 
rerum  tenore  qufleque  dixeruntdedicunt,et  illos  re- 
feHunt,  dicenles  sciri  nibil  posse  et  nihil  reperiri, 
quod  fugit  ab  illis  quasi  scientia  veri.  His  inton- 
denies  vaniiatil)U8  notat  Ecclesiaslcs,  diccns  oorum 
vorbis  nullam  csse  rerum  notitiam,sciri  nihiiposse 
et  nihil  reperiri.  Istos  pbijosophos  pondere  rerum 
tremefactos  vulpibus  easesimiles  putem*JS,quflBita 
tremefiunt  auditoccsii  tonitru  atque  mundifragore, 
ut  latebram  sibi  quceriQt  fugiendo  sublus  terram. 
Istis  antiquior  etsapientior  Ecciosiastes.istos  notat 
etillos  notat,  hos  docol  et  docet  istos.  Notat  enim 
vetere8,6ciri  omnia  posse  confitentes,  notal  et  no- 
vos,8ciri  nihil  posseputantes.Ostendit  quidsapiant, 
ut  si  bene  sapiunt  quxrant^vult  ut  sapiant  veteres, 
sciri  rcs  possc,  sed  non  umnes.  Quod  faciat  Deus  ct 
solus  omnia  rcgat,  ccrtissiine  scimus,  qualiter  et 
quare  velit  Deus  iila  variare,  cur  legrotet  bonus, 
malus  fortis  sit,  hic  dominatur,  illo  serviat,  quid 
istum  ditet.illum  p:iuperct,et  niulta  alia  our  fiant, 
sciri  nullo  modo  possunt  a  nobis,  quia  illa  scire 
soli  Dco  convenit.  Qui  vero  nihil  sciri,  et  nihil  pu- 
tant  posso  reperiri,quidnam8cire  putant,qui  suum 
scire  sibi  tollunt?Nitii)  sciriquisunquam  hominum 
liicet  nisi  multa  sciendo?Utii)ue  multum  ecit,  qui 
scit  quare  ncsciat  ista  vel  ilia.Permuitum  scit,  qui 
tollit  suum  sciro  scienti.Unicuique  animaii  natura 
suum  Bcirededit.  S«^  nihit  scire  putan8,se  subjecit 
pecori.Est  ingenium  pccori,8cd  non  a>quale  nostro, 
quo  ratio  551  pecori  nos  prieponit  omni.  Si  dicat 
sapicns  se  nossc,  contra  aitEcclesiustes,  non  pote- 
ril  reperire.  Quis  hoc  verum  neget  edse  ?  Plurima 
Dei  sccrota  ncscit  mundi  sapienlia.  Iste  sapiens 
quom  fliscrele  notat  EcclcsiablcsJorteSocrates  fuit, 
qiii  quam  puiavlt  snpuisse,  quando  primua  dlxit, 
nibil  sciri,  nihil  reperiri  :  aul  fuit  Archisilae,  qui 
Socratis  scire  8ecutus,de  nibil  sciresuam  fecitsibi 
philosophiam. 

Cap.  IX,   VERS.  1-i.  —  Omnia  fuec  tractavi  in 
corde  meo,ui  curiose  inleUigerem:  Sunt  juMti  aique 


A.  sapientes,ei  opera  eorum  in  manu  Deiiei  iamen  homo 
nescii  utrum  amore^  anodio  dignus  sifised  omnia  in 
fuluruin  servantur  incerta^eoquod  universa  xquecve* 
niantjusio  etimpio,  bouoei  malo^  mundo  el  immtin' 
do,  immolanli  viciimris,  ei  sacrificia  contemnenti^ 
sicui  Itonus,  sic  ei  peccitoruit  perjnrua.ita  ct  ille  qui 
verum  dej^ral.  Uoc  est  pesnmum  intcr  omnia^  qux 
sub  cmlo  fiutit,  quia  eidem  cunctis  cvjniunt.Unde  et 
corda  fiiiorum  hominum  impleniur  mititia,  et  con- 
iemptu  in  viia  sua,eipost  hiecad  inferos  deducuniur, 
Nemo  est  qui  semper  vivut,  ei  qui  hujus  rei  habeat 
fidueiam,  Sicut  unda  super  undam  vcnit  in  mari 
maf^no  et  conlurbato,ita  cura  super  curam  cor  tor- 
quet  Ecclesiastis  vaniiatem  recensentis.  Qufle  gra- 
vior  vaniiatis  species,  quo)  cura  sciendi  vanioresse 

n  potest?  Ecce  ex  persona  alicujus  intenti  vunitati 
tractat  sciro  quis  Domini  dignus,  quis  indignua 
amore.Quod  nullus  invenire  potest,  quidnam  pro- 
dest  quiBrere?Et  quis  homo  intclligerc  potost  men- 
tem  Domini?Sunt  jdsti  et  eapicntes,  suntet  eorum 
opera  in  munu  Dei.qui  vcllogubernat,et  pospc,  ne 
plus  velint  «cire  quam  necesso  est.  Et  quis  homo 
juteliigere  non  potcst,  onioreDci  illos  cshc  dignos, 
qui  juste  vivunt  el  sopienter  operantur?Veritalcm 
confundit  griiTis  hnec  rcrum  coifurio.  quod  perve- 
niunteadem  justis  el  inju8tis,et  bonos  mundusne- 
que  amore  oolit  neque  honore.  Sicut  bona  fama 
bonos,  ita  fama  bona  collaudat  malos.  Talihus  di- 
stractua  homo,  ut  nihil  certum  sciat  csse,  nescit 
utrum  Dcussuoillos  dignetur  amore.Eaigiturqu» 
per  se  nec  bona  nec  raala  sunt,  ped  a  sapientibuH 

^  Bfficuli  media  nuncupantur,quiaffiqualiter  etjustus 
eveniunt  et  injustis,  simpliccs  quosqueconturbant 
cur  ita  eveniant,et  proptereanon  putant  cssc  judi- 
cium,cum  omnium  rerum  in  fuluro  discrimcn  eit, 
et  hic  conlusa  sintomnia.  Nos  autem  alitcr  longo 
sopimu8,et  hffioomni.i  non  casu,  sed  dispcnsante 
Deo  ficricrcdimu^.Quemidmodum  enim  mixlimle- 
rit  arcagruna  cumpalei.s,itamodo  rc.ritareamundi, 
justos  cum  inju8ti<*.Sicutabs|ue  palca  non  possunt 
granacre8cere,ita  debent  cresceremali  cum  bonis. 
Veluti  sunt  grano  palem  pro  tcqumcnto,  sic  mali 
suat  bonis  pro  experimento.  Istos  ct  illos  probnt 
Deus,  istos  et  illos  discernit.  Qnando  liona  t!onat 
maIi8,probatiIIos,hic  tribuendo  bona,  ut  in  fcter- 
num  nulla  epes  sit  bonorum.  Quando  mala  dnt  bo- 

D  niSfprobateos  hic  mala  donando,  ut  in  perpctuum 
non  sit  formido  pconarum.  Atdetcrioru  malum  tra- 
hit  hic  data  rcrum  copia:nam  ingrrttus.abnsus  re- 
bu8  f?ratis  accepti8,etcontemnen8Deum,non  illum 
putat  esse  culendum,quod  non  donet  sempcr  jnstis 
bona  et  pravis  maia.  Inde  probata  viia  mali  ncsoit 
se  moncri,ne  sperct  veniam,  quia  non  cessat  pcc- 
carc.Ad  mcliora  verobonum  trabit  hic  data  rerum 
copia,  bcne  viyentem  rebus  qum  donat  gratia.  Inde 
prohata  vita  boni  oredit  ve  moneri,  uti  speret  vc- 
niam,  quia  jam  peccare  ceseat,  aiquo  ita  placat 
quem  pecsando  despiciebut.  Omnia  tamen  ju'iicio 
futurobeo  incerta  8ervantur,doneo  separet  apaleie 


1279 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1280 


8ua  grana  judex  orbis  Deus  perventilabrum.Nemo 
est  qui  semper  vivat.Quis  est  qui  semper  vivit,ni8i 
Deu8  qui  omnia  fecit  ? 

Vers.  5, 6.  —  Melior  est  canis  vivus  leone  mortuo. 
Viventes  enim  sciunt  se  esae  morituros,  mortui  vero 
nihil  noveruntamplius^nec  habebunt  ultra  mercedem 
quia  ohlivioni  Iradiia  est  memoria  eorum,Amor  quo- 
que  et  odium  et  invidia  simul  pereunt.tiechabent  par- 
tem  in  Iwc  sxculOy  et  in  opere  quod  sub  sole  geritur. 
Quid  eibi  vult  collata  nalura  canis  atque  lconi8?ln 
generequidem  uniti  sunt,  sed  specie  canis  ct  leo 
distant.  Liltoraprimo  nobisinsinuetnaturamcanis 
et  leonis,  spiritusdabitpostea  allegoriam,  qoi  nos 
per  sensum  spiritualem  vivincat,ne  forio  nos  occi-> 
dat  liltera  per  sensum  carnis.Leo  nulli  cooveniens 
vivit  more  tyranni»  atque  tuendo  senaturali  liber- 
tate  nuilum  dignatur,  tanquam  jure  ferisomnibus 
dominatur.  Quis  re\  ita  bomiucs  terret,  ut  leo  te- 
rasTSspeexunimantur  fera  leonino  rugilu.Quam« 
vis  ille  praedas  quaerat.quamvis  sanguine  vivat,ve- 
rumtamen  in  comedendo  modus  est,  modus  in  bi- 
bendo/interpositisenim  diebus  mauducat  et  bibit, 
ubicunque  vadit,  cauda  vestigia  abolens  toUitvena- 
toribus  signa  sequendi.  Apertis  dormit  oculis  leo, 
scit  peregrino  parcere,  prcstratoquc  bomini.  Haec 
est  leonis  vita.  Ganina  vita  leoninae  contraria  est 
vilic.Gaudet  dominari  sibi  bominem  canis,et  obse- 
quilur  lam  prompte  uti  commereatur.Servi  amore 
gulos  Eine  amore  libertatis,uon  enim  in  edendomo- 
dtis  cst  illi:solet  usque  ad  vomitum  gravari,  solet 
iugluviem  vomitu  relevare:rursus  voraitu  suosolet 
ecuriem  relevare.  Ita  natura  canis  atque  Jeonis  di- 
slinguiiur.  Est  tamen  ubi  conveniunt  lco  et  canis. 
Quaniio  domitur  captus  leo  vult  semper  secuniha- 
bcrecatellum  oujus  blanditiis  imminuat  feritatis 
viro.  Ut  ergo  timeat  leo  timendusnaturce  feritate, 
ceditur  qui  non  peccavit  catellus,  territus  inde  leo 
pavet  et  oblitus  leonem  vincula  geril  colIo,et  pavet 
magistro  subesse.Bccopotescognoscere  quod  vidit 
Ecclesiasles,  quid  signiOcetvel  vita  leonis  vel  vita 
canis.Sednos  ad  majora  tendamus,  et  Chananffiam 
illam,  cui  diclum  est  :  Fides  tua  tc  salvam  fecit 
{Matth,  xv).  canem  secundum  Evangelium  esse  di- 
camus:leonem  vero  mortuum  circumcisioiiis  popu- 
lum,  sicul  Balaam  prophota  dioit :  Ecce  poputus  ut 
catulus  leonis  consurget^  et  ut  leo  exsulians  {Num. 
xxiii,xxiv).  Ganis  vero  vivus  nos  sumus  ex  natio- 
nibus,  leoautem  mortuus  Judsorum  populus,  a 
Domino  derelictus.  El  melior  est  apnd  Deum  iste 
canis  vivens,  quam  ille  leo  mortuus.  Nos  enim  vi- 
ventes  cognoscimus  Pdtrem  et  Filium  et  Spiritum 
Banctum;illi  vero  mortui  nihil  sciunt,nequeex8peo- 
tant  aliquam  repromissionem  alque  mercedcm^sed 
complela  est  eorum  memoria.  Neque  ipsi  memine- 
runt  qusfocire  debuerant,  neque  illorum  jam  Do- 
minus  recordatur.  Dilectio  quoque  qua  aliquando 
Deum  diligcbanl  periit:et  odium,  de  quo  audacter 
David  loquebatur  :  Nonne  odientes  te,  DominCf  ode^ 
ram  et  super  inimicos  tuos  tabescebam  {Psat.cxxxwi) 


A  nec  non  et  zelus  eorum,  Juxta  quem  Phinees  zela- 
tus  est(iViim.  xxv),  et  Mathathioe  intremuerunt  po- 
plite8(/ 3/a£:^.  ii).  Perspicuum  autem,  quod   pars 
eorum  non  est  in  svculo,non  enim  possunt  dicere: 
Pars  mea  Dominus  {Psal.  lxxii).  Prsterea  quis  ca- 
nis  aut  leo  sit,  quis  vivat  aut  quis  morialur,  inve- 
niescausam  variendo.alia  flgura.Canisimpiumsi- 
gniflcat,leo  autem  justum.Qui  bene  vivit  conflden- 
tius  tanquam  leo  vivens,  nuliius  terretur  occursu, 
nuUius  tumultu.Conjunctus  Chr)8to,non  conjungil 
inundo.  Libertate  qua  servit  Domino  sese  tuendo, 
nuilum  dignaturnisi  Deomente  tota  famulatur.Ju- 
stus  feros  corde  et  brutos  terret.   Sicut  clamante 
leone  fers  pavidce  55!t   examinantur    ;  ita  Dei 
clamante  prscone,    homines    bruti   et    pecuales 

H  deflciunt  arituoonsuetffiferiiatis.Quomodo  leoprs- 
datur,  ita  prasdatur  ct  justus.  Feras  ille,  homines 
juslus  :  fovetiste,  necat  ille.  Nulli  amplius  raodus 
estjusto  in  comedendo.justosobrietasest  quaside- 
liciosa  voluptas,  Quemadmodum  leo  oculisdormit 
apertis,  itajustus  qnasi  dormiendo  vigilat,sicutin 
Ganticis  canticorum  legitur  :  Ergo  dormio  et  cor 
meum  vigilat{Cant.y).Ju3i\i8  prostrato  p-ircit  atque 
peregrino.  Sicut  ieo  exterretur  patienter  catuli  fla- 
gello  ;  ita  plerumque  a  culpa  retrahunt  aliena  fla- 
gella.Sic  enim  dicitur  in  Proverbiis:  PestUente  //a- 
gellato  sapiens  sapieniior  erit  (Prov,  xix,  xxi).  llle 
enim  peccaretimel  admonitus  alienis  plagis.  Quo- 
tiescunque  ila  vivit  leo,  melius  vivit  vivo  cane.Ju- 
stus  dum  vivit  utleo,vivit  melior  cane  vtvo.Verum 
si  pereat  virtusmortua  leonisinhomine  justo  pec- 

^  cante,  pejor  cane  vivo  crit  justus.  Canis  prius  im- 
mundus  et  gulosuscum  liogendo  lingua  sua  vulne- 
ra  curat,  melior  efflcitur  justo  qui  moriendo  dege- 
nerat  a  virtute  leonina  et  vita  beata.  Quod  etiam 
Dominus  insinuare  videturcum  dicit  :  Gaudium  est 
angelis  Dei  super  uno  peccatore  poenitentiam  agente, 
quam  super  nonaginta  justis  qui  non  indigeni  posni- 
tenlia  {Luc.  xv). 

Vers.  7, 8.  —  Vade  ergo  et  comeie  in  laetitia  pa- 
nem  tuum,  et  bibe  cum  gaudio  vinum  tuum  :  quia 
Deoplacent  operatua,  Omni  tempore  sint  vestimenta 
tua  candida,el  oleum  decapiteiuo  non  deficiat,  Quia 
in  superioribus  fuerat  prslocutus,  quod  postquam 
mortui  fuerint  homines  oblivioni  tradita  est  me- 
moria  eorumsecundum  illud  poetas  : 

D  Nullum  cum  victis  certamen^  et  scthera  cassis^ 
et  quia  sub  sole  nihil ultra  post  nunc  quaai  errorem 
humanum  etcon8uetudinem,qua  sead  fruendahu- 
jus  sseculi  bona  invicem  hortanlur,  inducitet  facit 
more  poetarum  et  rhetorum,  dicens  :  Oliomo  quia 
ergo  postmortem  nihil  est,  et  mors  ipsa  nihii  est, 
audi  consilium  meum  etdum  vivisinhacbrcvivita 
fruere  vo]uptate,utere  dapibus.vino  curas  opprime, 
et  intellige  quoniama  Deotibidooatasuntad  uten- 
dum,  condidis  vestibus  ornatus  incede,  uuguentis 
epiret  caput  tuum.^quaBCunquetibi  placuerit  femi- 
narum,ejus  gaude  complexu,et  vanamhancet  bre- 
vem  vitam,  vana  et  brevi  voluptate  percurre:  nibil 


1281 


COMMENT.  IN  ECCLE8IASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1282 


eDim  extra  hapc  habebis  arapliiis  qao  fruaris,quod-  A  ^t  in  Proverbiis  :  Venite,  coinedile  panem  meum,  et 


cunque  te  delectarepotest  festinus  cape»  ne  percat  : 
nequeenim  frivoladebosformidarecommeoln,quod 
eingulorum  operum  vcl  bonorum  vel  malorumapud 
inferos  tibireddenda  sit  ratio.  Non  est  enim  aliqua 
in  morte  sapientia^  nullus  post  dissolutionemvit» 
hujus  sensus. 

Et  baec,  inquit,  aiiquia  loquatur  Epicuruset  Ari- 
8tippU8,et  Tyrcneici,et  caeters  pecudes  philosopbo- 
rum.E^oautemmeoumdiligenterretractans,invenio 
non  utquidam  male  sestimant  omnia  fortuilo  geri, 
et  variam  in  rebus  humanis  fortunam  ludere  :  sed 
cuncta  judicio  Dei  flerl.  Neque  enim  velox  pedibus 
debet  suum  cursum  putare  si  currat,  nec  fortis  in 
8U0  confidat  robore,  nec  sapiens  divilias  et  opes 


bibite  vinum  meum  {Prov.  ix). 

Omnitempore  sint  veatimentd  tua  caniida^  et  oleum 
de  eapite  tuo  non  deficiat,  Habeto,  inquit,  corpus 
mundum,  etesto  misericor$,veI  ita  :  Non  sit  tempue 
in  quo  oandida  vestimenla  non  habeas,  cavo  ne 
quando  pollutis  vestibus  induaris.  Populus  quippe 
peccator  in  vestibus  fuscis  luxurisdescribitur.  Tu 
autem  induere!ucem  et  non  maledictionem  quseu- 
pra  Judam  scripla  est  :  Induat  maledidionem  sicut 
vestirnenlum  (Psal.  cviii).  Induere  viscera  miseri- 
cordiffi,  benigQitatis,huQulilati8,  mansuetudini8,pa- 
lieQtis;  [Coloss,  iii).  Et  cum  despoliatus  fueris  vete- 
rem  homineni  cum  actibus  suis,  induere  novum  qui 
renovatur  de  die  in  diem  {Ephes.  iv  ;  Coloss.  ni). 


sstimet  prudentia  congregari,  nec  eloquens  et  do-  g  Quod  autcm  ait  letoleum  de  capile  tuo  non  deficiat. 


ctus  per  eloqueotiam  el  doctrinam  apud  populum 
invenire  posse  gratiam,  sed  omniaDeo  fieri  dispo- 
neate  :  el  nisi  ille  cuncla  suo  arbitrio  rexerit,  et 
a^dificaverit  domum,  in  vanum  laborant  qui  asdificant 
eamy  nisi  iile  custodierit  civitatem,  in  vanum  vigilant 
qui  custodiunt  eam  {PsaL  cxxvi).  Non  est  itaque  ut 
illi  putant  unus  eventus,  etincertus  vitflBhujussta- 
tus,  quia  quando  non  sstimant,  repentina  morte 
subducti  ad  judicium  venient  :  et  quomodo  pisces 
hamo  capiuntur  et  retibus,  et  aves  per  aerem  libere 
volitantes  dum  nesciunt  laqueo  alligantur  ;  sic  bo- 
mines  pro  merito  suo  ad  aeternasuppliciadeducen- 
tur,  cum  repcnte  mors  venerit,  et  judicium  in  eos, 
qui  putant  incerto  statu  omnia  volvi. 

Uec  juxta  eum  sensum,  quo  breviter  voluimus 
universa  comprehendere  ;  nunc,  quasi  qoq  ex  alte-  * 
rius,  sed  ex  sua  personaloquaturiQterpretanda  sin- 
gula.  f^ade  et  comede  in  Ixiitia  panem  iuum^  et  bibe 
cum  gaudio  vinum  tuum.  Quia  dedicistiquod  morte 
omnia  finiantur,  et  in  inferno  non  sit  pcBnitentia, 
nec  aliquisad  virtutes  recursus  :  dum  in  isto  sapculo 
es,  festina,  concede,  age  poenitentiam,  dum  habcB 
tempus,  labora  :  libenter  enim  Deus  suscipit  pceni- 
temiam.  Aliter  et  simpliciter  intellectum  prodest, 
juxta  illud  :  Sive  manducatis  sive  bibitis,  sive  aiiud 
quid  facitis,  omnia  in  nomine  Domini  facite  (i  Cor,  x). 
Et  in  alio  loco  :  Cum  consilio  vinum  bihe  (/  Tim,  v). 
Non  enim  habel  veram  Isetitiam  et  cor  bonum,  qui 
creaturis  super  modum  abutitur.  Melius  autemest 
sic  sentire.  Cujus  complacueruntoperacoram  Deo, 


sciendum  naturam  hanc  esse  ol6i,ut  at  lumen  alat, 
et  fessorum  solvat  laborem.  Est  oleum  spirituale, 
oleum  exsultationis  de  quo  scribitur  :  Propterea 
unxit  te  Deus  Deus  tuut  oleo  exsultationis  prx  parti' 
cipibux  tuis  (Psal,  xuv  ;  Hebr,  i).  Hoc  oleo  vultas 
nosterhilarandusest:hoc  jejunantis  ungendum  ca- 
put,quod  peccatores  habere  non  possunt  quibus  di- 
citur  :  Non  est  malagma  imponere,  neque  o/eum,  ne^ 
que  alligaturas  {Isa,  i).  Habent  enim  oleum  coQtra- 
rium,  quod  vir  justus  detcstatur,  dicens  :  Oleum 
peccatoris  non  impinguet  caput  meum  {Psal.  cxl).  Hoo 
oleum  hffiretici  habent,  et  eo  cupiunt  deceptorum 
capita  perfundere. 

Yers.  9,  10.  —  Perfruere  vita  cum  uxore  quam 
diligity  cunctts  diebus  vitx  instabilitatis  tuas,  qui  dati 
sunt  libi  sub  sole  omni  tempore  vanitatis  tux :  haec  esi 
enimpars  invita,et  in  labore  tuo,  guo  taborassubsolCm 
Quodcunquefacerepotestmanustua,instanteroperare: 
quia  nec  opus,  nec  ratiOy  nec  sapientia,  nec  scientia 
erunt  apud  inferos,  quo  tu  properas.  Plerumque  ex* 
cedit  homo  uaturae  jus  violando,  quod  natura  lex, 
55S  quod  amor  et  gratia  sancit,  quando  sponsus 
spOQHam,  atque  spoQsa  molestat  sponBam.  Idciroo 
ne  jus  et  fas  velimus  violare^  et  quos  amorjungit, 
nealiquaamaritudodissociet,  ad  paoi8,ad  fldei  mo- 
res  QOQ  ordioat  Ecclesiastes.  SpoQSUs^ioquil,  vita, 
etspoQsaperfruaturdilecta^spoQsaQihilomiQUBvita 
etspoQso  fruaturadamato,omQibu8  diebus  quos  dat 
hic  vita  iustabilis.  Vita  perfruitur,qui  siaequflerela 
agit  vilam.Quis  uuquam  irataspoQsabeQe  vita  frui« 


Qcquaquam  poterit  indigere  vero  pane,et  vino  quod  D  tur  ?  Qusnam  sponso  irato  sibi  bene  vita  fruilur  ? 


calcatum  eat  de  vinea  Soreth.  Dato  nobis  itaque 
prsecepto  quo  dicil  :  Desiderasti  sapientiam,  serva 
mandata,  et  Dominus  ministrabit  eam  tibi,  serve- 
mu8  manduta,  et  panem  et  vinum  et  spiritaale  inve- 
nire  poterimus.  Qui  autem  mandatanon  servat,  et 
in  panis  et  viniabundantiagloriatur,  diciturei  per 
Isaiam  :  Se  dicas  :  Ecce  cognosco  eam :  nequeeogno" 
visti^  neque  scis,  nec  a  principio  aperui  tibi  aures, 
Scio  enim  quia  eonttmnens  contemnis  {isa.  xlviii). 
Quod  autem  dicitur  :  Vade  et  comede  in  Imtitia  pa- 
nemtuumy  ejusEcclesiastis  voxest^quiin  Evangelio 
loquitur  :  Qui  sitU,  veniat  ad  me  et  bibat  {Joan.  vii.) 


Quomodo  instabilis  donatur  bis  tibi  vita  diebus  ? 
Primo  infans,  deinde  puer  es,  hinc  adolescens, 
postea  juvenis,  es  deinde  senex,  tundem  decrepitus. 
Nunquam  stabiliri  potes,  quiaita  mutaris  omnibus 
horiBvariabili8,tam  aCfectibuscordiB.quam  motibus 
caruie.  Qui  Buper  ioBtabiii  vita  causaQdo  doles,  o 
homo,  pars  tibi  proficui  laborie  datur  sub  sole,  at 
quodcuQqae  potest  maaus  tua  facere  iQstaQter  ope- 
rares.  Modo  tibi,  qui  prestas  ratioQe,  scientia  re- 
ram  additur,et  Bapieotia  coQflrmabit  cor  tuum.Hio 
opuB  facias,  uode  ia  futuro  detur  tibi  sternamerces. 
Gam  enim  te  moni  ad  infernum  coget  properarey 


1183 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1184 


non  ibi  fucies  opua  unde  sperare  posais  pauxillum  A  8"«»-  Gralin  quoqne  nisi  scientiaracomitatafuerilet 

boni. 

Dicit  siquidem  David,  exterritus  ab  umbramor- 
tis  :  jVo»  est  in  morte  qui  memor  sil  tui  :  in  infemo 
auUm  quU  confHebiiur  libi  ?  (PsaL  vi.)  Huic  quid  si- 
mile  pt  a  Salvatoro  prfficipitur  :  Operamini  dxm  dies 
esl,  vctiit  nox  quando  nemo  pofest  operari  (Joan.  ix). 
Quod  aulem  ait,  in  iuferno,  quo  tu  properas.nota  ul 
Samueiem  quoque  vero  in  inferno  credaa  fuisse, 
anle  advcntum  Cbristi  quamvis  sanctos  omnes 
et  in  inferni  lege  detentos.  Porro  quod  aancti  post 
resurrectionem  Dumini  nequaquam  tene&ntur  in 
inferno,  testatur  Apostoius  dicens  :  Melius  est  dis- 
solvi^  ct  esse  cum  Chrislo  [Philip,  i),  qui  autem  cum 
Cbristo  eet^utique  non  tenetur  in  inferno.Qui  vultin- 


conccssa  a  Deo,  quumviserudilusvir,  eam  non  po< 
terit  invenire. 

QuoJ  ct  Panlus  sciens  :  PluSy  inquit,  omnibus  la- 
boravif  non  autem  ego^  sed  graiia  Dci  mecum  (/  Cnr, 
xv).  Et  iterum  :  Gralia  ejus  in  me  vaeua  non  fuit 
(ibid.).  Et  ad  extremum  nesoiturab  bominequando 
tempus  adveniat,  in  quo  varius  eventus  et  Onis 
omnium  subsequitur.  Haec  secundum  anagogen. 
Cffterum,  utsimpHus  disseramus,  Epislola  ad  Ro- 
manos  buic  loco  congruit,  quia  nan  voleniis  neque 
ourrentiSy  ted  misercniis  Dei  sit  (Rom,  ix).  Quid  au- 
tema-t:  Scc sapientium  panem,  multorumquotidie 
prubatur  excmplo,  qiii  cum  sapientissimi  aint,  ne- 
oessariis  indigent.  Nec ariificum  gratia.VideMeuim 


8tabile3die8opcrando8labiiire,debetcuaidilectasibi  B  '°  Ecclosia  imperitissimosquosque  florere,  et  quia 


muliorc  operari.  Illi  certe  diloclam  dabit  aliegoria 
sponsam.Quae  oro conjunctioretamiciorest  sponsa  ; 
quamsapientitt,qua3vitaquoqucdulcior?[llam  aroet, 
illam  sibi  desponset,  quicunque  bene  viverecupit. 
Omnoquippe  bonilucrum  affertsecum  sapientia,sine 
quaquicunqueanimusnequespecicmbabebitdmoris. 
Sioutarbor  aridaeris,  nisi  virescas  sapiendosapien- 
ter.Natura  igitur  cxemplum  mirabiic  super  confert : 
Vipera  superaturamore  marinae  mur8en8e,et  ad  coi* 
tum  ejus  properansevomit  omne  venenum,ad  littus 
ergomarisper  sibila  blandsB  vocis  vocat  incestam 
incestus,  amator  amicum,  neque  mureena  exhorret 
virus  quo  vipera  livet.  Quidnam  evites  homo, 
quid  ajitaB  te  docet  serpentin  (igura.  Adulterium 


nutrieruntfrontis  audaciam,  et  volubilitalemliogus 
consecuti  sunt,  dum  non  recogiiant  quid  loquan- 
tur,  prudentes  se  et  erudiios  arbitrantur,  maxime 
si  favoremvulgi  habueront,  qui  magisdictis  leviori 
bus  commoventur,  et  eoontrario  eruditum  viram  la- 
tero  in  obscuro,  persecutiones  pati,et  non  solum  in 
populo  gratiam  non  habere,  sed  inopia  et  egestate 
taboscere.  Uffic  omnia  flunt,  quia  iDcerto  statu  fe- 
runtur  omnia,  etnon  est  in  prssenti  retributio  me- 
ritorum,  scd  in  futuro. 

Vers.  12.  —  Nescit  homo  finem  suum  ;  sed  sicut 
pisces  capiunlur  hamo^  sicut  aves  laqueo  comfTehen. 
duntur  ;  sic  copiuntur  homines  tempore  malOyCum  eis 
exemplo  supervcnerit.  Jam  et  supra  diximus,  quod 


evitet  sponsus  ne  flat  vipera  ;  uti  placeat  sponssB,  Q  dum  nesciunt  homines  ita  eis  autangustisveniant, 
omne  virus  evomat :  sponsa  patienterferat  veneno-      aut  intcritus. 


sam  viri  sui  iram,  si  evomatille,  et  illa  ferat  sa- 
pienter  venenum,  vivendo  stabilitur  eorum  vita 
instabilis. 

Vers.  11.  —  Verti  me  ad  atiudf  et  vidi  sub  sole, 
nee  velocium  esse  cursum,  nec  fortium  bellum,  nee 
sapientium  panem,  nee  doeiorum  divitias^  nec  artifi' 
cum  gratiam  :  sed  tempus^  casumgue  in  omnibus,  Qui 
vinctus  est  compedibus  ferreis,  et  gravibus  plumbi 
nexibus  prffigravatus  (iniquitas  enimsedet  super  ta- 
lentum  plumbi  ;  et  in  Psalmo  loquitur :  Sicut  onus 
grace  gravatx  sunt  super  m^  [P^a/.  xxxvii]),none8t 
apluri  ad  cursum  illum  de  quo  dicitur :  Cursum  con- 
summavi,  fidem  seruari  (II  Tim,  iv).  Quis  autem  levis 


Porro  secundum  allegoriam  eciendum  :  Regnum 
coelorum  simile  csse  sagenae  missx  in  mare  (Maith, 
xiii)  ;  et  ccontrario  habere  sagenam  hsreticos,  per 
quam  piscescapiuntur  ad  interitum.  Sagenaeorum 
estjsermo  affabili8,blandum  eloquium,8imulata  aut 
coacia  Jejunia,  vestis  humilis,  virtutum  imitatio. 
Quod  si  ccBperiut  et  desuperioribus  dispulare.etin 
sublime  levare  os  suum,  et  Dei  altitudines  quaerere, 
laqueum  ponunt  in  excelsis. 

Quomodo  igitur  pisces  et  volucres  capiunlur  9^ 
lali  sagena,  etab  istiusmodi  laqueo,  sic  cummulti- 
plic&ta  fuerit  iniquitas,  et  refrixorit  charitas  mul- 
tortim,  et  signa  facta  fuerintatque  portenla  ;  ila  ut 


est  otaniiia  illius  non  gravatur,  nihilominus  et  ipse  w.  sGducantur,si  fleri  potcst,  etiam  electi  [Matth,  xxiv}, 


absque  adjutore  Deo  ad  calcem  non  potest  perve- 
niro.  Sei  et  cum  prselium  fuerit  adversus  contrarias 
poteslates,  de  quo  scriptum  est :  Sanctificale  bellum 
(Jer,  vi),  licet  robustus,  propriis  lameo  viribus  vin- 
cere  non  valebit.  Pcrfectus  quoque  in  filiis  hominum 
et  sapiens,  viventem  panem  atque  cGelestem  h^ibere 
non  poterit,  nisi  pcr  supientiam  cohortantem  :  Fe- 
nite,comedi(epanes  meos(Prov,  ix).  Etquoniamsunt 
divitiffi,  da  quibus  Apostolus  alt :  Divites  fieri  in  ope^ 
ribus  bonis  (l  Tim,  vi)  ;  et  alibi  :  Divites  facti  estis 
in  omni  sermone  et  in  omni scientia  (I  Cor.  i),  secun- 
dum  prudentem  virum  has  non  posse  divitiascon- 
gregare,  niBi  eae  aDeo  acceperil,  cajus  ipffls  divitia 


sciendum  est  ecclesiasticos  quoque  viros,  qui 
fllii  hominis  appellantor,  et  sunt  modicse  fidei, 
cito  posse  corruere.  Notandum  etium,  quod  per 
totum  librum,  ubicunque  dicitur  fllii  hominum 
in  Hebraeo  habet  fllii  hominis,hoc  estfilii  Adam.Et 
omnis  pene  Scripturaboc  idiomate  piena  est,  uni- 
vcrsum  gcnus  humanum  fllios  Adam  vocans. 

Ybrs.  13, 44, 45,  i6.—'Hanc quoquevidisubsote sa- 
pientiammaximam  :  Civitas  parva,et  pauciin  ea  virii 
venit  eontra  eam  rex  magnus^  et  vallavit  eam^  ex- 
siruxilque  munitiones  pergyrumy  et  perfecta  esi  obsi- 
dio.lnvetitusque  est  in  ea  vir  pauper  et  sapiens^  ei  li- 
beravit  urbem  per  sapientiamsuam^  «t  nullns  dtineept 


1285 


COMMENT.  IN  EGCLBSIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1286 


recordalus  esi  hominis  illius pauperis,  El  dicebam  egOf  f^  lione  fruitur  :  ideo  vix  inter  rationalps  ullus  coni' 


meliorem  esse  aupieniiam  lortitudine :  (juomofio  ergo 
sapunfia  paupens  coniemi.la  esly  et  verba  ejus  non 
sunt  audiia?  Aliis  oinaia  incerta  554  ducentibus, 
et  justum  ab  injusto  amplius  nihil  haberc,  ego  sa- 
picntiam  in  hocjmaximain  comprobavi,  quod  crebro 
evenit,  utparva  sit  civitas,  et  babitatores  in  ea  pau- 
ci,  et  iunumerabilium  hostinm  cingitur  exercitu,  et 
obsidione  et  Tame  populus  intus  necelur,  et  repente 
contra  omnium  8u»picionem  inveniri  virum  humi- 
lemet  pauperem,quiquiihabetsapiontiam,  cunctis 
divitibus,  magnis, potentibus  etsuperbis  in  periculo 
positis,  et  ad  obsidionem  paventibus>  cogitat,  in- 
quirit.  et  invenit  quomodo  de  malis  eruat  civita- 
tem.  blt  0  integra  hominum  oblivio  I  posiquam  fue- 


putatur.Istorum  distinguens  moresEcci«'siastosait: 
Verba  sapientium  audiuniur  insilenlio,  plus  quam  cla- 
mor  pHficipis  inter  siuUos.  Non  enim  clamatsapiens, 
sed  quid,  cui,  quare,  quomodo,  quando,  loquatur 
sapienteretopportuno  discernit.  Uic  color,  isla  pul- 
chritudo  decet  sapientem.  Sapiens  omniadiscernit, 
ut  ad  omnia  possit.  Dat  pondus  verbis  sapientium 
rerum  gravitas. 

Dicit  Amos  :  Leo  rugieif  quis  non  timehii?  {Amos 
III.)  Qui  sunt  quorum  verba  audiunlur  in  silentio  ? 
Est  sapiens  Deus,  et  rugit  tanquam  loo.  Ut  timea- 
mu8no9terret,intenlando  gehennam  peccatoribus. 
Qui  timet  audit  sapientium  verbain  silentio.  Etqui 
in  siientio  et  liraore  Dei  audit,  libenter  obeditverbis 


rint  liberati,et  soluta  captivitas  et  reddita  patriiC  li-  n  sapientis.  In  Deo  sapienle  sunt  servi  ejus  &apientes 


bsrtas,  neruo  meiiiinit  sapientis  illius  pauperis,  nc 
mo  rerert  gratias  pro  salute.sed  omnes  honorant  di* 
vites  qui  in  periculo  nihil  subvenire  potucrunt. 

Aliter  :  Civitas  parvu  homo  esl,  qui  etiam  apud 
philosophos  minor  mundus  vocatur,  et  viri  in  ea 
pauci,membradequibusbomoipsecontexitur?Cum 
auiem  venerit  adversus  eam  rex  magnus  diabolus, 
ct  quaesierit  locum  per  quem  possit  irrumpere,  in- 
venitur  in  ea  humilis  ct  sapiens  et  pia  cogitatio 
inlerioris  bominis,  et  servat  urbem  quse  ab  hos- 
tibus  cingeretur.  Cumque  homo  de  periculo  sive 
persecutionis,  sive  angustiarum,  sive  cujuscunque 
rei  adversse  atque  peccati  (uerit  erutus,  homo  ille 
exterior  qui  inimicus  estillius  pauperishominissa- 
pientis,  non  recordatur  interioris  hominis,  nco 
subdit  se  consiliis  ejus,  sed  rursum  sua  fruitur  li- 
bcrtate. 

Aliter :  Parva  civitas,  ctviri  in  ea  pauci,  ad  com- 
parationem  totius  mundi,  Ecclesia  est,  adversus 
quam  saepe  consurgit  rex  magnus  diabolus :  non 
quod  magnus  sit,  sed  quod  magnum  essesejactet; 
et  circumdat  eam  obsidione,  sive  persecutionis,  sive 
alio  angustiarum  ^enere:  Invcnit  in  ea  virum  pau- 
perem,etsapientemDominumnostruni  JesumChri- 
stum  qui  pro  nobis  pauper  factus  est,  et  ipse  sa- 
pientia ;  el  ille  vir  pauper  liberat  urbem  in  sapientia 
sua.  Quoties  vidimus  sedentem  leonem  in  insi- 
diis  cum  divitibus^  hoc  est  cum  senatoribus  et  prin- 
cipibus  bujus  saeculi,  et  adversus  Ecclcsiam  mo- 
licntem  pauperis  istius  sapientiam  corrui?3C.  Cum- 


Unde  idein  Amos  :  Dominus^  inquit,  locutus  est^quis 

nonprophelabli  ?  (Ibid.)  Quisquis  Deo  inspirante  pro- 

phetat,  verba  loquitur  qum  possis  audire  in  silentio. 

Aguntseaapienter,  qui  bonaquse  dicuntprius  exse- 

quuniur.  Ideo  vivant  verba  eorum  in  silentio.  Qui 

aulem  de  se  confidens  princeps  sibi  esse  videtur,  si 

loquens  clamando  male  vult  uti  ratione,  nescit  com- 

pescere  clamorem  per  rationem,  sed  tantummodo 

per  clamorem  confundit  rationem.  Quamvis  sit  iste 

princepsconfldens  plus  justo  in  se,  non  beneaudi- 

tur  si  clamando  loquatur   confusis  verbis  magis 

quam  articulatis.  Talisssepein  Kcclesia  videtardo- 

cere,  qui  vociferando  lenocinio  verborum,  ad  ges- 

tus  rhetoris  frangit  se  toto  corpore.  Stulti  suntau- 

dltores  ejus  :  stultus  ipse  magis,  ille  se  vendens,et 

emens  illos  applausibus.  Talis  non  rugit,  sed  rudit. 

Vers.  18.  —  Meiior  esi  sapieniia^  quam  arma  bel 

lica ;  ei  qui  in  uno  peccaverit  mulia  bona  pcrdet. 

Reverameliorestsapientiaviribus,aquaprincipiuiQ 

et  flnem  omnia  bona  accipiunt.  Quis  amabit  Deum 

tota  anima,  tota  virtute,  totis  viribus,  nisi  sapiendo 

quid  Deusest  ?  Hoec  est  prsecepii  finis  (/  Tim.  i),  fon» 

credendi,  sicui  ail  Paulus  apostolus  quae  pro  rerum 

variamine,  modo  dilectio,  modo  sapientia  vull  ap- 

pellari.  Igituritasentiendumest,quodpropterunum 

peccatum  muitaejustitiae  rctro  pereant,  et  invicem 

se  virtutes  sequi,  et  qui  unam  habuerit,  habere 

omnes,  et  qui  in  uno  peccaverit,  eum  omnibus  vi- 

tiis  subjacere  (Jac\i),  Istis  concordat  etiam  senlen- 

tia  pbilosophorum.  Si  aliquis  vult  omnes  simu!  vir- 


que  pauper  hic  vicerit,  et  urbi  pax  rii.irit  rebtituta,  D  lutes  habere,  una  dabit  cunctas,  aut  cunctastollet 


vix  aliquis  ejus  meminit,  vix  illius  mundata  con- 
siderat,  sed  totos  se  luxuriae  et  voluptati  conce- 
dentes,  quserunt  divitias  quas  in  neccssitate  non 
liberant. 

Vers.  17.  —  Verba  sapieniium  audiuniur  in  si- 
lentio  plus  quam  clamor  principis  inter  stuitos,  Al- 
terhomodistansmoribusalteriushominis  vivit.  Ple- 
rumque  unos  spccie  non  facil  unos  distanlia.  Spe- 
cialis  hominis  upecies  est  rationalis,a  specie  distans 
qufficunque  ratione  carent.  Sed  non  est  omnibus  in- 
dividuis  eadem  gratia,  ut  omnis  rationabilis  rationa 
fruatur.  Sapiene  est  enim  qaioanqne  flapienter  ra- 


una.  Prudens  certe  justus  erit,  constans  et  mo- 

destus  erit.  Justus  erit  prudens  et  constans  at- 

que  modestus.  Prudensconstansquiounquejustua 

erit  et  modestus.  Omni  ergo  virtute  caret,  qui  pec- 

catin  una.  Sideest  tribus  quarta,  tres  adesse  dedi- 

gnantur. 

CAPUT  V. 

Loqnitur  Scriptura  divina  :  Muiica  tn  iuctu,  tn- 

tempeiliva  narratio  (Eecli  xxii).  Unde  et  nos,  frater 

charisBime  Gregori,  leporem   artis  rbetorics  con- 

temmentes,  et  puerilis  atque  plausibilis  eioquii  ve- 

nustalam,  ad  sanclarum  Scriptnrarnm  gravitatem 


1S87 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1288 


conragimus,  ubi  vulnerum  vera  medicina  cst,  ubi  j^ 
dolorum  certa  remedia,  ubi  recipit  unicum  filium 
mater  in  feretro  {Luc.  vii,) ;  ubi  turb»  dicitur 
ciroumstanti :  Non  esi  mortua  puellaf  sed  vivit 
{Luc.  viii);  ubi  quatriduanus  morlnus  ad  vocem  in- 
clamantis  Domini  ligatus  egreditur  {Joan,  xi).  Et 
Dos  babemus  mutuas  obicem  charitatis.  Diligamur 
spiritu,  stringamar  aifeclu,  et  forlitudinern  men- 
tis  imitemur  in  sanctis  viris,  quos  Christud  Domi- 
nus  in  gloria  sua  recepil.  IUos  nostra  pagella 
decantet,  iilos  cunct<e  litterssonent.  Quos  corpore 
noD  valemus,  recordatione  teneamus.  Etcum  quibus 
loqui  noD  possumu8,de  eis  loqui  nunquam  desina- 
mua.  Ad  uostrum  ergo  EcclesiasteD  redeamus. 

Cap.  X,  VERS.  i .  —  Muscx  morientes  perdunl  siM' 
viialem  unguenti.  Pretiosior  esi  sapieniia  ei  gloria  g 
parva  et  ad  tempus  sluliiiia.  Animadverle,  o  homo 
quam  parvuli  existi  mentur  ab  Eccleeiaste,  quos  mus- 
cis  morientibus  voluit  assimilare,  qus  pordunt  sua- 
vem  odorem  unguenti  redolentis  1  Quale  hoc  sit  un- 
guentQm,  David  nobilis citbaroedus  decantal, dicens : 
Ecce  quam  bonum,  ei  quamjucundum  habiiare  fraires 
in  unum:sicut  unguentum  in  capite,  quod  descendii  in 
barbam,  barbam  Aaron  )Psal.  cxxxii),  el  cstera 
Hoc  caput  Chrietus  est,  barba  homo  corde  viri* 
lis,  Ecclesia  vestis  est,  ora  hujus  ve&timentisumue 
Dos.  In  caput,  et  in  barbam  Christi,  cl  in  oram 
vestimenti  hoc  uoguentum  descendit,  quando  eum 
555  Deua  prse  coDsortibus  ejus  uoxit  {Psal.  xliv). 
Nosveroparticipesillius,  sicutoram  vestimeoti  per- 
UDxit  stiila  unguenti  ex  illo  manantis.  Sion  Eccle- 
Biam :  moDs Hermon  signi Hcat  Synagogam . Sive Sion  ^ 
bonos,  Hermon  peccatores  iotcllige.  Itain  Sion  un- 
guentom,  sicut  ros  descendit  in  Hermon.  Quid  est 
ergo  unguentum  suave,  nisi  gratia  spiritualis?  In 
caput  Dostrum  deBceadit  coslilus  hoc  uDguentum, 
quando  nos  baptizatos  Spirilue  sanctas  unxit,  in 
barbam nostram  deecendithoc unguentam,  cum hos 
viventes  facit  opera  v  iriles,  de  coelodescendit  hoc  un- 
gueutum  iu  ora  vestimeoti,  cum  sacro  unguento  in 
fine  fivendi  sacramur.  Estungucntum  quoque  quod 
sapientia  prfleetat,  compositum  de  multiplici  odore 
virtutis.  0  quoties  perdunt  unguentum  muscffi  mo- 
rientes  unguenti  ipsius  mist»  mistis  speciebus? 
Sicut  vident  unguento  mistas  sapientia  muscas  : 
videe  iu  Ecclesia  mistos  boDos  et  malos.  Musca 
Bffipe  se  iugerit  sapienti®,  quaodo  perduDt  verba  D 
mala  boDos  aiores  sapientis,  cum  callidilas  stulli 
sapientia  vult  appellari,  eeque  suo  nomiDe  prstexit 
facieDS  mala  caute,  quaudo  se  prudentem  mentitur 
dolosus.  Quid  replicabo  omnes  virtutum  specieB? 
Mala  Dostra  voluDtates iovertit  geaus  virtutum.  Yir- 
tuB  geuuB  est  virtutum  iudividuarum,  qus  houeste 
composits  sicut  pretiosam  redoleut  uDgueDtam. 
Qui  genuB  suum  perdit,  quid  in  ejus  detinetBpecie- 
bas?Mu8C8BmorieDte8perduDt8uavitatemuDgueDti. 
Modo  ia  se,  modo  in  fratribus  perdunt  unguentum 
quando  peccant,  in  seipsis  perduut ;  iu  fratribus 
vero»  illoB  a  recto  tramite  retraheDdo.  Quod  ergo 


peccatores  significent  muscie  morientep,  et  Scri- 
plura  sacra,  et  muscarum  nalura  prob&bit.  Nam 
muscae,  qus  juxta  Isaiamprincipantur  p-trti  fiumi- 
nis  iEgjrpti  {ha.  vu),  perdunt  olei  suavitatem  in 
unoquoque  credentium,  relinquentes  immunditis 
suffi  odorem  atque  vestigia.  Ab  his  muscis  etiam 
princeps  appellatus  daemoniorum  Bcelzebub,  qui 
interpretatur  aut  idolum  muscarum^  aut  vir  mtisra- 
rum^  aut  habens  muscas.  Quod  Scriptura  demon- 
strat,  hooet  naturamuscarum.  Si  mordet  aliquam 
aranea  ore  venenoso,  ex  hoc  aiunt  qui  de  naturis 
tractant  quod  potestsanari  desuper  attrita  musca; 
ita  lu,  0  homo,  humilitatiB  virtute  vince  veaenum 
malitias  et  nequilis.  Cassibus  euis  incIuBas  BOgit 
muscas  aranea ;  sic  peccatorem  vanasapientia  sugit. 
Veluti  muscam  suxit  vaDa8apieDtiaqaemdam,qai 
dum  fastidiret  muscas  morieDs  taaquam  musca, 
Degavit  omne  animal  Deum  fecisse.  MuBCie  si  aeca- 
ts  fueriat  ia  aquis,  post  horas  aliquas  revivifican- 
tur.  Nihil  frustra  fieri,  uibil  credamus  frustra  dici. 
NoD  semper  omoino,  sed  eaepiuscule  reviviscit  ne- 
cata  musca.  Quando  baptizamur,  omues  in  lavacro 
sepelimur.  Qui  bene  vivit,  surgens  de  fonta  revixit. 
Qui  vero  prave  vixerit,  dod  revixit  de  justo  fonte. 
Quicuaque  quasi  musca  vagaos  atque  importune 
pererrans  peccat  contra  Dominum  stulte  sapiendo, 
Bi  posteafactuBsapiens  pro  Cbristo  stultus  efficitur, 
hujus  stultitia  pretiosior  est  alicujus  gloria,  qnam 
ei  tribuit  vana  sapientla.  David  ad  tempus  stultitia 
protexitabhoste,quem  virtus,quemsapientia,quem 
gloria  belli  non  protexisset  (/  Reg.  xxi).  Pretiosior 
fuit  hsec  ejus  stulta  insania  quam  virtus  et  gloria 
bellorum.  Nam  et  quidam  ait :  Stultitiam  simulare 
loco,  sapientia  summa  est.  Sicut  fortis  exarmare 
Bolet,  hostein  8uis  armis,  ita  Deus  diabolum  fortem 
exuit  suis  armis,  illius  enim  stultitiabene  UBusse- 
cundum  tempus  Deus,  quemad  modum  David  Goliam 
gladio  ejus  occidit  (I  Reg.  xvii),  ita  regem  musca- 
rum  diabolum  gladio  ipsius  peremit.  Hoo  et  apo- 
stolus  Pauius  ait :  fios  autem  praedicamus  Chrislum 
crucifixum,  Judxis  quidem  scandalum,  gentibus  au- 
iem  stultiiiam  (/  Cor.  i). 

Vers.  2,  3.  —  Cor  sapieiitis  in  dextera  ejus,  ei 
cor  stuUi  in  sinisira  illius.  Scd  ei  in  via  xtulius  am* 
buianSf  cum  ipse  insipiens  sii^  omnes  stuitos  jestimat. 
Ecclesiastes  semper  cum  natura  concordaDs,  contra 
aaturam  modo  ponere  videtur  cor  sapientis  io  dex- 
tera,  cor  stulti  ia  siaistra.  Nam  physici  traduat, 
quia  cor  viris  iu  Binistra  parte  sit,  feminis  in  dex- 
tera.  Si  ita  est,  quomodo  verum  esse  potest,  quod 
ait  iste  :  Cor  sapxeniis  in  dextera,  cor  siulti  in  sini» 
stra  f  DoctuB  et  indoctus,  bonuset  malus,  squus  et 
iniquu8,8idi8tantquandoetquali,patieDdoetagen- 
do,  noD  tamoD  dietaDt  natura  aut  positione  mem* 
brorum.  Nod  igitur  est  alias  cor  BapieatiB,  alias 
stulti.  Plurima  de  dextera  atque  eiuiBtra  tractave- 
ruDt  philosophi  fiDgeado^  et  poots  philosophaDdo. 
Littera  Pythagorc,  qusB  est  humaoiii  vit«  formula, 
DODDe  boDiflmoDBtratdexteramf  et  malissiniBtram? 


1289 


COMMENT.  IN  EGCLESIASTEN.  —  LIB.  DNUS. 


Ii90 


Virgilius  compar  philosophis  et  major  poetia,  hoc  A  illo  pugaat,  quia  nos  ille  potest  moptificare  et  vivi- 


ipsum  sensit  ubi  taliter  scribit : 

Dextera  guse  magU  Difis  sub  moenia  ducU, 
Hac  Uer  Elysium  nobis,  at  lceva  malorum 
Exercet  panas  et  ad  impia  lartara  ducit : 

Et  inBvaogelio  prscipitur :  Nesciat  sinistraquid  : 
faciai  dextera  {Mattk.  vi)  sapientis.  Et  quando  per- 
cutimur  in  maxiUam  dexteraro,non  jubemursini- 
stram  ganam  percutienti  praebere,  sed  alteram 
{Matth.  v).  Justus  enim  einistram  non  habel,  sed 
totum  in  eo  dexterum  est.  Et  cum  ad  Judicandum 
Salvator  venerit,  agni  stabunt  a  dextris,  et  haedi 
a  sinistris  {Matth.  xxv).  El  in  Proverbiis  scribitur  : 
Dexteras  vias  novit  Dominus,  qux  autem  pervers^e 
sunt  a  sinistro  sunt  {Prov.  iv).  Qui  ergo  sapiens  est, 


ficare.  Iste  duos  habet  funicuios  et  legiones  duas 
vitffi  et  mortis  instar  fortissimi  David.Iste  rexvivi- 
float  quos  ille  spiritus  trucidat.  Quos  iste  subruit, 
erigit  ille.  Hic  levat  in  coelum  pulsos  de  paradiso; 
iste  armilla  sua  maxillam  Leviathan  perforat  {Job 
xl),  ul  retrahat  peccatores  ex  ore  potentis.  Prae- 
Bciens  Salomon  istius  potentis  bella,  monet  oos 
prffimuniri  armis  libertatis,ne  forte  fugiendo  coga- 
mur  cedere  de  nostroloco.Quicuoque  his  libertatis 
armis  se  protegit,  noo  asceodit  super  eum  spiritus 
ille  potentis.  Si  quis  vero  forte  loco  fidei  cessit  fu- 
gieodo,  si  resumat  libertatem  et  virtutis  arma, 
Spiritus  ille  poteos  descendet  de  illo  et  recedet. 
Tanti  pretii  est  libertas,  quam  laus  adornat  virtu- 


semper  de  futuro  ssculo  cogitat  quod  duoit  ad  vi-  -n  tis. 


tam,  hoo  est  ad  dexteram.  Sed  ne  putemus  haic 
sentenliols  illud  esse  contrarium  quod  dicitur:iVtf 
declines  in  dexleram  negue  in  sinistram  {Deut.  v). 
Uio  enim  dextera  pars  pro  bono  aocipitur,  ibi  vero 
non  tam  dextera  quam  declinatio  dextene  acousa- 
tur,Qe  plus  sapiamus  quam  sapere  nos  necesse  est; 
quia  virtutes  in  medio  sunt,  et  nimietas  omnis  in 
vitio  est.  Sequentibus  autem  versioulis  :  Et  in  via 
stultus  ambulanSy  cum  ipse  insipie*is  sit^  omnes  stul" 
tos  ofstimatthio  sensus  est :  Stultus  ut  ipse  pecoat, 
Bperat  omnes  peccare  similiter,  atque  ex  suo  inge- 
nio  uoiversos  Judicat. 

VEas.  4.  —  Si  spirilus  potestatem  habentis  ascen^ 
dirit  super  le^  locum  tuum  ne  dimiseris  :  quia  curatio 


Vers.  5-7.  —  Est  malum  quod  vidi  sub  sole, 
qwsi  per  errorem  egrediens  a  facie  principis :  posi^ 
fum  siultum  in  dignitate  subltmi^  et  divites  sedere 
deorsum.  Vidi  servos  in  eguis;  et  principes  ambulan" 
ies  super  terram  quasi  servos.  Et  hano  ergo  iniquita- 
tem  in  saeculo  perspexissa  commemorat,  quod  vi- 
deat  injustum  Dei  esse  Judicium,  et  sive  per  igno- 
rantiam,  siva  absque  ejus  fieri  voluntate,  ut  vel  in 
mundipotestatibus,velin  Eoclesiae  principatu,s«pe 
hi  qui  divites  insermone  suntatque  sapientia.divi- 
tes  etiam  in  operibus  bonis  ignobiles  sedeant,  et 
imprudens  quisqueinEcclesiaeteneat  principatum. 
Eoc  autem  fieri  a  vultu  ejus  qui  in  svculo  habeat 
potestatero,  dum  potentes  quosque  etdoctos  viros 


facit  cessare  peccata  maxima.  Quis  iste  polens  sit,  ^  premat,neo  aos  in  populis  apparere permittat;  illos 


quis  spirituB  iste  potenlis,  o  utmam  Deseiremus, 
utinam  veloblivisci  possemus  I  SsBpenumero  super 
nos  aut  iste  potens  aut  spiritus  ejus,  multum  nos 
premit,et  locum  nostrum  dimittere cogit. Vera  fides 
locus  noster  est,  quia  in  illa  stamus.  Iste  autem 
potens  ille  est,  de  quo  Dominus  loquitur :  ytV/e6am 
Satanam  sicut  fulgur  de  coelo  cadenlem  {Luc.  x).  Iste 
potens  tot  iniquis  spiritibus  dominatur,  quot  vitiis 
succombit  homo  ab  illo  deceptus.Iste  spiritus  po- 
tens  loculus  per  serpentam  ad  muliarem,po8tquaro 
illam  seduxit,  super  Adam  quoque  ascendit  tan- 
quam  vicior,  et  dejecit  eum  de  ioco  suo,  et  de  pa- 
radiso  {Gen.  ii).  Super  David  etiam  spiritus  iste 
asoendit,  atque  illum  confixit  telis  amorisetambi- 
tionis  (i/  Reg.  xt;  I  Par.  xxi).Ck)ncu8sit  Petrum  per 


vero  quoB  scit  esse  imprudentes,  in.Ecclesiis  faoiat 
esse  majore8,ubi  c«ci  a  caeoiB  ducuntur  in  foveam 
{Malth,  xv).  In  huno  sensum  facit  et  illud  quod 
sequitur.  Vidi  servos  in  equisy  et  principes  ambulan- 
tes  super  terram  quasi  servos :  quod  hi  qui  servi 
Bunt  vitiorum  atque  paccati,  sive  tam  humiles  ut 
servi  ab  omnibo8Computentur,subita  a  diabolodi- 
gnitate  perflativias  inanesterantyetnobilisquisque 
vel  prudens  puupertate  oppressus  gradiaturitinere 
officioque  eervorum.  Alii  potentem  etprincipem,  a 
cujuB  iacie  ignoratio  videtur  egredi,  Deum  expo- 
nunt,quod  putent  homines  in  hao  insquitate  rerum 
illuro  non  Juste,  etnon  quod  flequum  est  Judicare. 
Porroquidamcum  superioribusaeBtimant  essejun- 
gendum,  ut  ipse  sit  polens,de  quo  ante  hos  versus 


ostiariam,  ut  Dominum  negaret  majestatis  {Joan.  D  dicitur :  Si  spiritus  potestaiem  habentis  ascenderit 


xvni).  Neque  Mariam  pertransibo  Magdalenam,  so- 
per  qoam  spiritus  potenter  ascendens  cum  septem 
daemoniis  regnabat  in  illa  {Marc.  xvi).  Quis  possit 
dinumerare  super  quot  spiritus  iste  ascendit,  et 
fidei  sus  locum  dimittere  oogit  7  Spiritus  iste  po- 
tens,  iste  princeps  fortis,  quamvis  veniat  ad  nos 
cum  decem  millibus,  noster  tamen  prinoeps  occur- 
ret  ei  cum  duplicato  exercitu,  viginti  scilioet  mili- 
bus  {Luc.  xiv).  Quidnam  sibi  vult  simplex  exerci- 
tus,aut  quid  duplioatus  ?  556  Bpiritos  iste  pugnat 
cum  simplici  exercitu,  qui  nos  occidere  putest  et 
non  vivificare.  Rex  noster  oum  milite  duplo  fortior 

Pateol.  CLXYUI. 


super  tCf  loeum  tuum  non  dimiseris  (vers.  4).  Non 
simus  itaque  tristes  si  in  hoc  saeculo  humiles  esse 
videamur,  scientes  a  facie  diaboli  et  stultos  suble- 
vari  etdivites  dejici^servos  iasignia  habere  domino- 
rnm,  et  principes  servorum  ingredi  vilitate.  Notan- 
dum  autem  quod  et  hio  equus  in  bonam  partem 
accipitur,  ut  ibi,et  eqoalio  tua  salus(ff abac.  iii,  8). 
Sic  etiam  servos  natura  in  equis  facit  ambulare. 
Pytbagoras  vulgo  celebratus  philo80phando,servas 
erat,  quia  hoc  a  natura  acceperat;  verum  de  scin- 
tillanaturalis  rationis  rapiens  quasidefomite  flam- 
maro,ignem  olarum  accendit :  unde  phiiosophando 

41 


1291 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


im 


peluxit,  servUem  conditionem  philosophia  ceUnt^e.  X  Ecclesi»  «dificio  isto»  lapides  abstulerit,  postea 

tormenla  patielur.  Quia  vero  absolute  Scriptura 
ait:  Qui  trans/ert  iapides,  el  non  adjecit  bonoasive 
malo8,propterea  et  e  contrario  inteiligendumyquod 
ecclesiaslicus  vlr,  episcopus  videlicet  et  presbjrteri 
si  juxta  mandatum  Lovitici  de  leprosa  domo  iapi- 
dem  abstulerit,  in  pulverem  et  cioerem  conteren- 
dum  {Levit.  xix)^  doiebit  in  eo  ipsoquod  de  Ec- 
clesia  Christi  lapidem  auferre  conatur,  dicena  ee- 
cundum  Apostolum  :  Flerecum  flentibus^lugere  cum 
lugentibus  {Rom,  xii);  et ;  Quis  infirmaiur  et  ego 
non  infirmor^  quis  scandalizatur  et  ego  non  urorf 
(//  Cor.  XI).  Et  qui  ligna  scindit,  vutnerabitur  ab 
eis.  HflBretici  ligna  infructuosa  sunt,  et  saltus  abs- 
que  utilitate   pomorum.    Unde   et  in  templo  Dei 


Et  quis  oro  equo  ita  currit,  sicut  ilie  pbilosopbando 
cucurril?  Abstulit  Platoni  caplo  a  piratis  mala  for- 
tuna  libertatem,  quam  doderat  natura ;  sed  quod 
eripuit  fortuna,  ul  dicitur,  natura  recepit.  Quod 
enim  casu  perdidit,  sapiendo  reJemit.  Quam  mul- 
tos  tales  servos  natura  in  equis  ire  facit  ?  quot  do- 
minos  opibus  dites  et  honore  potentes,  ire  super 
terram  sinit,  et  deorsum  Bedere,quod  non  aita  pe- 
tant  terr8B,pigritandoresident?Itasapientia  mundi 
consonat  Ecclesiasti. 

Vebs.8.  —  Qui  fodit  foveam^  incidet  in  eam^  e/ 
qui  dissipat  sepem^  mordebit  eum  coluber.  Ex  parte 
8implex,ex  parte  mystious  intelleclus  est.Siquidem 
et  alibi  ipse  Salomon  ait :  Qm  statuit  taqucum  ca- 


pietur  in  eo  (Eccli.  xxv);   et   in   psalroo  :  Lacum      prohibetur  plantari  (Deut.  xvi),  et  vana  folio.id  est 


aperuit  et  effodit  eum^  et  incidit  in  foveam  guam 
fecit  (Psal,  vii).  Sepis  autem  maceria^que  oonvul- 
8io,eccIesiastioa  dogmala  sunt,  et  institutio  ab  apo- 
stoiis  prophetisque  fundata.  Quab  qui  di88olverit,et 

volueril  praelerire,  in  eo  ipso  quod  negligita  ser- 
pente  perculilur.  De  quo  serpente  et  in  Amosscri- 
ptum  est :  Si  descenderit  in  infemum^  mandabo  ser^ 
penti  et  mordebit  eum  (Amos,  xi).  Qualis  sit  nature 
ooluber,Mose8  sanctus  demonstrat :  £raf,inquien8, 
serpens  callidior  cunctis  animantibus  [Oen.  iii). 
Serpens  callidior;  sed  homo  sapientior.  Gailiditas 
ergo  vitiat,  vilium  sapientia  sapienler  evitat.  Age, 
homo,age  sapieado  quod  coluber  facit  calliditate. 
Quando  pervenilad  bibendum  evomitomne  vene- 
nuro,  ne  forte   eit  ei  causa  mortis  via  veneni  aqua 


verborum  tantum  sonantium  spernuntur  umbracult. 
Quamvis  igitur  sit  prudenset  doctus  vir  quigladio 
sermonis  sui  hiBC  ligna  concidat,  periclitabitur  in 
eis,ni8i  diligenter  attenderit,  maxime.si  ei hoc  qood 
sequitur  acciderit :  Si  retusum  fuerii  ferrum  el  fa- 
ciem  ejus  turbaverit,id  est  si  disputatio  ejusinfir- 
mior  fuerit  inventa,  nec  acumen  habuerit  qao  con- 
traria  quABque  secet,  sed  principale  cordia  ejus  he- 
betetur,  in  partem  transibit  adversum,  et  confir- 
mabit  eum  fortitudo  perversa.  Incipiet  tunc  fortitu- 
dinem,  557  incipiet  habere  sapientiam  que  su- 
perdua  est  et  non  adjuvat  possidentem.  Siretusum 
fuerit  ferrum  et  hoc  non  ut  prius^  coniurbaium  erit, 
virtutibus  corroborabitur^  et  reliquum  foriiiudinis 
saptentia  est  8i  se,inquit,  aliquis  viderit  per  negli* 


mista.Itacumtu,Chri8tiane,adndei  lavacrumatque  (^  gentiam  amiBisse  scientiam  Scripturarum,et  acu 


vit®  portum  pergi8,totum  pecoati  venenum  evome 
prius  de  cordetuo,nesittibimorti  vis  veneni  mista 
vits.  Nudumbominem  timet,  persequiturvestitum. 
Nudos  forsitan  timebat  Adam  et  Evam,  et  ne  tam 
timeret,decipit  quos  timebat.Insequitur  adbuc  nos 
vestitos  peccatis,  confidens  quos  vicit  quod  adhuo 
possit  vincere.  Novit  coluber  servare  caput  si  ali* 
quando  percutitur,  ostendens  Bedem  vitas  esse  ca- 
put;  ita  bomo  servet  caput  suum  Cbristum^si  forte 
feritur.  Gui  Ghristus  oaput  est,  in  Ghristo  vita  sita 
est.  Quando  sentit  se  coluber  eenescere,  jejunat 
quadraginta  diebus,  donec  deponat  senectam  cum 
pelle  quam  exuit.  Vivere  quadraginta  diebus  jeju- 
nando  cuimagisexpediatquam  nobis  inveteratis  in 


men  ingenii  ejus  fueritobtu8um,et  turbatusneqoa- 
quam  manseritqualisessejamcGBperatyeveaitquip* 
pe  interdum^et  cum  modicun^  scientis  quis  habue- 
rit,  elatus  in  8uperbiam,discere  desietat  et  legere, 
et  paiiiatim  ex  eo  quod  ei  nihil  additur  subtrahatur, 
et  vacuumdisciplinispectus  permaneat^ferrumqoe 
quod  acutumfuerat  hebetetur;  otium  enimetdesi- 
dia  qudsi  quflBdamrubigosapientisest.Si  igitorqQis 
hoc  passus  fuerit,  non  desperet  remedium  sanita- 
tis,  eed  vadat  ad  magislram  et  rursum  instruatar 
ab  eo,  et  post  laborem  et  induslriam  Budoremqoe 
nimium,vaiebitsapientiam  recuperarequam  amise- 
rat.  Et  hoc  est,  quod  dicitur,  fortitudinibus  eorro' 
borabitur^  id  est  labore  et  sudore  et   indastria  et 


peccatiSySi  volumu8juvenescere,deposito  senio  pro  Q  quotidiana  lectione  sapientiam  consequetur.et  for- 


Gbristo  ? 

ViRS.  9, 10.  —  Qui  transfert  tapides,  affligetur  in 
eis :  ei  qui  scindit  ligna^  vuhterabitur  ab  eis.  Si  re- 
tusum  fuerit  ferrum,  et  hoc  non  ut  prius,  sed  hebe- 
iatum  fuerit^  multo  labore  exacuetur^  et  post  indu- 
striam  sequetur  sapientia.  Volvuntur  et  in  Isaia 
sancti  lapides  super  terram.  Non  enim  firma  in  ea 
statione  consistunt,  sed  prstereunt,  et  semper  ad 
altiora  nitentes  binc  abire  festinant.  De  his  vivis 
iapidibus  et  in  Apocalipsi  urbs  Salvatoris  exstrui- 
tur  xApoc.  xxi),  et  Ecclesiam  ledificari  Apostolus 
non  tacet.Si  quis  igitur  haeretica  arte  perveraus  de 


titudo  ipsiushabebitbuncfinem  utaccipiat  sapien- 
tiam. 

Vers.H.  —  Si  mordeat  serpens  in  sitentio^  nihil 
eo  minus  habet  qui  occuite  detrahu.  Simplex  hic  sen- 
8US  est.  Serpens  et  detractor  squales  sunt.  Quo« 
modo  enim  ille  occuite  mordens  venenum  inserit, 
sic  iste  clam  detrahens  virus  pectoris  sui  eflUndit 
in  fratrem,  et  nihil  habet  ampliusa  serpente.  Gum 
enim  lingua  hominis  ad  benedicendum  et  ad  cdifi- 
cationem  pruximi  sit  creata,ille  eam  serpeDii  aequs- 
lem  facit,  dum  virtutibus  ejns  in  perversom  aboti. 
tur.  Aliter.  8i  quem  Berpens  diaboios  ocoulte  mo- 


1293 


OOMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1294 


morderit,  et  nuUoconsoio  eam  peccati  veneno  infe-  A  9^^  ^o$  qui  nesciunt  in  urbem  pergere,  Aut  generali- 


ceril,  si  tacuerit  qui  percussus  eet,  et  noa  egerit 
ille  pcBnitenliam,  nec  vulnus  suum  fratri  et  ma^i- 
8tro  voluerit  conQteri,  magister  et  frater  qui  lin- 
guam  babent  ad  ourandum  facile  ei  prodesse  non 
poterunt.  Si  enim  erubescat  sgrotus  vulnus  me- 
dico  condteri,  quod  ignorut,  medicina  non  curat 
Spice  [dispioe]  ergo,  bomo,  naturam  serpentis,  et 
lioguam  detractoris,  et  causam  videbis  quare  de- 
tractor  eit  quasi  serpens.  Moritur  serpens  si  semei 
percutitur,  reviviscit  si  iterum  feriatur.  Quidquid 
per  terram  trabitur  serpendo,  serpens  nuncupatur. 
Propterea  per  serpentem  peccator  intelligitur,  quia 
terrena  querit,  non  CGeleslia.  Sicut  serpens  mori* 
tur  si  semel  ferialur,  ita  bomo  moritur  peccato  si 


ter  dd  omnibus  stultis  qui  ignorant  Deum,  aut  spe* 
ciaiiter  dc  bffireticis  disputat.  Lege  Pialonem,  Ari- 
stotelis  evolve  versutias,  Zenonem  et  Carneadem  di- 
ligentius  intuere,  et  probabis  verum  esse  quod  di- 
citur :  Labor  stuUorum  affiiget  eos.  Verilatem  qui- 
dem  illi  omni  studio  qusdierunt,  sed  quia  non  ha- 
buerunt  ducem  et  praevium  itineris,  et  bumanis 
sensibus  ratisunt  seconiprebendcre  posse  sapien- 
tiam,  ad  civitatem  minime  pervenerunt,  de  qua  in 
psalmo  dicitur:  Domine,  in  civitate  tua  imaginem 
eorum  ad  nihilum  rediges  (Psal.  lzzii).  Omnes  enim 
umbras,  diversas,  diversas  imagines  atque  perso- 
nas,  quas  sibi  in  variis  dogmatibus  induerunt,  io 
urbe  Bua  Dominus  dissipabit.  De  qua  et  alibi  sori- 


primo  ictu  feriatur.  Dat  primum  peooanti  ictum  g  bitur  :  Fluminis  impetus    latificat   civitatem  Dei 


prima  carnis  tentatio.  Cum  enim  oaro  peooat,  le- 
gis  ense  nos  occidit.  Si  mens  a  Deo  iospirata  se- 
cundam  iotum  donetpecoanti»  sicut  serpentem  fa- 
cit  nos  reviviecere  destructio  peocati.  Bene  enim 
moritur  qui  feritur  tacente  corde.  Nam  clamando 
Deum  si  ad  auziliandum  imploret,  et  confltendo 
pecoala  suaDeograve  vuinus  monstret,  detrabetei 
bonus  dootor  ore  suo  quidquid  oontrazit  ez  amore 
ternspeccator.  Et  surgens  quasi  ipsius  virus  serpen- 
tinum,  percussum  faciet  rursum  bene  vivere,  qui 
peccando  mortuus  erat. 

Vers.  42,  13.  —  Verba  oris  sapientis  gratia^  et 
labia  insipientis  prascipitabunt  eum;  initium  verbo- 
rum  ejus  siuUitia^et  novissimum  oris  iilius  error  pes' 


(Psai.  zLv)  ;  et  in  Evangelio  :  Non  potest  abscondi 
civitas  super  montem  posita  (Malth.  v) ;  et  in  Isaia  : 
Ego  civitas  firma  eivitas  qux  oppugnatur.  Siquidem 
banc  veritatis  et  sapientitt  civitatem,  cum  firma  sit 
et  robusta,  omnes  et  sapientes  seculi  et  beretici 
impugnare  conantur.  Et  quod  de  pbilosopbis  dixi- 
mus,  boc  etiam  de  hereticis  sciendum,  quod  fru- 
stra  laborent  et  affligantur  in  studio  Scripturarum, 
cum  ambnient  in  deserto,  etcivitatem  invenire  non 
valeant.  De  quorum  erroreet  Psalmista  oommemo- 
rat  dicens  :  Brraverunt  in  soiitudine,  viam  civitatis 
habitacuU  non  invenerunt  (Psai.  cvi). 

Vers.  16, 17.  —  Vos  tibi  terra,  cujus  rex  puer  est^ 
et  cujus  principes  mane  comedunt.  Beata  terra^  eu 


simtis.  Quam  multum  diiferat  sapiens  ab  ineipiente  q  jusrex  nobiiis  esi,etcujusprincipesvescuntur  in  tem- 


docet  Eccieeiastes,  causas,  etvioes  iilorum  discei- 
nendo.  Verba,  inquit,  oris  sapientis  gratia,  et  iabia 
insipientis  proecipitabunteum.  Quando  sapiens  loqui- 
tur,  non  soium  grata  ezistimantnr  ejas  verba,  sed 
ipsa  tibi  videtur  gratia  loqui.  Gratia  grata  facit 
quodounque  sapientia  dicit.  Quod  si  stultitiam  certo 
limite  claudere  posset  sua  simplicitas,  nibil  esset  in 
omnibus  rebus,  quas  bene  sapientia  gratiaque  sa- 
pienter  disponunl,  quod  nos  posset  offendere.  Ve- 
rumquidquid  8apien(ia,quidquidgraliadioit,  multo 

stultorum  milite  impugnat  stultitia.  Tales,  utait 
Salomon,  sualabia  precipitabunt.  Pondus  est  in  his 
paocissimisverbisEcclesiastis.  Non  ait,  prsoipita- 
bunt  stultum  sua  verba,  sed  precipitabunt  stultum 


pore  suo^  ad  reficiendum  et  non  ad  iuxuriam.  Vide- 
tur  quidem  reprobare  Juvenum  principatum,  et 
luzuriosos  Judices  condemnare,  quod  in  aliis  per 
statemsit  inflrma  sapientia,  in  aliis  etiam  matura 
etas  deliciis  enervetur  :etecontrario  probareprin- 
oipem  bonis  moribus  et  liberaliler  institutum,  eos 
Judices  prsedicare  qui  nequaquam  voiuptatem  ne- 
gotiis  civinm  preferant,  sed  post  multum  laborom 
et  administrationem  reipoblicecibnm  capere  qoasi 
neoessarie  cogantur.  Verum  mibi  sacratius  quid 
latere  videtor  in  littera  :  quod  Juvenes  dicantur  in 
Scripturis,  qui  a  veteri  auctoritate  desciscont,  et 
cana  parentum  prccepta  contemnunt,  qui  neglecto 
mandato  Deicnpiuntstatueretraditiones  hominum. 


labiasua.  Quandoloquiturslultusstulto,  non  pr»-  p  dequibus  et  in  Isaia  Israeli  Dominuscomminatur, 


ferre  verba,  sed  videtur  confuso  corde  vel  ore  so- 
nare.  Quomodo  indorsumresupina  ciconiajactans 
labia,  coliiso  rostro  aera  diverberat,  ita  slulti  labia 
collisa  souantper  inane,nequepo88unt8uavemver- 
borum  reddere  vocem.  Potest  hoo  et  de  bcreticia 
accipi,  qui  prudentium  virorum  dicta  noncapiunt, 
sed  se  ad  disputationes  contrarias  preparantes,  et 
initium  et  flnem  loquendi  vanitate  tumultuosaet 
impudenti  errore  convolvunt,  et  cum  nibil  sciant, 
loquuntur  plura  quam  norunt. 

Vbrs.  14,  15.—  Stuiius  verba  multipiicat,  Igno* 
rat  homo  quid  ante  se  fuerit :  ei  qui  postse  (uturum 
sit,  quis  ei  poterit  indtcare*i  Labor  stultorum  affit^ 


60  quod  noluerit  aquamSilo,  que  vadit  cum  silen* 
tio  {Isai.  viii),  et  veterem  piscinam  everterit,  eli- 
gens  sibi  flumenta  Samariie  et  gurgites  Damasoi  : 
Et  dabOy  inqnit ,  jutenes  principes  eorum  et  Hlusores 
dominabuntur  eis  (hai.  iii).  Lege  Danielem,  et  An^ 
tiquum  dierum  invenies  Deum  [Dan.  vii).  Lege  Apo- 
calypsin  ioannis,  et  caputSalvatoris  candidum  ut 
nivero,  et  quasi  lanam  albam  reperies  (Apoe.  i).  Je- 
remiae  quoque,  quia  Bapiens  erat,  et  cani  ejus  in 
sapientia  reputabantur,  ftftS  probibeiur  juvenem 
esse  80  dicere.  Vob  ergo  terre  cujus  rez  est  diabo« 
lu8,  qui  semper  rerum  novarum  cupidus,  etiam  ut 
Absalon  adversus  patrem  rebellat  (II  Reg.  iv),  qnm 


1295 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1296 


judices  et  principes  eos  habetqui  ameot  hujus  se-  A  ^^^bbl  conquiranly  sive  qood  Ecclesias,  qai  panie  lu- 


cuii  f oluptales,  qui  antequam  dies  mortie  adveniet, 
diount :  Manducemus  et  bibamus,  cras  enim  morie- 
mur(lta,  uii;  I  Cor,  xv).  Contra  beata  terraEo- 
clesie,  oujus  rex  GhrietuB  flhus  ingenuorum»  de 
Abrahamet  Isaacet  Jacob,  propbetarumquoqueet 
eanctorum  omnium  stirpe  deacendene,  quibus  pec- 
catum  non  fuit  dominalum,etobhocfueruntiiberi. 
£x  quibus  nata  est  virga  liberior  S.  Maria,  nullum 
bal>en8  fructicem,  nullum  germen  ex  latere,  sed  to- 
tum  fructus  ejus  erupit  in  florem,  loquentem  in 
Ganticis  canlicorum  :  Ego  flos  campi,  ei  lilium  con- 
vallium  (Cant,  ii).  Principesqooque  ejus  sunt  apo- 
stoli  et  omnes  sanoti  regem  babent  Olium  in- 
genuorum,  filium  libers,  non  de  ancilla  Agar,  sed 
de  Sarn  libertate  generatum  (Qal,  iv).  Nec  come- 


gentium  est  etnon  ridentium,  beatiquippelugentes 
quoniam  ipsi  ridebunt  (Matth.  ▼),  in  istitia  gaodio. 
que  conficiantur.  Quod  autem  seq^iitur  ;  ei  pectunim 
obediunt  omnia^  dupliciter  accipiendum,  vel  ipsos 
doctores  postquam  adulatione  ditati  sunt  regoom 
in  popuiis  exercere,  vei  certe,  quia  argentum  pro 
sermone  semper  acoipitur,  eloquia  enim  Ihmini  eUh 
quia  fiostay  argenium  igne  examinalum,  probatum 
terrof,  purgatum  septuplum  (PsaL  xi),  hoc  asseverat 
quodeioquentiset  orationiqu»  verborumsitfroode 
composita,faoiIevulguscedat  ignobile.  Qui  habent 
apud  se  spoosum,  et  propterea  iugere  et  Jejunare 
prohibentur  (Matth,  xi),  in  risu  faciunt  panem,  a 
quo  risu  et  Isaac  nomen  aooepit  (Gen,  xxi),  et  in 
lelitiam  bibentium  vjnumprcparant.  GmoisitaqQa 


dunt  mane,  neo  velociter  :  non  enim  in  presenti  B  yir  sanclUB,  qui  ut  Gbristus  preoepit  magister  Eo- 


qoeront  seoulo  voIuptatem,sed  tempore  suo  man- 
ducabunt,  cum  retributionis  tempus  advenerit.Et 
manduoabunt  ad  reficiendum,  et  non  ad  luxuriam. 
Omne  bonum  presentis  seouli  luxuria  est,  futuri 
perpetua  refeotio. 

Yers.  18,  19.  •—  In  pigritiis  humiliabitur  conti- 
gfiaiio,  et  tn  infirmitate  manuum  perstillabii  domus. 
In  risum  faciunt  panem,  ei  vinum^  ut  epuleniur  bi-- 
benies  [vivenies],  etpecunim  obediunl  omnia,  Domus 
nostra,  que  cum  statu  hominis  erecta  est,  et  habi- 
tatio  quam  habemus  in  ccelis,  si  pigri  sumus  et  ad 
bona  opera  tardiores,  bumiiiabitur,  et  omnis  conti- 
gnatio  que  debetcaimen  portaresublime,  ad  terram 
eorruens  habitatorem   suum    opprimet.    Gumque 


clesie  est,  et  in  risu,  et  in  letitia  panem  facit,  et 
vini  pocula  ministrat  in  gaudio.  Argentumquoqae 
cui  obediunt  omnia,  quinque  illa  de  EvangeIio,et 
doo  et  unum  patris  famiiie  sunt  talenta,  et  decem 
gemoe  queservis  in  negotiatione  credantar  (Matik, 
XXV  :  Lii^.  xix). 

Vers.  20.  —  In  cogitatione  tua  regi  ne  detrahas, 
ei  in  secreto  cubicuiitui  ne  maledixeris  diviti :  qfiia 
ei  aves  coeli  portabunt  vocem  tuam,  et  quihabet  pen- 
nas  annuntiabit  sententiam.  Et  simplex  preceptom 
edificat  audientes,  ne  ira  et  furore  superati,  in  ma- 
lediotumetdetractionemregum  et  principom  pro* 
rumpamu8,quiacontraspeminterdumevenit,uthi8 
quibus  maiediximusnuntietur,  et  incurramusperi- 


auxiliutnmanuumvirtutumquetorpuerit,  omnisde-^  culum  immoderationelingoe. Quodautem  ail,  oru 


Buper  tempestas,  ei  nimborumad  nos  turbo  erum- 
pet.  Porro  quod  in  unohoroine  interpretati  sumas, 
melius  potest  superEcclesiaaccipi,quod  negligen- 
tiaprincipumomnisejus  corruataltitudo,  et  ibivi- 
tiorum  illecebre  sint,  ubi  regimen  putabatur  esse 
virtutum.  In  risumfaciuntpanemacvinum,utepu- 
lentur  bibentes.  In  pigritia  et  socordia  magistrorum 
humiiiari  Eoclesiam,  et  culmen  ejua  oonoidere,  et 
tignaperpIuisupraexposuimus.Nunoergodeiisdem 
magi8trisIoquitur,etquiavisus  fuerat  accasare  eos 
cor  tacerent,  et  non  uterentur  officio  magistrorum, 
et  episcopi  et  presbyteri  in  Ecclesia  constituti  noii 
laborarent  in  sermone  et  doctrina,  quod  et  Tilus 
commonetur  ut  faciat^et  Timotheo  preoipitur,  ne 


portabit  vocem  tuam,  et  qui  habet  pennas,  amnuntia* 
bit  ien/M/tam,hyperboIiceinteiligendamy  quomodo 
solemusdioereetiamipsosparietes,  quibus  consciis 
loquuntur  queaudieriQt,non  elaturos.  Bedmelios 
est  sic  audire  preceptum,  ut  sciamas  nobis  esse 
mandatum,  non  solumcontra  Christam  temereni- 
hil  esse  loqoendum,  verumetiamin  aroanis  cordis, 
quamvisvariiBtribulationibusooarctemur,nihiIbla- 
8phemum,nihilimpium8entiendum8it.Btqaiad)le- 
ctionem  qoam  GhriBto  exhibemus,  debemusetproxi- 
mo,  diliges  quippeDominumDeum  tuum^  ei  proximum 
iuum  ticut  ieipsum  (Jac.  xi),  etiam  boc  jubetar,  ne 
post  tergum  de  sanctis  quoque  detrahamas,  et  eos 
quos  viderimus  scientia,  sapientia,  ▼irtatiboBqne 


gratiam  negligat  quam  per  impositionem  manus  D  ditalos  lingu»  mordacitaterodamus,qaiaangeliqoi 


acceperat ;  sed  in  eo  se  eslimarent  presbyteros  et 
episcopos,  ut  salaria  acciperent,  el  muti  precepto- 
res  honorem  dupiicem  quererentqui  laborantibus 
in  dootrina  et  sermone  debetur.  Nunc  e  oontrario 
aocusat  eosqui  loqauntur  in  Ecclesiaet  dooent  po- 
pulos,  sed  ea  docent  que  populum  audire  delectat, 
quod  peccatorem  palpet  in  vitio,  et  strepitus  conci- 
tet  audientium.  Nonne  quando  in  Ecclesia  lascivit 
oratio,  et  beatitudioem  et  regnum  CGslorum  multi- 
tudini  pollioetur,  videturtibiin  risuro  panemfaoere, 
et  vinammiscereblbeniium,  sive  quod  ipsi  quido- 
cont  divitias  et  oibos  et  opes  per  delectabiiia  pro- 


terramcircumeuntetsuntadministratoriisspiritns, 
et  in  Zacharia  loquuntur :  Circuimus  terram  «T,  ecee 
omnis  ierra  quiescit  (Zach,  i),  ad  instar  avium  no- 
stra  verba  et  oogitationes  ad  CGsium  perferant,  et 
olam  oogitamus  Dei  soientiam  nos  latere. 

Gap.  XI,  VBRS.  1.  —  Mittepanem  tuum  super  trttnt- 
euntes  aquas,  quia  post  tempora  multa  invenies  U- 
ium.  Ad  eleemosynam  cohortatur,  quod  omnis  p^ 
tenti  dandum  sii,  et  indiscrete  faciendam  bene, 
Quomodo  enim  qui  super  irrigua  seminat  fractom 
sementis  exspectat,  ila  qui  iargituregentibas,  non 
granum  seminis,  sed  ipsum  panem  serit  fosQore 


1297 


COMMENT.  IN  EGCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


IM8 


quodam  multiplicationem  iJl)U8,etcum  diesjudicii  A 
venerit,  multo  amplius  quam  dederat  reperturus. 
Aliter  :  la  quocuuque  bomine  illam  aquam  videris 
de  qua  dicitur  :  Flumina  de  ventre  ejus  fluent  aqu» 
vivae{Joan.  vii),  ne  te  pigeat  panem  sapientiffi,  pa- 
nem  rationabilem,  panem  praestare  sermonis.  8i 
enim  boo  frequenter  feceris,  invenies  te  non  incas- 
sum  doctrinam  jecisse  sementem. 

Tale  quid  et  in  Isaiadictum  puto  :  Bealusquise- 
minat  super  a/uanit  ubi  bos  et  asinus  calcant.  (Isa. 
xxxii),  quod  illemagisterbeatiludinedignus  babea- 
tur,  qui  super  irriguum  pectus  seminetaudientium, 
tam  JudflBis,  quam  e  gentibus  populo  congregato. 
Non  erat  procui  a  pbysica  Eociesiastes  ratione,  cum 
panem  super  aquas  mittendum  cenpebat.  Aqua 
enim  est  una  de  quatuor  elementis,  cui  sicut  in  n 
speculo  nostra  relucet  imogo.  Plerumque  cernisin 
aqua,cum  facies  tua  stet  de  contra,  qualis  sis,  quid 
facias,  ubi  te  aut  quomodo  vertas.  VultSalomon  ut 
super  has  aquas  mittat  homo  panem,  ut  que  fiant 
bona,  speculetur  in  illis.  Qui  seipsumvidetin  spe- 
culo,  in  se  videl  quid  pulcbri  desit  sibi,  quid  turpi- 
ter  insit.  Quicunque  bene  corrigit  actns  suos  se 
specuians  in  aquis,  inveniet  panem  vita  relluentem 
per  aquas. 

559  Vers.  2.—  Da  partes  septem,  necnon  et  oeto^ 
quia  ignoras  quid  futurum  sit  malisuper  terram.  Et 
in  Ezechiele  septem  et  oclo  gradus  ad  templi  legun- 
turascensum  (E%ech.  xl),  et  post  ethicum  illud 
psalmum  quindecim  graduum  psalmi8unt,perquos 
erudimur  primum  in  lege  (Psa/. cxviii),et8eptenario 
numero  expleto,  postea  per  ogdoadem  ad  Evange-  ^ 
lium  scandimus.  Prscipimur  ergo  ut  in  utrumque 
Testamentum  tam  Vetus  scilicet  quam  Novum  pari 
veneratione  credamus.  JudsBi  dederunt  partes  se- 
ptem,  credentes  in  Sabbato,  eed  non  dederunt  octo» 
Resurrectionem  diei  Dominicie  negligenles.  E  con- 
trario  haeretici  Marcion  etManicbsusetomnesqui 
veteremiegem  rapidoore  dilaniant,dant  partes  octo 
suBcipientes  Evangelium,  sed  eamdem  septenario 
numero  non  tribuunt,  Instrumentum  veterum  re- 
spuentes.  Nosigiturlnstrumentoutriquecredamus* 
Non  enim  possumus  dignos  cruoiatus  dignamque 
pasnam  jam  nunc  meote  comprehendere,  quse  rcpo- 
sita  est  his  qui  versantur  in  terra  Judsis  atque  hsB- 
reticis  e  duobus  alterum  denegantibus. 

Vers.  3.  —  Si  repletx  fuerintnubes,  imbreni  super  D 
ierram  effundent.  Si  cectderit  lignum  ad  auitrum, 
aut  ad  aquilonem,  in  quocunque  loco  ceciderit^  ibi 
erit,  Serva  mandata  qus  tibi  superiussuntprscepta, 
ut  nubes  super  te  fundant  imbrom  suum.  Ubicun- 
que  enim  tibi  locum  praeparaveris,  futuramque  se- 
dem,  sive  ad  austrum  sive  ad  boream,  ibi  cum  mor- 
tuus  fueris,  permanebis.  Aliter  :  Propterea  supra 
diximus  {vers.  7)  :  Mitte  panem  tuum  super  faoiem 
aquae,  et  omni  petenti  te  tribue  {Luc.  xi),  quia  et 
nubes  cum  plenae  fuerint  divitias  suas  mortalibus 
largiuntur,  tu  quasi  ligoum,  quamvis  iongaevus  sis, 
non  erisin  perpetuum,  sed  subitout  ventoram,  ita 


mortis  tempestatesubmersus,  ubicunquececidetis, 
ibi  permanebis  jugiter,  sive  te  rigidum  et  trucem, 
sive  ciementem  et  misericordem  ultimum  tempus 
invenerit.  Aliter :  Dicitur  in  psalmis  ad  Deum  :  Ve- 
ritas  tua  usque  ad  nubes  (Psal.  xxxv);  et  in  Isaia 
peccanti  Deusvineflecomminatur  :  Mandabo  nubibus 
meis  ne  pluant  super  eam  imbrem  {Isai.  v).  Nubes 
igitur  sunt  prophetse,  et  omnis  vir  sanctus.Quicum 
in  corde  suo  plures  congregaveritdisciplinas,  tunc 
valebit  praecepta  pluere  doctrinarum  et  dicere  :  Bx- 
spectetur  sieut  pluvia  sermo^  et  effundatur  tuper  ier» 
ram  imbrem  {Deut.  xxxii) :  ad  quam  dictum  est  : 
Audiat  terra  verbaoris  mei  {ibid.).  Quod  autem  so- 
quilur  :  Et  si  ceciderit  lignum  ad  austrum  aut  aqui* 
lonemf  in  loco  ubi  ceciderit  Ugnum  ibi  erit.  Illud  de 
Habacuc  sumamus  exemplum  in  quo  scribitur  : 
Deus  ab  austro  veniet  [Hahac.  iii).  Et  quanlum  ego 
existimo,  semper  in  bonam  partem  auster  accipitur, 
in  malam  aquilo,  ut  ibi  :  Surge^  aquilo  (Cant.  iv), 
hoc  est  recede  et  abi,  et  veni,  auster  (ibid.).  Llgnum 
ergo  quod  in  hac  vita  corruerit,  et  conditione  mor- 
talitatis  fuerit  incieum,  et  peccavit  ante  dum  staret, 
in  boreae  postea  parte  ponilur;  aut  si  dignos  austro 
fructus  attulit^  in  plaga  Jtcebit  auetrali,  necestaii- 
quod  lignum  quod  non  autad  aquilonem  sitautad 
austram.  Hoc  idem  signiflcatet  illud  quod  scriptum 
est  :  Dicam  aquiloni  da,  et  austro  noH  prohibere 
{Isai.  xuii.}.  Nunquam  enim  austro  et  orientali 
vento  prscipitur  ut  adducant,  quia  apud  alias  pla- 
gas  esse  eos  oportet  qui  ad  orientem  et  austrum 
postea  deducantur.  Aquilo  igitur  ad  austrum  ad- 
ducit,  et  Africus  ad  Orientem  habitatores  suos.  Nec 
enim  possunt  proQcere,  si  in  pristinis  sedibus  per- 
severent. 

Vers.  4,  5.  —  Qui  observat  ventumt  non  seminat; 
et  qui  considerat  nubeSf  nunquam  metet.  Quomodo 
ignoras  qum  sit  via  spirilus^  et  qua  ratione  compin» 
gunlur  ossa  in  ventre  prasgnantis  :  sic  nescis  opera 
Deii  qui  fabricator  est  omnium.  Qui  considerat  cui 
benefaciat,  et  non  omni  petenti  se  tribuit,  saepe  pra- 
terit  eum  qui  meretur  aocipere.  Aliter  :  Qui  tantum 
eo  tempore  Dei  verbum  prsdicat,  quo  populus  li* 
benter  auscultat,  et  secunda  aspirat  aora  in  mores, 
sator  negligens  est,  et  ignavus  agricola.  In  ipsis 
enim  prosperis,  dum  nescimus,  adversaconsurgunt. 
Sed  opportune,  importune,  suo  tempore  Dei  serroo 
est  preBdicandus,  nec  fldei  tempore  adversariarum 
nubium  consideranda  tempestas.  De  qua  in  Prover- 
biis  dicitur  :  Sicui  pluvia  vehenwns  et  tnuiilis^  sto 
qui  dereliquerunt  sapientiam,  et  impietatem  laudant 
(Prov.  xxviii).  Absque  consideratione  enim  nubium 
et  limore  ventorum,  in  mediis  tempestatibus  semi- 
nandum  est :  nec  dicendum  illud  tempus  commo- 
dum,  illud  inutile,  cum  ignoremus  que  via  et  quae 
voluntas  sit  spiritus  universa  dispensantis.  Sicat 
ergo  nesoit  viam  spiritus  et  anims  ingredientis  in 
parvulum«  etignoras  ossiumet  venarum  varietates, 
et  in  ventre  praegnantis  quomodo  ex  vili  eiemento 
corpus  hominis  in  diversas  effigies  artusque  vario- 


IJ99 


RUPEIITI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1300 


tur,  et  de  eodem  semine  aliud  moliescat  ia  caroi-  A  omnibus  stelliB  ejus  lumine,  propterea  verus  sol 


bus,  aliud  duretur  in  OBsibue,  aliud  in  venls  palpi- 
tet,  aliud  ligetur  in  nervis  ;  ita  Dei  opera  scire  non 
poteris,  qui  factor  est  omnium.  Ex  quo  docetcon- 
traria  non  limenda,  nectemeredeventisetnubibuB, 
quas  Bupra  diximus,  judicandum,  cum  Buotenoreet 
oursu  debeatsator  pergere,  eteventum  Domini  sen- 
tentiae  reservare.  yon  esi  enim  volenlis  neque  cur- 
rentis,  sed  misereniis  Dei  (Rom,  ix). 

Vers.  6.  —  Mane  semina  semen  tuum,  et  vespere 
ne  cesset  manus  tua ;  quia  nescis  quid  magis  oriaiur, 
hoc  amt  illud  :  ei  ri  utrumque  simul  melius  erit.  Quem 
raittit  Salomon  ad  serendum  mane  et  vespere  se- 
men  suum,  ipsum  mittit  Dominus  Jesus  mane  ad 
putandam  vineam.  Quod  Saiomon  dicit,  non  cessei 


DeuB  est,  quia  solus  abiquelucet,procedeD8abore 
Patris  sicut  calor  ex  sole.  Istum  solem  non  vidit 
quarta  dies  splendescere,  sed  ante  illuxit  quam  sa- 
cula  tempus  haheret,  a  seipso  enim  super  omniass- 
cula  lucet. 

Vers.  9.  —  Lxtare  ergo^  juvenis^  in  adolescenlia 
iua,  et  in  bono  sit  cor  tuum  in  diebus  juventuiis  tusf^ 
$1  ambula  in  viis  cordis  iui^  et  in  intuUv  oculorum 
^uorum  :  et  scilo  quod  pro  omnibus  his  adducet  te 
Deus  in  judicium.  Dixerat  lucem  mundi  hujus  esse 
dulcissimam,  et  Iffitari  debere  hominem  in  diebus 
vit»  8U8B,  omnique  studio  capere  voluptatem  :  in- 
gruereenim  noctem  mortis  sternam,  qaando  non 
liceat  perfrui  congregatis,  et  quasi  umbram  uni- 


manus  tua,  hoc  Dominus  undecima  vacantibus  ait:  3  versa  quAB  habuimus  pertrauBire.  Nunc  ergo  Jav6< 


Quid  hic  staiis  tota  die  otiosi?  {Mallh.  xv.)  Mane 
somniat,  et  mane  colitputandovineam,  quicunque 
Deo  famulatur  a  primo  mane  ABtatis.  Sero  seminat 
et  sero  colit  fodiendo  vineam,  qui  nihil  servit  ma- 
tutino  vite  tempore,  sed  postremo  vite  tempore 
reversus  ad  se  et  ad  cor  suum,  quam  tarde  et  sero 
fructum  bonum  sibi  quaeril,  ita  redimendotempus 
doneo  vitse  terminet  horam.  Qui  a  mane  tulerunt 
pondusdieiet  astus  {ibid.)^  dicit  Dominus.  bruni 
primi  novissimi^  ei  novissimi  primi  (ibid.),  Sic  et 
Salomon  modo  dicit  :  Mane  semina  semen  iuum^  et 
vespere  ne  cesset  manus  tua. 

Vers.  7,  8.  —  Dulce  lumen^  et  delectabile  est  oculis 
videre  solem.  Si  annis  muUis  vixeril  homo,  ei  in  his 


nem  cohortatur  et  dicit :  0  adolescens,  antequam 
et  senectuB  et  morsingruat,  IsBtarein  Juventute  taa, 
et  quidquid  tibi  oorde  bonum,  aspectu  Jucundam 
videtur  assume,  fruere  ut  libet  mundi  rebus.  Rur- 
8um  ne  putaretur  bsec  dicens  hominem  ad  luxoriam 
provocare,  et  in  Epicuri  dogma  corruere,  euspicio- 
nem  hanc  abstulit  inferens :  fi/j^Toquoniamsuper 
his  Ofnnibus  addueet  te  Ueus  injudicium.  Sic,  inquit, 
abutere  mundi  rebus,  ut  scias  te  in  ultimo  Judi- 
candum. 

Vers.  10.  —  Aufer  irama  corde  iuo^eiamovema' 
litiam  aeametua,  adolesceniiaenimet  volupiaswma 
sunt.  Iniraomnesperlurbationes  animi  comprehen- 
dit,  in  carnis  malitia  universas  Bignificat  oorporis 


omnibus  Ixlatus  fuerit,   meminisse  debet  tenebrosi  n  voluptates.  Sic  ergo,  inquit,   bonie  hujus  saMuIi 
iemporis,  ei  dierum  multorum  :  qui  cum  venervH,      fruere,  ne  aut  desiderio  aulcarnedelinqua8.Relin- 


vanitatts  arguentur  praeteriia.  Qus  sit  hominis  sors, 
cx  verbis  Ecciesiastis  palam  est.  Semper  vivil  in 
nobislucis  amor  dum  vivimu8etvalemus,quimente 
exit  novissimus.  Quid  ita  nos  delectat,  quamclarum 
videre  Bolem  ?  Sed  haec  dulcedo  ne  sit  libi  noxia  vitffi 
tuae,  et  ne  leteris  plus  quam  necesse  est  aspicere 
solem,  animadverte  quomodo  res  examicet  Ecole- 
siastes.  5t,  ait,  annismuliis  vixerit  homo^  et  in  his 
omnxbus  laeiaius  fuerii^  meminisse  debet  tenebros^ 
iemporiSf  ei  dierum  multorum.  Quos  non  esse  bre- 
ves,  imo  longos  et  perennes,  ostendit  mors  sterna 
vel  vita  perpetua.  Tua  dulcedo  vitie  tuae  fiet  tibi 
amara,  cum  pro  iuce  vitas  brevis  tenebrae  patieris, 
et  omnia  pro  vanis  et  caducis  reputabis.  Istas  reset 


que  antiqua  vitia,  quibus  in  adblescentia  tua  vani* 
tatis stultitieque serviisti,  quia  juventasinsipientie 
copula  est. 

Gap.  XII,  VER8.  1 .  —  Memento  Creatoris  tui  in 
diebus  juvenlutis  tux^  antequam  veniat  iempus  affli' 
ciioniSy  et  appropinquent  antit,  de  quibus  dicas  :  Son 
mihi  piaceni.  Sepe  iiiemento  Greatoris  tui,  et  sic 
adolescentiflB  vitam  gradere,utmortisultime  recor- 
deris,  anteqoam  tibi  tempus  adveniat,  quo  tristia 
quaeque  succedant. 

Vbrs.  2.  —  Antequam  tenebrescai  sol,  et  lumcn^et 
lunay  ei  siellas^  et  revertaniur  nubes  post  pluviam. 
Si  de  generali  consummatione  mundi  accipimus, 
verbis  Domini  hoc  capitulum  congruit,  in   quibus 


causascumsuggeritEcclesiastes,  monetnosutverse  D  ait :  £rtt(r{frttk/to^^   angustia,   quaiis  non  fuii  a 


lucis  dulcedine  perfruamur,  quoniam  dulcedo  pre- 
senlis  lucis,  dulcedo  vitae  istius,  noneststerna.  Sed 
hortatur,  ut  verum  solem  mundo  corde  videamus. 
Beati  enim  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  vide- 
bunt  (Maith»  v).  Non  semper  bonum  est  prflesentem 
videre  solem,  qui  plerumque560  reverberata  luce 
gravare  solet  aspicientes.  Sol  nimio  splendore  suo 
nos  aiiquando  perurit.  Fera  lux  Deusesi^  etienebrae 
in  eo  non  suni  uilae  (I  Joan.  i).  Sicut  Deus  esf  tan* 
quam  lux,  neque  lux  est  quod  Deus  ipse,  ita  Deus 
esl  quasi  sol,  neque  80I  est  quod  ipae  Deus.  Gum 
ideo  appelletur  sol  quia  eolus  lucet  in  mundo,  obtusis 


principio  creaiurae,  sed  neque  fiei.  Soi  enim  tenC' 
brescei.  et  luna  non  dabit  /tir«m,  suam  ei  stelise  ca- 
denl  de  cmlo^  et  virtutes  coelorum  movebuniur  (Matlh. 
xxiv),  quae  custodes  domus,  ita  ut  domus  intelliga- 
tur  hic  mundus,  viri  vero  fortes  errore  decepti,  et 
dissipandffi  contrariae  fortitudines.Quodsispecialis 
uniuscigusque  consummatio,  ad  vitae  hc^us  finem 
refertur,  et  sol  et  luna  et  etellfle  et  nubes  et  plnviae 
ei  ease  cessabunt  qui  mortuusfuerit.  Aliter.L^tare 
adolescens,  0  populeGhristiane^etfruerebonisqute 
a  Deo  tibi  concessa  sunt,  et  in  hi8  omnibusscitote 
a  Domino  Judicandum.  Ne  putes  quiapriores  ram; 


1301 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  TJNUS. 


1302 


fracti  sunt  et  tu  insertus  es  in  radicem  bonsB  olivs,  A 
idcirco  te  essesecurum.Sed  aufer  iram  a  corde  tuo, 
et  a  corpore  voluptates ;  et  CflBteris  vitiis  derelictisy 
memenlo  Creatoris  tui  aatequam  tibi  dies  malitis, 
dies  veniat  insanabilis,  in  qua  peccantibus  pcBns 
sunt  preeparats,  oe  cum  peccaveris  occidattibi  sol 
justitisB  meridie,  et  scientise  lumen  intereat»  et 
spleadorlunflB,  id  est  EoclesiaB  8ubtrahatur,et  stellfls 
occidaot,  de  quibus  scriptum  est  et  alibi :  Slella  a 
sttUla  differt  in  claritate  (i  Cor,  xv).  Antequam  re- 
vertantur  nubes  post  pluviam,  ne  prophetflB  qui 
corda  credentiuro  suo  sermone  sais  pluviis  irriga- 
verint,  postquam  te  imbre  suo  indignum  esse  per- 
epexerint,  revertantur  ad  sedem  8uam,ad  eum  sci- 
licet  a  quo  missi  sunt. 

Vers.3.  ~~  Quando  eommavebuntur  cuitodes  domus ,  B 
et  nutabunt  viri  fortissimi,  Custodes  domus  aut  sol 
intelliguntur  et  luna,  et  reliquus  astrorum  chorus, 
aut  aogeliqui  huic  mundo  president.  Viri  vero  for- 
lissimi  dflBmones  sentiuntur,  a  forti  diabolo  etiam 
ipsi  fortium  sortiti  vocabulum,  quem  Dominus  su- 
perans  et  ligans,  juxta  Evangelii  parabolam  vastat 
domum  ejus  {Luc.  ix).  Aliter:  Custodes  domus.  qui 
ad  corpus  hominis  referunt  cancta  quse  scripta 
Bunt,  costae  signifioari  putant,  quod  ab  ipsis  in- 
testina  vallentur,  ettota  ventris  mollitudo  servetur. 
Viros  vero  fortissimos  crura  aeslimant,  solem  et  lu- 
nam  et  etellas  ad  ocuios,  nares  et  aures  ad  totius 
corporis  coaptant.  Hoc  autem  ideo,  quia  inferius 
necessitate  coguntur  non  de  angelis  et  daemonibus» 
sole,  et  luna  et  stellis,  sed  de  hominis  membris  in-  q 
telligere  qusB  sequitur.  Et  oliosflB  erunt  molentes  in 
minuto  numero,  et  tenebrescent  videntes  per  se  fo- 
ramina.  In  consummaiione  mundi  cum  refrixerit 
multorum  charitas  (Matth,  zziv),  et  imminataa  fue- 
rint  animaB  magistrorum,  quAB  possunt  ccBlestem 
cibum  prsebere  credentibus,  transIatflBque  in  cce- 
lestia,tuac  inoipient  hi  qui  ez  parte  in  hoc  mundo 
intuebanlurlumen  scientiflB,invoIvitenebris.Si  enim 
Mosi  dicitur :  Ponam  te  in  foramine  petroSf  et  si§ 
posleriora  mea  videbis  [Exod,  zxziii),  quaoto  magis 
uuaquflB^ue  anima  per  foramen  el  quasdam  tene- 
brosas  cavernas  aspicit  veritatem  ?  Aliter  :  Cessare 
molcntes  quia  imminutae  sunt,  dedentibus  dictum 
putant,quod  cum  eztrema  senectus  advenerit,den- 
tes  quoque  atteruntur  aut  decidunt,de  quibus  per-  tx 
moliticibi  in  alvum  transmittuntur.  Tenebrescere 
autem  videntes  in  foraminibus  oculos  arbitrar.tur, 
quibus  (Btate  confectis  caliget  acies,  et  iutuitus 
obscuretur. 

Vers.4.  —  Et  claudent  ostia  in  platea,  in  humiti- 
tate  vocis  molentiSt  et  consurgent  ad  vocem  volucris. 
Gum  voz  fuerit  molentis  infirmata,et  magistrorum 
doctrina  ces8averit,consequenler  cessabunt  omnia, 
inter  quas  et  ostia  claudentur  in  platea,  Juzta  fa- 
tuas  Evangelii  virgines  unusquis^iueclausas  habeat 
BUtB  plate»  januas,et  illfls  oleum  emerenon  possint. 
Vei  certe  fatuis  virginibus  ciroaentibus  in  platea, 
claudent  cubiculum  sponsi  qui  cum  eo  intraverunt 


(J/a^/A.zzv).Si  enim  areta  et  angusta  est  via  quasdu. 
<^U  ad  vilamf  et  iata  spatiosa  quoe  ducit  ad  mortem 
{Matih,  vii),recte  refrigescente  charitate  multorum, 
ostium  doctrinarum  clauditur  in  plateis.  Sequenti 
autem  'versiculo  in  eo  quod  ait :  Bt  consurgent  ad 
vocem  volucris  sive  passeris,  utemur  interprete,  si 
quando  videremus  peccatorem  ad  vocem  episcopi 
vel  presbyteri  per  pcBuitentiam  coosurgentem.  Po- 
test  quoque  hoc  quamvis  eztraordinarie,  etsi  con- 
teztum  capituli  non  sequimur,  de  legitima  resur- 
rectione  accipi,quando  ad  vocem  arcbangeli  resur- 
gent  mortui  (/  Thess,  iv).  Nec  mirandum  si  angeli 
tubam  passeri  comparemus,  cum  omnis  voz  ad 
Christum  comparata  sit  teaais.  Et  quantum  cum 
meo  poBSum  animo  recordari,  nunquam  passerem 
in  malam  parlem  iegisse  me  novi.  Loquitur  in 
psalmo  decimo  justns :  In  Domino  confido^quomodo 
dicitis  animcemeoe:  Transmigra  inmontem  sicutpas- 
ser  {PsaL  x)?  et  alibi;  Vigilavi,  et  factus  sum  sicut 
passer  solitarius  in  tecto{Psal,  ci);  et  in  alio  ioco  ; 
Efentm  passer  invenit  sibi  domum  (PsaL  lzzziii). 
Alite:r  daasasin  piateisjanuasinfirmas  eenis  gres- 
Bus  aocipi  volunt,quod8emper  eedeat  et  ambulare 
non  possit.Humilitatem561  autem  vocis  moIentiB 
de  mandibulis  interprelantur,  quod  cibum  terere 
nequeant,  et  viz  spiritu  coarctato  vozejus  tenuis 
audiatur.Porro  consurgere  eum  ad  vocem  volucris 
ostendit,  quod  frigescenti  jam  sanguine  et  humore 
siccato,  quibus  materiis  sopor  alitur,ad  levem  so- 
nitum  evigilet,  noctisque  medio  oum  gallus  ceci- 
nerit,  festinus  surgat,  nequaquam  valens  strato  bib- 
pius  membra  converlere.  Obaurdescere  quoque  fi- 
lias  carminis  aures  significat,  quod  gravior  Beaum 
audituB  fiat,  et  nulla  tnter  voces  valeantscire  discri- 
mina,  nec  carminibus  delectari.  Quod  quidem  et 
Berzellai  loquitar  ad  David,  nolens  transire  Jorda- 
nem  (II  Reg,xix), 

Vers.  5.  —  Excelsa  quoque  timebunt,  et  formida' 
bunt  invia.  Id  est  ardua  ingredi  non  valebunt,  et 
iassis  poplitibu8aotrementevestigio,etiam  in  plano 
Hinere  auctuantes^ofTensam  gressuum  formidabunt. 
Florebit  amygdalus,  impinguabitur  li^custa,  et  diiit- 
pabiiur  capparis :  quoniam  ibit  homo  in  domum  ater» 
nitatis  suXy  et  circuibunt  in  platea  plangentes,  Per 
methapboram  etiam  nunc  de  membris  hominis  Ec- 
closiastis  sermo  est,  quod  cum  senectus  advenerit, 
capillus  incanueril,  tumuerint  pedes,  libido  refrize- 
rit,  et  homo  morte  fuerit  dissolutus,  tunc  reverla- 
tur  in  terram  suam,  et  in  domum  flBternitatis  suab 
eepulcrum,  ezsequiisque  rite  celebratis,  plangen- 
tium  funus,turba  prflBcedat.Fiorem  autem  amygdali 
quidam  sacram  epinam  interpretantur,  quod  de- 
croBcentibus  natium  carnibus,  spina  succrescat  et 
floreat.  Per  capparim  ergo  significatur  quod  senum 
libido  refrigescat,  et  organa  coitus  dissipentur. 

Vers.  0  8.  —  Antequam  rumpatur  funiculus  ar^ 
gentftuSf  et  recurrat  vilta  aurea^  et  conteratur  hydria 
super  fontem,  et  confringatur  rota  super  cistemam, 
et  recerlatur  pulvis  m  terram  $uam  unde  erat,et  spi- 


1303 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1304 


rilus  redeai  ad  Deumf  gui  dedii  illum.Vanitas  vani-  A  opera   digitorum  tuorum  (Psal.   viii)»  hoc  nQno  in 


ialumf  dixit  Ecclesiasies  ei  omnia  vanitas,  Revertit 
ad  superiora,  et  poet  grande  byperbatoo,  quod  bb 
eo  loco  interjecerat,  ubi  ait :  Ei  memento  Creatorts 
iui  in  diebus  juventuiis  tuoe,  aniequam  ienebrescai 
sot  et  lunay  etc.^nunccGBplamsententiamsimilifine 
concludit  dioens,  aniequam  rumpatur  funiculus  ar- 
genteusy  et  illud,  et  illud  fiat.  Fonis  autem  argen- 
teu8,candidam  hanc  vitam,et  spiramen  quod  nobis 
e  cgbIo  tribuilur,  ostendit.  Recursus  quoque  vitl» 
auree  animam  signiflcat  qus  illuc  recurrit  unde 
desoenderat.Porro  duo  reiiqua  qus  8equunlur,con- 
tritio  hydriffi  Buperfontem,et  confractio  rot®  super 
lacum,  per  melaphoram  mortis  snigmata  sunt. 
Quomodoenimhydriaqusconteriturcessathaurire, 
et  rota  per  quamdelacu  et  puleie  le? antur  aqu«  si 


prssentiSaiomon  visusfuerit  invenire,ut  verilatem 
soli  Deo  cognitam,  corporie  vailata  septOy  mens 
humana  comprehenderet. 

Vers.  11.  —  Verba  sapienlium  ticut  stimuli,  ci 
quasi  clavi  in  altumdilixi,quas  per  magistrorum  con» 
silium  data  sunt  a  pasiore  uno,  Ne  videretor  post 
legem  Domini  temerarius  subito  prasoeptor  erum- 
pere,et  vindicare  doctrinam  quam  lloyseB  non  tam 
8ua  Bponle,  quam  Deo  irasoente  primumy  dehinc 
inspiranle  8U8ceperal,dicitverba  saa  verba  esBCBa- 
pientium,  qus  in  Bimilitudinem  stimulorum  corri- 
gant  delinquenteSyetpigrosmortaliumgresBUB  aco- 
leo  pungente  commoveant,  sicque  firma  sint  quasi 
clavi  in  allum  aolidumque  defixi,  nec  aaotoritate 
uniuB,  sed  couBilio  atque  conBensu  magistrorum 


confracta  fuerit,  aquc  usus  intercipitar,  ita  cum  B  omnium  proferanlur.Ei  ne  contemneretur  hamana 


funis  argenleus  fuerit  interruptus,  et  animae  rivuB 
recurrerit  ad  fontem,  interibit  homo,  et,  ut  mani- 
festiua  sequitur,  revertitur  pulvis  in  terram  suam, 
unde  sumptuB  est,  et  spirituB  convertitur  adDeum 
qui  dedit  illum.  Ex  quo  satis  rideodi,  qui   pnlant 

animas  cum  corporibuu  seri,  et  non  a  Deo,  sed  a 
corporum  parente  generari.  Gum  enim  caro  rever- 
tatur  in  terram,et  spiritus  redeat  ad  Deum  qui  dedit 
illum,  manifestum  est  Deum  parentem  animaram 
esse,non  homines.Posl  descriplionem  ioteritushu- 
mani,pulchre  exordium  librisui  repelens  ait :  Fant> 
ias  vanitatumy  dixii  Ecctesiastes,  ei  omnia  vanitas. 
Cum  enim  cunctus  mortalium  labor,de  quo  in  toto 
volumine  dispututum  e8l,huc  perveniatu^  reverta- 


Bapieniia,  ait  eam  ab  humano  pastore  coQcesaam, 
id  est,  licet  plurimi  doceanl,tamen  doctriiuB  unins 
auctor  est  Dominus.  Facit  hic  iocuB  adversas  eos 
qui  aiium  iegis  veteriB,  alium  BTangelii  «atimaot 
Deum,quod  unus  pastor  conBilium  prudentiam  in- 
struxerit;  prudentesautem  taro  prophetaBautquam 
apostoli.  Simul  et  hoo  notandum  quod  dicantar 
verba  sapientium  pungere,  non  paipare,  nec  molli 
manu  aitrectarela8civiam,8ed  errantibas,et  at  so- 
pra  diximuB,  tardis  pcenitentic  dolorem  et  vnlnus 
infligere.  Si  cuJub  igitur  sermo  sapientis,  verba 
quippe  Bapientis  utBtirouli.Qu»  cum  ad  oonversio- 
nem  provocant  delinquentem  et  firma  saDt,et  a  con- 
8ilio8anctorumdata,atqueab  uno  pastore  ooncesBa, 


turpulvis  inierram  suamM  animailluc  redeat  unde  Q  et  Bolida  radice  fundata  8unt.  Hoc  stimolo  nondum 


sumptaest.magnaevanitatisest  in  hoc  sseculolabo- 
rare,et  nihil  pro  futuro  conquirere. 

Vers.Q,  10.  —  Cumque  esset  sapientissimus  Eccle* 
siasteSf  docuii  populum,  ei  enarravit  quse  feceral : 
et  investigans  composuit  parabotas  muUas»  Quoesivit 
vcrba  utilia,  ei  conscripsit  sermones  rectissimos  ac 
veritaie  plenos,  Sapientiam  qua  prasvenit  Salomon 
omne  humanum  genus,nuncquoqueinfinesaiopu- 
scuii  profitetur,  quod  non  fuerit  veteris  regis  insli- 
tutione  contentus,8ed  inprofundas  se  ultro  demer- 
seritquiestiones,  etaddocendum  populumproverbia 
etparaboia8Composuerit,aliud  habentes in meduUa, 
aliud  insuperficiepoUicentes.Proverbia  quippenon 
hoc  eonare  quod  scriptum  estetiam  in  Evangeliis 


Paulum,  sed  adhuc  Saulum  puto  Id  via  confoBBam 
erroriB  audisBC :  Durum  est  iibi  contra  sUmulum  cal- 
ciirare  (^d.ix). 

Vers.  12.  —  Eis  amplius,  fiti  mi,  ne  requiras,Fa» 
ciendi  ptures  libros  nullus  est  finis  :  frequens  medita- 
tiOf  camis  est  affliciio.  Exceptis  his  verbis  quas  ab 
unopastore  sunt  data,et  a  consillioatque  conscnso 
probata  8apientium,nihil  facias.nihil  tibi  vindices. 
Majorum  sequere  vestigia,  et  ab  eorum  auctoritaie 
non  discrepes^  Alioquin  querenti  multa  infinitas 
numeras  librorum  occurret,  qui  te  pertrahat  ad  er* 
rorem,et  legentem  frustra  faciat  laborare.Yel  ccrte 
doceat  brevitati  studendum  «etsensus  magis  sectan- 
dos  e88equamverba,adver8U8  phiiosophosetsaecali 


edocemur,  quod  Dominus  populo  in  parabolis  et  in  Q  hujusdoetores^quisaorum  dogmatumfalsitatesco- 


proverbiis  sit  locutu8,secreto  autem  apostolisdissol- 
verit  ea  (J!farc.iv).Ex  quo  manifestum  est  et  prover- 

biorum  libru  m  non  ut  sim  plices  arbitrantur  patientia 
habere  prxcepta,  sed  quasi  in  terra  aurum  et  in 
nuce  nucleus,  in  hirsutis  castanearum  operculis 
fructus  inquiritur,ita  in  eis  divinum  sensum  altius 
perscrutandum.  Super  hoc  addit  etiam  causas  na- 
turasque  rerumse  voluisse  cogno8cere,etDei  dispo- 
sitionem  et  prudentiam,  quare  unumquodque  vel 
qoomodo  factum  sit  scire  voluisse,  ul  qaod  David 
post  dissolutionem  corporis  et  anim»  cgbIos  rever- 
Burum  se  sperateeee  viBurum  dicenSyVidebos  ccehs 


nantur  assererevarietateacmultiplicatione  sermo- 
num.ContraScripturadivina  brevicircnlo  coarctata 
est,  et  quantum  dilatatur  in  sententiis,  tantum  ia 
sermone  oonstringitur.Quia  consummatum  brevia- 
tumque569  sermonem  fecit  Dominus  Buperterram 
( Rom,  ix),  et  verbum  ejus  juxta  est  in  ore  el  in 
corde  nostro  (Deui,  xxx).  Aliter.  Frequene  lectio  et 
quotidianameditatio,anime  Boletmagis  laboresse 
quam  carnis.Quomodoenimqnidqoid  manaetcor- 
pore  fit,  manuB  et  corporiB  labore  completnr,  ita 
quod  ad  lectionempertinetmagiB  mentis  OBt  labor. 
Exquo  mibi  videnturBuperiorade  maltitudine  libro 


1305 


COMMENT.  IN  ECCLESIASTEN.  —  LIB.  UNUS. 


1306 


rumalitersentiendaqaampleriqueexislimant.Moris 
est  Scripturarum,  quamvis  plureslibros,  siinler  se 
non  discrepanl  et  deeadem  re  scribant,unumvolu- 
men  dicere.Siquidem  et  Evangelium  et  iexDomini 
jmmaculata  convertens  animas  singulariter  appel- 
lantur  {PsaL  xviii),  cum  plura  Bvangelia  et  multa 
mandata  sinl  legis.  Sic  et  volumen  in  Isaias  ser- 
mone  signatum  j[isa.  f  xix)  pmnis  Scriplura  divina 
est,  et  uqp  oapitulo  libri  Ebsechiel  Joannesqoe  ve- 
BcuntuT{^%eehAi;Apoc,x).  Saltator  quoque  omnium 
retro  sanclorum  vocibus  propbetatns  ait :  /n  eapile 
libri  scriptum  esl  de  me  (Ptal.  3|XU(J.  Ju^ta  huno 
igilur  sensum  arbitror  nuao  preceptQmi  ne  plures 
librl  flant.Quidquid  enim  dixeri8,si  ad  eum  refera- 
tur  qui  in  principio  erat  apud  Deum,  Deusyerhom 
(Joan.i)  unum  volumen  est,  et  innumerabiles  libri 
una  lex,  unum  Evangelium  nominantur.  Quod  si 
diversa  et  discrepantia  disputaveris,  et  curiositate 
nimiahuc  aique  illuc  animum  adduxeris,etiamin 
uno  libro  mulli  libri  sunt.Unde  dictum  e8t:/n  mul- 
liloquio  non  effugies  peccatum  {Prov.  x).  Talibus 
igitur  libris  non  est  finis.Bonum  enim  omne,et  om* 
nis  verilas,  certo  line  conoiuditurimalitia  vero  at- 
quemendaciumsinefine  sunt.Etquantoplos  reqoi- 
runlor,  tanto  major  eorum  series  nascitur.  Super 
hac  re  studium  atque  meditatio  labor  carnis  est. 
Carni8,inq[uam,non  spiritus.Habet  siquidemetspi- 
rituslaborem  suumjuxta  illud  quod  Apostoiusait: 
Plus  autem  omnibus  illis  laboravi.  Non  aiUem 
egOf  sed  gratia  Dei  mecum  (I  Cor.  xv).  Et  Saivator  : 
Laboravi  clanians  {Psal.  lxviii). 

Ybr^.  13. —  Pinem  loquendi  pariter  omnes  audia- 
mus.Deum  timCf  et  mandala  ejus  observa  :  hoc  est 
enim  omnis  homo  ;  et  cuncta  qum  fiunt  adducet  Deus 
in  judicium  pro  omni  errato^sive  6ontim,  sive  malum 
iUud  sU,  Aiunt  Hebraei^  cum  inler  cstera  scripta 
Saiomonis  quapi  antiquata  suntnon  in  memoria  du- 
raverunt,  et  hic  liber  obiitterandus  videretur,  eo 
quodvanasDei  assereretcreaturas.et  totumputaret 
essepro  nibiio^oibumetpotumet  deiiciastranseun- 
tibus  prffiferret  omnibu8:ex  hoc  uno  oapitulo  me- 
ruisse  auctoritatem,  ut  in  divinorom  ▼oiuminom 
numero  poneretur,quodtotumdi8putationem  suam 
el  omne  catalogum  in  hoc  coarctaverit,  et  dixerit 
finem  sermonum  suorum  audito  esse  promptissi- 
mum,  nec  aliquid  in  se  habere  difficile,  ot  scilicet 
timeamus  Deum,et  ejus  prscepta  faciamus.Ad  hoc 
ehim  natum  esae  bominem,ut  Creatorem  soomin- 
telligens,  veneretur  eom  metu  et  honore  et  opere 
mandatorum  Dei.Siquidemcum  judicii  temposad- 
venerit,quidquid  anobis  gestumeststaresubjudice, 
et  ancipitem  diu  exspectare  sententiam,  et  onom- 


A  quemque  reoipere  pro  opere  suo  sive  mali  qoidege- 
rit,  sive  boni  (//  Cor-  v).  Nam  et  de  omni  otioso 
y^rbo,el  non  voluntatesed  ignorationeprolato.red- 
dituri  sumus  ralionem  in  die  judicii  {MaUh.  xii). 
Aiiter.Quia  timor  servorum  esi^ei  perfecta  dilectio 
foras  mittit  timorem(l  Joan.  iv),  et  in  Scriptura  di- 
.vina.tam  insipientium  quam  perfectorum  duplex 
appeliantur  metus,nuQcde  consomipato  in  virtuti- 
.bus  meto  dici  puto,  secoodum  iiiuariVt^fi  deest  ti- 
[mentibuse^m  {Psal.  wxiu).  Vel  Mjfte  qoiaadhuc 
homo  e8t,et  necdum  Deinomen  accipit,hanchabet 
.rijtionem  substantiiB  8uaB,ut  in  corpore  positus  Deum 
timeat,  quia  omne  factum,  id  est  omnes  homines 
adducatDeusinjudicium.superuniversisquaBaiiter 

.    ^iiam  ab  eo  disposila  sunt  et  dicta  senserunt,  sive 

B  inhano  partem  sive  in  illam.  Vsu  quippe  his  qui 
dicunt  malum  bonum  et  bonuum  malum  [Isa.  v). 

Mollis  est  animus  diligenti8,etad  omnem  sensnm 
doioris  argutus,  frater  dileclissime,  Gregori,  quem 
si  negligenlios  Iractea.cito  mulcetut  rosa^si  durios 
teneas,liqoet  ot  lilia.Me  legisse  memini»vultU8spe 
lcdi  pietatem.Propterea  et  si  amore  convenior,  ne 
sim  ciroate  raru8of0cii,Qunc  tamen  libentius  quam 
8»pe  alias  scribendi  monus  insisto.  Primo  quod 
ambitio  Domini  nostri  Guillelmi  qoodam  viatico 
carere  non  debuit,  deinde  quod  libellum  meum, 
quem  super  Ecclesiavten  te  jubente  peregi,  putavi 
plusciilum  commendationis  habiturum,  si  tibi  per 
eum  qoem  sancte  et  non  flotediligia  mitteretur.Fit 
enim  plerumque  ut  levia  rerum   porlitor  festivos 

|i  exornet.  Vigelineo  vena  fraterna.  Sed  vereor  pro- 
telare  testimoniom  meom.nemagislaodiejosobse- 
cotus  judicet  quam  pudori.  Nam  quorom  honesta 
mens  e8t,eorum  imbecilla  frons  est.Adolatoromque 
assentationes  et  noxia  blandimenta  fallaciaB,  velot 
quasdam  pestes  animaB  fugere  debemus.  Nihil  est 
quod  tam  faoile  corrumpat  mentes  hominum,nihii 
quod  tam  dulci  et  molli  vuinere  animom  feriat. 
Unde  et  Sapiena  ait :  Verba  adutatormm  mollia,  fe- 
riunt  auteminteri0ramentis{Prov.zwm).Uio maxime 
tempore  regnat  hoc  vitiom  :  qoodqoe  est  gravios, 
humiiitatis  ac  benevoientiaB  loco  ducitur.Et  ita  flt, 
utqoiadolari  ne8oit,aot  invidus  aotsoperbuspote- 
tor.Congratolor  ergo  tibi,chari88ime,  et  nascentem 
amiciliam  ut  Dominus  fcenerari  dignetur  precor. 
Ego  cinis,  et  viiissima  pars  loti,  et  jam  favilla  fu- 

D  turuB,  satis  babeo  si  splendorem  morum  tuorum 
imbeciiiitasooulorum  meorumsustiQeat.Tu  fDundus 
es,et  tanquam  nix  dealbatus,  ego  cnnotis  pecoato- 
rum  sordibus  inquinatus,diebus  ac  nootibus  oppe- 
rior  cum  tremore  reddere  novissimum  quadrantem. 


1307 


RCPEHTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1308 


R.  D.  D.  RUPERTI 

ABBATIS  TUITIENSIS 

IN     OPU  S 


SUPER  MATTH^UM 

PROLOGUS. 


ft6S  Exigisame,  o  philochriste  Guno,  venerabilis  quondam  abbas  coenobii  SigeburgenMS, 
nanc  aatem  prsesul  Ecclesi»  Rati^ponensis,  novam  condere  opus,  Degloria  et  honore  Filii  homi- 
nis  constituti  soper  opera  manuum  Palris,  sive  sedentis  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis,  ut  om- 
niasubjiciantar  ei  {Htbr.  i),et  hujusceoperis  aedificium  construeresuperEvangeliifundamentam, 
Evangelii  secundam  Matthaeum.  O  quam  optabile  mihi  est,  ettibiesse  dicis,  ut,  quoniam  novissi- 
mum,  te  monitore  etpene  praeceptore,  nuper  edidi  opus  De  victoria  verbi  Dei,  8crit>ere  nunc  me- 
rear  digue  de  gloria  et  honore  (ut  jam  dictum  est)  Filii  hominis,  propter  spem  repositam  ia  veri- 
tate  ejusdem  Dei  et  hominis,  dicentis :  «  Ex  verbis  tuis  justificaberis  [Matth,  xii).  »>  Tute  scis  quam 
impatienter  hactenus  te  hoc  exigentem  audienm,  quam  asper  et  pene  intractabilis  econtra  fuerim, 
Unde  hoc  ?  Yidelicet  ex  multis  causis.  Multis  namque  modis  me  non  minas  quam  te  angastat  cara 
domus  Domini,qu8B  credita  est  mibi.  Prsterea  non  facile  est  homini  peccatori  os  suum   apeiire 
et  atlraherespiritum^Psa/.  cxviii),  cum  sit  hoc  illorum  duntaxat  qui  desiderant  mandata  DomiDi. 
Adde(quod  ipse  nosli,  quod  audisti  et  vidisti)  quia  scripta  measic  plerique  legunt,  ut  insidientar 
mihi.  Unde  etcontingit  eis  illadquod  hic  idem  Filius  horoinis  gloriflcandus  et  honorandas  dixit: 
«  Si  autem  oculus  tuus  nequam  fuerit,  totum  corpus  tuum  lenebrosumerit(J#aWA.  vi).  »  Poteram 
ego  jam  hic  in  capite  sermonis,  illi,  quem  bene  nosti,  respondere  juxta  quod  meruit :  qoi  quoniam 
non  simplici  oculo  legit,  ambulavit  in  tenebris,  et  ita  ofTendit,  ut  semetipsum  non  solum  invidam, 
verum  etiam  demonstraret  satis  imperitum.  Maledictis,  qusein  me  concitavit,  noninjustum  elo- 
gium  scripto  redderetur,  sed.  «  Mihi   vindicta  et  ego  retribuam,  dicit  Dominus  [Deut.  xxxu : 
Rom,  xii).  j»  Gum  Semei  filius  Gera,  filii  Jemini^  malcdictionepessima  malediceret  David,  mitteoB 
lapides  adversus  eum,  terramque  spargens  :  «  Dimittiteeum,  ait  David,  ut  maledicat,  si  forte  res- 
piciat  Dominus  afflictionem  meam,  et  reddat  mihi  bonum  pro  maledictioce  hac  hodierna  (//  Reg, 
xvi).  Dixicausas  quse  benevolum  circa  Scripturas  sacras  perturbantanimum.  Sic  tarbsB  prsece- 
dentes  atqoesequentes  volentem  videre  Jesum  quis  esset,  et  currentem  ad  videndum  impediebant 
Zachseum,  statnra  pusilliim  (Lkc.xix).  Sic  Pharisaei  mnrmurabant,  propterea  qood   divertisset 
Jesus  ad  hunc  ipsum  apostolum  et  evangelistam  Matthceum  (Matth.  ix),  id  est  donatum.  At  ille 
perseverans,  magnum  fecit  ei  convivium  in  domo  sua.  Similiter  quisquis  de  supernis  spiritaali 
donatus  cst  gratia,  perseverantiam  habens  inter  turbas  curarum,  inter  detractiones  invidorom 
currere  debet  ad  videndum  Jesum,  ad  contemplandum    Salvatorem  suum,  ut  in  domo  pectoris 
suisuscipiateum,  facialque  illi,  si  plus  non  potest,  saltem   boni  ac  fidelis  sermonis  conviviam, 
quia  sermo  bonus  super  datum  optimum  (Prou.x\).  Igitur  adsit  ipse,  qui  hunc  hominem  publica- 
num  vidit,  et  videndo  apostolum  atque  evangelistam  ^cit.  Et  tunc  demum  quod   exigis,  mihiqoe 
esse  optabile  sensi,  conabor  assequi,  proposita  spe  supernse  consolationis. 


LIBER  PRIMUS. 


564  «LibergcneratioDis  Jesu  Gbristi  fllii  David, 
fllii  Abrabam  (Matlh.  i) :  »  libcriste,  liber  ccBlestis 
e8t;etecoDtraliber  generatioDis  Adam,  liber  terre- 
nus  e8t,de  quo  sic  scriptum  est :  «  Hic  est  liber  ge- 
nerationis  Adam  iadiequa  creavitDeus  bominemy 
ad  similitudinem  Dei  fecit  illum,  masculum  et  fe- 
miDam  creavit  eos,et  beoedixit  iliis,el  vocavit  do- 


rocD  eoruro  Adaro,  io  die  de  quo  creati  sunt  (Gen, 
v).»Sicut  primus  ille  bomo  de  terra,  terrenus  ;  no- 
vissimus  vero  iste  de  coBlo,c(Ble8ti8(/  Cor.  xv)»  :  ita 
liber  ille  generationis  Adam,  liber  terrenus,  et  ista 
liber  geDeratioDis  Jesu  Cbrisli,liber  est  ccelestis.  In 
illo  libro  terreDO  omnes  reprobi  scripti  suiit,  juxta 
illud  :  (c  Domiae,  omaes  quite  derelinquunt,  con- 


1309 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1310 


fundentur  :  recedentes  a  te,  in  terra  scribentur  (Jer, 
xviO.Mlaistoscriptoscriptisunlomneselecti^quibus 
ipse  Dominus  :  «  Gaudete,  inquit,  quianominave- 
8tra8cipta8untincoBli8(Lur.x).  »  EtomneHquidem, 
tam  eleccti  quam  reprobi,  in  terra  eiveterreno  libro 
conecripti  fuerunt,  ex  peccato  primi  illius  hominis, 
in  quo  omnee  peccaverunt :  eed  per  justitiam  novis- 
simi  hajue  hominie,  omnee  electi  tranecriptieuntin 
libro  vitffi,  libro  generationia  Jeeu  Chrieti,  perquem 
justiQcati  eunl  (Rom,  v).  Quomodo  in  ielo  tali  libro 
transcripti  sunt?  Nimirum  credendo  in  hunc  Jesum 
Cbristum,  quemadmodum  de  primopatrumgenera- 
tionis  hujus  Abraham  scriptum  est :  «  Gredit  Abra- 
ham  Deo,  et  reputatum  estei  adju8titiam(Gefi.xv; 
Rom,  v).  »  In  quo  enim  credidit  Deo  ut  justiflcare. 
tur,  nisi  in  promissione  seminis,  quod  est  hic  idem 
Jesus  Christus  ?  Dixerat  enim  illi  Deas  :  «  Saspice 
ooBlum  et  numera  stellas,  si  poles;  sic  eril  semen 
tuum  {Gen,  xx).  »  Et  in  hac  promissione  fuerat 
egressus  de  terraet  de  cognationesua:  «Insemine 
tuo  benedicentur  omnes  gentes  (t6td.),  m  quod  Ghri- 
stus  est.  Gum  igituraudi8,«  Libergenerationis  Jesu 
Ghrisli,  filii  David,  filii  Abraham,  Abraham  genuit 
Isaac  {Matth,  i),  »  etc,  ne  parvum  tibi  facias  librum 
bunc,  non  illad  sclum  attendas  quod  Abrabam  se- 
cundum  carnem  genuil  Isaac,  et  Isaao  seoundum 
carnem  genuit  Jacob,  similiterque  de  csteris  :  sed 
boc  potius,  quod  et  Abraham  secundum  promis- 
sionem  genuitlsaac,  et  Isaac  secundum  promissio- 
nem  genuit  Jacob.  Iloc  namque  animadverso,  pro- 
lixius  liber  et  grandis  pagina  per  singulas  fere  geni- 
turas  apparet,  dum  promissionisverbum  in  memo- 
ria  repositum,  recogitare  facit  quid  et  qualiter  ad 
illos  Patres  sanctos  Deus  iocutus  est.  Jam  hic  consi- 
derandum  est  de  hoc  ipso  generationis  libro,  quod 
ita  termioalus  est :  «  Jacob  autem  genuil  Josepb 
(ibid,),  »  Nonne  iilam  potuisset  lineam  sequi  qua 
perveniret  ad  eum  qui  Mariam  secundum  carnem 
genuit,nisipotioremillame8timaretgenituram,qaa* 
est  fidei  sive  promissionis ;  qu«  est  auditio  sive  ob- 
servatio  Verbi  Dei  ?  Siquidem  et  ipse  Dominus  hoc 
attestatur,  nosque cognoscere  vult,  qui ,  ubi extollens 
quaedam  mulier  vocem  de  turba,  dixit  :  t  Beatus 
venter  quite  portavit,  et  uberaquesuxisti. — Qui- 
nimo, »  ait,  c  beati  qui  audiunt  verbum  Dei  etcuslo- 
diunt  illud  {Luc,  xi).  »  Et  alibi  :  «  Quicunque  enim 
fecerit  volunlatem  Patris  mei  qui  in  coBlis  est,  ipse 
meus  et  frater  et  soror  el  mater  est  {Matth.  xii).  » 
Felices  itaque  quoram  etsi  caro  patres  sive  genera- 
tioaem  Jesu  Ghristi  non  contingit,  anima  tamenau- 
diendo  et  custodiendo  verbum  Dei,  materfacta  est 
ejusdem  Je&u  Gbristi :  felicissimi  vero,  qui  otroque 
modo  patres  sive  parentes  sunt  tanti  filii,  quortim 
notissimi  sunt  hi  duo  magni  patriarche,  quorum 
nomina  sic  insigniter  enuntiantur  in  capitelibrihc- 
jus  fililDavid,  filii  Abrabam.  El  de  genitura  quidem 
carnis  veritas  nostra  assertioneoon  indiget,qaod8e- 
cundum  iiiam  beata  Virgo  Maria  ipsorum  filia  sit. 
vel  fuerit :  de  illa  vero,  qua  seoundum  fidem  sive 


A  observationem  verbi  De!  quelibet  anima  eit  mater 
ejusdem  Jesu  Ghri8ti,non  superfluumest  memorare, 
quomodo  illorum  filia  fuerit :  videlicet  habendo  fi- 
dem,habendo  humilitatem,  factaestfilia  Abraham, 
filia  David  ;  habuit  enim  fidem,  qus  angelo,  sibi 
inaudita  cunctis  saeculis  evangelizanti,  irao  Deo,cui 
Abraham  crediderat,  loquenti  sibi  per  angelum,  ve- 
iociter  credidit  (Ltu;.  i).  Habuit  bumilitatem,  que 
anciliam  audiens  el  credens  sese  fieri  matrem  Do- 
miuif  professa  est  :  «  Ecce,  inquiens,  «  ancilla 
Domini  (ibid.),  »  secundum  similitudinem  patrum 
suorum  Jam  dictorum  Abraham  atque  David  :  quo- 
rum  quanta  fuerit  humilitas  ex  ipsorum  verbis  pa- 
lam  innotescit.  Denique  pater  ejus  Abraham,  dum 
Deus  cum  ipso,  et  ipse  cum  Deo  sermocinaretur, 

g  et  amicus  haberetur,  inter  cstera  dixit :  «  Quia 
semel  coepi,  loquar  ad  Dominum  meum,  cum  sim 
pulvis  et  cinis  {Gen.  xviii).  »  666  Porro  David 
cum  essel  unctus  rex  eleotione  Domini,  et  Saul 
persequeretur  eum.  «  Quem  perBequeris,  ait,  rex 
Israel  ?  quem  persequerie  ?  Canem  mortuum  et 
pulicem  unum  (I  Reg,  xxiv).  »  Jam  denique  in- 
tus  docuerat  eos  Deas  invisibilis,  qui  ex  eis  na- 
sciturus  eral  homo  visibilif,  milis  et  humilis,  sic- 
ut  dicturus  erat  ipse  :  «  Disoite  a  me  quia  mitissum 
el  humiiis  corde  {Matth,  xi);  »  simiiemque  sibi  ma- 
trem  praeparaverat,  qu»  veraciter  diceret :  f  Quia 
respexit  humilitatem  ancills  buib  {Luc.  i),»  Gonsi- 
dera  nuno  initium  hoo  sivecapatEvangelii,  quanlis 
vel  qualibus  litulisillastratumsit.MLibergeneratio- 

Q  nis  Jesu  Gbristi,  filii  David,  flliiAbraham.  »Quatuor 
insignia  sunt  notissima  glorie  et  honoris  hujus  filii 
hominis,  quia  Deus  est  ethomo,  rexetaaoerdoB.Si 
rite  consideres,  nibil  horum  hic  taoitum  est.  Nam 
ipso  nomine,  quod  est  Jesus,  id  estSalvator,  cujus 
nominis  sive  yocabuli  causa  est,  quia  salvat  a  pec- 
catis,  dicente  angelo  ad  Joseph : «  Ipse  enim  salvum 
faciet  populum  suum  a  peccatis  eorniD(Matth,  i)  ;• 
ex  ipso,  inquam  nomine,  quod  est  Jesus,  ex  ipsa 
oausa  nominis,  qusB  est  8aivareapeccatis,quodra- 
oere  est  solius  Dei,  Deus  esse  asseritur,  Deusverus 
esse  cognoscitur.  Porro  sequenti  nomine,  quod  esl 
Ghristus  et  interpretatur  unctus,  prsdicatur  unctus 
Rex,  unctus  Sacerdos,  Rex  et  Sacerdo8,qui  patribus 
8ui8  Jure  successit,  patri  regi,  patri8acerdoti,regi 

n  David,  Abrahe  sacerdoli,  quod  predicat  hic  titulus 
rutiians,  et  taliter  enuntiana,  «  Filii  David,  filii 
Abraham.  »  Rex  namque  David.sacerdosAbraham 
fuit  quippe  qui  obediens  et  fidelis  filium  saum  Dco 
in  holocaustum  obtuHt  (Gen,  xxii).  Primogenitus 
quippe  fuit  Thare  patrissui,  etseoandum  morem, 
quo  primogeniti  usque  ad  id  temporis  sacerdotes 
fuisse  traduntur,  ipie  sacerdos  fuit,  et  post  illum 
Isaac,  sed  haec  primogenita  Esau  proptergulam  per- 
didit  {Gen^  xxv).  Horam  patrum  sive  pairiarcharam, 
qui  utique  homines  fuerunt,  iste  filius  et  ipse  homo 
est,  sive  Filius  hominis,  quia  veram  de  carne  iilo- 
rum  carnem  assampsit.  Sunt  igitur  quatuor,  atjam 
diolum  est,  insigaiaprsesentititulospectanda,  quia 


1311 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1313 


Deus  est  et  homo,  Rex  atquo  Sacerdos.  «  Ilic  homo  A. 
et  ia  SioD  natus  est,  et  ipse  ^fundavit  eam  Altissi- 
mus(Pia/.xLVi,LXxxvi). » lsteSacerdoss<)metipsum 
obtulit,  et  sacrificalus  est  tanquam  vitulus.  Iste  Rex 
tanquam  leo  8iveca(ulu8leonis,ad  praedam  ascendit 
{Gen.  XLix),  apertis  in  morte  sua  dormiens  oculis, 
et,  spoliato  inferno,  surrexit  a  mortuis.  Hic  Deus, 
ut  aquila  volans,  super  omnes  cqbIos  ascendit.  Se- 
cundum  quatuor  ista  naturae  vel  officii  sui  nomina, 
quatuor  nobis  sacramenta  pietatis  necessario  cre- 
denda  proposuit,  scilicetincarnationissivenativila- 
tis,  passionis,  resurrectionis,  ascensionis,  quorum 
nulium  Ghristiano  ignorare  licuit  unquam  aut  lice- 
bit.  Ex  islis  cognoscitur  Jesus  Cbrislus  qualis  sit, 
scilicet  vere  bonus,  et  vere  fortis,  quia  tanquam  bo- 
Dus  propter  nos  homo  Heri  et  passionem  subire  vo-in 
luit,  et  tanquam  vere  fortis,  victa  morte,  ressurrexit 
et  in  OGsium  ascendit.  Et  quia  lalis  exinde  cognosci- 
tur  ecce  quatuor  unius  animalis  facies  intuemur, 
ubi  Ezechiel  propheta  loquitur :  «  Simililudo  vultus 
animalium,  vultus  eorum  facies  hominis  et  facies 
leonis,  facies  vituli  et  facies  aquilsB  desaper  (Exech. 

i).  »  Nam,  licet  quatnor  animalia  dixerit,  in  primis 
tamen  animal  unum  vult  intelligi,  quemadmodum 
longe  infra,  cum  dixissel  :  «  Facies  una  facies  che- 
rub;  et  facies  secunda  facies  bominis;  et  in  tertia 
facies  leonis;  et  in  quarta  facies  aquil»;  ipsum  est, 
ait,  animal  quod  videram  juxta  flumen  Chobar 
(Ex,ech,  x).  »  Animal  unum,  unus  est  Jesus  Christus; 
quutuor  facies  sive  quatuor  animalia,  quatuor  jam 
dicta  sunt  unius  ejusdemque  Jesu  Gbristi sacramen-  p 
ta.  Facies  ists  fulgent  super  justos,  quia  Jesus 
Cbristus  videt  eos,  sicut  scriptum  est:  «  Oculi  Do- 
mini  super  justos  (Psal.  xxxiii),  »   et  videndo  illo 

conformes  facit  sibi,  sive  cuilibet  ex  istis  faciebus 
suis,  multo  efficacius quam  specular  penetrat,  suam- 
quo  in  illo  imaginem  format.  Vidit  justumbeatum 
Malthffium,  sicut  ipse  desemetipso  :  «  Gum,inquity 
transiret  Jesus,  vidithominemsedentem  inteloneo, 
nomine  Malthffiom  (Matth.  iv);  vidit,  inquam, 
istum  sol  verus,  et  in  speculari  pectoris  ejus  faciem 
formavit  hominis;  vidit  alium  et  in  illo  figuravit  fa- 
ciem  suam,  faciem  leonis;  vidit  alium,  et  in  illo  ex- 
pressit  faciem  aquilsB  volanlis.  Isti  sunt  quatuor 
evangeliBtffi^qaiseoundariffiquatuoranimaliadicun- 
tur.  Nam  prima  quatuorquae  jamdictasuat,  sacra- 
menta,  quatiior  facies  sunt,etanimal  unumest  Je-  D 
8us  ChristUB.  David  hunc  hominem  sive  hominis 
mysteria;  hominis,  inquam,  et  sacerdotis,  regis  et 
Dei  sacramentamirabiliterorepropheticosimul  cum 
Psalterio  decachordocecinitcalamoqueconscripsit, 
et  ipsa  quatuor  vocabula,  Deum,  hominem,  regem, 
Bacerdotem,  pariter  expressit.  Exempli  gratia  : 
«  Uomo  natus  est  in  ea,  et  ipse  fundavit  eam  Aitis- 
simus  (Psal.  xlvi,  lxxxvi),  »  illic  hominem  enun- 
tiavit.  t  Ascendit  Deus  in  jubilatione  (Psal.  xlti),» 
iilic  Deam  hanc  ipsam  personam  nuncupavit,  nam 
qui  desoendit,  ipse  est  et  qui  ascendit  (Joan.  iii). 
«  Ego  autem  conslitutus  sum  rex  ab  eo  super  Sion 


montem  sanctum  ejus  (Psal.  ii).  »  Ilem  :  «Domine, 
salvum  fac  regem  (Psal.  xix);  »  —  c  Domine,  in 
virluto  tua  Istabitur  rex  {Psal.  xx);»  et  afibi : 
«  Quis  est  iste  rex  gloriae:  Dominas  firtutum  ipse 
est  rex  glorisB  (Psal.  xxiii)  :  »  iilic  regera  pronon- 
tiavit.  «  Juravit  Dominus  et  non  posnitebiteum,ta 
es  sacerdos  in  ffiternum,  secundumordinem  Ifelcbi- 
sedech  (Psal.  cix)  :  »  illic  sacerdotem  edixit.  Itidem 
sacramenta  sive  mysteria  hominis  sive   seminis 

Abrahfle;  Dei,  sive  volanlis  aquilsB;  sacerdotis,  sive 
vituli;  regis,  sive  leonis.  Sacramenta,  inqaam,8ive 
mysteria  incarnationis,  vel  nativitati8,pa88iooi9,re- 
surrectionis  et  asceosionis  ejusdem  JesuChristiFilii 
sui,  prophetico,  ut  jam  dictum  est,  et  cordeconce- 
pit,  et  ore  peperit  anima  bujus  beati  David,  cunclis- 
que  venturis  post  ^e  seecuiis  legenda  vel  caneDdi 
conscripsit.  Hoc  Abraham  non  fecit,  lioetpropbeta 
fuerit,  quippe  qui  nec  litteras  habuit.  Primus  nain- 
que  Moses  longe  postillum,  scribente  digitoDei,lit- 
terasaccepit  (Kxod.  xxiv,  xxxii).Recte  igitar,  licet 
Abraham  fueritanteriorquamDavid,nondixil  evan- 
gelista,  Jesu  Ghristi  filii  Abraham,  filii  David ;  sed 

ordinem  prffiposterans,  «  fllii  David,  inqnit,  filii 
Abraham.  »  Prflslerea  et  illud  sciendam,  qaia  cam 
isti  duo  sint  patres,  ad  quosejusdem  Jesu  Cbristi 
promissiofaotaest^yerbamejusdempromissionisad 
David  non  parum  auctum  est.  Nam  ad  Abrahaa  di- 
ctum  est  :  «   In  semine  tuo  benedicentur  omnes 
gentes  {Gen.  xxii);  »  ad  David  :  «  De  fracta  ventris 
tui  pouam  super  sedem  meam  (P«a/.  cxxxi).  «Plns 
est  esse  regem  semiois  Abrah»  quam  esse  semen 
Abrabae.  Uode  recte  dixerim  quia  verbum  promis* 
sioDis  DOD  parum  auctum  est  ad  David.  Sed  et  hoe 
^oferam  quia  plasestesse  patriarcham,  regem,pro- 
phetam  atque  psalmistam,  quol  fuit  velestDavid, 
quam  esse  taatummodo  patriarcham  et  prophetam, 
quod  fuit  vel  est  Abrabam.  Iter  peromDiaratiooabi- 
liter  diviDus  evaDgelista  providit,  ut  dicere  mallet, 
«  filii  David,  filii  Abrabam,  »  quam  filii  Abraham, 
filii  David.  His  iotitulolatiusprffimissis,  nuncinip' 
sum  generationis  librum  pergendum  est.  c  Abrabam 
genuit  Isaac,Isaac  autemgenaitJacob.»  Deutroqae 
cum  dicit,  «  genuit,  »  perpulchrum  est  snbintelli- 
gere  quem  in  promissione  accepit,  et  insaeerdotem 
Deo  sacravit.  Qus  pars  decoris  566  sive  geniturc 
decentis,  maximedecetlibrogenerationis  JesuGbri- 
sti,  quia  videlicet  qucmadmodum  ApoBtolusdicit: 
«  Non  qui  filii  carnis,  hi  filii  Dei ;  sed  qui  filii  sont 
promi^sionis,  aestimantur  in  semine  (Hom.  ix). » 
Quomodo  l9aac  quem  genuit  Abraham,    et  Jaeob, 
quemlgenuit  Isaac^non  filii  oarnis^sedflliisnntpro- 
missionis  ?  Videlicet  qoia  non  solammodo  auscepe- 
runt  hsreditatem  paternae  Gdei,  verum  etiam  doq 
tam  asu  naiurae,  quam  donogratiffiprovenithocip* 
Bum  quod  geniti  sunt.Denique  et  Abrabam  sterilem 
coDJugem  Saram,el  IsaacsterilerohabaitRebeccam, 
«  Deprecatusest,  aitScriptura,  Isaac  Dominum  pro 
uxore  sua,  eo  quod  esset  sterilis,  quiezaadlvit  eamf 
et  dedit  conceptum  Rebeccae  (Cen.  xxv).  »  Et  Isaae 


1313 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1314 


quidemfilium  suum  Jacob  sacerdotem  verbosacra-  A  sum  sacerdotium  quo  nullus  eorum^ul  jam  dictum 


vit,  indulum  vestibus  Eeau  valdeboQis,  quas  Rebec- 
ca  apud  se  babebat  domi,  in  quibus  ille  cum  esHet 
primogenituH  eecundum  morem,  de  quo  jam  supra 
dictum  e8t,debuerat  sacerdotio  fungi;  ipse  autem, 
videlicet  l8aac,utverboconsecraretur  vel  benedice- 
relur  a  patre,opu8  non  erat,quia  cum  fuissetobla- 
tusinholocauatum  Domino,intypumbuju8  flliiven- 
turi  Jesu  CLristi,ex  tunc  plus  quam  aacerdoserat, 
id  e8t,non  tantum  sacerdos,  verum  et  hostia.Deeo 
quod  jamdixi,quia  et  Abrahaml8aac,etl8aacJacob 
in  promissione  accepit,Apo8tolu8  ita  soribit:  «  Pro- 
miBsionis  enim  Terbum  hoo  est :  Secundum  hoo 
lempus  veniam,  et  erit  Sare  fliius.  Non  aolum  au- 
tem  iila,  sed  el  Rebecca, »  et  caetera  usque  ad  id. 


e8t,in  iEgypto  functus  fuisse  legitur,  sed  illa  pars 
una  quam  dixit  ad  eumdem  Joseph  Glium  suum, 
benedicens  filiis  ejus,  et  constituens  Ephraim  ante 
Manassem  :  «  En  egomorior,et  erit  Deusvobiscuir, 
reducetque  vos  ad  terram  patrum  vestrorum.Do  tibi 
partem  unamextra  fralres  tuos  quam  tuli  de  manu 
AmorrhsBi  in  gladio  et  arcu  meo  {Gen, XLyin), »  Par- 
tis  iliius  evangelista  meminit,  cum  dicit : «  Venit 
Je8U8  in  civitatem  Saraariffi,  qus  dicitur  Sichar, 
juxta  prffidium  qnod  dedit  Jacob  Joseph  filio  suo 
{Joan.  iv).  •  Ergo  usque  ad  tempora  illa  utrumque 
primogenitis  veniebat  et  bonor  sacerdotii,  et  extra 
fratres  suospoeseasionisuna  pars.  Etquidem  bene- 
dixiteum  Jacob  beQedictioQibusdulcissimiSyita  con- 


«  Non  exoperibus,8edexvocantedictum  e8tei:Quia  n  cludens  :  «  Fiant  in  capite  Joaeph  et  in  verticeNa- 


major  serviet  minori.sicut  8criptum  est :  Jacob  di- 
lexijEsau  aulem  odio  babui  ^Rom,  ix).  »  —  «  Jacob 
autem  genuit Judam  etfratres  eju8.»ln  generatione 
Jude  etrratrumejuBcessavit  mo8illeantiqQQ8,quo, 
ut  jam  dictum  est,  eateQus  primogeQiti  sacerdotio 
fuQgebantQr.RubeQ  qQippe,qui  erat  primogeQitQS, 
]p8epeccavit,etproptereabenedictionem8acerdota- 
iem  non  promeruil,  imo  dimnQitioQem  acquisivit. 
«  Bffu8U8  es,  inquit  pater,  sicut  aqua,  qoq  creacas, 
quia  asceQdisti  cubile  patris  tui^et  macuiasti  stra- 
tum  eju8  {Gen.  xux).  »  Nec  vero  ita  cessavit  prior 
ille  mo3  sacerdotii,  ut  saltem  juuior  qQisqQam  ex 
illis  fratribus  sacerdotio  fQQgeretQr,velQt  idero  JQ- 
Qior  Jacob  amoto  Esau,  sed  et  ipsum  saoerdotium 


zaraei  iuter  fratres  suos  {Gen,xui),  »8ed  quia  Qlhii 
tale  de  illo  scriptum  est  quale  est,  edificarealtare 
DomiQO,et  iQvooare  QomcQ  DomiQi  {Gen.  xn),qQod 
fecisse  patres  Abrabam,  Isaac  et  Jacob,  ScriptQra 
patenterastrQitjdecimasque  etbostiasofrerre  {Gen. 
xxviii),  quod  votum  primus  Jacob  DomiQOVovit, 
palam  coQstal,  quia  sacerdoliQm  primogeoitorum, 
sicut  jam  dictum  est,  in  Jaoob  cessavit,  et  iQterim 
filii  Levi  primogeoitorQm  fuere  vicarii,doQeoveQi- 
ret  iste  primogeoitus  etuQigeQitQs  virgiQi8,primo- 
gOQitus  etuQigenitQsDei.QQoniam  iQteQtioprfleseQ- 
tis  operisJQxtapropositQm  toQditad  gloriam  etho- 
Qorem FiiiihomiQis,  etqQatQorfacies,dequibQ8Jam 
supradlctQmest,  iQsigQiasQmma  suut  ejusdemgio- 


omnino  cessavit,  quandiu  in  iGgypto  fuerunt,  ubi  p  rie  et  hoQoris,  qoq  prsterire  libet  quia  jam  hiciu 


veodideraQt  Joseph  fratrem  8QQm,Q8que  dum  voci- 
feraQtibus  iilisad  DomiQumetdiceQtibQS  .* «  Eamos 
et  sacrificemus  Domiuo  {Exod,w)^  »  sQrgeret  sacer- 
doB  AaroQ  frater  Mosi,  de  tribQ  Levi.  TribQm  illam 
tQiit  DomiQus  pro  cuQctis  primogenitis  filiornm  la- 
rael,fQeruQtqQe  filii  Levi  ioterim  sacerdotes  et  roi- 
Qistri  scriQiarii  pro  cuQctisprimogeQitiSydoQec  ve- 
QiretprimogeQituB  iste  fliiu8homiQi8,8acerdo8,glo- 
ri»  et  hoQoris,  SQQmque  amotie  vicariis  snBciperet 
sacerdotium.Quod  iQQQeQS  diviQQBevaQgeliBta^CQm 
dixisset  deMaria,  qQamQtiqQeVirgiQemcoQcepiBse 
oarraverat :  «  Et  peperit  filium  suum, »  continuo 
non  otiose  addidil,  «  primogenitum  (Matih.i ;  Luc. 
ii),  •  ut  subintelligat  prudeQsauditor,  etidcircosa- 
cerdotem  diguQm,  iQ  qaem  dictam  est:  «  Jaravit 


beQedictioQibuB  Jude,  primaseseofiert  faoiesilliuB 
auimalis,  facies  leoQis.Nam  ut  JoaQQes  aitiQApo- 
calypsi,  «  aQimal  primQm  aimile  \eom{Apoe,i  v).  ■ 
Et  qaidemEzechiel  priuBeauQtiat  faciem  leoQi8,8ed 
illam  esse  vel  QOQ  esse  faciem  primam,  aeqaam 
dicit,  ubi  slc  ait :  «SimilitudovultU8eorum,facies 
homiQisetfacieBleoQiByfaciesboviBet  facies  aquilae 
(E%ech.  i).  »  Sed  et  alibi  prias  Qeque  homiaiB,  ae- 
qae  leoQi8,Bed  vitali  faciem  dicit :  «  Facies  uQa,fa- 
cies  cherub  {Bzech.  x), »  id  eat  bovis  sive  vituli; 
«  et  facies  secuQda  facieshomiQis^et  ia  tertia  facies 
leoQiB  {ibid,)y  »  etc.  Cam  ergo  boIub  JoaQQes  faciem 
primamdicit  faciemleoQis,coQ8tat  qaia  qoq  Becan- 
dam  ordiQem,qaocelebrata  punt  sacrameQta iacar- 
QatioQis,  pasBionis^  resarreciioQiB  et   asceQsioQis 


^^. — ^^ o ,  .-  ^ -^ _  ..«..w — ,  r ' -- 

DomiQQB  et  qoq  pcBnit^^bit  eum,  tu  es  sacerdoB  in  "  Jesa  CbriBti^sedsecandumordinem  ScripturaeMosi 


sternum  secundum  on.^nem  Melchisedech  {Psal, 
Gix). »  Quis  autem  ordo  Melchisedech  fuit,ai8i  of- 
ferre  sacrificiumpanisetvinijure  priiQogeniti?Pri- 
mogenitusnamque  fuitNocutdoctisBimi  perbibenl, 
idem,  qui  alio  nomine  dictaa  est  Sem.  Qus  ergo 
fuerunt  primogenita,  que  data  sunt  Joseph  ?  Sic 
onim  in  Paralipomenon  eoriptam  est :  «  Ruben 
quippe  fuit  primogeaitas  Israel,  eed  cam  violaBset 
torum  patris  sui.data  8UQtprimogeQitae(ja8  filiie  Jo- 
sepb  filiis  israel,et  QOQest  repatatUBiQ  primogeni- 
tam  (/  Parai,  v).  »  Qu»,  iuqaam,  faeruQt  primoge- 
nita  qu£  data  uuot  filiis  Joseph  ?  Nimirum  non  ip- 


taliter  exprimit :  «  Et  animal  primum  Bimile  leoni, 
et  secundum  animaleimile  vitulo,et  tertiumanimal 
habene  faoiem  hominie,et  quartam  animalsimiie 
aquil»  volanti  {Apoc,  iv).  »  Nam  ecce  primo  loco 
faciea  ieonis : «  Catulus  leonis  Juda,ad  praedam, 
fili  mi^ascendisti.  RequiescenB  accubuiBti  ut  leo,et 
quasi  leena  {Gen,  xux).  »  Ecce  autem  :  «  faciea  se- 
CQQda^faciee  vituii,  »quemadmodum  dicit :  «  Etse- 
cuQdamanimal  siroilevitalo.  •  —  «  Si  sacerdoB  pec- 
caverit  deliQquere  faoioQS  pupalam,vel  si  omais  tur- 
ba  Israei  igQoraverit,etper  imperitiam  feceritqaod 
coQtra  DomiQi  maadatum  est,  olferel  pro  peooato 


1315 


RDPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1316 


viiulum  ifnmaculatum  Domino  {LevU.  w),  »  et  o«-  A  cho  salvatam  esse  per  fidem  (Jos.  ii).  «  Booz  genuit 


tera,quffimiro  modo  et  ordiue  vere sacro  et  roystico 
flgurant  sacrameDtumpasBionisJeau  Christi;cuju8 
saaguis  secuDdumquodritusille  significat, «  emun- 
davit  conscientiam  Dostram,  ait  Apostolus,  ab  ope- 
ribus  mortuis  (Hebr.  ix).  »  Porro  «  facies  tertia  fa- 
cies  homiDis,  »8ufricieDterexprimituriD  DeuleroDO- 
mio  his  verbis : «  Prophetam  de  geDtetoa  et  de  fra- 
tribus  tuis  sicut  me  sascitabit  tibi  DomiDUS  Deus 
tuus  {Deut.  xviii), »  etc.  Gnm  euim  dicit,  «  sicut 
me,  •  Dihil  illi  deesse   (estatur  de  667   veritate 
natur»  humaDK.Faoiem  quartam,   faciem  aquile 
volantis,   patenter  babemus  in  verbis  islis  Gan- 
tioi  Deuteronomii  :  «  Sicut  aquiia  provocaQS  ad 
volandum  pulios  suos,  et  super  eos  voiiians  ex- 


Obed  ex  Ruth, »  quam  constal  fuisse  Moabitidem. 
In  qua  mirabile  contigitillud  quod  cam  pugnaoti- 
bus  inter  se  duabus  legis  divinas  sententiis.ipsain 
saiutem  evasit.Nam  lex  dicit :  «  Ammonites  etMoa- 
bites  etiam  post  decimam  generationem  non  iotra- 
bunt  EccleetamDomini  inffiternum,quia  noiaeraot 
vobis  oocurrere  cam  pane  et  aqua  in  ?ia,  qaando 
egressi  estis  de>Egypto,et  quia  conduxerunt  contra 
te  Balaam  filinm  Beor  de  Mesopotamia  Syris,  at 
malediceret  tibi  {Deut.  xxiii).  »  Item  iex  dicit :  •  Si 
fuerit  mortuus  vir  absque  iiberis,  uxorem  defuncti 
frater  ejus  vel    propinquus  accipiet,  et  suscilabit 
semen  fratris  sui  {ibid.viv.).  •  Itaque  lex  ipsaqus 
damnabai  eam,  quoniam  Moabitis  erat,suffagaba- 


pandit  alas  8ua8»et  assumpsii  eos  atque  portavitin  n  tur  illi  utacoiperet  eam  Booz,  quoniam  uxor  pro 


humeris  suis  {Deut.  xxxii).  »  Plane  ad  gloriam  spe- 
ctat  ethonorem  Filiihominis  Je8uChri8ti,quod  non 
8olam  prophetffi  et  p8almi,de  quibus  Jam  supradi- 
ctom  est,  verum  etiam  primus  ipse  Mose8,qaatuor 
bffio  scripsit  sacrameuta  pietatis,  quorum  sine  fide 
homo  non  vivit,  quorum  ex  notiiia  cognoscitnr  bo- 
nitas  et  fortitudo  talis  homini8,tanti  Dei.talis  regis, 
tanti  pontificis.  Qus  non  ignorans  ipse,  «  quoniam 
necesse  e8se,inquit,impleri  omnia  que  scriptasunt 
in  lege  Mosi  et  prophetis  et  psalmis  de  me  {Luc. 
xxiv).  Judas  autem  genuit  Phares  et  Zaram  de 
Thamar. »  Nota  historia  est  quod  Thamar  nurus 
fuerit  Judae,et  qaod  ex  ea  genuerit  Phares et  Zaram, 
nesciens  quod  esset  nurus  8aa,quffi  dum  conoepis- 
8et  hos  geminos,  noniiatum  est  Juds :  «  Fornicata 


pinqui  fuerat,  et  taliter  non  solam  intravit  Eccle- 
siam  Domini,verumetiam  principalem  obtinet  me- 
moriam  in  Ecciesia  Domini,  ita  ut  semen  quod  ez 
ea  suscitatum  est,8tatim  secundagenerationegene- 
raret  David,  prinoipem  et  regem  Ecclesis  Domioi; 
siquidemObed  exeageneratusgenuit  Jesse;  «  Jesse 
autem  genuil  David  regem.  »  El  Booz  quidem  non 
solum  excusatus,  verum  etiam  justificatas  est,  du- 
cendo  uxorem  Moabitidem,  etenim  lex,  ut  jam  di- 
ctum  e8t,ju8tificat  eum.At  illum  qui  prior  daxerat 
il]am,non  lex  jastificat,8ed  necessitas  6xcu8tt,8ci- 
licet  fames,  qus  facta  fuerat,  et  propter  qaam,  ot 
Scriptara  refert, «  abiit  homo  de  Bethleem  Jada,at 
peregrinaretur  in  regione  Moabitide  cum  uzoresaa 
ac  duobus  liberis.Ipse  vocabatur  Blimeleoh,etuxor 


est  Thamar  nurus  tua«et  videtur  nteras  ejus  intu-  ^  ejus  Noemi.et  de  duohus  filii8,alter  vocabatur  Maa- 


mesoere.  El  ille :  Producite,  inqait,eam  ut  combu- 
rsituT  {Genet.  xzxvin).  »  Neo  mora  rem  cognoscens  : 
Justior  me  est,  quia  non  tradidi  eam  Sela  fiiio  meo 
(t^td.).Quis  autem  nesciat  quod  ex  illa  fornioatione 
natisunt  Judffii,imo  ettotaferenobiiitas  Judaici  ge- 
neris,  universa  progenies  regalis  ?  Quid  igitur  Ju- 
dffii,omnibu8  hominibus  molesti^cum  molesti  essent 

Deo  ac  Domino  nostro,  Jactitabant,dicente8  :  «  Se- 
men  Abrahffi  sumus  {Joan.  viii),  »  nox  ex  fornica- 
tione  non  sumus  nati  ?  Et  ille  quidem  :  «  Soio,in- 
quit,quia  filii  Abrahffi  estis  {ibid.), »  non  tamen  di- 
xit,  soio  qaia  ex  fornioatione  nati  non  estis.  Nam 
revera  fornicata  est  Thamar,  quffi  concepit  eos,  et 
istud  commemorando  polerat  confutare  superbos. 


lon,et  alter  Chelion.  Qui  acceperunt  axorea  Moabi- 
tidas,  quarum  una  vooabatur  Orpha,  altera  Ruth: 
manserunlqueibidecem  annis,et  ambo  moriai  saot 
{Ruth.  i).  »  Csterum,  nisi  necessttas  illos  exou- 
sasset,  nec  ipsi  uxores  ducere  debuisseni  lioabiti- 
da8,nec  Booz  lege  tenerelar,vel  caeteroram  aliquis, 
ut  eam  acciperetjure  propinqui.Econtra  siout  peo- 
catrioesetalienigenas  propterfidem  lex  Dei  assom- 
psit  et  evangelista  hio  nominare  dignum  duxiiyita 

quosdamdomeslicosseminispropterimpieiaiemre- 
movit  atque  reJeoit.Ait  enim  c  Joram  auiem  geouit 
Oziam.  »  Tres  de  medio  succidit,  videlicet  Oziam, 
Joas  et  Amasim.  Quam  ob  cau8am  ?  Nimirum  pro- 
pter  impiissimaro  Athaliam  matrem  8uam,  cojus 


nisi  quod  prioripse  facere  debait;  quod  docet  per  D  imitati  sunt  homicidia  occidendo  prophetae  Domi- 


apostolum  8uum,diceniem  :  «  Nemini  dantes  ullam 
oEfeneionem  {II  Cor.vi). »  Porro  nebalafornicaiionis 
il]ius,non  8olumobscurat  Klortset  honoris Pilii  ho- 
minisclaritatem^verumetiamillustralbonitatisejuB 
dignationem,  quia  sicut  pro  peccatoribus  homo 
fieri,ita  de  peccatoribus  nasci  dignatus  esi.  Hanc 
ejus  graiiam  evangelista  non  parvipendens,no8que 
eam  agnoscere  volens,  solas  ejusroodi  mulieres  as* 
sumii  in  bacgenealogiaSalvaioris^qualesScripiura 
reprehendit,  Thamar  et  Rechab,Ruth  et  Beihsabe. 
«  Nam  Salmon,  »  ait,  «  genuit  Booz  de  Reobab,  » 
quam  oonatat  fuisse  meretricem^et  de  ruinis  Hieri- 


ni,  sicut  illa  et  mater  cjus  Jezabel  in  Samaria  {II 
Par.xxii).Et  quidem  Manassesquoquemolium  san- 
guinem  Justum  fadit  {IV  Reg.  xxi;  11  Par.  xxxiii), 
verumtamen  reservatus  est,quia  psnilentiam  egit. 
Et  ho2  revera  muitum  attinet  ad  intentionem  evan- 
geliste,  de  qua  8upradictumesl,qaia  nisi  potioreo] 
illam  ffisiimarei  genituram,  quffi  est  fidei  vel  pro- 
mi88ionis,quffi  esiaudiiio  sive  observatio  verbiDel, 
quam  illam  quffi  est  carni8,poterat  genealogiamsic 
lexere,ut  Patrem  illum  contingeret,qui  beaiamMa- 
riam  secundum  carnem  genuii.Qualem  enim  Jooam 
haberedeberentinierparenies  carnis  Domini,hi8ob 


1317 


COM\iENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1318 


quibuB  nec  Baltemloquiliouitprophetisverbi  Domi- 
ni?  Denique  propbetam  Domini  quia  fuit  ausus  lo- 
qui  in  nomioe  Domini,  prophetam  et  sacerdolem 
Zachariam  filium  Joiads  sacerdotis  Joas  interfecit, 
el  non  est  recordatus  misericordiae  quam  fecerat 
Joiada  pater  illius  secum,  sed  interfecit  Glium  ejus 
(II  Par.  xxv).  Postbunc  Amasias  propbetae  dicenii 
sibi  a  Domino:  «  cur  adorasti  deos  qui  non  libera- 
verunt  populum  suum  de  manu  tua  (II  Par,  zxv), 
respondit  :«Nam  consiliariusregises^Quiesce  ne 
interficiam  te (ibid,),  i  Et  quidemcsteri  quoque  pr»- 
ter  David  et  Bzechiam  et  Josiam,  omnes  peccave- 
runt,  verumtamen  sub  illis  propbetare  licuit  pro- 
pbetis,  quod  pertinebat  ad  hujusmodi  genealogiam, 
quorum  unus  dicit  :  A  limore  tuo  Domine  concepi- 
mus  el  peperimus,  Spiritum  salutis  tus  fecimus 
super  terram(/5a.xxvi).  »  Atque  idcirco  isti  soli  de 
memoriaprffisenti^delibrogeoerationisJesu  Ghristi 
repulsi  sunt  verbum  audire  vel  praecones  verbi 
Dei  vivere  passi  non  sunt.  «  Jacob  autem  genuit  Jo- 
seph  virum  Mariae,  de  quanatusest  Josus,qui  vo- 
catur  Ghristup.  »  Ecce  scala  illaquffiin  sommo  Ja- 
cob  apparuit,  quando  parentibus  obediens  ibat  in 
Syriam,  ut  de  sua  cognatione  acciperet  uxorem. 
M  Ecce,  inquam,  scala  stanssuper  terram,  et  cacu- 
men  illius  tangens  C(Blum,etDominusinnixussca- 
)ffi,qui  dicit  ad  eum  :Ego.sum  Dominus  Deus  Abra- 
ham  patri8tai,el  Deus  Isaac  (G^fz.xxviii),  ■  et  cs- 
tera.  Licetet  aliussecundammoralem  intellectum 
possit^iilius  scalffisensusulilis,  nibilominus  tamen 
Bcaia  ilia,  ista  est  generatio  Jesu  Ghristi ;  et  latera 
ecale,  summi  patres  vel  principes  sunth^jus  gene- 
rationis,  Abraham  atque  David,  ad  quos  promissio 
facta  est,  cum  juramento  ejus  qui  rcpromisit.  Su- 
premus  scalsgradus,  cui  Dominusinnixus  e8l,iste 
estbeatus  Josepb  vir  Maris,  de  qua  Jesus  qui  voca- 
tur  66S  Ghristus,  natus  est.  Quomodo  iste  Deus 
etDominus  huic innixus  est?  utique  tanquam  tutori 
pupillus,  quippequi  inhocmundosinepatre  natus 
est;  ita  innixus  est  huic  beato  Josepb,  ut  essetin- 
fantulo  iste  pater  optimus,  utbujussolatio  palerno 
puercum  Virginopuerperasustentaretur.  «  Omoes 
ergo  generationesabAbrabamusquead  Davidgene- 
rationes  quatuordecim,  et  a  David  usque  ad  trans- 
migrationem  Babylonis,  generationes  quatuorde- 
cim,  et  ajtransmigratione  BabylonisusqueadGbri- 
8tum  generationes  quatuordecim.  •  Quid  sibi  vult 
tam  diligen8generationumcomputatio,tamdiligen- 
ter  factaquasipercomplexionerasive  conclusionem 
computationi8divisio?Numfrustra,vel  sine  ralio- 
nis  pondere  taliter  digessit  vel  complexus  est  gene 
rationes  evangelista  divinus,  in  quo,  vel  per  quem 
sioe  dubio  Spiritus  sanctus  locutus  est,  quippe  qui 
cum  publicanus  fuerit,  et  bomo  sine  iitteris,  non  ab 
bomine,  neque  perhominem^sed  perSpiritumsan- 
ctum  doctus  est,  ut  scriberet.8ine  dubio  quidquid 
loquitur,  pondus  babnt,  et  hoc  ipsum  quod  nunc 
ait,  vim  sensus  oontinet  quam  non  prffiterirelibet. 
Arbitramur  enim  imo  et  experimenlo  didicimus 


A  pleroeque  mirari,cur  benignitaeDei  promissionem 
8uam  implere,  scilicet  incarnationem  Glii  sui,  verbi 
8ui,  mundoexhiberetandiu  distulerit.  Nimirumqui 
paratus  studet  essevelcupitratlonem  reddere  omni 
poscenti  de  justitia  fidelis  Dei,«^ui  repromisit,ecce 
per  istasTe<79apexaiSexaSa^  subtiliter  animadvertere 
potcst,  illud  magis  esse  mirandum,  in  gloriam  et 
laudem  justi,  et,  ut  jam  dictum  est,  fldelis  Dei, 
quod  immutabilis  per8titil,et  stabilis  in  promisso 
vei  proposilo  suo  permansit,  cum  ab  illis,  quibus 
promiserat,  multipliciter  et  nimis  graviter  ofFensus 
fuerit.  OCfensiones  illas  numerus  iste  quatuordeoim 
generationum  triplicatus  subtiliter  insinuat.  Querat 
ergo  aliquis  :  Gur  Deus  tandiu  Cbrislum  suum  di- 
stulit?  Gurnon  primi8parenlibus,quibuspromise- 

l^  rat,continuo  dedit  ?  Gur  non  statim  vel  in  brevi  de 
aliquo  illorum  B.  Virgo  nataest,  quaeChristumcon- 
ciperet  et  pareret  ?  Hoc  enim  dcsiduraba  t  ille,  qui  cura 
mitteretur  ad  Pharaonem  :  «  Obsecro,  inquit,  Do- 
mine,  mitte  quem  missurruses  (Exod.  iv),nEi  con- 
tinuo  sequitur  :  Iratus  Dominusin  Mosen  ait :  «  Aa- 
ronfratertuusLevites,8cioquodeloquen8sit(t6i(<.).t 
et  cffitera.  Ac  si  diceret :  Me  dicente,  obsecro,  Do* 
mine,  mittequemmissuruses,  Dominusiratuseral: 
et  idcirco  de  eo  quod  obsecrabat,  nec  saltem  respon- 
sum  ullum  dedit,  sed  alia  dixit.  Et  quam  ob  causnm 
Dominus  iratus  erat  ?  Videlicet  propter  peccatum 
domus  Abrahap,  Isaac  et  Jacob,  quibuspromiserat, 
quiaflliiJacobfratrem  suum  Joseph,  per  invidiam, 
in  servum  vendiderant,  et  ille  quatuordecim  annis 
servierat.  Cum  enim  sedecim  essetannorum,  tunc 

^  venditus  est :  et  quando  eductus  de  carcere  stetit  in 
conspectu  regis  Pharaoois,  triginta  annorum  erat 
(Gen.  xxxvii).  Itaquesicutquodam  locoJustusjudcXy 
id  est, Dominus  dicit : «  Juxta numeru m dicrum  qua- 
draginta,  quibus  considerastis  terram,  annus  pro 
die  imputabitur,  et  quadragintaannisrecipietisini- 
quitates  vestras  (iVum.  xiv),  c  itaetillio  Justum  esse 
arbitremur  judicium,  ut  dioeret  :»Juxta  numerum 
quatuordecimannorum,  »  quibus  servivit  venunda- 
tus  Joseph,  generatio  pro  anno  imputabitur,  et  qua- 
tuordecim  generationibus  8emen,quod  promisit  pa« 
tribus  vestris  difTeretur,  quod  est  Christus. «  IgitUr 
ab  Abrabara,  inquil,  usque  ad  David  generationee 
qaatuordecim,  »  subaudiluret  Ghristusnon  venit, 
et  eo  usque  distulit  eum  iratus  Dorainus,  ande  et 

D  Moses  loco  supradicto  congemuit.  Porro  David,  in 
quem  generationes  quatuordecim  terminate  sunt, 
cum  jam  et  ipse  promissionem  accepisset  eamdem 
cumjuramento  Domini,  peccavit  et  ipee  non  minus, 
quam  priores  ilii,  Uriam  iEthaeum  percussit  gladio, 
et  uxorem  iilius  tulit,  et  interfecit  eum  gladio  filio- 
rum  Ammon  (II  Reg,  xi).  Itaque  non  minus  super 
hocirasci  debuitDominus,  quam  dudum  fuerat  ira- 
tus,  et  idcirco  «  a  David  usquead  transmigrationem 
Babylonis,  ait,  generationesquatuordecim  •  etChri- 
Btus  non  venit,  Porro  in  transmigratione  Babylonis 
quae  pcena  fuit,  transmTgratis  illis  non  minoris  erat 
peccati  vel  crimini8,qaod  reges  JudamaximeqoeMa- 


1319 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1320 


nasses  (IV  Reg,  ii),  sanguinem  ianoxium  fuderant 
maltum  (Malth.  ii),  doneo  implerent  Hierusalem 
usque  ad  eos  absque  peccatis  suls,  quibus  peccare 
fecerunt  Judam,  ul  facerent  malum  coram  Domino. 
Igitur  te  a  transmigratione  Babylonis,  ait,  usque 
ad  Gbistum  generationes  quatuordecimsubauditur, 
et  nisi  post  tot  generaliones  iden.  Gbristus  venit. 
Et  quidem  tunc  temporis  funestus  Herodes  multo 
sanguine  terram  cruentabat:  sedimpietasejusyge- 
neri  Abrahfie  vel  semini  David  imputari  aon  debeat, 
nt  propler  illum  Cbristus  differetur ;  quippe  qui  non 
JudaeuSysed  alienigena  erat,  utpote,  patre  IdumaBo, 
et  matre  ortus  Arabica  ;  «  Jacob,  inquit,  genuit  Jo- 
seph  virum  Maris,  de  quanatusest  Jesus,  qui  vo- 
catur  Ghristus.  »  Virum  Mariaecum  dicit,  magnum 
et  verum  nomen  beato  Joseph  attribuit,  quia  si  est 
vir  Mariae,  est  et  pater  Domini.  An  non  et  iex  hoc 
edicit,  quod  ea,  quae  desponsata  est,  jam  uxor  sit  t 
«  8i  puellam,  inquit,  virginem  desponderit  vir,  et 
invenerit  eamaliquisincivitate,  etconcubuerit  cum 
ea,  educes  utrumque  ad  portam  civitatis  illius,  et 
lapidibus  obruentur  (Deut.  xxii).  »  Puella  quia  non 
clamavit»  cum  esset  in  civitate,  vir  qui  bumiiiavit 
uxorem  proximi  sui.  Ergo  vir  Maris  Joseph,  et  ipsa 
uxor  iilius.  Proinde  nec  iste  inepte  dixit :  »  Joseph 
virum  Mariae, »  nec  alius  Evangelista  mentitus  est 
patrem  illum  ejus,  quiexea  natnsest,  Christi  ap- 
pellando  :  <  Et  erant,  inquiens,  pater  ejusetmater 
ejus  mirantessuperhisquflB  dicebanturdeillo(Lu(;. 
II).  »  Non  solum  autem  Evangelisia  Joseph  virum 
Marias  dixit,  verumetiam  priorangelus,  quod  equi- 
pollens  est,  Mariam  conjugem  Joseph  enuntiavit  : 
«  Joseph, inquit,  fili  David.nolli  timere  accipere  Ma- 
riam  conjugem  tuam.  »  Oconjagiumverumetsan- 
ctum,  conjugium  csleste,  non  terrenam :  quomodo 
enim  vel  in  quo  conjugati  fuerunt?  Nimirumin  eo 
quod  anus  spiritus,  et  una  fldes  erat  in  eis,  sola 
illic  desinit  corruptio  carnis.  Propterea  verissiroe 
dixit  apostolus  :  »  Quia  primus  homo  de  terra  ter- 
renus,  secundus  bomo  deccelo  cele8tis(I Cor,xv),  i 
non  quod  isteJesusCbrietas,  quiex  Marianatusest 
de  ecBlo  cum  carne  venerit,  per  Mariam  quasi  per 
fistulam  transierit,  sicut  quidam  dixerunt  bfleretioi, 
sed  quod  conjugumvita  sive  oonjunctio  totafuerit 
cceiestis,  et  spiritus  sancti  amborum  coojugalis 
amor,  quorum  utique  conversatio  erat  in  coeiis,  in 
ambolus  praBsidens.conJugemvirih^Jus  fldei  com- 
miserat,  et  de  carne  virginis  hominem  formans  pa- 
ternovirohuiceju8quinascebatur,infanti8  amorem 
penitus  infuderit.  «  Omnes  ergo  generationes,  ab 
Abraham  usque  ad  David,  generationes  quatuorde- 
cim,»eto.,utsupra.Quomodoperhoniini88calaman- 
geliDeiascenderuntet  descenderunt.  Jamenimsu- 
pra  dizimus  (G^n^i. xxviii),  quia  scalaquam  viditJa- 
cob in  somnis  stantem  super terram,  eto. , acumen il- 
liu8 tangens coBlum, angelos  quoque  Dei  ascendentes 
etdescendenles  peream,etDominum  innixum  sca- 
lffi,my8teriumfuit  incarnationishujus  Jesu  Cbristi, 
et  Joseph  CUJU8  cura  paterna  Dominus  de  Marianatui 


X  indiguit,  660  gradum  illum  scalae  fuisse,  cui  vi- 
'*  debatur  inniti.  Quid  ergo  significabal,  quod  angeli 
quoque  Dei  ascendebant  el  desoendebant  per  eam  ? 
Nimirum  ut  subintelligas  illud  quod  non  dubium  est: 
quia  unus  idemque  qui  de  Maria  natu8  est,  uno  eo- 
demque  tempore,  quando  natus  est,  et  angelis  ma- 
Jor,  et  angelis  erat  minor.  Ascendentes  ergo  vidit 
angelos,  id  est  Deum  habere  supra  se,  in  quem  de- 
siderant  prospicere  (1  Petr.  i),  quod  revera  eat  as- 
eendere:  descendentes  vidi  eo8dem,idest  minorem 
coosiderare  quam  ee,  hominem  unum  et  eamdem, 
quemadmodum  psalmusdicit:«Minai8tieampaQlo 
minus  ab  angelis  (Psal.  viii).  »  An  non  eratdescen- 
dere,  tanquam  ad  minorem  siveinferiorem,  id  quod 
refert  Bvangelium  :  qui  dum  factus  in  sgonia,  pro- 

n  lixius  oraret,  apparuit  illi  angelus  de  cobIo  confor- 
tans  eum  ?  (Luc.  xxn.)  Verumtamen  eo  modo  Jam 
non  descendunt,  noo  minorem  aspiciunt  ex  qao  re- 
surgente  iilo  a  mortuis,  et  ascendente  in  ccelum  fa- 
ctum  est  quod  itidem  prescriptum  fuerat : «  Gloria 
et  bonore  coronasti  eum,et  constituisti  eom  soper 
opera  manuum  tuarum  (Psat.  viii).  «  Hio  nec  illud 
prsterire  libet,  quod  apud  beatum  Job  de  diabolo 
Dominusloquitur :  t  Anextrahere  poteris  Leviatbao 
hamo?  Et funeligabis  linguam  ejus  ?« item:»  la ocq< 
lis  ejusquasihamocapieteum  (Jo^.xl).»  H«cnam- 
que  generatio  Jesu  Cbristi,  ab  Abraham  asque  ad 
Joseph  virum  Marie,  de  qua  Jesus,  qui  vocatur 
Cbristus,  natusest,  quasi  longa  piscantis  lineaest, 
cui  videlicet  lines  ferreus  bamus  subligatas,  earoe 
adoperitur,  ob  hocul  piscisedulioprovocatas  qaod 

^  forie  patet,  ferro  seipsum  strangulal,  qaod  intus 
latet.  Divinitas  Jesu  Ghristi  quasi  ferram  diabolo 
exstitit,  et  haec  ex  Maria  veram  assumendo  eamis 
naturam,  ibi  fortitudinem  suam  abscondit,  sine 
dubio  futurum  sciens  quod  ille  bomicida  ab  initio 
carnem  suam  mort  e  appetiturus  foret,  et  ita  qnasi 
ferro  quod  intus  latebat  captas,  atque  extractus, 
foras  mitteretur,  slcat  factani  esse  credidimos, 
propter  quod  etloquimur.  Etistaquidemsecaadum 
Mattheum  genealogia  Jesu  Christi,  linea  est  ejas 
modi  :  illa  vero  Secundum  Lacam  sarsum  ascen- 
dens,  textara  genealogie  prolixioris,  revera  qaasi 

circulus  exstitit :  ita  ut  nihilreotiusquam  ejusdem 
generationis  excursum  patemus  posse  intelligi  in 
.  verbis  illis  qu®  itidem  ad  B.  Job  DominuB  dieit: 
^  «  Nuoquid  pones  circulum  in  naribus  ejus  ?  et  a^ 
milla perforabis  maxillam  ejus  ?  t  (Ibid,) Qaid  enim  ? 
Nonne  cum  sic  incipit :  «  Et  ipse  Jesas  erat  inci- 
piens  quasi  annorum  triginta,  ut  putabalar  fllius 
Josepb,  qui  fuit  Heli,  »  et  sic  flnit,  «  qai  fuit  Adam, 
qui  fnit  De'  (Luc.  iii) ;  »  nonne,  inquam,  initinm  et 
finem  conjunxit,  et  circulum  fecit?  Cam  enim  ano 
ductu  linea  slc  flectitur,  ut  ejus  ioitium  et  flnia 
conjungantur,  nonne  circulus,  verbigratia,  qualia 
est  armilla,  formatur?  Ecce  JesQS  Cbristus,  deqao 
sic  inccepit:  «  Ei  ipse  Jesus  incipiens  qaaai  anoo- 
rum  triginta  ut  putabatur  filios  Joseph,  »  Deos  et 
homo  est.  Incospit  aulem  ab  bomioe,  et  in  Deo  da- 


1321 


COMMENT,  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1322 


ctus  8ui  finem  fecit.  Nonne  igitur  quasilineam,  sive  A 
virgam  longe  sublilem  sive  subtiliter  longam  au- 
ream,  sive  ferream,  a  Jesu  Cbristo  incoBpit,  et  in 
Jesum  Christum  reduxit,  dicendo  «  qui  fuit  Adam, 
qui  fuit  Dei,  •  cum  unus  idemque  Jesus  Chrislus, 
Dou3  et  bomo  sit,  nec  alterius  plasma  fuerit  Adam, 
quam  hujus  Dei  ?  Verom  igilur,  o  diabole,  isteest 
circulus^  quem  Deusin  naribus  tuis  posuit :  ista  est 
armilla,  qua  maxillam  tuam  perforayit.  Junxit  se 
initium  flni,  id  est  Deus  bomini,  et  ita  bsec^scilicet 
initium  et  Onis,  occurrerunt  sibi  in  utero  Virginis, 
ut  nares  tuas  transfixas  leneret  firmiter  circulus  in- 
flexibilis,  et  maxillam  tuam  voracem  perforaret  ar- 
milla  talis,  armilla  gloris  et  bonoris,  unde  nur.c 
usque  fatuus  traberis,  et  quod  avide  momorderas, 
retinere  non  valens,  per  maxilltB  foramen  emittis.  n 
Ubi  vel  quando  baec  initii  atque  finis  conjunctio 
factasit,  etidemLucas  uberius  scribit,  el  iste  bre- 
vius  eIoquitur,cum  dicit : «  Cbristi  autem  generatio 
sic  erat :  Cum  esset  desponsata  mater  ejus  Ma- 
ria  Josepb  antequam  convenirent,  inventa  est  in 
utero  babens  de  Spiritu  sancto.  i  Hic  amplius 
splendet  iste  liber  generationis,  et  in  boc  tota  est 
utilitas  libri,  omni  iegenti,  vel  audienti  credere, 
quia  Cbristi  generatio  sic  erat,  quia  de  Spiritu  san- 
cto  Maria  Virgo  priusquam  convenirent  conceperal. 
Quam  dissimili  generatio  beec  generationibus  caete- 
ris,  generationibus  quamvis  rectorum  ut  fuit  Abra- 
ham?  ut  fuit  Isaac  ?  ul  fuit  Jacob  ?  ut  fuit  David? 
Et  quidem  fuerit  aliqua  similitudo  generationis, 
quia  patres  isti  omnes  sleriles  babuere  conjuges, 
unde  et  qui  generati  sunt,  in  plerisque  factis  suis  ^ 
typum  gesserunt  bujus  Jesu  Cbristi  qui  vere  natus 
est  de  utero  sterili.  Quid  enim  tam  sterile,  quam 
virginitas  ?8entemmatresfuissesteriles,8acra  Scri- 
ptura  memorat :  Saram,  etHebeccam,  Racbel  (Gen. 
XVIII,  XXV,  xxx),  el  eam  quaepeperitSamson^Jttdic. 
xiii),  Annam  matrem  Samuelis  (/  Reg,  i),Bethsabe, 
quae  fuit  mater  Salomonis,  uxor  UricB  iElhaei  (// 
Reg.  xi),  et  Elizabetb  qua  peperit  praecursorera  Do- 
mini  (Luc,  i).  Qui  ex  istis  nati  fuerunt,  magni  fue- 
runt,  et  in  plerisque,  ut  jam  dictumest,  factis  suis 
ad  mirabiles  quasdam  similitudines  Domini  prstule- 
runt  devirginitatenascituri;  quae  naturaliter  sterilis 
est,  et  non  parit,  videlicetlsaacet  Jacob,  Josephet 
Samson,  SamueletSalomon.  Joanne,  quiseptimus 
exstitit,  major  inter  natos  mulierum  non  surrexit  D 
(Maith.  xi),  quisque  ipsum  Dominum  non  tam  factis 
Buis,  utcaeteri,  8ignificavit,quam  digito  demonstra- 
vit.  Octava  sterilis,  id  est  virginitBtis,de  cognata  sua 
sterili  Elizabetb  proximum  accepit  testimonium, 
«  quia  non  erit,  •  inquit  aogelus,  « imposeibile  apud 
Deum  omne  verbum(/oan.  i  ;  Luc,  i).  »  Fuerit  ita- 
que  aliqua,at  dictumest,  similitudoinillisyverum- 
tamen  ralionabiliter  hic  evangelista  dicat  :  «  Chri- 
sti  autera  generatio  sic  erat.  »  Qaod  est  dicere  : 
Gujusque  caeterorum  generatio  sic  fuit,  at  nullus 
eorum  generaretur  aliter,  nisi  convenientibus  viro 
et  muliere,  sicut  naturae  ususest;  Christi  autemge- 

Patrol.  GLXYUI. 


neratio  sic  erat,  ut  antequam  vir  et  mulier  conveni- 
rent.invenirelur  mulierin  utero  babens.  Hoc  est  il- 
lud  mirabile,  et  inauditum,  quod  Jeremias  praevi- 
dens  :  «  Et  faciet,  inquit,  Dominus  novum  super 
terram,  mulier  circumdabit  virum  (Jer,  xiii).  »Per- 
specto  bucusquehoclibrogeneralionis  Jesu  Christi, 
magnum  etevidens  ostium  apertum  est,8d  contem- 
plandas  per  ordinem  facies  quatuor  uniusanimalis, 
quod  videram,  inquit  Ezechiel.juxtaflumen  Chobar 
(Exech,  i),  ita  videlicet,  ut  contemplatio  haec  summa 
sit  nostri  propositi,  quod  insinuat  titulus  praefixus 
huic  operi,  de  gloria  et  bonore  fllii  bominis.  Nam 
idem  Ezechiel  cum  dixisset :  «  Et  gloria  Dei  Israel 
erat  super  eam,  »  videlicet  portam  domus  Domini 
orientalis,protinu8  signiflcansquam  diceret  gloriam 
Domini,  «  ipsum  est,  ait,  animal  quod  vidi  subter 
Deum  Israel  juxta  fluvium  Chobar,  quatuor  vultus 
uni  (ibid.),  •  etc.  Jam  ex  hoc  capitulo  facies  homi- 
nis,  qualis,  quam  pulchra,  quam  gloriosa  sit.debet 
animadverti,  cum  evangelista  dicit :  «  Cum  esset 
desponsata  mater  ejus  Maria  Joseph,anlequam  con- 
▼enirent,  iaventa  est  in  utero  habens  de  Spirita 
sancto.  »  Et  hoc,  inquam,  [capitulo,  et  deinceps 
usque  ad  passionis  ejus  seriem  quae,  ut  snperius 
Jam  dictum  est,  facies  est  vituli,  considerare  libet 
pulcbritudinem  faciei  hujus,  facies  homini8,quan- 
tum  seipse  ostendere  dignabitur  :  cui  cordeetore 
clamamus  :  «  Ostende  faciem  tuam,  et  salvi  eri- 
mus  (Psal,  Lxxix).  »  Quanta  est  baec  faciei  hujus 
hominis  pulchritudo,  quod  inventa  est  mater  ejus 
670  in  utero  habens  de  Spiritu  sancto.  Magnus 
hic  honor  generis  bumani,  quod  bomo  nostrae  na- 
turae  nostrae  conditionis,  passibilisatque  mortalis, 
iiicarnatus,  vel  conceptus  est  de  Spiritu  sancto,  id 
est  non  de  semine  virili,  sed  de  virtute,  et  opera- 
tione  sanoti  Spiritus.  Recte  ergo  facies  ista,  tantae 
polcbritudinis  conscia,dicit  in  Canticis  canticorum : 
«  Ego  flos  campi,  et  lilium  convallium  (Can/.ii),Mid 
est  honor  humani  generis^et  decus  parentum  humi- 
lium.  Tantam  pulcbritudinem,tant8e  claritatis  mar- 
garitam,  Jam  tunc  oculis  invidis,  propalari  non  ex- 
pediebat.  Ibi  enim  erat,  qoi  dicere  habebat :  «  No- 
lite  miltere  margaritas  vestras  ante  porcos,  ne  forte 
conculcent  eas,  et  conversi  elidant  vos  (Matth,  vii).  » 
Etenim,  ut  de  caeteris  interim  taceam,  qualis  tunc 
erat  porcusHerodes^Quales  erant  porci  omnes  ejus 
funesti  satellitef  ?  Nonne  ergo  fuisset  hoc  margari- 
tam  valde  splendidam  ante  poroos  mittere,  Virgi- 
nem  praegnantem  sive  parientem  desemetipsa  pras- 
dicare,  unde  haberet  in  utero,  scilicet  de  Spiritu 
sancto  ?  Fieret  enim  inquisitio  unde  concepisset, 
vel  a  qao  impraegnata  esset,  si  virum  non  habens 
peperisset.Igitur  laudi  deputandam  est  eju8,d6  quo 
in  utero  babebat,  scilicet  Spiritus  sancti  Bpiritus 
consilii,  quod  mater  ejus  desponsata  erat,quia  vere 
secundam  boc  ipsum  nomen  vel  praeconium  quod 
dicitur,  et  est  BpirituB  oonsilii,  dignum  se  feoit, 
digne  providit,  ut  illa  desponsaretur,  et  per  bano 
occasionem  ab  omni  quaeslione  iiberaretur.  Sponsus 

41 


4323 


ROPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS 


13Si 


velDomensponsicQolestibusnuptiiBBecretum  fecit:  A  l&ncea  in  terrasemel,  et  secundo  opus  non  arit.  • 


JaDuas  cubiculi  clausaB  custodivil :  ita  utnon  foris 
omnino  pateret  transeuntibus  iux  claritatis,  qus 
intuB  erat,  nisi  quantum  per  subtiles  radios  ez 
rimis,  sive  fenestris  obliquis  signiOcari  nonpostu- 
labat.  Idcirco  erat  deaponsala,  idcirco  iliam  spon- 
sum  babere  Spiritui  fanclo  complacuerat,  et  quo- 
modo  falsus  fuit  Saul,  cum  ungeretur  rex  David,ita 
fallereturHerodes  sive  habitansinHerodes  diabolus, 
in  boc  sacramento  regis,  et  Domini,  fiiii  Dei,  fllii 
David,  incarnati  sive  nascentis  ex  utero  Virginis. 
Qualiter  falsus  fuii  Saul  cum  ungeretur  David  ?  Gum 
dioeret  Samuel  :  «  Quomodo  vadam  ?  audiet  enim 
6aul,etinterficietme.  —  Vitulum,  aitDominus,  de 
arroento  tolles  in  manu  tua,  etdices  :  Ad  immolan- 


Ait  ille  :  «  Vivit  Dominus,  quia  nisi  Dominus  per- 
cusserit  eum,  aut  dies  ejus  venerit,  ut  moriatur, 
aut  in  prffilium  descendensperierit,  propitius  mibi 
sit  Deus,  ne  extondam  manum  meam  ia  cbristum 
Domini  :  Et  post  basc  surrexit  David,  el  abiit  ad 
Acbis  regem  Qetb,  et  babitavit  cum  Aohis  in  Gelh 
(IReg,  XXVI,  xxvii).  »  Quomodo  iste  justuaJoseph 
ooculte  dimittere  eam  voluit,quam  habebat  despon- 
8atam,ni8i  proficisceretur  in  regionem  aiiquam,sic- 
utfecit  ille  David,  et  sicut  propter  adversos  oasus 
fecerunt  plerique  alii  ?  Amplius  autem  ex  eo  filios 
David  tam  insigniter,  tali  in  re,  tali  la  tempore, 
dignus  fuit  appellari,  dicente  angeio,  «  Jo8eph,fili 
Davld  (Matth,  i)  :  »    quia  fideni  habuit   eamdem, 


dum   Domino   veni  (/  Reg.  xvi).  »  Nimirum  juxta  |.  quam  babuit  pater  ejus  fidelis  David  :  quippe  qui 


hanc  simiiitudinem  Spiritus  Domini,  spiritus  con- 
silii  ita  ordinaverat,  ao  si  diceret  in  secretis  suis  : 
Virum  unum  de  popuio  accipiat  Virgo  bec  et  sit  ei 
desponsata,  ut  dum  conceperit,  etpepererit,  dicat, 
quia  virum  duxi,  quia  nuptias  celebravi,  atque  ita 
sicut  Sumuelem  tunc  liberavit  immolatio  vituli, 
quasi  ob  causam  nullam  aliam  venisset  in  Beihlcem, 
ita  Virginem  hanc  ob  omni  quaBstioneliberet  existi- 
matio  oarnaiis  commercii,  quasi  nihil  aliud  in  ea 
natum  sit,  quam  quod  solet  in  conjugio  vel  de  con- 
jugio  nasci,  verumtamen  hocprius  Josepb  nescivit, 
sed  post  angelo  in  somnis  evangelizante  didicit. 
«  Josepb,  inquil,  fili  David.noli  limere  acoipere  Ma- 
riam  conjugem  tuam  :  quod  enim  in  ea  nalum  est, 
de  Spiritu  sancto  est. »  Timebat  enim  eam  accipere, 


priuB  inaudita,  credidit,  videlicet  quod  ipsa,  qns 
conceperatyVirgoesset ;  secundum  verba  haec  ejos- 
dem  angeli,  «  quod  enim  in  ea  natum  est  de  Spiritu 
sancto  est  (ibid,),  »  etc.  Nam  promissionis,  sive 
repromissionis,  in  qua  credendo  pater  Abraham  jo- 
slificatus,  et  amicus  Deiappellatus  est(Jac;.  u),con- 
summatio  eet  hic  eermo  angeli,quem  in  somnisac- 
cepit,  et  statim  obedivitDeo,  credulus,  puellaabeDe- 
voluB,  eatenus  vir  justus,  exindejustissimus.Spiri- 
tus  sanctus  maxime  ex  hoc  facto  suo  nominatur, 
quia  «  quodineanatumest,  ait  aDgelus,de  Spirita 
sancto  est.  »  Anlehac  Spiritus  Dei,  sive  8piritns 
Domini  dicebatur,  nec  faciie  in  omni  serie  veteris 
Instrumenti  reperies  hoc  insigne  vocabulum,  scili- 
cet  Spiritum  sanctum  praeter  quod  David  :  «  Et 


nolebat  eam  traducere,  sed  volebat  occulte  dimit-  ^  Spiritum  saoetum  tuum  ne  auferas,  inquit,  a  me 

tere.  «  Haec  ilie  cogitabat  cum  esset  justus,  »  ait 

evangelista.  Et  revera  hoc  erat  justi  bominie,  nec 

tantum  justi,  verum  etiam  pii,  quod  hinc  time- 

bat  consentire  peccatis  alienis,  et  inde  abhorrebat 

uti  permisso  vel  severitate  legis,  dicentis  :  «  Quod 

si  non  est  in  puella  inventa  virginitas,  ejicient  eam 

extra  fores  domus  patris  sui,  et  lapidibus  obruent 

viri  civilatis  ejus,  et  morietur,  quoniam  nefas  fecit 

in  Israel,  ut  fornicaretur  in  domo  patris  8ui,et  au- 

ferasmalum  de  medio  tui  (Deut.  xxii). » Neutrum 

horum  facere,  scilicet  neque  traducere  neque  in  ju- 

dicium  voluit  producere.  Hoc  unum  praBelegit,  hoc 

maluit,   videlicet  occulte  dimittere  eam,  quod  ad 

perfectam  pertinet  juslitiam.  Hic  percontari  libet : 


(Psal,  i).  i  Necipsesic  absolute  Spiritum  sanctum 
dixit,  sed  tuum  addldit,  sicut  in  csteris  scriplos 
legalibus,  sive  propheticis,  nusquam  absolute  Spi- 
ritus  sanctus,  ded  relative  scribitur,  ut  jam  dictom 
e8t,Spiritu8  Dei,  eive  Spiritus  Domini.  Ab  hoc  loco 
fnre  primum  sonuit  in  auribusnostris  hoc  reveren- 
dum  etinsigne  vocabulum,  proprium  atque  absolo- 
tum,  Spiritus  sanctus  :  ubi  angelus  et  ad  Mariam, 
t  Spirilus  sanctus,  ait,  supepveoiet  io  te  (Luc,  i),» 
et  ad  Joseph,  «  quod  enim  in  ea  natum  est,  inqoit, 
de  Spiritu  sancto  est  (Maith.  i). »  Quam  ob  caasam  ? 
Disi  quia  (quod  magoa  revercDtia  cogilandum  est) 
maximeexhocopere,  quod  io  Maria  operatus  est, 
claruit  hicSpiritus  Domini,  quod  vere  sanclus  sit. 


Quare  timoremejusmodiDeuBilli  eveuire  permisit?  ^  Quaerat  aliquis  :  Gum  et  Pater  Spiritus,  et  Filia 

Quare  dod  praeveDit  ?Quare  huuc  ipsum  aDgelum, 

quem  taudem  missurus  erat,  dod  misit  aotea,  tunc 

scilicet,  qaaodo  misit  ad  VirgiDem,qu8Bei  despou- 

sata  erat  ?  Videlicet  ut  teutaretur,  et  maaifestum 

fieret  tam  saDctis  aDgelis,quam  uobis  hominibusde 

ipso,qood  esset  justus,  et  tali8,qui  digue  sicdebe- 

ret  appellari,  Joseph  fili  David.  Sic  eteoim  idera 

pater  ejus  David  maluit  exulare,  quam  uti  permisso 

iegis  diccDtis  :  Diliges  amicom  tuum,  et  odio  ha- 

Lebis  iuimicum  tuum  (Levit.  xix  ;  Matth.  vj.  Tradi- 

derat  Domiuus  iu  maou  ejus  Suul  odientem,etper- 

sequentem  :  «  £t  dudc,  ait  Abisai,  perfodiam  eum 


s 


Spiritus,  et  Pater  sauctus,  et  Filius  sanctus  sit, 
quam  ob  causam  vocabulum  hoc,quod  est  Spiritus 
saoctus,  proprium  ascribitur  persouae  huic,  etsola 
bflBC  persoDa  sic  vocari  debuit  ?  Ad  baeo  iuqoam  :  Ni- 
mirum,  quia  totaper80uaebujusoperatio,nonaliud 
nisi  sanctificatio  est.  Haec  operationum  distinclio 
diligenter  animadvertenda  est,  quia  Deus  om- 
ne  quod  factum  est,  per  Fiiium  fecit,  el  omue 
671  quod  sanctum  est,  per  Spirilum  suum  san- 
ctificavit.  Quid  enim  est  spiritus  ejus,  niai  amor 
ejus  ?  Et  quomodo  creatura  quaecunque  rationalis 
aliter,  nisi  amando  Greatorem,  potnit  unquam  vel 


1335 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1336 


potest  sanctificari  ?  Igitur  quamvis  et  pater,  ut  jam  ^  pbctis?  Hunc  librum  sumere  fuit  illi,  et  in  eo  scri- 


dictum  est,  Spiritus,  et  Filius  Spiritus,  et  Pater 
sanctus,  et  Pilius  sanctus  sit,  rectetamen  bscsola 
persona,  Spiritus  sanctus  debuit  nuncupari,  cujus 
operalio  propria,  creatursesaoclificalio  est^sinequo 
nec  angelus  sanctus,  nec  bomo  sanctus  est,  quem 
Don  babens  angelus  diabolus  est,  quem  non  babens 
homo,Anticbri8tus  vel  membrum  diaboli  est.  liujus 
sanctiflcationis  summam  esse  nemo  est  qui  nesciat 
id  quod  in  beala  Maria  natumest,imoetprincipium 
ejusdem  operationisjd  est,sanctiflcationi8illacon- 
ceptio  est.  Denique  ipsa  est  prima,  in  quam  iste 
spiritus  illo  cum  dato  supervenit,  propter  quod  ei 
dicitur  Spiritus  sanctus,  quod  videlicet  datum,  re- 
missio  est  peccatorum.  Etquidom  anteillam  super 


bere  stylo  hominis,  propheticam  acciperegratiam, 
et  portionem  suamscribere  de  adventu  Cbristi  Filii 
Dei,  taliter  ut  ab  bomine  posset  legietintelligi.Et 
quid  erat  illi  hoc  facto  accedere  ad  propbetissam, 
qu8e  ooncepit  et  peperit,  nisi  ab  ista  beata  Virgine 
illum  cognosci,  et  eicut  caeteras  Scripluras,  ita  et 
librum  Isaise  mente  ejus  comprehendl,  docenteillam 
repentinailluminatione  supervenientis  in  eamSpiri- 
tus  sancti  ?Indegratulaturquodtaliteradhancpro- 
phetissam  accesserit,  et  quodbujusreitestesbabeat 
Uriam  sacerdotem  et  Zachariam  filium  Barachiae, 
id  est,  omnes  credentes  de  utroque  populo,  gentili 
atque  Judaico.  Urias  namque  quodinterpretatur  lux 
mea  DetUj  ipee  est  anterior  populus  scilicet  Judai- 


multos  venit  hicidemBpiritus  Domini,  sedaliodato,  ^  cos,  cui  soli  quondam  notus  erat  Deus,  undeet  di* 


quod  est  gratiarum  divisio.  Duo  quippe  spiritus 
faujusdatasunt  :  alterumquodestremissiopeccato- 

rum,  alterum,  quod  jam  dictum  est,  scilicet  diver- 
sarum  divisio  gratiarum,  de  quo  Apostolus  :  «  Alii 
quidem,  inquit,  per  spiritum  datur  sermo  sapien- 
tis;  aiii  autem  sermo  ecientis;  alteri  fldes;  alii 
gratia  sanitatum;  alii  operatio  virtutum;  alii  pro- 
phetia  ;  alii  discretio  spirituum ;  alii  generalingua- 
rum;  alii  interpretatio  sermonum  (I  Cor.  xii),  » 
hujusmodi  gratias  antebeatam  Mariam  plures  ha- 
buerunt,  et  nonnulii  ex  his  qui  babuerunt,  non  san- 
cti  fuerunt,  exempli  gratia  utSauIetBalaam.Datum 
aliud,  quod  est  remissio  peccatorum,  spiritus  Do- 
mini  distulit  in  Ghristi  adventum,  et  de  hoc  est  di- 
ctum  illud  :  «  Nondum  enim  erat  Spiritus  datns. 


cere  poterat,  «  lux  mea  Deus.  ■  Zacbarias  vero, 
qood  interpretatur  memor  Domini,  ipse  est  posterior 
populus  videlicet  gentilis,  qui  nunc  estmemorDo- 
miniy  quia  quod  ille  populus  exspectabatfulurom, 
iste  novit  ac  meminit  jam  esse  factom,  scilicet  quod 
haec  prophetissa  conceperit  et  pepererit  Filium.  Uter- 
que  populus  hodie  testis  est  illi,  quod  in  illo  libro 
grandi  veritatem  scripserit.Igitur  utrumque  spiritus 
datum  simul  accepit  haeo  beata  Virgo  Maria,  pro- 
phetarom  prophetissa,  et  hec  estgratia  plena,  Joxta 
salotationem  angeli  dicentis  :  «  Ave  gratia  plena 
(Luc,  i),  »  qoia  videlicet  dum  suscepit  vel  concepit 
Verbum  Dei,  Verbum  Domini,  simul  accepit  utrum- 
qoe  Spiritus  Dei  datom.Secundo  loco,Joannes  ami- 
0U8  sponei,  praecursor  Domini  otroqoeejusdem  spi- 


quia  Jesus  nondum  erat  gloriQcatus  (Joan,  vii).  »  ^  ritus  dato  meroit  participare  ex  utero  matris  su», 


Datum  hoc,  beata  MariaprimaoQinium  mortalium 
accepit  in  ipsa  hora  conceptionis,  dicente  angelo  : 
c  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,  et  virtus  altis- 
simi  obumbrabit  tibi.  Ideoque  ei  qood  nascetur  ex 
te  sancturo,  vocabitur  Filius  Dei  {Luc:  i).  Et  re- 
vera,  ut  omnino  sanctum  esset,  quod  ex  ea  nascere- 
tur,  oportebat  ipsara  sanctiQcari,  id  est  emundari 
ab  omni  peccato,  tam  actuali  quod  majus  erat,  sci- 
jioet  originali.  Nec  vero  solum  hoc  tono  accspit  Spi- 
ritus  datum,  quod  est  remissio  peccatorom,  verom 
etiam  illud  alterom,  quod  estdivisiogratiarum,  vi- 
dolicet  ila  ut  operationem  virtutum  omnimodam, 
maximeque  fidem  et  prophetiam,  sive  omnem  ha- 
beret  propheticam  gratiam.  Nam  ipsa  est  propbe- 


sicut  prsdixerat  idem  angelus,  qui  ad  beatam  Ma- 
riam  locutos  est :  «  Et  Spirito  sancto  replebitur 
adhuc  ex  otero  matris  sos  {ibid,)^  >  qnod  videlicet 
tonc  mater  ejus  presensit,  quando  exclamans  voce 
magna,  et  ipsaSpiritu  sancto  repleta :  «  Ecce  enim, 
inquit,  ot  facta  est  vox  salutationis  tus  in  auribus 
meis,  exsultavit  in  gaodio  infans  in  utero  meo 
(t^u/.).  nUndesicut  veraciter  huicbeatffi  Virgini  dixit 
angelus,«gratiapIena,»itaveris8imeDominu8deillo 
dixit  :  «  Inter  nalos  raulierom  major  non  sorrexit 
{Matth,  XI).  »  De  plenitodine  grati®,  qoa  dictom  est : 
«  Ave,  gratia  plena,  «  primos  ille  accepit,  et  eodem 
Spirito  sanctiflcati  sunt  et  hsc  mater  Domini,  et  ille 
amicus  Domini.Et  extnnc  qui  prius  dicebatur  Spirl. 


tipea  illa,  de  quadioebat  Isaias  : «  Et  accessi  ad  pro-  D  tos  Dei  vel  Spiritus  Domini,  Bpiritus  sanotus  coepit 


phetissam,  et  concepit,  et  peperit  filium  {Isa,  viii). » 
PrsBmiserat  aotero  :  «  Et  dixit  Dominos  ad  me  : 
Sume  tibi  librum  grandem  et  scribe  in  eo  stylo  ho- 
xninis  :  «  Velociter  spolia  detrahe,  cito  praedare.  Et 
adhibui  mihi  testes  fideles,  Uriam  sacerdotem  et 
Zachariam  filium  BarachiaB  {ibid,),  »  Quis  erat  ille 
tiber  grandis,  quem  ut  sumeret,  et  stylo  hominis  in 
eo  scriberet,  dictum  sibi  asserit,  et  adhibitis  testi- 
bus^  «  accessi,  inquit,  ad  prophetissam.et  concepit, 
etpeperit(iM'(f.).?»Qui8,inquam,eratliberilIegran. 
die,  nisi  universa  Scriptura  sanota,  qoauta  usqoe 
ad  tempos  illod  conscripta  foerat  a  Mose  et  pro- 


altias  enuntiari,  primum  ex  ore  angeli,et  deinde  ex 
oirni  Evangelio  Ghri8ti,quod  vocabulun  venerabilios 
Bonarenon  dobito  omni  babentiaores  aodiendi,licet 
et  hoo  nomen,  Spiritus  Dei,  Spiritus  Domini,  satis 
et  multum  venerabilesii.  Rationemnominis  Spiritus 
sancti  quam  diximus,  scilioet  remissionem  peocato- 
rom,  ipse  angelus  protinos  evidenter  exponit,  eom 
dicit :  «  Pariet  aotem  filiom  et  vocabis  nomen  ejoj 
Jesom;  Ipse  enim  salvom  faciet  populum  soom  a 
peocatis  eorom.  »  Quam  novom  nomen  est  Spiritos 
sanctos;  tam  nova  est  hffic  ratio  nominis,  ipse  enim 
laivum  faciet  popolom  Boom  a  peccatis  eorom. 


1327 


RUPERTI  ABBATI  TUITIBNSIS 


13S 


NuBquam  enim  in  lege  aut  prophetis  remiBsio  pec*  A  permaneret  ?  Hinc  est  illad  apud  prophetam  Eze- 


catorum  (quod  datum  estSpiritus  sancti  praBcipuum) 
verbie  eauntiatur  tam  manifestis.  Quam  aliam  eive 
meliorem  qusBreredebemusnovitatem  in  verbis  illis 
sancti  et  veri  dicentis  :  «  Qui  vicerit,  faciam  illum 
columnam  in  templo  Dei  mei,  et  foras  non  egredie- 
tur  amplius,  elscribaro  supereum  nomen  Dei  mei, 
el  nomen  civitalis  Dei  mei  nov»  Hierusalem,  quae 
descendit  de  ccbIo  a  Deo  meo,  et  nomen  meum  no- 
vum  (Apoc.  iii) :  »  sive  in  iilis  apud  Ezecbielem 
promissis  Domini  :  «  EtdabocornoTumetspiritum 
novum  ponam  in  medio  vestri  {ET^ch.  xxxvi).  » 
QusBcumque  vel  quantacunque  dicantur  adsanctam 
novitatempertinentia,  summaomnium  etstremissio 
peccatorum,  qus  hinc  habet  initium,ubi  dixit  ange- 


chielem  :  «  El  convertit  me  ad  viam  portie  sanctua- 
rii  exterioris,  qusB  respiciebat  ad  orientem,et  erat 
clausa.  Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Porta  haec  ciaasi 
erit,  et  non  aperietur,  et  vir  non  transiet  per  eam, 
quoniam  Dominus  Deus  Israel  ingredietur  per  eam, 
eritque  clausa  principi ;  princeps  ipse  sedebit  inea, 
ut  comedat  panem  coram  Domino.  Per  viam  vesti- 
buli  portffi  ingredietur,  et  per  viam  ejus  egredielor 
(E%ech.  XLiv).  »  Notum  est  ecclesiasticiB  lidei  cele- 
bre,  el  usitatum  est  in  iaudibus  Ghristi,  et  sancto- 
rum  Patrum  scriptis,  quia  haec  porta  clausa  mater 
est  incorrupta,  clausa  principi,  id  est,  adhonorem 
principis  Jesu  Ghristi,  qui  videlicet  princeps  in  ei 
sedit,  quippe  qui  a  die  conceptionis,  in  aacri  venr 


lus  :  •  Ipse  enim  salvum  faciet  populum  suum  a  n  ^^is  hospitio  novem  mensibus  habitavit  et  per  viam 


peccatis  eorum.  »  Nihilominus,  el  hoc  nomen  Filius 
Dei,  sive  FiliuB  Altissimi,  novum  est;  sicut  enim 
jam  de  nomine  Spiritus  eancti  dictum  est,  ita  et  de 
isto  nomine  perpendere  vel  reminisci  non  otiosum 
est,  quia  non  facile  quisquam  hoc  reperiet  in  vete- 
ribus  Scripturis  legalibus,  sive  propheticis.  579 
Denique  sicut  qui  in  lege  sive  propbetis  dicebatur 
SpirituB  Dei  sive  Spiritus  Domini,  nunc  ex  Evange- 
lio  prffidicatur  Spiritus  sanctus,  itaquiin  illisScri- 
pturis  dicebatur  Verbum  Dei  sive  Verbum  Domini, 
nuno  dicitur  FiliusDei,  ex  quo  sicangelus  prffinun- 
tiavit,  <c  ideoque  et  quod  nascetur  ex  te  sanctum, 
vocabitur  Filius  Dei.  »  Itemque  «  hic  erit  magnus, 
et  Filius  Altissimi  vocabitur, »  Eratplane  in  princi- 
pio,  erat  de  PatriscordenatushicFilius,  hicDeus, 
sed  erat  filius  occultus,Deus  absconditus,  dioebat- 
que  interdum  de  futurotale  quid  :«  Dominus  dixit 
ad  me  fllius  es  tu,  postula  a  me  {Psal,  ii),  »  et 
cffitera,  sed  vulgu  non  audiebatur,  palam  non  loque- 
batur,  neque  cognoscebatur.  Et  idcirco  confessio 
nominis  ejus,non  eo  jure  quonuno  exigitur,ab  ho- 
minibus  exigebatur.  Ex  quo  is,  quieratexDeoge- 
nitus,  factus  est  nostrffi  natur»  filius,  ex  eo  tam 
hujus  filii  quam  ejus,  de  quo  conceptus  est,Spiritus 
sancti,  a  nobis  confessio  jureexigitur,  sicut  etPa- 
tris,ciyus  et  bic  filius,  et  ipse  est  Spiritus  sanctus, 
ut  non  dicamus  tantum,  sicut  prius,  Deus  Abraham, 
DeuB  Isaao  et  Deus  Jacob,  sed  quod  clarius  est  Deus 
Pater,  Deus  Fiiius,  Deus  Spiritus  sanctus,  «  in  quo 
vivimus,  movemur  et  sumus  (^ct.  xvii).  «Solemne 


vestibuli,  id  est^  per  auditum  fidei  ingresBUs,  iti 
per  viam  ejus.egressus  est  Deus  et  homo,  unas 
idemque  Dominus  Deua  Israei,  ut  per  eam  vir  do& 
transiret,  id  est,  neque  in  concipiendo  sese  insere- 
ret,  neque  nascituro  viam  aperiret.  Sed  ad  prioris 
prophetiffi  capitulum  revertamur.  «  Januas  cceli 
aperuit  et  pluit  illis  manna  ad  manducandum,  et 
panem  coBii  dediteis,  panem  angelorum  mandaca- 
vit  homo  (Pial.  lxxxii).  »  Judsi  putaverunt  Pdal- 
mistam  hoo  dixisse  de  manna  illo  transitorio,  qaod 
patres  eorum  manducaveruntin  deBerto(£xocf.xvi). 
Cum  enim  curiose  agentes,  et  otiose  vivere  volen- 
tes,  dixissent  :  «  Quod  ergo  tu  facis  8ignum,ut  vi- 
deamusyet  credamus  tibi  ?quid  operari8?Patre8D0- 
stri  manduoaverunt  manna  in  deserto,  »  continao 
Bubjunxerunt,  «  sicut  scriptum  eat :  Panem  de  cslo 
dedit  eis  manducare  (Joan.  vij.  »  Verum  ita  putan- 
do  vel  sentiendo  multum  errabant,  si  taii  cibo  vi- 
vere  existiinabantetiam  angelos,quoniamcontinQO 
sequitur  :  «  Panem  angelorummanducavithomo.» 
«  Dixit  ergo  eisJesus  :Amen,amendico  vobis,  non 
Moses  dedit  vobis  panem  de  caslOy  sed  Palcr  meai 
dat  vobis  panem  de  coelo  verum  (ibid,).  m  Et  sensuB 
est :  Panem  ilium,  de  quo  scriptum  est  illud,  qaod 
mihi  objicitis  :  «  Panem  de  coelo  dedit  eis  manda- 
care, »  non  prffiterito  tempore  datum  est,  necMoaea 
dedit,  sed  prssenli  tempore  «  Pater  meus  dat  vo- 
bis.  »  Etenim«  ego  sum  panis  vivus  et  verus,  qui 
de  coelo  descendi  {tbid.)y  »  et  de  isto  tempore  diiit 
spiritus  in  David,  «  panem  angelornm  manducafit 


est,  et  illud  hic  perpendere,  cum  dicit :  «  Pariet  au-  D  homo,  »  quamvis  verbo  sit  usus  prffiterili  tempo-  i 


tem  Filium,  »  quia  beata  Maria  coelum  illud  est,  de 
quo  fuerat  prffiscriptum  :  «  Et  januaa  ooeli  aperuit, 
etpluitillis  mannaadmanducandum(P«a/.Lxxvii) » 
Si  enim  cujuslibet  anima  coelum  est,  quanto 
magis  hffic  Bingularis  Dei  habitatio  vel  sedes  ?  Quot 
autem  vel  quffi  sunt  jaauffi  hujus  coeIi,quas  Domi- 
nus  aperuit  ?  Du»,  altera  mentis,  altera  ventris. 
Januam  mentis  Deus  aperuit,  quia  beata  bsc  credi- 
dil  quffi  dicta  sunt  ei  :  Januam  ventris  aperuit,  quia 
sine  viro  virgo  concepit,  virgo  peperit  et  post  par- 
tum  virgo  permansit.  Quis  enim  alius,  nisi  Deusja- 
nuam  ventris  sic  aperiret,  ut  et  pareret,  et  virgo 


ri8,dicendo,  «  manducavit,  »sicut  mos  est  frequent 
prophetis  futura  nuntiare  verbis  prffiteriti  temporis. 
Igitur  quando  factum  est,  quod  dixit  angeius,  •  pi- 
riet  autem  filium,  et  vocabis  nomen  ejus  Jc8um,> 
tunc  «  januas  coeli  Dominus  aperuit,  et  pluit  nobis 
manna  ad  manducandum,  panem  coeli,  panem  an- 
gelorum.  >  Secundum  similitudinem  illius  facti, 
quod  ita  scriptum  est  :  «  Mane  quoque  ros  Jacnil  , 
per  circuitum  castrorumi  cumqod  operuisset  snper 
ficiem  terrffi,  apparuit  in  solitudine  minutum  {Exod. 
xvi),  »  appeliavitque,  ait  Scriptura,  domus  Itrael 
nomen  ejus  Man,Becnndum  Bimilitudinem^iQqniDi 


1329 


GOMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  I. 


1330 


illius  signifactum  est  hic.  Spirilus  sanctus  superve-  X  quidem  dicto  injecit,  sed  latam  et  longam  domum 


nit  in  beatam  Virginem,  qui  in  sanctis  Scripturis 
per  rorem  solet  sigoificari.  Etlioo  fuit  utique  rorem 
jacere  in  solitudine,  visceribusinfundiVirginisso- 
litari8B,nuliiqueviropervi8s.  Ulo  uterum  virgioeum 
co^litus  irroravit,  non  de  suasubstantia,  sed  de  na- 
turali  humore  ipsius  incorrupt®  carnis.  Inquomi- 
ra  et  magna  distantia  est,  ab  omni  conceptu  uni- 
vers8B  carnis,  quia  vim  sementinam  sacri  corporis, 
non  vir  eztrinsecus  accendens,  sedSpiritus  sanctus 
intus  operans,  excitavil.  Tunc  in  eadem  soiitudine 
apparere  minutum,hocfuitadessein  eodemsecreto 
verbum  sublilissimum  atquefortissimum,  quod  ei- 
dem  se  humori  miscuit  tanquam  coagulum,  unde 
«  sicutGlii  Israeldixeruntadinvicem:Manhu?(t^u/.)< 


ejusdem  propheticflB  veritatis  illustravit.  Gum  multa 
Bcripta  sint  in  lege,  et  prophetis,  et  psalmia  do 
puero  hoc,  quod  et  ipse  soiens,  «  Quoniam  oporlet, 
inquit,  impleri  omnia  quae  soripta  sunt  in  lege,  et 
prophetis,  et  psalmis  de  me  (Luc,  zxvii), »  soiendum 
quod  apud  nullum  prophetarum,  in  nollo  psalmo- 
rum,  nusquam  in  tota  lege.itaut  hio  apud  Isaiam, 
designatur  ex  nomine.  Unde  animadvertendum, 
quia  sanctus  evangelista  non  segniter  elegit,  qui 
hoc  lestimonium  prophelicum  pree  caeteris  in  causa 
prsBsenti  assumere  maluit.  De  nomine  Emmanuel, 
quoniam  hoc  interpretatnr  vobUcum  D$us,  quam 
interpretationem  apponere  non  superflue  curavit, 
idem  senlimus  quod  de  illo  dicto  alterius  evange- 


ita  nos  et  multo  magisnosdicamus  <cquid  esthoc?  ^  listeB.  «  et  Verbum  caro  factum  est  el  habitavit  in 


{ibid.).  »  Dicamus  etiam  propter  hoo  :  «  Benedicta 
tu  inter  mnlieres,  et  benedictus  fructus  ventris  tui 
(Luc,  i),  >»  quia  videlicet  mulier  omnis  concipiens 
de  amore  viri  concipit,  tu  sola  de  amore  Dei,  id 
est,  de  Spiritu  sancto  ooncepisti.  Hoc  appellamus 
nof  domus  Israel  Man,  gustusque  ejus  nobis  quasi 
simiisB  cummelle,  quoepulamur  quotidie,  tam  ao- 
ditu  coelestis  doctrin»,  quam  perceptione  sacrs  eu- 
charistiae.  Hoo  autem  totum  factum  est,  ut  adimple- 
retur,quod  dictum  perpropbetam  dicentem  :  «Ecce 
virgo  in  atero  habebit,  et  pariet  Olium,  et  vocabitur 
nomen  ejus  Emmanuel  {Isa.  vii),  quod  est  interpre- 
tatum  nobiscum  Deus.  »  Dictum  hoc  propheticum, 
quis  non  audivit,  quis  non  intellexit?  Ubiounque 
praedioatum  est  Evangelium  libri  hujus  generationis 


nobis  {Joan.  i),  »  hoo  tale  vocabulum  et  hio  sensus 
pulchre  nobis  aperit,  quid  mysterii  oontineat  illud, 
quod  ubi,  sicut  supra  meminimus,«  appellavit  do- 
mus  Israel  nomen  »  cibi  sive  panis  quem  Dominus 
dedit,  man,  quod  erat  quasi  semen  coriandri  al- 
bum,  •  ita  subjunotum  est,  «  gustusque  ejus  quasi 
similes  cum  melle  {Exod.  xvi).  »  Quid  enim  est 
Juxta  mysterium  supra  diotum  simila  oum  mellOi 
nisi  oaro  hujus  Emmanuel  cum  Divinilate  ?  Qualis 
est  gustusy  ubitalis  Emmanuel  videtur  ?Etenim  vi- 
sio  ejus,  et  sanctorum  angelorum  et  omnium  bea- 
torum  spirituum  sive  hominum  vitalis  est  oibus,  et 
immortalis  indeflciens  gustas,  quod  nos  et  si  credi- 
muB,  et  utcunque  scimus,  tamen  impossibile  est 
soire  sicut  est,  donec  videndo  manducemus,  atque 


jesu  Ghristi,  praBdicatum  esl  etiam  hoc  insigne  prffi-  ^  {{^  manducando  experiamur,  quia  vere  est  eimila 


conium,  recitatumque  competens  hoo  testimonium 
veritatis,  notumque  factum  est,  et  in  usu  habitum 
parvuliS;  quoque  Ecclesiae  GatholicsB  filiis.  NoH  au- 
tem,  0  lector  sive  auditor  prsBsentis  Evangelii,  noli 
hoc  tantillum  respicere  quod  calamus  hic  expressit, 
de  propheta  grandi,  de  vate  magno  et  nobili :  ■  Ecce 
virgo  in  utero  habebil,  sive  concipiet  et  pariei  fl- 
lium,  et  vocabitur  nomen  ejus  Emmanael,  »  lioet 
hoc  tantilum  de  illo  scripserit.  Non  scripsit  quanti- 
tatem,sedscribentisperpendeintentionem,etscito, 

quia  dum  tantillum  scribit,  ad  legendum,  ea  que 
sequuntur  te  mittit.  Quasi  Januam  pulcbre  domus 
aperuit,et  admota  lucerna,  quod  sit  mtus,  familiariter 
significavit.  Quid  enim  intus  est?  quid  vides?Trinam 


cum  melle,  id  esi  vera  et  munda  est  humanitas  oum 
dulci  et  suavi  Divinitate.  Et  vide  hujus  et  cffitero- 
rum  nominum  quam  pulcher  et  quam  rationabilis 
ordo  sit»  quem  dudum  in  alio  quodamopere  itabre- 
viter  me  adnotasse  memini.  Primum,  EmmanueU 
id  est  nobiscum  Deus^  pro  causa  videlicet  quaB  prima 
est  in  ordine,  quia  habitavit  in  nobis  Deus  homo 
factus  {Joan.  i).  Secundum,  Accelera  spolia  detra- 
here,  Festina  praedari,  ea  videlicetpro  causa,  quia 
moriendo  fortem  armatum  diabolum  superavit,  et 
spolia  distribuit  (£.tu;.  xi).Tertium,  Admirabilisvi* 
delicet,  quia  surrexit  a  mortuis  et  ascendens  in  cce- 
lum,  gloria  et  honore  ooronatae,  sedet  a  dextris 
Dei  {Psal,  cvii;  Matlh.  xxviu  ;  Act.  i,  ii).  Quartum, 


vocationerEsiTevocabuliposilionemvideshujusFilii,  D  Consiliarus,  ex  eo   scilicet  quod  dans  Paracletum 


de  quo  dictum  est  hic  per  angelum,  «  pariet  autem 
filium  et  vocabis  nomen  ejus  Jesum.  »  Primo,  il- 
lic  673  dictum  est :  «  Et  vocabitur  nomen  ejus 
Emmanuel ;  butyrum  et  mel  comederet,  ut  sciat  re- 
probare  malum  et  eligere  bonum  {Isa,  vii).  »  Se- 
cundo,  ibidem  dictum  est :  «  Vocanomem  ejus,  Ac- 
celera  spolia  detrahere,  Festina  praedari  {Isa.  viii).  • 
Tertio,  itidem  dictum  est :  «  Et  vocabitur  nomen 
ejus  Admirabilis,  Goosiliarius,  Deus  fortis,  Pater 
fuluri  saeculi,  Princeps  pacis  {Isa.  ix).  »  Igitur  vere 
divinus  et  Spiritu  sancto  evangelista  illuminatus 
lucem  introrsus  in  prophetioam  veritatem  brevi 


sanctum  apostolissuis,  consilium  habuit  com  eodem 
Spiritu  oonsilii  de  repellendis  JudaBis,  etvooandis 
gentibus  {Marc.  xiii ;  AU  ii,  xiii).  Quintum,  Deus, 
quia  exinde  omni  mundo  vere  adoratur  ut  Deus. 
Sextum,  Fortis,  quia  vere  fortis  in  Judioio,  quo  ex- 
spectatur^apparebit.  Septimam,  Pater  futuri  sasouli 
quia  nimirum  peracto  judioio  non  jam  ut  Dominum 
servorum,  sed  ut  pater  filioram  regnabit.  Octavam, 
Princeps  pacis,  quia  revera  laudabitur  in  aBternum, 
et  grates  habebit  ut  auctor  pacis,  qua  Deo  sumus 
reconciliati  per  mortem  ejus,  qui  eramus  inimici 
(Rom*  v  ;  E]phe$.  i).  cc  Exsargeqs  autem  Joseph  a 


1331 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1332 


Bomno,  fecit  sicut  prflBcepitangelu8Domini,etacce-  A  «  Cumque  malure  surrexiefiet  Jacob.et  transduclis 


pit  conjugem  suam,  et  non  oognoscebat  eam,  do- 
nec  peperit  fiiium  suum  primogenilum  el  vocabit 
nomen  ejus  Jeeum.  »  —  <*  Pluet  super  peccatores 
laqueos,  »  ait  Spiritus  saoctus  in  Psalmo,  statim- 
quesubjungit, »  ignis,8u]phur,  etspiritus  procella- 
rum,  pars  calicis  eorum  (PsaL  x).  Et  estsensus: 
Dominus,  cujus  palpebrss  intbrrogant,  id  est  pro- 
bant,  filios  hominum  (ibid.),  laliter  suam  condidit 
Scripturam,  per  quam  illaqueentur  peccalores,  qui 
diligendo  iniquitatem  oderunt  animam  suam,  quo- 
rum  curiosilas  velut  ignis,  quorum  expositio,  qua 
Scripturas  perverseexponunt^veluti  sulphur,  quo- 
rum  verbositas  in  disputuodo,  velul  spiritus  est 
procellarum,  et  ista  omnia  sunl  in  praesenti  pars 


omnibusreman&isset  solus,cccevir  luctabator  cum 
eo  usque  mane,  qui  cum  videretquod  eum  sperare 
non  posset,  tetigit  nervum  femoris  ejus,  et  statim 
emarcuit.  Dixitque  ad  euni :  Dimitle  me,  jam  enim 
ascendit  aurora.  llespondit :  Non  dimittam  te,  nisi 
benedixeris  mihi.  Bt  ille  :  8i  contra  Deum,  inquit 
fortis  fuisti,  quanto  magiscontrahomincapraeTale- 
bis  ?  Et  benedixit  ei  in  eodem  loco.  Dixitque  Jacob : 
Vidi  Dominum  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  cst 
anima  mea  (Gen,  xxxii).  »  Juxia  magnum  et  miram 
iilud  praesagium  factumest,  nascenteJesu  Christo, 
et  victor  inventus  est  homo,  sive  genus  Jacob,  pro- 
missum  exigens  a  Deo,  el  quasi  jure  superatus  est 
Deus,  promissi  sui  debilor.  Num  prava   fuit  aut 


calicis  eorum,  aliia  vero  pars  reservatur  eis  in  futu-  g  ignota  est  colluctatio  ?  Nonne  sallem  ex  eo  cognosci 


rum.  Exhis  fuil  impurus  Elvidius,  cujus  adversus 
blasphemias  virginitatem  beats  Mari»  insigni  epis- 

toia  defendit  vir  illustris  B.  Hicronymus.  Illum,  quo- 
niameratpeccator,etiniquitatemdiiigebat,hocdictum 
evangelistffi, «  et  non  cognoscebat  eam,  donec  pepe- 
rit  fllium  suum  primogenitum,  sic  illaqueavit,  ut 
diceret :  Donec  sive  usque,  adverbium,  cartum  tem- 
pus  siguificat,  quo  completo,  fiat  id,  quod  usque  ad 
iilud  temporis  quod  praescriptum  est  non  fiebat,  ve- 
lut  in  preesenti,  et  non  cognoscebat  eam  donec  pe« 
perit  filium.  Apparet  ergo,  inquit  cognitam  esse 
post  parlum,  cujus  cogoitionem  filii  tantum  genera- 
tio  deferebat.  Deinde  nisus  est  approbare  primoge- 
nitum  non  posse  dici,  nisi  eum  qui  habeat  et  fra- 


potest  quod  ait  ad  Moysen  :  «  Cerno  quod  populus 
iste  durfficervicisscit,dimitteme,ut  irascator  furor 
meuBcontraeos,  et  deleam  eos?  {Exod.  xxiii).  »  Ibi 
namque  forlis  fuit  et  invaluit  Moyses  eodem  modo, 
quo  paler  ejus  674  Jacob  looo  vel  tempore  jam 
dicto,  de  quo  et  in  Osea  taliter  scriptum  est:  »  In 
fortitudine  sua  directus  est  cum  angelo,  et  invaluit 
ad  angelum,  et  confortatus  est,  flevit  et  rogavit 
eum,  in  Bethel  invenit  eum,et  ibi  locutus  estnobi- 
scum  (Ose.  xii).  »  Ilinc  manifestumestqualis  lucta 
illa  fuerit,  quia  flevit  et  rogavit  eum.  Secundum  ii- 
lud  prffisagium  futurumerat  et  factum  eat,  Qtiratus 
Deus,  quia  sffipe  fuit  ofiren8U8,et  iratos  multis  eorum 
adinventionibus,  miraretur,  quod  recederet,  imoet 


tres,  sicut  unigenitus  ille  vocatur,  qui  parentibus  n  genus  Jacobdisperderetatque  deleret,e(  nuoquam 


solus  est  fiIius,etillosquiinEvangeIiomemorantur 
fratres  Domini  {Matth.  xii),  genitos  fuisse  ex  matre 
Domini  et  Josepb,  post  generationem  Jesu  Christi, 
procaci  et  bseretica  lingua  contendit.  Monstrum  il- 
lud,  scilicet  Blvidium,  totus  orbis  exsecretur,  sicut 
exsecratus  est  atque  sufficienter  confutavitjam  di- 
ctus  vir  catholicus  atque  orthodoxue,  dicens  inter 
cffitera  :  Tu  dicis  Mariani  Virginem  non  mansisse  ? 
ego  mihi  plus  vindico,  etiam  ipsum  Joseph  vir^^inem 
fuisse  per  Mariam,  ut  ex  virginali  conjugio  virgo 
fiiius  nasceretur.  Si  enim  in  virum  sanctum  fornica- 
tio  non  cadil,  et  aliam  eum  uxorem  habuisae  non 
scribitur,Mariffiautem,  quam  putatusest  habuisse, 
custos  fuit  potius  quam  maritus,  relinquitur  virgi- 


defuerunt  in  populo  illohomines,  quamvis  pauci,i3 
quibus  esset  fortitudo,  id  est  fides  Jacob,  luctans  et 
invalescens  ad  fortitudinem  Dei,  et  quodammodo 
dicens,  «  Non  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mihi. » 
Talium  quisque  flevil  et  rogavit,  eum  et  hoc  fuit 
invalescere,  et  fortem  esse  contra  Deura.  Hic  ille 
Moyses,  de  quo  jam  exemplum  prffilibatum  est, 
fortiler  luctabatur  stans  in  confraotione,  id  est  in 
nimia  mentis  humiliatione  in  conspectu  ejus,  cum 
dicente  illo :  «  Dimitte  me  ?  »  ipse  orabat  Dominun 
Deum  suum  dicena  :  «  Cur,  Domine,irascitur  fbror 
tuus  contra  populum  tuum?  Recordare  Abrabam, 
Isaac,  et  Israel  servorum  luorum,  qoibus  jurasti 
per  temetipsum  {Exod,  xxxii),  »  eto.  Sio  multoties 


nem  eum  mansisse  cum  Maria,  qui  pater  Domini      idem  Moyses  flevit  et  rogavit  eum,  sio  David  flevit 


meroit  appellari.  Igitur  natus  estChristus,et  in  na- 
tivitate  ejus  fidelis,  et  verax  comprobatus  est  ipse 
qui  promieit  Deus.  Gratulamur  omnes  dicentcs  cum 
Psalmista  :  «  Fidelis  Dominus  in  omnibus  verbis 
Buis,  et  sanctus  in  omnibus  operibus  suis  {Psal. 
Gxuv).  Item  :  Qai  rectum  est  verbum  Domini,  et 
omnia  opera  ejus  in  fide  (Psal,  xxxii).  » —  «  Quot- 
quot  enim  promissiones  Dei  sunt,  ait  Apostolus,  in 
illo  est.  Ideo  et  per  ipsum  dicimus  :  Amen  Deo  ad 
gloriam  vestram  {llCor,  i).  »  Vere  ad  gioriam  ve- 
stram  quodammodosuperatus  estDeus  licet  fortior, 
et  vicit  volentem  vinci  fortis  coliuctator  noster  per 
lidem  pater  Jacob.  Quod  dioimus  ita  soriptum  est : 


et  rogavit  eum,  sio  et  alii  plures  fleverunt  et  roga- 
verunt  eam,quorum  fletum  et  rogatum  per  ordinem 
narrare  nimis  longum  est.  Quid  mula?  Contrt 
Deum  fortis  fuit  Jacob  noc  dimisit  eom  nisi  benedi- 
ceret,  et  benedixitei  in  eodem  loco.  Et  itidem  con- 
tra  Deum  sive  contra  iram  Dei  fortis  foit  proge- 
nies  ejusdem  Jacob,  nec  dimisit  eum,  nisi  daret 
Christum  8uum,quie8t  omniumgentiumbenediotio. 
Tunc  tetigit  nervum  femoris  Jacob,  ubi  benedixit 
eum  et  statim  emarcuit.  Quid  est  hoc,  niai  quiasie 
rationabiliter  foturum  erat,  ut  postquam  promiasio 
compleretur,  postquam  hic  Jesus  Ghristut  nascere- 
tur,  jam  exluno  omnis  apud  Deum  geDealogiaroa 


1333 


OOMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1334 


vetus  diligentia  pro  nihilo,  imo  et  pro  etuUitia  vel  A. 
fabulis  haberelur  ?  Sciendum  quippe,  quod  omnis 
tam  diligenter  facta  in  lcge  tribuum  acfamiliarum 
sive  generationum,  domorum  atque  cognationum 
distioctio,  verbi  gratia,  quod  dictum  est  [Num, 
zxxvi}de  flliis  Juda  per  generationes  et  familias,ac 
domos,  et  cognationes  suas^tot  erant  millia,  mazi- 
meque  illud,  quod  jussum  est,  ut  unasquisqae  de 
tribu  ac  familia  sua  duceret  uzorem,  in  unum  et 
Eoium  omnino Ghristum  tendebat,propterverilatem 
Dei  ad  conflrmandas  promissiones  patrum,ut  dum 
venirel,dum  nasceretur,non  incertum  sciri  posset, 
aut  dici  ad  gloriam  et  ad  iaudemjustietfldelisDei; 
quia  sicut  promisit  et  juravit,  sic  et  fecit  benedi- 
ctione,qua  benedicentur  omnes  gentesmittendode 
semine  Abrahae,  de  tribu  Juda,  de  stirpe  seu  de  n 
domo  ac  familia  David.Postquam  ergo  venit,  post- 
quam  natus  est,quffi  cura  de  ilIofemore,de  illa  tri- 
buum,genera(ionum,familiaram,  domorum,  atque 
cognationum  divisione,  seu  8epputatione?Imo  pro 
extrema  stultitia  totum  illud  reputandum  est  : 
«  Stultas,  inquit  Apostola8,quffistione8  et  genealo- 


gias,  et  contentiones,  et  pugnas  legis  devita,  sant 
enim  inutiles  et  van»  (Tit,  iii).  »  Igitur  omnium 
genealogiarum  flnis  isle  sit,  quod  idem  Apostolas 
aitn  Paulus  servus  Jesu  Christi,  vocatus  Aposto- 
lus,segregatu8  in  Evangelium  Dei,  quod  ante  pro- 
miscrat  per  prophetassuosinScriptoris  sanctis^de 
Filio  suo,  qui  factus  esl  ei  ex  semine  David  Becan* 
dum  carnem  (Rom.  i).  •  Quod  si  ezsemine  David, 
ergo  et  cx  tribu  Juda,  ut  confirmetur  veritas  Dei, 
dicentis  per  os  patriarch»  Jacob  :  «  Non  auferetur 
sceptrum  de  Juda,  et  duz  de  femore  ejus,  donec 
veniat  qui  millendus  est,  et  ipse  erit  exspectatio 
genlium  (Gen,  zlix).  »  Quod  si  ez  tribu  Juda,  ergo 
ez  semine  Abrah»,  ad  quem  primum  dictam  esl : 
«  Et  insemine  tuo  benedicenturomnesgentes^Gtfti. 
zxii).»Jam  de  CBtero  femurJacobmarcidumfit,8ic- 
ut  vereestNam  revera  emarcuit,  itaut  jam  neque 
rex,  neque  dux,  neque  propheta,  neque  sacerdos 
possitinde  sperari,  el  omnino  vigor,  sive  viror 
ejusmodi  sic  defecit  In  illo,  ut  sic  infidelis,  imo  et 
infideli  deterlor,  qui  spem  habet  in  carne  ejasdem 
populi,reoepturusAntichri8tum8abnomineChri»ti. 


LIBER  SECUNDUS. 


Qloriam  Dei,  gloriam  quam  predioare  intendi-  C 
mus,et  honorem  Filii  hominis  enarraturierant  qui- 
dam  CGeli,juzta  illud  propheticura  ;  «  CoBli  enar- 
rant  gloriam  Dei,et  opera  manuum  ejus  annuntiat 
firmamenlum(P5a^  zviii).  »  E^us  glori®  ethonoris 
principium  illud  e8t,unde  hactenus  sermo  habitus 
est,  scilicet,  quia  «  in  sole  posuit  tabernaoulam 
suum,  et  ipse  tanquam  sponsas  procedeos  de  tha- 
lamosuo  (ibid.),  »  Qood  ezpositione  jam  non  indi- 
get,quia  quod  sit  et  tanqaam  sponsum  processisse 
de  thalamo  suo,parvuli  quoque  audierunt,  infanies 
elocuti  sunt,  qui  de  illius  sponsi  virginalibus  nu- 
ptiis  nati,  imo  renali  sunt,  et  adoplionis  filiorum 
Dei  spiritum  acoeperunt  (Rom.  viii).  Nihilominus 
ethoc  fereomnibus  notum  est,  quod  cgbII  illi,  qui 
gloriam  hancenarraturierant,apo8toIifuerunt  cceli  j) 
voiiales,  cmli  eloquenles,  quia  »  non  sunt  loquel», 
neque  sermones,  quorum  non  audiantur  voceseo- 
ruin,in  omnem  terram  ezivit  sonuseorum,et  in  fi- 
nes  orbis  terra  verba  eorum  [PsaL  zviii).  »  Quor- 
sum  illud?videlicet  ad  concilii  divini,pulcherrime- 
que  dispositionislaudem  atqueadmirationem,quia 
futuram  postmodum  talium  coslorum  enarrationem, 
talisquefirmamentiannuntiationemetauditum,sive 
ob  auditionem  gentium,  qus  oreditur»  erant  per 
voces  eorumdem  ccelorum  continuo  prsesignavit, 
ubi  natus  est  Ghristus  in  hi8,que  confestim  narrat 
675  divinus  Evangelista : 

Gap.II.— «Gum  ergo,inquit,  natus  esset  Jesus  in 
Bethlehem  Judse.in  diebud  Herodis  regis,ecce  magi 
ab  Oriente  venerunt  Hierotolymam,  diceates  :  Ubi 


est,  qui  natus  est  rez  JadflBorum  ?  Vidimas  enim 
steilam  ejus  in  Oriente,et  venimus  adorare  eam.  » 
Nonne  Jam  tuno  cceli  gtoriam  istam  enarraverunt? 
Utique  narraverunt  et  alios  ogbIos,  de  quibuB  Jam 
dictum  e8t,enarraturo8  esse  significaverunt.Et  sic- 
uttunc  magi,  id  est  sapientes  utique gentiles,  cla- 
ritatem  sive  iliustrationem  istius  coeli  inanimati, 
scilicet  stellamcognoscentesatque  8equente8,Tene- 
runt  dicentes  :  «  Ubi  est  qui  natus  est  rez  Judso- 
rum  ?  »  sic  futurum  erat  ut  gentes  illaminationem 
offilorum,  rationaliam,id  est  apo8toloram,videlioet 
donum  Spiritus  sanoti  quod  acceperant  intelligen- 
tes,  venirent  et  poenitentiam  sibi  ad  vitam  donari 
postularent.  Item,  siout  lunc  «  Herodes  »  propter 
magos  sea  magorum  inqai8itionem«tarbatu8e8t,el 
omnis  Hierosolyma  oum  ilio,eiqaeBivit  puerumad 
perdendum  eum,  »  sic  futurum  erat  ut  gentibos 
Evangelium  JeBuChrisUBUBcipientibuB,  eadem  oivi- 
tas  Hierusalem,  totumque  regnum  Judaicum  sedi- 
tionibuB  turbatum  conaretar  fanditUB  ezterminare 
prffidicationem  apo8tolorum,et  ipsam  quodammodo 
occidere  Ghristum,  ocoidendo  et  crucifigendo,  fla- 
geilaodo,  et  de  civitate  in  oivitatem  perBequendo 
(Matlk.  zziii),  pleroaque  ez  prophetie  et  sapientl- 
bos  et  Scribis,  quos  ille  mieit.  Nihilominus,  Bicat 
tunc  dictum  est  Joseph : «  Surge  et  accipe  puerum 
et  matrem  ejus,et  fuge  in  iEgyptum,  »  et  sic  fecit 
JoBcph  secedens  cum  puero  et  matre  ejus  in  -figy- 
ptum,  Bic  futuram,eratot  loqaensinapoBtolissois 
ChrisluB  diceret;«Vobis  quidem  oporlebat  primom 
loqoi  verbom  Dei,  sed  qoomodo  repoliBtiB  illady  et 


1336 


RUPEllTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1336 


indignos  vos  judicaslis  ffiternsB  vilre,  ccce  converti- 
niar  ad  gtnie8(Act.xiii).  »  Itidem  sicut,  »  defuncto 
Uerode,  rursus  consurgens  accepit  puerum  et  mtii- 
irem  ejus,  monitusab  angelo  el  venil  in  terramls- 
rael,  »  sio  futurum  est  quod  Apostolus  ait:  «  Quia 
cum  plenitudo  gentium  subintraveril,  tunc  omnis 
Israei  salvus  fiet  {Rom.  xi).  »  Sed  ut  ad  inceptum 
revertamur,  quid  pertinuit  ad  istam  gloriam  Dei 
signum  ejusmodi  ?»  Vidimus,aiunt,stellam  ejus  in 
Oriente  ?  »  Ad  haec,  inquam.  Multum  ad  rem  tale 
signum  pertiauit,  si  rite  recorderis,  quia  quando 
pepigit  Dominus  cum  Abraham  fcedus,  a  quo  liber 
generationis  Jesu  Ghristi  coBptus  est,  et  ad  quem 
beatiseminisrepromissiofactaestytuncetiameduxit 
eum  foras,  et  ait  illi  :  «  Suscipe  coBlum  et  numera 
stellas,  si  potes(G^;i.  xv).  »  Ac  deinceps:  «  Sic  erit 
semen  tuum.In  dieilio,ait  6criptura,pepigit  Domi- 
nu8  foedus  cum  Abraham  dicens  :Semini  tuo  dabo 
terram  hanc(<&t(i.),»etc.Hinc  Apostolus  :  «  AbrahsB 
dictffi  sunt  promissiones,et  semini  ejus.Nondicit  : 
Bt  seminibus^quasi  in  muitis,  sedquasi  in  uno,  et 
semini  tuo  qui  est  Christus  {Galat,  iii).  »  Hic  unus 
est,«propter  quem  omnia,et  per  quem  omnia,  qui 
multos  fllios  in  illam  gloriam  adducere  veniebat 
{Hebr,  ii).  »  Ut  sicut  in  cqbIo  slellaB  innumerabiles 
sunt,  si  essent  splendidi  et  incommutabiles  per 
ipsum,  atque  incompleretur  quod  fidelis  et  verax 
promisit,  sic  erit  semen  tuum.  Becte  igitur  non 
qualecunque  signum,  sed  novum  sidus  cobU  dede- 
runt,  videlicet  propterejusmodi  promissum,  quo- 
dammododicentesnobis:Laudateetcongratulamini 
quia  fGBdus,  quod  pepigit  Deus  cum  Abraham,non 
fecil  irritum  {Gen.  xvii) ;  implevit  quod  promisit : 
«  Suspice  stellas,  sic  erit  semen  tuum  {Gen,  xv).  » 
Hoc  angeli  scientes,  eadem  nocteprimigloriflcave- 
runt  eum,quorumgrandis  exercitus,  et  magnafuit 
multitudo  laudantium  etdicentium  :  Gloria  in  al- 

tissimis  Deo  (Luc,  u),  ■  qui  etiam  congratulantes 
nobis,  subjunxerunt;  «  Et  in  terra  pax  hominibus 
bonsBVoluntatis  {ibid,),n  Illud  quoque  ad  rem  per- 
tinuit;quod  evangelistacum  dixisset  :  «  Gum  ergo 
natus  esset  Jesus  in  Bethlehem  Judap,»statim  et  lo- 
cum  nativitatis  et  tempus  expressit  dioendo  «  in 
Bethlehem  Jud®,in  diebus  Herodis.»Quam  ad  rem 
hoc  pertinuit?Nimirum  ad  veritatem  ejusdemDei, 
qui  pereos  patriarchaBJacob,taliterprflBlocutuscst: 
«  Non  auferetur  sceptrum  de  Juda,etduxde  femore 
ejus,donec  veniat  qui  mittendus  est  (Gen.xLix)  :  » 
quique  sicut  Abrahffi,  ita  et  BethlehemitoB  David 
promisit  atque  Juravit,huncJesum  Ghristumdese- 
mine  ejus  nasci.Nonante  debebat  auferri  sceptrum 
et  duxde  Juda,  donec  iste  veniret,  alioquln  fldelis 
et  verax  non  appareret  Deus,  qui  in  patriarchis  et 
prophetis  locutus  est,  quique  in  patriarcha  roemo- 
rato  tempus  fere  praBflnivit,  etinpropheta,vid9licet 
Michea,  looum  prsBsignavit:  «  Et  tu,inquit,  Bethle- 
faem  terra  Juda,nequaquamminimaes  in  principi- 
bus  Juda :  ex  te  enim  exiet  dux  qui  regat  populum 
meum  Israel  {Mich.  v).  »  Nonne  sceptrum  ablatam 


A  ^Pftt  de  Juda,  et  dux  dc  femoribus  ejus  defecertl 
cum  regnaret  Herodes  patreIdum860,etmatreortas 
Arabica?Igitur  dicendocin  Bethlehem  Judsin  dic- 
busHerodis,»8cienterargumenta  prsBbuit  verita(is, 
breviter  et  sufflcienter  edicens,  sic  oportuissefleri, 
id  est  tunc  temporis  debuisse  nasci  Ghristum,  quo 
tempore  narraverat  eum  esse  natum,etillum  deberc 
nativitatis  esse  locnm  propter  veritatem  Dei  con- 
flrmandas  voces  proph6tarnm,fuerat  autem  ooncc- 
ptos  in  civitateGalilaB8B,cuinomenNazareth.Quam- 
cunque  ob  causam  inilla  civilate  GalilsaBtuncfue* 
rint  vel  habitaverint  Josephet  Maria,cume8senldc 
domo  David,  nihilominus  ut  nasceretur  Jesus  in 
Bethlehem  Juda,Deus  miro  providit  modo,videlicet 
propheticaB  verilati  famulante  Romano  imperio.De- 

o  nique  Caesar  Augustushoc  modo  famulatusestilll, 
ut  et  auferrel  sceptrum  et  ducem  de  Juda  dando 
regnum  Judaeae  Herodi  alienigenaB,  Antonio  suiTra- 
gante^undeet  hic  dicitur,«in  diebus  Herodis regis, 
et  edictum  proponeret,«ut  describeretur  univcrsus 
orbis  {Luc,  ii)  :  »  quae  causa  eiTecit  ut  ascenderet 
« Joseph  cum  Maria  desponsata  sibi  uxore  praegnantc, 
in  Bethlehem  civitatem  David  eo  quod  essetde  fa- 
milia  et  domo  David(f6i(/.).»  Bic  miro  modo  famu- 
lalum  est  nativitati  Jesu  Ghrisli  etpropheticaeveri- 
tati,tam  Romanum  imperium  nesciens,  quam  ccc- 
lum  inanimatum  sentiens;Romanum,  inquam,im- 
perium,  tale  edictum  proponendo,  coBlum  autem, 
tale  signum,idest  novam  stellam  profcrendo.Unde 
propheticum  illud  impletum  est:«Orietur  stella  cx 

p  Jacob,  et  exsurget  homo  de  Israel  {Num,  xxiv}.  » 
Locum  ipsum  magi,1icet  divinitus  iDspirati.neEcic- 
runt ;  quippe  qui  non  in  Belhleem,  sed  primum 
Hicrosolymam  venerunt  dicentes:tUbi  eet  qui  na- 
tus  estrex  JudaBorum?»Magis  in  sublimi  quam  in 
humili  loco,  magis  in  regia  civitate  quam  in  vico 
mediocri,magis  in  turba  divitura  quam  in  silentio 
pauperum  nasci  posse  et  quaerendum  ease  putavc- 
runt  regem  Judaeorum;itaque  Hierosolymam  vene- 
runt,8ed  hoc  talecrat,ac  siparvum  non  attendentes 
virgultum,  ad  excelsa  suspicerent  ligna  eilvarum. 
Dixerat  autem  Spiritus  sanctus  per  prophetam  : 
«  Excelsi  statura  succidetur,  et  sublimes  hamilia« 
buntur,et  subvertentur  condensa  saltas  ejus  ferro, 
et  Libanus  cum  excelsis  cadet.Et  egredietur  virgi 
de  radice  Jesse,et  flos  deradiceejus  ascendet^/^ai. 

"  x),  »  etccBtera.Et  est  sensns  :  Inter  superbos  erunt 
Jurgia,  contra  8emetipsosdimicabuntetcadent:qaod 
tuncmaximefactume8t,qaandoHerodeshomicidia, 
imo  et  parrioidaad  omnem  Davidioaestirpisodorem 
saBviens  etcontra  omneregium  genusdenlibus  stri- 
dens,nec  uxori  pepercit,nec  8ocero,qui  erant  regii 
generis,  et  proprios  quoque  filios  crudeliler  morte 
damnavit.  Vane  furebat,  676  frustra  insaniebat 
diabolus  in  illa  sua  8ecuri,in  qua  8ecabal;quia  non 
de  excelsis  cedris,  ant  robustis  quercubus,  sed  de 
gracili  virga,  qu»  inter  arbusta  latebat,  flos  erat 
ascensurus,  id  est  non  desuperbis  etpurpQratisdi- 
vitibus,  sed  de  faumili  virgine,  qualii  in  plebe  vix 


1387 


GOMMENT.  IN  MATTH.  —  UB.  II. 


i338 


cogQOsci  posset,  Ghristus  eral  nasciturus.  Hoc  illi,  A 
vidclicet  magi,  nescierunt,  et  quidem  poterat  facere 
Deus  in  primis,  quod  fecit  postmodum,  ut  sciiicet 
venientes  illos  ab  Oriente,  continuo  «  stella  quam 
viderant,  antecederet,  usque  dum  veniens  staret 
supra  ubi  erat  puer ;  sed  dilalio  hsec  utilis  erat,  ut 
interim  qui  de  ccelo  acceperant  signum,  audirent  de 
Scriptura  testimonii  Ormamentum,quod  sque  nunc 
prodest  nobis,  propter  quos  est  scriptum,  ut  pro- 
fuit  illis,  propter  quos  tunc  fuit  recitatum.  Quid 
tandem  de  muneribus  dicendum,  qusB  illi  obtule- 
runt?  Auditum  et  celebre  faclum  est  in  universo 
orbe  gaudium  ipsorum.  Quiavidentes  stellamante- 
cedentem  se,  quam  viderant  in  Oriente,  et  stantem 
cc  supra  domum  ubi  erat  puer,  gavisi  sunt  gaudio 
magno  valde;  otintrantes  domum,  inveneruntpue-  B 
rum  cum  Maria  matre  ejus,  et  procidentes  adorave- 
runt  eum;  et  apertis  thesauris  suis,  obtulerunt  ei 
munera,  aurum,  thus  et  myrrham.  »  Vere  coelitus 
inspirati,  vere  coelesti  minlsterio  docti,  veramqueet 
coelestem  habentes  materiam  gaudendi.  Quid,  in- 
quam,  hic  dicendum,  nisi  quia  prophetss  ipsi  et 
prophetica  ipsorum  munera  fuerunt?  Veritatem  et 
mansuetudinem  et  gloriam  et  honorem  protestati 
sunt,  veritatemassumptaecarnis,  mansuetudinem, 
id  est  humilitatem  passionis,  gloriam  regni,  etho- 
norem  divinitalis,  unius  ejusdemque  Jeeu  Gbristi. 
(c  Quatuor  facies  uni  erant,  ait  propbeta,  facies  ho- 
minis,  facies  leonis,  facies  vituli,  et  facies  aquilsB 
volantis  (Ezech,  x).  »  Quatuor  istas  facies  quatuor 
constat  esse  saoramenta,  quse  nescire  non  licet  ho-  q 
mini  Ghristianse  [profossionis,  scilicet   Incarnatio- 
nem,  passionem,  resurrectionem  atqueascensionem 
ejusdem  Jesu  Ghristi,  quarum  circa  inspectionem 
facierum  tota  versatur  intentio  prsesenlisopusculi. 
Faciem  unam  ex  his,  videlicet  faciem  hominis  pra> 
sentem  invenerunt,  quam  et  procidentes  adorave- 
runt,  Cffiteras  mysticis  muneribus  mirabiliter  pra^ 
signaverunt.  Myrrha  faciem  viluli,id  estsacramen- 
tum  passionis,  quaipsesacrificandusatquemistura 
myrrhse  et  aloes  condiendum  erat  insepulturacor- 
pus  ejus.  Aurum  faciem  leonis,  id  est  gloriam  re- 
surrectionis  per  quam  caro,  quam  eznobismorta- 
lem  susceperat ,  tantum  meliorata est, quanto aurum 
pulvere  seu  limo  terrx  pulchrius  atque  pretiosius 
est.  Thure  faciem  aquiiee  volantis,  idestsublimita-  rv 
lem  ascensionis,  etconf'»^--  nemaddextramPairis, 
ex  qua  dato  hominious  Spiritu  sancto  cognitusest 
quod  Deus  sit  idem  Filius  Dei,  cui  sacriiicium  in- 
censi  legitimum  jure  debeat  offerri,  flequeutPatri, 
et  sancto  Spiritui.  Et  ejusmodi  myrrham  tota  qui- 
dom  iili  odert  sancta  Ecclesia^  dum  credensetcon- 
fitens,  quod  vere  passus  mortuis  et  sepultus  fuerit, 
vitiorum  insemala  proptereummortificat,maxime 
autem  exercitus  martyrum.quigustumortisamaro 
passioni  ejuscommunicaverunt.  Item  thusejusmo- 
di,  tota  quidem  illi  ofierl  Eoclesia  credens  et  oonfl- 
tens,  quia  vere  Deus  est,  et  cc  omnis  in  eo  pleni- 
tudo  divinitatis  corporaliter  inhabitat  {Coloss.ii)^» 


maxime  autem  sanctorum  ordo  sacerdotum,  qui 
propter  eum  coelibem  ducentesvitam,  semper  alluri 
praesto  sunt,  oiTerre  illi  inoensum  dignum,etomne 
sanctum  jugiler  exsequi  sacri  altaris  ejus  ministe- 
rium.  Itidemaurumejusmodi  totaquidem  ilii  offert 
Ecclesia,  credens  et  confitens,  quia  surrexitet  im- 
mortaliter  regnat  qui  mortalis  et  mortuus  fuerat, 
maxime  autem  regum  et  principum  polentia,  divi- 
tumque  Odelium  opuIentia,qui.'ad  construendas  no- 
mini  ejus  ecclesias,  aurum  et  argentumillifideliter 
obtulerunt,  domumque  ejus,  ccqui  cum  dives  cssct, 
propter  nos  pauper  faclus  est{II  Cor.  viii),  »  largis 
donariis  ditaverunt,  juxta  illud  propheticum,  quod 
tam  secundum  litteram  quam  secundumspirilum 
verissimum  est.  Et  vivet,  id  est  resurgel,  <c  et  dabi- 
tur  ei  de  auro  Arabiae.  Reges  Tarsis  etinsulae  mu- 
nera  offerent^  reges  Arabum  etSabadonaadducent 
(Psal.  vii).  »  Recte  igitur  munera  hflec  ore  sacro 
evangelistamagnificavit^etsicmagnificeenuntiavit, 
utdiclurus,  cc  obtulerunt  ei  munera,  »  praemitteret, 
«  et  apertis  tbesauris  suis.  » Nam  vere  tbesauri  fue- 
runt,etthesauri  merentur  appeilari,  non  tam  sislar- 
tia  seu  Ihecae  qualescunque,quibus  clausae  portari  po- 
terant8pecie8ejusmodi,quamoordaip8aofrerentium, 
quorum  exabundantia  potuerunt  invisibili  Deo  in- 
visibiliter  proferri  causae  tam  sanctae,  quas  Bcclesia 
sancta  in  illis  speciebus  visibilibus  venerabiliter  in- 
telligit.  NihilominuB  etgaudium  illorum  sic  magni- 
ficavityUtnoncontentusdixisse,  ccgavisi  sunt  gau- 
dio  magno,  »  adderet,  cc  valde,  »  quia  revera  gavi- 
sisunt,  cc  gaudio  magno  gavisi  sunt,  »  et  gaudium 
eorumfuitin  Spiritu  sancto,  qui  et  judicantem  et 
exsultationemthesaurizavitsuper  eos,  quibus  nibii 
defuit  de  plenitudine  scientifle  vei  fidei,  quea  nobis 
exigitur  diulina  sanctarum  Scripturarum  lectione 
instructis,  quodcomprobatur  exipsorum  muneribus 
bene  consideratis.  Et  vide  quanta  sit  didtantia  in 
modis  discendi,  quantum  dislet  inter  eruditionem 
illius  qui  per  angelum  sive  per  hominem  et  illius 
qui  per  solam  Spiritus  sancti  revelationem  meretur 
erudiri.  <c  Pastores  » itaque  Judaei,  quippe  qui « in  re- 
gione  eadem  erant  vigilantes,et  custodientes  vigiliaa 
noctis  supra  gregem  suum  (Luc,  n),  »  non  per  homi- 
nem,  eed  (quod  migus  est)  per  angelum,  natum  sibi 
esse  Salvatorem  Ghristum  Dominum  didicerunt,  et 
tamen  non  adeo  docti  aive  eruditi  fuerunt,  ut  pro- 
cidentea  adorarent,  aut  mnnera  ofTerrent,  sed  tan- 
tummodo  veneruntetcc  cognoveruntde  verbo,quod 
dictum  erat  iliis  de  puero  hoc,  et  reversi  sunt  glori- 
ficantes  et  laudantes  Deam  {ibid.),  ■  Isti  primitise 
gentium,  reque  per  hominem  docti,  neque  per  an- 
gelum,  sed  per  Spiritum  sanctum,  modo  de  quo  jam 
dictum  eaty  laudem  perfecerunt,  et  trea  homines, 
tribus  partibus  orbis,  Asifle,  Europfle  atque  Africae 
fidei  vel  confessionis  atque  adorationia  exeroplar 
existere  meruerunt.  Interea  decet  reverenter  intue- 
ri»  quam  veraciler  sancta  Scriptura  dixerit  de  isto 
tali  filio  hominis  :  <c  Minuisti  eum  paulo  minus  ab 
angelis  (Psai.  vui).  »  Denique  ntfactus  erat  ez  mu« 


1339 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


1340 


liere,  factus  sub  lege  {Galat.  lu),  ita  et  faotus  est  sub  A 
lcgibus  naturae,  sub  legibus  infaDtisB  nibil  pro  se- 
meptisovisibiliteragens.nihil  hominibus  pereemet- 
ipsum  loquens  patronos  habere  dignatus  angelos, 
qui  agerent  pro  puero,  loquerentur  pro  iofantulo, 
ethoc  duntaxat  in  somnis,  qui  non  prscellentior  est 
modus  visionis.  AnteetpostminorationemtalisOlii, 
manifeste  visos  esseangeioslegimus  hominibus  aer- 
vis  et  ancillis  hujus  Domini  ;  interim  autem  dum 
minor  est,  non  manifeste,  sed  in  somnis  ubi  de- 
scenderat  in  uterum  virginis,  «  angelus  Domini  in 
somnis  apparuit  Joseph,  dicens :  Joeeph,  nii,David 
noli  timere;  accipere  Mariam  coojugem  tuam;»  in 
8omni8nibilominu8eidemB.Jo8eph:f8urge,inquit, 
etaocipe  poerum  et  matrem  ejus,  et  foge  iniEgyp- 
tum.»-~c  In  somnis»  itidem»  surge  et  acoipe  puerum  n 
et  matrem  ejus,  et  vade  in  terram  Israel  ;  »  —  c  in 
somnis  »  rursus,  dum  timeret  in  Judsam  ire,  eo 
quod  <  Archelaus  regnaret  pro  Herode  patre  suo, 
admonitus  secessit  in  partes  Galilaeas.  »  8io  et  magi 
isti  «  in  somnis  »  acceperunl  577  responsumy 
c<  ne  redirent  ad  Herodem,  et  per  aliam  viam  reversi 
sunt  in  regionem  suam.  »   Ita  quasi  dedignen- 
tur  manifeste  loqui,  loquuntur  in   somnis  san> 
cli    angeli  servis  Domini    sui  non   dedignantes, 
sed  pro  voluntate  ejusdem  Domini  sai  Soripturam 
veritatis    honorantes,  ut    seipsos    non    tantnm 
servis  Domini   sui,    verum  eliam    ipso  Domino 
Buo  sciant  et  recognoscant  esse   majores,  c^jus 
videlicet  majoritatis   novissimum  illic  fuit  judi- 
cium  sive  testimonium,  ubi  eidem  Domino  in  pas- 
sione  agonizanti  «  apparuit  angelus  de  caslo  con-  ^ 
fortans  eum  (Ltic,  xxii).  »  Legimus  quidem  ange- 
los  ministrasse  illi,  cum  adbucessel  minorangelis, 
sicut  scriptum  est,  «  reliquit  eum  lentator  et  ac- 
cesseruot  angeli  et  ministrabant  ei  (Malth.  iv);  » 
sed  illud  huio  sensui  non   valde  repugnat,  cum 
lleli»  semel  et  iterum  angelus  eo  modo  ministrave- 
rit.  «  Projecerat  se  Helias  et  obdormierat  in  umbra 
juciperi,  et  ecceangelasDomini  tetigiteum,etdixit 
iili  :  Surge,comede.  Respexitet  ecceadcaputsuum 
Bubcinericins  panis  et  vas  aque.  Gomedit  ergo  et 
bibit,  et  rurius  obdormivit.  Reversusque  est  ange- 
lu8  Domini  secundo,  et  similiter  fecit  (III  Reg. 
xix).  BOuomodoHelisBministravitangelus^ut  deinde 
jejunaret  quadraginta  diebus  et  quadraginta  nocti- 
bus,  quid  mirum  si  eodem  modo  ministraveruntan-  D 
geli  huio  Filio  hominiscumjejunassetquadraginta 
diebus  et  quadraginta  noctibus?  Hsbc  idcircodicta 
Bunt,  quia  valere  nobis  debent  ad  oognitionem  coa- 
lestis  disoipliofe,  ad  venerationem  magistri  bugus 
qui  dicit,  et  «  Disoite  a  me  quia  mitis  sam  ei  humi- 
lis  oorde  (Ifat/^.  xi);»  qui,  sicut  natura  voi  hu- 
mana  oonditione,  ita  et  ipso  usu  naturs  dignatus 
est  aogolis  suis  minor  existere,  juxta  quod  ipse 
testiilcatus  est,  dicens  :  «  Quia  Pilius  hominis  non 
venit  ministrari,  sed  ministrare  {Matth,  xx).  •  Quid 
porro  ipsa  mater?  Nunquid  non  saUem  ipsaloque- 
batur,  aut  loquipoterat?Imoip8um  vaideillud  de- 
oebat,  quod  alius  evaDgeliitasemel  et  seoando  me- 


morat  dioens  :  «  Maria  autem  oonsenrabat  omnia 
verba  h»c  in  corde  suo  {Luc.  iv).  »  —  «  Tempus  ta- 
cendi,  ait  Salomon,  et  tempus  loquendi  {Eccle.iu). » 
Discretionem  ejusmodi  virgo  sapiens  etprudensnon 
ignoravit.  Indecollaudanseamsponsui^qaodutique 
fuil  ilH  Deus,  et  Pater  Domini  nostri  JesuChriati,  coi 
concepitetpeperil,dicitinGantici8:«Hortu8Conolu- 
sus,  soror  mea  sponaa;  h  ortus  oonolusus,  fons  signa- 
tu8  {Cant,  iv).  »  Denique  hoc  quidem  sponsus  Chri- 
8tu8  Dei  Filius,  convenienterdicitsponsaesucEccle- 
siSfSed  hoo  ipsum  non  minuscongruedicat  pereona 
Dei  Patria,  dilects  sibi  beats  MarisB,  statim  subjun- 
gens :  «  Emissionestuffifparadisusmalorum  punico- 
rum,cum  pomorum  fructiba8(i^t(/.)-**^^>^™hocprx- 
miserat :  «  Favus  distillanslabia  tuasponsa,  mel  el 
lac  sub  lingua  tua(t6id.).  »  Quandiu  Filius  hominis 
manere  debuit  minoratus  paulo  minos  ab  angelis, 
fere  tandiu  fuit  beata  Virgini  teropus  tacendi,  et 
tandiu  taouity  tandiu  in  silentio  fuit,  velut  «  bortns 
conclusus.  »  —  «  Hortus,  inquam,  conclusus,  fons 
signatus,  •  quo  accedere,  oujusseoretumaudirenul- 
lus  meretur  nisi  cognilus,  nuUus  cui  talia  hortus 
talisque  fons  clausuram  vel  signacalam  oris  sui 
aperire  indignum  arbitraretur,  ubi  autem  gloria  et 
honore  coronatus  est  Filius  hominis  resargendo,  et 
in  oGBlum  a8oendendo,abi  sedet  ad  dexteram  Patria, 
ex  tuno  eidem  beatas  Virgini  fuit  tempas  loquendiet 
hooamicis,  id  est  sanctis  apostolis  et  talia  loquendi, 
qualia  prius  portare  non  potuissent,  quod  sciens  • 
ipse  Filius  hominis,  dixerat  quodam  loco  :  «  Ad- 
huc  multa  habeo  vobis  dicere,  sed  non  poteslis 
porlare  modo  {Joan.  xvi).  •  Ubi  venit,  apiritus  7e- 
ritatis,  primus  quidem  et  princepe  ipse  ilioBomnem 
veritatem  docuil,  sed  et  ipsa  beata  Virgo  testimo- 
nium  8U88  vocis  adhibuit,  et  taliterlocutaest  auri- 
bus  fidelibus  ut  proinde  recte  dicat  dilectus  ejus 
DeuB  :  «  Favus  distillane  labia  tua,  mel  et  lac  sub 
lingua  tua.  Emissiones  tue  paradisus  malorum  pu- 
nicorum  cum  pomorum  fructibus,  cyprua  cumnar- 
do,  nardus  et  croous,  flstulla  et  oinamomum,  cum 
universis  lignis  Libani,  myrrha  et  aloe  oum  omni- 

bus  primis  unguentis.  Fons  hortorum,  puteusaqua- 
rum  viventium,qu8efluuntimpetu  deLibano  {Cant. 
iv).  •  Igitur  Dei  Filius,  homo  vel  Filius  hominis 
factus,  et  ita  paulo  minus  ab  angelis  imminutus 

(Hebr.  ii),  somniantibus  magis  et  beato  Joseph  nu- 
tritio  ejus,  vigilantibus  autem  angelis  in  custodia 
eju8,  Herodis  homicidsB  malitiam  elusit,  «  et  in 
iEgyptum  fugit,  eratque  ibi  usque  ad  obitum  Hero- 
dis.  »  Ut  quid  hoc  ?  «  Utadimpleretur,  ait  evange- 
iista,  quod  diotum  est  a  Domino  per  prophetam  di- 
centem  :  Ex  iEgypto  vooavi  fllium  meum  {Ose,  xi).  • 
Puta  dixisseilium,  utperomniafratribusaasimila- 
relur,  juxta  quod  Apostolus  loquitur  :  c  Nuaquam 
enim  angelos  apprehendit.  •  Unde  debait  per  omoia 
fratribus  assimilari,  ut  midericors  fieret  et  fideiis 
pontifex  ad  Deum,  ut  repropitiaret  delicta  popoli. 
In  eo  enim  in  quo  paseus  ost  ipsa  tentat08«  potens 
est  eis  qui  tentantar,  auxiliari  [Hebr,  u}.  •  Qois 


Id4i 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1342 


cnitn  niiu8,quis  est  de  cunctis  fratribus  eju8,quem  A 
non  ex  ^Egypto  vocaverit  Deus?Novit  sanctorum 
nde8,et  inore  fldelisEcclesisfrequentiBsimuin  est, 
quia  cunctis  flliis  Dei  mundus  i8te,in  quo  quacdiu 
V  sumus  in  corpore,  ait  Apostolus,  peregrinamur  a 
Deo  (/]  Cor,  v).  »  .^Egyptus  est,et  hoc  in  illa  parte 
mundi,  qus  vulgo  vocatur  i£gyptus,ngura(um  est, 
qualiler  vocetDeusomnem  filium  ex  ^gypto  hujus 
mundi,  id  est «  de  tenebris  in  admirabile  lumen 
suum  (i  Petr.  ii),per  illud,  quod  sicut  sacra  narrat 
historia,  populum  illum,  qui  in  iGgypto  servivit 
carneo  Pbaraoni,vocavitDeu8  exinde  tam  admira- 
biliordine  in  terram  promissionis  [Exod.  v).  Prs- 
ter  bano  universalem  peregrinationem,  quam  uni- 
versi  peregrinamuriniEgypto  huju88aeculi,propter 
praBvaricationemAds,  «in  quo  omnespeccaveruut,  g 
ait  Apostolus  (Rom,  v),  »  hoc  illi  plus  habueruut 
quod  in  illa  iEgypto  peregrinati  sunt,  et  carneo 
Pbaraoni  in  luto  et  latere  servierunt  propter  pecoa- 
tum  proprium,quiavendiderantilluc  in  servum  Jo- 
seph  fratrem  suum  {Gen.  xxxvii).  Ergo  quia  debuit 
fllius  isteunigenitusper  omniafralribusassimilari, 
excepta  duntaxat  participationepeccati,oportait  iU 
lum  fugere,el  in  illa  iEgypto  peregrinari,  et  ita  in- 
cipiendo,  taliter  totum  peragere  cursum  vits  prs- 
sentis  in  tentationibus  suie^ut  veram  in  semetipso 
prflesentaretsimilitudinemutriusqueperegrinationis 
necoon  et  utriuBque  vel  vocationis,  vel  reversionis 
fratrum  suorum,  qui  eunt  omnes  electi,  sciiicel  et 
illiu8,quaet  illi  fliliilsrael  iuiflgypto  peregrinati,et 
exinde  vocati  sunt,  et  huju8,qua  omnes  in  iGgypto  p 
huJuB  BflBCuli  peregrinamur,  el  hinc  quia  filii  sunty 
quotidie  vocantur.  Igitur  «  ut  adimpleretur,  ait, 
quod  dictum  est  a  Domino  per  prophetam  dicentem : 
Ex  ^gypto  vocavi  filium  meum  (Ose.  xi), »  id  est 
ut  assimilaretur  per  omnia  fratribus  et  «  prsillo- 
rum  simililudine  per  omnia  tentaretur  absque  pec- 
cato  {HebrAs)f »  quia  ad  veram  promissionis  terram 
vocati  vel  vocandi  sunt,oportuit  illum  io  ^gyptum 
fugere,  et  illic  peregrinari,  peccatum  nec  originale 
habentem,  propter  quod  exsul  in  hoc  mundo  esse 
deberet,  ut  sumus  nos  omnes,  nec  actuale,propter 
quod  in  illaiEgypto  peregrinatur,  ut  peregrinatus 
cst  propter  domesticum,  de  quo  jam  dictum  est, 
peccatum  populus  ille,  dequo  ipse  seoundum  car- 
nem  natus  est,  ubi  servivit  exsul  ille,  qui  posteam 
que  ad  Abraham  facta  e&t,  promissionem  primus  ^ 
persecutionem  pertulit,  scilicet  Joseph  et  deinde 
Jacob,  et  omnis  domus  ejus  intravit,  illic  exsu- 
lando,  iste  passionum  vel  578  tentalionum  sua- 
rum  initium  sumpsit.  Ille  populus  Israel  ex  illa 
iEgypto  vocatus,  mare  transivit,  et  deinde  in  de- 
serlo  quadraginta  annis  tentatus  est,  quia  Domi- 
nam  tantavit.Iste  puer  l8rael,sicut  prophetadixit: 
«  Quia  puer  Israel  est,  et  ego  dilexi  eum,vocan8ex 
iEgyplo  postmodum,  quali  oportuit  modo  mare 
transivit  {Ose,  xi),  »  id  est  baptizatus  est  in  bapti- 
smo  Joannis,  Blatimque  ductus  est  in  desertum  a 
epiritu,  non  quadraginta  anniB  tentavit^sed  tenta- 


tu8  est  quadraginta  diebus.  Itidem,  ille  populns 
Israei  non  ante,  sed  postquam  tentationibus  exer- 
citatus  fuit,  terram  repromissionis  introivit,  iste 
puer  Israel,  non  ante,  sed  poslquam  tentationos 
superavit,  regnum  Dei  appropinquare  praedicavit 
(Matlh.  iv),  »  et  «  ecce  regnum  Dei  intra  vos  est 
(Luc.  xvii),  »  inquit.  Itaque  assimilatus  erat  fratri- 
bus  illis,  id  estelectis  prioris  populi,  sed  necdom 
assimilationis  perfectio  vel  finis.  Ventum  est  ad 
aliam  ^gyptum,  cujus  illa  terra  ^Egypti  fuil  excm- 
plum.  Quffi  est  illa  iEgyptus,  nisi  infernus  ?  Illic 
detinebatur  captivus  fratrum  ejus,  id  est  sanctorum 
populus,  quos  omnes  statim  transduxil  per  marc 
Rubrum,  id  est  per  sanguinis  et  aqu»  decurrentis 
ex  latere  suo  sacramentum,  et  inimicos  eorum,  id 
est  peccatum  eorum  operuit  mare  illud  et  usque 
nunc  operit  ioimicos  no8tro8,qui  eodem Sacramen- 
to  baptizati  sumus.  Nonne  ergo  per  omnia  fratribus 
assimilatus  est,  ut  debuit,  ut  eos  assimilaret  sibi, 
qui  ad  fratres  suos  per  multas  tentationes  usque  ad 
inferoum  descendit  ut  eos  faceretcohsBredes  etcom* 
participes  sui.  Eorum  omnium  quae  pertulit,  prin- 
cipium  fuit  illud  quod  in  iEgjptum  fugit,  et  idcirco 
competenter  evaogelista  meminit  illius  teslimonii, 
et  retulitad  eum  :  «  Utadimpleretur  inquiens,  quod 
dictum  est  a  Domino  per  Prophetam  dicentem  :  Ex 
iEgypto  vocavi  filium  meum.  »  Ad  summum  quo- 
niam  non  illic  ubi  narravit  dixisse  angelum  :  «  6ur- 
ge,  et  aocipe  puerum  et  matrem  ejus  et  vade  in 
terram  Israel,  •  quod  et  facit  Josoph ;  sedubi  nar- 
ravit,  «quia  consurgens,  accepit  poerum  et  matrem 
eJuB  nocte,  et  secessit  in  ^Egyptum,  »  illio  assum- 
psit  hoc  testimonium  propbeticum :  «  Ex  iEgypto 
vocavi  fllium  meum.  •  Quid  si  ipsam  Judasam  pro- 
pter  persecutiones  iEgyptias,  sive  ipsam  Hierusa- 
lem  appellari  voluit  JSgyptum  ?  Scriptum  eit  enim 
in  Apocalypsi :  «  Et  corpora  eorum  ponent  in  platea  . 
civitalis  magns,  qusB  vocatur  spiritualiter  Sodoma 
et  iEgyptui,  ubi  et  Dominus  eorum  crucifixus  est 
(Apoc.  xi).  »  Et  ad  ipsam  Hierusalem  loquitur  Do« 
minus  per  prophetam  :  Et  nunc  quid  tibi  vis  in  via 
iEgypti,  ut  bibas  aquam  turbidam  ?  » (Jer.  ii.)  Plura 
sunt  exempla  hujusmodi,  quam  ut  prasseDli  loco 
possintcunota  conscribi,  per  que  comprobari  queat 
illa  terrena  Hierusalem,  et  Sodoma,  et  iEgyptas,  et 
populus  Judaicus  jure  et  iEgyptus,  et  GhaoansuB, 
sive  Gethsus  magis  quam  Israel  fuerit  appellatus. 
Quare  autem  looo  presenti  Judsam  sive  Hieruialem 
illam  magis  iEgyptum,  quam  Sodomam  sive  Cha- 
naanplaceat  appellari  ?  videlicet  proptersimilitudi- 
nem  praBsentis  peccati,  quia  «  turbatus  est  Ilerodesy 
et  omnis  Hierosolyma  cum  illo,  »  quoniam  au- 
dierat  in  Belhlehem  natum  esse  regem  Judaeorum. 
«  Et  mittens,  occidit  omnes  pueros  qui  erant  in 
ea,  6t  in  omnibus  finibui  ejus.  »  Nonne  hoc  simile 
est  ilii,  quod  praecepit  obstetricibus  ^gypti,  di- 
cens :  «  Quando  obstetricabitis  Hebraeas;  et  partus 
tempus  advenerit,  si  masculus  fuerit,  intcrfioiteil* 
lum,  si  femina,  resenrate  (Exod^  i).  »  Itemque  po- 


1343 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


iS44 


pulo  suo  :  «  Quidquid  masculini  sexus  natum  fue-  A  c^^l-  Ilaque  et  mater  Ecclesia  site  omnis  anima, 


rit,  in  flumen  projicite,  quidquid  feminei,  reserva- 
te  ?  »  {Exod,  I.)  Nimirum  et  hic  in  Herode,  et  illic  in 
Pharaone  unus  erat  diabolus,  in  utroque  unus  idem- 
que  baccbabatur  malignitatis  spiritus.  Illic  idcirco 
necari  volens  omnes  masculos,  ut  non  esset  semen, 
undesecundumpromissionem^quteadAbrahamdic- 
ta  fuerat,  Ghristus  nasceretur,  hic  autem  idcirco  pue* 
rosomnes  occidere  properans  in  Bethiehem,  etin  om- 
nibusflnibus  ejus,ut  dum  omnes  occiderentur,  non 
evaderet  ille  qui  solus  timebatur.  Igitur  non  absur- 
dum,  imo  rationabile  est  et  verum,  si  dicas,  lunc  ex 
iEgypto  vocatum  esse  filium  istum,  quando  fugit 
Joseph  puerum  deferens  ad  illam,  quam  Scripturae 
auotoritas  spirilualiter  etSodomam  vocat,  el  Mgy^ 


quaecunque  Ghristiano  perseoutionem  propter  justi- 
tiam  patienti  compatitur,  recle  apud  prophetam 
istum  dicitur  Rachel,  et  omnis  Jlle,  quicunque  per- 
secutionem  propterjustitiam  patitor,rectenihilomi- 
nus  apud  alium  prophetam,  videiicel  Amos  dicitur 
Joseph : «  SicutDavid,  inquit,  putaverunt  se  habere 
vasa  cantici  bibentes  in  phialis  vinumy  et  optimo 
unguenlo  delibuti,  et  nihil  paliebantur  super  oontri- 
tione  Joseph  {Amos,  vi). »  Non  dizit,  nihii  patieban- 
tur  super  coatritione  fratris,  sed  poiitus  est  pro 
fratre  «  Joseph,  •  ut  quilibet  fratersive  matris  Ec- 
clesiffi  filius,  proprio  signiflcaretur  ejus  nomine,  cu- 
jus  ex  fratribus  fama  prsclara est,  vel  in  malisquc 
pendit,vel  in  bonisquae  rependit.Ethocmiro  decore 


ptum,  etidcirco  evangelistam  recte  non  tunc,  quan-  jj  dixjt,  videlicet  quia,  supra  dictum  esl,  primus  isle 


do  reversus  est  in  terram  Israel,  sed  tunc  quando 
seoessit  in  iEgyptum,  dixisse  adimpletum  boc  pro- 
phelicum,  «  ex  yEgypto  vocavit  filium  meum, »  ut  sit 
sensus:  De  manu  Uerodis  eripuieum,  et  de  manu 
omnium  qui  quaerebani  animam  ejus,  qui  vere 
iEgyptii  fuerunt.  Difficile  et  nimis  iongum  cst,  ea 
qucB  sequuntur  hoc  dictum  :  «  Btex  ^Egypto  vocavi 
filium  meum,  »  disoutere  ettractare,  ut  manifeste 
constet,  quod  pertineant  ad  tempus  et  rem  pro  qua 
sumptum  esl  ad  testimonium  veritatis  evangelic». 
Proinde  his  omissis,  videndum  est  et  iliud  quod 
deinde  subjungit:  «  Tunc,  inquit,  adimpletum  est 
quod  dictumest  per  Jeremiam  prophetam,  dicen- 
tem :  Vox  in  Rama  audita  est,  ploratus  et  olulatus 
multus,  Rachel  plorans  filios  suos,  et  noluit  coo- 
solari,  quia  non  sunt.  »  Hoc  taliter  apud  Hieremiam 
scriptum  est :  u  Hsec  dicit  Dominus  :  Vox  in  excelso 
audila  estlamentalioDis,  fletus  et  luctus  Rachel  plo< 
rantis  fllios  suos,  et  nolentis  consolari,  quia  non 
Bunt  {Jer,  xxxi).  »  Paucisque  interpositis,  qufe  per- 
tinent  ad  consolationem  lamentantis  sive  plorantis, 
causam  illam  satis  evidenter  dicit,  propter  quam 
pueros  Juxta  veritatem  Evaugelii  funestus  Herodes 
occidil.  «  Quia  oreabit  Dominus  novum  super  ter- 

ram,  femina  ciroumdabit  virum  {ibid,),  » id  est  non 
deforis  semen  admittet,  sed  inlusde  Spiritu  sancto 
concipiet  et  pariet  filium.  Nunquid  vero  propter 
islumquemfeminacircumdeditvirum,propteristum 
qui  de  Virgine  natus  est  regem  Judaeorum,  soli  in- 
fanles  illi  in  Bethlehem  et  in  omnibus  flnibus  ejus 
occisi  ?  imo  innuuiera  in  orbe  tcrrarum  millia 
martyrum*  sedilli  primitisB  fueruntquosomnes  Ra- 
ohel,  id  est  mater  Ecclesia  nunc  usque  deflet,  et 
non  vult  oonsolari,  quia  non  sunt,  donec  resurgant 
et  immortaliter  cum  illo  vivant  qui  est,  quemadmo- 
dum  dicit :  a  Ego  sum  qui  sunt  {Exod.  iii).  •  Quare 
autem  taiis  mater,  scilicet  Ecclesia,  prssenti  ioco 
nominari  debait  Rachel?  Videlicct  quia  materillius, 
qui  primus  a  tempore  promissionis  persecutionem 
propter  justitiam  passus  est.  «  In  lervum  quippe 
venundatus  est  Joseph,  humiiiaverunt  in  oompedi- 
bus  pedes  ejus,  ferrum  pertransivit  animam  ejus 
{Pial.  Giv) ;  9  mater,  inquam,  iilius  dicta  est  Ra- 


D 


a  tempore  promissionis  contritionem,  id  eat  pereeco- 
tionem579  propter  Justitiam  passusest  {Maiih,^)^ 
ita  ut «  ferrum  animam  ejus  pertransiret  (Psal, 
civ).  .>  Porro,  ista  mater  qualiter  et  ploret,  et  con- 
solari  oolit,  melius  sentiri  potest  per  experimentum 
quam  per  solum  lectionis  auditum.  Qui  enim  ? 
Nonne  ploratus  ejusmodi  dulcior  estomni  consola- 
tione  presentis  ssculi  ?  Dicit  namque  ilie,  quisquis 
est,  qai  ploratum  hunc,  quam  sit  duicie,  expertas 
est :  «  Fuerunt  mihi  lacrymae  mes  panes  diei  ac 
nocte,  dum  dicitur  mihi  quotidie  ubi  est  Deus  tuos 
{Psal,  xLi).  •  Sed  dicit  aliquis  :  Si  bonum  est  mairi 
huic  filios  suos  plorare,  si  optimum  est  consolari 
nolle  sive  consolationem  renuere,  quomodoploranti 
Dominus  ibidem  apud  eumdem  prophetam  verba 
consolationis  ingerit,  et  eam  a  plorata  compescit  ? 
Ubi  enim  dixit:  «  Voxin  excelso  audita  eat  lamen- 
tationis,  fletus  etluotus  Rachel  plorantis  filiossuos, 
et  nolentis  consolari  super  eis,  qaia  non  sunt  [Jer, 
xxxi),  »  continuo  sequitur  :  «  Hsbc  dicit  Dominus : 
Quiescat  vox  tua  a  ploraiu,  et  oculi  tui  a  lacrymis, 
quip  est  merces  operi  tuo,  ait  Dominus,  et  rever- 
tentur  a  terra  inimici  tui,  et  est  spes  novissimis 
tuis,  ait  Dominus,  et  revertentur  filii  tui  ad  termioos 
8U08  (ibid,).  »  Quomodo  et  Dominus  eam  consola- 
tur,  et  ipsa  consolari  non  vult  ? 8i  bonus,  ut  Jam  di- 
ctum  est,  illius  est  ploratus,  quomodo  dicitnr  ei : 
«  Quiescat  vox  tua   ploratu  ? »  Ad  hssc  inquam : 
Non  unus,  idemqne  est  ploratus  ilie,  cujus  vox  ia 
excelso  auditaest,  et  ille,  cujus  vocem  Deus  audire 
non  vult,  dicens :  «  Quieicat  vox  tua  a  ploratu.  n 
Ploratus  namque  alius  est  veniens  ex  spiritu  Dei,  et 
alius  veniens  ex  spiritu  hujus  seculi.  Hinc  Aposto- 
lus : «  Qus  enim  secundum  Deum  tristitia  est,  pcBni- 
tentiam  in  salutem  stabilem  operatur,  ssculiautem 
tristitia  mortem  operatur  (II  Cor.  vii).  »  Non  mui- 
tisopusest  ;namqualempIoratuminterdicat  Domi- 
nus,  dicens :  «  Quiescat  vox  tua  a  ploratu,  et  ocuU 
tui  a  lacrymis,  » ipse  in  eo  de  Apostolo  determinat 
cumdicit:  «  Nolumus  vos  ignorare  de  dormienti- 
bus,  ut  non  contristemini,  sicut  et  cateri,  qui  spem 
non  babent  (1  Thess.  xv).  •  Deniqae  et  quod  hio  sub- 
Junxit  consolando,  «  quia  est  spea  novlammia  tuis, 


4345 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB  II. 


1346 


et  revertentur fllii  ad  terminos  suos, » idem  est  quod  A 
ibidem  subjungit  Apostolus :  t  Si  enim  credimuSy 
quod  Jesus  mortu  us  est  et  resurrexit.ita  et  Oeus  eos, 
qui  dormierunt  per  lesumadducet  cum  eo  (I  Thess. 
iv),etC6eterau8queadid:«ltaquecon8o1aminiinvicem 
in  verbis  istis  (ibid.),  »  Ploratum  alium,  ploratum 
sive  iuctum  tristitis,  qus  est  secundum  Deum,  non 
solam  non  inlerdicit,  verum  etiam  beatificat  idem 
Dominus:  «  Beati,  inquiens,  qui  lugent,  quoniam 
ipsi  consolabuntur  [Maith,  v).  •  Igitur  et  laudabiliter 
plorat,  etlaudabiliter  consolationem  renuit  Hachel, 
etcur  itafaciat  causam  rationabiliter  habet^videli- 
cet  «  quia  non  sunt,  »  id  est  quia  nondum  ad  im- 
mutabilitatemfilii  ejus  perveaerunt,de  quavidelicct 
immutabilitate  in  psalmo  dictum  est ;  «  Hierusalem 
qus  ffidificatur  ut  civitas,  cujus  participatio  ejus  in  n 
idipsum  (PsaL  czxi).  »  Quamvis  in  ccclosint  anim» 
8anctorum,nondum  estillis  idipsum,  quia  videlicet 
adhuc  in  pulvere  dormiunt  corpora  ipsorum  (Job 
xxi),  adbuc  in  hoc  ssculo  peregrinalur  pars  ipso- 
rum,  adhuc  nascituri  sunt,  quia  pertineant  ad  nu- 
merum  ipsorum.  Quando,  sicut  in  propheta  Domi- 
nus  dioil,  »  fllii,  quosploratRachel,  revertenturad 
terminos  suos,  »  id  est  quando  Deus,  sicuti  ipse  in 
Apostolo  loquitur,eos  c  qui  dormierunt  per  Jcsum, 
adducet  cum  eo  (i  Thess,  iv),  »  tunc  erit  idipsuni, 
tunc  consolabitur  mater  super  niiis,quia  sunt,  quia 
«  lunc  videbunt  sicuti  est  (I  Joan.  i),  »  eum  qui  di- 
cit:  u  Ego  sum  qui  sum  (Exod,  ii).  »  —  «  Defuncto 
autem  Herode,   ecce  angelus  Domini  apparuit  in 
somnis  Joseph, »  et  caetera  usque  ad  id,  «  et  admo- 
nituB  in  somnis  secessit  in  partes  GaliiaBa).  Et  ve-  ^ 
niens  habilavit  in  civitate  que  vocalur  Nazareth,  ut 
adimpleretur  quod  dictumesl  per  prophetas  :  Quo- 
niam  Nazarasus  vocabitur.  »  Gum  cetera  satis  per 
se  clareant^  illud  solumquflestioneindiget,  curcum 
dixissct,  u  et  habitavit  in  civitate,  quae  vocatur  Na- 
zareth,  »  causam  hanc  subjunxit:  «  Ut  adimplere- 
turquod  dictum  est  per  prophetas  :Quoniam  Naza- 
raeus  vocabitur.  »  Quid  enim  f  Nisi  habitasset  vel 
nutritus  fuisset  in  civitate  qu»  vocatur  Nazareth, 
nonesseNazarflBus,id  est  Deo  consecralus  ?  Ad  hsec, 
inquam:  Esset  quideiu,  esset  plane  Nazaraeus,  hoo 
est  consecralus  sive  Nazar«us,  id  cst  sanctus,  sed 
non  itavocaretur.  Oportebatautem  illum  ita  vocari, 
quoniam  itaper  prophetas  Spiritus  sanctus  praenun- 
tiavit  quod  sanclus  imo  et  Sanctus  sanctorum  ipse  " 
sit.  Exempli  gratia  :  «  Va),  inquil  Isaias,  genti  pec- 
catrici,  populo  gravi  iniquitate,  semini  aequam,  fi- 
liis  sccleralis.  Dereliquerunt  Dominum,blasphema- 
verunt  Sanctum  Israel»  abalienati  retrorsum  (Isai, 
i).  t  Item  :  «  Ipsi  autem  ad  iracundiam  provocave- 
runt  et  afflixerunt Spiritum sancti  cyus(i5at.  lxiii).» 
Et  ad  Daniel  angelus  loquitur :  «  Ut  consummetur 
prsevaricatio,  et  finem  accipiat  peccatum,  et  delea- 
tur  iniquitas,  et  adducatur  Justitia  sempiterna,  et 
impleatur  visio  et  prophetia,  et  angatur  Sanctus  san- 
ctorum  (Dan,  iv).  »  Ipsum  quoqoe  verbum  Hebrai- 
oumN  azaraeus,  quod  hio  evangelista  posuit,  de  pro- 


phetis  sive  prophetiis reservatum  accipimus :  «  Bene* 
dictiones  patris  tui  confortatae  sunt,  ait  prophetaet 
patriaroha  Jacob,  benedictionibus  patrum  ejus,  do- 
donec  veneritdesiderium  colliumaeternorum  (Gen,) 
XL\x),  »  quod  sine  dubio  Cbristus  est,  desiderium 
angelorum  (I   Petr.  i),  et  sanctorum  omnium,  in 
eum  prospiceredesiderantiumiCujus  typum  gesse- 
ratille  Joseph  in  eo,  quod  «  in  servum  venundatus 
(Psal .  civ),»  et  postcarcerisangustias  Dominussive 
princeps  terrae  iEgypti  factus  est.  Statimque  sub- 
jungit : «  Fiant  ia  capite  Joseph,  et  in  vertice  Naza- 
rffii  inter  fratres  suos  (Gen.  xu,  xux).  »  Possumus 
et  hoc  dicere,  quod  juxta  veritatem  Hebraicam  in 
Isaia  scriptum  sit :  «  Exibit  virga  de  radice  Jesse, 
et  Nazdraeus  de  radice  ejus  ascendet  (Isai,  i).  »  Mo- 
ses  quoque  cum  legem   Nazarei  scribit,  dicens  in- 
ter  caetera  :  «  tunc  radet  Nazaraeus  ante  ostium  ta- 
bernaculi  fcoderis    caesariem    consecrationis  su» 
(Num,  vi),  »   et  subinde  :  «  Post  haec  potest  bibere 
Nazaraeus  vinum  (ibid,)^  »  et  caetera  quc,  niai  in 
Ghristum  tendit  ?Alioqui  nisicunctaquaeibi  dicun- 
tur,e£rerridebeantsecundum  spiritum  viviflcantem 
ad  spiritualia  sacramenta  hujus  vere  consccrati,  pi 
veresancti,quaeutilitasinlitterahuju8modi.^Oporte- 
bat,inquam,utjamdictume8t,ilium  ita  vooari,quo- 
niam  ita  Spiritas  sanctus  per  prophetaspraenuntia- 
vit.  Et  quare  hoc  praenuntiavil  ?  Videlicet  quia  ne- 
cessarium  est  ad  aeternam  salutem  omni  credenti 
scireet  confiteri  quod  solus  iste  saactus  sit^  quod 
peccatum  non  feoerit,  aec  inventus  sit  dolus  ia  ore 
ejus  (Isai.  uii),  et  ita  sanctus,  ita  sine  peccato  (I 
Petr,  ii),  ut  etiam  toUat  et  tollere  possit  pecoata 
mundi :  Igitur  ut  materia  daretur  tanti  aomiais,  ut 
quod  erat  hoc  diceretur,  scilicet  Nazaraeus  sive  Na- 
zarenus,  id  est  consecratus  sive  saactus,  digne  fa- 
ctum  quod  « admooitus  in  somnis  Joseph  fecissetin 
partes  Galilaeae,  et  habitavit  in  civitate,  quae  vocatur 
Nazareth.  •  Hinc  namque  oocasione  accepta,  imo 
agente  Spiriiu  Dei,  qui  etiam  malis  bene  novit  ati, 
Pilatus  famosum  et  praeclarum  illum  titulum,  He- 
braice,  Graece  etLatine  super  crucemejusscripsit : 
«  Jesus  Nazarenus  Rex  Judaeorum  (Joan.  xix).  »  Hu- 
jus  tituli  oon  parva  Spiritui  sancto  cura  vel  provi- 
dentia  fuit,  ne  corrumperetur  a  pontiflcibus  Judaeo- 
rum,  dicentibus  ad  Pilatum  :  «  Noli  soribere,  Rex 
Judaeorum  ;  sed  quia  ipse  dixit :    Rex  sum  Judso- 
rum  (ibid,).  »  Quis  enim  nisi  spiritus  Dei,  maligni 
iliius  580  animam  stare  fecit,  ut  responderet  eis : 
«  Quod  scripsi,  scripsi  ?  (ibid.)  »  ibinamqueservus 
malus  propheticis  quorumdam  psalmorum  bene  ser- 
vivit  titulis,8cilicetquinquage8imi  quinti,quiaqua- 
gesimi  sexti,  quinquagesimi  septimi,  quinquagesimi 
octavi  et  quinquagesimi  noni,  qai  videlicet  titali 
fere  omnino  homini  sunt.  In  finem  ne  corrumpaay 
ipsi  David  in  tituli  inscriptione.  Nomen  Nazareni  ia 
illo  titulo  et  si  caeteri  evaagelistaB  praeterierual,  at 
Joanae8aqailiaopervidea8  0oulo,quodmultum  per- 
tiaeretad  aomea  cruciflxi,  ut  vere  Salvatoris  (quod 
est  Jesus)  et  at  vere  regis,  quod  ei  pro  orimiae  as- 


1347 


RDPERTl  ABBATIS  TDITIENSIS 


1348 


cribcbila.-,  ;U  cl  vere  sancti,  quod  eslNazaremus,  A  tate,  quique  ob  hoc  dictus  est  Zorobabel,  qaia  na- 


Don  pra&terivit,  totumque  nobis  perscripsit  titulum, 
u  Jesus  Nazareuus  rex  Judsorum  (ibid,).  »  Ad  sum- 
mum  memoriler  iliud  tenendum  quod  evangelista, 
cum  dixisset,  »habitavitincivitateNazareth,»  non 
ita  causam  appo8uit,ut  diceret,  «  ut  adimpleretury 
quod  dictumest  per  prophetas,  quoniam  Nazarsus 
erit,  »  scd  «  quoniam  Nazareusvooabitur.  •  Siqui- 
dem  non  inde  sanctus  crat,  vel  est,  quia  «  habitavit 
in  Nazareth,  »  imo  quia  de  Spiritu  sancto  conceptus 
est,  sed  hoc  effecit  inhabitatio  civitatis  illius,  qui 
competenter  secundumsanctimoniamsuam  vocatur 
Nazarffius,  sive  Nazarenus,  el  sic  eum  vocat  omnis 
lingua  Hebrsorum,  Graecorum  atque  Latinorum, 
nec  solummodo  hominum,  verum  etiam  angelorum 


tu8  est  in  Babylone,  de  Ju<)sa  non  erit,  nequeaiii 
quicunque  natisunt  illic  per  sepluaginta  anQoaca- 
ptivitatis.Hsc  adversus  improbitatem  illorum,  qui 
quasi  flBdificantes  lapidem  hunc  reprobaverunt, 
unde  et  de  peccato  suo  inexcusabiles  sunt,  quiasi 
voluisaent,  cito  soire  potuissent  quod  nos  juniores 
scimus  et  prsdicamus,  quia  quamvis  in  Nazaretb 
nutritus  faerit,  nihiiominus  de  Hethlehem  castello 
venit,  ubi  erat  David,  nec  quomodocunque  venit 
sed  ibi  nalus  fuit.  Propheticislibenter  immoramur 
lestimoniis,  quoniam  illa  sunt  qus  mazime  operan- 
tur  ad  clarificationem  Filii  hominis,  cujus  gloriam 
et  honorem  prsedicare  {JoeL  ii)  prssens  opus  in- 
tcndit.  Quod  non  nesciens  ipse  cum  dizisset,  «ad- 


malorum  pariteretbonorum,  hominum  piorum  pa-  p  huc  multahabeo  vobis  dicere,  sed  noo  potesliB  por- 

• ,  •     .  •  n»  J     •         *  • li     •»  _  "^     >  m  I    m  \  t  •  I-.  •*  ^       


riter  et  impiorum.  Et  quod  magis  mireris,  mali  an 
gcli  sive  maligni  spiritus,  per  ejus  prffisentiam  torti, 
primi  hoc  nomine  ilium  vocasso  leguntur;  «  Quid 
nobis  et  tibi  Jesu  NazareneY  Venisti  ante  tempus 
perdere  nos  (Marc.  i). »  Porro,  angeli  boni  gratu- 
lantes  in  resurrectione  ejus,  non  istud  solemniter 
prsdicaverunt :  «  Noiite  expavescere,  Jesura  quseri- 
tis  Nazarenum  crucifixum.  Surrexit,  non  est  hic 
(Marc,  xvi).  »Homine3impii,non  solus  Pilatus,  ubi 
titulum  scripsit  8upramemoratum,verumetiamilIi 
qui  oomprehenderunt  eum  confessioue  sua  prove- 
xerunt,  vimque  vocabuli  ejusdem  protinus  experti 
8unt.  Interrogati  namque  ab  eo,  «  quem  quaeritis? 
Hesponderuct  ei  semel  et  iterum  :  Jesum  Nazare- 
num  (Joan^  zviii).  »  £t  eo  dicente :  <<  Ego  sum,  ab- 


tare  modo  (Joan,  xvi),  •  continuo  subjunzit : «  Gum 
autem  vencrit  iile  Spiritus  veritatis,  docebit  vos  om- 
nem  veritatem.  Ille  me  clarificabit,  quia  de  meoac- 
cipiet,  et  annuntiabit  vobis,  omnia  quscunque  ha- 
bet  Pater,  mea  sunt.  Proptereadixi,  quia  de  meo 
accipiet,  et  annuntiabit  vobis  (ibid.).  •  Sz  ilii  erit 
iste  Malthaeus,  quondam  publicanus,  et  idcirco  non- 
dum  poterant  portare  cuncta  illa  quae  de  Scripturis 
habebat  eisdicere,«  quiaerantbominessinelitteris 
et  idiotte  (Act,  iv).  »  Factum  est  quod  promisit,  ve- 
nit  Spiritus  verilatis  post  resurrectionem  et  ascen- 
sionem  ejus,  et  docuit  eos  omnem  veritatem,  sicol 
apparet  tam  ex  istis  quas  jam  bic  posuit,  propbeti- 
cisquinque  testimoniis,  quam  exaliis  quibus  et  iste 
et  csteri  evangelist«  valde  conveoienter  utuntor, 


ierunt  retrorsum,  et  ceoiderunt  in  terram  (ibid.).  »  ^  in  causia  locisque  opportunis.  Hocerat  quoddixit, 

«  quiade  meo  accipiet  etannuntiabit  vobis,  »  quia 
videlicet  suum  est  omne  Scripturarum  sacramen- 
tum,  «  suasunt,  »  hujus  Filii  hominis  sunt,  et  in, 
ipsum  teodunt  omnia,  quae  habet  Pater,  •  subau- 
ditur,  inthesaurislegis,  etprophetarum  et  psalmo- 
rum.  Quotiesaliquideorum  recte  intelligimus,quod 
utiqae  fit  perSpiritumveritatis,  totiesfil  quod  pro- 
misit, «  quia  demeo  accipiet,  et  anountiabit  vobie,  ■ 
atque  ita  clarificatur  ipse  in  cordibus  nostris,  dum 
per  teslimonia  Scripturarum  quae  non  possunt  solvi 
cognoscitur  id  esse,  quod  est  verus  scilicet  Filius 
Oei,  verus  quoque  Filius  hominis.  Quomodo  aotem 
potuisset  deceoter  vel  congrue  fieri  ut  solus  ipse, 
cum  esset  inter  homines,  parvus  el  humilis  ;  solus. 


Hoc  ordine  processit  iste  gloriosus,  et  hunore  di- 
gou8  Pilius  hominis,  usque  ad  annum  statis  trice- 
simum,  Juxta  quod  Psalmista  pradixerat  :  «  In- 
tende,  prospere  procede,  et  regna  (Psal.  xuv).  » 
Quem  videlicet  ordicem  non  recogitantes,  imo  reco- 
gitare,  aut  requirere  nolentes  Pharisaei,  et  idcirco 
voluntarieerrantes,  quippequos  excaacaverat  mali- 
tia  ipsorum,  dixernnt  quodam  loco  ad  Nicodemum, 
qui  nocte  venerat  ad  eum  :  «  Nunquid  el  tu  Gali- 
lcBUses?»  (Joan.  vii.)ScrutareScriptura8,etvidequia 
propheta  a  GalilsBa  non  surgit.  Dixerat  enim  ille  : 
«  Nunquid  lex  nostra  Judicat  hominem,  nisi  audierit 
abipso  prius,  etcognoverit,  quod  faciat  ?  »  De  turba 
quoque  cum  proptersermonesejusalii  dicerent.  Hic 


est  vere  propheta,  alli  Christus,  quidara  dicebant :  D  inquam,  velut  primus  testimonium  sibi  ferret  ipse 


«Nunquida6alil88aGhristusvenit?Nonnescriptura 
dicit,  quiaex  semine  David ,  el  de  Bethlehem  castello, 

ubi  erat  David,  venit  Gbristus  ?  »  (Ibid.)  Quasi 
vero  fieri  non  possit  et  aliquando  factam  non  sit, 
ut  inde  alio  loco  natus  quispiam,  in  alio  nutriatur. 
Imo  et  si  in  Galilea,  ubi  fuerat  conceptus,  fuisset 
etiam  natus,  nihilominusveraciler  de  Bethleem  ca- 
ateliovenissetChristus:  nam  Bethlehemitis  de  domo 
etfamilia  David,  erat  mater  ejus.  Alioquin  mentitur 
Scriptura,EphrathaBum,  idest  Bethlehemitem  fuisse 
dioens  Heichanam  patrem  Samuelis  (I  Beg.  i),  qui 
fuit  dux  populi  in  reversione  a  Babylonica  captivi- 


tantaa  magnitudinis  ?  Si  prodiret  in  turba,  si  veni- 
ret  in  CGelum  Pharisaeorum  et  Scribarum,  quibus  ut 
eratmagnum  superbiaBSupercilium,8ic  nibilominus 
magnum  eral  invidias  tormentum,  ut  dicere  eis : 
Ecce  ego  «  quem  scripsitMoysesinlege^etprophe- 
tas  (Joan.  i) ;  »  ecce  ego  Mes8ias,«creditis  in  Deom, 
et  in  me  credite  (Joan.  xiv),  »  quomodo  consequen- 
ter  diceret  nobis,  et  «  discite  a  me,  quia  mitis  sum, 
et  humilis  corde?  »  (Matth.  xi.)  Profecto  sic  illam 
procedere  non  deoebat,  qui  est  ipsa  sapientia,  sed 
nec  filiorum  sapieotiae  quemquam  decet,  ot  ipse 
primui  gratiam  prasdicet,  qualiscunque  sibi  fuerit 


1349 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  11. 


1350 


coUata,  dooebat  ipsum,  cujus  hflBC  sententia  est :  A 
«  Et  beatus  est,  qui  non  fuerit  scandalizatus  in  roe 
(luc.  VII,)  »  dare  operam,  ut  omnis  auferretur  oo- 
casio  scandali,  illis  duntaxat,  qui  non  libenter  vel- 
lent  scandaiizari,  ut  maxime  volebant  ScribsB  et 
Pharisaei.  Idcirco  factum  est,  et  revera  ileri  oporte- 
bat,in  quod  hactenusenarratisevangelistaoontinuo 
subjungit : 

Cap.  III.  = «  Iq  diebusautem  iliis  venit  Joannen 
Baptista,prffidicans  indesertoJudsffiet  dicens  :  Poe- 
nitentiam  agite,  appropinquabit  enim  regoum  coolo- 
rum :  Hic enim  qui  dictus  est  per  prophetam  Isaiam, 
dicenlem  :  Voxclamanlis  in  deserto, parale  viam  Do- 
mini,  rectas  facite  semitas  ejus.  Ipse  autem  Joannes 
habebat  vestimentum  de  pilis  cameloruro^  et  zona 
pellicea  circa  lumbos  ejus.  Esca  autem  ejus  erat  -d 
locustffi  et  mel  siivestre.  Tunc  exibat  ad  eum  Hie- 
rosolyma  et  omnis  Judsea,  et  omnis  regio  circa  Jor- 
danem,  581  et  baptizabantur  in  Jordane  ab  eo 
oonntentes  peccata  sua.  •  Isle  ergo  Joannes  homo 
magnus  pro  ipsa  magnitudine  sui  multam  debel 
humililali  Pilii  homlnis,  quippe  qui  propter  indigen- 
tiam  ejusdem,  pauperis  et  egeni  propter  nos  facti, 
propter  nos  testimonio  magna  indigentis,  tam 
niagnus  et  talis  venit,  qui  testimonium  perhibens 
dignus  esset  audiri,  imo  non  posset  contemni.  Qua- 
lis  enim  vel  quam  magnus  est  propheta  hic,  de  cu- 
jusmagnitudineprophetaveruntaliipropbetffimagni 
et  sancti,  teste  ipso  qui  ipsos  prophetas  misit.  «  Hic 
est  enim.  »  ait,  «  de  quo  scriptum  e»t :  Ecce  milto 
Angelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  prsparabit 
viam  tuam  ante  te.  »  Nam  scriptum  estin  Malacbia  ^ 

propheta  {Malac.  iii),  quod  ipse  magnifice  oonfir- 
mans,  taliter  de  eodem  pronuntiavit :  «  Amen  dico 
vobis  non    surrexit   inter  natos   mulierum  major 
Joanne  Baptista.  »  Et  ipse  Joannes  non  nimis  ul- 
troneus,  imo  nimis  discuesus  et  nimis  improbe  pul- 
satus  ab  inquirentibus  (MaUh,  iii ;  Luc.  iii)  :  «  Bgo  » 
inquil,  «  vox  clamantis  in  deserto  :    Dirigite  viam 
Domini,  sicut  dixit  Isaias  propheta  (cap,  x],  cujus 
et  hio  evangelista  prssenti  loco  meminit,  etevange- 
lists  caeteri.  Quando  venit  iste  angelus,  ista  voz 
clamHntis  tam  magniOce  venit,  ut  conoeptus  utero 
senectutis,  et  sterili,  Gabriele  archaogelo  prsnun- 
tiante,  spiritu  suo  reploretur  adhuc  ex  utero  matris 
suffi;  tantis  nativitatem  ejus  comitantibussignis^ut 
timerent  omnes  vioini,  etsuperomnia  montana  Ju-  D 
dsffi  divulgarentur  hffic,  et  ponerent  omnesqui  au- 
dieraot  in  corde  suo  dicentes  :  «  Quid  putas  puer 
iste  erit?  Etenim  manusDominierat  cumillo(Lu(;. 
i).  »  Sedfortassishaecdocumentamagnitudinisejus 
nos  quidem  scimus  quia  legimus.  Illi  autem  qui 
tunc  erant  prffisentes,    quoniam  a  deserto  venit, 
nesciebant  aul  obliti  fuerant  alongeprffitcrita,  quia 
tricesimus  annus  erat.  Ad  hoc  sciendum,  quia  pro- 
pter  hoc  illis  non  minus  reverenduserat,imoethoo 
maxime  reverentiam  illi    augebat,   quia  veniebat 
ignotus,  quia  oum  hominibus  non  fueratconversa- 
tio  ejus.  Inde  erat  quod  Elias  esse  putabatur,  el, 


quod  eo  majus  est,  ezistimabat  populus,  etcogita- 
bant  omnes  in  oordibus  suis  de  iIIo,ne  forte  ipse 
esset  Ghristus. Horum  omnium,  qus  magnitudinem 
ejus  indicant,  hic  evangelista  primuro  hoo  posuit  : 
«  Hic  est  enim  qui  dictus  est  per  Isaiam  prophe- 
tam,  dioentem  :  Voz  clamantis  in  deserto,  »  etc. 
Magnum  hoc  est  prfficooium  Joannis  quia  est  vox. 
Non  dicitur  vocalis  sive  vocem  habens,  sed  vox, 
sicut  ipse  confessus  est,  dicens  :  «  Ego  vox  cla- 
mantis  in  deserto  (Joan,  i).  »  Etvoxutiquealterius 
vox  est.  Cujus  ergo  Joannes  est  vox?  Utique  cla- 
mantis.  Bl  quis  estclamans,  nisi  ille,  oujusomnis 
vita  omne  tempus,  quo  hic  in  carnedeguit,  clamor 
sive  inclamatio  fuil?  Hinc  enim  Apostolus  dioil  : 
«  Qui  in  diebuscarnis  suae  preces  supplicationesque 
ad  eum,  qui  possit  illum   a  morte  salvum  facero, 
oum  olamore  valido  et  lacrymis  offeren8,exauditus 
est  pro  sua  reverentia  (Hebr.  v).  •  Hujus  ita  ola- 
mantis  Joannes  prima  vox  fuit.  Humiiitas  quippe 
vocem  non  habebat,  sei  in  civitate  Nazarethsecum 
habitabat,  el  annus  ffitatisejusjam  tricesimusinci- 
piebat.  Hoc  est  quod  dicere  molitur,  quiasicut  ver- 
bum  cujusque  nostrum  clara  vel  sonora  voccindi- 
get,ut  melius  audiatur,ita  Verbum  Dei  caro  factum 
testifioante  Joanne  indiguit,  ut  homines  minus  in  eo 
scandalizarentur,  quod  et  faotum  est.  Non  solum 
enim  apud  simplices,  verum  etiam  apud  invidentes, 
et  volunlarium    scandalum  patientes,    auctoritas 
Joannis  causam  ejus  persspe  defendit,  utillic,  oum 
dicerent  ei,  «  in  qua  potestate  hso  facis  ?  Respon- 
dens,dixit  eii  :  Interrogabo  vos  et  ego  unum  serT.o- 
nem,  quem  si  dixeritis  mihi,et  ego  vobisdicam,in 
qua  potestate  haec  facio.  Haptismus  Joannis  unde 
erat  ?  B  coelo,  an  ex  hominibus  ?  At  illi  cogitabant 
inter  se  dicentes  :  8i  dixerimus  de  cobIo,  dicet  no- 
bis  :  Quare  ergo  non  credidistis  illi?  Si  autemdixe- 
rimus  ex  hominibus,  timemus  turbam.  Omnesenim 
habebant  Joaonem  sicut  prophetam.  Et  responden- 
tes  Jesu,  dixerunt:  Nescimus.  Ait  illisetipse  :  Neo 
ego  dico  vobis  in  qua  potestate  hso  faoio   (Matth, 
xxi).  •  Nec  vero  illa  tamen  tempora  siveilliustem- 
poris  aut  gentis  homines  attendere  quis  debet,  sed 
omnes  gentes  sive  nationes  usque  adfioem  ssculi, 
quiaquoounque  et  quandiu  prsdioatur  Christi  ad- 
ventus,  adest  hic  idem  testis  Joannes,  ettestiflcans 
digito  suo  conflrmat  quia  Ghristus  alius  non  fuit, 
nec  est,  neo  erit,  nisi  isquiputabaturiilius  Joseph. 
Hoc  valuit  magnitudo  sive  auotoritas  illius  amici 
et  testis^ut  reciperenttunc  Olium  saltem  pauci,  sal- 
tem  duodecim,  incipientes  ab  ista  voce,  quadixit : 
<  Ecce  AgnusDei  quitollitpeccata  mundi(J(7a/i.i).» 
Et  si  non  plures  illum  recepissent,  receperunt  au- 
tem  etiam  alii  nonnuIIi:sufflcerepoteranthuio8an« 
oto  Israeliti  ad  propagandam  gentem   spiritualem 
tot  spirituales  Glii,  quot  secundum    carnem   fllios 
primus  Israel  pater  ejus  babuit  Lucas   evangelista 
pulcherrimi  prudens  auctor  eloquii  hunc  adventum 
hujos  Joannis  taliter  edicit :  «  Anno  quinlodecimo 
imperii  Tiberii  GaBsaris,  procurante  Pontio   Pilato 


■T,'- 


la-si 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1352 


Judaeam,  tetraroha  aulem  GalilaBflBHerode,Philippo  A  est,  «  qui  coDstitutua  esi  a  Deo  judex  vivornm  et 


autem  fratre  ejus  tetraroha  Itureae  et  Trachonitidis 
regionis,  et  Lysania  Abilinae  tetrarcha,  sub  princi- 
pibus  sacordotum  Anna  et  Gaipha,  factum  esl  Ver- 
bum  Domini  super  Joannem  Zacbariae  filium  in  de- 
serto.  Bl  venit  in  omnem  regionem  Jordanis  (Luc, 
ii),  »  etc.  Quam  pulchre  narratio  haec  iili  prophe- 
ticae  Daniells  visioni  ooncordat :  «  Aspioiebam  in  vi- 
siono  noctis  el  ecce  bestia  quarta  terribilis  atque 
mirabilis  et  fortis  nimis,  dentes  ferreos  habens 
magnos,  comedens  atque  comminuens,  et  reliqua 
pedibus  suis  conculcans  (Dan.  vii).  »  Et  subinde  : 
«  Aspiciebam  ergo  in  visione  noclis,  et  ecce  in  nu- 
bibus  cGQli,  quasi  Filius  hominis  veniebat  et  usque 
ad  Antiquum  dierum  pervenil,etin  conspectu  ejus 


mortuorum,  »  et  sicul  ait  David  : «  Gloria  et  hoQore 
coronavit  eum,  et  constituit  eum  super  opera  ma- 
nuum  suarum,  omnia  subjeoit  sub  pedibus  ejus 
(Psal.  viii).  »  Hoo  est  unde  praesenti  opere  loqui 
propositum  est,  ad  gloriam  et  honorem  fllii  bominis, 
oui  sermo  bonus  est  super  datum  optimum  {EccU. 
XVIII ;  Jac,  i),  quem  et  ipseexoptansdioitaddilectam 
animam  :  «  Quae  habitas  in  hortis,  amioi  auscul- 
tant,  fao  me  audire  vooem  tuam  (Cant,  viii).  »  ~ 
«  Factum  est  Verbum  Domini  (aitjamdiotusevan- 
gelista  Lucas)  super  Joannem  Zacharias  filium  in 
deserto  (Luc,  iii),  »  ot  idem  Joannes  apud  alium 
evangelistam,  quid  ad  se  diotum  fuerit,  vel  ad  quid 
Yerbum  Domini  super  se  faotum  fuerit,  praedicat 


obtulerunteum,  etdediteipotestatem,  ethonorem,  n  hoc  modo  :  a  El  ego  nesciebam  eum,  sed  ut  mani- 


et  regnum,  el  omnes  populi,  Iribus  et  linguae  ser- 
vient  ei.Potestas  ejus  potestasaeterna,  quae  nonaufe- 
retur,etregnumeju8quodnoncorrumpetur(t6i(i.).» 
Quid  enim  erat  videre  iliam  talem  bestiam,  non 
solum  comedentem,  sed  eliam  comminuentem,  nisi 
quod  hio  pulchre  commemoral  Romanum  imperium, 
non  solum  ut  caeterasgentes  Judaeorum  regnum  suae 
ditioni  subdidisse,  verum  etiam  in  tetrarchias  com- 
minuisse  ?  Ut  enim  Judaici  regni  comminuerel  po- 
tentiam,  propter  nimiam  gentis  illius  insolentiam, 
idcirco  in  letrarchias  illud,  id  est  in  quatuor  princi- 
pesdissipavit,  videlicetPontium  PiIatum,Herodem, 
Philippum  et  Lysaniam.  Nec  vero  soiummodo  re- 
gnum,  verum  etiam  sacerdotii  principatum,induos. 


festarelur  in  Israel,  propterea  veni  ego  in  aquabap- 
tizans  (Joan,  i).  »  Item  :  «  Et  ego  nesciebam  eum, 
scd  qui  misit  me  baptizare  in  aqua,  ille  mihi  dixit: 
Super  quemviderisSpiritum  dcscendentem,etma- 
nenlem  in  eo,  hic  est  qui  baptizat  in  Spiritu  sancto 
(ibid.),  »  EIoo  ex  praeteritis  quae  Scriptura  narrat 
evangelica,  satis  evidenter  oonstat,  quia  Joannes 
nosciebat  eum,  videlicet  eo  modo  quo  invicem 
sciunlur,  vel  sciri  possuntfacies  bominum,  qui  vel 
pariter  oommanent,  vel  aliquando  mutuos  sibi  as- 
pectus  praebuerunt.  Jesus  namque  adhuo  infantulus 
necdum  biennis,  fugerat  in  iEgyptum,  et  Joanncs 
puer,  nesciensquot  annorum,  verumtamem  in  tenc- 
ris  annis,  secesserat  in  desertum.  Ergo  secundum 


scilicet  Annam  et  Gaipham,  dividendo  oomminuit.      (aciem  nesciebateum,licetsecundumspiritamscird 


Futurum  aulem  erat,utreliqua  pedibus  suis  concul 
caret,  quod  tunc  feoit  quando  gentem  et  locum  tu- 
lit,  et  eos  qui  bello  superfuerunt  in  captivitatem  di- 
spersit.  Nuno  igilur  levemus  oculos  nostros,  oculos 
menlis,  et  prospectum  Gdei,qiuaquod  iilicpropheta 
videbat  in  vlsu  noctis  venientem  in  nubibus,  quasi 
Filium  hominis,  dumoomedisset,atquecomminuis- 
set  illa  bestia  terribilis  atque  mirabilis  el  fortis  ni- 
mis,  hoc  est,  quud  hio  narranl  evangelistae,  venisse 
etmanifestum  esse  in  Israel  hunc  vere  fiiium  homi- 
nis,  582  et   initium  veniendi  feoisse  a  baptismo 
Joannis,  dum  regnum  Judaicae  gentis  sibi  subdidi»- 
set,  et  in  tetrarchias,  utjam  diotum  estoomminuis- 
Bot  magna  potentia  Romani  imperii.   v  Incipiens 
enim,  »  ait  Petrus  apostolus,  «  post  baptismum, 


potuerit  eum  jam  advenisae,  quo  agente  exsultavit 

in  gaudio,  olausas  in  utcro  matrissuae  (Luc,  i).  Sed 

«  ut  manifestaretur,  «  ait,  «  in  Israel,  propteraa 

veni  ego  in  aqua  baptizans,  «  subaudituret  praedi- 

cans,  quod  hic  Matthaeus  primus  exprimens  :  «  Ve- 

nit,  •  ait,  «  Joannes  Baptista  praedicans  in  deserto 

Judaeae,  etdicens  :  Poenitentiam  agite,  appropioqua- 

vit  enim  regnum  coelorum.  »  Haec  ejus  praedicatio 

viam  paravit,  ut  manifestaretur  in  Israel  istefilius 

hominis,  et  appareret  in  nubibus  cceli,  perventurus, 

ut  supra  memoratum  est,  «   usque  ad  Antiquum 

dierum,  »  id  est  eligeret  sibi  apostolus,  de  qaibus 

dictum  estper  prophetam  :  «  Qui  sunt  isti,  qui  ut 

nubes  volant?  »  (Isa.  lx.)  Testes  illos  habitarus^et 

videntibus  illis  ascensurus  in   ccelum    (Act,  i),  et 


quod  praedicavit  Joannes,  Jesum  a  Naaareth,  quo-  D  cum  illorum  testimonia  praedioandus  per  mundum 


modo  unxit  eum  Deus  Spiritu  sancto  et  virtute 
(Act,  XV),  B  elc,  usque  c  Quia  ipse  est  qui  constitu- 
tns  est  a  Deo  judex  vivorum  et  morluorum  :  huic 
omnee  prophetae  testimonium  perhibent,  remissio- 
nem  pecoatorum  acoipere  per  nomen  ejus  omnes 
qui  oredunt  in  eum(i6td.).  »  Initium  ergo  faoiendi 
veniens  abaptismo  Joannis,  qui  latuerat  eatenus, 
habitans  cum  parentibus  Nazareth,  etsubditusillis, 
quousque  processit  ?  « Usque  ad  Antiquum  dierum 
pervenit,  et  in  conspectu  ejus  obtulerunt  eum,  e^ 
dedit  ei  potestatem,  et  honorem,  et  regnum  (Dan, 
vii),  »  eto.,  «  ipse  est,  »  ait  Petrus,  ut  jam  diotum 


universum.  Et  notandum  quod  primus  iste  praecur- 
sor  Domini  nomine  expresso  praadicat  regnum  coelo- 
rum,  soiendumque  solum  et  unicum  regno  coelo- 
rum  regnum  esselegilimum,  rapinam  autem  fuisse 
omnia  regna  terrarum,  praeter  solam  sedem  David, 
quae  hujus  regni  coelorum  praeparatoria  fuit.  Eegna 
terrarum  illa  dicimus  quas  absque  Deo  fuerunt, 
el  sine  spe  regni  coelorum  pertransierunt,  quo- 
rum  maxima  erant  oapita  leaena  et  ursus,  par- 
dus,  et  illa  sine  nomine  quartabestia,  quas  videlioet 
bestias  Daniel  vidit  in  visione  8upramemorata(Daii. 
vii),per  quas  intelligimusquatuorprincipaliaregna. 


1353 


COHMBNT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


1354 


quorum  primum,  regnum  BabyloDiorum,populum  X  •  ei  responsum  acceperat  ab»  eodem  «  Spiritusan- 


Dei  captivavit;  aeoundum  regnumPersarumetMe- 
dorum,  agente  Aman  8uperbis8imo,popuIum  eum- 
dem  fundilus  delere  voluit;  tertium.regnum  Grs- 
corum,  mala  in  eodem  populo  gessit  illa,que  Ma- 
cbaba^orum  narrant  libri ;  quartum,  regnum  Roma- 
norum,  et  ipsum  Fiiium  bominis,  tradentibuseum 
Pontio  Pilato  Judaeis,  et  martyres  ejus  usque  ad 
tempora  Gonstantini  crudeliter  occidit.  Quod  illic 
post  bestias  illas  dalum  sive  dandum  esse  vidit  Da- 
nielregnum  Filii  bominis,  dictumque  est  ad  eum  : 
cc  Suscipient  autem  regnam  sancti  Dei  altissimi,  et 
obtinebunt  regnum  usque  in  ssculum  el  ssculum 
seeculorum  (t^td.),»  boc  estregnum  quod  prflsdicans 


cto  »  qui  hominemtalem,  pulcbrum  grati»  sns  ve- 
biculum  paraverat,  «  non  visurum  se  mortem,  nisi 
prius  videret  CbristumDominum(Luc.ii),»  et  illum 
regni  ccolorum  regem  qusrendum  sibi  esse,non  per 
ostensionem  sive  promissionem  aulicffi  purpures, 
sed  per  prsdicationem  austerse  poBnitenti».  Nam, 
«  ut  manifestaretur,»  ait,«  in  Israel,  proplerea  veni 
ego  in  aqua  baptizans,  et  pra^dicans  baptismum  pca- 
nitentis  {Joan.  i).  »  Dicit  aliquis  :  Non  poterat  alio 
58S  modo  fleri,  ut  manifestaretur  in  Israel,  nisi 
prtedicando  poenitentiam?  Ad  bffic,inquam,poterant 
quidem,  sed  omnium  modorum,  quibus  boc  fleri 
poterat,  iste  modus  erat  optimus,  et  pro  re  magls 
congruus,magi8que  necessarius.Quid  enim  ?  Nonne 


Joannes,  prsmiltit,  «  Pmnitentiam  agite,  »  et  luno 

demum  causam  subneotit,  «  Appropinquavit  enim  ^.  ad  boc  venerat  Filius  bominis,  nonne  ad  boc  natus 

iUud  prstereun-      erat  Agnus  Dei,  ut  poenitentiam  susciperet  pro  pec- 


regnum  coelorum.»  Hic  jam  neo 
dum  quod  boc  sit  propbeticffi  gratis  singulare  prsB- 
conium,  ubicunque  legeris  vel  audieris  ad  quem- 
piam  factum  esse  verbum  Domini,  etbincprophe- 
tas  sanctos  esse  vel  dici,  quia  factum  est  ad  eos 
verbum  Domini.  Novissimus  omnium  illoram  iste 
est  Jinnes,iuperquem  scribitevangelista  (Luc,  iii) 
faclum  esse  verbum  Domini,  ui  veniret  prsdicans 
et  baptizans,  et  sic  manifestaretur  in  Israel  filius 
hominis.PrimusaulemomniumfuitpaterAbrabam, 
de  quo  sic  scriptum  est :  «  Faclus  est  sermo  Domini 
ad  Abrabam  per  visionem  dicens  :  Noli  timere  Abra- 
ham,ego  protector  luus  sum  {Gen.  xv),  »  et  subinde, 
«  Statimque  sermo  Dominifactus  est  ad  eum,  di- 
cens :  Non  erit  bic  baeres  tuus,Bed  qui  egredietur  de 


catis  totius  generis  humani,et  ut  poenitenliam  inoi- 
piens  a  jejunio  quadraginta  dieruni,  perseveraret 
agendo  illam  in  laboribus  plurimis,«  usque  ad  mor- 
tem,  mortem  antem  crucis  (Pfiilipp,  ii).  «  Nonne 
illa  morte  a  Domino  factum  estillud,etest  mirabile 
in  oculis  nostris  (PsaL  cxvii),  t  quod  oum  lapis  ille 
reprobatus  esset,  cumforascivitatemprojectus  ille 
Filius  bominis  in  cruce  penderet,jamque  spiritnm 
emisisset,  patefactum  est  latus  ejus  militis  lancea» 
<c  el  continuo  exivit  sanguis  et  aqua?»  {Joan,  xix.) 
Hoc  fuit,  boc  est  baptisma  ipsins,  de  quo  dixit  ipse 
Jam  dudum  baptismate  Joannis  baptizatus  :  «  Ego 
habeo  baplismo  baptizari,  et  quomodo  coarotor 
usque  dum  perflciatur  ?  » {Luc.  xiij.Illo  baptismate 


utero  tuo  ipsum  babebisbsredem,etc.(J6id.),  »  qui-  ^  nos  baptizandi  eramus  et  bapiizati  sumus.   Hinc 


bus  utique  verbis  promittebatur  adventusejusdem 
Filii  bominis.  Igitur  cum  dicit  bic,  « In  diebus  illis 
venit  Joannes  Baptista,»  subaadiendumeat  in  testi- 
monium.Sio  enim  aliusEvangelistasublimiterenun- 
tiavit,prffimittens,  «FuitbomomissusaDeo,  »  cui 
nomen  erat  Joannes  (/oan.  i),  »  siatimque  subjun- 
gens,  «  Hic  venit  in  testimonium,  ut  testimonium 
perbiberet  delumine,ut  omnes  crederent  per  illum 
(ibid.)  •  Nec  verum  solammodo  ex  deserto  in  om- 
nem  regionem  Jordanis,  verum  et  ex  matris  utero 
in  lucem  vit®  preesentis  in  testimonium  venit :  id- 
circo  senibus  Justis  datus  est ;  idcirco  sterili  utero 
oonceptus  ;  idcirco  adbuc  ex  utero  matris  sue  Spi- 
ritu  sanclo  repletas  est ;  idcirco  cum  gaudio  multo- 


Apostolus  :«Quicunqueenim,  ait,  baptizati  sumus 
in  Cbristo  Jesu,  in  morte  ipsius  baptizati  sumus 
(Rom,  vi).  »  Modus  ergo  manifeslationis  bic  erat 
optimus  et  valde  congruus,  c  ut  gloriam  bumilitas 
preecederet  (Prop.xv),  •  humiiitatem  gloria  seque- 
retur,atque  illic  pramonstraretur  qualicum  fructu 
susceptam  poenitentiam  foretconsummatarus.Hu- 
mililas  quippe  fuit,quod  venit  Dominns  ad  baptiama 
8ervi,et  inter  peccatores  poenitentiam  suscipientes, 
qui  peocatum  non  feoerat,  baptismum  poenitentitt 
Buscepit.  QusB  vel  qualis  bumilitatem  gloria  oonii- 
Quo  secuta  est  ?  «  Ecce,inquit,  aperti  sunt  ei  cosli, 
et  vidit  SpiritumDeidescendentem  sicutcolumbam, 
et  venientem  super  ee.  Bt  eoce  vox  de  coelo  dioens : 


rum  et  admiratione  plarimorum  natus  est :  idoirco  D  Hicest  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mibi  bene  com' 


duce  Spiritu  sancto  in  desertum  a  saeculo  fugit,  et 
vitam  angelicam  duxit,  omnemque  ordinem  vite 
irreprebensibilem  gessit,  victu  atque  vestito  vene- 
rabilis,et  omni  sanctitate  mirabilis,ut  esset  idoneus 
testis  et  omnibus  bis  modis  in  testimonium  venit. 
Sacerdos  erat,  et  patri  saoerdoti  succedere  Jure  de- 
bebat,  sed  vetera  sacerdotii  veteris  insignia  res- 
puens,1egemqae  caeremoniarum  in  diebus  suis  esse 
flniendamoptime  8cien8,soIum  preelegit  praedicare, 
et  in  semetipso  dedicare  poenitentiam,  qu»  sacer- 
dotalis  offlcii  pars  optima  est.  Noverat  quippe,  sio- 
ut  beatus  ille  et  Justus  Simeon,   noverat,  inquam, 

Patuji.  CLXVJil. 


placui.  »  Hoc  et  miraculum  gloriosum,  et  majoris 
fait  glori»  signum.  Similiter  namque  humiiitatem 
mortis  qu8e,utjam  dictum  est,  poenitentifle  propter 
no8  susceptae  consummatio  fuit,  secutura  erat  glo- 
ria  resurrectionisy  qua  eCfuIgente,  nimirum  aperti 
sunt  ei  coeli,  et  ipse  in  coelum  ascendit,  et  gratia 
Spiritus  sancti  non  Jam  super  eam,  sed  super  cre- 
dentes  in  eum  baptizatosin  nomino  ejus  desoendit. 
Alias  autem  et  vere  super  eum  desoendit,  quoniam 
ipse  est  caput,  et  ipsi  sunt  corpus  ejus^super  quoB 
Spiritus  sanctus  descendit,  nec  ob  aliud  super  eos 
descendit,  nisi  quia  Cbristus  ipseest  in  otp,  quem- 

43 


1355 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1356 


admodum  Apostolus  dicit  «  habitare  Ghristum  per  A 
Hdcm  io  cordibus  nostris  (Ephes.  iii).  »  Unde  autem 
huic  Joauni,  ut  tam  cito  cognoBceret  eum,  dicerct- 
que  venienti  adse  illud  memorabileezbumili  corde: 
«  Ego  a  te  debeo  baptizari,  et  tu  venis  ad  me  ?  » 
Dixitenim8ecundumJoannem,ut8upramemoratum 
est;  dixit,  inquum,  semel  el  ilerum.  «  Et  ego  ne- 
sciebam  eum  (yoan.i).»  Unde  ergo  tam  cito  cognovit 
eum  ?  Ad  baec  hreviter  respondendum  quia  per  vim 
prophetici  spiritus  cognovit  eum,  utique  volentem 
cognosoi^quiajamtempus  aderat  cognoscendieum. 
De  illa  vi  propbelici  spiritus,  loquitur  Apostolus  : 
«  Si  omnes  prophetent»  intret  autem  quis  inGdelis 
vel  idiota,  convincitur  ab  omnibus,  dijudicatur  ab 
omnibus,  eliam  occulta  cordisejusmanifesta  fiunt» 
et  ita  cadens  in  facicm,  adorabit  Deum  pronuntians  n 
quod  vere  Deus  in  vobis  sit  (/  Cor.  xiv).  »  Hoc  in 
laude  propheticse  gratisd  dicit,  quod  illi  «  occulta 
oordis  alterius  manifesta  sint. »  Erat  autem  Joannes 
propheta,  jamque  ex  utcro  matris  suae  graliam  pro- 
pheticam  acceperat,spiritu  prophetico  repletus  fue- 
rat.  8ed  utethoc  inferam  quod  aliud  verbum  Do- 
mini  factum  fuerat,  ut  Lucas  meminity  super  Joan- 
nemZachariffi  (ilium  in  deserto,  nisi  ipsam,  quod 
caro  factum  fuerat,ez  Mariae  Virginisutero  ?  Ergone 
Verbum  quod  factum  fuerat  super  eum,  ut  veniret, 
etassumptum  bominemsivecaraem  quam  assum- 
p8erat,manifestaret  ille  in  Israel,  non  oslenderet  ilii 
cito  quem  quaerebat,  et  propter  quemut  manifesta- 
retur,  obedieos  Verbo  advenerat?Igiturcumista  sii 
vis  prophetici  spiritus,  ut  jam  dictum  est,  «  mani- 
festa  faoere  occulta  cordis  (ibid.),  »  etiam  nolentis,  ^ 
quanto  magis  manifesta  flcri  debuerunt  Joanni  oc- 
cuita  cordis  Domini  Jesu,praBsertim  voIentis,utnoQ 
ex  faciu  mentem,  sed  (quod  mirabilius  est)  ex  mente 
cognosceret  ejus  faciom  ?  Et  ilie  quidem,  quisquis 
est,  «  cujus  occulta  cordis  ita  manifesta  fiunt,  ca- 
dens  in  faciem^ait  Apostolus,  adorabit  Deum,  pro- 
nuntians  quod  vere  Deus  in  vobis  sit  (ibid,),  »  Do- 
minus  aulem  Jesus,  cujus  non  est  adorare,  sed  ado- 
rari,  quo  debuit  modo,gratiam  illam,  gratiam  pro- 
pheticam  honoravit,  cui  manifesta  facta  fuerant 
oooulta  cordis  sui,quatenus  Joannes  dicere  posset, 
«  Ego  a  te  debeo  baptizari,  »  sive  illud  seounduro 
Joannem  :  «  Ecce  Agnus  Dei,  qui  toliit  peccata 
mund\(Joan,i).  »  Et  quomodo  gratiam  illam  hono- 
ravit?  Videiicetpronuntiando,quod  vere  Deus^  vere  ^ 
Spiritus  sanctus,vere  spiritus  propheticus,  et  plus- 
quam  prophelicus  esset  in  menie  Joannis.  Dizit 
enim  ubi  opportunum  fuit  :  «  Sed  quid  existis  in 
desertum  videre  ?  Propbetam  ?  Etiam  dico  vobis,  et 
piusquam  prophetam.Hic  est  enim,de  quo  scriptum 
est :  Ecce  mitto  angelum  meum  ante  faciem  tuam, 
quiprsparabit  viam  tuam  ante  te.Amen  dico  vobis, 
inter  natos  mulierum  non  surrexit  major  Joanne 
fiaptista  {Matlh.  xi),  »  etc,  usque  : «  Et  si  vultie  re- 
cipere,  ipse  est  Kiias,  qui  venturus  est.  Qui  habet 
aures  audiendi,  audiat  (ibid.)  »  Ubi  vero  factum 
csteidem  Joanni,qaod  dixit :  «Ego  debeo  a  io  bap- 


tizari?  »  Oportel  namque  verum  etstatera  rationis 
esse  ponderatum,  quod  tali  in  tempore,  talem  ob 
causam,tali  tantoque  Filio  horoinis  dizit  propheta 
veritatis,homo  tanti  meriti,angelui  tam  magni  pr«- 
conii.  Ubi  ergo  factum  est  ci?  Ubi  baptizatus  est  ab 
illo  qui  ad  baptismum  ejusveniebat,Pilio  hominis? 
Illic  nimirum,  ubi  peccata  inunditulit  idem  Agnus 
Dei,  quem  digito  demonstravit.  Ubi  hoc?Profecto 
ubi  Agnus  ipse  immolatus  est,  et  nostros  sangoine 
suo  postes  8acravit,et  Pharaonem  cum  sais  Egyptiis 
ita  flagellavit  (Exod.  xii),  ut  vinceret,  qui  victus 
non  fuerat  decem  praeceptorum  legalium  plagis 
magnis,  Pharaonem  non  carneum  sed  spiritualem, 
scilicct  diabolum  principem  tenebrarum.  Ubi  tra- 
duxil  illum palam  confidenter  aCfigens  cruci  (Coloss. 
u),n  et  mare  magnum,  mare  rubrum,  scilicet  san- 
guinem  et  aquam  de  latere  suo  lancea  percussus 
emisitjibi  factum  est  Joanni  quod  sperabat,  et  scic- 
bat  dicens  :  «  Ego  a  te  debeo  baptizari,  »  nec  soli 
Joanni,  verum  eliam  sanctis  et  electis  omnibus,  qui 
exspectabanteum  aborigine  mundi.Etquidem  scire 
poterat,  quod  ex  utero  matris  suae  sanctus  essct, 
quippe  qui  sancto  Spiritu  adhuo  ez  utero  matris  sue 
repletus  est,  sed  quiaeratilli  Dominus,  sicut  scri- 
ptum  est  :  «  Juxta  est  Dominus  his  qui  tribuluto 
sunt  corde,  et  humilis  spiritu  salvabitur  (Psal. 
xxxiii);  »  quia,  inquam,  juxta  illi  erat  DomiDus,et 
de  prope  sciebat  in  contritione  cordis,  et  in  humili- 
tate  spiritu8,quod  Dominus  solus  sine  peccato  esset 
de  virgine  natus,  ipse  autem  quamvis  magno  mu- 
nere  sacratus,  tamen  de  commistione  maris  et  fe- 
mins  fuisset  procreatus,sanctitatem  illamquasi  ne- 
scire  voluit,nec  sibi  sufficere  judicavit,  nisi  pro  eo 
funderetur  sanguis  illius  Agni  quem  videbat,cui  lo- 
quebatur,Agni  solius  sancti,  solius  immaculati.  Et 
revera,  oisi  mare  illud  584  inimicos  nostros  ope- 
ruisset,  nisi  sanguis  ille  fusua  fuisset,  et  aqua  illa 
inundassetjsanguis  redemptionis  et  aqua  emunda- 
tionis,  neque  buic,  neque  illi  cui  ante  hunc  dictum 
est :  «  Priusquam  te  formarem  in  utero,  novi  te ;  et 
antequam  exires  de  ventre,8anctificavi  ie(Jer.  i);» 
neque  alicui  sanctorum  sanciitas  ulla  sulTecisset, 
quicunquedictisunt  sancti,ut  Aaron,  de  quo  Psal- 
mista  dicit : «  Et  irritaveruni  Mosen  in  castris.Aa- 
ron  sanctum  Domini  (Psal.cv).  »  Sunt  enim  plures 
modi,  quibus  quidlibet  sanctum  dici  consuevit,  ne 
cum  sanctum  audieris,statim  perfectum  et  ab  omni 
putesesse  peccato  liberum.  «Scriptum  quippe  eit 
in  legi  Mosi,  quia  omne  mascuiinum  adaperieos 
vulvam,  sanctum  Domino  vocabitur  (Luc.  n).  San- 
ctifica  mihi,ait  Dominus,omne  primogeQitum,quod 
aperit  vulvam  in  flliis  Israel,  lam  de  hominibus, 
quamdeJumenti8,meaenim8untomnia(£x<M{.xiu).i 
Et  in  lege  Nazaraei  scriptum  est :  «  Sanctus  enim 
erit  crescente  cxsarie  capitis  ejus  ;omneB  dies  sepa- 
rationis  suae  sanclus  erit  Domino  (Num.  vi).  »  Et 
Joannee  quidem  istis  quoque  mudis  sanctas  fuit,ot- 
poto  primogenitus,  ante  quem  sterilis  mater  nallum 
genuityidemque  Nazar«u8,uli  angelus  eet,  «  vinam 


IS57 


OOMMENT.  IN  MATTH.  —    LIB.  II. 


4558 


el  siceram  non  bibet  (Lu^.  i).  »  Sed  nanquid  omnis  A.  tarum  vaticinia  respuentes.Igitur  oum  dicit  Lucas: 


fjusmodi  8anctus,qui  inde  sanctus  Q8t,quod  primo- 
genituSfimmunis  a  peocalo  existimabitur? Aut  nun- 
quid  Nazar«u8,  quoniam  siceramet  vinum  non  bi- 
bit,et  novacula  super  caput  ejus  non  asoendit,  sive 
SamsonySive  alius  quisejusmodiyideocoosummatffi 
sanctitatis  erit?Verumtamen  secundumillum  san- 
clitatis  modum,quem  infusio  sancliSpiritus  opera» 
tur,  «  Joanne  sanctior  inter  natos  mulierum  nemo 
quidem  surrexit  (Mai^/i.  zi),»  sed  nihilominus  San- 
cti  sanclorum  Jesu  Christi  baptismale,  id  esl  san- 
guinis  effusione  vel  ejusmorle  indiguit,etidcircove- 
raci  humililate  dixit  :  c  Ego  a  te  debeo  baptizari.» 
Nunc  vide  huno  Sanctum,  huno  primogenitum, 
hunc  Nazarsum,  quantum  deceat  sic  esse  veslitum, 


«  Dicebat  ergo  ad  turbas  quae  exibant  ut  baptiza- 
rentur  ab  ipso  :  Genimina  viperarum  (Ltic.iii),  »  hio 
autem  prffimisso  :  «  Tunc  exlbat  ad  eum  Hieroso- 
lyma  et  omnis  Judsa  et  omnis  regio  circa  Jordanem, 
et  baptizabantur  ab  eo  in  Jordane,confltentes  pec- 
cata  sua, »  tunc  demum  sic  incipil :  «  Videns  autem 
multos  Pbarisffiorum  et  Sadducsorum  venientes  ad 
baptiumum  suum,dixil  eis :  Progenies  viperarum.  • 
Gonstat  quod  pariter  quidem  totam^sednon  ffiqua- 
liter  totam  gentem  malitie  Sffivientis  arguit,  quod 
Bcilicet  invicem  invidendo,  et  invicem  mordendo  Ju- 
dffii  forent  ab  iuvicem  consumendi,  maxime  autem 
Pharisffii  et  Sadducaei  futuri  essent  auctores  ?el 
causa  sibimet  tanti  maii  et  irs   superventurs.  Ut 


ut  evangelista  refert,  dioens : «  Ipse  autem  Joannes  g  pro  miraculo  debeat  esse  rarus  quisque,  qui  iilam 


habebat  vestimentum  de  piliscamelorum,  •  etlau- 
dari  a  Domino  dicente  :  c<  Quid  exietis  in  desertum 
videre?  hominem  moliibus  vestitum?  »  {Ibid.)  ubi 
subauditur  non,  et  sequitur :  <c  Ecce  qui  moliibus 
vestiuntur,  in  domibus  regum  suot  {ibid.),  »  Vere 
talis  habitus  decebat  eum  vestimentum  de  pilis  ca- 
melorum  etzonapeliiceacirca  iumbo8,sioutHeIiam, 
de  quo  itidem  scriptum  est :  «  Vir  pilosus  et  zona 
pellicea  accinctus  renibus  {IV  Reg.  i).  •  Tales  enim 
utriusque  fuerunt  moreSiet  zelus  austerus,  talisque 
vita  qui  non  indulgebat  sibi  ut  esset  remissior, 
fluentibusque  deliciis  luxuriaretur.Hoc  de  isto  con- 
festim  Scriptura  prssens  te8tatur,quianonmoliiter 
peccatoribus  blandiebalur.  Dixit  enim,  «  videns 
multos  Pharisffiorum  et  Sadducffiorum  venientes  ad 
baptismumsuum  :  Progenies  viperarum,qui8  osten- 
dit  vobis  fugere  a  ventura  ira  ?  Facite  ergo  fructum 
dignum  pcenitentis,  et  ne  velitis  dicere  inlra  vos  : 
Patrem  habemus  Abraham.  Dico  enim  vobis  quo- 
niam  potens  est  Deus  delapidibus  istis  suscitare  fi- 
lios  Abrahs.  Jam  enim  securus  ad  radicem  arboris 
posita  est.Omnis  ergo  arbor  qus  non  facit  fruclum 
bonum,excidetur,  et  in  ignem  mittetur.  »  Ecce  vere 
hominemnon  mollibus  vestitum,quippe  cujussermo 
pilis  camelorum  quibusveslitus  eratmulloestaspe- 
rior ;  unde  et  non  potuit  esse  in  domibus  regum, 
imo  in  domo  regis  Herodis  et  regins  lierodiadis  de- 
oollatuB  est  propter  sermones  ejusmodi,  sermones 
veritatis,  quibus  ipse  non  mollis  peccatorum  molles 
auriculas  et  adulationis  avidas  arguendo  nimis  offen- 


Bciret  vel  posset  elTugere.  Nec  vero  ita  denotavit  eo8 
soIds  vel  primus.  Si  quidem  prior  Moses  inter  cs* 
lera  dixit :  «  Fel  draconum  vinum  eoruQC,  et  vene- 
num  aspidum  insanabile  {Deut.  xxxii).  •  Nunquid 
minus  est  dicere,  fei  draconum  sive  vene^num  aspi- 
dum,quam,progenies  sive  geniminaviperarum?  Et 
illoB  quidem  Pharissos,  quibus  hsc  et  cstera  dixit, 
putaremus  sic  venisse  ad  eum,ut  vellent  percipere 
baptismum,quoniam  sic  evangeiisladixit :  «  Videns 
autem  multos  Pharisffiorum  et  Sadduoffiorum  venien- 
tes  ab  baptismum  suum,  »  sed  repugnat  illud  quod 
alius  evangelista  magis  illos  insinuat  venisse  ad  in- 
sidiandum.K  Miserunt,  ait,  Judffii  ab  Hierosoiymis 
sacerdotes  et  levitas  ad  Joannem,  utinterrogarent 
eum.Tu  quis  es?  Gumque  interrogantibus  tandem  re- 
spondisset :  Ego  vox  clamantis  in  deserto  :  Dirigite 
viam  Domini,  sicut  dixit  Isaias  propheta  {Joan,  i ; 
/sa.  xl),  »  post  hano  illius  responsionem  statim 
Bubinlulit :  «  Et  qui  missi  fuerant,  erant  ex  Pbari- 
sffiis  {ibid,).  »  Hoc  dicto,  deinde  sequitur  :  <  Et  in- 
terrogaverunteum^et  dixerunt  ei :  Quid  ergo  bapti- 

zas,  situ  nonestChristus,  neque  Elias  neque  pro- 
pheta  ?  »  (16td.)  Per  hoc  meliue  intelligitur  istud 
quod  ait  Matthsus :  t  Videns  multos  Pharissorum 
et  Sadducsorum  venientes  ad  baptismum  suum, 
Boilicet  quia  venerant,non  ut  ipsi  baptizarentur,8ed 
ut  baptizantem  calumciarentury  prssertim  cum  et 
alius  evangelista  dicat :  «  Et  cmnis  popuius  audiens, 
et  publioanijuslificaverunt  Deum,baptizati  baptis- 
mo  Joannis,  Pharissi  autem  et  legisperiti  consiiium 


dit.  Apud  Lucam  sensus  quidem  et  verba  ipsa  pene  *^  Dei  spreverant  in  semetipsis,  non  baptizati  ab  eo 


Bunl  eadem,ni8i  quod  hic  manifestius  designatpro- 
pter  quos  maxime  sic  incmperit, «  progenies  »  sive 
«  genimina  viperaruro,»  videlicetpropter  Pharissos 
et  Sadducsos,  qui  erant  hsretici  Judsorum.  Nam 
Pharissi  ex  [iebrso  in  Latinum  interpretantur  di- 
visi,  eo  quod  traditionum  et  observalionum,  quas 
illi  deuteroses  vocabant  justitiam  prffiferebant,unde 
et  divisi  vocabantur  a  populo,  quasi  per  justitiam. 
Sadducsi  interpretantur  justt,  Vendicabanl  enim 
sibi  quod  non  erant.Gorporis  resurrectionem  nega- 
bantet  animam  cum  corporeinterire  prffidicabant. 
Hi  quinque  tantum  libros  legis  recipiebant,prophe- 


{Luc,  vu).  »  Quod  erat  illud  vei  quaie  Dei  consi- 
lium,quod  Pharissi  8preverunt?Nimirum  pmniten- 
tiam  agere  et  dignos  poBnitentiffi  fructus  facere.  At 
illi  scilicet  Pharisffii  conndebani  in  se  tanqoam  justi 
et  aspernabantur  csteros,  sicut  altestalur  ioois  op- 
portunis  veritas  Evangelii.  Unde  apud  Lucam  dili- 
genter  animadvertendum,  quia  « interrogabant  lur- 
bs  dicente8,quid  ergo  faciemus  ?  interrogabant  pu- 
blicani  venientes  ut  baptizarentur,et  dicebant :  Ma- 
gister,  quid  faciemus  ?  Interrogabanl  et  milites 
dicentes,  qnis  faciemus  etnos?»  {Luc.  iii;.  Turbs 
interrogabant,publioani  interrogabant,miiite8  quo- 


1359 


RDPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


im 


que  interrogabant  dicente8,(c  quid  faciemus  ?»  Pba-  A. 
risaei  vero  nusquaminterrogasselegunturetdixisse, 
(c  Quid  faciemus  ?  •  Glaret  igitur  quod  vel  quale  con- 
silium  Dei,  quomodo  consilium  Dei  spreverini 
Pbarisxi,  non  baptizati  baptismo  Joannis,  quia 
585  videlicet  erant  superbi,  confideQtes  in  setan- 
quam  justi  (Luc.  iii),  »  suam  justitiam  statuere  vo- 
]entes,et  justitias  Dei  non  subjecti  (Rom.  x),  »  unde 
et  magQO  supercilio  magistrum  pietatis,  fiiiumque 
patrismlsericordiarumChristum  redarguisse  legun- 
tur,  dicendo  discipulis  ejus,  «  Quare  manducat  ma- 
gister  vester  cum  publicanis  et  peccatoribus  ?  » 
(IfaWA.ix).Porro  #  quem  tu  erudieris,  Domine,  et  de 
lege  tua  docueris  eum  {Psal.  xciii),»  illa  desideral,ut 
Bciat  pcBnitentiam  agere,  desiderat  ul  possit  dignos 
poenitentiffi  fructus  facere.  Ille  scit,  iile  confitetur  ^ 
quod  justitia  nulla  sit,  quod  omnis  ex  operibus  ju- 
stitia  vana  sit.nisi teslimonium  habeat  ex  fide  hujus 
Filii  hominis  Jesu  Ghristi,  cujus  sanguis  cum  aqua 
fluens  de  latere  ejus,  ut  superius  dictum  est,  nisi 
justosorones  emundasset,  immunde  etsordidsB  es- 
sent  omnes  jusliti®,  juxta  illam  veridicam  confes- 
6ionem  justi  et  juslificandi  propbetse  Esaie:  «  Et 
facti  sumus  ut  immundi  omnes  nos,el  quasi  pannus 
menstruatae  uniyersae  justitiflB  nostrffi  (/sa.  lxiv).  • 
At  illi  faiso  justi,  etvere  peccatores,  ne  istam  co- 
gnoscerent  justitiam,  scutum  sui  cordis  habebant 
patrem  sus  ciirnis,  Abraham,  quasi  caro  AbrahsB, 
quoniam  de  illa  profluxerant,  suflicere  poseet  eis  ad 
justiliam.  Proinde  cum  dixisset :  «  Facite  ergo  fru- 
ctum  dignum  pcBnitentis,»  subjunxit  atque  ail : «  Et 
ne  velitis  dicere  vos,  Patrem  habemus  Abraham.  C 
Dico  enim  vobis  quoniam  potens  est  Deus  de  lapi- 
dibus  istis  susoilare  filios  Abrahs.Jam  enim  secu- 
ris  ad  radices  arborum  posita  est.  Omnis  ergo  arbor 
qu8B  non  facit  fructum  bonum  excidetur  et  in  ignem 
mittetur.i  Haeceo  dicente,opportune  reminiscimur 
sermonis  illius  prophetici  ex  ore  Hieremis  :  «  Ma- 
ledictus  vir  qui  confidit  inhomine,et  ponit  carnem 
brachium  suum,  ut  a  Domino  recedat  cor  ejus.  Erit 
enim  quasi  myrice  in  deserto,  et  non  videbit  cum 
venerit  bonum,  scd  habitabit  in  siccilato  in  deserto, 
interra  salsuginisetinhabitabiii  (Jer.  xvii).  Bene- 
dictus  vir  qui  confidll  in  Domino,  et  erit  Dominus 
fiducia ejus,  et  erit  tanquam lignum  quod  transpian- 
tatur  supcr  aquas  quod  ad  humorem  mittil  radices 
8uas,et  non  timcbit  cum  venerit  ffistus.  £t  erit  fo-  D 
lium  ejus  viride,  et  in  tempore  siccitatis,  non  erit 
Bollicitum,  nec  aliquando  desinet  facere  fructum 
(P£a/.i).Quid,quffiso,  aliud  estvelledicereintra  se- 
metipBOs,«  Patrem  habemus  Abraham,»  sive  «  Pater 
noster  Abrabam  est,»ethocadversu8  Dominum,nisi 
confidere  in  homine,  et  ponere  carnem  bracbium 
suum,  utaDominorecedatcor  eorum?Nam  vera- 
citer  utaDominocorderecederent,imoutDominum 
in  sermone  caperent,  idcirco  nunnunquam  dixisse 
ieguntur:  «  Pater  noster  Abraham  est  (Joan,  viii),  » 
et  iilud  :  «  Nos  ex  fornicatione  non  sumus  nati 
(ibid.),n  itemque : «  Semen  Abrahffi  sumus  (ibid.),  » 


et:  c  NosautemMosi  discipuli  sumus  {Joan.  n).  » 
Nonne  hoc  est  confidere  in  bomine.et  ponere  carnem 
brachium  suum  ?  Fiducia  Mosi  et  carnis  Abrahs, 
spernere  consilium  Dei,  et  gloriari  contra  Fiiium 
Dei,quod  soia  et  unica  est  gloria  Abrah»,  eive  Mosi, 
qua  remota,  ingiorius  est  Moses,  Abrahamque  non 
nisi  pulvis  et  cinis?  «  Ne  ergo  velitiSy  »  ait,  t  iia 
dicere  iutra  vos.»  Malediotus  enim  quisque  iile  est, 
qui  in  carnecontra  consilium  Dei  gloriatur,  ut  non 
faciat  dignos  pcBnitentiffi  fructas.Malediotus  eet  ille 
sicutChanaan,  de  quo  dixit  pater  ipsiu8  hanc  sen- 
tentiam  malediotionis,*  Servus  servorum  erit  fratri- 
bu8  suis  (Oen.  ix).  »  Etenim  ille  talis  eidem  Cha- 
naan  Eimilisest,GhananffiU8etnon  Judffiusest.  Hffic 
enim  dicit  Dominus  ad  Hierusalem  apud  Eiechie- 
lem  :  «  Radix  tua  et  generatio  tua  de  terra  Chanaan. 
Pater  tuus  Amorrbaeus,  et  mater  tua  Cethffia  {Ezech. 
xvi),  »  ille,  inquam,  non  qua«i  oliva  est  fruotifera 
in  domo  Domini  {Psal.  li),  eed  quasi  myrics  in  de- 
serto  in  terra  salsuginisetinbabitabili,  que  videli- 
cet  arbor  ex  amaritudine  nominata  est.gustus  enim 
ejus  nimis  amarus  e3t,et  haec  in  solitudine  et  saxosa 
humo  nascitur.  «  Jam,  »  inquit,  «  securiB  ad  radi- 
cem»  ejusmodi  k  arborum  posita  est  »  ut  «  qus  fru- 
ctum  bonum  non  facit,»  excidatur  et  «  in  ignem  » 
mittatur,8ive  illa  oliva  eive  myrica  sit.Etenim  etiam 
8i  de  radice  bonffi  olivffi  creverit,  sive  oleaster  aut 
myrica  sit,  excideruntpropter  sterilitatem,  propter 
incredulitatem.Inde  Apostolus  : «  Si  enim,  »  inquit, 
«Deus  naturaiibus  ramis  non  pepercit,nefortenec 
tibi  parcat,  vide  ergo  bonitatem  et  severitatem  Dei, 
ineos  quidem  qui  cecideruntseveritatem,in  te  au- 
tcm  bonitatem,si  permanseris  in  bonitate,aIioqui  el 
tu  excideris  {Rom.  xi).  »  Hoc  de  invisibili  excisione 
dixit,  qua  projicitur  incredulua  a  regno  Dei,8ecuri 
excisus  divini  judicii.Verumtamen  et  alia  excisio  il- 
lorum  propter  quos  vel  quibus  dicebat.«  £t  ne  velitis 
dicere  intra  vos,Patrem  habemus  Abraham,  »  etc., 
videIicetilla,quacorporaliterquoqueexcidendierant 
et  exstirpandi  de  terra  sua,  securi  visibili,  scilicet 
manu  Romana.  Hinc  Psalmista  praedixerat:^  Quasi 
in  silva  lignorumsecuribusexcideruntjanuasejusia 
idipsum,in  securi  et  ascia  dejecerunt  eam,  incende- 
runt  igni  sanctuarium  tuum,  »  etc.  {Psal.  lxxiii). 
Quid  porro  est  quod  ait :  «  Dico  enim  vobis  quouiam 
potens  est  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare  filios 
Abrabffi  ?»  Quos  vel  quales  videbat,  sive  digito  de- 
raonstrabat  lapides?  Non  enim  solummodo  dixitde 
iapidibus,  sed  signanter  ait,  «  do  lapidibus  istis, » 
quo  videlicet  pronominc  solemas  uti  cum  digito 
demonstramus  vel  demonstrarc  possumus  ipsas  res 
de  quibus  nobis  sermo  est.  Et  quidem  sensus  verus 
estyperlapidesrecte  intelligi  homines  gentiles,  lapi- 
dea  simulacracolentes,  de  quibus  et  nos  fuimus  vel 
sumus  in  filios  Abrahffi  suscitati  per  fidem  Jesu 
Christi,  scd  non  legunlur  tunc  adfuisse  vel  venisse 
ad  Joannem  in  Jordauemeju8modilapide8,e(]a8modi 
homines.  Quos  ergo  videbat  vel  demonstrabat  in 
Jordane  lapides^PutasneillosquosdeJordaQe  tnlit, 


1361 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  II. 


13(2 


et  quos  in  medio  Jordaais  Josue  alveo,Domiao  jn-  A  pbetam  supra  memoralum,quiaconnditnon  in  ho- 


bente,  posuit  :  «  Eiige,  inquit  Dominus,  duodecim 
viros  singulos  per  singulas  tribus^et  prfficipe  eiSyUt 
tollant  de  medio  Jordanis  alveo,ubisteterunt8acer- 
dotum  pedes,  duodecim  durissimos  lapides,  quos 
ponetis  in  loco  castrorum,  ubi  Gxeritis  hac  nocte 
tentoria.Fecerunl  autem  filii  Israei  sicut  eis  praece- 
perat  Josue  portantes  de  medio  Jordanis  alveo  duo- 
decim  lapides,  ut  ei  Dominus  imperarat,juxta  nu- 
merum  filiorum  Israel,  usque  ad  locum  in  qao  ca- 
strametati  8unt,ibiqueposuerunteos.Alio8  quoque 
duodecim  lapides  posuit  Josue  in medio  Jordanis  al- 
veo  ubi  steterunt  sacerdotes  qui  portabant  arcam 
foBderis,  et  sunl  ibi  ueque  in  prssentem  diem  {Jo- 
sue  iv).  »  De  hoc  et  de  caeleris  constat   aucloritale 


mine,8ed  in  Domino^  in  quo  confisus  est  et  Abra- 
ham  noQ  deus,  sed  homo,  quia  non  ponit  carnem 
Abrabse  brachium  suum,  ut  a  Domino  recedat  cor 
ejus,  sed  Dominus  est  fiducia  ejus,  et  idcirco  non 
erit^quasi  myrics  in  deserto^neque  habitavit  in  sic- 
citale  in  terra  salsuginia  et  inhabitabili,  sed  erit 
quasi  lignum  quod  transplantatur  super  aquas,  et 
quod  ad  humorem  mittil  radices8ua8,ut  dignos  poe- 
nitentiefructus  facere  non  desinat.Interea  cum  haeo 
et  his  similia,  quae  caeteri  evangelistaB  non  tacent, 
loqueretur  turbis,hic  amantissimus  prscursor  Do- 
mini  non  ignorabat  propheticamhabensscientiam, 
quia  non  essetilli  tempore  vel  officio  destinatus  quo 
prffidicandum  eral  cunclisgentibusqui  ex  uteroVir- 


Apostoli,  quia  ic  omnia  in  figura  contingebant  illis  g  ginis  supra  naturam  hominis  natus  esset  ipse  quem 


(/  Cor,  x).  )>  Quod  cum  ita  eit,  nonne  spiritualiter 
nobis  lapides  illi  prophet®  suntet  apostoli^lapides 
vivi,  lapides  magni,  quifidem  nostram  volutfunda' 
mentum  portant  ,Qecessariamque  nobis  factis  et  di- 
ctis  operum  Domini  memoriam  semper  suscitant? 
Namdeillis  lapidibus  cursicaDominopraBceptum 
et  sic  est  factum  ?  «  Quando,  »  inquit,«  interroga- 
verint  vosfilii  vestri  cras  dicentes,  Quid  sibi  volunt 
isti  lapides^respondebitis  eis  :  Defecerunt  aquae  Jor- 
danis  ante  arcam  fcederis  Domini  Dei  nostri,  cum 
transireteum.Idciroo  positi  sunt  lapides  isti  inmo- 
numentum  filiorum  Israel  usquo  in  aBternam  (Josue 
IV ).  »  Nihil  verius  quam  lapides  istos,  scilicet  pro- 
phetas  et  apostolos,  qui  significabanturper  lapides 


prsecurrebat  mediator  Dci  et  hominum  homo  Jesus 
Christus  (/  7tm.  ii).  Hoo  ut  erat  vere  instructus  spi- 
ritu  bumilitatis,  confiletur  humiliter,sufleque  repu- 
tat  indignitati  dum  prcemittens  :  c  Ego  quidem  vos 
baptizo  in  aqua  in  pcenitentiam,  qui  autem  post  me 
venturus  est,  fortior  me  est, »  subjungit  continuo, 
(c  cujus  non  sum  dignua  calceamenta  portare,  ipse 
vos  baptizabit  in  Spiritu  sancto.  »  Per  caioeamenta 
quippe,  cum  sint  ex  coriis  mortuorum  animalium, 
significatur  humanitas  ejusdem  Filii  hominis  Jesu 
Christi,  in  quaeratmortalis  et  passibilis.  Unde  est 
illud:«  In  Idumfleam  extendamoalceamentummeum 
{Psal.  Gvii)^  » id  est,  notumfaciamgentibusincarna- 
tionis  meae  sacramentum.Hoc  per  apostolos  erat  fa- 


iIIo8  in  monumentum  nobis  usquein  seternum  esse  q  ciendum^  ipse  autem  Joannesnon  erat  victurus  us- 


positos.  Siveraciterdixil  ApostoIusChristi,  «  Petra 
autemerat586  Christus  (1  Cor.i)^  •  cum  de  petra 
inanimata,  de  qua  populus  biberat,fui8set  locutus, 
quomodonoQ  veraciterdicat  praecursor  Christi,  la- 
pidesisliquosJosueDominojubentepromonumento 
posuit,  prophetae  sunt  et  apostoli,quorum  aIio8,vi- 
delicet  prophetas,  olim  po8uit,alio8  scilicet  aposto- 
los  sine  d ubio  continuo  positurusest  (EpA^.  iv).  Et 
prophetae  quidem  quia  profundiora  vel  obscuriora 
sacramenta  continent,  quasi  medio  Jordanis  alveo 
sub  aquis  latent.Apostoli  vero,  quianudaetaperla 
facie  Salvatoris  opera  testantur,qua8i  in  Galgala  po- 
siti,quod  interpretatur  reve/a/iOjSempersubdiocon- 
spectibus  omnium  patenl.  Igitur  «  Ne  cceperitis,  » 


que  ad  illud  tempus  quoapostoli  talitercalceamenta 
Domini  portaverunt,id  est,  publice  praedicare  cmpe- 
runt  natum  esse  deVirgineDeumethomiQem  Jesum 
Christum,  quia  «  Verbum  erat  iu  principio  Deus 
apud  Deum,  et  Verbum  caro  factum  est  {Joan.  i),  n 
et  sicut  angelus  locutus  est  ad  Jo8eph,a  Quod  in  j» 
beata  Virgine  «  natum  est,  de  Spiritu  sancto  est 
{Matth.  i).  »  Igitur  cum  dicity  «  Qui  autem  post  me 
venturuB  e8t,fortior  me  ent,  cujus  non  sum  dignus 
calceamenta  portore,»  promptu  m  est  animadvertere, 
quam  libenter  hominis  ofn.cium8ubiret,quanta  cum 
dilectione  gloriamistam  Filii  Dei,Filiihomini8,oum 
illis  CGBlis  annuntiare  et  enarrare  pergeret  (Psa/.xviii). 
Etipse  quidem  deseipsoita  8eQtiendo,itaindignum 


ait,  «  dicere  inlra  vos,  Patrem  habemus  Abraham,  ^  scmetipsum  judicando,    regulam    custodiebat  ve- 


dico  enim  vobis,  quia  potens  est  Deus  delapidibus 
istis  suscitare  filios  Abrahae,  »  id  est,  ne  argumen- 
temini  vos  poeniteQtia  vel  poenitentiae  fructibus  non 
indigere,  sive  regnum  ccelorum  vobis  haereditarium 
esse,  quoniam  secundum  carnem  estis  filii  Abrahae, 
quia  profecto  sola  caro  Abrahae  ad  consequendum 
regnum  coelorum  non  magis  valetquam  ietilapides, 
imo  de  carneAbrahae  multisunt  filii  diaboli,per  ver- 
bum  illorum  quorum  in  figura  positi  sunt  lapides 
isti  multi  nascentur  qui  vere  sint  filii  Abrahae,  vere 
filii  Dei.  Nam  fides  est  quae  sola  facit  filios  Abrahae, 
caro  aulem  sola  non  prodest  quid quam( Joan.  vi), 
ettalium  quisque  virorum  benedictus  estjuxta  pro- 


rae  humiiitalis,  quia  non  considerabat  quod  ipse 
8oIu8  esset  praecursor  Domini,  imo  et  angelus  Domi- 
ni,  sicut  de  ipso  in  Malaohia  Spiritus  propheticus 
praedixit  {Malach.  iii),  &ed  iilud  considerabat,  quod 
illi  futuriesscntcGeIi,qui,8icutJamdictume8t,  cal- 
ceamenta  portandoJesuChristi^enarrarentejusdem 
gloriam  Dei.Haec  est  regula  quam  Apostolus  hreviter 
praescribit  ad  Philippenses  his  verbis  :  cc  Nihii  per 
contenlionem,  neque  per  inanem  gloriam,  sed  in 
humilitate  superiores  sibi  iovicem  arbitrantes.Non 
quae  suasuntsinguli  considerant,  sed,  eaquaBalio- 
rum  {Philip.ii).»  Ipse,1nquam,itajudicando,ita  non 
quae  sua^sedquae  oliorum  erant,coQ8ideraadoet  sa** 


1363 


RUPEKTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1364 


periores  sibi  futuros   apoBtolos  arbitrando,   regu-  A  quatn  vehemens  aura  sive  ventus  quenilibet  fortis 


lam  custodiebat  snncts  et  verae  humilitatis,  seme- 
tipsum  deprimens,  tanquam  minor  esset  omnibus 
illis.  Sed  nunquid  ita  judicabat  Dominus  judicii? 
Nequaquam,  sed,  «  Amen  dicovobis,  •  ait,  «  non 
Burrexit  inter  natos  mulierum  major  Joanne  Bap- 
tista  (Matlh,  x\),  »  Ergo  et  nullus  omnium  illa  Do- 
mini  calceamenta  portantium,  iliam  Domini  de 
utero  Virginis  Incarnationem  suo  tempore  publica 
prffidicatione  sequentibus  signis  praedicantium 
{Marc,  xvi),  major  te  est,  o  Joannes  Baptista. 
Porro  fortitudinem,  quam  intendit  diccndo  :  «  Qui 
autem  post  me  venturus  est,  fortior  me  est,  »  mi- 
ro  modo  non  quidem  exprimit,  quoniam  exprimi 
non  potest,  et  inelTabilis  est,  sed  paramper  signi- 


paleam  de  area  cujuspiam  eliminare  possit.  «  Om- 
nes  eos,  ait  ipseDominus  per  prophelam,  auferet 
vcntus,  tollet  aura  (fsa.  lvii).  »Quos  eos,  nisi  om- 
ncc  fortes  fortitudine  fallaci,  de  quibus  et  ita  prs- 
misit,«  Gum  ciamaveris,liberent  te  congregati  tui?» 
(ibtd)  Prffimiserat  etiam  et  ipsis,  t  Effudisti  liba- 
men,obtulisti8acriDcium  (/5a.XL).»Ergo  omnescos, 
subauditur,  male  fortes,  visibiles  seu  invisibiles, 
auferet,  ait,  venlus,  toilel  aura,  et  ita  dicendo,ma- 
gnam  Divinilatis  fortitudinem,  et  magnam  contra 
omnis  creaturffi  infirmitatem  esse  designat.  Mulla 
Bunt  in  Scripturie  dicta  587  homini,  secundum 
similitudinem  sufnantis,  «  exsiccatnm  est  fenum 
et  cecidit  flos  (Isai,  xl),  »  quia  spiritus  Dei  sutfla- 


ficat,  ita  dicendo  :  «   Cujus  ventilabrum  in  manu  p  vit  in  eo,  et  in  Job  :  «  Vidi,   ait   Eliphaz  Thema- 


sua,  et  praemundabit  aream  suam,  el  congregabit 
trilicum  suum  in  horreum,  paleas  autem  combu- 
ret  igne  inextinguibili.  »  Quanta,  qusso,  est  for- 
titudo  ista,ventilabrum  suuro  habere  in  manu  sua  I 
Non  enim  sallem  ita  dixit,  cujus  ventilabrum  in 
manu  Dei.  8imile  illud  esl,  quod  in  Isaia  legimus: 
GujuB  imperium  super  bumerum  ejus,  sive:  »  Et 
factus  est  principatus  super  humerum  ejus  (Isa,  ix). 
Neque  iste  dicit,  cujus  venlilabrum  in  manu  Dei, 
neque  ille  dixit,imperium  ejus,  sive  principatus  ejus 
faotus  est  super  humerum  Dei,sed,  ui  animadvertas 
ipsum  in  8uafortitudinesufficienteme88esibi,etiste 
«  cujus  ventilabrum  in  manu  sua  »  dicit,  et  ille 
«  principatum  ejus  super  humerum  ejus  »  factum 
esse  asserit.  Neque  ila  dicit  iste,  et  prsmundabit 


nites,  eo8  qui  operantur  iniquitatem,  et  seminant 
dolores,  et  metunt  eos,  flante  Deo  periisse,  et  spi- 
ritu  \T!r  ejus  esse  consumptos  (Job,  iv).  »  El  his 
Bimilia,  per  qu®  hoc  intendit  sanctus  sacrs  Scrip- 
turs  Spiritus,  ut  facilitatem  divinaB  omnipotenliaa 
cognoscamus,  quod  multum  facile  sit  ei,  dejicere 
cito,  quidquid  contra  fortitudinem  ejus  fortiter 
stare  videbatur.  Ibidem  quoque  apud  Esaiami 
ubi  prsmiserat  quod  jam  dictum  est :  «  Ef  omnes 
eosaufertventus,  toUet  aura(/5ai.  lvii),  »  postmo- 
dum  subjunxit :  «  Quia  spiritus  meus  a  facie  mea 
egredietur^  et  flatus  ego  faciam  (ibid.)  •  Frcquens 
estlectio,  sed  experimentumin  vita  praesenti  valde 
rarum,  ut  experiatur  quispiam,  quem  Divinitas  ad 
experiendum  admittere  dignatur,  langendo  pectus 


aream  Domini,  et  oongregabit  in  horreum  trilicum  C  sive  labia  ejus  in  monumento,  sive  in  ictu  oculi, 


Domini,sive  Dei,sed  «  aream  suam  premundabit,et 
triticum,»  inquit  «  suum  congregabit.»  Ergo  Domi- 
nus  est  are»,  et  possessor  est  totius  tritici,et  Deus 
fortissimus  ipse  est,  cujus  ventilabrum  est,  et  cui 
ad  ventilandum  ipsa  manus  sua  suflicit,  sicut  hu- 
merus  suus  ad  imperium  sive  principatum  tenen- 
dum  satis  est,  satisque  valet  absque  impendiis 
alienis.  Igitur  Deus  est,  Deus,  inquam,  et  Domi- 
nus  omnipotens  ipse  est.qui  auxilio  nullius  indiget. 
Quid  dicemus  fortibus  ?  quid  dicemus  superbis  ? 
Nimirum  quia  palea  ipsi  sunt,  humiles  autem,  et 
qui  timent  Dominum  ipsi  sunt  Iriticum,  Verbum 
autem  Domini  Verbum  incarnatum,Verbum  plena- 
rie  manens,et  inhabitans  in  pectore,  spirans  de  ore 


taliter  afiiciatur  tactu  sensibili,  quem  B.  papa 
Gregorius  ibi  vull  intelligi,  ubi  ad  Heliaro  loquens 
Dominus  dicit :  «  Et  post  spiritum  comrootio.  Non 
in  commotione  Dominus.  Et  post  commotionem 
ignis.  Non  in  igne  Dominus.  Et  postignem  sibilus 
aurse  tenuis  (///  Beg.  xix),»  et  ibi  Dominus.Et  qui- 
dem  subtilitas  Divinitatis,  omnem  non  solum  cor« 
poris,  verum  etiam  animsB  sensum  excedit ;  sed 
cum  vult,  non  tantum  animam,  verum  etiam  cor- 
pus  tactu  suo  sensibiliter  afficit.  Qui  videlioet  tac- 
tus,  dum  vult  snavis  ;  et  dum  vult,  valde  est  ter- 
ribilis,  ita  ut  quisquis  illum  sensit  Jam  pene  non 
sit  illi  opus  verbis  edoceri,  qu®  vere  Deus  fortis- 
simus  spirituum  sil,  nec  penitus  ignorat,  licet  om- 


hujas  Filii  hominis,  pro  similitudineillis  est  eterit  J)  nino  effari  non  possit,  qualis  ille  sit  tremor,  quo 
venti  vehementis,  quod  tam  facile  imoet  multofa-  majestatem  Domini  tremere  dicuntur  etiam  sancti 
cilius  reprobos  et  superbos  omnes  exterminabit,      angeli. 


LIBER   TERTIUS. 


u  Omnes  sitienles,  ait  Spiritus  sanctus,  venite  ad 
aquae,  et  qui  non  habetis  argentum,  properate» 
emite  et  comedite  (Isai.  lv).  »  AqusB  prssenti  loco 
Boriptaro  sunt  quibus  spiritaaliumoontinentarmy- 


steria  gratiarum,  sicut  et  illic:  «  Bibe  aqaam  de 
oirterna  tua,  et  fluenta  pntei  lui.  Deriventar  fontea 
tui  foras,et  in  plateis  aquas  tuas  divide  (Pro9.  v).  m 
Aqueistas  aqu»  Domini  aujit,  et  qaiconqoe  emerit 


1305 


GOMMBNT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1366 


ea8,ejus  fiunt  nec  Domini  esse  desinunt.  Quid  rogo 
est,quod  cumomnessitientesinvitaverit  ad  Domini 
aquas,  illos  maxime  invitat  ad  cmendum,  qui  non 
habent  argentum  ?  Ait  enim  :  a  Et  qui  non  habelis 
argentum,  properate,  emite.  •  Certe  in  omni  nego- 
tiatione  lerrena  magis  illi  solent  invitari  ad  emen- 
dum^qui  habent  vel  habere  videntur  argentum.  Hso 
autem  negotiatio  tota  ccelestis,  toia  spiritualis  est. 
Quid  ergo  est  argentum  non  habere,  nisi  in  philo- 
sophia  pfficolari»  sive  prudentia  eloquii  non  confi- 
dere  ?  talibus  namque  non  habentibus  ejusmodi  ar- 
gentum,  ipsa  humilis  conscientia.magnum  est  em« 
ptionis  pretium.  Talis  erat  Moses,  oum  diceret  ad 
Deum :  «  Obsecro,  Domine,  non  snm  eloquens  ab 
heri  &t  nudiu8tertiu8,etez  quo  locutus  es  ad  servuro 
tuum,  impeditioriset  tardioris  iinguiB  sum  {Exod, 
iv).»Et  in  parabolisSapiens  loquitur:  «  Stultissi- 
mus  sum  virorum,  et  eapientia  hominum  non  est 
mecum  :  non  didici  sapienliam,  et  non  novi  sancto- 
rum  scientiam  (Prov,  xxx).  »  Quid  igitur,  o  emule, 
subsannas?Quidobtrectatormelaceras?FHteorquia 
catygetas[cathegetas]  tuos  audivi,  omnes  sapientes 
et  prudentes  eloquii  mystici,el  omnino  nulias  habeo 
divitias  argenti  ejusmodi,et  si  quid  percepi  de  sscu- 
laribus  philosophis,  non  sunt  mihi  prodivitiis,  sive 
pro  nurnmisargenteis.  Sed  nunquid  ob  hocmihi  ab 
aquis  istis  erat  desperandum  ?  imo  magis  speran- 
dum  quoniam  inter  omnes  scientes,ilios  qui  non  ha- 
bent  argentum  audio  maxime  invitari  ad  emendum. 
Subsanna  quantum  vis,licet  scripta  mea  nonnisi  in- 
sidiando  legere  velis,  et  si  libet  etiam  illud  dio  • 
(c  Quomodo  hic  litteras  scit  cum  non  didicerit  ? 
{Joan,  vu).»  Si  enim  cum  illo,  in  quem  hoo  diotum 
est,  participes  fucrimus  opprobrii,  erimus  etiam 
gloris  et  honoris.  Proinde  dissimulanda  est  prsB- 
sens  amaricatio  ventris,ex  comestione  libri,  quem 
qui  devoravit,  «  erat,  inquit,  in  ore  meo  tanquam 
meldulce,et  cum  devorassem  eum  amaricalus  est 
venter  meus  {Apoc,  x), »  et  itinere  ccBpto  pergendum 
est  in  opere  Dei,ia  intentionequam  signiflcavit  titu- 
lusprflescriptusoperidegloria,  et  honore  Filii  ho- 
minis.«  Egoquidem,ait  JoauneSy  baptizo  te  in  aqua 
{Joan,  i).  »  Quam  vel  qualem  habet  rationem  bapti- 
zari  sivc  baptizare  in  aqua?Consilium  Dei  erat  in 
aqua  baptizari,  sicut  alius  evangelista  significans, 
c  Pbarissi  aulem,  inquil,  et  legisperiti  consilium 
Dei  spreveruntin  Bemetipsis,nonbaplizatibaptismo 
Joannis  (Luc.  vii).  iQuid  ergo  habet  rationis  tale 
consilium  Dei,quod  nobis  scire  prosit  ?  Sunl  quidem 
«  incomprehensibiliajudiciaejus,  et  investigabiles 
vi8e  ejus,  ut  Apostolus  ait  {Bom,  xi);  •  sed  h®c  et 
his  similia  non  nos  prohibent,  ne  simus  laudatores, 
aut  ne  velimus  haberescieotiam  viarum  Dei,verum 
hoc  tantum  ne  simus  nimii  scrutatores  majestatis 
{Prov.  xxv).  Quam  ergo  ralioncm  habeat  tale  consi- 
lium  Dei  queerimus,  non  scrutando  nimium,  sed 
laudare  optando  majestatem  Dei,  et  sicut  csBtera 
«  ex  parte  scimus  et  ex  parte  prophetamus  (/  Cor. 
xiii),»  ita  de  isto  quoque  gratulemur,  quod  noa  qui- 


A  dem  ad  perfectumcogaoscimu8,8exexpartealiquid 
sublucet,quo  delectemur.  Quidillude8t?Nimirum, 
quia  tali  consilio  bene  disposuit  Deus  ut  ad  ordi- 
nem  suum  creatura  humana  reduceretur.  Fuerat 
quippe  homo  supra  se  nimis  elatus,  quoniam  vo- 
luit  esse  sicut  Deus  secundum  illud  falsum  ser- 
pentis  susurrum,  c  oomedite  et  eritis  siout  dii, 
scientes  bonum  et  malum  {Gen,  iu).  »  Illum  primi 
horiiiois  tumorem,  multi  ex  eo  progeniti  homines 
imilati,  588  deos  sese  appellari  voluerunt.  Et 
nonnulli  quidem  ex  eis  post  mortem  suam  stulto 
errore  hominum  pro  diis  habiti  suot,  ille  autem 
Caesar  Augustus,  cujus  tempore  natus  est  iste  fi- 
lius  Jesus  Christus,vivens  quoque  pro  deo  haberi 
non  timuit.  Uode  adulando  illi  Flaccus  dicit : 

Q      Prxtenii  tibi  maiuros  targimur  konores^ 
Jurandasque  iuum  per  nomen  ponimus  aras. 

(HoRAT.  lib,  II,  epist,  1.) 

Haec  prima  fuit  altitudo  cordis  nostri,ut  vellent  esse 
homines  sicut  dii,  et  hoc  est  Adss  peccatum,  «  in 
quo,dit  Apostolus,  omnes  peccaverunt  {Rom,  v).  • 
Porro  humana  conditio  sive  conditionia  humans 
principium,  non  solum  crealore  Deo,  verum  etiam 
creatura  Del  inferius  est,  et  ut  manifestius  diotum 
sit,  non  solum  Deo,  verum  etiam  aquse  elemento. 
Formavit  enim  Deushominemde  limoterrc,  quod 
videlicet  elemenlum  elemento  aquse  inferiua  est  et 
erat,et  sub  eo  latebat,  donec  diceret  Deus  :  «  Con- 
gregentur  aquae,  qus  sub  cgbIo  sunt  in  locum  unum 
etappareat  arida  {Gen,  i).»  Maltum  ergo  terra  in- 
tumuerat  ordinequeexcesserat,  ubi  homo  terrenus 

^  Altisaimosimilisesseconcupierat.Reducendus  erat 
hd  ordinem  et  docendus,  ut  sciret  conflteri  cujuB 
esset  conditionis  atqueintestimoniumejusdem  con- 
fessionis  submergeretur  elemento  aqus  quo  gravius 
atque  scgnius  elementum  terra  est,  unde  et  homo 
principium  sumpsit,  et  quod,  sicut  jam  dictum  est; 
totum  in  initio  sub  aquis  latuit.  Grande  habet  mo- 
mentum  in  ratione  justitiae,  conditionis  hujus  me- 
mini8se,et  abrenuntiando  superbise  diabolics,  sub 
aqua  corpus  deprimere,  ac  deinceps  memoria  teae- 
re,  quod  Deus  propter  superbiam  dixit  bomini : 
«  Quia  pulvi8e8,et  in  pulveremreverleris  (Gen,  iu).» 
Proinde  diligenteranimadvertendumestquod  «  Gum 
venissetJesusa  Galilsea  in  Jordanem  ad  Joannem, 
ut  baplizaretur  ab  eo,  et  Joanoes  prohiberet  eum, 

D  diceos  :Ego  a  te  debeo  baptizari,et  tu  venis  ad  me, 
respondens  ipse,  dixit  ei  :  Sine  modo  :  sicenim  de- 
cet  nosimplereomnem  jusliiiam.  •  Nam  vere  mitls 
et  humilis  oorJe  coneiderabat  quod,  quamvis  San- 
otussanctorum  esse,  nullumque  omnino  peccatum 
haberet,  tamen  de  terra  sumptum  oorpus  haberet, 
quodque  ad  justitiam  pertineret, ut  humilitatis  re- 
medium  propter  quod  docendum  venerat  ipse  in 
semetipso  demonstraret,  submittendo  aquis  quam 
assu  mpserat  carnem  nostram  quie  se  ad  simili  tudinem 
Creatoris  omnium  extollere  aCTectaverat  in  Adam 
«  et  sic,  ait,decet  nos  implere  omnem  justitiam.  » 
Respiciebat  Joannes  quod  de  Spiritu  sanctj  concep- 


1S67 


RUPERTI  ABBATI8  TDITIENSIS. 


1308 


tusfuerat,  etbooilHadplenam  sufncerejustitiam,  A  sentem  diem  {Josue,  iv).  i  Lapides  iilos  bis  duode- 


non  inaniter  ffistimabat.  At  ille  non  quidem  contra- 
dixit  Joanni  dicenti : «  Egoa  te  debeo  baptizari,»8ed 
nihilominus  ut  esset  plena  humilitatis  satisfactio, 
corporis  quoque  habitu  in  semetipso  signiflcare 
voluit,quod  longe  sit  homo  inferior  Deo,  subdendo 
aquis  corpus  suum,  quod  secundummateriamter- 
renamhabet  fundamentum,  quo  aquse  superiores 
sant,  et  in  initio  fuerunt.  Quicunque  in  hoo  non 
imitantur  eum,utvolentesdescendant,pGenam  reci- 
pient,  ut  nolentes  descendant.  Scriptum  est  enim : 
«  Introibunt  in  inferiora  terraa  {PsaL  lxii).  »  Spre- 
verunt  consilium  Dei,  sed  non  vacabit  eis  spernere 
judicium  Dei.  Jam  erat  hoc  testimonium  unum 
testimonium  aqu8e,quod  vere  esset  mitis  et  humilis 
corde.  Accessit  autem  et  alius  testis  ejusdem  man-  n  ergo  «  duodecim  alios  lapidcs  portaverunt^de  medio 


nos,prophetas  intelligimus  et  apostolos.  «  Omnes 
prophet9e,inquit  Dominus  etlez,usque  ad  Joannem 
prophetaverunt  {Matth,  xi).  »  Bene  ergo  duodecim 
lapides  in  medio  Jordanis  alveo  positi  Eunt;positi. 
inquam,  non  transpositi,  neque  Jordanem  transie- 
runt,  quoniam  propbetae  nonnisi  usque  ad  bapti- 
smum  Joannis  prophetaverunt  aut  prophetare  de- 
buerunt  Christum  esse  venturom.Porro  a  bapUsmo 
Joannis  incipiens,duodecim  apostoloselegit,et  non 
perdidit  ex  eis  quemquam,  c  et  praecepit  nobis,  ait 
Petrus,  postquam  resurrexit  a  mortuis  prsdicare 
populo  et  testificari,quiaipse  esset,  qui  constitutos 
est  a  Deo  judez  vivorum  et  mortuorum  ;  huic  omnes 
propheta  testimonium  perhibent  {Aet.  x).    »   Bene 


suetodinls,  scilicet  species  columbae.  «  Vidit  enim 
Spiritum  Dei  descendenlem  sicut  columbam,  et  ve- 
nientem  super  se.  Et  ego,  inquit  Joannes,  vidi,  et 
testimonium  perhibui,  quia  hic  est  Filius  Dei 
{Joan,  i).  »  Splendida  gloria,  et  gloriosus  honor  Filii 
Dei,Filii  hominis,qaod,dom  se  subroittit  aquis,  ape- 
riuotur  ei  cceli,  et  Spirilus  sanctus  visibili  specie 
super  eum  descendit,  voce  simul  audita  de  ccelo  : 
«  Hic  est  Filius  meus  dilectas,  in  quo  mihi  bene 
complacui(Lti£,  xii).»  Verumtamen  in  his  omnibus 
non  jam  consummata  gloria,  imo  gloris  inilium 
fuitjCujusutiqueOnispostmodum  huic  initio  futu- 
rus  erat  similis,  ita  ut  baptizatus  illo  baptismo,de 
quo  dixit :  u  Ego  baptismo  habeo  baptizari,  et  quo- 
modo coarctor  usque  dum  perficiatur  (t6t(/.),  b  con- 
festim  ascenderet  de  sepulcroascensu  resurrectionis 
etaperirenturei  coeli  ut  intraret  in  gloriam  suam, 
alqueindeBpiritumsanctummitteretdiscipulissuis, 
dicentesibi  Patre  :«Sedeadextrismeis(P5a/.Gix).  » 
Vere  igitur  ait,»  6ic  enim  decet  nosimplere  omnem 
justitiam,  »  quia  secundom  similitudinem  illorum 
quse  illio  gerebanlur,  futurum  erat  postmodum  ut 
moreretur  «  propter  dclicta  nostr3,et  resurgeretpro- 
pter  jostificationem  n ostram  (f{om.  iv).  »  Quamvis 
in  aliis  quibuslibet  aquis  hoc  idem  mysterium  pn- 
tuisset  celebrari,verbi  gratia  :  «  In  Enon  juztaSalin 
{Joan.  iii),  »  ubi  Joannes  postea  baptizasse  legitur, 
quia  aquse  multae  illic  erant,tamen  magis  placet  ma- 
gisque  delectat  factum  hoc  esse  in  aquis  Jordanicis. 
Quam  ob  causam?  Videlicet  quiasignum  sive  figura 


Jordanis  usque  ad  locum,in  quo  castrametati  soat, 
ibique  posuerunt  eos.  Josue,  quod  interpretator 
Salvalor,  qui  Mosi  successit  et  filios  Israel  in  terram 
promissionis  introduxit,quod  Moses  non  fecit,  ipse 
esl  iste  filius  hominis,  qui  Mosaicae  legi  Evangelium 
succedere  jussit,  et  per  illud  credentibus  in  se  re- 
gnum  coelorum  aperuit.  Sacerdotes,  qui  stabant  in 
medio  Jordanis,  ut  omnia  complerentur,  et  donec 
festinans  populus  transiret,nulli  meiius  intelligun- 
tur,quam  hio  idem  Filius  bomiuis  primus  sacerdos 
novi,  et  Joannes  ultimus  sacerdos  veteris  sacer- 
dotii,  si?e  legis  et  prophetarum  finis.Igitur  quam- 
vis,  ut  jam  dictum  est,  in  aliis  quibuslibet  aquis 
baptizatus  Dominus  baptismo  Joannis,  eacramen- 
tom  designare  potuisset  baptismi  sui,  jure  oiagia 
placet  et  ad  honorem  Scripturarum  magis  pertinet, 
quod  baptizatus,  et  baptismo  illo  manifestatus  est 
in  aquis  Jordanicis.  Hic  illud  pulchre  5S9  occur- 
rit,  qood  Apostolus,cum  dixisset :  «Nec  quisqaam 
somit  sibi  honorem,  sed  qui  vocatur  a  Deo  tan- 
quam  Aaron  {Hebr,  v),  »  subjungit  atque  ait:«  Sic 
et  Ghristus  non  semetipsum  clarificavlt,  ut  ponti- 
fex  fieret,  sed  qui  locutus  est  ad  eum :  Filius  meus 
es  tu  {ibid.)j  »  etc.  Denique  illa  prsdicatione  poe- 
nitentise,  et  baptismo  Joannis  vocatus  et  clarifica- 
tus  est  a  Deo  Filius  hominis  Jesus  Ghristus,  ut 
pontifez  fieret  tanqoam  Aaron,  id  est  juxta  quod 
prsfiguratum  est  in  Aaron.  Aaron  quippe  nonnisi 
prius  aqua  lotus,  sacerdotio  fungi  Jussaa  est,  et 
vestimenta  suscepit  sacerdotalia,  scilicet  femina- 


horumolimineisdem  perfulserataquis.Namfluvius  D  Ha  linea,  subuculam  lineam,baltheumque  et  tuni 


ille,  scilicet  Jordanis  ex  eo,  CGspit  esse  memorabilis 
quod,  mortuo  Mose  et  succedente  Josue,  divisis 
aquis  transitum  filiis  Israel  per  alvcumsuum  prse- 
buit,  sacerdotibus  qui  porlabant  arcam  fcederis  Do- 
mini  stantibus  super  siccam  humum  in  medio  Jor- 
danis.<(Portaveruntque,ai(Scriptura,  filiilsrael  de 
medio  Jordanis  alveo  duodocim  lapides^utDominus 
imperarat,  juxta  numerum  filiorum  Israel  usque  ad 
locum  in  quo  castrametati  sunt,  ibique  posuerunt 
eos.Alios  quoque  duodecim  lapides  posuit  Joaue  in 
medio  Jordanis  alveo,  ubi  steterant  aacerdotes  qui 
portabant  trcam  fcBderis,  et  sunt  ibi  osqueinprflB- 


cam,superbumerale  et  rationale,  cidarim  quoqoe 
et  in  fronte  laminam  sacrae  venerationis,  haben- 
tem  inscriptum  tetragraromaton  {Exod.  xxix;  LeviU 
viii),  inefi^abile  nomen  Dei,  quod  octavaro  decus 
pontificis,  maxime  illam  designat  Ecclesiam  et  ho- 
norem  de  quo  loquimur,  Filii  hominis  de  quo  Apo- 
stolus  ait  :  «  Propter  quod  et  Deus  illum  exaltavit, 
et  donavit  illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen 
{Philip,  ii),  »  etc.  De  aliis  indinnentis  qaid  gloric, 
quid  honoris  singula  mystice  significent,  perscri- 
bere  praesentis^non  est  negotii,  nisi  hoc  solum  qoia 
quodprimum  sive  in  initio  conseorationiB  Bum  m* 


1369 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1370 


cerdos  Aaron  jussus  est  aqua  laTari  in  figara  conti- 
git  illi,bujus  summi  et  veri  sacerdotis,  qui  in  ini- 
tio  sus  functionis  eive  sacerdotii  sui  babebat  bapti- 
zari  baptismo  Joannis,  et  cstera  quidem  veteris 
illius  sacerdotii  ministeria,  flgurs  vel  umbr»  fue- 
runt  mysteriorum  ccclestis  et  veri  bujus  sacerdotii, 
sed  ex  magna  parte  similitudo  deficit.  Ille  namque 
et  csteri  8acerdole8,quia  morte  probibebantur  per- 
manere,  <«  babebant  quotidie  necessitatem,  quem- 
admodum  sacerdotes  priusprosuisdelictis  bostias 
ofTerre,  deinde  pro  populi  {Hebr,  vii).  »  Hic  autem 
ejusmodi  necessitatem  non  babuit,  sed  semel  boc 
fecit,  oflbrendo  se  non  pro  suis,  sed  pro  populi  de- 
lictis.  Jncboatio  sacrificii  sive  oblationis,  qua  se- 
metipsura  obtulitjejunium  fuit  quod  continuo  je- 
junavit,  «  et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus  postea  csuriit  {Maiih.  iv).  » 
Ila  namque  incipiens  agere  poonitentiam  non  pro 
8uis,ut  jam  dictum  esl,sed  pro  populi  delictis,  la- 
borare  non  desiit,operans  opus  salutis^in  omnibus 
•  obediens  usque  ad  mortem,  morlem  autem  cru- 
cis  [PhUip,  ii).  »  Vere  ergo  fidelit  et  verax  Deus, 

implevit  quod  locutusest.Timebatolim  populusau- 
dlre  vocem  Domini  Dei,  et  t  ultra,  inquit,  non  au- 
diam  vocem  Domini  Dei  mei,  et  ignem  bunc  maxi- 
mum  amplius  non  videbo,  ne  moriar.  Et  ait  Domi- 
nus  llosi :  Bene  omnia  sunl  locuU.Propbetam  susci- 
tabo  eis  de  medio  fratrum  suorum  similem  tui,  el 
ponam  verba  mea  in  ore  ejus,  loqueturqae  ad  eos 
omnia,  qu»  pr<ecepero  illi  (UeuL  xviii).  »  Hunc 
propbetam  esse  istum  Filium  bominis  certum  est. 
Quomodo  buno  populus  ille  pelivit,  aut  petere  sci- 
vit?Gum  enimdixisset  Moses :  «Propbetam  de  gente 
tua,  et  de  fratribus  tuis  sicut  me  suscitabit  tibi  Do- 
minus  Deus  tuus,  ipsum  audies,  •  subjunxil  atque 
ait :  M  Ut  pelisti  a  DominoDeo  tuo  in  Horeb,  quando 
concio  congregata  est(t^ui.).B  Non  invenimus  aliter 
petisse  populum,nisi  ita,ut8cripturarefert. «  Gud« 
ctus  aulem  populus  videbat  voces  et  lampades,  et 
bonilum  buccinas,  montemque  fumantem,  et  per- 
territi  ac  pavore  concussi,  steterunt  procul  dioen- 
tes  Mosi  :  Loquere  tu  nobis  et  aadiemus.  Non  lo* 
quatur  nobis  Domious,  nc  forte  moriamur  (Exod* 
XX).»  Si  ergo  verba  bsc  populi  pro  petitione  Deus 
accepit,buju3ProphetaramDomiDi(sic),tanquampo- 
pulus  ita  petere,  ut  petierat  ipseMoses  :  «Obsecro, 
Domino,  mitle  quem  missurus  es  (Exod,  iv),  »  quid 
nisi  abundantiam  intelligere  deberout  gratis  exau- 
dienti8,qui  ubi  et  hamiliter  petitur,8uperabundan- 
ter  dare  consuevit  ?Hincenim  ApostoluB  dicit :  «  £i 
autem,  qui  potens  esl  omnia  facere  superabuDdaa- 
ter,  quam  petimus  aut  intelligimus,  secoDdam  vir- 
tutem,  qu»  operatur  in  nobis ;  ipsi  gloria  in  Eccle- 
sia,  et  in  Chrislo  Jesu,  in  omnes  g^nerationes  8»* 
culi  ssculorum.  Amen  (Bphes.  in).  »  Fidelis,  in- 
quam,  ctverax  Deushic  implevitquod  illic  iocotas 
est,et  hoc  testalurcolumba,  imo  Spiritus  Dei,  quem 
vidit  desoendentem  sicut  columbam,  et  venieniem 
Buper  80  fidit,  et  Joannes,  •icat  alias  evangelistt 


A  testatur,  ait :  «  Et  ego  vidi,  et  testimonium  perhi- 
bai,quia  bic  est  Filius  Dei  (Joan.  i).  »  Quam  dissi- 
milesspecies  hic  atque  illic  I  Uic  species  columb», 
illic  voces  et  lampades  sive  maximus  ignis,  et  mons 
fumans,  et  sonitus  buccintB.  Proinde  non  leviter 
attendendum  quod  apud  alium  evangclistam  Bapti- 
8ta  Joannes  cum  dixisset :  «  Ego  baplizo  in  aqaa 
(ibid) ,»  8ubjunxit,t  medius  autem  vestrum  atetit, 
quem  vos  nesciiis  (ibid.)^  »  etc.  Puta  illum  respe- 
xisse  ad  jam  dictam  promissionem  dicentis  ad  Mo- 
aen  :  t  Propbetam  suscilabo  illis  de  medio  fratrum 
aaorum  similem  tui  (DeuL  xvin),  »  et  idcirco  dixis- 
80,  «  medius  autem  vestrum  stetit  quem  vos  non 
scitis,»  ut  ita  subintelligas,  ac  sidixerit :  Ille  cujos 
fortitudinem  sustinere  noc  potuit  populus,  tignifi- 

g  catam  sibi  per  speciem  ignis,  et  dixit  ad  Moeen  : 
t  Ultra  non  audiam  vocem  Domini  Dei  mei,et  ignem 
hanc  maximum  amplius  non  videbo,  ne  moriar. 
Loquere  ta  nobis  et  audiemus,  Don  loquatur  no- 
bis  Dominus  ne  forte  moriamur  (ibid.).  •  Ille,  in- 
quam,ab8Conditafortitudinezeliignei8imili8factu8 
Mosi,id  est  homo  verus  ut  Moses  fuit,  medius  ve- 
strum  stat  tolerabilisatqueafTabilis.mitis  et  humi- 
Hs  sicut  columbu,  non  eicut  ignis,  et  nunc  talis  de 
medio  vestrum  suscitatur  vobis,  ut  loquatur  vobis 
Dominus,  et  non  magis  moriamini,quam  si  Moaes 
loqueretur  vobi8,8i  hunc  audire  vultis.  Nam  si  au- 
dire  nolueritis,  et  illio  dictum  est :  «  Ego  ultor  exi- 
stam  (ibid.),n  et  hic  dico  vobis  quia  «  ventilabram 
in  manu  sua,  et  permundabit  aream  suaro,  et  con- 

^  gregabit  triticum  suam  in  horreum,  paleas  autem 

^  combaret  igni  inexstinguibili  (Matlh.  iii).»Nu8quam 
sacra  oanonioa  refertSoripturaquod  super  aliquem 
8anctorum,8ive  in  aliquibus  operibus  suis  Spiritus 
8anctu8,8piritu8  Domini,tale  prssentis  sus  signum 
dederit.Quis  aliua  nisi  Spiritusiste  Domini  per  Mo- 
aen  operatua  est  in  exitu  filiorum  Israel  de  terra 
^gypti  ?  Denique  hoc  non  soli  confessi  tunt  magi, 
dicendo :  «  Digitus  Dei  est  hic  (Exod.  viii) ;  »  ve« 
rum  etiam  Esaias  ita  declamando  dicit :  «  Ubi  eat 
qui  eduxit  no8  de  mari,cam  pastoribus  gregis  sui  ? 
Ubi  est  qui  posuit  in  medio  ejus  Spiritum  sanoti 
sui  ?  Qui  eduxit  ad  dexteram  Mosen  brachio  maje- 
statis  8UflB,  qui  sciditaquas  ante  eo8,  ut  faoeret  sibi 
nomen  sempiternum.qui  eduxit  eos  per  abyssos, 
qaasi  eqaum  indesertonon  impiagentem,qua8iani- 

D  mal  in  oampo  descendens^SpiritusDomini  dactor 
ejus  fuit  (isai.Lxiii).  »  Ergo  per  Mosen  operalus  est 
iate  Spiritus  in  exita  Isrrel  de  terra  iCgypti,  et  abi 
quinqnageaimo  die,  presentio  vel  operationia  sne 
signam  dare  voluit,noD  speciea  colambie,  sed  spe- 
cies  ignis  apparait,  ita  at  diceret  populas  id  quod 
jam  sapra  dictum  esty  •  et  ignem  huno  maximum 
ampliua  non  videbo,  ne  moriar.  »  Item,  ubi  post 
resurreotionemhigas  Filii  hominis,qainquage8imo 
die  saper  diacipalos  ejus  venit,  et  presentie  saa 
signam  dare  volait,noD  species  CDlamba  apparait, 
aed  •  apparoerunt  illis  dispertite  linguae,  tanquam 
iguiu  {AcL  ii).  N  Item  qai  tollere  BolebatEliamp  aine 


1371 


RUPERTI  ABBATI8  TUITIENSIS. 


J372 


dubio  erat  iste  Spiritus  Domini,  unde  et  Abdias  : 
M  Gumque  recesscro  a  te,  inquit,  Spirilus  Domini 
asportabit  te  in  locum  quem  ego  ignoro  (///  Reg. 
xviii);  »  et  ubi  gratiae,quam  Eliaecontulerat,8ignum 
dare590  voluit,non  species  columbe,  sed  species 
ignis  apparuit.ccCum  enim  pergerent  et  incedentes 
sermocinarentur,  videlicet  Elias  et  ElisflBus,  ecce 
cnrrus  igneus,  et  equi  ignei  diviserunt  utrumque, 
et  ascendit  Elias  per  turbinem  in  coslum  (IV  Reg. 
ii).  »  Neque  bic,  neque  illic  ipsa  Spiritus  sanoti 
substantia  visa  estmortalibus  aut  videri  potuit ;  sed 
ubi  et  quomodo  voluit,  compettns  operalionis  vel 
praesentisB  suse  signum  dedit,itaut  nusquam  super 
ipsum  Dominumin  8pecieigni8,nunquam  super  ali- 
quem  sanctorum  in  speciecolumbaevisussit.Quare? 
Videlicet  quia  divina  natura,  qu»  vel  cujus  p!eni- 
tudoin  isto  Filio  hominis  Jesu  Cbristo  corporaliter 
inhabitat  (Coloss,  ii),  satis  per  semetipsam  fervida 
est,  juzla  illud  :  «  Etenim  Deus  noster  ignis  con« 
Bumens  est  (Deut.iy),n  et  idcirco  nobis expediebat  ut 
fortitudinem  ejus  pietas  temperaret,et  haec  congrue 
per  speciem  columbaefSigniflcata  est.  Porro  nostra, 
id  est  huTiana  natura  per  semetipsam  tepida,  imo 
ct  nirois  frigida  est,juxta  illud  : «  Bt  quia  superabun- 
davit  iniquitas  (Rom.  v),rerrige8oet  charitas  multo- 
rum  (Matth,  xxi?),»  etidcirco  expediebat  bomines 
Dei  zelo  bono  calefieri,  qui  videlicet  zelus  congrue 
significatus  est  per  speciem  ignit.  NuHo  libentius 
modo  illud  Intellexerim,  quod  et  Joannes  apud  Lu- 
cam  dicit :  (c  Ipsevosbaptizabitin  Spiritu  sanclo  et 
igni  (Luc.  iii).  »  Et  Esaias  :  (c  8i  abluerit,  inquit, 
Dominus  sordem  filiarum  Sion,  et  sanguinem  ejus 
laveril  de  medio  ejus  in  spiritu  judicii  et  spiritu 
ardoris  (Isai,  iv),  »  quam  ut  duo  dalaSpiritus  san- 
cti,  duabus  dictionibus  istis  putem  significari  <c  io 
Spiritu  saocto  et  igni  »  sive  cc  in  spiritu  judicii  et 
spiritu  ardoris.»  Iste  namque  unus  idemque  Domi* 
nus  etSpiritus  sanctus  esl  et  ignis,  unus  idemque 
et  spiritus  judicii  et  spiritusardoris  ;  ^c  judicii,»  in- 
quam,  id  est  discretionis,  quia  fidelem  ab  infideli 
discernens,  remissionem  peccatorum  per  fidem  tri- 
buit,quod  est  datum  primum  ;  «  ardoris  »  autem, 
quia  purgatuma  peccatis  homlnem  deinde  boni  zeli 
igne  accendit,  quod  est  datum  secundum.  Utroque 
dato  perficitur  atque  consummaturbaptismus  Chri- 
stl,  cum  aqua  que  de  latere  ejus  exivit,  et  idcirco 
JoanneSjCum  de  semetipso  dixisset :  «  Ego  baptizo 
vos  in  aqua,»  continuo,ut  declararet  quanto  melior 
baptismo  suo  foret  baptismusCbristi,»  ip8e,inquit, 
▼08  baptizabit  in  Spiritu  sancto  et  igni  (ibid.)  » 
Hanc  Joannis,  imo  snam  vel  patris  promissioncm 
ipse  Dominus  ante  passionem  suam  confirmare  so- 
lebat  apostoHs  suiB^sicutpostresurrectionem  suam 
eum  commemora«Be  Lucas  hoo  modo  describit : 
<c  Kt  convescens  praecepit  eis,  ab  HierosoJymis  ne 
discederentySed  exspectarent  promissionem  Patrie, 
quam  audistiSyinquit,  per  08  menm  ;  quia  Joannea 
quidem  baptizavlt  aqua,  vos  autem  baptizabimini 
Bpiritu  sancto  non  pott  maltos  bos  dies  (Aet.  i).  • 


A  Jam  quidem  partem  illius  promissionis,  id  est  pri- 
mum  acceporunl  Spiritus  sancti  datum,  quod  est 
remissio  peccatorum,  quia  btans  in  medio  illorum, 
qua  die  resurrexit,  insufflavit  et  dixit  :  «c  Acciplte 
Spiritum  sanctum^quorumremiseritispeccata,  re- 
mittuntur  eis  (Joan,  xx),»  ettamenconvescensprac- 
cepit  eis  ut  exspectarent  promissionem  Patri8,quia 
videlicet  rcstat  secundum  ejusdem  Spiritus  Bancti 
datum,de  quoet  postmodum  dixit :  c(  Sed  aocipietis 
virtutem  supervenientis  Spiritus  sancti  in  vos  (Aet. 
i),  »  etc.  Sicut  soius  de  Spiritu  Bancto  conceptus 
est,  ita  solus  in  Spiritu  sancto  baptizat :  nam 
Joannes  adhuo  quidem  ex  uteromatris  susSpiritu 
sancto  repletus  est,sed  non  de  Spiritu  sancto  con- 
ceptus  eet,  et  idcirco  in   Spiritu   saiiclo   baptizare 

l^  non  potuil,  sed  cum  csteris  sanctis,  gratiam  Spiri- 
tus  sancti  de  plenitudine  bujus  accepil,  sicut  ipse 
quodam  ioco  testatur,(c  et  de  plenitudine  ejus  nos 
omnes  accepimus  (Joan.  i).  »  Quid  tandem  sibi  vult, 
vel  quam  oh  causam  de  coilo  venit  vox  dicentis  : 
«c  Hic  est  FiliuB  meus  dilectus,  in  quo  mihi  bene 
complacui  ?  »  (Malih,  xvii).  Quid,  inquam,  nisi  hoc 
idem,quod  cc  Spiritus  Dei  sicut  columbadescendenB 
et  veaiens  Buper  eum,»  et  hoc  idem  quod  «  verbum 
factum,ut  Lucas  meminit,  superJoannem  Zacharis 
filium  (Luc,  iii).  »  Ad  hoc  denique  et  verbum  Do- 
mini  super  Joannem  factum  est,  ad  boc  Spiritus 
Banctus  descendit,  ad  boc  vox  Patris  de  coelo  audita 
est,ut  sufficiens  legitimumque  perficeretur  teBtimo- 
nium  super  isto,  quod  Christus  esset,  quod  Filias 
Dei  esset  non  aiius ;  sed  iste  pauper,  iste  Jesus  a 

^  Nazareth,  iste  qui  putabatur  filius  Josepb.In  testi- 
monium  veritatis  bujus  hoo  totum  factum  est,  ut 
secundum  legem  divinam  stabiie  fieret  testimonium, 
quia  scriptum  est  in  lege :  v  In  ore  duorum  vel  trium 
testium  stabit  omne  verbum  (Deut.  xix).  »  Hinc 
Joannes  evangelista  dicit :  «  Et  tres  sunl  qui  testi- 
monium  dant  in  cgbIo  :  Pater,  et  Verbum,  et  Spiri- 
tus  sanctus  (/  Joan.  v).  »  Persona  Patris  ex  voce, 
quse  de  ccelc  venit,  audita  est ;  persona  Spiritus 
sancti,  CGBlis  apertis,  sicut  columba  descendit ;  per- 
sonaVerbi,prssensquidem  aderatin  carne,  eed  si- 
lebat,  neque  iila  hora  qua  loquebatur  testimoninm 
fiui,  licet  quodam  loco  dicat :  cc  Ego  8um  qui  lesii- 
monium  perhibeo  de  meipso  (Joan,  viii).  >  In  Jo- 
anne  autem  testimonium  perhibebat,  quia  «  super 

D  Joannem,  »  sicut  jam  diotum  est^propter  hoc  per- 
hibendum  testimonium,  cc  verbum  Domini  factum 
fuerat.»  Horum  trium  attendens  testimonium  ipse 
adverBariis  suisdicebat :  c<  Si  egoteBtimonium  per- 
hibeo  de  me  (Joan.  v),  »  ubi  Bubintelligendum  est, 
sicut  Bolent  hominesde  fiemetipsis  testimoniam  per- 
hibere,  et  per  inanemgloriamsemetipsoacommea- 
dare,  « testimonium  meum  nun  est  verum.  Alius 
est  qui  testimonium  perhibet  deme,et8cio  quiave- 
rum  est  testimonium,  quod  perhibet  de  me.  Vob 
misistis  ad  Joannem,  et  testimoniam  perbibait  ve- 
ritati.  Ego  autem  oon  ab  homine  testimoaiam  acei- 
piO|  ego  autem  habeo  teBtimooiam  mijae  JoAooe 


1373 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  III. 


1374 


(ibid,)  »  Hsc  et  ostera  adversus  malitiosam  illo- 
rum  invidentiam  dixit,qui  accipere  nolentes,  et  se 
scire  dissimuiantes  tcstimonium  Dei,  qui  in  testifi- 
cando  non  potest  ralli,et  cujus  testimonium  ex  ma- 
nifestis  operibus  poterat  cognosci,  miserunt  ad  Jo- 
annem  bominem,quem  sperabant  posse  falli ;  at  ille 
non  falsus  est.sed  testimonium  perhibuit  veritati. 
Tunc  utique  miseruntadeum,  sperandoeum  posse 
falli  et  agere,  volendo  ut  possel  falli,  quando  facta 
est  qusestio  ex  discipulis  Joannis,  cum  eis  scilicet 
Judffiis  de  purificatione, «  etvenerunt  ad  Joannem, 
et  dixeruntei :  Rabbi,  qui  erat  tecum  trans  Jorda- 
nem,  cui  tu  testimonium  perhibuisti,  ecce  hic  ba- 
ptizat,  et  omnes  veniunt  ad  eum  {Joan,  iii).  •  Id- 
circo  namque  sic  incceperunt,  ut  invidisB  aut  zell 
flamma  ureret  animam  Joannis,  atque  ita  confor- 
matus  illis,  id  est  invidens  factus  cum  invidis,  di- 
ceret  aliquid  quod  esset  contrarium  veritati.  At 
ille  testimonium  perhibuit  veritati,  «  non  potest, 
inquiens,  homo  accipere  quidquam,  nisi  fuerit  ei 
datum  de  cqbIo  (ibid.)^  »  etc,  usque  «  qui  credide- 
rit  Filium,  habet  vitam  slernam,  qui  autem  in- 
credulus  est  Filio,  non  videbit  vitaro,  sed  ira  Dei 
manet  snper  eum  {ibid,)  »  Magnitudo  teslimonii, 
ct  ex  Bpecie  columb®,  et  ex  eo  quod  cum  dixisset 
Pater :  «  Tu  es  Filius  meus  diJectus,  >  addidit, 
«  in  quo  mihi  bene  complacui,  »  reverenter  debet 
agnosci.  Nam  species  coiumbse,  id  est  Spiritus 
sanctus,  descendens  et  manens  euper  eum  in  spe- 
cie  columbaB  hoc  teitiflcatur,  quia  c  in  ipso  habi- 
tat  omnis  plenitudo  divinitatis  corporaliter,  »  sicut 
columba  totum  quiddam  est,  cui  pars  corporis 
nulla  deesU 

Et  hocdictum,  «  in  quo  mihi  bene  complacui,  » 
591  hoc  testificatur,  quia  talis  hic  Filius  sola  et 
unicaDei  Patris  gloriaest,  et  vere  inistosolo  glo- 
riatur  cunctorum  mirabilium  bonorumque  omnium 
mirabilisoperator  Deus,  quia  tale  nihil  fecit,  quale 
est  iste  Filius,secundum  divinitatem  increatus,  se- 
cundumhumanitatem  creatus  et  factus.  Gum  non- 
dum  esset  homo  factus,  erat  ut  nunc  est,  «  imago 
Dei  invisibilis  primogenitus  omnis  crealuree,  et  in 
ipso,  ait  Apostolus,  condita  sunt  universa  in  coelis 
et  in  terra,  visibilia  et  invisibilia,  sive  throni,  sive 
dominationes,sive  principatus,  sive  potestates.  Om- 
nia  per  ipsum  et  in  ipso  creata  8unt,et  ipse  est  ante 
omnes,et  omnia  in  ipsoconstant  (Co^o^s.  i).  »  Ubi 
homo  faotus  est,  ex  tunc  «  ipse  est,  ait  idem  Apo- 
stoIus,caput  corporis  ecclesie,  qui  est  principium 
primogenitus  ex  mortui8,ut  sit  inomnibus  ipse  pri- 
matum  tenens,quia  in  ipso  compIacuit,omnemple- 
nitudinem  divinitatis  corporaliter  habitare,  et  per 
eum  reconciliari  omnia  in  ipso,  pacificans  per  san- 
guinem  crucis  ejus,  sive  qua  in  terris  sunt,  sive 
quasin  ccolis  (ibid),  »  Recte  igitur  Pater  gloriosus  et 
hic  dicit,  « in  quo  mihi  bene  complacui,  »  et  eum-> 
demin  psalmo  gloriam  suam  appellat,dicen8  adeum: 
•  Exsurge,  gloria  mea  (P^a/.  cvii).  »  De  manifesta- 
tione  ejus  hactenus  pro  posse  dictum  est.  Manife- 


A  status  autem,quove]quaIiordineprocedereinccBpit. 
Gap.IV. —  «TuncJesus,aitevaQgeIisla,  ductus  est 
in  desertumaSpirilu,  uttentareturadiabolo,et  cum 
Jejunassetquadraginta  diebusetquadraginta  noctl- 
bus  posteaesuriit.»Eccequale,quam  pulchrum  modi- 
cantisdivinitatisconsilium,utducerethuncsecuodum 
hominemindesertumadjejunandum,  etad  toleran- 
tiamtentationuro,etnonjaminparadisumadmandu- 
candum,ubi  posuerathominem  primuro.Dubitandum 
estsuperhocaquibusdam,  propter  boc  quodsubdi- 
lur  :  «  Assumpsiteum  diabolus  in  sanctam  civita- 
tf m.  »Et rursum: «  Assumpsiteum in montem excel- 
sum.  »  Sed  vcre  et  absque  ulla  quaestione  conve- 
nienter  accipitur,  ut  a  sancto  Spiritu  in  dosertum 
ductus  credatur,ut  illiceum  suus  Spiritus  duceret, 

n  ubi  huncad  tentandum  malignus  spirilus  inveniret, 
el  eisdem  modis  a  seeundo  homine  vinceretur,  qui« 
bus  primum  hominem  se  vicisse  gloriabatur.  Con- 
tra  primum  quippe  hominem  parentem  nostrum  in 
tribus  se  tentationibus  crexit,  quia  hunc,  videlicet 
gula,  vana  gIoria,avaritia  tentavit,  et  tentando  su- 
poravit :  sed  eisdem  modis,  ut  jam  dictum  est,  se- 
cundo  homini  tentnto  succuhuil.  Igilur  ipse  Domi- 
nus  Deus,  qui  tulit  homiDem,quem  formaverat,  et 
posuit  eum  in  paradiso  voluptatis,ut  operaretur  et 
custodiret  illum,  prscepitque  ei  dicens:  Ex  omni 
ligno  paradisi  comede,de  ligno  autem  scientis  boni 
et  mali  ne  comedas  {Gen.  ii) ;  permisitque  eum 
tentari,  ut  manifesla  fierent  et  angelis  et  omnibus 
superventuris  saBcuIis  quffi  erantincorde  ejus,  ipse 

^  hunchominem  secundum,quem  deventre  virgineo 

^  formaverat,  tulitjSive  ut  alius  evangelista  scripsit, 
«  expulitin  de8ertum(tfar(7.i),»—- «expulit,»inquam, 
tanquam  reum,  et  illius  primi  hominis  portantem 
reatum,  quia  « ipse  posuil  in  eo  iniquitates  omnium 
nostrum  (Isai,  liii),  »  ut  inciperet  vapulare  jejunan- 
do  quidquid  in  illo  uno  comedente  peccaverunt.Per- 
pulchrum  est  collationem  facere  illius  primi  homi- 
nis  et  secundi  in  eo  quod  ille  positus  fuit  in  loco 
amcenitatis  et  satietatis,  et  excepto  uno  ligno  appo- 
sil8e  sunl  eiomnes  deliciaBparadiei,  et  tamen  in  ilia 
tali  et  tanta  satietate,  de  gula  in  uno  tentatus  tam 
facile  suecubuit.  Hic  autem  expulsus  est  in  locum 
horroris  et  vaste  solitudinis  et  quadraginta  dierum 
Jejunium  impositum  esl  ei.Quoperacto,  esuriit;  et 
tamen  in  illa  esurie  de  necessario   pane  tentatus, 

D  tentationi  non  Buccubuit,ut  utiliter  demonstraretin- 
sidiatori  per  miracula  sua,  quod  esset  Filius  Dei, 
unde  postmodum  plenius  dicendum  erit.  Perpul- 
chra,inquam,ut  jam  dictum  est,  collatio  ex  compa- 
ratione  h^jus  secundi  et  illius  primi  hominis.  Ve- 
rumtamen  quoniam  non  solum  illud  originale  pec- 
catum,verum  etiam  actuales  «  Deus  posuit  in  eo  ini- 
quitates  omnium  nostrum,  »  el  ipse  puer  ille  est, 
de  quo  propheta  prsdixerat,  «  quia  puer  Israel  est, 
et  ego  dilexi  eum  {Ose,  zi),  et  ex  iBgypto  vocavi 
Filium  meum,  »  oujus  prophetici  praeconii  prflesens 
evangelista  superius  meminit,Iibet  lalius  explanare 
saoramentam  hoc  tentationam,qaa8  pro  nobis  paer 


1375 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


1376 


isle  sustinuit ;  et  quia  tres  fuerunt  teDtationes,  sin-  A  boc  vitium  in  semetipso  punivit  et  emendavit  ?  Pri- 


gularum  causas  sive  rationes,  per  ordinem  de  sa- 
cris  proferre  Scripturis.  Igitur  vocatus  ex  i£gypto 
puer  IsraeJ,  Filius  Dei,  Dominus  Jesus,  postquam 
habitavit  Nazaretb,  ubi  et  nutritus  est,  postquam 
aquas  baptismi  transivit,  ductus  est  in  desertum 
a  spiritu,  et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et 
quadragintanoctibus,  »  tenlatus  ot  ipse,  et  fldeiis 
inventus  est  in  tribus  tentationibus,  ut  patrum  suo- 
rum,riiiorum  Israel,totidem  eteasdem  tentationem 
vacuaret  atque  deleret :  qui  educti  de  terra  iEgypli, 
postquam  aquas  maris  Rubri  Iransierunt,  quadra- 
ginta  annis  per  desertum  circumducti  sunt  etten- 
lati  8unt,quia  tentaverunt  et  infideles  inventi  sunl. 
Easdem  et  totidem  fuisse  tentationesillorumiquas 


mum  «  quadraginta  diebu8,et  quadraginta  Doctibus 
jejunavit,»  etdeindecum  esuriret,  comedere  noloit 
ad  suggestionem  tentatoris.M  Quadraginta,iDquam, 
diebus,etquadragintanoctibu8Jcjunavit,  »  et  ulte' 
rius  sive  diutius  Jojunando  illum  afQigi,nimie  fuis- 
set  severitatis.  Dicit  enim  sacra  lex,  cui  per  omnia 
Deusbomo  factus  obedire  dignatus  est :  «  Sin  aa- 
tem  Judices  eum  qui  peccavit,  dignum  viderint  pla- 
gis,  prosternent  et  coram  se  facient  verberari.  Pro 
mensurapeccatierit  et  plagarum  modus,  ita  dun- 
taxatut  quadragenarium  numerum  non  excedat,  ne 
fede  laceratus  ante  oculos  tuos  habeat  frater  tuus 
(Deut.  xxv).  »  Unus  idemque  puer  istc  siepe  dictus, 
BcilicetChristus  et  Judexeratet  quasi  reus,  et  co- 


et  quot  puer  isle  Jam  dictus  sustinuit,   «  puer  Is-  g  ramjudicantedivinitatesibimetinsitaverabumani' 


rael  quem  ego  dilexi,  ait  in   Propheta  Dominus,  » 
ex  ordine  per  Scripturam  demonstrandum  est. 

Prima  fuittentatio  de  panibus^sicutscriptumest: 
«  Et  murmuravit  omnis  congregatioflliorum  Israel 
contra  Mosen  et  Aaron  in  solitudine.  Dixeruntque 
ad  eos  fiiii  Israel :  Utinam  mortui  essemus  per  ma- 
num  Domini  in  terra  iEgypti,  quando  sedebamus 
super  oUas  carnium,etcomedebamus  panes  in  sa* 
turitate.Cur  eduxistis  nos  in  desertum  ittud,  ut  oc- 
cideretis  omnem  multitudinem  fame.  Dixit  autem 
Dominus  ad  Mosen  :  Ecce  ego  pluam  vobis  panes  de 
cobIo  {Exod.  xvi),  »  etc.  Tentatio  fuit  haec  non  fide- 
lium,se(linGdeIium  :  non  quia  panempetierunt,sed 
quia  male  et  absque  fide  petierunt.  Uinc  est  illud, 
salvo  sacratiore  intellectu,  «  et  lentaverunt  Deum 
in  cordibus  suis,  ul  peterent  escas  animabus  suis, 
et  male  locuti  sunt  de  Deo  ;  dixerunt :  Nunquid 
poteritDeus  parare  mensamin  deserto?Nunquidpa- 
nem  poterit  dare,  aut  parare  mensam  populo  suo?  » 
(PsaL  Lxxvii).  Quia  sic  tentaverunt,  idcirco  tentati 
suntin  eo  ip80,in  quo  tentaverunt.Gum  enim  dixisset 
Dominus  :  «  Ecce  ego  pluam  vobis  panes  de  cgbIo, 
egrediatur  populus  et  coUigatqu»  sufGciant  per  sin- 
gules  dios,  »  subjunxit  atque  ait :  «  ut  tenlem  eum, 
utrum  ambulet  in  lege  mea  an  non.  Die  autem  sex- 
ta  parent  quod  inferant,et  sitduplumquam  colligere 
Bolebant  per  singulos  dies.  »  Quod  cum  fecissent, 
duobus  modis  comprobatum est  quod  in lege Dei  non 
ambularent,  quia,  cum  dictum  esset  eis,  •  nuUus 
relinquat  ex  eo  in  mane,  non  audierunt,  sed  dimi- 


tasejus  prostrata,  Jejuniorum  plagis  verberabatur, 
non  quia  peccaverat,  sed  quia  peccata  guls  nostrc 
super  se  susceperat.  Ulterius   non  debebat  extendi 
JeJoQium,quia,8icutJamdictumest,8acrajubebatIex 
ut  plagarum  modus  quadragenarium  nonexcederet 
numerum.  Itaquebumililatemflageliatijam  debuit 
gloria  sequi ;  non  gloriainanis,8ed  gloria  vera,  glo- 
ria  Dei.Inanis  gloria  fuisset  si  eecundura  suggettio- 
nem  tenlatoris  fecisset,  dioentis  :  «Si  FiliusDeies, 
dic  ut  lapides  isti  panes  fiant  (Joan.  ii).  »  Forteeaiffl 
putas  quia  gloriam  suam  manifestavisBetySi  ad  ejus 
dictum  lapides  facli  fuissent  panesy  sicut  in  eo  glo- 
riam  suam  postmodum  manifestavit,  quod  ad  ejus 
nutum  aqua  in  vinum  conversa  est ;  sed  non  ilaesU 
,  •  Ubienim  hoc  fecit  initium  signorum,  et  sic  mani- 
'  festavit  gloriam  suam  (ibid.) ;  »  non  gloria  fuit  ioa- 
nis,  sed  gloriacum  fructu,  quem  videlicet  fructum 
protinus  evangelista  prflB8entat,dicens  :  «  Et  credide- 
runt  in  eum  discipuli  ejus  (ibid.)  »  Nunquid  crede- 
ret  in  eum  tentator  insidiosus^adversarius  antiquus, 
si  lapides  convertisset  in  panes  ?Dicitaliqui8 :  Nobii 
ad  Gdem  vel  ad  cognoscendam  Dei  gloriam  profoia- 
set,  qui  legeremus  si  ita  factum  fuisset.  Imomagis 
hoc  nobis  gloriam  Dei  prodest  quod  legimus,  quia 
testimonium  su»  divinitatis  Dei  Filius  diabolo  com- 
municare  dedignatu8,boc  potius  respondit  .*  «  Scri- 
ptum  est :  Non  in  solo  pane  vivit  bomo,  sed  in  om- 
niverboquod  proceditdeoreDei.  »  Et  remoto  dia- 
bolo  a  participatione    sive  praesentia  refectionis, 
«  accesserunt  angeli  et  ministrabant  ei.»  Scriplom 


serunt  quidam  ex  eis  usque  mane   et  scatere  cce-  D  est  autem  taliter  in  libro  Deuteronomio :  «  Adduxil 


pit  vermibus  atque  computruit.  »  Item,  cum  di- 
ctum  esBct  ei8,«  Sabbatum  Domini  esti  idoirco  non 
invenietur,  >  nihilominus  ingressi  sunt  ut  collige- 
rent,  et  non  invenerunt.  «  Dixit  autem  Dominus  : 
Usquequo  non  vultis  custodire  mandata  mea,  et  le- 
gem  meam  ?  »  Sic  insipiens  populus  ille  per  hoc  vi- 
tium,  scilicet  per  gulffi  intemperantiam  deliquit,  et 
si  recteconsideres,  pestis  ista,  scilicet  vitium  guls, 
permaxima  est  vexatio  generis  humani,ex  qua  sub- 
oriuntur  plurima  saeva  atque  mortifera  vitia  carnis, 
et  hffic  iniquitas  599  accidit  ex  radice  peccati,  quo 
primua  homo,  de  quo  supradictum  est,  vetitum  li- 
gnum  momordit.Quomodo  iate  puer  larael  nostrum 


teDominus  Deus  tuus  quadraginta  annis  per  deser- 
tum,  ut  affligeret  te  atque  tentaret,  el  nota  fierent 
quae  in  tuo  animo  versabantur,  quia  noa  in  sdo 
pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo  quod  egredie- 
tur,  ex  ore  Dei  (Deut.  xviii).  » 

Secunda  tentatio  fuit  afflictiositis  etpenuriaaqoc 
de  qua  sic  scriptum  est  :  «  Igitur  profecta  omnis 
multitudo  GliorumlsraeldedesertoSyn  per  mansio- 
nes  suas,  Juxta  sermonem  Domini  castrametata  eit 
in  Raphidim.  Ubi  non  erat  aqua  ad  bibendum  po« 
pulo.  Qui  jurgatuB  contra  MoBeni  ait :  Da  nobii 
aquam  ut  bibamus  (Exod.   xvii),  •   ato.,  aBqni 


1377 


OOMMENT.  IN  MJLTTH,  —  LIB.  III, 


1378 


«c  et  vocavit  nomen  looi  illius,  tentatio,  propter  jar-  A.  ^O»  ^  ^^^*  Interea  sic  intnlit :  t  Ideo   non  confun* 


gium  filiorum  Israel,  et  quia  tentaverunt  Domi- 
num^dicentes :  Estne  Domiuus  in  nobis,  an  non  ?  • 
(Ibid,)  Ita  miro  modo  populusettentabat  et  tenta- 
batur,et  idcirco  quia  tentabat,  justojudicio  tenta- 
batur.Nam  quod  populum  tentaret  Dominus,  Motes 
loco  snpradicto  testatur,»  ut  affligeretteyiaquiens, 
atque  tentaret  DominusDeus  tuus,  et  nota  fierent, 
qus  in  tuo  animo  versabantur  {Deut.  viii).  »  Quod 
autem  ibi  quoquepopulus  Dominum  tentaveritboc 
dicto  satis  innuit,«  et  vocavit  nomen  loci  illiuB,ten- 
tatiOf  quia  tentaverunt  Dominum,  dicentes  :  Estne 
Dominus  in  nobis^  an  non  ?  »  Super  bac  le,  id  est 
super  penuriaaque,non  tantumsemel,verumetiam 
et  alia  vice  tentavit  et  tentatus  est,  et  in  illam  tenta- 
tionem  Mosesquoqueet  Aaroninciderunt,ita  ut  di-  ^  •  Dominum  Deum  tuum  adorabis.  » 


ditur  Deus  vocari  eorum  Deus,  paravit  enim  illis 
civitatem  (tbid,)  »  Sinecdiaboli  confunditurvocari 
Deus  aut  Dominus,  qu»  gratia  vol  quae  beatitudo 
resonat  in  boc  dicto  de  patribus,(c  ideo  non  confun- 
ditur  Deus,  vocari  eorum  Deus  ?  •  Gum  igitur  dicit 
diabolo  :  «Scriptum  est :  Dominum  Deum  tuumado- 
rabis  et  illi  soli  servies  ;  »  —  cum,  inquam,  dicit  : 
<f  Soriptum  est^»  8ubaudiendumestbomini,quia  re« 
vera  non  diaboio  sed  bomini  scriptum  quidquid  lo- 
quitur  aut  prscipit  lex.  Est  ergo  sensus  :  Nec  ego 
bomo^nec  quisquam  alius  bomotibi  aurem  preebere 
debet,  ut  Dominum  Deum  suum  tentet,  sive  ut  ca- 
dens,  0  diabole,  ts  adoret,  sed  audire  debet  vocem 
Scripturs  dicentis  :   «  Non   tentabis,  ■  et  solum 


cerent :  u  Audite,  rebelles  et  increduli.  Num  de  pe- 
tra  bao  vobis  aquam  poterimus  elicere  ?  Dixitque 
Dominus  ad  eos :  Quia  non  credidistis  mibi,  ut  san- 
ctificaretis  me  coram  filiis  Israel,  non  introducetis 
hos  populos  in  terram  quam  dabo  eis.  »  Hoc  luit 
curiositatis  vitium^M  quia  tentaveruntDominum  di- 
centes :  Estne  Dominus in  nobis an  non  ?  » {Num. xx.) 
Quo  modo  hic  sspe  dictus  puer  Israel  super  boc  vi- 
tio  tentatus  est.  t  Assumpsit  eum  diabolus  insan- 
ctam  civitatem  et  statuit  eum  supra  pinnaculum 
templi,  et  dixit  ei  :  Si  Piiius  Dei  es,  mitte  te  deor- 
sum.  Scriptum  est  enim :  Quia  angelis  suis  manda- 
vit  de  te.et  in  manibus  tollent  te,  ne  forte  offendas 
ad  lapidem  pedem  tuum.  Ait  illi  Jesus  :  Scriptum 
est :  Non  tentabis  Dominum  Deum  tuum.nHooiti- 
dcm,  sicut  et  primum  responsum,  scriptum  est  in 
libro  Deuteronomii  :  «  Non  tentabis,aitMo8e8,Do- 
minum  Deum  iuum{Deut.  vi),  » statimquesubjun- 
git,  «  sicut  tentasti  in  loco  tentationis  {ibid.) ;»  qui 
videlicet  locus  non  alius  intelligendus  est,  nisi  ille 
jam  dictus,  de  quo  ait :  «  Et  vocavit  nomen  loci 
illius  tentatiOf  qui  tentaverunt  Dominum,  dicentes  : 
Estne  Dominus  in  nobis,  an  non  f  »  {Bxod.  xvn). 
Sane  quod  hic  dicit : «  Scriptum  est :  non  tentabis 
Dominum  Deum  tuum  ;  »  et  postmodum  :  «  Scri- 
ptum  est,  ait :  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et 
illi  soli  servies,»  non  sic  accipiendum  e8t,tanquam 
ipsediaboIumcorriKerevoluerit,  etsiceum  docere, 
ac  si  diceret :  0  diabole,  noli  me  tentare  Dominum 
Deum  tuum,  quia  Scriptura  tibi  contradicit,  et  ab 


Tertia  tentaiio  fuit  ilHus  populi,quiquoniam  ten- 
taverat,  Jure  debebat  tentari,  ubi  Aaron  quoque  in 
tentationem  incidit,  ut  contra  boc  dictum  legis 
faceret :  ■  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  illi 
soli  servies.  »  Nam  sieut  puer  aliquando  volun- 
tati  suae  dimittitur,  ut  remoto  magistro  598  sive 
psdagogo  pareat  ex  occasione  licenti»,  quale  sit 
studium  ejus  ;  ita  dimissus  sibi  est  idem  populus, 
ascendeoto  Mose  in  montem,  ubi  et  fuit  quadra- 
ginta  diebus  et  quadraginta  noctibusi  et  non  f  ue« 
rat  prffifinitum  quaodo  foret  reversurus.Tunc  illud 
contigit,  quod  Scriptura  refert :  «  Videns  autem  po- 
puluB,  quod  moram  faceret  descendendi  de  monte 
Moses,  congregatusadversusAaronatt:  Surge,  fac 
nobis  deoB,qui  nos  prscedant.  Mosi  enim  huic  viro, 
qui  no8  eduxil  de  terra  i£gypti,ignoramusquid  ac- 
ciderit  (Exod.  xxxu).  »  Tunc  revera  populus  ceoi- 
dit,  et  in  forma  vituli  diabolum  adoravit,  et  quis 
non  audivit,  quis  legendoadmirari  non  potuitquam 
pertinax,  quam  pronus  in  illo  tali  casu  suo  semper 
fuerit?Sed  venit  hic  aiterlsrael,  qui  legem  solua 
impleret,qui  cuncta  faceret  praecepta  justitiffi  qus 
preecepitlex.Undenotandumquiacuncta,quibusten- 
tatorem  relidit,te8timonia  tantum  de  Deuteronomio 
Bumit,  quod  videlicet  Deuteronomium  quod  dicitur, 
hoc  est,  secunda  lex,  sicut  et  ipse  alter  sive  se- 
cundus  Israel  dicitur  et  est,  juxta  illud  propheti- 
cum  (cujus  et  hic  evangelistameminit,  et  nos  in  lo- 
cis  suis  tractavimus)  testimonium,fl  quiapuer  Israei 
est,  et  ego  dilexi  eum,  et  ex  ifigypto  vocavi  filium 


hoc  te  compescere  inlendit ;  tu  mihi  dicis  :  «  Haoe  D  meum  {Osee.  xi).  »  Ergoistealter  sivesecundus  est 


omnia  tibi  dabo,  si  oadens  adoraveris  me,  »  sed  tu 
potius  meDominum  Deumtuum  adoraredebes,quia 
Soriptura  dicit  tibi  :  «  Dominum  Deum  tuum  ado- 
rabis,  et  illi  soli  servies.  »  Hoo  vel  euspicari  nimis 
absurdum  est.Nunquid  enim  Deus  aut  Dei  Filius, 
diaboli  Deus  aut  Dominus  vocari  dignatur  ?  Absit 
hoo  I  Magnaa  namque  est  grati»,  Dominum  Deum 
Creatorem  omnium  velle  cujusplam  vocari  Deum. 
Hinc  Apostolus  cum  de  fide  patrum  multa  fuisset 
prsclare  locutus  :  •  Fide,  inquiens,  qui  vocatur 
Abrahamobedivitinlocumexire,  quem  accepturus 
eratinh»reditatem,etexiit,  nesciensquoiret  {Hebr 


Israel,  post illum  Israelem  patrem  duodecim  tribuum 
qui  primitus  in  JEgyptum  descendit,  et  multitudi- 
nem  l8raeliticam,queinde  ascendit :  et  bsc  secun- 
da  lex  huic  maxime  posita  est.  Nam  illi  praevarica- 
tori  populo  Israel  posita  est  lex  ceremoniarum  car- 
nalium,  quarum  circa  ritum  csteri  versantur  Mosi 
libri.In  isto  libro  Deuteronomii,id  est  secundee  legis, 
fere  nibil  de  csremoniis  agitur,8ed  cuncta  8unt  prn- 
cepta  justitiffi,  prscepta  charitatis  :  et  cuncta  fere 
ad  personamnumeri  singularisfaQQiliariterdicuntur, 
ea  qu8Ei  spiritualiacontinent  mysteria  vit®  et  salutis, 
et  sic  Israel  compellatur  quaai  unus  homo,quia  hio 


IS79 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


13S0 


vere  futurDS  erat  udqs  homo,  qui  fideliter  et  per-  A  BaED,noDdubitareinu8dicereo8ten8ionem8pirituali8 


fecte  cuncta  persolveret  quaecunque  Deo  debebat 
homo,et  hic  eet  verus  Israel,vere  directus  cum  Deo. 
Exempligralia :«  etnuDO,lsrae),quidDominu8Deu8 
tuuspetitate.nisi  uttimeasDominum  Deum  tuum,et 
ambules  in  viis  ejus,  et  diligas  eum,  ac  sorvias  Do- 
mino  Deo  tuo  in  toto  corde  tuo,et  in  tola  aDima  tua» 
custodiasque  mandata  Domini,  et  cieremonias  ejus, 
quas  ego  hodie  prsBcipio  ul  bene  sit  tibi  ? » (Deut.  x). 
Hffic  et  his  similia,qu«  tam  familiariter  et  sic  dicun- 
tur,qua8iuDi,isteunusbeneaudivit,elbeneimplevit, 
easdemque  tentationes,  in  quibus  ille  prior  Israel, 
id  estpopulus  Israel,propartereproborum  inventus 
est  infidelis,  et  etiam  pro  parte  electorum  repertus 
vixparumperfidelisieasdem^inquamjstesustinens 


nequitiffi  visumque  fuisse  phantasticum.Nunquidet 
hunc  hominem,  quem  explorabat  utrum  esset  Filius 
Dei,per  suas  phantasias  diabolusestausus  aggredi? 
Animus  fidelis  hoc  vel  cogitare  perhorrescit.  Sed  ne 
abhorrescas,  quia  quanto  mfyortenlatoris  injuria, 
tanto  gloriosior  vicloris  patientia.  Gonfer  pbanlasias 
ejusmodi  cum  phantasiis  quaspatimur,quotiesten- 
tamur  <c  omni  quod  in  mundo  est,  ex  concupiscen- 
tia  carnis,  et  concupiscentia  oculorum,  et  superbia 
vitas  (/ 7oan.  ii).  »  Quotus  quisquenoslrum  est,  qai 
Don  in  tentatione  qualicunque  concupiscentis  leoo- 
cinio  mulceatur,  forte  etiam  invitus?  Nec  mirum  : 
nam  nos  phantasias  intus  patimur,eju8modi  autem 
phantasiae  que  de  foris  veniunt  vel  foris  fiunt,  ali- 


inventuse8tfidelis(iScc/i.xLiv),  sicpresens  testaturB  quando  non  solum  noa  delectant,verum  etiam  sen- 


locus  Evangelii,  unde  et  completa  est  illi  fides  con- 
ventionis,  quam  innuens,  cum  dixis8et,<(  ut  custo- 
dias  quffi  ego  hodie  prscipio  {Deui,  xxvui),»  proti- 
nus  addidit,  «  ut  bene  sit  tibi  (ibtd.),  »  Porro  illa 
ostensio  diaboli  qualisputasexstitit?  Qualiter omnia 
regna  mundi  et  gloriam  eorum  homini  diabolus  si- 
mul  ostendere  potuit,et.  ut  ait  Lucas,  « in  momento 
temporis  ?  »  {Luc,  iv).  Neque  enim  natura  rerum 
sive  oculorum  hoc  admittit,  ut  de  monte  quolibet, 
quantumvisexcelso.cunctaterrsregnaregnorumque 
omnium  gloriasimul  et  in  momento  possit  ab  ho- 
mine  perspici.  Nihil  tale  uspiam  sacra  Scriptura 
gestum  meminit,  quin  quod  beatus  papa  Gregorius 
{Dialog,,  lib.  ii,  cap.  35)  de  uno  vite  venerabilis 
viro,nomine  et  gratia  Benedicto,  refert,  quia,  dum 
quiescentibusfratribusinstansvigiliisnocturnflBora- 
tionis  tempora  prsfenisset,  ad  fenestram  stans  et 
omnipotentem  Dominnm  deprecanSySubito  vidit  fu- 
sam  lucem  desuper  cunctas  noctistenebrasefTugasse 
tantoque  splendore  clarescere,  ut  diem  vinceret  lux 
illa,qu»  inter  tenebras  radiasset.Miraautem  valde 
res  in  hac  speculatione  secuta  est,  quia  sicut  post 
ipse  narravit,  omnis  etiam  mundus,  velut  sub  uno 
solis  radio  collectus  ante  oculos  ejus  adductus  est. 
Yerum  illa  res  admirationem  habetaliam,quia,8icut 
jam  dictum  est,  animas  videnti  Creatorem  angusta 
est  omnis  creatura,  et  quod  ante  illius  sancti  oculos 
collectus  fuisse  mundus  dicilur,hoc  egitcum  homi- 
ne  omnipotens  Deus,etnon  coQlum  etterra  contracta 
est,  sed  videntis  animus  dilatatus  est,  qui   in  Deo 


sibus  corporis  molesta  sunt ;  et  si  a  tentatore  huic 
Filio  hominis  adductffi  sunt,  indubitanter  absque 
peccato  ejus,  et  accesseruot  etrecesserunt,  ut  dicas 
cum  Apostolo,  «  tentatum  autem  per  omnia  pro  si- 
militudine  absque  peccalo  (//e^r.iv).  t  —  «  Gum  autem 
audisset Jesus  quod  Joannes  traditus  essot,  secessit 
in  Galilffiam,  et  relicta  civitate   Nazareth,  venit  et 
habitavit  in  Capharnaum  maritima  in   finibus  Za- 
bulon  et  Nephtalim  ut  adimpleretur  quod dictum  est 
per  Isaiam  prophetam :  TerraZabulonet  terra  Nepb- 
talim,  viamaristrans  Jordanem  Galileffi  gentium. 
Populus  qui  sedebat  in  teoehris^viditlucem  magnam 
et  sedentibus  in  regioDO  umbrffi  mortis,  lux  orta  est 
eis  [Isa,  ix).  Exiude  coepit  Jesus  predicare  et  di- 
cere  :  Poenitenliam  agite,  appropinquavit  enim  re- 
gnum  coBlorum.  »  Quandiu  Joannes  praBdicavit,  ne- 
quaquam  Jesus  publicaeprffidicationis  officium  sub- 
iit,  sed  postquam  in  iraditione  ejus  clausum  est  os 
prophetarum  et  legis  :  omnes  enim  prophetffi  et  lex 
usque  ad  Joannem  prophetaveruDt ;  tuDcdemumid 
quod  prophetatum  fuerat  successit,  id  est  Evange- 
lium  Cbristi  efTuIsit.Fecerat  quidem  aliqua,  jamque 
habebat  discipulos^et  docebat  eos,  sicut  evangelisla 
Joannes  latius  meminit,  feceratquesignamulta  co- 
ram  discipulis  8ui8,quorum  fuil  initium,quod8qua8 
in  vinum  vertit  {Joan,u) ;  et  de  quidem  idem  evange- 
lista  dicit,quia,«  cum  esset  Hierosolymia  in  Pascba, 
in  die  festcmulti  crediderunt  in  nomine   ejus,  ex 
quibus  Nicodemus  {ibid,) ;  nemo  enim,  inquit,  po- 
test  hffiosigna  facere,  qu»  tu  facis,  nisi  fuerit  Deus 


raptus,videre  sine  difficultate  potuit  omne  quod  in-  D  cum  eo :  et  nondum  missus  fuerat  in  carcerem  Jean- 


fraDeumest.Cumhxcdicit,  addensetiam  hsc  :  In 
iIIaergoIuce,quffiexterioribu8  oculis  fulsit,  lux  in- 
terior  in  mente  fuit,  quae  videntis  animum,  quia  ad 
superiora  rapuit,ei  quam  angustaessentomnidinfe- 
riora  monstravit  ^  cum,inquam,  hsc  dicit  palam  a- 
8truit,quia  prospectus  ille  mentia  magis  quam  ocu- 
lorum  fuit.IIlud  mirantes  veneramur,quod  egit  cum 
homine  omnipotens  Deus;  de  isto  vero  quid  dice« 
mus  quod  circa  hominem  Deum  Dei  Pilium  tentator, 
egit  diabolus  ?  Si  qua  vobis  Soriptura  narraret  simi- 
liter  eum  fecisse  circa  quemlibet  hominum,  ut  in 
momento  tomporis  mundum  illi  ostenderet  univer- 


nes  {Joan.  in),  »  sed,  sicut  jam  diclum  est,  nequa- 
quam  publicum  prffidicandi  officium  subierat,ft94 
neque  ipsos  discipulos  qui  ad  cum  venire  et  audire 
coBperant,  ad  boc  vocaverat,  ut  relictis  omnibuB 
ipsum  sequerentur.  Ab  eo  prssens  evangelista  nar- 
rationem  suam  inchoat  quod  in  Qalilsam  Jesas  se- 
cessit,  prffitermittens,  «  cum  autem  audisset,  quod 
Joannestraditusesaet.HPraetersensumsapradiclum 
boc  etiam  in  hac  temporis  designationecoDsideran- 
dumest  quod  exemplo  suo  docuit,  sicut  per  Aposlo- 
lum  suum  dicturus  erat,f  nemini  dandam  uliamof- 
fensionem  (//  Cor,  v\),n  quia  videlicet  offendebantor 


1381 


COMMENT.  IN  MATTH.  -^  LIB.  III. 


1383 


qui  ofiendi  volebant,  Bciiicet  maximePharisaei  qui  A 
spernebant  conaiiium  Dei,  non  baptizati  baptiamo 
Joannis  (Luc,  vii),  »   et  hoc   optabant  ezistimari 
quod  inter  Jesum  et  Joannem,  et   inter  discipulos 
eorum  per  contentionem  etperinanem  gloriam  fle- 
ret  aiiquid.  Hinc  est  illud  apud  evangelistam  Joan- 
nem  : «  Facta  est  ergo  quffistio  ex  discipulis  Joannis 
cum  Judeis  de  puriflcatione,  et  venerant  ad  Joan- 
nem  et  dixeruntei :  Rabbi  qui  erattecum  transJor- 
danem,  cui  tu  testimonium   perhibuisti,  ecce  hic 
baptizat,  et  omnes  veniunt   ad   eum  (Joan,  iii).  » 
Item  post  aiiqua  :  «  Ut  ergo  cognovit  Je8U8,quia  au- 
dierunt  Phari88ei,quia  Jesos  plures  discipulos  facit, 
et  baptizat,  quam  Joannes  quanquam  Jesus  non 
baptizaret,  sed  discipuli  ejas  (Joan,  iv).  »  Utrumque 
ergo  rationabiliter  observatum  estin  eo  quod  non-  n 
nisi  postquam  Joannes  traditusest  prffidicareccepit 
Jesus,  scilicet  ut  et  ordinate  legi  et  prophetis  quo- 
rum  Joannes  finiB  erat,  Evangelium  succederet,  et 
in  quantum  fieri  poterat,quod  exipsoerat,  t  nemi- 
ni  ullam  ofTensionem  »  daret.Qus  autem  causa  fue- 
ritutsecedens  in  Galilsamtam  cito  relicta  civitate 
Nazareth,  veniret  et  habilaret  in  Gapharnaum,  Lu- 
cas  manifesliua  enarrat.Dicebant  enim  illi :  a  Nonne 
hic  est  fiiius  Joscph  ?  Et  repleti  sunt,  ait,  omnes  in 
Synagoga  ira  :  et  surrexerunt,  et  ejecerunt  illum 
extra  civitalem,  etduxerunt  eam  usque  ad  superci- 
lium  montis,supra  quem  civitas  illorum  erat  eedifi- 
cata,  ut  prscipitarent  illum.  Ipse  autem  transiens 
per  medium  illorum  ibat  ;etde8cendit  in  Gaphar- 
naum  civitalem  Galileffi,  ibique  docebat  (Luc,  iv). 
Hoc  ila  factum  est  ut  adimpleretur,  ait,   quod  di-  ^ 
ctum  est  per  Esaiam  prophetam  :  Terra  Zabulon  et 
terra  Naphtalim,  »  etc.  Hoc  taliter  per  prophetam 
dictum  est :  «  Primo  temporealleviata  est  terra  Za- 
bulon  et  terra  Nephtalim^etnovissimo  aggravataest 
viamaristrans  Jordanem  (Isa,  ix).  »Quid  est  quod 
Bumplum  testimonium  non  ad  integrum  scripsit  ? 
Duas  namque  omisit  partes  prscipuaSyU  primo  tem- 
pore  alleviata  e8t,et  novissimo  aggravataest.t  Quid, 
inquam,  eat,  quod  istas  partes  omisit?  Videiioet, 
quia  non  erat  hoc  in  intentione,8eu  voluntate  prsdi* 
canti8,etevangalisanti8,  utprimo  teropore  alleviala 
terra  illa^novissimo  aggravaretur,  id  est  ut  presen- 
tie  Domini  praedicatione,  et  miraculisillustrataJu- 
daea.tandem  assumpti  in  ccBlum  Evangelium  repel- 
leretetvitsBSlernae  indignamsejudicaret.Futurum  D 
quidem  erat,et  idcirco  E8aia8,revelante  spiritu  pro* 
phetico,prsdixerat,  quia  sic  futurum  erat:  verum- 
tamen  non  ea  Dominus  intentione  illud  predlcare 
ccBpit,  ut  novissimo  tempore,  id  est  consummatis 
omnibus  salulisnoBtrs  sacramentis^Judaeacorsuuii 
aggravarel  ac  repelleret  verbum  fldei.  Testes  sunt 
ill»  lacryma,  testis  illa  lamentatio  videntis  civita- 
tem  et  flentis  super   eam,   quia  voluntatis   ejus 
non  fuit,  quod  illa  taliter  cor  suum    aggravavit, 
quodtempusvisitationissuscognoscere  noIuit(Luc. 
xix).Hoc  solumeratin  intenlioneprsdicanti8,«iUu- 
minare,  »  ul  Zaohariai  quoque  oecinit,  «  his  qui  se- 


debant  in  tenebris  et  in  ambramortis  ad  dirigendoa 
pedes  nostros  in  viam  pacis  (Luc.  i).  •  Recte  igitur 
providus  evangelista  solum  hoc  in  intentione  ejus 
fuisse  signiflcavit,  diceodo, «  ul  impleretur  quod  di- 
ctum  est  pcr  Esaiam  prophetam, »  eto.  Terram  Za- 
bulon  et  Nephtalim,viam  maria  trane  Jordanem  pro- 
pheticus  spiritusopportunein  tantare  declamavit, 
quiavidelicet  nonnihil  pertinuitad  felicitatem  nuntii 
tam  boni,  nominare  locum,  unde  primo  auditum 
fuerit,quod  omnessancti  tanta  exspectabant  atten- 
tione,  quantam  insinuare  contendit  in  eodem  pro- 
pheta  mirabilis  eloquentiasanctssapientis^dican- 
do  :  t  Et  elevate  signum  ad  populos,  ecce  Dominus 
auditum  fecit  ab  extremis  terrs  (Uai,  lxii).  »  Puta, 
vel  ipsum  Joannem,  qui  tunc  traditus  eratmox,  ut 
postmodum  decollatus  est,adinfero8  properando  si- 
gnum  elevasse  ad  omnes  8ancto8,quihunoex8pecta- 
bant  ab  origine  mundi  in  tenebris  et  in  umbra  mor- 
ti8,etdixi88e :  «  Ecce  Dominus  auditum  fecit  a  terra 
Zabulon,  et  a  terra  Nephtalim,  el  a  via  maris  trans 
Jordanem  GaliJss,  »  id  est  secus  mare  Galilsae. 
Sicut  alio  jam  locodictumest,  nonsoium  illud  lan- 
tillum,  quod  evangelista  de  propheticis  prcscribit 
testimoniie,  respicere  debet  lector  studiosus,  sive 
auditor  attentus  ;  verum  etiam  illa  qus  assumptis 
adhaerent  capitulis^qusprsceduntsive  qus  sequun- 
tur,feiut8idomum,qu8eforteperindu8triamab8qae 
fenestris  subobscura  factaest  lucerna  intromissa  vi- 
deredebeas.qualis  sit  intus,quali8  sit  eitus  inmedio 
vel  in  circuitu  ejus,  et  quidem  licut  evangelists, 
quoniam  brevitaleopu8erat,amplitudinem  testimo- 
niorum  vel  8crii>ere  non  vacavit;  ila  el  nobis,  quia 
forte  fastidiosum  fieret  opu8»non  vacat  cunctapro- 
sequi,  qus  ipse  brevi  signiflcatione  illuatravit :  ve- 
rumtamen  in  aliqua  parte  eorum,  libet  aliquan- 
tisperimmorari.Prsmisso,»  populusqui  ambulabat 
in  tenebris,  viditlucem  magnam  (/sa.ix),  »  subinde 
idem  propheta  inter  ostera,  dicit  :  «  Jugum  enim 
oneris  ejus  et  virgam  humeri  ejus,  et  sceptrum 
exactoris  ejus  superasti^sicutindieMadian.Parvu- 
lu8  enim  natus  est  nobis,  fllius  datua  est  nobis 
(ibid,)  »  Onus  sive  «  jugum  oneris  ejus,  m  soilicet 
populi  qui  ambulabat  vel  sedebat  in  tenebri8,pecca- 
tum  erat ;  «  virga  humeri  ejus,  »  peccatum  erat ; 
«  exactor  •Jus,  •  diabolus  eral ;  sceptrum  exacto- 
ri8illius,»Ju8  vel  principatus  mortis  eral.  Quomodo 
bsc,Domine,superasti  ?Nimirum  noYogenere  prs- 
lii,c  sicut  in  die  Madian^id  est  secundum  mysticam 
simililudinam  prslii,  quo,  siout  habemus  in  libro 
Judicum,  dux  Gedeon  cum  trecentis  viris  superavit 
Madian.Non  enim  sic  in  iJlo  die  pugnatom  e8t,8ic- 
ut  ante  vei  post  pugnaverunt  csteri  duces,  Judices 
et  reges  Israel ;  «  sed  divisis  trecentis  viris  in  partes 
tres,  dedit  tubas  in  manibus  eorum,lagena8que  va- 
cuas  ao  lampades  in  medio  lagfenarum.  Cumque 
per  gyrum  castrorum  in  tribus  personarent  lociSyei 
hydria  confregissent,  tenuerunt  sinistris  manibus 
lampades,  et  dextris  sonantes  tubaa,  olamaverunt- 
que :  Gladios  Domini  et  Gedeonis  1   Omnia  ilaqoe 


1383  RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  1384 

CBBtra  turbata  punt,  immisit  Dominus  gladium  in  A  ejus  ex  ipsis  relucel ;  iia  quodam  modo  veniB  iete 


omnibus  oastris,  et  mutuo  sese  delruncabant.Pre- 
dixeral  autem  eis  Gedeon  :  Quod  me  facere  vide- 
ritis,  boo  facite  {Judic.  vii).  »  Secundum  simililu- 
dinem  illius  prslii  pugnare  debere  a  tempore 
evangelicfie  prsdicationis,  et  regnum  exactoris  dia- 
boli  superandum  esse  propbeta  prsdizil.  Quam  ob 
causam?  «  Parvulus  enim,  inquit;  natus  esl  nobis, 
filius  datus  est  nobis.  »  Antequam  parvulus  iste 
nasceretur  nobis,antequam  flliusistedareturnobis; 
non  solum  licitum,  vcrum  etiam  laudabile  erat  re- 
gibus,  sacerdotibus,propbeti8,patriarcbis  ferrodi- 
micare  et  sanguine  praeliari,  sicut  fecit  David,  sic- 
ut  fecerunt  insignes  Macbabeei  contra  genles,  quo 
contendebant  exterminium  facere  Israelitics  gen- 


sol  vidit  Petrum  et  Andream,  Jacobum  et  Joaanem, 
simplicesettenebrarum  partemnuliam  babeDtes^et 
idcirco  lux  ab  eis  comprebensa  est,  imago  vers  bu- 
jus  lucis  in  eorum  cordibus  perfidem  formataest. 
Ista  virtus  tenebrarum  non  fnit  ad  comprebenden- 
dum^sed  obtusa  corda  gerente8,repulerunt.  Exem- 
pli  gratia,  ita  ut  dicerent :  «Unde  buic  bsc  omnia; 
ot  qu8B  est  sapientia,  quae  data  est  illi,  et.virtutes 
quffi  per  manus  ejus  efflciuntur?  Nonne   iste  est 
faber,  filiusMariffi,  fraterJacobietJosepbetJude  et 
Simonie(dfn//A.xiii).  >  -—  «  Et  non  poterat,  ait  evan- 
geIistaMarcu8,ibi  virtutemullamfacere,ni8i  paucos 
infirmos  impositis  manibus  curavit,  et  mirabatur 
proplerincreduIilatemillorum(itfar^.  vi).  »  Et  qua- 


tis,  agente  spiritu  diaboli,  ut  exinaniretur  verbum  R  les  istosinvenitautvidit^quorumcordispuritatem. 


promissionis,  ut  nun  esset  unde  parvulus  iste  nas- 
ceretup  nobis,  sicut  patribus,  primoque  fideli 
AbrabiB  fidelis  Deus  repromisit.  At  nunc,  ft95 
quoniam  c  parvulus  jam  natus  est  nobis,  quoniam 
fiiius  datus  est  nobis,  parvulus  sive  filius  admira- 
bilis,  oonsiliarius,  Deus  fortis,  pater  fuluri  secu- 
li,  princeps  pacis,  »  quid  opus  est  materialibus 
armis  ?  Quid  periculi  eet  in  boc,si  exstirpetur  arbor, 
quoniam  fructus  omnis  assumptus  ett,  et  tuto  repo- 
situs  loco  ?  Mutetur  modus  praelii  et  pugnetur  sicut 
pugnatum  est  in  diebus  Madian.  Sint  lampades  in 
lagenis  fragiiibus,  in  vasis  fictilibus,  id  est  dona 
gratiarum  ccBlestium  in  corporum  mortalium  mem- 
bris  corruptibilibus,sint  et  tubae  verbi  Dei,  quarum 


et  lucidam  fidem  penetravit?<(Mittente8  reteinma- 
re  vidit  eos,  »  sive  t  retia  sua  reficienteSyerant  enim 
piscatores.  >»  Quare  autem  pauperes  potiua  quam 
divites  Deus  elegit?  Imo  «  quos  elegit  ante  consli- 
tutionem  mundi,  quos  prvscivit  et  praedestinavit 
conformes  fieri  imaginis  Fiiii  sui  (Rom.  viii),  »  quos 
vocare,  justificare  et  magnificare  proposuerat  quare 
pauperes  in  boc  mundo  nasci  vel  fieri  voluit?  Ni- 
mirum  propter  eruditionem  ipsorum,quiavideIicet 
conscientia  paupertatis  grandeest  inslramentum  et 
valens  documentum,  ut  creatura  teneat  vel  cogno- 
scat  id  quod  coram  Greatore  perpulcbmm  et  valde 
justum  est,8cilicetordinemsuum.Quem  vel  qualem 
ordinem  suum  ?  Profecto   illum,  quem  Apostolus 


sonitu  hostes  visibiles  et  invisibiles  terreantur.  n  nQagDOclamore,grandiexc]amatione,nobi8intimarB 
Lagen»  in  sinistris,  tubs   babeantur  in  manibus      nilitur  dicens  :  «  0  altitudodivitiarumsapientis  et 


dextris,  id  estin  minore  corpora,  in  majore  verbum 
Dei  predicandum  babeatur,cura  vel  diligentia.Quid 

8icorporumfragileshydriffiConfringantur?Niroirum 
tunc  amplius  flammabit  [leg.  flammabunt]  miracu- 
lorum  olarissima  luce,  et  martyres  pretiosa  morte 
coronati,  exinde  fortius  preliabuntur.  Fecit  boc 
primus  ille  Gedeon  secundum  litteram,et«  quod  me 
facere  videritis,  ait,  boc  facite  {Judic.  vii)  :  »  fecit 
boe  primus  iste  filius  bominis  secundum  spiritum, 
et  «  boo  est,  ait,  prsceptum  meum,ut  diligalis  in- 
vicem,  sicut  dilexi  vos,  majorem  bao  dilectionem 
nemo  babet,  quam  ut  animam  euam  ponat  quis  pro 
amici8suis(yoaii.xv).  »Quoniam  ergo  sio  pugnan- 
dum  erat,  quoniam  materialis  gladius  Jam  necessa 


scientiae  Dei,  quam  incomprebensibiliaBunt  jodicia 
ejus,  et  invoetigabiles  vias  ejus  I  Quis  enim  cogno- 
vit  sensum  Domini?  Aut  quis  conBiliariuseJasfuit? 
Aut  quis  prior  dedit  ei,  et  retribuelur  ei  ?  qnoniam 
ex  ipso,  et  per  ipsum,  et  in  ipso  sunt  omnia,  ipsi 
gloria  in  sscula  secnlorum.  Amen  {Bam.  xi). » Iste 
est  ordo  legitimus,  ordo  necessarius,  ut  Crealori 
creatura  subjiciatur,  sciendo  et  confitendo  quia  ex 
ipso  et  per  ipsum,  etin  ipso  sunt  omnia  quscanqoe 
bona  beatus  homo  vel  sanctus  habet  angelus,  et  ad 
hujus  sanctsB  rei  cognitionem  sive  commonitionem 
multum  valet,  ut  jam  dictum  est,  memoria  retentos 
priscffi  paupertatis  caminus,  de  quali  et  filii  Israel 
vocati  8unt,et  in  quali  Petrus  et  csteri  apoatoli  ho- 


rius  non  erat,videamus  quales  sibi  milites  sive  mili-  ^  mines  sine  litteris  et  idiote  et  prsterea  cenaa  pao- 


tiffi  duces  elegit.  «  Ambulans  juxta  mare  Galilsffi, 
vidit  duos  fratres ,  Simonem  qui  vocatur  Petrus  et 
Andream  fratrem  ejus^mittentesrete  inmare  ;erant 
enim  piscalores,  et  ait  illis :  Venite  post  me,  et  fa- 
ciam  V08  fieri  piscatores  hominum.  At  illi  continuo 
relictis  retibus,8ecuti  sunt  eum.  Etprocedens  inde, 
vidit  aliosduos  fratres^JacobumZebedaei,  et  Joan- 
nem  fratrem  eJuB  in  navi,  cum  Zebedso  patre  eo- 
rum,  reficientes  retia  sua,  elvooavit  eos.  Illi  autem 
statim  relictis  retibus  et  patre,  secuti  sunt  eum.  • 
Sicul  sol  visu  suo  specularia  non  solum  videt,verum 
etiam  suam  in  illis  imaginem   format,  et  imago 


peres  inventi  sunt.  Quid  multa  ?  Nimirum  quantn 
plora  sancti  donaDeipercepturi  erant,tanto  majoris 
oonscienlia  paupertatisindiguerunt,  ut  eadem  dooa 
portarent  stabiles  et  firmi,fundatiin  spiritu  humili- 
tatis.Nam  «  Domini  snnt  cardines  terrs  (/  Reg.  ii) ;» 
pro  quo  in  Hebraeo  scriptum  est,  ut  ait  beatus  Hie- 
ronymus,  affiicix  ierrx^  «  et  posuit  super  eos  orbem 
{ibid.).  » Afflictio  heo  humilitas  est,  qu»  ad  por- 
tandum  orbem  constanteseosfacilet  fortes.Deniqoe 
quod  facit  in  corporibus  sive  rebus  corporalibos,  ot 
aliud  tardiu8,a]iud  citius  moveatQr,flante  ventOBea 
movente  manu  :  hoc  facit  in  mentibus  humilitatia 


1385 


COMMENT.  IN  M\TTH.  —  LIB.  III. 


1386 


f  irtus,  ut  succedentibus  prosperis  spirituaiibus  non  A.  spondens  ait :  «  Quoniara  Moses  ad  duritiam  cordis 


exlollatur  animus,  pristins  pauperlalis  seu  cujus- 
libet  infelicitatis  sibi  conscius.  Orbis,  quem  super 
hujusmodiafflictosDominus  posuit,  Ecclesiaipsius 
est,  quam  illis  regendam  commisit.  Hinc  est  illud 
quod  huic  Simoni  Petro  dixit :  m  Et  ego  dico  tibi, 
quia  tu  es  Petrus,  et  super  banc  petram  dediflcabo 
Ecclesiam  meam  {Maiili,  xvi).  »  Super  petram  fidei, 
quam  confessus  est  Petrus,  Ecclesiam  suam  sedifi- 
cavit,  eamque  regendam  illi,  csterisque  apostolis 
eorumque  similibus,  commisit. 

Quidtandemdemulationenomini8dicemus,quam, 
ut  supra  jam  dictum  est,  et  alius  evangelista  scri- 
psit  manifestius,  etiste  non  omnino  tacuit,  dicendo, 
«  Simonem  qui  focatur  Petrus  ?  »  Quae  causa  vei 


vestri  permisit  vobis  dimittere  uxores  veptras.  Ab 
initio  autem  non  fuit  sic.  Dico  autem  vobis  quia 
quicunque  dimiserituxorem  suam,  nisi  ob  fornica- 
tionem,  et  aliam  duxerit,  mGechatur(2^ec2.}. »  In  isto 
posteriore  mutandarum  sentenlia  rerum  hsec  est :  ^ 
«c  Gonverte  gladium  tuum  in  locum  suum.  Exeme- 
rat  enim  gladium  suum,  et  percutiens  servum  prin- 
cipis  sacerdotum,  amputavit  auriculam  ejus  {Matth. 
xxvi)  »  Si  ergo  quaeras,  ut  jam  dictum  est,  quid 
bominusmandavitpeccatoresinterfici,  et  quid  dixit, 
«  quanto  magis  contra  homines  pr(Bvalebis ;  •  fere 
similiter  respondendum  est,  ut  f<  de  libello  repudii^ 
quoniam  Dominus  ad  duritiani  cordis  hoc  mandavit 
fieri,  ab  initio  autem  non  sic  fuit.  »  Quorum  addu- 


ratiofuil  routationishujus^Nunquidenimotiose,  id      riliam  cordis?  Nimirum  hominum   lalium  quales 
est  sine  causa,  sine  ratione  mutaretvocabulumho-      fuerunt  Amelechitfc  sive  Ghananffii,  et  csteri  quo- 


minis  sapientia  Dei  Jesus  Ghristus  ?  Dum  de  uno 
quaerimus,  alterius  quoque  recordemur.  Qui  enim 
dixithuic;  «TuesSimon  filiusJoanna^tuvocaberis 
Cephas,  quod  interprelatur  Petrus  {Joan,  i),  »  ipse 
Idem  quondam dixerat cuidam  alteri : « Quod  nomem 
est  tibi  ?  Illo  respondente,  Jacob,  ait  ille :  Nequa- 
quam,  inquit,  Jacob  appellabitur  nomen  tuum,  sed 
Israef  (Gen.  xxxii).  •  Prster  duos  istos,  quorum alter 
in  Veteri,  alterin  Novo  Testamento  notissimus  est, 
alios  in  sanctis  non  invenimus  Scripturis,  quorum 
Deus  vocabula  commutaverit,  licet  quibusdam  po- 
Buerit,  ut  Isaac ,  aliis  adauxerit  vel  minuerit,  ut 
Abram  et  Sarai,  hunc  Abraham  et  iliam  vocando 
Saram.  Qua  igitur  causa  vel  ratio  fuit  in  isti  mu- 


rum  diaboluscor  obduravit,  utnon  solum  servirent 
crealurffi  potius  quam  Greatori,  verum  etiam  unicum 
cultorem  Greatoris  populum  Israel  conarentur  om- 
nibus  modis  aut  facereconformem  sibi,  aut  omnino 
exstirpare  radicem  gentis  ejusdem,  ut  non  esset 
unde  compleretur  benediotio  quam  Deus  Abrah« 
repromisit,  quamque  exigebal  ille  Jacob  dicendo  : 
ifNon  dimittam  te,nisibenedixeris  mihi{GeK.  xxxii); 
et  audivit,  •  quoniam  contra  homines  praevalebis  » 
Propterejusmodi  duritiam  cordismandavitDominui 
peccatores  interflci  :  et  qui  hoo  fecerunt,  judices 
Israel,  et  patriarcha  David,  et  praeclari  laudanlur 
Machabaei.  <c  Ab  initio  autem  non  sio  fuit,  sed  qoi- 
cunqueoccideritCain,  septuplum  punietur,  aitDo< 


tandorum  nominum  ?  Arbitr&ri  licet  quod  in  am-  ^  minus  (Qen.  iv).  »  Et  nunoidem  loquitur  ad  istum. 


bobus  mutationis  nominum  causa  fuerit  instans 
mutatio  rerum.  In  illo  priore,  cui  diotum  est :  «  Ne- 
quaqoam  Jacob  appellabitur  nomen  tuum,  sed 
Israel,  »  mutandarum  sententia  rerum  fuit  haec. 
«  Quoniam  sicontraDeum  fortis  fuistis,  quanto  ma- 
gis  contra  homines  prsvalebis?  »  {Ibid.)  Nam  contra 
homines  prsevalere,  quid  aliud  est  quam  homines 
interficre?  Ex  tunc  genus  Jaoob  sive  Israel  non 
solummodo  permissum,  verum  etiam  prfleceptum 
habuit  peccalores  occidere,  et  in  primisGhananaeos, 
quos  juste  terra  debuit  evomere.  Exempii  gratia  : 
«  Vade,  inquit  Dominus  ad  8aul,  et  percute  Aroa- 
lech/et  demolire  universa  ejus.Non  parcas  ei,  sed 
interficie  a  viro  596  usque  ad  mulierem,  et  par- 


cujus  mutaverat  vocabulum,  signiflcans,  ut  jam 
dictum  est,  mutationem  rerum  :  «  Gonverte  gladiuro 
tuum  in  looum  suum.  Omnes  enim  qui  acceperint 
gladium,  gladio  peribuot,  ■  subauditur,  nisi  poeni- 
tentiam  egerint  ;  et  apud  alium  evangelistan,  di- 
centibus  apostolis  :  »  Domine,  ecce  gladii  duo  hic. 
Dixit  eis  :  Satis  eBi{Luc.  xxii).  »Item:  «Sinite  usqoe 
hoc  {ibid.).  »  Quod  prudens  auditor  sic  intelligere 
debet,  ao  si  diceret :  Gladii  materialibus  jam  eatie 
factum  est,  et  in  illis  huo  usque  necessario  pugna- 
lom  est,  ob  defensionem  carnis  de  qua  me  Jesum 
Ghristum  oportebat  nasci :  jam  sioite  gladios  ejua- 
modi,  et  pugnate  novo  genere  praelii,  sicut  pogna- 
tum  estin  die  Madian,  id  est  sicut  signifioatum  est 


vulum  atque  lactaotem  (Reg.  xv).  •  Hoc  non  tan-  D  iiiic  ubi  Gedeon  superavit  Madian  {Judic.  vii).  De 


tummodo  permissum,verumetiam  usque  adeofuit 
praeceptum,ut,cumiilepeperci8set,diceretDominu8 
ad  Sarouel:  t  Poenitet  me  quod  constituerim  Saol 
regem,  quia  dereliquit  me,  et  verba  mea  opere  non 
implevit  {ibid.).  »  Ab  initio  autem  non  ita  fuit, « sed 
omnisqni  occiderit  Gain,  aitidem  Dominus,  sep- 
tuplum  punietur  (G^.iv).»  QuomodoresponditDo- 
minus  dicentibus  sibi  :  Quid  ergo  Moses  mandavit 
dare  libellum  repudii,  et  dimittere  uxorem  {MaUh. 
xix) :  »  fere  similiter  respondendum  est,  si  queras 
quid  Dominus  homines  mand&vit  inlerfici,  dicendo, 
fc  quanto  magis  contra  homioes  praevalebis  ?  »  Re- 

Patbol.  GLXVIII. 


illo  prcelio  jam  soperios  dictum  est :  «  Et  circuibat 
Jesos  totam  Galilasam,  docens  in  Synagogis  eorom, 
et  prcedicans  Evangeliom  regni,  et  sanans  omnem 
langoorem  et  omnem  infirmitatem  in  popolo.  Et 
abiit  opinio  ejos  in  tolam  syriam,  et  obtoierunt  ei 
orones  male  habentes,  variis  languoribus  et  tor- 
mentis  coroprehensos,  et  qui  dsmonia  habebant,  et 
lunalicos  et  paralyticos,  et  ouravit  eos,  etsecut» 
8unt  eom  lorbae  moltffi  de  Galiisa,  el  Decapoli  et 
Hierosolymis  et  Judaea  et  trans  Jordanem.  »  Opera 
hojosmodi,  opera  pietatis,  qoorom  hsc  initia  fo- 
eront,  portendebat  Bignom  paod  sive  significatio 

44 


1387 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIfl. 


139 


pr.cscnti^c  Spiritussancti,  quas  supor  eum  apparuit,  A  infirmitateniietoinnesmalehabentes.variisIaagiM- 

•l«a  *  I*  ••  •  ■  •■  ^.  M.   m  • 


scilicet  species  coluinbse,  quoo  nimirum  avis  natu- 
ralitcr  rnitis  est,  et  septem  hnbet  insigaia  pietatis, 
quas  numeraresolent  physici,  quia  sine  fello  est,et 
gemitum  pro  cantu  habot  el  in  foraminibus  petrao 
sivecaverna  maceriaB  nididcare  soiet,  et  nihil  vivum 
comedit,  et  grana  candidioraeiigit,  et  puilos  alienos 
nutrit,  et  juxti  fluenta  plenissima  residens,  insi- 
diosum  prffividatalqueeffugit  accipitrem.  Omnium 
pietatis  operum,  qus  per  hsec  septem  colambse  na- 
turalia  bona  significantur,  initia  fuerunt  haec  qu» 
hocloco  narrantur,  septem  comprehensadictionibus, 
qasB  sant:  Sanare  omnem  languorem,  et  omnem 


ribus  et  tormentis  comprehensos,  et  qui  dcmonii 
habebant,  et  lunaticos  et  paralyticos.  Itidemqod 
secatas  sunt  eam  tarbs  roults  de  Oalilsaet  Dea- 
poli  et  Hierosoiymis  et  Juds^  trans  JordaQem.iBi- 
tium  fuit  popuioram  sive  geatium  multaramqiw 
habebant  ad  iilum  concurrerey  juxla  illud  I»ii: 
«  Ei  gentes,  qus  te  non  noverunt,  ad  tc  currwt, 
propter  Dominum  Deum  taum  et  sanctum  Isnd, 
quiglorificavitte(2*at.  lv);  n  et  in  hoc  initio  Goea 
vel  consummationem  proposili  sui  meditabaturia- 
carnata  Sapientia  Dei,  unde  adhuc  plenius  dieen- 
dum  erit. 


LIBER  QUARTUS. 


597  Ecclesiain  Ganlicis  diiecti  sui  pulchritudi-  B  sequitur :  c  Cum  autem  inlroisset  Caphamanm,  ji  1 

J? J:_:i      :^t^^     <.««i/«..n      •       ..    r^/mlin^iia  4__       _•_ li        _-aJ A t__  --.  -  " 


nem  pradicans,  dicit  inter  cffltera  :  «  Oouli  cjus 

sicutcolumbffl  superrivosaquarum,  quae  lacte  sunt 

lolffi,  et  resident  juxtaflueuta  plenissima  {Cant.  v).  >• 

Quid  est  hoc  dicere.  nisi  quiastudia  ejus,  quandiu 

« in  terra  visus  est,  etcum  hominibus  conversatua 

est  (Baruch  iii),  »  sacrae  semper  iutendebant  Scri- 

ptursB,  sicut  in  psalmo  primo  prffidictum  fuerat, 

«  sed  in  lege  Domini  voluntas  ejus,  et  in  lege  ejus 

rceditabitur  die  ac  nocte  {Psal.  i).  >>  Ejusmodi  slu- 

dia  ejus  Spiritum  sanctumdecuititasignifioare,  ut 

descenderet  super  eum  in  specie  columbae,  quia  in 

ea  requieverunt  omnes  spirituales  grati»,  et  anima 

ejus,  aperlis  cunctarum  gratiarura  oculis,  residebat 

juxta  fluentaplenissima,  id  est  cunctas  comtompla- 


montem  ejusmodi)  videns  turbas,  asceDdit,  »  qoii 
futurum  erat  ut,  visis  turbis,  asceuderet,  sicatjto 
dictum  est,  in  allitudinemccBli.QQid  enim  fecitliie 
tota  vita  sua,  nisi  qui  vidil  turb<i8  ?  Vidit  plane,  n- 
dit  turbasgeneris  humani,  et  non  quomodocooqne 
vidit,  sed  ita  ut  miseriarum  nostrarum  caperetex- 
perimentum,  juxta  illud  :  »Quoniam  ipse  cogoont 
figmenlum  nostrum  {Psal,  cii),  »  id  est  ipse  sdsm* 
pit,  et  in  semelipso  cxpertus  est  quia  fragile  ot 
mortale  corpus  nostrum.  Ita  vidit,  at  miscrerctor; 
ita  misertus  est,  ut  miserias  nostraa  consolaretor, 
id  est  beatitudinem  salutis  leterne  per  passionea 
et  mortem  suam  nobis  operaretur.  Hoc  facto,  jam- 
que  sedente  eo  ad  dexleram  Patris,  accessuri  erut 


batur,  ut  adimpleretVeritatis  Scripturas,  quidquid  ^  ad  eum  discipuli  ejus,  videlicet  acccssu  mentiset 


«  de  ipso  in  legeMosi,  et  prophetis  el  psalmis  scri 
ptamfuerat(Ltu;.  xxiv):m  et,  quod  cum  magna  re- 
verentia  cogitandum  nobis  esl,  sccundum  dispo- 
sitionem  rerum  quas  meditabatur,  habitum  vel 
aotiones  suas  disponebat  exterius.  Uinc  est  id 
quod  post  ea  qu»  supradicta  sunt,  continuo  se- 
quitur  : 

Cap.  V.  —  f  Videns  autem  lurbas,  ascendit  in 
raonlem  :  et  cum  sedisset,  accesserunt  ad  eum  di- 
scipuli  ejus,  et  aperiens  os  suum,  docebat  eos,  di- 
cens  :  Beati  pauperesspiritu,  quoniam  ipsorum  est 
regnumcQslorum.  ■  Futurumquippe  erat,necipsum 
iatebat,ethoc  sine  dubio  moditabatur,imo«et,sic- 
ut  quodam  loco  dixit,  arctabatur  usque  dum  perfi- 


profecta  fidei,  perseverando  in  spe  promissiqood 

promiserat  eis,  et  «  oxspeolando  promissionem  Pa- 

tris  quam  audistis,  inquit,  per  os  meum  {Ad.  i), » 

et  cffitera.  Pulchre  igitur  sicfactam  ot  sic  dictoa 

est :  «Etcumsedisset,accesseruntad  eum  discipoli 

ejus.  »  Itidem  futurum  erat  ut,  iliis  sedcns  ad  dex- 

teram  Patris,  magis  «  ac  magis  «  aperiret  illis  seo- 

sum,  ut  intelligerent  Scripturas  {Luc.  xziv)»»  vide- 

licet  «  docendo  illos  omnem  veritatcm  {Joan.  xvi)  • 

per  Spiritum  sanctum  quem  dedit  illis»  aicut  pro- 

miserat.  Ejus  rei  congrua  significatio  est  eo  quod 

hic  ait  evangelista  :  «  Et  aperiens  os  suum  docebat 

eos,  »  et  cffitera  .Nunc  Jam  littcro  vel  eermonis 

hujusscriem  ingrediamur.  «  Aperiens,   inquit,  oi 


ceretur  {Luc,  xii),  »et  ut  ascendcret  in  CGclum,  et      suum,  docebat  eos,  dicens  :  Beati  paupereaspirito 


ibi  «  sedcret  ad  dexteram  majestatis  in  excelsis 
{Uebr.  i),  1  juxtaillud  :  »Ascendens  iacGeIum,capti- 
vam  duxit  c.iptivilatem  {Ephes.  iv),  »  sive  illud  : 
«  Dixit  Dominus  Domino  meo,  sed  a  dcxtris  (Psal. 
Gix).  •  Pulcbre  autem,  quia  ascensurus  eral  in  alti- 
tudinem  coeli,  ipse  in  montem,  id  est  excelsum 
terr»  locum,  ascendit,  quem  vel  Thabor  vel  quem- 
libetalium  in  Qalllxa  montem  excelsuai  oportet  in- 
telligi^quia,  po8tquam,finivitsermone8suos,  statim 


quoniam  ipsorum  est  regnum  ccslorum.  »  Hoja»- 
modi  locutio  sive  dictio,  «  aperiens  os  suum,  »  io 
saBCularibusIitteris  pro  vitio  ducitur,  et  pleonasmos, 
id  csl  adjectio  unius  verbi  supervscua  dicilur,  ot 
illic  :  8io  ore  loouta  est.  Neque  enim  quisquani  lo- 
quitur  nisi  ore,  nec  aliter  loqui  polest,  nirl  aperiit 
ossuum.  Porro  in  sacris  litteris,  maxime  bie,De- 
quaquamadjectio  supervacua  est,  sed  multam  ad 
negotium  pertinet,  si  illud  os  Domini  cogitea,  qood 


^ 
I 

i 


1389 


OOMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1300 


evaDgelistam  difinam  attendiBse  decet.  Qaod  est  A. 
illud  08  Domini,  nisi  Scriptura  per  quasnobislo- 
quitur  Spiritus  Domini  ?  Ists  clause  fuerant ;  clau- 
8ffi,  inquam,  et  signats  pro  ratione  temporiserant, 
et  utclauderenteas  ipsi  qui  scripseruntyprsBceptum 
Domini   babebant,   exempli  gratia  :  •  Tu  autem, 
DanieU   claude  sermones,  signa  librum  usque  ad 
tempusstalulum  {Dan,  xii).  »  Et  ad  Isaiam  :  «  Liga 
testimonium,  signa  legem  in  discipulis  meis  (Isai, 
viii).  •  Quomodo  vel  quibus  Scripturffi  Christum 
prenuntiantes,  clausae  erant  ?  Utique  spiritualia  sic 
annuntiando   ut  carnalia  sonare  viderentur,  illis 
proecipue  quorum  carni  subditus  et  terrenis  cupidi- 
tatibus  deditus  erat  animus.  Ezempli  gratia  :  a  El 
dominabitur  a  mari  usque  ad  mare,  et  dabitur  de 
auro  Arabis  {Psal,  xvii).  •  Hsc  et  his  similia  Judaei  ^ 
legentes,aureamqueetgemmatamHierusalemterre- 
nam,regnante  Messia,  se  habituros  sperantes,  bea- 
tosputabant  esse  divites^ceterisquerebus  vel  modis 
prosperatos,  quibus  mundus  inaniter  gaudet.  Clau- 
sum  ergo  os  Domini,  id  est  Scriptura  que  est  os 
Domini,  nec  nisi  docente  ipso,  poterat  ejusmodi  os 
aperiri.  In  aperiendo  quid  primum  dixil  ?  «  Beati 
pauperes  spiritu,quoniam  ipsorum  est  regnum  coe- 
lorum.  Beati  mites,  quooiam  ipsi  possidebunt  ter- 
ram.Beati  qui  lugent,  quoniam  ipsi  consolabuntur. 
Beatiqui  esuriunt  et  sitiuntjustitiam,quoniam  ipsi 
saturabuntur.  Beati  misericordes,qaoniam  ipsi  mi- 
sericordiam  consequentur.  Beati  mundocorde,quo- 
niamipsi  Deum  videbunt.  Beati  paciflci,  quoniam 
iilii  Dei  vocabuntur.  Beati  qui  persecutionem  pa- 
tiuntur  propter  justitiam,  quoniamipsorumestre-  ^ 
gnum  coolorum.  »  Hoc  primum  ceoinit  canlicuu 
beatitudinis  cithara  gloriosa,  citbara  ft9S  sonora 
et  dulcis,  cui  lota  erat  etestinsitamusicaPatris, 
universa  sapientia  Dei,  qui  etdicebat  adeum  jam- 
dudum  in  Propheta :  «  Exsurge,gloriamea,ex8urge, 
psalterium  et  cithara (P5aL  Lvi). «  Octo  cbordis  an- 
tiquitua  citbara  flebant,  el  qusper  primam,eadem 
voxresonabat  per  octavam,secundum  musicJB  natu- 
ralem  vim,   quia  tantum  septem  sunt  discrimina 
vocum,  et  octava  vos  eadem  qu»  prima  est,  quod 
cantatoribus  peritisyidest  musicis,non  incognitum 
est,  et  quod  non  minime  delectat  in  ista  beatitudi- 
num  cantilena,  quse  prima,  eadem  octava  sententia 
est,  quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum.  Cele- 
berrima  est  apud  doctores  fere  omnes  decantatio  D 
hec  octo  beatitudinem,  nec  opu8  est  superaddere 
quidquam  ad  ipsorum  tractatum,  nisi  boo  solum, 
ul  ostendamus  quia,  sicut  cffitera  Dominus  noster, 
ita  ethoc  secundum  certam  locutus  est  auctoritatem 
Scripturarum.Nam  quod  pauperes  spiritu  vere  beati 
sint,  vcl  quodipsorum  sit  regnum  coelorum  Abra- 
ham,  Isaac,  Jacob  pro  exemplo  vel  testimonio  sunt, 
qui  pauperes  spiritu  fuerunt,  siout  enarrat  sacre 
Historis  textus,  et  memorat  Apostolus.  «  Confiden- 
tes,  inquit,  quia  peregriniet  hospites  sunt  super 
terram.  Qui  enim  heo  dicunt,8igninoanlse  patriam 
inquirere,  et  si  quidem  illius  meminiasent  de  qua 


exierant,  habebant  utique  tempus  revertendi ;  nuno 
autem  meliorem  appetunt,  id  est,  ccelestem  {Hebr, 
zi).  ■  Nonne  hso  est  paupertas  spiritus,  non  ap- 
petere  patriam    in  terris,   et  bumilis  exspectare 
repositam  in  ccelis  in  manu  Dei  ?  t  Ideo,  inquit,non 
confunditur  vocari  eorum  Deus.  Paravit  enim  ilHs 
oivitatem  {ibid,).  »  Quid  aliud  est  illa  civilas,  nisi 
regnum  ccelorum  ?  Quod  mites  vere  beati  sint,  et 
quod  ipsipossideantterram,  Mosesproexemplovel 
testimonio   est,  de  quo   veridica  dicit  scriptura  : 
•  Erat  enim  Moses  vir  mitissimus  super  omnes  ho- 
mines  qui  morabantur  in  terra  (/Vum.  xii),»simul- 
que  Josue  et  Caleph,  qui,tanquam  mites,non  detra- 
xerunt  terr»,  quam  lustraverant  per  quadraginta 
dies,  sicut  detraxerunt  immites  alii  qui  exaspera- 
verunt  Dominum  :etidcirco  non  possederunteamy 
sed  pleni  alio  spirilu  laudaverunt,  et  idcirco  posse- 
derunt  eam  (iVum.  xiii).  Non  quidem  Moses  possedit 
terram  ad  quam  ingrediebatur  Israel  possidendam, 
terram  trans  Jordanem,terram  Chanaan  (iVum.xiv). 
sed  possedit  et  possidet  terram  viventiuao,  quam 
solam  in  spiritu  Psalmista  suspirans  :  «  Credo,in- 
quit,  videre  bona  Domini  in  terra  viventium.  Portio 
mea  in  terra  viventium  {Psal,  xxvi).  »  In  hoc  ipso, 
qui  terram  illamChanaan  non  possedit,  mitis  fuit, 
id  est  semetipsum  non  defendit,   quod  est  mitis 
animi.   Nam,  dicente  sibi  Domino  quod  in  illam 
terram  non  intraret,propter  illud  quod  acciderat  ad 
aquas  contradictionis,  continuo  respondit :  ■  Provi- 
deat  Dominus  Deus  spirituumomnis  carnis,bomi- 
nem  qui  sit  super  multitudinem  banc,  ne  sit  po- 
pulus  DominifSicut  oves  sine  pastore  {Num,  zxvii).» 
Etin  suaquidem  causa  mitis  fuit,incausa  veroDei 
qualis  fuerit,  testatur  zelus  quo  zelatus  est  «  pro 
reatu  vituli  {Exod,  xxxii),    »  et  hlatus  terr»  qui 
Dalhan  et  Abiron  absorbuit,  cum  illo  dixisset  ad 
Dominum  :  «  Ne  respicias  sacrificia  eorum  {Num. 
zvi).  •  Quodlugentes  vere  beati  sint,  et  quod  ipsi 
consolabuntur,  testantur  gesta  judicum,  qui  post 
Mosen  et  Josue  fuerunt  usque  ad  Samuel,  quorum 
luctum  atque  clamorem,  quo  clamaverunt  ad  Do- 
minum,  confitentes  quod  propter  peecata  sua  tra- 
diti  fuissent  et  toties  traderentur  in  manusgentium, 
glorioss   consolationes    subsecutae  sunt.    Primu8 
luctus  illorum  temporum   loco   quoque    nomen 
dedit,  sicut  scriptum  est  :   Ascendilque  angelus 
Domini  doGalgalaad  locum  flentium.  Cur,  inquit, 
hoc   fecistis  ?  Cumque  loqueretur  angelus  Do- 
mini  ad   omnes   filios  Israel,  elavaverunt  vocem 
suam,otfleverunt,  et  vocatum  eat  nomen  loci  iliius 
flentium  sive  lacrymarum  (Judic,  u).  »  Luclus  uU 
timus  luctus  fuit  Samue],qui  lugebat  Saulem,  sicut 
Bcriptum  est  :  «   Poenitet  me,  ait  Dominus,  quod 
constituerim  Saul   regem,  quia  dereliquit  me,  et 
verba  mea  opere  non  implevit.  Contristatusquo  est 
Samuel,  et  clamavit  ad  Dominum  totanocte(/  Reg, 
zv).  •  Et  subinde  :  «  Verumtamen  lugebat  Samuel 
Saulem,  quoniam  Dominum  pmnitebat  quod  oon- 
atituisset  eum  regem  (ibtd,).  »  Dizitque  DomiBUS 


1391 


RUPERTl  \BBATIS  TUITIENSIS. 


13» 


ad Samuelem  : «  Usquequo  tu  lugcs  Saul  {ibid,).  7  >•  A  dos  paneet  aqua  ?  » (lU Reg,  xviii.)Dicitur bic  fuisst 


el  csetera.  GonBolatioDes,  quibus  illi  lugentes  conso- 
lati  sunt,  tam  gloriosaB  fuerunt,  ut  illi  quorum  per 
manus  Dominus  clamantes  ad  se  consolatus  est, 
vocarentur  etiam  salvatores,  utpote  Salvatoris  ven- 
turi  quamdam  vicem  et  typum  gerente8,8alute  tem- 
poraliealvandolsrael  {Judic,  iii).Ultimus  Samuellu- 
gendo  talemconsolationem  conseculus  est,  utmis- 
sus  a  Domino  ungeret  David  regem  (I  Reg,  xvi),  et 
salutis  temporalis  ducem  et  salutis  &ternffi  fontem 
sive  originem,  id  est  patrcm  Salvatoris  Ghristi 
Domioatum  post  Abrabam  secundum  carnem.Quod 
esurientes  et  sitientes  justitiam,  beati  sint,  quod 
ipsi  saturabuntur,  proexemplo  vel  testimonio  sunt 
propbct»  vel  prophetarum  QIii,et  quique  timentes 


tertius  ille  princeps  quinquagenarius,  caipeperdt 
Helias,  dicenti : «  Homo  Dei,  noli  despicere  animaa 
meam,  et  animHm  servorum  tuorum,  qui  mecnm 
sunt.Ecce  descendit  ignis  de  coDlo,et  devoravit  duoi 
ft99  principes  quinquagenarios  primos,  et  quin* 
quagenos  qui  cum  eis  erant.  Sed  nubcobsecroiit 
miserearisanim®mes(/r  f{^9.  i).  »  Misericorditm 
consecutus  est,  quia  misericors  fuit,  neque  solom- 
rnodo  sive  utcunque  misericordiam,  verum  etitm 
gratiam  magnam,  videlicet  propbeticam,  compl» 
tumque  est  in  eo  illud  per  Salomonem  dictom : 
«  Qui  proncs  estad  misericordiam,  bcDedicetur,di 
panibusenim  8uis  deditpaupcri(Proi*.  sxii)  »Poit- 
uodum  enim  reliclo  Ocboziae  regis  ministerio,  fi- 


Dominum,  qui  subregibusIsraelfAcbabet  Jezabel,  q  clusneiiae  discipulus  propbetavit  :  et  hic  illeesai 


el  csteris,  qui  prophetas  Domioi  occiderunt,et  al- 
taria  suCToderunt,  per  loca  deserta  diifugientes  et 
lalitantes,  egeslate  et  fame  afflicti  sunt,  quorum 
Helias  est  notissimus,  qui,  propter  minas  Jezabei 
fugitans,  ambulavit  in  fortitudine  unius  cibi  qua- 
draginla  diebus  et  quadraginta  noctibus  (///  Reg, 
xix) ;  de  qualii)us  et  Apostolua  ingemiscens  loqui- 
tur  :  «  Gircuierunt  in  melotis,  in  pellibuscaprinis, 
egcntes,angusliati,  afHicti ;  quibus  dignus  nonerat 
mundus,  in  solitudinibus  errantesjn  montibu8,in 
speluncis  et  in  cavernis  terrffi  {Hebr,  xi),  »  Vere  er- 
go  beati,  de  quibus  ita  veraciler  annuntialur,  di- 
gnus  enim  non  eral  mundus.Esuriebant  et  eitiebanl 
corporali  esurie  et  corporali  siti,  propter  justitiam 
esuriebant,  et  sitiebant  spirituaii  esurie  et  spiri- 
tuali  siti  ipsam  justitiam,  id  est  Gbristum  quem 
exspectabant.  Etenim  quid  faceret  esuriens  et  ti- 
tiens  in  eum  qui  tollerel  sibi  panem  unicum  vel 
polum  necessarium  ?  Utique  si  posset,  occideret 
eum.Similes  buic  existimavil  sacerdotes  et  prophe- 
tas  Baal  Uelias  unus  vel  notissimus  esurientium  et 
silientiumjustitiam,  id  estGhristum.  Btidcirco  oc- 
cidit  ex  eis  quadringentos  et  quinquagiotavirosin 
die  una,quia,  quantum  in  ipsiserat^indignum  facie- 
bant  populum  Jsrael,  cui,secundum  promissionem 
quanad  patres  facta  est  (///  Reg,  xviii),  couferretur 
vel  dareturChristus,ju8titia  sempiterna.  Hic  unus 
vel  prfficipuus  ex  iliis,  postquam  esurivit  et  sitivit 
menle  justitiam,  igneo  corru  raptus  est,  et  transla- 
tus  in  locum  ubi  non  esurierat  neque  sitiat  {IV  Reg, 


perhibetur,  qui  in  ordine  duodecim  proplietaraa 
quartus  est.  Ergo  etab  ejus  exemplo  vere  constat 
beatos  esse  oiisericordes,  quoniam  ipsi  miserico^ 
diam  consequcntur,  itemque  verum  esse,  quod  alilK 
dictum  est:  t  Qui  recepit  propbetam  in  nominepro* 
phetffi  mercedem  propheiae  accipiet  (Jfei/M.  i).  * 
Quod  muodi  corde  vere  bcali  sint,  quoniara  ipii 
Deum  videbunt  ;  deindc  Daniel  et  pocii  ejus  pro 
exemplo  sunt.  Studium  ejus  ul  essot  mnndo  corde, 
ex  eocognoscimos  quodscriptum  est:  «  Proposoit 
autem  Daniel  in  cordesuo  ne  pollueretur  demensi 
regis  et  devinopotus  ejus,  et  rogavit  eunucbonuD 
praspositom,  ne  contaminarentor,  et  dixit  :  Teota 
no8,  obsecro,  servos  tuos  diebus  decera  [Dan.  i),  > 
,  et  caetera.  «  Pueris  autem  his  dedit  Deus  scientiam 
'  et  disciplinam  in  omni  verbo  et  sapientia,  Danioli 
autem  intelligentiam  omnium  visionum  et  somoio- 
rum  (ibid.),  •  Inter  ostera  quae  vidit  ille  mundo 
corde,  maximum  atque  pulcherrimum  est  quo^ 
Deum  vidit,  quomodo  a  mortali  bomine  videri  po- 
tuit  :  «  Aspiciebam,inquit,doneothroni  positisaot, 
etAntiquus  dierumsedit;  vestiocentum  ejusquasioix 

candidum, et  capilli  capitis ejus,  quasi  lana  moQda. 
Aspiciebam,  et  ecce  in  nubibus  cceliquasi  Pilios 
hominis  veniebat,  el  usque  ad  Antiquum  dierao 
pervenit,  et  in  conspeciu  ejas  ubtulerunt  cum, et 
dediteipotestatem,  et  honorem  ;  et  regnum  etom- 
nes  populi  tribuset  lingus  ipsi  servient  (Oan.  vii).» 
Qui  adhuo  vivens  et  mortalis,  sic  propter  mundi- 
tiam  cordis  viditDeum,  quomodo  velquam  felici- 


ii)  :  unde  et  pro  argumento  satis  est  ut  credas  ve-  D  ter  postbanc  vitam  videleum  ?Ergo  in  istoprsseos 


rum  esse  quod  Yeritas  loquitur  :  Beatos  esse  esu- 

rientes  et  sitientes  justitiam,  quoniam  ipsi  satura- 

buntur.Quod  misericordes  vere  beati  sint,  quoniam 

ipsi  misericordiam  conscquentur,  Abdias  ille  pro 

exeinplo  sit,  qui  misericors  iuit  et  misericordiam 

fecit  cum  illis  qui  esuriebant  et  sitiebantjustitiam, 

ut  supra  diclum  est,  fugicnies  persecutionem  regis 

Achab  el  impiissirase  Jezabel.  «  Nunquid,  ait  ipse 

ad  Heliam,non  indicatum  est  tibi  domino  meo  quid 

fecerim,cum  interfioeretJezabel  prophetas  Domini, 

quodabsconderimdeprophetisDominicentomviroB, 

quinquageoosetquinqoagenosinspelunciBypaverim 


testatur  ezperimentura,  beatos  esse  mundos  corde, 
quoniam  ipsi  Oeum  videbunt.  Quod  pacifici  beati 
sint,  quodque  filii  De:  vocentur  et  sint,  ipsi  qoi 
hancapertioncmorisDominividerunt,  cl  hanc  ejos 
dootrinam  prsesentes  audierunt,  in  semetipsis  ex* 
perti  8unt.  Nam  ipsi  sunt,  et  fuerunt  primi  pacifici, 
et  ministri  perfects  pacis,  utiqoe  pasci s  inter  se 
et  omnes  homines.  Quomodo  inter  se  et  omDii 
hominee  ?  Videlicet  eo  modo  ot,  Bicut  ceetera  ooh 
nia  reliqoerant,  sequendo  principem  pacis,  ita  ot 
arma  materialia,  ouncta  beili  vasa,  ddmanibosilHi 
ezouteret  idem  princepapaoiBydicandoadannmfri 


1393 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1394 


primum  ex  eis  Petrum  :  «  GoQverte  gUdium  tuum 
ia  locum  suum  {Maltk,  xxix).  »  Nusquam  omniao 
deiaceps  arma  belli  atlrectaveruQt,  nisi  gladiumii- 
lum  gladium  spiritualem,  qui  c  est  sermo  Dei  vi- 
vus  et  efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  anci- 
piti  {llebr,  iv).  »  Beati  illi  hactenus  nominati,  scili- 
oet  et  pauperes  spiritu,  et  mites,  et  lugentes,  ct  esu- 
rientes  atque  sitientes,  armis  interdum  bellicis  usi 
sunt,  et  nihilominus  beati  fuerunt  vel  sunt,  quo- 
niain  sccundum  fempus  pro  Dominozelabantur,et 
occidendo  impios  viam  vits  ventur»  aperiebant, 
quac  est  ChrislQs,  videlicet  defendendo  arborem  ge- 
ncris  sui,  ne  pro  voluntate  diaholi  penitusagenti- 
bus  exstirparclur,  de  qua  nasciturus  erat  fructus, 
i  sicut  jam  plenius  alio  loco  diximus.u  Tcmpusbelli, 
dicit  Ecciesiastes,  et  t^mpus  pacis.  Tempus  occi- 
dendi,  et  tempus  sanandi  {Eccle.  iii).  »  Tempusde- 
nique  belli,  et  tcmpus  occidendi  tunc  fuit,  magisque 
expediebal  occidere  quam  occidi,  quam  conabatur 
diabolus  per  impios  bomines  exlerminare  radicem 
de  qua  venturum  sperabatursemen,  quod  estChri- 
etus,  incipiens  por  Pharaonem,  qui  prscepit  omni 
populo  dicens:  •  Quidquid  masculini  sexus  natum 
fucrit,in  flumcn  projicite  :  quidquid  feminei,  reser- 
vatc  {Exod,  i).  »  Tandemque  Pharao  alter  quidem 
io  pcrsonu,  sed  idem  iQmatitia,  persequeosrecedeQ- 
tem  Isruel  :  «  Evuginabo,  inquit,  gladium  meum, 
interficet  eos  manus  mea  {Exod,  xv).  »  Mitissimus 
quidem,  ut  supra  jam  dictum  est, «  eralMoses  su- 
peromncs  homines  qui  inorabantur  in  terra  (iVum. 
xii),  sed  tamen  libenterextendit  manum  suam  aeve- 
ram  super  mare,  ut  reverterentur  aqus  ad  i£gy- 
ptiod  supcr  currus  ct  equitcs  eorum,  et  prohoc  fa« 
cto  gloriosum  Domino  cantavit  canticum  {Exod. 
xiv),  ct  ipse  pugnavit  et  vicit  Ainorrh«um,et  uitus 
est  niios  Israel  de  Madiauitis  {Num,  xxi).  Gffitera 
persequi  nimis  longumest.  Hoclamen  eratdemon- 
strandum  quod  tunc  et  exinde,  usque  dum  nasceQte 
Gbristo  proinissio  impleretur,  tempusbeili  et  tem- 
pus  erat  occidcQdi ;  et  qui  bellaveruQtetoccideruQt, 
merito  prsdicantur  in  Ecclesia  Dei,  mhxime  David 
et  inclyti  Macbabsi.  Postquam  autem  nalus  est 
Gbristus,  tempus  cocpit  esse  pacis,  et  tempus  sa- 
Qaodi ;  quod  ministerium  priores  eusceperunt  apo- 
stoli,  et  ecce  «  beati  paciflci,  quoniam  filii  Dei  vo- 
cabuntur,  »  ait,  et  utique  fratres  mei.  •  Vade,  in- 
quit,  ad  fratres  meos,  et  dic  eis  :  Ascendo  ad  Pa- 
irem  meum  et  Patrem  vestrum  {Joan,  xx).  »  Quo- 
modo  pacis  inter  Deum  et  bomines  ministri  fue- 
runt  ?  Misfli  a  Ghristo  resurgente  a  roortuis,  et  di- 
ceute,  quod  auteaQUsquam  dixit  ^emel  etiterumao 
tertio,  secuQdum  JoaQQem.-*  *  Pax  vobis  {ibid,),  » 
—- «  Deus,  aiuQt,  recoQciliavit  nossibiper  Christumy 
etdcditnobisminisleriumreconciIiationi8;quoniam 
quidcm  Deus  erat  in  Christo  mundum  reconcilians 
sibi,  non  reputans  illis delicta  ipsorum,  et  posuit  in 
nobis  verbum  reoonciliationis.  Pro  Christo  ergo  le- 
gationefungimur,  tanquam  Deo  exhortante  per  nos. 
Obsecramus  pro   Christo,  reconciliamini  Deo  (II 


A.  Cor,  v),  »  et  multa  his  similia.  Et  nota,  qui  iu  or- 
diQO  beatitudiQum  septimo  loco  sabbatismus  pacia 
est.  Octava  beatitudo  quam  dicit,  «  beati  qui  per- 
secutioQcm  paliuQtur  propter  justiliam,  quouiam 
ipsorum  est  reguum  coQlorum,  »  uuiversos  comple- 
ctitur,  et  pauperes  spiritu,  et  mites  et  lugeQtes,  et 
osurieQtes  et  sitioQtes  justitiam,  et  misericordes,  et 
muQdicordes,  et  paciflcos ;  quiavidelicetomQesper- 
secutioQom  passi  suut  et  patiuutur,  quicuoque  iilos 
imilari  voluut.  «  Omnesenim,  inquit  Apostolus,  qui 
pie  volunt  vivere  in  Christo  Jesu,  persecutiouem  pa- 
tiuntur  (II  7t?n.  iii).  »  Similiter  promissio,  «  quo- 
niam  ipsorum  est  regnum  coslorum, »  quae  ipsa  pri- 
ma  et  octava  OHt,  cuQcta  interiores  compleotitur 
promissiones ;  quia  videlicet  regnum  co&lorum,  et 

l^  terra  est  quam  mitibus  promittit  «  quoniam  ipsi 
possidebuntterram;  •  etconsolatio  quam  promittit 
lugentibus,  dicendo  «  quoniam  ipsi  consolabun- 
tur  ;»  el  saturitas  quatn  pollicetur  esurienlibus  et 
sitientibus  justitiam,  dicens  «  quoniam  ipsisatura- 
buntur;  »  et  misericordia  quam  spondet  miseri- 
cordibus,  «  quoniam  ipsi  misericordiam  consequen- 
tur;  •  visio  Dei,  quam  promittit  mundicordibus, 
«  quoniam  ipsi  Deom  videbunt;  >  etgloriaflliorum 
Dei,  quam  paciflcis  pollicetur,  dicendo  «  quoniam 
Glii  Dei  vocabuntur.  »  In  beatitudinibus  istis  etsi 
discipulos  8U08  qui  prcesentes  aderant  non  praeter- 
ivit,  sed  eos  quoque  tetigit,maximedicendo,«beati 
pacifici ;  »  non  tamensic  locutus  est  aut  ita  dixit,  ut 
euuQtiuret  eis  qualem  ad  gratiam  sive  gratisB  gra- 
dum  praedestiuati  fuisseul  atque vocati,  quia  qoq  ad 

^  secuQdam  pcrsoQam  verba  fecit,  proliQus  autem  iu 
sequeQtibus  facere  iucipit.  «Beatiestis,  cum  male- 
dixeriut  vobis  et  persecuti  vos  fueriut,  et  dixeriQt 
omQO  malumadversum  vos,  roeQtieQtespropterme. 
600  Gaudete  et  exsultate,  quouiam  merces  vestra 
copiosa  est  in  coelis  (MaUh,  \xin).  Sic  caim  pcrso- 
cuti  8unt  prophetas  qui  erant  ante  vos.  Ecce  de  per- 
Bona  tertia  facta  conversationu  ad  secundam,  ad  eos 
qui  prssentes  aderant,  discipuios  suosverba  facit, 
eosque  assiroiiat  vel  coeequat  prophetis,  quorum 
ntiquemagnum  et  gloriosum  erat  memorialeapud 
vivoQtes  filios,  quoruro  patres  illos  maledixeruut  et 
persecuti  suut,  et  plerosque  cx  eis  etiamoccideruQt. 
MagQificeQtia  est  summi  gradus  et  houoris  optimi 
io  boo  dicto  :  «  Sic  CQim  persecuti  suut  prophetas 

D  qui  fuerunt  ante  vos.  »  Verumtanen  pro  magnifl- 
centia  rei  parum  erat  hoc  dixJBse  :  sio  enim  feco- 
runt  prophetis.  Sed  adde  quod  protinus  ait :  «Vos 
estis  sal  terrs.  Quod  si  sal  ovanuerit,  in  quo  salie- 
tur  ?  Ad  nihilum  valet  ultra,  nisi  ut  mittatur  foras 
et  conculoetur  ab  hominibus ,  vos  estis  lux  mundi. » 
Quo  pertinuit,  sedendo  in  monle,  statim  post  aper- 
tionem  oris,  in  exordio  tanti  sermonis  mentionem 
facere  salis  et  lucis,  taliter  ut  diceret  :  Vos  estis 
sal ;  vos  estis  lux  ?  »  Quo  respexit,  vel  quales  ad 
thesauros  sapienti»  et  scientiee  suos  auditores  prs- 
mitlere  voluit?  Nimirum  ad  montem  illuro,  imo  ad 
legem  sanctam  et  justam  el  bonam,  quam  ipse  oiim 


1395 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1396 


dedit  in  monte  Sinai,  ubi  Inx  qiiaBdam  apparebat,  A  <IU08  persequentur  sicut  poraecuti  sunt  prophetas 


siout  scriptum  est  :  «  Jam  advenerat  tertius  dies, 
etmaneinclaruerat,etecce  cceperuntaudiritonitrua 
ac  micare  fulgura.  (Exod,  xix).  »  Ilem  :  «  Cunctus 
autem  populus  videbat  voces  ei  lampades  (Exod* 
xx),  1  etc.  Inter  iiiius,  quse  tunc  data  estlegis  my 
sticsB  sacramentiydiligentissime  salem  commendat. 
«  Quidquid,  ait»  obtuieris  sacriHcii,  sale  condies;  ne 
auferes  sal  foBderis  Domini  Dei  tui  de  sacrincio  tuo. 
In  omni  oblatione  olTeres  sal  (Levil,  ii).  »  Tertfo 
repetivit  in  uno  eodemque  Scripturae  loco  commen- 
dationem  saiis,  ne  forte  primam  aut  secundam  vi~ 
cem  non  intellexeris,  aut  curae  non  magnse  putes 
Deo  esse  mysterium  salis.  Cum  igitur  sedens  in 
monte  et  dicturus  :  «  Non  veni  legem  solvere,  sed 


ante  vos,  sic  erit  generationi  isti  tanquamseminstio 
salis,  ut  sit  sterilis  et  nuilius  boni  ferax  germinis, 
sicut  civitas  ira  viotorum  sale  semiouta,  sterilissit 
et  inhabitabiiis.  Hoc  adversus  illos  qui  salem  ia 
terra  sua  seminare  potius  quam  in  cibum  sumere, 
id est  doctrinam  apostolicam  persequi  et,quantum  in 
ipsis  fuit,  maluerunt  annibilare  quam  venerari  et 
suscipere,  indignos  se  judicantes  vits  Isterns,  pre- 
varicatores  legis  sanct»,  dicentis  :  «  Quidquid  ob- 
tuieris  sacrificii,  sale  oondie^,  oeo  auferes  sal  fcede- 
ris  Domini  Dei  tui  de  sacriQcio  tuo.  lo  omni  obla- 
tione  olTeres  sal  (LevU.  ii).  »  Hujus  pra?cepti,  qaod 
ne  parvum  aul  parvipendendum  putes,  Scriptora 
tripiicavit  et  sic  sublimiter  extuiit,  utdiceret,  «  sal 


adimplere,  »  praemittit,  u  vos  estis   sal,  vos  estis  n  fcederis  Domini  Dei    lui,  »  prfrvaricatores   fuluri 


lux;  »  ulique  discipulos  suos  intelligere  vult,  sicut 
postea  Spiritum  sanctum  accipientes  et  iiluminati 
ab  eo  sine  dubio  intellexerunt  quod  ea  quae  visa  vel 
facta  sunt  in  monte  Sinai,  cognata  fuerunt  his,  et 
ad  rationem  pertinuerunt  horum  quce  facere  inci- 
piebat,  sedendo  in  monte  et  docendodiscipulossuos 
qufleque  perfecturus  eral  sedendo  in  excelsis  ad 
dexteram  majestatis,  et  mittendo  illisSpiritum  san- 
ctum  in  linguis  igneis :  unde  et  factum  est  ut 
essent  lux  mundi.  Ut  nunc  interim  disseram  de  ra- 
tione  salis  :  profecto  in  eo  quod  dicit,  «  vos  estis 
lux  mundi,  »  hoc  dal  intelligi :  Quod  ista  lux  mundi 
per  fuigura  et  lampades  illas  designata  fuerit,  quse 
ibi  lacebant  in  mediofumi  sive  densissimse  nubis, 
siout  illic  manifeste  diotum  est:  «  Quia  coeperunt 


erant  Judaei,  contemnendo,  imo  et  persequendo  do- 
ctrinam  evangelicam,qu8e  per  istos  vel  cum  istis  io- 
cipiebat  administrari.  Quomodosal  superfluos  sive 
nocituros  humores  carnium  desiccat  et  a  putredine 
purificat,  sic  apostoiica  doctrina  necessaria  Deca- 
logi  praecepta,  cunctaque  justitiae  legalis  instituta, 
desiccatis  carnalibus  csremoniie,  purincare  habe- 
bat,  et  ubique  terrarum  con^iiio  castitatis  Baliro 
credentium  corpora,  quatenus  ncn  putrescereot, 
aut  usquequaque  putenticorrumperentur  luxaria. 
0  quantas  salierunt  puerorum  quoque  aut  pueila- 
rum  turmas,  ita  ut  carnes  eorum  omnino  desicGa- 
rentor,  et  usque  ad  decrepitam  senectutem,  usqae 
ad  Onem  vitae  incorruptae  perseverarent  atque  do- 
rarent  imputribiles  continentia  et  sani  virginali  po- 


mioare  fulgura,  et  nubes  densissima  operire  mon-      dicilia  !  Secundo  post  apostoios  meriti  vei  gratis  lo- 


tem  (Exod,  xix)  :  »  itemque,  t  cunctus  popuius  vi- 
debat  voces  et  lampades,  et  sonitum  buccinffi  mon- 
temque  fumantem  (Exod,  xx).  »FuIguraetlampades 
in  medio  fumietdensissimffinubis,  apostolifuerunt, 
doctrina  lucentes  et  miraculis  coruscantes  in  medio 
Judffiorum,  quosinvidiffi  fumusexcfficavit,  et  incre- 
dulitatis  densissima  nubes  operuit.  Sed  Jam  per  or- 
dinem  litteram  sequentes,  sermonem  bunc  ipso 
duce  ingrediamur,  qui  locutus  est  :  Cum  dixisset : 
«  Si  enim  persecuti  sunt  prophetas,  qui  fuerunt 
ante  vos,  »  continuo  quasi  quffirerentbeati  illiqui- 
bus  inter  maledicta  et  persecutiones  gaudendum 
atque  exsultandum  decernebat,  «  quoniam  merces 
veslra,  inquit,  magna  est  in  coelis,  »  et  dicerent. 


00  viri  apostolici  Patres  orthodoxi  et  doctores  ca- 
tholici  sal  dicunluret  sunt,  atque  luxmundi;  quia 
videlioet  sapienter  atque  fldeliter  tractando  atque  re- 
Iractando  sacram  legis  et  prophetarum  Scripturam, 
quidquid  in  ea  quasi  carnaliter  sonat,  ita  sermone 
mundo  condiunt,  ut  spiritualiter  sapiat,  et  qaod 
erat  clausum  patescat,  quod  obscurum  et  teoe- 
brosum  videbatur,  clarum  et  lucidum  flat.  Magoa 
igiturdignilas,  magna  in  hoc  di^to  gloria,  «  vos 
estis  sal.  »  Sed  audi  quid  sequitur  :  «  Quod  si  sal 
evanuerit,  in  quo  salietur?  Ad  nihilum  vaiet  oltra, 
nisi  ut  mittatur  foras,  et  conculcetur  ab  hominihus.  • 
—  «  Noli  ergo  altum  sapere,  sed  time  (Rom.  xi),  » 
0  lu  omnis  qui  te  ad  ordinem  illorum  pertingere 


quid  sumus  et  quis  flnis  erit  eorum  qui  prophetas  D  confldis,  quibus  dictum  est,  «  vos  estis  sal,  »  con- 


ante  nos  persecuti  sunt,  et  nos  persequentur,  dixit 
eis  :  «  Vos  estis  sal  terrffi.  »  Breviter  dixit;  sed  in 
brevitate  dicti  grandis  est  sensus,  et  rationis  magna 
vis.  Non  dixit  tantummodo,  vos  estis  sal,  »  quo 
dicto  sola  poterat  sif^niflcari  bene  atentium  commo- 
ditas;  sed  dixit,  «  sal  terrs,  »  quo  dicto  quid  por- 
tendit,  nisi  vastationem  hoslilis  terrs  ?  Legimus 
enim  urbes  quasdam  ira  victorum  sale  seminatas 
ut  nullum  in  ipsis  germen  oriretur.  Sic  orgo  acci- 
piendumestac  sidiceret :  «  Omnisaanguis  justus, 
qui  effusus  est  super  terram,  asanguine  Abel  justi 
(Matlh,  xxiii),  »  confluens  cum  sanguine  vestro, 


scius  tibi  sermonis  sapientis  velscientiae,  quiforta 
tibi  super  alios  abundat.  Nonnunquaui  enim  acd- 
dit  ut  evanesoeret  sal, nonnunquam  acciitit  ulacieo- 
tiam  quis  habens,  abuteretureainsuperbia,  et  per 
mentis  elationem  loqueretur  acienties  vel  conscien- 
tiffi  suffi  contrarla,  sciens  veritatem,  dum  alteriin- 
videt,  et  alieri  cedere,  qui  forte  prior  locutus  est 
aut  cui  juniori  revelatum  est  quod  meliua  est, 
damnum  suum  putat,  et  quasi  tormento  gravatur, 
quia  superbus  el  elevatus  est.  Taliter  niti,  hoc 
est  veritatem  in  injustitia  detinere,  hoc  eat  «  ye- 
ritatem  Dei  commutare  in  mendacium  {Ham.  i),  » 


1397 


COMMENT.  IN  MATTII.  —  LIB.  IV. 


1398 


boc  est  verbum  dicere  coDtra  Spiriium  sanctum 
{Matlh,  xii).  »  Et  boc  fuit  peccatum  Pbaris2Borum 
quando  dixcrunt  :  «  Hic  nou  ejicit  daemones 
601  nisi  in  Beelzebub  principe  daemoniorum 
(ibid,)^  »  ita  per  invidiam  loquentes,  cum  scirent 
quod  indigitoDei.idest  inSpiritu  Dei  ejicerel  dee- 
mones.  Hoc  peccatum  Arii,  peccatum  hocomnium 
hseresiarcbarum  fuit,  quoscunquo  remedio  pGoni- 
tontis  Spiritus  sancti  indignos  judicavit,  quia,  co- 
gnoscentes  Deum,  non  sicut  Deum  glorificuverunt, 
aut  gralias  egerunt,  sicuti  sub  nomine  Ghristiano 
peccatores  antiquos,  peccatores  paganos,  qui  com* 
DDutarunt,  ait  Apostolus,  veritatem  Dei  in  menda- 
cium,  ct  coluerunt,  et  servierunt  creaturae  potius 
quam  Greatori,  qui  estbenedictusinsnecula.  Amen 
(Aom.xi).  Ubicunque  taliteracciderit,ub:  doctor  ?el 
mugislcr  secundum  ialium  exemplum  desipuerit, 
dicito  quia  sal  evanuil  ;  ubi  autcm  taliter  cvanue- 
rit,  in  quo salietur  ?  Quo  doctore  alio  emendabitur  ? 
Vere  nullo,  et  frustra  elTundessermonem,  quia  non 
est  ibi  auditus.  <i  Eum  qui  ejusmodi  est,h8ereiicum 
hominum  post  primam  e(  secuodum  admonitionem, 
ait  Apostolus,  devita,  sciens  quia  subversus  est,  ei 
delinquit,  cum  sit  propriojudiciocondemDatus^Ttf. 
iii).  •  ((  Adnihilum  valctultra,ait  Dominus,  nisi  ut 
mitlatur  foras,  et  conculcetur  ab  hominibus. »  El  id- 
circo  talium  palresac  prscessores  Pharisaeos  foras 
misii,  DOD  solum  a  regno  Dei,  verum  eiiam  a  regno 
loci  terreni,  ei  templi  manufacli,quia  dod  erat  UDde 
saliretur  quod  evanueratEalinfatuatum,  quia  dice- 
banl  et  dicere  non  sinebani  verbum  conlra  Spiri- 
lum  sanctum,  id  est,  quianoDperignorantiam  ne- 
gubant,  sed  per  invidiam  blasphemabanl  eum  qui 
vcnerat,  Jcsum  Christum.u  Nuncenim,  ait,et  vide* 
runtetoderuntet  meet  Patrem  meum  (Jnan,  xv).  » 
Secundo  similiter  gratiae  vel  meriiiloco  dictum  f>ibi 
non  dubitent,  •  vos  estis  lux  mundi,  »  quicunquc, 
habenJo  scientiam  Dei^sic  lucenietadeo  sunt  illu- 
minati  ut  aliis  lucere  et  alios  illuminare  possini. 
Unaestlux  noniiJuminata,  sed  illuminans,  lux  na- 
iuraliterlucens,  non  uDdelucereiexaccidenti  dono 
habens,  et  idcirco  vel  proinde  lux  vera,  sicut  habe- 
mus  apud  alium  evangelistam,  «  eral  lux  veni,  qum 
illuminatomnemhominemvenieniem  inhuncmun- 
dum  {Joan.  i),  »  qus  illuminando  hoc  elTecit  ut 
veraciter  dicere  posset  istis  :  «  vosestis  lux  mun- 
di.  »  Ad  illam  lucem  veram,  quse  illuminat,  lucis 
hujusquseilluminata  est,  nullacodiparatio/quum 
sit  aliqua  similitudo.  Porro  ad  isios,  qui  eic  illumi- 
nati  sunt  uialios  vorbo  doctriofle  illuminare  pos- 
sint,  eorum,  qui  illuminati  sunt  quidem,  sedillam 
facultatem  non  habent  ut  uliosilluminare  et  erudire 
possint,  talis  est  comparatio,  quasi  si  siellis  com- 
parotur  splendor  firmamenti.  Sicenim  do  istis  a>i 
Danielem  dictum  esi  :  «  Qui  autem  docti  fuerint, 
fulgebunt  quasi  splendor  firmamenti,  etqui  adju- 
stitiam  erudiuni  multos,  quasi  steilae  in  perpetuas 
a^ternilates  {Dan.  xii).  » 
Quid  porro  sibi  vult  quod  prsmissOyAVOs  estis  lux 


A  mundi,  »  ooniiDUO  subjuDgit :  «  Nod  poiest  civilas 
abscoDdi  supra  moDtem  posita,  Dcquo  acceudur.t 
lucerDam  et  poDuni  eam  sub  modio,  sed  super 
candelabrum,  ut  luceat  omnibus  qui  in  domo  suni : 
sic  iuceai  lux  vestra  coram  bominibus,  ut  videani 
opera  vestra  bona,  et  glorificent  Palrem  vestruro, 
qai  in  coolis  est.  »  Quid  DisihumilitatemcoDtiDgit, 
et  humilitati  respondet  eorum  qui  tali  nomine  sunt 
digni  ut  lux  muudi  nominentur  et  sint  ?  DeDique 
talium  quisque  parvulus  est  iu  oculis  suis,  lalcre 
vult :  quia  digDum  se  aspectibus  bominum,  aui  ho- 
minem  esse  dod  arbitratur,  ei  vix  uDimadvertere 
audet  quod  Allissimus,  quamvis  omuia  videns,  eum 
Bcire  vel  videre  dignetur.  Et  quam  magna,  quam 
ampla  civitas,quam  is,  «  quem  CGelum,etcocli  coelo- 

n  rum  capere  non  possunt,  Deus  inhabitat  I  ■  (///  Reg. 
viii.)  Ei  quo  in  moDto,  Disi  in  altitudiue  coeli,  ci- 
fitas  hujusmodi  positaest,  juxta  illud  :  «  Nosiraau- 
tem  conversatio  in  coelis  est?»  (Philip.  ii.)Non  po- 
test  abscondi,  dod  patitur  ordo  vcl  ratio  judicii  seu 
coDsilii  divini  ut  abscondatur  et  incognita  sit,  qua3 
«  ad  hoc  sedifioata  est,  et  ad  hoc  milie  clypei  pen- 
dent  ex  ea,  omDis  armaiura  fortium  (Cant.  iv),  • 
ut  omues  qui  iDter  adversarios  periclitautur,  qui 
iuter  Judsos,  pagauos,  atque  hsreticos,  pro  fido 
agODizaDtur,  recurrere  sciaui  ad  civilatem  baDO,  ct 
Id  ea  comrouairi,  de  ea  suroptis  scDtentiis  armari, 
ui  habeani  unde armari,pro  qua  illis  res  est,  possii. 
Ecce  alia  similiiudo  :  «  Nequaque  accendunt  lucer- 
nam  et  ponunt  eam  submodio,  sed  supercandela- 

n  brum,  ui  luceai  omnibus  qui  iu  domo  suDt, »  juxta 
hanc  siroilitudinem,  quibus  dixi  :  «  Vos  esiis  lux 
mundi,  »  dod  idcirco  illuminati  estis,  non  idcirco 
sapientiffiet  scientiffi  Dei  claritatem  nccepistis  (quod 
fieri  tuncincipit,  perficictur  autem,quandoaccipie- 
tis  donum  supervenienlis  Spiritus  sancti  in  vos, 
linguis  apparentibus  igneis  [Actor.  n],  ut  subsilen- 
iio  tegamini  vel  abscoDdamiDi,  perpeluis  contenii 
latibulis,  necvos,  nec  nliqui  illorum  qui  ante  voB 
habueruni  vel  post  voshabiluri  suDtgratiam  hujus- 
modi,ui  per  eorum  miDieterium  Deus  muudo  inDO- 
tescero  possit.Etiam  si  quislibei  eorum  in  spolun- 
cis  ei  iD  cavernis  ierrae  deIite8cerevoluit,et  ad  lem- 
pus  delituit,  nihilominusiamen,  ubi  causam  popo- 
scit,  foris  prodiit,  in  publicum  Deo  jubenlevel  or- 
dinante  venii,  uiei  cui  proedestinatus,  ad  quod  fue- 

J)  rat  vocatus,  insistens  olficio,benenciumIucis,cuju8 
erat  particeps,plurimisimpertiretur.  Exempli  gra- 
tia :  Jounnes  lucerna  ardons  et  lucens  in  deserto 
latere  vo!uit,et  illic  a  tpueris  annis  usque  ad  annum 
ferme  tricesimum  hominibus  incopjnitu?,  vitam 
Buam  delrivit.  Nunne  interim  lucerna  quasi  sub 
modioiatuit  ?Sed  profecto  «  lux  vera,  quuiillumi- 
nat  omnem  hominem  vcnientem  in  huoc  mundum 
{Joan.  i),  •  de  quo  habebat  Joannes  ut  lucerna 
exisieret, quud  etipse  profitetur,  diceudo  :  «  Bi  de 
pleDiiudine  ejusnos  omnesaccepimus^t/nVi.), »  dod 
idcirco  illum  sic  ilIumiDaverai,DQD  idcirco  «  de  Spi- 
rilu  saDcio  adhuc  ex  utero  mairis  su®   releveral 


1399 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1440 


{Luc.  i),  »  ut  illic  soli,  si  aut  viveret,  soli  sibi  sub  A  justam  suimetaestimationem  quodammodoflagitare 


modio  vit8eeremitic6B,lucem  bonfieconscientiaetaci- 
turnus  insumeret.  Ubi  patri  ejus  ccBlestis  nuntius 
nativitatem  ejus evangelizavit,nomen quoqueetvltse 
seriem  gerenda)  ordine  deprompsit,nibiltaledenun- 
tiavit,  sed  hoc  quod  erat  in  proposito  Dei  venerabi- 
literpronuntiavit.Ip8e,inquien8,  praeibitante  illum 
in  spirltu  et  virtute  Heliffi  parare  Domino  plebem 
perfectam,  id  esl,  cum  zelo  justitiae  redarguendo  et 
corripiendopeccatorespraedicarepcenitentiam.Illud 
deserti  latibulum  sponlo  subiit,istud  publicae  prse- 
dicationis  officium  obedienter  suscepit  ab  eo  per 
quem  dicit  :  «  8ed  qui  misit  me  baptizare  in  aqua, 
ille  mihi  dixit  :  8uper  quem  videris  Spiritum  de- 
scendentem  et  manentem  super  eum,  hic  estqui 


curavit,  dicondo  :  «  Nolite  putare  quoniam  veni 
solvere  legem  el  prophetas.  »  Profecto  si  solam 
legem  posuisset  ita :  c  Nolite  putare  quoniam  veni 
solvero  legem,  •  et  tunc  demum  dixisset  :  «  Non 
veni  solvere,  sed  adimplere,  »magnum,  utjam  di- 
ctum  ejt,  hoc  esset,  longe  plus  quam  aliquis  bo- 
minumdesemetipsounquampotuitdicereveracitcr. 
Gum  autem  addit,  et  prophetas,  et  de  utriusque,sci- 
licet  lege  et  prophetis,  dicit  quod  haec  adimplere 
venerit,  rogo  quantum  est.  Nonne  aequipollens  est 
aosidiceret,  cuncta  in  me  adimplebuntur  sacra- 
menta  legis  et  prophetarum,  etenim  cuncta  quidem 
deme  scriptasunt?Sed,utjam  dictum  est,  magni- 
tudinem  rei  suavioremaudientibusefGcit  moduslo- 


baptizat  in   Spiritu   sanoto   {Joan,  i),  »  et  caetera.  d  cutionis,similiteret  in  eoquod  protinussubjungit : 


Igitur  verbisetexemplisdivinffi  auctoritatis  perdo- 
cemurutsciamusquia  Deus,  cuicunque  sapientiae, 
vei  scientise  suae  lucidam  gratiam  dat,idcirco  utique 
dat  ut  super  candelabrum  aliquod  ponatur  ejus- 
modi  lucerna,  quatenus  luceat  omnibus  qui  in  do- 
mosunt,  et  plureslucrifaciat.  Aliquod  autem  can- 
delabrum  ideo  dixi,quia  juxta  Joannis  Apocalypsim 
septem  sunt  candelabra  aurea,  quorum  in  medio 
Piiius  hominis  deambulat,  et «  septem  candelabra, 
inquit,  septem  Ecclesise  sunt  (Apoc.  i).  »  Porro, 
septenario  numero,quo  signincarisoletuniversilas, 
universas  intelligimus,  quas  per  orbem  terrarum 
Ghrisfus  habet  Ecclesias,  ct  609  hoc  utique  vult, 
ut  qui  dono  ipsius  apostolica  prsepollet  lide  et  scien- 
tia,  non  discrepante  vita,  nec  ipse  negligatur  vel 


c  Amen  quippe  dico  vobis,  donec  transeat  coelum 
et  terra,  iotaunum  aut  unus  apex  non  praeteribita 
lege^donecomniafiant.  »  Quanto  suavimus  acreve- 
rentius  sonat  taliter  dictum,  «  donec  omnia  fiant,  • 
quam  si  ita  diceret,  donec  omnia  compleam?Que 
omnia?  Videlicet  quaecunque  loquuntur  lex  et  pro- 
phetae.  c  Non,  inquit,  praeteribit  iota  unum  aut  uous 
apex,  donec  omniafiant.  >  Et  quousquevel  quanto 
tempore  flent?  «  doneotranseatcoelum  etterra,  i  id 
est  usque  ad  consummationem  saeculi,  usque  in 
dicm  judicii  (/  Cor.  vii),  quando  praetereunte  sive 
jam  praeterita,  quae  nunc  est,  flgura  mundi,  erit 
terra  nova  et  coeli  novi  (//  Petr.  iii).  Quid  ergo  est 
quod  Apostolus  dicit,  «  reprobatio  quidem  fttprc- 
cedcntis  mandati  propter  infirmitalem  ejus  et  io- 


contemnatur   alieno,  neque  ipsc  proprio  relugiat  ^  utilitatem  (H^&r.  vii),  »  quoniaro  hio  aitipseDomi- 


judicio,quin  ponatur  super  candeiabrum^etindomo 
Dci  luceat  verbo  et  exemplo,  memor  per  omnia  dicti 
hujus  :  «  Sic  luceat  lux  vestra  coram  hominibus, 
ut  videant  opera  vestra  bona,  et  glorificent  Patrem 
veslrum  qui  in  coolis  est.  />  Hoc  etcnim  diclo  et 
inanis  gloria  propellitur,  et  utilitas  multorum  desi- 
deratur,  cuai  ea  jubeatur  esse  intentio  bene  ope- 
rantis  coram  hominibus  ut  non  ipse,  »  qui  operari 
videtur,8ed  Deus  qui  pereum  operatur  (/  Cor,  xn) : » 
—  «  Deus  pater  liiminum  a  quo  est  omne  datum 
optimum,ct  ornne  descenditdonum  perfectum  (Jac, 
i),  »  laudetur  et  glorincetur.  His  prsmissis,  inex« 
ordio  sermonis,  per  qua?  praeparati  esse  poterant,ut 
ad  audiendum  existerent  altenti,  dociles  ac  bene- 


nus  :  «  lota  uuum  ant  unus  apex  non  praeteribit  a 
lege  donec  omniafiant?  »  Ad  haec  sciendum,  quia 
nonnulla  est  distantia  rerum  quae  significantur  no- 
mine  legis,  Ne  longum  in  respondendo  funem  tra- 
ham  ;  aliud  estlegem  dedisseDeum  pro  beneplacito 
suo,  quod  fecit  ante  reatum  vituli ;  aliud  legem  im- 
posuisse  non  sine  animadversione,  vel  severo  judi- 
cio,  post  reatum  vel  in  ipso  reatu  vituli.  Hic  jam 
verba  ejusdem  Domini  ad  prophetam  Ezechiel  me- 
moranda  sunt.  «  Ejeci  eos,  inquit,  de  terra  iiSgypti 
et  eduxi  in  desertum,  et  dedi  eis  prccepta  mea,  et 
judicia  mea  ostendi  eis,  quw  faciat  homo  et  vivat 
in  eis.  Et  irritaverunt  me  domus  Israel  in  deser- 
to,  »  et  caetera  usque, «  et  post  idola  patrum  suorum 


voli,  ingrcdituramphspaliaprofundisermoniscoD-  J)  fueruntoculieorum.»Statimquesequitup:«Ergoet 


lestis  magister,  et  dicil  :  «  Noliteputaro  quiaveni 
solverelegem  aulprophetas.  Non  veni  solvere,  sed 
adimplerc.  »  Postquam  cnuntiavit  aliis^cujusforent 
dignitatis,  el  sic  minores  suos  discipuloshonoravit, 
ut  dicerel  eis  :  t  Vos  estia  sal  terrae,  vos  estis  lux 
mundi,»  et  de  semetipso  quoque  quid  deberetspe- 
rari,  quam  humiliter  aignificare  voluit,ethoc  sciri 
non  inuniteridoneum  duxit.Nam  magnum  estquod 
de  semetipso  dicit,  «  lcgem  adimplere  veni,  »  sed 
magnitudinem  rei,  ne  jactantiam  sermo  rcdolere 
videretur,  pulcherrime  temperavit  modus  docendi, 
dura  in  prima  fronte  excusalionem  praeraittere,  et 


ego  dedi  eis  praecepta  non  bona,  et  judicia  in  qui- 
bus  non  vivent,  et  pollui  eos  in  muneribus  suif 
{Exech.  xx).  i  Praecepta  el  judicia  quae  faciat  homo 
6t  vivat  in  eis,  se  illis  dedisse  vel  ostendisse  dicit : 
praecepta  videlicet,  «nonhabebisdeosalieDos  coram 
me,  non  facies  tibi  sculptiles  {Exod.  xx),  •  et  caelera 
verba  Decalogi.  Judicia  vero,  «  si  emeris  servum 
Uebraeum,8ex  annis  serviet  tibi,in  septimo  egredie- 
lurlibergratias  {ibid.),  xx),  s  et  caetera  quae  Moses 
plebi  omnia  narravit  et  scripsit,  ita  concludens : 
«  Hic  est  sanguis  foederis  quod  pepigit  Dominua 
vobiscum  super  cunctis  sermonibus  suis.  ■  Po«i- 


1401 


OOMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


1402 


quam  autem  fecerunt  vitulum,  et  sicut  apud  pro-  A 
phetamjam  dictum  habemns,  post  idola  patrum 
Buorum  fuerunt  oculi  eorum,ubi  intelligendum  est 
Yituli  peccatum,  quod  fecerunt  secundum  morem 
i£gyptium,sicut  patres  eorum  prscepta  non  bona, 
et  judicia  in  quibus  non  viYent,  qus  sese  illis  de- 
disse  dicityillasuntdequibus  fere  lotusexislitliber 
Levitici  :  Verbi  gratia,de  mundis  et  immundis  ani- 
malibus  comedendis  et  non  comedendis,  de  leprs 
contaminatione  et  leprosi  eroundatione  (Lei;.zi,ziii, 
xxxii),  et  csteris  ejusmodi,  in  quibus  sine  dubio 
vita  non  consislit,  sicut  neo  in  sacriflciis  carnis  et 
sanguinis  taurorum   et  bircorum  et  arietum  sive 
agnorum,  de  quibus  et  apud  Hieremiam  Deus  ipse 
dicit :  «  Holocauslomata  vestra  addite  viclimisve* 
stris,  et  comedite  carnes,  quia  non  sum  locutus  3 
cum  patribus  vestris,  etnon  praecipi  eis  in  die  qua 
eduxi  eos  de  terra  >Egypti,  de  verbo  holocaustoma- 
tum  et  victimarum,  sed  hocverbum  prscepi  eis, 
diceosraudite  vocem  meam,  et  ero  vobis  Deus,  et 
vos  eritis  mihi  populus  {Jer,  vii).  »  Cum  igitur  bic 
Dominus  dicit  :  «  lota  unum  aut  unus  apex  non 
prsteribit  a  lege,  »   illic  autem  Apostolus  ait  : 
«  Reprobatio  sit  mandati  prscedentis  proptersuam 
inOrmitatem  et  inutilitatem  (Hebr.  yn),  »  oper» 
pretium  est  sciro  hanc  distinctionem  legis,  ut  hic 
intelligaspraecepta  bona  et  Judicia  quAB  faciat  homo 
et  vivat  in  eis/illic  autem  prsecepta  non  bona  et  ju- 
dicia  in  quibus  non  vivent,  de  quibus  ibidem  Apo- 
BtoIus:«  Nihil  enim,  ait,  ad  perfectum  adduxil  lex 
{ibid.)  »  Et  alibi ;  f  Umbram  enim  habenslex  fu-  p 
turorum  bonorum,non  ipsam  imaginem  rerum  per 
singulosannos  iisdem  ipsis  hostiis  quas  offerunt 
indesinenter,    nunquam   potest     perfectos   facere 
(Hebr.j,).  »  Et  multa  in  hunc  modum.  Gaterum 
etsi  secundum  litteramlexsivemandalumejusmodi 
innrmumerat  etinutile,propter  quod  et  reprobatio 
ejus  (acta  est ;  attamen  his  qui  seoundum  spiritum 
sentiunt,quaiium  babueritumbram  futurorum  bo- 
norum,notum  ac  perspicuum  esl  quia,  oec  de  lege 
ejusmodi  quidquam  pra*.teriit  aut  prsteribit  quin 
jam  cunctafere  in  Christo  vel  per  Christam  adim- 
pleta  sint,et  quod  residuum  est,  nunc  adimpleatur 
etadimpleudum  sit  usqueinfioem  saecuIi.Verom- 
tamen  loco  prscedenti   cum  dicit ;  «  lota  unum 
aut  unus  apex  non  praeteribit  a  lege,   »  maxime 
legem  praeceptorum  et  judioiorum  illorum  opor-  D 
tet  inteliigi,   qus,  ul  supradicium  esl,   primum 
dedit  vel  oslendit  eis,  ut  apud   Ezechielem  dicit, 
nequaquam     irritarent    eum  (Ezech.   xx),  id  est 
ante  reatum    vituli.   Nam   de   bujusmodi  tractat 
in  sequentibus,  incipiendo  sic  :  «  Qui  ergo  solve- 
ritOOS  unum  demandatis  istisminimis^et  docue- 
rit  sic  homines,  minimusvocabitur  in  regno  coslo- 
rum.Qui  autem  feceril  et  docuerit,  hic  magnus  vo- 
cabiturin  regno  coelorum.  »  In  primis  in  quatuor 
divisiooestotum  sermonem  distinguere  libet,nimi- 
rum  secundum  quatuor  virtutes  principales,  quas 
elhnioi  nominare  quidem  potuerunt,  sed  noa  se- 


cundum  calestem  velspiritualemipsarumdignita- 
tem  cognosceremeruerunl,  scilicetjustitiam,  tem- 
perantiaro,  fortiludinem,  prudentiam.  Prima  dis- 
tinctionis  hujusce  divisio  sive  pars  hic  incipit,  ubi 
ail:  «  Dico  enim  vobis  quia  nisi  abundaverit  justi- 
tia  vestra  plus  quam  Scribarum  et  Pharissorum, 
non  intrabitisin  regnum  coelorum.»  Etillic  finitur 
ubi  dicitur  :  «  Estole  ergo  perfecti,  sicut  et  Pater 
vester  coBlestis  perfeclus  est,  tolaque  hujus  partis 
series  ad  perfectionem  tendit  juatiti»,  juxta  propo- 
situm  dicentis,  quod  jam  perlraclatum  est;  «  Non 
veni  legem  solvere,  sed  adimplere.  »  Secunda  in- 
cboatur  ab  eo  quod  protinus  ait  :  «  Attendite  ne 
justitiamvestram  faciatis  coram  hominibus,  ut  vi- 
deamini  ab  e\a(M(Uih.  vi), »  et  illic  terminatur  ubi 
dicit:  «Nolite  ergo  soUicitiesse  in  crastinum  :  suf- 
llcit  diei  malitia  sua  (ibid.)^  »  et  tola  hfiec  tendit  ad 
virtutem  temperantiae^et  maxime  ut  temperetur  ab 
appetitu  inanis  gloris,  et  deinde  a  ventris  vei  cor- 
poris  sollicitudine,  simulque  a  SHrvitiomammonae. 
Tertia  ab  eo  quod  ait :  Nolite  dare  sanctum  cani- 
bus,  ceque  mittatis  margaritas  vestras  ante  por- 
cos  (Matih.  vii),  »  usque  ad  id:  «  Intrateperangii- 
stam  portam,quam  angustaporta  et  arcta  via  eat 
quffi  ducitad  vitam  (ibid.);*  sine  dubio  tendendi ad 
regnum  coDlorom  demonstrat  habere  fortitudinem 
pereeverantem,  perseverantiam  fortem.  Quarta  ab 
eo  quod  ait,  «  Attendite  a  falsis  prophetis  (ibid,),  » 
usquead  finem  sermonis^indubitanter  auditorem  ad 
prudentiam  adducit,  et  informat  Christianum  ut 
prudensac  providussit.lnsingulispatribusistis  ex 
opposito  virtutum,  Scribas  et  Pharissos  ounctis 
virtutibus  vacuos  accerrime  culpat,  et  nominibus 
quadrifariam  diversis  denotat.Nam  prima  quidem 
parte  sermonis,  msnifeetis  eos  nominibus  Scribas 
etPharissos  nuncupat,  dicendo  :«  Nisi  abundave- 
rit  justitia  veslra  plusquamScribarum  etPbarisffio- 
rum.  »  In  secunda  semel  et  iterum  ac  tertio  hypo- 
critas,  insuper  ethnicos  quoque  vooat,  dicendo : 
«  Nolite  tubacanereantete,sicuthypocrit»faoiunt, 
et  cum  oratis,non  erilis  sicut  hypocrit»,  et  orantes 
autem  nolite  multum  loqui  sicut  ethniei  ;  et  oum 
autem  jejunatis,  nolite  fleri  sicut  hypocritae  tristes 
(MaUh,  vi).  »  Et  quidem  de  gentibus  quoque  fue* 
runt  et  sunt  bypocrits,  quos  et  praesens  sermo 
damnat  intemperantise,  quoniam  adeo  sunt  festini 
ad  mercedem  suam,  ut  malint  perdere  sempiter- 
nam,  qus  differtur,  quam  oarere  temporali,  id  est 
laude  bominum,  qu»  praesens  habeatur.  Sed  om- 
nium  maximi  hypocritarum,  omnisque  bypocriseos 
erant  magistri  Scribs  et  Pharissi^etmaxime  contra 
illos  prseentem  Saivator  sermonem  dirigit.Simili- 
ter  in  tertia  divisionis  hujus  parte,  dum  dicit  : 
«  Nolite  sanctumdare  canibus,neque  mittatis  mar- 
garitas  vestras  ante  porcos,  »  omnes  quidem  de 
quacunque  gente  sint,tali  appeilationeillos  denotat, 
quorum  foeda  est  fortitudo,  mordere  scilicet  more 
oanum,et  irruere  moreporcorum  ad  conculcandum 
etdisrumpendumySedtalium  quoque  maximeSori- 


1403 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


IKM 


ba3  et  Phnrissei  fuerunt.Nihilominus  inquarta  illo- 
rum,  qnos  denotat  dicendo  :  «  AUendite  a  falsis 
propheti8,qui  vcniuritad  vos  in  vestimeniis  oviun), 
intrinsecus  autcm  sunt  lupi  rapaccs;»ilIorum,  in- 
quam,  scilicot  falsorum  prophetarum  Scribse  et 
Pharisaei  maximi  fuerunt.Itaquc  virlutil)us,quarum 
BinguiasinsingulishujusserraonisdivisionibusBub- 
lucere  perspeximus,  scilicet  justitia,  temperantia, 
fortitudine,prudentia,penitu8  vacuidemonslrantur. 
Per  hacc  nomina,quibus  in  singuliscarumdem  par- 
tium  dcnotanlur.quia  videlicetScribarumetPhari- 
siBorum  nulla  estvera  justitiahypocritarum,quales 
erant  iidem,  nulla  est  a  recipienda  mercede  sua 
temperantia  ;  porcorum  margaritas  conculcantium 
ct  homines  disrumpentium,  quales  ipsimet  erant, 
nulla  est  fortitudo  vera  falsoram  prophetaruai;imo 
luporum  sub  ovina  pellelatentium,  nalla  est  pru- 
dentia^nam  qu®  illorum  putatur  prudentia,  mali- 
tia  est.His  praelibatis,  jam  velut  magno  et  evidcnti 
ostiopulcherrimi  serraoais  aperto,  ipso  duce  (|ui 
aperuit,  introrsus  incedondum  est.  «  Qui  ergo  sol- 
verit  unum  de  mandatis  istisminimis,  et  docuerit 
sic  bomines,  minimus  vocabitur  in  regno  coelo- 
rum.  »  Ergo  quoniam,  inquit,  non  solam  «  Don 
veni  solvere  legem,  »  verum  eiiam  «  adimplere  b 
veni,  meum  est  faccre  judicium  sententiamque  di- 
cere  super  eos  qui  non  solummodononadimplent, 
vcrum  etiam  solvunt.  Quinam  illi  sunt  vel  erant 
tunc?Uiique  Scriba;  et  Pharissi,  quos  continuo  per 
totum  8ermonishujustexium,aliis  quoque  Evange- 
lii  locis  vehHmcnter  langit.  Quae  autem  sunt  nrian- 
data  ista  minima.quae  quasi  dignum  iniendens,di* 
cit:«  unum  de  mandatisislis  minimis  ?  »  Nimirum 
ista  quaesubjecta  snnt:(c  Audistis  quia  dictum  est: 
Non  moBchaberis,»  et  C8eiera.  Ergone  ista  sunt  mi- 
nima?Utique  minima.Alioqui  quid  opus  erat  adim- 
plere  ea  quemadmodum  dicit,  c  non  veni  solvere, 
sed  adimplere,»si  erant  grandiaet  sufncientia  ?  la 
quo  autem  velin  quantum  minima  sintcommodis 
in  subsequeniibus  dicetur.  Quid  autem  est,  magi- 
sirum  ejusmodi  minimumvocari  inregnocoelorum? 
Utiqae  non  intrarein  regnum  coelorum  ?  Scqaiiur 
eaim  :  c  Dico  enim  vobis,  quia  nisi  abundaverit 
justilia  vestra  plus  quam  Scribarum  ei  Pbarisfleo- 
rum,  non  intrabiiis  in  regnum  coBlorum.  »  Quam 
vere  minimuse8t,qui  de  alto  cadit,  etepiscopatum 
Buumperiiii.  «  Fiant,  ioquit  Psalmista,  dfes  eju< 
pauci,  et  episcopaium  ejus  accipiat  alter  (Pm/. 
cviii).  »  Hoc  primum  Judas  proditor  pertulit,  cajus 
apostolatum  alier  accepil(  fct.i),et  post  illum  Sori- 
bae  et  Pharisasi,  quorum  ille,  siout  dux  in  cnmpre- 
hendcndo  Jesum,  ita  et  exemplar  fuitin  perdendo 
episcopaium,  (<t  in  euspend^Mido  vol  strangulando 
somctipsum.  Sicui  enim  illo  abiens  laqueo  semet- 
ipsum  suspendit  et  apostolatum  sive  episcopatum 
ejus,  ul  jam  dictum  cst,  alter  accepit,  iia  coetus 
i^harisuicus^cunctusquepopulasJudaicuspersuasus 
ct  ab  illiset  a  pontificibus,et  propriasese  senien- 
tia  damnavit,  clamando  :  a  Sanguis  ejus  euper  nos 


A  6t  supcr  filios  nostroB  [Matlh.  xxvii).  »  Et  pootifi- 
caium  sive  sacerdoiiumejas  populus  alter, populQs 
Ghristianus  accepit.Et  sicut  ille  triginla  argeoteos 
sanguinis  pretium  rctulit,  ita  et  buic  cuilibet  qai 
aon  esi  adversario  consenticns,  post  pauca  dicitur 
hic  :  «  Non  cxies  inde  donec  reddas  novissimum 
quadrantcra.  >  Igiiur  cum  dicityU  minimus  vocabi- 
tur  in  regno  coelorum,»  sic  accipiendum  esi,»  mi- 
nimus,»  ianquam  improperium  maximam,  ut  mi- 
nimus  idem  sit  quod  contemptibilis,  Juxta  illud  in 
visione  Abdi8e,ubi  cum  dixisset  ad  Edom  :  «  Bcce 
parvulum  te  dediin  gentibu8(/16i(f.  i},»statim  suh- 
Janxit:«Gontemptibi]is  tu  es  valde(t^t(/.).B —  «  Qui 
auteni  fecerit  et  docueril,hic  magnus  vocabitar  in 
regno  coBlorum.»Quid  «  fecerit  et  docuerit  ?  »  Nun- 

II  quid  «  unum  de  mandatis  istis  minimis?  m  Non  sic 
utique,uon  sic.  Bic  enim  qui  «  ioiam  iegem  obser- 
vatiOlTendit  autem  in  uno,  facius  est  omnium  reus 
[iae,  ii)  :  »  quanto  magis  qui  facit  vel  observat : 
unum  forte  autem  ofTendit  in  aliis  omnibas  ?  Pro- 
inde  ergo  dicendo,«qui  autem  fecerit  etdocuerit,  » 
604  nec  unum  de  minimis,  neo  unum  de  magois 
mandatis  istisexpresse  dicit:sed  contectus  dixisse, 
«  qui  fecerit  et  docuerit,  »  quasi  manum  vel  digi- 
tammitisetbumiliscorde  reducensinsemetipsum: 
«  Hic,  ait,  roagnuB  vocabitur  in  regno  coelorum.  * 
Hoc  enim  et  huic  similia  de  scmetipso  profitetur, 
non  Jactanter,sed,  sicut  ait  Apostolus,  «  ille  fidelis 
permanet,  negare  semetipsum  non  potest  (UTim» 
ii).  »  Et  quidem  feccrunt  eidocuerunt  quamplures 
qualium  oplimi  fuernnt  b*)aii  illi  auditores  diceo- 

C  tcs  :  «  Voxesiis  lux  mundi,luceat  lux  vestra  coraro 
hominibuSy  »  ei  caeterj  ;  sed  non  adeo  feceruot, 
et  non  adeo  stabiles  vel  assidui  eive  invariabiles  in 
(aciendo  fuerunt,  ut  de  facto  suo  magnificari  om- 
nino  dcbuerint,  si  absque  misericordia  vocarentar 
ad  judiciucc.  «  Omnesdeclinaverunt.simul  inuiiles 
factisunt,non  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usque 
ad  unum  (Psal,  xiii).  »  Hic  unus  et  foIus  est  qui 
integre  fecit  et  intcgre  docuit  per  semetipsumtper 
illos  autem,  quantum  fuerat  gratiae  su»  complaci- 
tum.Et  proinde  magni  quidemilli  qnoque  vocaniur 
sive  vocabuntur  in  regno  coelorum,  sed  eoram 
magnitudo  ad  hujus  magniiudinem  non  attingit, 
quam  signincat  in  sermone  isto   toiies   dicendo  ; 

jv  «  Dictum  est  antiquis^Ego  auiem  dico  vobis.  »  In- 
ter  magnum  istum  »  qai  fecit  et  docuit  »  et  illam 
minimum  «  qu.^  solvit  et  docoit,  »  medii  sunt  ;  et 
illi  qui  fecit  et  non  docuit,  quia  scientiam  sive  fa- 
cultatem  doccndi  non  baboit,  et  ille  qui  nec  fecit 
nec  docuit,  fortequia  tempus  faciendi  non  habuit. 
Do  omnibus  his  magis  iste  judicabii,  ita  ut  mini- 
mus  ille  qui  solvit  et  docuit,  non  intret  in  regnum 
ccelorum,  quamvis  videbatur  sibi  esse  filius  regni, 
ille  auiem  qui  nec  fecit  nec  doouit,  quid  nec  potnit 
nec  scivit,pcr  gratiam  sit  nonnullus  in  regno  coelo- 
rum,qua1em  considerans  Apostolus:  »  Bi  vero,  in- 
quit,qui  non  operatur,  credenti  autem  in  eum  qai 
Jnstificat  impiam,reputatur  fidesejus  ad  jastitiao} 


1405 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LlB.  IV. 


1406 


{Rom,  iv),  «eto.  Ille  qni  fecit  et  non  docuit,  videli- 
cet  omnis  qui  in  populo  fuit  auditor,  et  non  potuit 
esse  doctor,  locum  vel  ordinem  souni  in  eodem 
regno coBlorum  habebit,  nonnihil difTerentem ab illis 
qui  feceruntet  doouerunt :  qualium  primi  fuerunt 
apo8toli,et  his  quoque  magnus  iste,  ut  jam  dictum 
est,  longe  prfleerit.  Ex  illa  su»  magnitudinisauclo- 
ritate  protinus  ait :  «  Dico  enim  vobis  quia^  nisi 
abundaverit  justitiavestraplusquam  Scribarum  et 
Phari8ffiorum,non  intrabitis  in  regnum  ccelorum.» 
Ergo  Scribe  et  PhariB»i  non  intrabunt  in  regnum 
coBlorum,  et  hoc  dico  vobis,  ait,  tanquam  magnua, 
tanquam  regni  coelorum  arbiter,  velut  ille  cnjus 
dictum  in  poteslate,  cujus  in  dicto  potestas  summa 
est.  Et  quare  Scribffi  et  Pharisapi  non  intrabunt  in 
regnum  coeloram  ?  Videlicetquia  non  abundat,imo 
deflcit  et  nulia  est  justitia  illorum.  Quid  euim,  si 
manibus  suis  me  non  occidunt?«  Audistis  quia 
dictum  est  antiquis  :  «  Non  occides;  qui  autem  oc- 
cideril,  reus  crit  Judicio.  »  Et  hoc  dicturo  siveprs- 
ceptum  se  non  transgredi  flguot,dum  suis  me  ma- 
nibus  non  occidunt.  u  Ego  autem  dico  vobis,  quia 
omnis  qui  irascitur  fratri  suo,  reus  erit  jodicio.  » 
Quffiris  quare?  Videlicetquiairavoluntas  occidendi 
est.  Et  quoniam  occidere  vult,  recte  jam  homicida 
esse  judicatur,  juxta  illod  :«  Omnis  qui  odit  fra- 
trem  suum,  homicida  est  (/  Joan,  iii).  »  Non  enira 
qualemcunque  iram,verbi  gratia  repentinum  calen« 
tis  animi  motum  leviter  surgentem,  leniter  nibilo- 
minusresidentem  bicintelligere  debemus;  sediram 
ejusmodi,  quali  scribitur  iratus  fuisse  Gain  :  « Ira- 
lusque  est  Gain,  ait  Scriptura,  vehementer,et  ceci- 
dit  vultus  ejus.Dixitque  Dominusadeum:  «Quare 
iratus  es,  et  cur  concidit  facies  tua  {Gen,  iv)?»  Sio 
namque  iratus  est,  ut  occidere  cogitaret.  «  Qui  si- 
militerirascitur,  »  quisquisilleest,  «  reuseritjudi- 
cio,  »  subauditurduntaxat  divino;quiavidelicet  ha- 
mano  necdum  teneri  potest  bomicida  jodicio;latet 
en\:z  homines  odium  quod  in  corde  est,  Scriptura 
dicente  :  «  Uomo  videt  in  facie,  Deus  autem  in  cor- 
de  (/  Reg,  xvi).  »  Quod  si  odium,  quod  prius  late- 
bat,  signo  aliquo  prodilum  fuerit,  jam  non  solum 
divino,  verum  etiam  humano  reus  eritjodicio.  Ait 
ergo  :  «  Qui  autem  dixerit  fratri  suo  raca,  reus  erit 
concilio. »  Goncilium  namque  conventos  est  bomi- 
num  ad  judioandum,eorum  qoi  de  peccatis  agendi 
si?e  Judicaodi  ecclesiasticum  sortiti  sunt  ministe- 
rium.Raca  enim  nonnullidixeruni  esse  vocemnon 
signiGcantem  aliquid,sed  indignantis  animimoturo 
exprimentem.Hasinlerjectiones  grammatici  vocant 
partes  orationis  signiiicantes  commoti  aniroi  effe- 
ctum,  velut  cum  dicitur  a  dolente,hea  1  vel  ab  ira- 
scente,hem  !  Aliidixerunthoc  verbum  proprieesse 
Hebraicum.  Raca  enim  dicitur  inanis  aat  vacuus, 
quem  nospossumusvulgata  injuria^absquecerebro 
nuncupare.  Igitur  «  qui  dixerit  fratri  suo  raca,  »  id 
esl  qui  odium  intus  in  corde  conceptum  tali  signo 
vocis  vel  oris  sui  prodiderit  hominibos,  quale  est 
raca,  ut  non  dobiam  sit,  certisque  testibus  argui 


A  po58it;  «  qui  fratrem  suum  oderit,  reus  erit  conci- 
iio. »  Legitimumque  flet  super  eum  judicium  ab 
bominibus,ita  ut  etiamab  altare  Domini  jureamo- 
veatur  doneo  satisfacial  Deo,  et  reconcilielur  fra- 
tri  suo. «  Qui  autem  dixerit,  fatue,  reus  erit  gc- 
hennae  ignis. »  Insultanles  malis  alienis  solent  di- 
oere, «  falue.  »  Exeropli  graiia :  Juliano  apud 
Persas  interempto,dum  nuntiatus  fuisset  ejusinte- 
ritus  m  urbe  Antiochia,  putantcs  ouncti  babentes 
fe8tivitatem,et  non  solum  in  ecclesiis  et  sepulturis 
martyram,sed  etiam  in  tbeatris  exsultantes,et  vic- 
toriam  Ghristi  prffidicantes,communiter  clamabant 
omnes  :  «  Maxime  fatue,  ubi  sunt  vaticinia  ?  Vicit 
Deus  et  Ghristus  ejus.  »  Verum  sic  ilii  recteinsul- 
taverint  et  recte  dixerint,  utpotenon  fratri.quinimo 

Q  hosti  et  iniroico  acerrimo  fratris  nostri,fratri  op- 
timi  Jesu  Gbristi,  de  cujus  flde  procedit :  «  omnis 
fraternitas  sive  paternitas  utilis,  qum  in  coelo  et  in 
terra  nominatur  (Ephes,  in).  »  Fratri  autem  taliter 
insuitare,  taliter  dicere,  fatue,  peccatum  cst  nimis 
grande,  utpote  testimonium  cordis  obdurati,  quod 
habeat  odium  insatiabile.  Igitur  Justa  sententia  di- 
oentis,  «  reus  erit  gehennffi  ignis  »  et  subaudicn- 
dum  est,  nisi  poDnitentiam  egerit.  Ad  hunc  peccati 
modum  pertinuit  illa  maledictio  Semei,quando  re- 
gem  David  fugientero  a  facie  fllii  sai  Ab8alon,flen- 
tem  et  operto  capite  nudieque  pedibus  incedentem 
maledicebat,  dicene  : «  Egredere,  vir  sanguinum  et 
vir  Belial,  ecce  premunt  te  mala,  quoniam  virsan- 
guinum  es,etitagradiebatur  maledicens  etmittens 

p  lapides  adversus  eum,terramque  spargens  (II  Reg. 
xvi).»  Scribffiet  Pharisaeiprfficunctis  hominibusmu- 
ligni  et,ut  propheta  prffidicit,  «  in  diem  malum  se- 
parati  {Amos  vi),  »  sic  irati  eunl  fratri  suo,8icdixe- 
runt  fratri  suo  raca,  sic  dixerunt  fatue,fllii  gehen- 
nffi,  rei  gehennalis  inccndii,  cum  nibilominusin  ee 
conflderent  tanquam  Justi.  Non  occiderunt  fratrem 
eoum  manibus  suis,  sed  irati  sunt  fratri  suo,  qui 
dicit  in  ppalmo : «  Et  odio  habueront  me  gratis 
{Psal.  xxxiv,  Lxviii).  »  Irati  sunt  ei  nimis  odio 
implacabili,  non  aliam  ob  causam,  nisi  quam 
Sapientia  testatur  eos  dixtsse,  «  quoniam  oontra- 
rius  est  operibus  nostris  {Sap.  ii).  »  Universa 
Ecceiesiae  schola  leget  et  concinit,  longoque  asu 
Jam  detrivit  quia  qui  «  iratus  est  Cain  vehe- 
menter,  et  concidit  vultus  ejus  {Gen,  iv}, »  oum 

D  605  non  aliam  haberet  causam,  nisi  quia  opera 
ipsios  maligna,  fratris  autem  ejus  Justa  erant,  ty- 
pusfuit  hojus  odii  quo  huno  fratrem  suum  secun- 
dum  carnem  Jesum  Ghristum  oderunt  Scribn  et 
Pharisffii,  non  aliam  ob  causam  nisi  quia  hujus 
bona,  ipsorum  autem  mala  erani  opera,  et  avari- 
tiam  eorum  in  doctrina  sua  rcdarguebat.  Nonne 
pro  hujusmodi  odio  rei  jam  erant  judicio?Addide- 
runt  autem  huic  pecoato,  ut  non  tantum  illum  ha- 
bereni  odioin  corde  suo,  verum  etiam  dicerentra- 
oa  eidem  fratri  suo,  scilicet  omne  verburo  malum 
qoodounque  suggerere  poluil  hosiilis  indignatio. 
Exempligratia:  «Nonne  hiceBtfl1iu8fabri?»(lfa</A. 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS.  1408 

«  DfflnaoQ«nin  habet,   et  icsanlt,  A  tur.  Qui  autcm  non  est  insidiatus,  eed  Deos  illam 


1407 

Tiu.)  Et  alibi 
quid  euni  audilis  ?  »  [Joan.i.)  Et  multa  his  similia. 
Et  si  nihil  plus  recisscnt  aut  dixissent,  nonne  rei 
jam  fuisscnl  nonsolum  judiciodivino.verumetiam 
Ecclesiffi  concilio  ?  Proplerea  quippe  seutentiam 
haberet  in  eosomnc  patriarcbarum  et  prophetaruo: 
concilium,  ut  dicercnt,  vae  his  qui  dicunt  honum 
malum  (lsa.\).  »  Addiderunt  etiam  adhuc,  ut  in- 
suUarenl  ei  in  ipsius  passione,  et  subsannarent  in 
ipsa  morte,  quod  erat,ut  supra  demonstratum  est, 
dicere,  «  fatue  (3fa///t.  xxvu).  »  Cum  enim  morere- 
tur  frater  ille,  qui  dicit  in  psaimo  :  «  Quasi  proxi- 
mum,  quasi  fratrem  nostrum,  sic  complacebam 
(Psal.  xx\iv), »  prffitcreuntes  blasphemabant  eum 
moventescapila  sua,etdicente8  :«  Vah!  qui  destruis 


tradidit  in  manus  ejus  (Exod.  xxi),  »  cstera  qus 
prosequi  longum  est.Quid  igitur  superestcoDsilii? 
Judicium  audivimus,quiacuju8  ira  iu  lantum  pro- 
gressa  cst  ut  diceret  fratri  suo  falue,  reus  erit  ge- 
henna}  ignis,  quce  vidnlicct  gchenna  jam  non  tan- 
tummodo  judicium,  scd  exlrema  judicii  sententia 
est.  Nunquid  hoc  tempore,  dum  in  Evangclio  pr«- 
dicaturjudicium,  miscricordis  unquamobliviscitur 
Evangclium?  Non  utique,  sed  semper  et  ubique^ 
antequam  terminetur  judicium,  misericordiie  por- 
rigit  manum,  qu£rend(c  iridulgenti®  prsbet  consi- 
lium.  Hinc  est  illud  quod  protinus  subsequitur : 
«  Si  crgo  ofTers  munus  tuum  ad  altare,  et  ibi  re- 
cordatus  fueris  quia  frater  tuus  habel  aliquid  ad- 


templum  Dei,  et  in  triduo  rcffidificas,  salva  tcmet-  n  versum  le,  relinque  ibi  munus  tuum  ante   altare, 


ipsum  (Matlh.  xxvii). »  Autea  quoque  cum  coepis- 
senteum,  sic  illudebant  ei  tanquam  fatuo,  sicderi* 
debanl  eum  tanquam  fatuum,  caedendo  colapbi8,et 
dicendo  :  «  Propbetiza  nobis,  Christe,  quis  est  qui 
te  percussit  ?  »  (Ibid.  xxvi.)  Inter  hsc  omnia  vide- 
bantur  sibi,aut  videri  volebant  jusli,et  non  trans- 
gressores  Icgis  dicentis  :  «  Non  occides  (Exod,  x);  » 
cum  dicercnt :  «  Nobis  non  licet  intcrficere  quem- 
quam,  »  et  non  occiderent  eum  manibus  suis,  sic 
justi,  sic  inlegri  factores  legis, «  ut  non  saltem  in  • 
troire  vellent  in  prstorium  gentilis  hominis,  ut 
Don  contaminarentur,  ait  Evangelista,  sed  mandu- 
carent  pascha  (Joayi.  xvii).  »  Recte  igitur  et  vere 
dixit «  quia,  nisi  abundavcrit  justitia  vestra  plus 
quam  Scribarum  et  Pbarisaeorum,  non  intrabitiein 
regnum  cu^iorum,  »  id  est,  nisi  non  solum  manus 
vestras  contineutis  ab  occidendo,verum  etiam  libe- 
retis  animum  vestrum  ab  ira  vel  odio,  et  quod  plus 
est,  08  vestrum  ab  indignationis  quolibetsono,  et, 
quod  abundantius  est,  linguam  vestram  insul- 
tando  fratri  cuilibet,  in  quocunque  fuerit  malo. 
Quid  tandem  di8tatinterjudicium,quod  dictum  est 
antiquis;«Qui  autem  occiderit  rcus  erit  judicio;  » 
et  judicium  istud,  quod  hic  audimus  :  «  Ego  autem 
dico  vobis  quia  omnis  qui  irascitur  fratri  suo, 
reus  erit  judicio  ?  »  Non  enim  nulla  debet  esse  di- 
etantia  judicii,  ubi  tanta  distantia  est  reatus  judi- 
candi,quanta  hic  intelligiturinterhomicidiumquod 
eet  perpctratum  manibus,  et  homicidium  quod,  ut 
fieri  popsit,  animo  vel  cogitalione  versatur.  De  ho- 


et  vade  prius  reconciliari  fratri  tuo,  et  tuns  ve- 
niens  offeres  munus  tuum.  »  Sicut  caetera,ita  istud 
quoque  sic  sibi  putet  consuli  omnis  peccatorsive 
reus  bomicidalis  odii,  quo^cunqueex  genle  vel  na- 
tione  sit,ut  sciat  primum  esse  in  inlentione  sermo- 

DiB  hujua  Judaeorum  sive  Scribarum  et  Pbarisieo- 
rum  ccetum,  quoniam  ad  illos,  imo  et  contraillos 
totus  ille  fere  bic  sermo  habitus  est,  sicut  ex  ipsa 
serie  cognosci  promptuui  est.  0  igitur  collegium 
malum,concilium  malignantiumScribarum  et  Pba- 
ri8ffiorum,pontificum  et  seniorum  1  si  vis,  potes  re* 
cordari  quia  frater  tuu»  habet  aliquid  adversumte, 
frater  quem  odio  habuisti  gratis,  cui  multa  indi- 
gnanter  exprobrando  dixisii  Raca,  multum  crude- 
liter  insultando  dixisti  fatue.  Qnid  munustuumad 
altare  contcndis  offerre?  Nunquid  nescis,  nunquid 
Don  audisli  ?  Dicit  enim  in  propheta  Deus  :  «  Non 
est  mihivoluntas  in  vobis^etmunus  non  suscipiam 
de  manu  vestra  (Malach.i)^  » el  alibi :  « Ne  alTeratis 
ultra  sacrincium  frustra.  Calendas  veetras  et  so- 
lemnitates  vcstras  odivitanima  mea.  Gum  exten* 

deritis  manus  vestras,  avertam  oculos  meos  avo- 
bis  :  et  cum  multipiicaveritis  orationes,  non  exau- 
diam  (Isa.  i).  »  Quam  ob  causam  ?c  Manus  enim 
vestra)  plenae  sanguine  sunt  (ibid).  »  Hoc  estquod 
Duncdicit,quia  frater  tuus  habet  aliqoid  adversum 
te.  8i  ergo  hujus  recordatus  fueris  et  munus  in- 
stanter  ofTerre  cupis,  relinque  munus  tuom  anke 
altare,  et  vade  prius  recoDciliari  hoio  fratri  tuo, 
videlicet  secuDdum  consilium   Petri  qooque  apo- 


micidio  qucd  perpetratur  actu,  judicat  homo  lege  ^  stoli,  dicentis  :  «  PoeDiteDtiam  agite,  et  baptisetor 


constitutus;  de  bomicidio  quod  non  est  opere  per- 
actum,  sed  ut  fiat,  meote  tractatur,  solus  judicat 
DeuSfSaltcm  per  legem  naturalem  qu®  in  cordibus 
6criptaest,quffi  eslbujusmodi :  «Quod  tibinonvis 
fieri,  alii  nec  feceris.  »  Hocjudicium  primoinCain 
sancitum  cst,  qui  cum  iratus  fuisset  vehcmenter, 
dixit  !)omini]s  ad  eum;«Quare  iratus  es,  et  cur 
concidit  facics  tua?  »(Gen.  iv)et  cxtcra.  Illud  au- 
tom  judicium,  ubi  homicidii  manifeslum  est  opus, 
sic  jndicat  homo,  ut  se  habct  causse  modus,quem- 
admodum  lcx  loquilur  :  «  Qui,  inquit,  percuese- 
rit  hominem,  volens  eum  occidere,  morte  moria- 


aDUsquisque  vestrum  iD  nomiDe  Jeeo  Christi,  in 
remissionem  peccatorum  vestrorum  (Acior,  ii) : 
hoo  enim  est  reconciliari  fralri  huic.  Hoo  faetOy 
tunc  veniens  ofTeresmunus  tuum,muna8  Banctum, 
Bacriflcium  verum,  non  sicut  carnes  taurorum, 
eanguincm  hircorum  aut  vitulorumrsed  ipBuin  fra- 
tris  eju8dem,cui  reconciliatus  es,corpus  vivificumy 
saDguinem  verum,  saorificium  sanctum  et  imma- 
culatum.QuotusexilloBScribarum  et  Pharisseorum 
ooDcilio  vel  ordine  supercilioso  atque  odii  pleno, 
recepturus  eral  istud  humilitatis  conciliumy  istod 
gratia;  coDBulentis  beneplacitum  ?  et  quideaarece- 


1409 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  IV. 


UIO 


pturi  erant  aliqui,  quamvis  pauci,  ut  auditifi  Petri 

caBterorumque  sermonibuB  apostolorum,  reconci- 

liantur  fratri  huic,  baptiiati  in  nomine  ejus  :  sed 

inter  ipsos  quanta  divisio,  quanta  fuit  diasensioy 

sicut  Actuum  apostolorum  liber  tcstatur,  maxime 

derelinquendosive  immutando  munere  vel  ritu  quo 

antea  munus  ofTerebalur  ?  {Act.  xv,  xxi)  Sequitur 

ergo:  «Esto  consentieus  adversario  tuo  oito,  dum 

es  in  via  cum  eo,  ne  forte  tradat  te  adversarius  Ju- 

dici,  et  judex  tradat  te  ministro,  et  in  carccrem 

mittaris.   Amen   dico  libi,  non  exies  inde  doneo 

reddas  novissimum  quadrantem.  »  Uuic  dictoApo- 

stoius  consonans  :  606  «  Quapropter,  ait,  sicut 

dicit  Spiritus  sanctus,  hodic  si  vocem  ejus  audie- 

ritis,   nolite  obdurare  corda  vestra  (Heb,  iii,  et 

PsaL  xciv),  »  et  caetera  quibus  prasmissis  longam  et 

optimani  ingreditur  disputationem  derelinquendo, 

sicul  jam  dictum  est,  prisco  munere,  ct  oirerendo 

meliore,  sic  inter  caetera  dicens  :  «  Rcpru'  a!io  qui- 

dem  sit  prscedenlis  mandati,  propter  infirmitatem 

ejus,etinutililalem  (tfe^.  vii].  >  Denique  adversfr- 

rius  eorum  qui  erant  ejusmodi,  sermo  fuit  Evan- 

geliiet  omnis  praedicatorevangeiics  veritatis,  po- 

tcstatem  habens,  non  consentientem  sibi  tradere 

judici,  ct  non  solumjudici,  verum  etiam  malo  mi« 

nistro,  sub  prssentia  vel  judicio  judicis,  quemad* 

modum  unus  illoruni  jamaiomoratus  Apostolusad 

Gorintbios  dicit  :  «  Bgo  quidem  absens  corpore, 

prssens  autem  spiritu,  judicavi  ut   prssens  eum 

qui  sic  operatus   in  nomine  Domini   nostri   Jesa 

Cbristi  congregatis  vobis  et  meo  spiritu  cum  vir* 

luto  Domini  Jesu,   tradere  bujusmodi  Satanffi  in 

interitum  carnis  (I.   Cor,  v).  *   Et  ad  Timolheum 

scribit  :  «  Ex  quibus  est  Hymenxus  et  Alexander, 

quos  tradidi  Satanoe,  ut  discant  non  blasphemare 

(/  Tim.  i).  »  Et  quid  mirum  si  sermo  Dei  vel  qui- 

vissermonid  DeiministerinEvangelio  dicutur  pec- 

catorismaximcqucJudasi,  sive  Scribas  etPbarissl, 

rebeilis  et   increduli   adversarius,    cum  inimicus 

auctoritale  propbetica  dictus  sit  ejusdem  ipse  Deus 

vel  Dei  Spiritus  ?  «  Ipsi  autem,  inquit  Isaias,  ad 

iracundiam  provocaverunt  et  afflixeruot  Spiritum 

sancti   ejus  (Isa.  lxiii),  »  et  conversus  est  eis  in 

inimicum,  et  ipse  debcllavit  eos  ;  et  Uieremias  la- 

mentando  loquitur  :  «   Factus  est  Dominus  velut 

inimicus,   prscipitavit  Israel,  prscipiiavit  omnia 

moenia  ejus.  » Itemque  ait : «  Tetendit  arcum  suum 

quasi  inimicus,    (irmavit    dexteram   suam  quasi 

hostis  (Thren.  ii). »  Igitur  o  Scriba  litters  occidentis, 

0  Pbarisaee  magni  supercilii,  refuga  spiritus  vivi- 

Gcantis,  o  Judeis  declamator  manifeate  circumci- 

sionis,  cum  sacerdotibuset  pontificibustuis  carna- 

riis  atquesanguinariis,  noli  obdurare  cor  tuum,sed 

esto  consentiens  adversario  huic,sermonihuicgra- 

tiffi  et  veritatis,  et  linguas  ejus  et  ori  ejus,  in  quo 

tibi  coBpit  adversarilinguffi  apostolics,  ori  evange- 

licffi  prcedicationis  :  ne  forte  excutiendo  pulverem 

pedum  suorum  in  te,  tradat  te  Judioi  ilii  qui  per 

Mosen  dizit  :  «  Qui  autemverba  ^usqaaioquetar 


X  in  nomine  mco,  audirenoluerit,  egoultor  existam 
(Deut.  x\iii). »  Judez  et  ultor  ille  ministrum  habet, 
ministrum,  inquam,et  servum  de  quo  ad  Job  Joqui- 
tur:  •  Nunquid  feriet  tecum  pactum,  et  accipies 
eum  servum  sempiternum  ?  (Job.  xl.)  » Ille  servos, 
ille  minister,  si  traditus  ei  fueris,  mittet  teincar- 
cerem,  in  inferiorem  infernum.  Quandiu  ille  eris  ? 
«  Amen  dico  tibi,  non  exies  inde  donec  reddas  no- 
vissimum  quadrantem  {Malth.  xvi).  t  Tu  triginta 
argenteos  appendisti  pretium  sanguinis  ejus  (Zach. 
xi),  el  donec  eos  reddas  usquead  novissimum  qua- 
drantem,  non  inde  exies.  Quando  autem  totum  red- 
dere  poteris  ?  Nunquid  in  carcere  illo  argenteos 
illos,  quos  tu  proditori  dedisti  et  proditor  tibi  retu- 
lit,  tecum  habebis  ita  ut  rependere  possis  ?  Nun- 

n  quid  et  quadranles  et  trientes  et  uncias  sive  libras 
quoque  integras  ibi  trutinare  vacabit,  de  thesauris 
quos  hic  tibi  thesaurizasti  ?  Non  utique,  non  the- 
saurus  tuus,  sed  solum  peccatum  et  posna  peocatite 
sequentur  illuc.  «  Nc  Umueris,  inquit  Psalmista, 
oum  dives  faclus  fuerithomo,  et  cum  multiplicata 
fuerit  gloria  domus  ejus,  quoniam,  cum  interieril, 
non  sumet  omnia,  neque  descendet  cum  eo  gloria 
ejus  (Psal.  xLviii).  »  Ergo  non  exies  inde,  donec 
reddas  usque  ad  novissimum  quadrantem,  id  est, 
non  inde  exies  in  ffiternum.  Quadrans  habet  duo 
minuta.  Verumtamen  in  rationibus  ponderum,  quas 
abacistae  in  usu  habentes  etiam  scripserunt,  qua- 
drans  tres  uncias  babet ;  uncia  veroduodecimapars 
assis  est.  Porro  assis  totum  quiddam  est.sive  libra, 
tivcquippiamaliud,quod  in  duodecim  partessquas 

^  dividendum  est.  Proinde  notandum  quia  non  dixit, 
donec  rcddes  usque  ad  quadrantem,  sed  usque  ad 
novissimum  quadrantem,ut  perquadrantem  nofis- 
simum  intelligas  de  minutissimi8,quale  apud  illos 
dicitur  ohalous  sive  siciliquis,  in  quae  extrema  et 
uncis,  et  unciarum  particuls  dividuntur.  Nam  et 
apud  alium  evangelistam  ita  scriptum  est :  «  Dico 
tibi,  non  exies  inde,  donec  etiam  novissimum  mi- 
nutum  reddas  (Luc.  xii)  »  Non  solum  autem  supra- 
dictos  argentoos,  pretium  sanguinis  fraterni,  o  in- 
felix  et  irreconciliate  negotiator,  a  le  putes  in  iilo 
carcere  exigendos,  verum  etiam  praedam  uuiversam 
quamfecisti  tantain8ania,tantacupiditatelucrandi, 
ut  ipsam  domum  Dei,  quse  domus  orationis  vocari 
et  essedebuit,  speluocam  faceres  iatronum  {Matth. 

D  XXI ;  Joan.  ii).  Et  proinde  quia  frater  iste  contra 
tuam  disputabat  avaritiam,  impiaoabile  adversus 
eum  mente  concipercs  odium.  Ab  initio  quo  patres 
tui  viginti  argenteis  vendiderunt  fratrem  suum  Jo- 
8eph(G^.xxxvii)  usque  nunc  avaritia)  morbo  lan- 
guidus  incessisti.et  hucusque  processisti,  ut  dispu- 
tantem,  sicutjam  dictum  est,  fralrom  istum  inter- 
iiceres,  ita  ut  in  pretium  sanguinis  Iriginta  argon- 
teosdares  et  reciperes.  Totam  tantorum  malorum 
exactionem  poluisses  evadere  brevi  et  compendiosa 
reconciiiatione,  et  amica  voce  confessiouis  lucrari 
remissionem  universi  deiicti.  Secundo  loco  frater 
tibi  est  omnis  qui  tecum  unum  eumdemque  Deum 


1441 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1413 


colit,  et  beaedioit  Deam  et  Patrem  Domioi  aostri  A. 
Jesii  GhriBli,  Palrem  misericordiaram  et  Deum  to« 
tio3  consolatioDis  »  {I!  Cor.  i).  Si  fralri  ejusmo- 
di  iratus  es,  si  dixisti  Raca,  si  dixisti  fatue,  etiam 
pro  illo  reus  es  gehcnnffi  ignis,  utpote  homicida, 
sicul  testatur  apostolus  Joaanes,  cc  quia  omnis  qui 
odit  fratrem  suum»  homicida  est  (/.  Joan.  iii).  t  8 
ergo  ofTers  munus  tuum  ad  altare*  si  oratioaem,si 
quamlibet  oblalionem,  festina  secundum  prcsens 
eoDsilium  auferre  bujusmodi  fermentum  :  quia 
[lege,  est]  et  secundum  sanctam  ac  mysticam  legem 
fermentatum  malitis  et  nequitiaB.Fortevelipsefra- 
ter  quem  odiati,  sive  alius  quis,  solus  sciens  quod 
pecces  irascendo  fratri  vel  odiendo  fratrem,  cor- 
ripit  le  inter  te  et  ipsum  solum,  et  quia  corripit, 
quodammodo  libiadversarius  est,  et  adversari  noo  j^ 
desinit,  adbibendo  aliom  secum  si  solum  cum  au- 
dire  noluisti,  dicendo  etiam  Ecclesia»,  si  nec  duos 
aodire  voluisii,  jamexeo  tibi  cavendum  est  n'e  ad- 
versarius  trad>t  te  judici,  id  est,  ne  Has  ei  sicul 
ethnicus  et  publicanus,  si  nec  Ecclcsiam  audire  vo- 
iueris  {NaUh,  xvin).  »  Nam  hoc  est  sinedubio  tra- 
dere  judici,  reputare  cum  his  qui  foris  6unt,de  qui- 
buB  Dominus  judicabit.  «  Quid  enim  mihi,ait  Apo- 
Btoius,  de  his  qui  loris  sunt  judicare  ?  Nonne  de 
his  qui  intos  Bunt,  vos  judicatis  ?  Nam  eos  qoi  foris 
8UDt,Deu8  judicabit  (/  Cor.  v).  »  Porro  frater  quis- 
qois  ille  e8l,ooi  iratuses,  quem  odistt,  et  per  odium 
malo  vel  contumelioso  verbo  Issisti,  non  erit  tibi 
difllciiiB  reconciliatiooem  flagitanti,  propter  illum 
qui  dixit  :  «  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus,  et  ^ 
oonversus  pmnitentiam  egerit,  vel  dixerit,  poBni- 
tet  me,  dimitte  ei  {Luc.  xvii).  »  Et  multa  his  si- 
milia.   Verum  tamen  dod   propter  hsec  injustus 


invenitur  io  facto  800  David,  ad  qoem  venit  Se- 
mei,  qoi  maledixerat  ei,  et  prostratus  dixit  : 
Ne  reputes  mihi,  domioe  mi,  iniquitatem^  ne 
memin^ris  injuriam  servi  toi  ;  agnosco  enim 
•07  servostoospeccatom  meom  {1!  Reg,xix)^neic. 
«(  Et  tonc  quidem  dixit  :  Non  morieris,  Juravitqne 
e\{ibid.);  »  sed  posteacum  appropioquaasont  dies 
ot  morerctur,  dixit  intercaetera  filio  suo  Salomon  : 
«  Habes  quoque  apud  te  Semei  qui  maledixit  mihi 
maledictione  pessima,  quando  ibam  ad  castra  ;  vir 
aotem  sapienses,  etscies  que  facies  ei,  deduceBqoe 
eanos  ejus,cum  saDgoioe  ad  ioferoom ?'>(///  Beg  ii.) 
Noo,iDquam,iDJU6tU8  io  bocfacto  lovenitur  David, 
qoia  non  vero  corde  conoiliationem  quABsivit  Se- 
mei,  non  prae  desiderio  justitiae  poenituit,  Bcd  Ber- 
viliter  metu  poenaB  concidit,  quia  rex  qoidem  oderat 
in  corde  suo,  cui  profugienti  roaledixit,  iieroro  sa- 
lotatus  io  regno  sedit.  Mutavit  vooem,  non  motavit 
mentem.  Hoc  quoque  innoit  Scriptura  cum  dicit : 
«  Ipse  quoquo,  vidclicet  Banajas,  filios  Joiads,  in- 
terfecit  virum  iGgyptium,  virum  digDO  spectacolo, 
habeatemiDmanohastnm(J//}e(^.  xxiii}.>iEgyptiam 
monbu8,non  genere,dixit  illumSemei  et  hdbentem 
in  manu  hastam,  id  estdatam  in  potestate  sua  pro- 
pri8B  mentis  sententiam,  quam  boc  modo  dicit  8a- 
lomon  :  »  Quacunqueautem  die  egressus  fueriset 
transieris  torrentem  Gedron,  scito  internciendam. 
DixitqueSemei:  BonuB  sermo  (///  Reg.  ii).  » Ita- 
que  sic  fecit  David,  tanquam  non  suimet,  aed  Dei  et 
legis  vindex,  cnjus  boc  dictum  est :  c  Principi  po* 
puli  tui  non  maledices  {Exod.  xxiii). »  Sic  iilom  po- 
niri  jossit,  utnibilominus  Becure  dicat :  «  Si  red- 
didi  retriboentibos  mibi  mala,  decidam  merito  ab 
inimicis  meis  inanis  {P$aL  viii).  » 


LIBER  QUINTUS. 


Gom  plorima  diota  siot  antiqois,  et  omnia  com-  D 
prehendaotor  ono  nomine  legis,  qoam  DomiouB 
ipse,  (c  non  veni,  inquit,  solvere  legem,  sed  adim- 
plere  :  »  rationem  non  frustra  qusrat  aliquis  cur 
pauca  de  plurimis,  id  est  tantummodo  sex  dicta  pro 
exemplo  posuerit  ut  appareret,qnibu8 modis  agenda 
forctadimpletioquam  dixit :  etcuristapotiusquam 
caeterahic  assumpserit,  talique  ordine  digesserit. 
Primum  est :  c<  Non  occides  ;  »  secundum  :  «c  Non 
mccchaberis  ;  »  tertium  :  Quicunque  dimiserit  uxo- 
rem  suara,detillilibellum  repudii,quartum  :  ccNoa 
pejerabis  ;  »  quintum  :  cc  Oculum  pro  oculo,  et  den- 
tem  pro  dente  ;  »  sextum  :  «  Diliges  proximum 
toom,  et  odies  inimicum  toum.  »  Hflec,  ul  Jam  dixi, 
non  frustra  qaaerat  aliqois,  cor  potios  ista,  qoam 
caetera  tali  ordine  digesserit,  per  singola  Bobjun- 
gens  :  «  Ego  autem  dico  vobis  ?  Ad  hso  breviter 
dicendum  quia  quas  Bub  istia  oontineatur  dictis  sive 
preceptis,  ita  Bont  oeceBBaria  ChriBtiaoo  homiai  ad 


perfectionem  JostitisB  tendenti.otsiae  his  perfectaa 
esset  non  possit  eadem  perfectiooe,  qoam  post  ea- 
dem  dioio  diligenter  commendans  tandem  dicit : 
cc  Estote  et  vos  perfecti,  sicotet  Pater  vester  ccsle- 
Btis  perfectos  est.  »  Qoc  namqoe  primom  eatopas 
Jostitis,  esse  onanimes  in  fide,  et  fraterna  dile- 
ctione.  Qoid  aliod  nobisintimare  coravit.dumprs- 
misso,  cc  dtctom  est  antiqois  :  Non  occides,  »  adje- 
cit :  cc  Ego  aotem  dico  vobis,  qoia  omnis  qui  ira- 
Bcitur  fratri  suo,  »  et  caetera  osque,  c<  esto  coosen- 
tiens  adversario  tuo  ?  »  Post  hoc  iniiium  jostitisp, 
qoid  tam  pulchrum,  tam  Deo  digoom,  qoam  pro 
adipisceodacastitatelaborare^HocpIaaevehementi 

intentione  declamat  dum  prsmisso,  «  dictum  est 
antiquis  :Non  moBohaberis,  »  adjecit:  «  Bgoautem 
dico  vobis  quoniamomniB  qui  viderit  mulierem  ad 
ooncupiBoendum  eam^  >  etc,  OBqoe  «  qoam  totom 
oorpoB  toom  mittator  ia  gehennam.  »  Porro  sta- 
dium  caBtitatiB  aio  diacrete  erat  ezeree&dQiBy  oi 


1413 


COMMENT.  IN  MATTH.  -  LIB.  VI. 


1414 


nullum  ipsi  nature  generaretscandalum,  id  esi  ne  j\^ 
praedicatiocastitatis  occasio  lleret  adulterii,  quod 
et  Aposlolus  praecaveos,  «  his  autem  qui  matrimo- 
nio  vincti  sunt,  prscipio  non  ego,  sed  DominuSy 
uxorem  a  viro  non  discedere  (/  Cor.  vii).  »  Super 
hocnimirum  confestim  nos  in8truit,dum  praemiso» 
«  dictum  est:  «Quicunque  dimiserituxorem  suam, 
det  illi  libellum  repudii,  »8ubjungit:  «  Ego  antem 
dico  vobis  quia  omnis  qui  dimiserituxorem  suam, 
eicepta  fornicationis  causa,  facit  eam  mmchari.  • 
Cum  autem  hucusque  Christianus  profecerit  utca- 
slitatis  virtute  prscinclus  sil,  confestim  et  ille  ju- 
stitis  successus  cum  delectare  poterit,  ut  cunctis 
quoad  potest  sese  eximat  negotiis  s^eculi.  Hoc  in- 
tendens  cum  deinde  dixis8et:«Dictum  est  antiquis: 
«  Non  pejerabis,»  adjecit,  c  ego  autem  dico  vobis  :  |^ 
Nonjurare  omnino,  »  etc.Denique  sine  juramentis 
quomodotractari  possint  negotia  ssouli?  Gum  ergo 
dicit,  «  noo  jurare  omnino,  »  liberum  essc  vult  ab 
omni  ssBculari  negotio.  Profecto  qui  hano  suscepe- 
rit  partem  consiiii,consequenter  et  illud  suscipiet, 
utinjuriam  non  solum  nonfacdro,vcruaQetiampati 
propterDeum  velit.Mox  itaque  praemisso,  «  dictum 
est:Ooulum  pro  oculo,  et  dentem  pro  dente,  »  ad« 
jecit,  «  ego  autem  dico  vobis  :  Non  resistite  ma- 
io,  »  etc.  Post  haec  unum  adhuc  necessarium  est 
justitiflB  signaculum,  quod  protinus  superponens, 
«  dictumest,  ait^Diiiges  proximumtuum,  et  odies 
inimicum  tuum  ;ego  autem  dico  vobis:Diiigite  ini- 
raicos  vestros,benefacite  his  qui  vos  oderunt,  »eto. 
Quaeita  concludlt.'«Estote  et  vos  perfecti,  sicut  et 
Pater  vester  coQlestis  perfcctus  esl.  »  Nunc  horum  ^ 
omnium  scries  juxta  proposilumsiveincoBptumdi- 
ligentius  percurrenda  (ist.  «  Audistis,  quia  dictum 
est  antiquisiNon  moBchaberis.  Bgo  autem  dico  vo- 
bis,  quia  omnis  qui  viderit  mulierem  ad  concupi- 
scendum  eam,  jam  moBchatus  est  eam  in  corde 
suo,  »  Quomodo  supra  homicidii,  ita  hic  adulterii 
voluntas  damnatur,oliam  non  sequente  eflectu.Vi- 
dere  namquo  muiierem  ad  concupiscendum  eam^ 
quid  aliud  est^nisi  contemplari  mulierem,habendo 
voluntalem  adulterandieam?Recte  ergo,sicut  »  qui 
608  irascitur  fratri  suo,  »  vel  «  qui  odit  fratrem 
8uum,bomicida  est(/  Joan,  iii),  et  idcirco  reus  erit 
judicio;ita  quivideritmulieremadconcupiscendum 
eam,jam,  inquit,  mGBohalus  est  eam  in  corde  suo, 
et  idcirco  nihiiominusrous  erit  judicio.»Verumla«  D 
men  adhuc  parum  est,  ejusmodi  visum  conlinere, 
si  vis  in  te  veracem  facereeum  qui  hsc  proloquens 
dixit «  non  veni  icgem  soivere,  sed  adimplere.  » 
Proindo  audi  quodsequitur  adhuc:  •  Quod  si  ocu- 
lus  tuus  dexter  scandalizat  te^erue  oum,  et  projice 
abs  te.Expedit  cnim  tibi  ut  pereat  unum  membro- 
rum  tuorum,quam  totum  corpus  tuum  mittaturin 
gehennam.  »  Etenim  hic  [addo  est]  sensus  :  Utsis 
in  caslitale  pcrfectus  non  solum  sinistrum  oculum 
eruere,  Ycrum  etiam  dextrum  debes  projicere  abs 
te,8i  tamen  scandalizat  te,id  est  non  solumadulte- 
rim  concubitus  concupiscentiam  fugere,    verum 


etiam  licitum  amorem,   licitam  conjugii  oopulam 
solvere  et  abjicere,8i  duntaxat  tecum  non  consen- 
tit  malier  babitare,  aut  si  propter  cohabitationem 
ejuspericalum  tibi  subeundum  estvit»  vel  salutis 
sBterns.  Nam  hoc  modo  revera  dexter  oculus  tuus 
Boandalizat  te,8i  vcl  te  virum  mulier,  vei  te  mulie- 
rem  vir  conjux  uon  patitur  in  fide  Christi  perma- 
nere.Huicfundamento  iideliter  insistens  Aposlolus, 
infideiis,  ait,  si  discedit,  discedat.  »  Non  est  enim 
servituti  subjectus  frater  aut  soror  ejusmodi(/6V. 
VII).»  Exempli  gratia  :  Pone  Judaumsive  gentilem 
virum  sive  mulierem  converti  velle  ad  Christum, 
sive  jam  credidisse  in  Christum^etde  conjugalico- 
pula  paii  hominem   scandalum,  ut  aut  solvendum 
co^jugium,  aut  fidei  subeundum  sit  dispendium. 
Nonne  huic  incunctanter,et  certissime  dicas,«  ex- 
pedit  tibi   ut  pereat  unum  membrorum   tuorum, 
quam  totum  oorpus  tuum  mittatur  in  gehennam?« 
Si  et  fratrum  et  liberorum  atque  affinium  et  pro- 
pinquorum  incausahao  nesciredebeniUsafrectum, 
imo  truncare  expedit  homini  portiones,ne,dum  vo- 
iamu8lucrifacerecaetero8,ip8iin8eternumpereamu8| 
Uude  et  desacerdote  magno  dicitur,  cujus  anima 
oultui  Dei  dedicata  est  :  «Super  patre  et  matre  et 
filiis  non  poliuetur  (Levit,  xxi),  »  id  est  nuilius  af- 
ieotum  sciety  nisi  ejus  cigus  cullui  dedicatus  est. 
«  Dictum  est  aulem :  Quicunque  dimiserit  uxorem 
8uam,detilli  libeiium  repudii.  Bgo  autemdicovo- 
bis,  quia  omnis  qui  dimiserit  uxorem  suam,  exce* 
pta  fornicationis  cau8a,faoit  eam  mceohari.  Et  qui 
dimissam  duxerit,  adulterat. »  Ne  ergo  nimium  sis 
fe8tinus,o  auditor  evangelicffi  pacis,  ad  eruendum 
ocuium  tuum  dextrum,  ne  muitum  festines  qaasi 
propter  Evangelium  rumpere  conjugii  vinculumy 
quod  supradiximus competenter signiOcari per oou- 
lum  dextrum.  Dizit  tibi  supra  :   «  Brue  oculum 
tuum  dexlrum,  si  scandalizat  te,  »   et  non  dixit, 
erue  ocaiumtuum  dextrum  ne  fortescandalizette. 
Ul  manifestius  (iatquod  dico,  non  tibi  dicitEvan- 
gcHum  :  «  Dimitte   uxorem  tuam,  »  quam  tecum 
Christiana  fides  invenity  ne  forte  seducat  te  ,8ed 
dicit  tibi:  «  Dimitteeam,»si  propter  fidem  odit  te, 
et  tecum  non  consentit  babitare.  Adjuvat  sensum 
vestrum  Apostolus  ad  cautelam  necessariam,  cum 
dicit:«Si  quis  frater  uxorem   habet   infidelem,  et 
hfflc  quidem  consentit  habitare  cum  illo,non  dimit- 
tat  illam.Et  si  qua  mulierbabet  virum  infidelem, 
ethic  quidem  consentit  habitarecum  illa,  non  di- 
mittat  virum(/  Cur.vii),»  et  subinde  :  «  Unde  enim   , 
seis,mulier,8i  virum  salvum  facies  ?  Aut  unde  scis 
vir,8i  mulierem  facies  saivam  ?•  (Ibid,)  Fieri  nam- 
quepotuit  et  nonnunquam  factum  est,et  nonnun- 
quam  futurum  Apostulus  scire  poterat,ut  per  mu- 
iieremvir,et  pervirum  mulicr  sulva  fieret.  Rachel 
veronxor  Jacob  per  idololatriiBCulpaiD  peneperdita 
erat,  quippe  quie  et   cum  viro  profioiscens,  furata 
fuerat  idola  patris  sui  Laban,sed  salvata  estper  vi- 
rum  dicentem  paulo  antequam  raoreretur,  pericii- 
tata  partu:  «  Abjicite  deos  aiieno8;et  mundaminl : 


1415  RDPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS.  1416 

ac  mulateve8limeQtafe8ira.Surgite,et  asceudamus  j^  quidpiam  in  cuBtodiamsibicommendatum  applicu- 


in  Belhel,  ut  faciamus  ibi  altare  Deo  qui  exaudivit 
me  in  die  tribulationis  mese,  et  fuit  socius  itincriB 
mei.Dederunt  ergo  ei  ownes  deos  alienos  quos  ha- 
bebant.  At  iiie  intodit  eos  subter  tberebinthum 
{Cen.  xxxv).  >»  Ergo  coruacante  Christi  Evangelio, 
0  tu  quicunque  conjugatus,  quxcunque  conjugata 
inventa  es  comparem  sive  tori  consortem  ad  fidem 
Ghristi  prffiveniensyexspecta,  nec  desperes  quando- 
que  sequi  posse  quamvis  tardantem.Habes  namque 
non  solum  rationem,  verum  etiam  exempla  curde 
Balute  comparis  desperare  non  debeas.  «  Sanclifi- 
catus  est  enim  vlrinfidelis  in  muiiere  fideii,et8aQ- 
tificataest  mulierinfidelispervirum  fidelem(]  Cor. 
vii),  »  videlicel  utilla,  quamdixi,  Rachel.  Sed  hoc 
aliquando  factum  estet  adhuc  fieri  potebt.Una  dun- 
taxatcausa  e8t,propter  quam  dimittere  licealetiam 
iQvitam  et  tecum  babitare  conseotientem,  scilicet 
fornicatio.  Sola  enim  causa  ista  te  liberat,  ut  non 
judiceris  fecisse  illam  n:(Bcbari,cum  aiius  eam  da- 
xerit,  quia  prius  ilia  mcBchata  est,  quam  tu  iilam 
dimitteres.  Lex  quoque  ubi  dixit  «  antiquis  dare  li- 
bellum  repudii,»non  omnino  doislo  judicio  tacuit, 
quod  scilicet,  et  qui  dimisit  et  dimissam  duxit, 
uterque  adulterii  reus  fuil.  Quid  ergo  amplius  hic 
dixit,quam  dictum  est  antiquis  ?  Videlicet  quod  in 
Evangelio  causa  ista  non  recipienda  sit,  ut  uxorem 
8uam  propter  odium  dimittat  qui8,neo  alium  pror- 
8us  ob  causam  hoc  licitum  sit,  nisi  ob  illam  quam 
dixit,  causam  fornicationis,  quas  sola  cum  interci- 
derit,  reatu  mcecbiee  non  involvitur  is  qui  dimisit 


B 


bitur  ad  deos,  id  est  Bacerdotes,  et  jurabit  quod 
non  extenderitmanum  suamin  remproximi  8ui,ad 
perpetrandam  fraudem  {Exad.  xxii).  »  Item  :  8i 
quiscommendaverit  proximo  suo  quodcunque  ja- 
mentum  ad  custodiam,et  mortuum  fueritaut  debi- 
litatum,  vel  captum  ab  hostibus,  nollusquc  hoc 
videritgusjurandum  eritia  medio,quod  oon  exten- 
derit  609  maaum  ad  rem  proximi  sui,  suscipiet- 
que  Domiousjurameatum,  etille  redderenoncoge- 
tur  (ibid.).  Quomodo  ergo  dicit  Qobis  qoq  jurare 
omaiQo,  oisi  ita  duntaxat  utvelitnos,  eorum  qus 
occasiooem  sive  etiam  necessitatem  prsbent  juran- 
di,  nihil  proprium  possidere  in  mundo  ?  Et  revera 
hic  est  ordinatusad  perfectionem  justitiae  profectas 
ut,poslquam  erueris  abs  te  oculumdextrum  eomo- 
doquo  supra  dictum  esl,  totum  deinde  sequaris 
coosiiium,quodhomini  est:  icSi  via  perfectus  esse, 
vade,et  vende  universa^quflB  habes,  et  da  pauperi- 
bu8,et  veni,8equere  me  {Matth.  xxii).  >»  Cum  enim 
hoc  feceris,  in  tuo  jam  eritarbitrionon  jurareom- 
nino.  Quod  deinde  dicit,«neque  per  cGelum,  neqae 
per  terraiB,neque  per  civitatem  Hierosolymam,  ne- 
que  percaput  tuum  juraveris,  >  jam  non  solam 
modo  consilium,verum  etiam  prsBceptum  est,  quia 
videlicet  per  ciementa  mundi  jurare,  omnino  deii- 
ctum  est.Banc  per  elemeata  jurandi  pessimamcon- 
8uetudiQemsemperhabuereJudaei,sicutprophetali8 
sermoeos  frequens  arguit,utpote  creaturas  resque 
carnalee  venerantes  honore  et  obsequio  Dei.  Qoi 
enimjurat,  profecto  aut  veneratur  aut   diligit  id 


]n  posteriori  parte  hujusEvangelii  plenius  exponit  ti  quodjurat.  Porro,  hic  venerationem  circa  h©c  ha- 


Salvatorquod  Moees  libelium  repudii  dari  jusserit 
propter  duritiam  cordis  maritorum,  non  dissidium 
concedens,  sed  auferens  homicidium  {Deut.  xxiv). 
Multoenim  melius  est,  licetlugubrem,evenire  di- 
scordiam  quamfundi  sanguinem  per  odium.Iterum 
a  audistis  quia  dictum  est  antiquisinon  pejurabis. 
Reddas  autem  Domino  juramenta  tua.  Ego  autem 
dico  vobis,  non  jurare  omnino,  neque  per  ccelum, 
quia  tbronus  Dei  est^neque  per  terram,  quia  soa- 
bellum  est  pedum  ejus  ;  neque  per  Jerosolymam, 
quia  civitas  est  magni  regis;neque  per  caput  tuum 
juraveris,  quia  non  potesunum  capillumalbumfa- 
cere  aut  nigrum.  Sit  tamen  sermo  vester,  est,  est: 
non,  non.  Quod  aulem  his  abundantius  est  a  malo 


bendam  videtur  augere,cum  dicit  de  ccelo,  «  qaia 
tbronus  Dei  est,  »  de  terra,  «  quia  scabellum  est 
pedum  eju9,  »  do  Hierosolymam,  «  quia  civitas  eat 
magni  regis,  »  et  idcirco  per  ista  ne  juraveris,  in- 
quit.Nunquid  hocsensu  res  istas  magniflcat,ut  ad 
earumdem  rerum  non  sil  ausu  jurandi  temeranda 
majestas  ?Imo  hsc  jurisjurandi  vocibus  indigna  ja* 
dicat.Solus  enim  Deus  solus  creator  est,  per  quem 
juraudum  sit,  si  necessilas  jurare  compellat.  Ait 
euim  lex;  •  Et  per  Qomea  externorum  deorom  non 
jurabitis,nec  audietur  ex  ore  vestro  {Exod.  xxiii).  » 
ltem:Dominam  Deum  tuum  timebis,  et  ei  servies, 
ipsiadherebie^jurabisquein  Qomine  illius(O^r.vi). 
Et  hoc  quasi  parvulisfoerat  legecoQceBsam,ut,qao« 


est.  •  Sciendum  hicin  primis  quia  dictum  hocDo-  D  modo  victimas  immolabant  Deo,Qeo  eas  idolis  im- 


mioi,  «  non  jurare  omnino,»nonnihil  in  rationibus 
nostris  differt  a  oeeteris  dictisejusdem  Domini.De- 
nique  ut  non  irascaris  fratri,ut  non  videas  mulie- 
rom  «  ad  concupiscendum  eam,  »  ut  non  dimittas 
uxorem  «  excepta  fornicationis  causa,  »  utnon  re- 
sistas  malo,qutnimo«  perculienti  dexleram  maxii- 
lam  pr^beas  etalteram,  »  ut  «  benefacias  his  qui 
oderuntte,  etores  pro  prosequentibus  et  calum- 
niantibus,  »  nec  littera,  nec  spiritus  legisunquam 
contradicit.At  vero  ut  non  jure8omnino,non  vide- 
tur,  lex  in  tuo  reliqaisse  arbitrio.  Dicit  enim:  c<  Si 
latet  fur,dominu8  domu8,a  quo  Bublatam  est  farto 


moiarent,sic et  jurare  permitterentur  in  Deum^Qon 
quod  recte  boo  facerent,sed  quod  melius  essel  Deo 
id  exhibere,quam  daemoniis.  Gumigiturdicit«  ne« 
que  per  ccBlum  juraveris,  »  et  causam  istam  sub- 
jungit, «  quia  tbronus  Deiesl,  »  itemque  de  terra 
M  quiascabellum  est  pcdum  ejus,  »  idem  est  ac  ri 
dicat,  quia  coelum  tanto  minoris  est  eo  per  qaem 
Bolum  jurare  conceBsum  est,quantominoris  est  8e- 
denle  sua  sede8,itemqueterratanto  minor  iilo  est, 
quanto  minorisest  scabellum  eocujussnb  pediboa 
est.Similiter  Hierosolyma,  qus,  ut  muitum  dicanit 
oivitas  magni  regis  est,  forte  David,  qni  illam  cc8- 


1417 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LEB.  V. 


1418 


pil,  aut  Salou)ODi8,qui  illam  ainpliGcafit,8iveetiam  A  ^ur  poenam,  verum  eliam  ad  omnis  iojuria:   vir  ec- 


Dei  propler  fundatum  in  ea  templum  DeiA  uidergo 
per  ista  Juras  cum  ccelum  non  Deus,  sed  tuo  sensn 
scabellum  pedum  Dei  sil^propler  illud,quod  ia  Pro- 
phela  dicit  :  «  CcBlum  mibi  sedes  esl»  et  lerra 
scabellum  pedum  meorum  {Isa»  lxyi),  »  cum  Uie- 
rosolyma  non  Deus,  sed  civilas  8il  regis  magni  ?  De 
cipile  luo  quid  dicam?  Qu*djuras  per  caput  tuum, 
id  est  per  lemetipsum,  cum  tu  non  feceris  temet- 
ipsum  ?  lilum  namque  solum  jurare  decuit  per  se- 
metipsum  quem  alius  non  fecil,«quia  majorem  se, 
ail  Apostolui,  per  quem  jurarei,  non  babuil  {Hebr, 
Yi).  »  llaec  secundum  tempus  illud  maxime  contra 
Judffios  dixerii,  qui  per  angelos  et  ;rhem  Hierusa- 
lem  et  templum,  et  elementa  juranles,   creaturas, 


clesiasiicus  formalur  palientiam. «  8i  quis,  ait,  te 
pcrcusseril  in  dexleram  maiillam  tuam,  prffiboilli 
et  alleram.  Etei  qui  Tult  tecum  jodicio  conlendere, 
el  lunicam  tuam  lollere,  remille  ei  et  paliium.  Et 
quicunquete  angariaverit  mille  passus,  vade  cum 
ilio  alia  duo.  Qui  petil  a  te,  da  ei.  Et  volenti  mu- 
tuari  a  te,  ne  avertaris.  »  Vere  propter  hujusmodi 
doctrinam  Salvator  quodam  loco  dicit  : «  Venite  ad 
me,  omnes  qui  laboralis  el  oncrati  estis,  et  ego  re- 
iiciam  vos.Tollite  jugum  meum  super  vos,  el  discite 
a  me,  quia  milis  sum  el  humilis  corde,  et  invenie- 
tis  requiem  animabus  vestris  {Mallh.  xi).  »  Etenim 
qui  conlra  faciunt,  qui  percuticnlem  in  maxillam 
quoad  possunt,  repercutiuot;  qui  pertinaci  conten- 


resque  CHrnales  venerabantur   bonore  et  obsequio  g  tione  a^unt,  ne  vincanlur  abeo  qui  vult  tollere  lu- 


Dei.  Denii{ue  considera,  quod  hic  Salvalor  non  per 
Deum  jurare  probibuerii,  sed  per  coelum  el  terram, 
el  per  Hierosoljmam,  et  per  caput  tuum.  Porro 
cvangeiica  feritas  non  n^cipii  juramenlum,  cam 
omnis  sermo  fidelis  pro  jurejurandosit.Dicit  enim  : 
«  E^o  auiem  dico  vobis,non  jurare  omnino.  Sitau- 
tem  scrmo  vester,  esl  est,  non  non  :  quod  autem 
his  abundantius  est,  a  maloesi,»  subaudilur  illius, 
cujus  inflrmitatc,  seu  durilia  jurare  coactus  est. 
Exempli  graiia :  ut  is,  qoi  primus  ex  hominibus 
jurasse  legitur  Abraham.  Quod  enim  jurafil,a  malo 
ejus  fuil,  qui  dixit:«Jura  ergo  per  Dominum, 
ne  mibi  noceas,  et  posteris  meis,  siirpique  meje, 
sed  juxta  misericordiam,  quam  feci  tibi,  facias  mihi 


nicam  vel  pallium,  noune  laborant?  Nonne  onerati 
sunl?  Econtra,  qui  pra^sens  sequuntur  consilium^ 
nonne  requiemctiam  in  prassentissculo  inyeniunl? 
Jam  fiet  illud  quod  dicit,qui  petit  a  te,  da  ei,  si  hi- 
iaritcr  (iet,quoniam,  ut  testalur  ApostoIus«  hilarem 
datorem  diligit  Deus  {fl  Cor.  ix),  »  quantaibi  jo- 
cunditas  ?  Quanta  feslifitas?  Verumlamen  notan- 
dum  quod  non  ita  duit,  cl  qui  petil  a  le,da  ei  quid- 
quid  petit.  Quis  enim  hoc  semper  facere  potuil? 
Forte  petit  aurum,  tu  aurum  non  babes  vel  argen- 
tum.  Propterea  dic  illud,  quod  Pelrus  apostolus 
diiit,  dum  claudus  mendicans  intenderet  in  eum, 
sperans  ab  eo  se  aliquid  acceplurum  :  «  Argentum 
et  aurum  non  est  mecum,  quod  habeo,  hoc  do  tibi 


et  terrffi,  inquaconversatus  es  advena  (Gen.  xxi).  »  ^i4ct.  ni)  •  Etenim  «sivoluntas   prompta  est,  ait 


Rex  enim  erat  ille,  el  nisi  rogaius  ab  eo  jurassel 
Abraham,  magis  illi  suspectus  esse  poteral.  Simili- 
ter  quod  AposloluB  juravit  Gorintbiis,  si  tamen  ni- 
hil  minus  habet  juramento  quod  dicil :  »  Deus  et 
Paier  Domini  noslri  Jesu  Ghrisli,qui  est  benedictus 
in  saeculn,^cil  quod  non  menlior  (//  Cor.xi),  •  item- 
qoe, «  quotidie  morior  per  vestram  gloriam,  fra- 
tres;  »a  malo  fuil  ipsorum,  quos  ipse  culpans,  ail : 
«  Faclus  sum  insipiens  :  vos  me  ooeirislis.  Ego  enim 
debui  avobis  commendari  {11  Cor.  xii).»  Poslquam 
consilium  hoc  sequi  coBperit  Ghristianus  homo,  ut 
non  juret  omnino,  quod,  sicutjam  supra  diclum 
esi,  tunc  demum  observare  polerit,  si  seraetipsum 
cxpediat  ab  omni  sscotari  negotio;  quod  jam  se- 
quitur  secundum  propositum  ejus  ad   perifectionem 


Apostolus  Gorinthiis,  Becundum  id  quod  habct,  ac« 
cepta  est,  non  secondum  id  610  quod  non  habet 
(//  Cor,  viii).  »  El  si  non  esl  aliud,  sermo  respon- 
sionis  porrigatur  bonus,  quia  scriptum  f  sl :  «  Ser- 
mo  bonus  super  datum  optimum  {Prov.w).  »Scien- 
dum  quia  Dominus  noster,  qui  baec  docel,in  primis 
vel  maxime  fecil  qucB  docuit.  Petenti  dedii,imo  non 
exspectafii  ut  pelerelur,  sed  ultro  dedit  plus  quam 
petore  sciret  aliquis.  Quomodo  coepit :  «  Scitis  enim 
ait  idem  Apostolus,  gratiam  Domini  nubtri  Jesu 
Ghristi,  quoniam  propter  nos  egenus  factus  est,cum 
esset  dives,  ut  illius  inopia  fos  divies  essetis 
(/  Cor.fiii).  »  Ipse  percutienti  maxillam  pcpbuit  non 
solum  el  alteram,  verom  etiam  totum  rorpus,  ut 
saluraretur  opprobriis,  sicut  diclum  fuerai  per  pro- 


justitis  lendentis,  nisi  hoc,ut  nullimalum  promalo  D  phelam  Hieremiam  {Thren.  iii).lpse  vulenti  cum  eo 


rcdiiere  velii,nec  saliem  resisiere  injuriam  facienli? 
Sequiiur  ergo  :  «  Audisiis  quia  dictom  est,  oculum 
pro  oculo,  el  dentem  pro  dente.  Ego  aulem  dico  vo- 
bis,  nori  resistere  malo.  »  Sicut  illud  diclum  anli- 
quis  :  «  Quiccnque  «limiserit  uxorem  suam,  det  illi 
libellum  repudii  {Deut.  xxiv).  » iiaet  istud  :  «Ocu- 
lum  pro  oculo,  dentem  pro  dente  {Exod.  xxi), »  non 
prscipiemis,  sed  concedentis  sive  permiileniis  fuil, 
videiicet  ob  duriliam  cordis,  cui  nequaquam  suffioit 
aequa  rrpcnsio,  nec  requiescii,  oisi  de  poBua  crutie- 
litalis  saliata  fuerit.  Brgo  ct  in  hoc  est  adimplelio 
legie,  dum  non  solum  ficariam  non  reposcere  doce- 

Patboi,.  CLXVIII. 


contendero  judicio,  videlicet  Pilato,  sive  populo  Ju- 
daico,  non  respondit  verbum,  tollentique  «  tunicam 
ejus  inconsulilem,  et  desuper  contextam  per  toium 
(Joan.xix),  »  remisit  et  omne  vestimentupi,  ul  face< 
rcnt  quod  scriplum  est :  «  Divisorunt  .sibi  vesti- 
menta  mea,  et  super  festem  meam  misenrDtsortem 
(/'«a/.xxi).»  Porro,quodadbucdicil,«  et  citcunquete 
angariaverit  millapassuomyVade  cum  \\U  alia  duo,» 
subaudiiur  millia  passaum,  muito  in^ifinius  quam 
liltera  sonat,ipse  pauloante  fecerat  (i4rt.i).Hicprimo 
sciendum,  quia  mille  passus  sabbatizintem  {sic) 
^ex  sacra  conccdit.   Quod  autcm  vel  qiiale  est,  aut 

45 


1419 


IIUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1420 


esse  debet  spirilualis  ?iri  sabbatum,  nisi  secrela  el  A  pleveris,  tunc  demum  vir  emerliu»  jure  inlroirc  in 


quiela  medilaiio  rerumspirilu.ilium?Nimirum  fjus- 
modi  sabbalumsabbaiizabal  ipse  in  deserto  qaando 
nccessil  ad  eum  teiilalor.  Veraciler  hoc  fuii  mille 
passus  anffariari.cumlenlaloreinillo  lali  sabbatoal- 
tcrcari  {Malth.  xv;  Luc.  iv).  Al  ipse  lanlummodo 
semel  passus  angariari,  id  est  nou  lantummodo  se- 
mcl  passus  esl  tenlari,  sed  i?il  cum  illo  alia  duo, 
quia  duas  prffiier  priorem  teiilaiiones  p.rlulil,  as- 
sumptis  ab  illoin  sanctam  civilulem,  et  duclus  in 
montem  excelsum  falde,  el  tunc  dixit  ei:  «  Vade, 
Satanas.  »  Forle  el  tu,  o  anima  magni  aposloli, 
sive  cujuscunque  viri  apostolici,  sabbatizare  fis. 
Eispoliasli  te  tunica   tua,  lavisli  pedes  luos,  et    in 


requiem  Domini,  et  sabbalismum  iiliorum  Dei  sab- 
butizarediguus  sis.  Quid  est  illud?((  Audistis,  ia- 
quii,  quia  dictum  e^  :  DiliKes  proximum  luum,  et 
odies  iiiimicum  tuum.  E^o  aulem  dico  vobii :  Dili* 
giie  inimicos  fesiros,  et  beneaoite  bis  qui  oderunt 
vos,  et  orate  pro  persequentibus  et  calumuianlibus 
vos,  ut  silis  filii  Palris  vesiri,  qui  in  coeiisesi,  qui 
solem  suum  oriri  facit  super  bonos  et  malos,  et 
pluit  super  justos  et  injustos.  »  Poieras  perculienti 
maxillam  dexiram,  etiam  iraius  pfsbere  alleram.et 
dicere,  non,  ut  Aposlolus,  pronunliando,  <«  perculiet 
W.  Dominus,»sed  imprecando  :  Pbrcutiat  «  leDomi- 
nus,  puries  dealbate  {Act.  xxiii);  »  poteras  aoferenli 
lunicam,  eliam  iratns  remitlere  el  palliuin,ct  dicere 


cubicuio  secretse  contemplationis  sabbatizare  vis 
Sed  «  ecce  fox  dilecii  tui  pulsanlis  :  Aperi  mihi,80-  «  non,  ut  idem  Apostolus,  comminando  sive  pranun- 
ror  mea,  amica  mea,columba  mca.immaculala  niea  liando,  «  reddel  illi  Dominus, »  sed  maledicpndosive 
{Cant.  f).  M  HaBC   dicens,  ulique  angariare   te  fult      imprecando  :  Reddat  •illi  Dominas  secundumopera 


mille  passus,  quod  esl  sabbaii  iler,  ut  ante  jam  di- 
clum  est :  Angariare,  inquam,  te  vult,  ut  posiposita 
quam  elegerassoliiariie  contemplalionis  requiesur- 
gas.  Illi  apcrire,  vadas  Gfangelium  ejus  annunlinre, 
et  hoc  in  una  parte  orbis  terrse  in  Asin,ubi  sita  cst 
Hierusalem  sifc  Judaea,  ubi  Evangelium  ejus  pri- 
mum  loqui  oportebat.Vade  cum  illo  alia  duomillia 
passuum,  id  esi  noli  conlentus  esse  in  una  Asia 
prsdicare,sed  et  in  Africa,et  in  Europa  predicando 
labora,  laborando  praedica  Evangelium,et  hoc  inodo 
pulcbre  angariaius  es^  vadens  cum  illo  non  soium 
mille  passus,  sed  et  alia  duo,  fiuntque   tria   millia 


ejus  (//  Tim.  iv),  »  ut  non  esset  contra  boc  lc;rii 
mandalum  adhuc  minimum :  «  Diliges  amicum 
tuum,»  neque  contra  hoc  legis  permissum,  «  et 
odies  iDimicum  tuum.  »  Porro  tendenli  libi  ad  gra- 
dum  oplimum  ut  sislilios  Patris  lui,  qai  in  ccbIIs 
esty  permisso  uti  non  confenit,  ul  odio  babeas  ini- 
micum  luum,  imo  expedit  ut  diligas  eum  Jam,  dum 
adhuc  inimicus  est,  et  pro  illo  ores.  Quare  ergolei 
dixil,«etodiesinimicumtuum?tNonneipsaeju!»de3i 
voi  est,  cujus  el  Evangelium  ?  Quare  ergo  lam  dia 
dislulil  dictum  hoc  tam  benignum.Dilige  inimicom 
tuum  ?  Videlicet,  quia  boc   impossibile  erat  legi,  et 


pHSsuuiii,  quia  tres   sunt   partes   orbis     terrarum.  ^  in  hoc  infirmabaiur   per  carnem,   sicut   Apostolus 


NuuquiJ  in  hujusmodi  angaria  plns  injuriae  tu  pro 
illo,quam  ille  proie  passus  est?  Illum  quippeDeum 
et  hominem  diabolus  lentalor,  te  purum  hominem 
angariavii  ipse  Dt*U8  sulvilor.  Interea  justiGcarede- 
beiiius  Deum,  ct  Pairem  Domiui  nostri  Jesu  Chrisli, 
ipsumque  Filium,  qui  bic  luquiiur  nobis,  et  dum 
non  accipimus  quod  ab  ipso  petimus,  nibilominus 
cum  Psilniista  diccre  :«  Fiilclis  Dominus  in  omni- 
bus  verbis  suis,et  sanctus  in  omnil)Us  operibussuis 
{Psal.  cxLv).  i  Qiiid  enim  ?  Nunquid  illud  solum 
dixit :  u  A.iiien,  amen  dico  vobis,  si  quid  pelieritis 
Prtiieni  in  numme  meo,  dabit  vubis  {Joun.  xxvi);  i 
«  peiite  et  accipieti^,  peiiie  et  dubitur  vobis  {Luc. 
vi).  »  Nonne  ei  huc  ilixil  :  «  D;iie  et  dabilur  vobis,  • 
el  quod  bic  in  pra*seiiti  luco  h^bemus,  «  qui  |>etita 


ait  :  «  In  quo  per  carnem  infirmabatnr  {Rom. 
viii),  •  nimirum  eorum  qui  sub  lege  eranl,  quia 
carnales  erant.  Sicut  ad  duritiam  cordis  eorum  per* 
misit  eisdare  conjugibus  libellos  repa«iii,ita  nihilo- 
minus  ad  duritiam  cordis  eorum  f  t  propter  infirmi- 
talemcarnis  eorum  alia  quoque  uiulla  permisit, 
quorum  denotissimisesthoo  anum,«  et  odiesinimi- 
cum  tuum,  »  sive  ita,  »  propinquus  occisi  statim  ul 
homicidam  apprehenderil,  inierficiet  eum  {Ntm. 
xxxv).  »  Dicis  ilaque  mihi :  Nonne  et  hodie  in  ho- 
minibus  eadem  esttam  duritiacordis  quam  i.iGrnii- 
tas  carnis  ?  Est  quidero,8ei  eiemplumaccessit  quod 
aiitiquis  defuit.  Debet  plus  valere  dociriQa,  ubi  do- 
cenlem  sua  commendant  opera.  Audiri  debet  prs- 
ceplum,quod  pr<Fceptoris  roboravit  exemplum.E)Cv6 


^e  ne  avertaris?  {Luc.  vi).  »  Volumus  audire,  a  pe-  D  Filius  Dei  prsceplor  el  dociorde  codIo  venit,  quod 


lite  et  dabiiur  vubis  :  »  et  dissimilamus,  «  dale  et 
dabitur  vubis.  »  Profeclo  sicut  apud  Isaim,  ubi 
prsmittensM  quseritejudicium,sabfeniie  oppresso, » 
eic,«  tunc  (lemum  subjungit,  «  et  venite  et  ar^^uiie 
me  {Ixa.  i) ;  »  ila  el  hic  juri^peritus  esse  debebis, 
ut  com  feceris  quod  dicit :  «  Qai  peiit  a  le,  da  ei,  et 
volenii  muiuarea  te,  ne  averlaris,  »  lunc  demum 
venias  et  argoas  eum,  eo  quod  non  acceperis,  juxla 
promihsumboo  :  «  petiteet  accipieiis.»  Adhuc  unum 
superest,  o  Christiane,  dictum,vel  dicendum  lib*,et 
sex  erant  dicta  Domini,ut  cum  sex  quasi  diebus  di- 
clorum  homini  benc  operatus  fueris,lpgemqae  adim- 


praBcipii,  fecit,  quud  docet,  opere  ostendil.  Dilexit 
inimicos;  «  nam,  cum  inimici  essemus,  ait  Aposio- 
lus,  reconciliavil  nos  Deo  {Rom.  v).  »  Iq  ipso  mor- 
tis  articulo  pro  persequentibus  et  calumniantibusse 
oravit:  «  Paier,  inquiens,  ignosce  illis,  noQ  enim 
Bciunt  quid  faciunl  {Luc.  xxiii),  t  cunciisqae  cre- 
dere  volentibus  reatum  suaa  morlis  iQdulsit.  Hoe 
exemplura  docirinam  ejus  adjuvat,  qaod  quia  defuil 
quando  dala  est  lex,  erat  ipsa  lex  infirma;  simal 
que  quia  spiritum  dilectioais  daro  qoq  poterat, 
lale  quid  illi  efGcere,  et  ad  perfectioQem  oogere 
homines  impossibile  orat.   Iste  quia  et  perfectio- 


1421 


OOMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  V. 


U22 


nis  exemplnm    et  Jileotionis  spiriluxn  dedil,   id-  A  sicut  dii,  sed  sicul  fiiii  Dei.    Estole,  in  ]uam,  ita 


circo  jam  ez  tunc  vere  a  nobis  imitalionem  exi- 
git  grandi  proposita  spe,  qua  cum  lenerit,  profecto 
611  merilum  omne  excedii,  ut  simus  filii  Dei, 
fratres  et  coliffiredes  unici  Filii  Dei  (Rom,  ▼iii).  Et 
in  boc  dicto  cum  dicit,  «  ut  sills  filii  Patris  ?estri 
qui  in  coplis  est,  »  magoa  subjungilur  dislantia  filio- 
rum  muUorum,  et  ipsius  unici  Filii  Dei.  Ille  nam- 
que  noa  ut  essel  filius  Dei,  sed  quia  erat  Pilius  Dei, 
diiexit  inimicos,  sccunduoi  naturam  suae  bonilatis; 
alii  omnes,  non  quia  sunt,  sed  ut  sint  filii  Dei,  di- 
liganl  inimicoB  imitatione  iilius  bonitaiis,  «  qui  so- 
lem  suum  oriri  faoit  super  bonos  et  malos,  et  pluit 
Buper  justos  ot  injustos.  »  Hoc  li  sensu  duplici  in- 
telligas,  abundantius  Talet  :  nam  est  quidem  ma- 


perfecti,  secundum  modum  perfectionis,  quo  Pater 
▼osler  coBlestis  perfeclus  esl,  id  est  non  odiendo 
amicum  Dei,  quod  ut  fieret,  serpens  suasit,  sed 
diligeiido  eliam  iaimicos,  cujus  rei  vobis  eiemplnm 
prsbet  ipse  Pater  ccBleslis.  Illius  doctrina  nequam 
abduxit  bominem  ad  omnimodam  Dei  dissimililu- 
dinem.  Haec  docirina  aequa  conformabil  vos  ad 
ejusdem  Dei  simililudinem,  ul  fiat  quod  scriptum 
eU:«Egodixi:  Dii  esiis,  et  filii  Excelsi  omncs 
{PsaL  Lxxxi).  »  —  « In  hoc,  ioquilapostolus  Joannes, 
manifestisunt  filii  Dei,  ct  filii  diabcli  {IJoan.  iii). » 
Nam  filii  diaboli  sunt,  qui  nec  amicos  diligunt,  in 
hoc  imitantes  diabolum,  qui  non  dilexit,  imo  odio 
habuit  Grealorem  suum,  cum  ille  gratis  el  magnum 


gnum  bonilatissivebenignitatisejusexperimentum,  g  et  speciosum  el  sapientem,  sicut  apuJ  Ezecbielem 


quod  Bolem  islum  visibilem  facit  oriri  super  bonos 
et  malos,  el  pluviam  terrn  necessariam  pluit  super 
justos  et  injuslos,  sed  majus  multo  est,  quod  solem 
juslitiffi,  Bolem  verum,  Ghristum  Filium  suum  no- 
tum  facil  bonis  et  maliSf  tam  qui  ex  Judffiis  quam 
qui  ex  gentibus  sunt,  et  voluntaria  praedicaiionis 
evangelicffi  pluvia  cunctos  irrigans,  cohortatur  eos 
facere  bonum  fidei  vel  pmnitenliffi  fructum.  c  8i 
enim  diligilis  eos  tanlum  qui  vos  diligunl,  quam 
mercedem  habelis  ?  Nonne  et  publicani  buc  faciunt  ? 
Et  81  )<^alutaveritis  fraires  vestros  tantum,  quid  am- 
plius  facitis?  Nonne  et  elbnici  hoo  faciunt?  iiislote 
ergo  perfecli  sicut  et  Paler  vester  cmlestis  perfectus 
est.  M  Ubi  opuB  laboriosius,  ubi  labor  est  opero«ior, 


lestatus  (Ezech.  xxviii;  xxxi),  fecisset,  el  in  monte 
sanclo  Dei,  id  est  in  cceio,  posuissel  eum,  persua* 
sitque  homini  {Gen.  ii ),  ut  neque  fidem,  neque  di- 
lectionem  haberet  erga  eumdem  Grealorem  suum, 
suoque  exemplo  contemneret  eum,  habendo  perver- 
sum  simililodiois,  id  est  divinitalis  ejus  appelitum. 
Filii  Doi  sunt  econtra,  qui  etiam  inimicos  diligunl, 
optando  ut  amici  fiani,  imitantes  ipsum  Deum,  qui 
cum  inimici  essemus,  ultro  nobis  obtulit  reconoi- 
lialionis  gratiam,  tanta  dilecliouis  abundantia,  ot 
proprio  Filio  suo  non  parcerel,  sed  pro  nobis  om- 
nibos  traderet  eum  {Hom,  v,  vii*).  Ad  bujos  imi- 
taiiouem  suos  Filius  Dei  aodiiores  invitans,  oum 
dixisset,  «  estole  ei  vos   perfecti,  »  proiinus  non 


ibi  vel   inie  merccB  major,  et   corona  acquiritur  p  quHntitaiem,  sed  qualitatem  perfeciionis  proponens 
gloriosior.  Porro,  multi  prapcepta  Dei,  imbecilliiate      addidil,  <  sicutel  Pater  vester  coelesiie  perfectusest.»' 


sua  non  sanciorum  firibus  ffistimantes,  pulanl  esHO 
impossibilia  qu»  prascepla  sunt,  ct  dicunt  sufHtjere 
f  irlulibus,  non  odi^se  ioiriiico9,Cffiterum  diligere  plus 
esse,  quam  humana  natura  patiatur.  Non  sunt  im- 
possibilia.  scd  possibile  est  observari  baec  omnia, 
quippecum  de  justis  hominibus  exempla  nonnulla 
sunt,  qui  hsc  observaverunt,  Stepbanus  Protomar- 
lyr  deprecatus  esl  pro  lapidantibos  inimicis  {Act. 
v>]),  et  Pauius  optabat  anathema  esse  pro  persccu- 
loribus  suis  {Rom.  ix).  Sed  et  anle  exemplum  hujus 
Filii  Dei,  cujus  esl  dictura,  quiqoe  fecit  hoo  ipsum, 
dicens  :  «  Pater  i>;nosce  eis,  quod  enim  faciunt, 
nesciunt  {Luc  xxin), »  David  injussos  planxit  Sau- 
lem,  luxit  Absalon,  nmbos  per^equentes,  ambos  ip- 


Qood  esl  dicere  :  Sicui  ille  vos  dilexit,  cum  esselisim. 
mici,  utamicos  faceret  deinimicis,  iiaet  vofidiligite 
inimicos,  dando  operam,  quoJ  poteslis,  ot  conver- 
tanturt;terficianturan}ici.nisexplicatis,proiinusdicit. 
Cap.  VI.  —  «  AUendite  ne  jusliliam  veslram  fa« 
ciafs  coram  hominihus,  ul  videamini  ab  eis,  alio- 
quin  mercedem  non  habebitis  apud  Patrem  vesirum 
qui  in  caolis  est.  »  Posl  iila  qoae  haclenus  iractata 
suni,  dicta  jostiliffi,  dicla  legis  adimplendae,  seoun- 
dum  propositum  dicentis  :  «  Non  veoi  solvere  le- 
«;cm,  sed  aijimplere;  »  nunc  adversus  intemperan- 
ti.im  loqui  incipit,  exhoriando  soos  et  informando 
ad  virtutem  temperantiffi.  Hoc  ila  facere  incipil,  nt 
allenlos   nos  esse  velii,  dicendo  :  «  Attendite  ne 


siusanimam  quffirentes  (//  Reg,  i).  Injussum  David  D  juslitiam  vestram  faciatis  coram  hominibus  ut  vi- 


idcirco  diii,  quia  lex  nun  jusserat  inimico  parci, 
sive  doleri  de  inimico.  Bvangelium  autem,  sicut  in 
cffiieris  ante  diciis,  iia  in  isto  supplet  defectum  le- 
gis.  Dictum  hoc ;  «  Bslole  ergo  et  vob  perfecti,  sicut 
ei  Pater  vesler  ccBlestis  perfectus  est,  »  quants  gra* 
tiffi  sil,  ex  opposito  magis  elocet,  Bcilicet  ex  eo  quod 
serpens  primis  parentilus  nostris  dixit,  suadens 
transgredl  prfficeptum  :  Comedite,  et  eritis  sicot  dii, 
scienles  bonum  et  malom  {Gen,  iii).  Malam  viam 
quasi  ad  perfeclionem  ille  sibilando  susorravit,  bo- 
nam  viam  ad  veram  perfectionem  iste  demonstrando 
praedicavit.  Estote,  inquit,  perfecti,  estote  non  dico 


deamini  ab  eis.  »  Venerabilis  igitur  el  vere  ccelestis 
temperantiffi  virtus  bic  inchoalur  prffidieari,  quam 
nescierunl,  sicut  et  caeleras  virtutes,  ethnici,  id  est 
gentiles,  philosophi  inanes,  qui  nomina  quidem 
earum  circa  res  aniles  declamaverunt,  sed  naturam 
vel  dignilatem  ignoraveronl,  et  fundamentamsuper 
quod  eas  ffidificarent,  non  haboerunl.  «  Bgo,  inquit» 
vobis  supra  dixi,  luoeat  lux  vestra  coram  homini- 
bus,  »  sed  non  dixi,  ut  videaminiabeis,quodes8ety 
sine  Deo  velle  sabbatizare  sive  gloriari ;  imo  dixi, 
«  ut  videntes  opera  vestra  bona,  glorificent  Patrem 
vestrum  qui  in  ccelis  est,  »  quod  est  quffirere  glo- 


1423 


RUPERTI  ABBATIS  TLITIENSIS. 


1424 


riam  Dei,  el  lendere  in  sabbatismum  ejus,  ubi  re-  A  quiem  Domini,  qui  hseo  lunt  operati,  Tocante  ipso 


quiescii  el  ipse  ab  operibus  suis.  Alioquin  si  meT- 
cedcm  bic  recipere  fe^linaiis,  meroedcm  mumen* 
taneam,  qu»  in  usu  bominum,  in  iaude  vel  tavore 
popularium,  quam  icnis,  quam  exilis  est,  c  mer- 
ceuem,  ait,  non  babebilis  apud  Patrem  veslrum  qui 
in  cmlisest.  »— -«Cum  ergofaciseleemosynam,  noii 
tub»  canere  anle  te,  sicut  bypocrils  faciunl  in  sy- 
nagogis  et  vicis,  ul  honoriticenlur  ab  bominibus. 
Amen  dico  vobis,  receporunl  mercedem  tsuam.  » 
Ergo,  inquit,  quoniam  mercedem  non  habebil,  qui 
idcirco  justitiam  suam  facit  coram  bominibus,  ul 
videatur  ab  eis, «  cum  facis  eleemosynam,  etc.  » 
Operum  bonorum  ex  raJice  dileclionis  prodeuniium, 
primum  vel  praecipuum  eleemosyna  cst,   sequens 


qui  posl  sex  dies  in  semetipso  requievit,  acdicente  : 
(( Venite>  bencdicti  Patris  mei,  possidere  paratum 
vobis  regnum  a  constitutione  mundi.  »  Taliac  taoto 
illius  sabbatismi  bono,  animam  suam  intemperans 
hypocrit^  defraudavit,  quia  faciens  eleemosyDam, 
tuha  cecinit  ante  se,  voluit  videri  in  synagojrij:*  vo* 
iuil  andiri  in  vioia,  cupivil  ab  hominibut  honorari, 
el  banc  mercedem  vanus  ambivii,  vacuus  recepit, 
inanis  lulit.  «  Te  autem,  inquit,  faciente  eleemosy- 
nam,  nesciat  sini&lra  lua  quid  faciatdextera  lua.» 
Quid  enim  opusest  sinisiram  adhiberi  ubi  sola  dex- 
tera  suflicil ?  Quid  opus  est  lotum  corpus  moveri 
sive  inquieiari  discurrendo,  clamando,  tuba  ca- 
uendo,  cam  sola  manus  dextera  levi  docla  sesa 


oralio,  deinde  jejunium.  Paulo  anie  radicem  dile-  3  porrigendo,  plus  fundere  possit  qoaro  pauper  pe- 


ctionis  inius  iu  corJe  plantalam  vel  Gzam  esse  vo* 
Icns,  dixil  :  «  Audibtis  quia  dictum  est  :  Diliges 
proximum  tuum  etodies  inimicum  tuum,  ego  au- 
tem  dico  vobis,  diligiie  inidiicos  veslros,  »  eic.  Si 
ergo  tixa  est  in  corde  radix  dileclionis,  bona  cst 
clcemosyna,  bona  oratiu,  bonum  et  utile  jejunium, 
de  quibus  bic  agii  ipse  plantator  ejusdem  dilectio- 
nis,  quia  fructus  viiales  suni,  el  mercedem  \\m 
iBlernffi  aoquirunt.  Possunt  aulem  bsec  eadem  foras 
exirudi,  absque  radice  dileclionis,  sed  lali  proventu 
omnis  horum  fructuum  pulchriludo  esl  hypocrisis. 
Inlerpretatur  enim  hypocrisis,  deauratio,  ()Uod  no- 
menlatinum  sic  a  nobis  intellifcitur  ut  resqua^libet 
in  superticie  oolore  lucens  619  aureo,  scntialur 


tere  ausus  fueril,  plus  ingerere  quam  luum  posse 
aut  velle  sit  ?  Utinam  quieta  manente  aini^tra  ihn- 
tum  dare  velis  quantnm  porrigere  valel  priusquam 
la^setur  aul  deticiat  prolenta  dextera.  Idcirco  sic 
facito,  •  ul  sit  eleemosyna  tua  in  abscooso.  »  Olim 
iu  parabolis  quoque  8apientia  d*xerat  :  «  Munus 
abscondiium  exstinguet  iram,  et  donum  in  sinu 
indignatioriem  maximam  {Prov,  xxi).  »  Hsc  est  illa 
redditioDei,  quam  protinus  familiariier  promittens: 
«  £1  Pater  tuus,  inquit,  qui  videt  io  absconBo  reddel 
libi.  »  Unde  Paier  t  .u«  ?  Nindirum  ex  eo  quod  noa 
conteniusesobservareillud  antiqui8dicturo,«diliges 
amioum  tuum,  et  odies  inimioum  tuum,  »  sed  ad  il- 


lius  dicti  supplementum  :  «  Si  esurivit  inimicoi 
esse  inlus  sine  auro.  Ut  ergo  vicinius  dictum  sit,  q  luus,  cibasli  illum,  si  sitivil,  dedisti  iili  polum,  ul 
ille  hypocriia  est  qui  eleeinosynam  quidem  dal,  et  vinceres  in  bono  malum  [Rom.  xii),  »  qua  toiius 
orat  et  jejutiat,  sed  intus  aurum  dileclionisnon  ha-      eleemosyoflB  laudanda  perfectio  est.  Inde  est   ille 


bens,  dupliciter  ambulat,  pcnetralibus  sive  inlerio- 
ribus  feiidis,  superiicie  aurea.  Eleemosyna  qus  non 
ejusmodi  esl,  qus  non  hypocrisis,  id  esi,  deauratio, 
sed  tota  aurea,  tuia  ipsa  aurum  est,  cujus  vena  seu 
venarum  principium  dileciio  est,  unde  aurum  ve- 
rum  misericordia»  manu  efTodi  solel,  haec  pretiosa 
est,  baec  in  cmlum  asceodil,  et  ibi  Regem  regum 
Dominuroque  domiiianiium  delectabiliier  pascit, 
potusque  illi  est  delectabilis,  eumque  velul  vesli- 
mentum  cooperit,  sicul  et  ipse  ore  proprio  testi- 
(icabilur  in  die  judicii  :  «  Esurivi  enim,  et  dedislis 
mihi  manducare,  »  et  caetcra,  usque  «  quando  fe- 
cistis  uni  de  bis  fratribns  meis  minimis,  mihi   fe- 


Paler  tuus,  et  tu  lanti  es  Palris  filius,  juxtaconditto- 
nem  dicentis  >  BenefacitebisquioderuDlvos,  ulst- 
tis  filii  Patris  vestri  qui  in  cobHs  esl.  »  Eademdecra- 
tione,  eadem  de  jejunio  ratio  sive  sententia  est,  ca* 
vendam  scilioet  esse  in  eis  nequitiam  h.vpocrisPOf, 
qua  fermenlabatur  omnis  justilia  Scribanimot  Pha- 
risffiorum,  et  elecmosyna  videlicet,  el  oratio  et  je- 
junium,  quippe  qui  sicut  eleemo^yoaro  facienlei 
tuba  canere  ante  se,  ita  et  «  in  synagogis  et  io  au 
gulis  platearum  amant,  inquii,  stantes  orare,  ul 
videanlur  ab  hominibus.  Et  cum  jejunant  tri^tes 
flunt,  ut  pareani  hominibus  jejunanlea.  »  Un»m 
eamdemque  per  sin^^ula  justus  Judex  depromit  sen- 


cistis  (Matth.   xxv).  »    El  nolandum   quod    hujus  "  tentiam  :  «  Amen  dico  vobis,  receperunl  mercedcm 


grtttiffi  sex  opera  sunt,  quamdam  habentia  simi- 
liludinem  srx  dierum  quibus  Deus  mundum  pcr- 
fecit  ei  omnia  quae  in  muudo  sunt,  in  eo  videlicet 
t|U()d  et  ipsa  suuin  prouierelur  Sjbbalum,  ut  qui 
hffic  fecerii,  etiam  ((  ipse  re<|uiescat  ab  operibos 
suis,  ait  Aposlolus,  sicul  et  a  suis  Deus  {Behr,  iv).  » 
Priinum  est :  E«»urivi  et  dedistis  inibi  manducare; 
secundum  :  Sitivi  et  dedi^lis  mihi  bibere;  lcr- 
tium  :  llospes  eram  et  collegisiis  me;  quartnm  : 
Nudus  etoperuistis  me  :  quintum  :  luflrmus  et  vi- 
sitaslis  me;  Bexium  :  In  carcere  eram  etvenistisad 
me.  Ingredientur  enim  in  Sabbalum,  id  est  in  re- 


suam.  N  Nnnc  jam  quid  dicai  dign»  oraltouie  for- 
mMtor  et  instiiutor  pensandum  est.  Oranies,  io- 
quil,  '.lolile  mulium  luqui  sicut  eihnici.  Putanl  enim 
quod  in  multiloquio  suo  exaudianiur  :  nolite  ergo 
assiniilari  eis.  Scit  enim  Pater  vtster  quid  c»pus 
sil  vubis,  anlequam  peiHiiM  euin.  »  Eihnicoro:'  noo 
p  rvum  circa  voces  compusitionesque  verborum 
fuilstudium,  qualiurn  mazimi  vel  ootissiroi  sunt 
inler  poetas  Virjsilius,  inter  historioirraphus  S«l 
lusiiiis,  inier  oratores  Mircus  Tuilios.  Talium 
scripta  si  sanciis  ac  divinib  Scripluris  coDteras, 
ea  maxime  discernualnr  dislantia,  qaod  apad  iilos 


1425 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  V. 


1426 


res  exiles,  alque  ignoblles  atpole  terrena,  et  de 
CGBlesiibux  sife  spiri  uajibus  Dibil  habenles,  ferbis 
oraanlur ;  io  sanciis  auleoi  Scripturis  non  res  Yerbis 
imo  verb'i  rebus  ▼enerabiliier  decorantur.  Ibi  verba 
conquisita  jusque  [lege  fixque]  sequeniia  rebus  ca- 
ducis  majestalem  quamdam  afTerre  coguntur ;  hic 
auiem  res  magnas,  res  divinas  sponte  Yerba  se- 
quunlur  et  quamvis  pulcbra  sinl,  ita  rerum  ma^ 
jesiaie  operiuntur,  ut>i»i  diligenter  attendas,  fix 
appareat  eloquentia^  quod  prsseas  adsii,  dominam- 
que  suam  sapientiam  libenler  fcomitetur.  Nolite 
ergo,  inquii,  assimilari  eis,  nolite  pulare,  quemAd- 
modum  ip^i  quod  ia  mulliloquio  exaudiamini, 
Deumque  judicem  magis  ionga.et  eleganti  oratione 
quam  rerum  feritate  flectere  aut  fincere  possitis» 
aut  quod  docilem  facere  sive  docere  Deum  opus  sit : 
«  Scit  enim  Paier  fcster  quid  opus  sit  fobis,  anle- 
quam  petalis  enm.  »  Consurgit  ia  boc  loco  quaedam 
h>fresis,  pbilosophornm  quoque  dogma  perfernum, 
dicentium  :  Si  nofit  Deus  quid  oremus,  et  ante- 
quam  petamus,  scit  quibus  iodigeamus,  fruslra 
•cienti  ioquimur.  Quibus  brefiter  respondeodum 
est  :  Nos  non  narratores  esse,  sed  rogatores.  Alind 
estenim  narrare  ignoranti,  aliud  scientem  petere. 
In  illo  judicium  est,  hic  obsequium.  Ibi  fideliter 
referimus,  hic  miserabiliier  obsecramus.  Plus  ad- 
hucdisceodumetfenerabiiitersentiendum  est,  quia 
speciosum  hoointer  Deum  et  bomines  commercium, 
scilicet  oralio  non  debel  esse  solummodo  ad  acci- 
piendum,  ferum  eliim  ad  occurrendum,  soilicer  ut 
beneGciis  Dei  venieotibus,  donis  Aitissimi  gratis 
afllueniibus,  solemnem  et  reiigiosum  oratio  sancta 
prsebeat  occursum,  juxta  illud  Psalmist»  :  «  Et 
mane  oraiio  mea  praBfeniet  le  {PsaL  lxxxii).  » 
Exempli  gralia:  «  Ecce  anoilla  Domini,  ait  Maria, 
Gat  mibi  secundum  verbum  tuum  (Luc.  i).  i  De- 
niquejam  Hebal,  jamex  ore  angeli  ferbuni  audie- 
rat  et  coacipiebai,  et  tamen  orando  dixit,  impre- 
cando  8it)i  clamafit  cUmore  cordis  inenarrabiliy 
«  Fiat  roibi  secundum  ferbnm  luum.Uoc  propemo- 
dum  est  tile,  ac  si  personam  dignam  cborus  ex- 
cipial,  aui  ccBius  solemnis  procedens  obviam,  non 
j.iMi  ut  veniat,  sed  quia  venit.  Uinc  estquodquo- 
lidie  cibum  lam  spirilualem  quam  corporalem  cum 
oratione  percipimus,  jamque  hMl)enles  prae  oculis 
aut  prope  lenenles  in  manibus  panem  dominicum 
fils  spiernae,  panem  victualem  necessarinm  huic 
teniporali  file,  nihiloininus  oramus  et  dicimus  ; 
«  Pauem  nosirum  quotidianum  da  nobishodiey  » 
quia  fidelicet  benigna  folunias  Dei  omnia  tribueo- 
lis,  similes  oplat  sibi  esse  fullos  iuterioris  hominis 
accipientis,  ut  quod  dalurdivinaB  cbtriiatis  beneG- 
cio,  suscipiatur  oum  desiderio  desideriumqiie  ip»um 
testetur  oraiio,  socialiierque  orationem  subsequeni 
gratiarum  actio.  Cumigitur  dicit:  «  Scii  eoim  Paier 
vester  quid  upus  sil  vobis,  anlequam  pelalia  eum,  t 
non  otiosum  aut  superfluum  nosexistimare  vnll  ora- 
tionissludium,sed  fitaremuIiiloqoium,scientesquod 
te  olimdeBehemotadbeaiumJobdiiit :  «Nonparcam 


A  61S  oi  verbis  polcniibus,  ot  ad  deprecandum  con- 
posiiis  (Job.  xLi).  »  Quid  si  ex  afTeciu  divinae  inspi- 
rationis  oralio  prolendatur  ?  Nunquid  pro  mullilo- 
quio  repatabitur,  el  erit  contra  institutionem  dicen- 
lis  :  «  Orantes  autem  nolile  mulium  loqui  sicut 
ethnici?»  Nequaquam.  Alioquin  quid  tiet  de  oratio- 
nibus  psahuisticis,  id  estpsilmis  pluribus  modo  lo- 
cuiionis  oratorio  vel  dcprecatorio  currentibos,  et 
non  adeo  brevibus,  nec  pArum  bene  composilis? 
Taceo  de  multis  orationibus  ecclesiasticis,  qoas  re- 
ligiosus  passim  convcnlus  privalim  ruminare  et  pu- 
blice  pgrsonare  consuefil,  plerasque  prolixas  et  iu- 
cuiento  sermone  ascbolasticiscompositas;  de  psal- 
miB  duntdxat  nunc  dico,  quos  esse  composiios  non 
dubitamus  auclore  Spiritu  sancto,  spirilu  propbe- 

£  tico.  Nunquid  debebunl  conlemni  pro  hac  ttucturi- 
tate  diceniis  :  «  Nuliie  multum  loqui  ? »  Proinde  di- 
ligonter  animadfertendum  esl,  quia  non  lantummodo 
dizit,  »  uolite  multum  loqui,  >  sed  addidil,  »  sicut 
ethnici,  »et  sicintelligendum,  ac  ei  dixisset  :Nolile 
multum  loqui  ,  nisi  forle  afiluant  ferba  precum  ex 
airecto  dif in»  inspiraiionis.  Ecce  aliud  :  «  Scientia 
inflat,  »inqoit  AposloIus,subjungens :  •  Cbaritasau* 
tem  sdiGcat  (I  Cof.  fiii).  »  Nunquid  hoc  diclo 
Bcientiam  condemnat?  Non  utique,  sed  charitalem 
commendai,  eamque  socialiler  cum  scientia  nobis 
inesse  desiderat.  Scienlia  iiamque  sine  charitale» 
ferum  quidem  ost,  quia  inflat,  est  enim  sscularis 
scientia  ;  cum  cbaiitate  vero  scieniia  muliom  s-iiG- 
cat,  estenim  donum  Dei,  cum  sit  spiritus  scienti» 

r  unus de septem spiritibus Domino,  quintus inor»ine, 
quem  Propbeta  laliler  prsscripil  :«  Spirilus  sa- 
ptentiaB  et  inteilectus,  spiriius  consilii  et  forlitudi- 
nis,  epiriiQs  scientiae  et  pietatis,  et  spiritue  limoris 
Domini  (Isa.  ii).  »  Itaque,  sicut  scientiam  non  pro- 
pler  semelipsam,  sed  propier  viduitatem  quamdam 
dum  bioe  cbaritate  est,  v ituperat  ApoBtolus  dicens, 
•  scientia  iofl.tt,  »iialoDgam  el  facundamorationem 
Dominus,  non  propter  semetipsam  fel  propter  sui- 
met  loogilodinem  reprobat,  sed  propter  similem 
igoobilitatem,  dum  desiderium  saoctom  non  babens, 
quilibet  more  etbnicorom  fcrbamultiplicat.  Nam  si 
otromqoe  adsit,  non  solum  orantem  jufat,  verom 
etiam  audieoiem  aediGcai,  ulque  abundantios  abdili- 
cet,  pleraqoe  oratio  Ecclesise  musicae  dulcedinis  sua- 

j.  fitale  condiia  esl.  Vaiet  enim  auditus  musicae  dul- 
cediois  psalleodo  atque  oraodo  ad  invitandam  sive 
excitandatn  in  peclore  nostro  Spirilus  sancii  gra- 
tiam,  secundum  ElisspipropbelaBexemplom,  de  q'io 
taliter  scriptum  est  in  libro  Reguro  : «  Vivit  Domi- 
DU8  exercituom,  io  oujus  coospectu  sto,  ait  ipse  ad 
Joram  re^em  Israel,  quiaBinonfoltum  Josaphit  re- 
gis  Judaa  erubebcerem,  nec  atteodissem  qoidem  te, 
nec  respexissem.  Nunc  aoiem  addociie  mihi  Psal- 
tem.  G'imqoe  canaret  Psaltes,  facta  e^^t  Bupcr  eom 
manus  Dcnini,  et  ait :  Uasc  dicit  Domioos  :  Faeite 
in  hoc  alfeo  torreoiis  fossas  et  fossas  tlV  Reg. 
iii),  eic.  Non  dubito  plerosque  esse,  qoi  hojus  rei 
experimentum  quantuloiucunqoe  as&ecuti  sont  et  se* 


1427 


RUPKRTI  ABBATIS  TUITIILNSIS. 


142t 


cuDdum  illud  exennplam  DonQunquam  persenserint  A  1^^®^  ^^^  multiloquium  ett  absqne  affecta  divina  in- 


in  auditu  sire  decaDtalione  laudis,  si?e  oraiionis 
bene  et  morose  cum  inu:»ico  moduUminesonanlis, 
quod  ips:)rum  fiscern  cooculerel  impeius  Spiriius 
sancti,  iiiiindans  affectus  di?ins  inspirttlionis,  vts 
magna  s.inctae!  compunclionia.  Til  dcnique  nescio 
qua  nalurae  vi,  ut  muilo  aroplius  afTiciar  audiendo 
sublimilcr  cancntem  Ecciesiae  cborum  cu  ii  multitu* 
dine  sonorum,  exempli  gratia,  illam  oralionem 
Mosi,  V  Obsecro,  Domine,  dimitlc  pc.caia  populi 
tui  {ExoU.  XXX ii),  »  itemque  quod  oravil  idem  Moses 
eumdem  Dominum,  et  dixil :  «  Si  in?eniti:raliam  in 
conspeciu  tuo,  ostende  mibi  leipsum  manifesie,  ut 
videam  tc  {Exod,  xxxiu),  »  quam  si  simplicem  ejus- 
dem  orniionis  litteraluram,  ut  in  libro  hislorico  scri- 


pla  esl,  lc^'am  vel  audiam.    guod  igilur  valet  nobis  g  pulos  suos  (Ltii;.  ii).  »  Quale    boo  eral, 
hffic  institutid  brevitalis,  qua  nos  informare  volens  :      Domiui  rogare,  ut  sical  docuerat   homo  J 


«  Sicergo,inquit,vos  urabitis?  »Hoc  timiramquod 
jactanti89  sive  elationis  viiium,  qu<e  in  muhiloquio 
solel  obrepere,  per  compendiam  sive  brevilatem 
melius  potcslanimusinfirmusefTugere,  et  prsteroa 
quia  modiis  bicorationis,  qui  brevitati  studet,  caete- 
ris  modis  facilior,  cunctisque  pusiliis  pariter  atque 
majoribus  niagis  accommodatus  est.  Sunt  namque 
tres  orationis  modi  in  quibus  Domino  beneplacitum 
est,  quartus  iliiomnino  displicet.  Primus  modus  est 
cum  oratioex  affectu,  ut  jam  dictum  est,  divinae  in- 
spiralionis  prolenditur,  sicut  ticbat  Anns,  quae  in 
tantum  multiplicabat  preces,  uleam  aestimaret  Heli 
temulentam.  «  Factum  esi,  inquil  Scriptura,  cam 
illa  mullipiicaret  preces  coramDomino,  ut  Heli  ob- 


spirationiSy  qnem  solum  babent  vel  babere  possant 
hypocritffi,  mullum  loquentes  sicul  elbnici,  ia  sjua- 
gogis  et  in  anguiis  platearum  slanies«  vel  sianJo 
orautes,  et  videri  volenles.  De  tribUH  jam  (liciis  mo* 
dis  orandi  faciiiorem  modum  tam  pasillis  quam  oii- 
joribus  magis  comuiodum  vel  aptum,  sciticet,  bre- 
viorem  paucisque  verbis  contenturo,  prsscribii,  di- 
cens  :  m  Sic  ergo  vos  orabiiis  :  Pater  nosier,  qui  es 
in  coelis,  sancliticetur  nomen  tuum»  »  etc.  Haec  on- 
tio  forsilan  discipulis  Domini  adbuc  rudibus  ob  s::; 
brevildlem  insulliciens  vi>a  est.  Nam,  sicul  Luca^ 
memorat,  cum  esset  in  loco  quodnm  orans,  ut  ce»- 
savit,  dixitunus  ex  discipulis  ejus  ad  eam  :  «  Do- 
mino,  doce  nos,  orare  sicui  et  Juannes  docuii  disci* 

discipulos 
oanaes  ila 

doceret  or«.re,  Joannes  enim  homo  eral  7  Ut  auiem, 
sicut  oportety  oremus,   nemo  docerepotesl,  nisi  &o- 
Ifis  Deus.  Uinc  Apostolus :  »  Nam  quid  oremossical 
oportet  nescimus,  scd  ipse  Spiritus  posluiat  pro  oo. 
bis  gcmitibus  inenarrabilibus   {Rom.   vui).  »  Ergo, 
quoniam  doceri  volebant,  sicul  homohominem  do- 
cere  potesl,  sicul  bumiuesdiscipulos  suos  doceropo- 
tueral  bomo  Joannes  (Luc,  xi),  quid    yei  qnomodo 
eis  re«<pondit  ?  «  Cum  oratis,  inquit,   dicite.-  Paier, 
sanciiKcetur  noroen  tuum,  adveniat  regoam  laom, 
panem  nostrum  quotidianam  da  nobis  bodie,  et  di- 
mitle  nobi8  614peccata  no8tra,siquidem  etipsidi- 
miltimus  omni  debeuti  nobis,  et  ne  nos  inducas  ia 
tentationem.  »  Si  parum  composilosTel  insofflcieos 


^  r ,  _. ^^        _.  ^ ^ 

servarel  os  ejus.  l^orro  Anna  loquebatur  in  corde  ^  videbalurillis  modasorationi8,qaemsecundamhonc 


soo^  tanlumque  labiaejus  movebantur,  et  vox  peni- 
tus  non  audiebatur.  iEstimavitergoeam  Helitemu- 
lentam,  dixitqoe  ei :  Usquequo  ebria  eris  ?  Digere 
paulisper  vinom  quo  mades  (IReg.  i).  »  Secundum 
6imilitudinemilliu8,EccIesiadegentibus,qu8edudum 
sterilisDeoerat,  nuncautem  peperii  plurimos,  pre- 
ces  coram  Domino  bene  multiplical,  et  ex  quo  sic 
ccepit  loqui,  cestimavil  eam  tcmulentam  Heli,  seilicet 
vaua  sapientia  veleris  sacerdutii.  Dixcrunt  enim, 
quia  «  musto  pleni  8untiBti(id.  n),  t  nescientes  et 
deridenles  gratiam  quae  postca  sterilem  istam  pa- 
rere  fecit.  Secundus  orationis  modus,  quem  Domi- 
nus  loco  praesenti  commendat,    ut  videlicel,  sciat 


evangelistam  liatthaum  ipse  ultro  in  monte  docuit, 
et  idcirco  in  ioco  alio  rogaverunt  se  doceri,  sicnt 
Joannes  orare  docuit,  puchre  nimirum  illis  compo- 
silionem,  sive  longitudinem  orationis,  non  soiom 
non  auxit,  verum  etiam  diminuii.  Nam  de  septem 
petitionibus  duas  omisit,  tertiam  et  altimam,  «  tiat 
voluntas  tua  sicut  in  coelo  et  in  terra,  »  —  «  sed  li- 
bera  nos  a  malo,  »  et  laudem  brevissimam,  qoam 
hic  in  MatthflBO  prnmisit,  oti  solemne  est  oraliunem 
alaude  inchoare,  post  primam  appeilatione  :  •  Pa- 
ter  noster  qui  es  in  cmlis.  •  Nec  mora,  nt  roagis  ac 
magis  notum  sit  oranii,  qui  cum  Deo  verba  facit, 
qood  non  opos  sit  ei  longo  vel  compoeito  sermoue 


oransquod  non  in  clamosavoce,  non  in  multiloquio  q  fatigari :  «  Quis  vestrumbabebit  amicum,  et  ibit  ad 


sed  in  contritione  cordis  Dominus  exaudiat,  quod- 
que  oralio  brevis  et  pura  esse  debeal,  ut  ista :  «  Pa- 
ler  nosler,  qui  es  in  coBlis,  >•  etc.  Tertius  modus  est 
dum  non  solum  sine  clamosa  voce,  veruro  etiam 
absque  motulabiorum  quisorat  intrinsecus  oratione 
clausa,  sicut  orabatMoses,  quandopersequente  Pha- 
raone  dixit  ad  eum  Dominus :  «  Quid  clamaa  ad 
me  ?  »  {Exod.  xiv.)  Nihil  enim  tunc  ore  loquebatur 
ad  Dominum,  sed  magnus  clamor  mngnum  erat  de- 
siderium.  Hinc  Psalmista :  «  Desiderium  pauperum 
exaudivit  Dominus,  prsparalionescordis  eorum  ao- 
divit  auris  tua  {PsaL  ix).  »  Quartus  orationis  modus 
omnino,  ut  jam  diotum  est,  Domino  displioet,  vide 


illum  media  nocle  et  dicet  illi  :  Amice,  commoda 
mihi  tres  panes,  quoniam  amicus  roeos  venit  de  via 
adme,etnonhabeoquodponamanleiilom  (Luc.xi). » 
Nimirom  qui  sic  venit  ad  amici  soi  osiiam,  uon  ser* 
monem  afTert  longom,  premeditatum.  diligenter 
compositoro  sive  accoratom,  sed  et  si  lota  nocte 
standom  sibi  et  rogandom  est,  onos  ideraque  sermo 
esl,  brevis  est,  et  hoc  idem  repetit  centies  resonat- 
que  millies:  »  Amice,  commoda  mihi  tres  panes.  ■ 
Secundum  hoc  exemplum  «  Petite»  inqaiif  el  da- 
bitor  vobis,  qosrite  et  invenietis,  polsate,  et  ape- 
rieiur  vobis.  •  Quid  petimus?  Quid  qoairimas  ?  8pi- 
riium  bonum,  ait:  c  Si  enim  vosy  cum  aitim  gnali 


1429 


COMMILNT.  IN  MATTH.  —  LIB.  V. 


1430 


noslis  bon.i  dnla  daro  Gliis  ▼eslris,quanlo  magis  Pa-  A  habereinnQitlau8istaquambre?is,«qniesinc(Blis.» 


ter  ve&ter  de  coBJodabit  Spiritum  honum  peieniibua 
ee,  »  subauditurquidoceaifos  orare  ?  Dixistis  enim: 
«  Domine,  doce  nos  orare,  sicut  et  Joannea  docuit 
discipulos  8U0S, »  ignoranles  quia  doclrina  hujus- 
modi  non  est  Joannis  sive  alicujus  hominis^sed  so- 
lius  Spiritus  boni,  Spirilus  Siincii.  Proinde,  si  com- 
pcndiosum  quwris  iter  ad  consequendam  orandi 
scieiiiiam,  nec  ista  secundum  Matthaeum  brevi,  neo 
illa  secundum  Lucam  breviori  oratione  adeo  opus 
tibi  erit,  lanlummodo  persistHS  rogans  Patrem,  po- 
siulansamicum  :  Da  mihi  spiritum  bonum,  damihi 
Spirilum  sanclum.  Quem  cum  iile  dederit  tibi,  jam 
vere  orandi  scientiam  habebis«  et  miro  modo  sio  in 
ordtione  vehementer  occupatus  eris,  ut  verbum  ali- 


Q'ji8  enim  docilisad  orandum,puer  dociliaad  invo« 
candum  patrem  nun  admireiurquo*!  isie  Paiercum 
in  CGBlis,  id  esl  tanium  in  invisibilibus,  qus  nol)is 
invisibiliasunt,  possit  videri,  bic  in  isio  ssculo  vi- 
sibili,  ubi  eum  non  videt  h^^mo,  nos  gemiii,  quem- 
admodum  aposiolus  Jacohus  :  «  Voluniarie  enim,in- 
quit,  genuit  nos  verbo  ventaiis,  ut  simus  iniiium 
aliquod  crcaturaeeju^^  {Jcic.  i).  »  Quamvia  aulem  cce- 
lorum  nomine  patriasigninctMur  ififisibilis,ut)isan- 
cli  habilant  angeli,  et  quo  Chrislus  quadrage.simo 
posi  resurreclionem  suam  die,  videniibusapnslulis, 
ascendit,  nihilominus  tamen  cceli  dicunlur  et  sunt 
8upra  memorali  novem  ordines  angelorum,  et  in 
ejusmodi  coelis  tiic  Pater  nosier  esi,  quudesi  beaii- 


quod  proferre  vix   possis,  quia  non  vacabit  gemita  g  tudo  illorum,  quia  videlicet,  Deum  in  illis  esse,  huc 


continuo  totum  prsoccupante  officium  vocis.  Hino 
est  illud  :  ■  Nam  quid  oremus  sicut  oporiet  nesci- 
mus,  sed  ipse  Spiritus  postulat  pro  cobis  gemitibus 
inenarrabilibus  {Rom.  viii).  »  Qui  autem  scrutatur 
corda,  scit  quid  desiderel  Spiritus  quia  secundum 
Deum  postulat  pro  sanctis.  Igiiur  hanc  orationem 
Dominicam,  parlesque  ejus,  id  est  petitiones  septem 
quarum  prima  est,  «  sanctiOcelur  nomen  tuum,  » 
ultima,«sed  libera  nos  a  maio,«  sic  recte  accipimus 
lanquam  priina  scientiaB  vel  doctrins  hujus,  quaad 
orandum  sumus  informati,  elementa,quoniamveluti 
pucris  hffic  tradita  sunt,  cum  necdum  accepissent 
Spiritum  Paracletum«  dicenlibus  interdum :  «  Do- 
roine,  doce  oos  orare,  sicut  et  Joannes  docuit  disci- 


esi,  permanere  et  non  inutari,  quemadinodumdicil 
ad  Mosen  :  «  Ego  suin  qui  sum  {Exod,  iii);  »  et  hu- 
jus  essentiam  invariabilem  in  semetipsis  scmper  ba- 
benl,8emper  et  absque  ullo  fine  beati  et  immortales 
habebunt,  et  immortaliter  pascentur  boo  snmmo 
bono,  quo  pleni  sunt,  quo  pleni  permanebunl.  Uinc 
omnes  christiani,  magni  et  parvi,  diviles  et  paupe- 
res,  nobiles  et  plebei,domini  el  servi,  reges  et  men- 
dici,  principes  cnm  vnlgo  ignobili,  omnes  omnino 
absque  nlla  distioctionegentissiveconditionis^sezus 
et  aBiatis,  ordinis  vel  offlcii,  Pater  noater  dioimus 
buic  et  nemo  nostrum  dioit,  Pater  mi.  Unuseal  Fi- 
lius  primogenitus  et  unigenitua,non  uti  nos  gratiae, 
aed  solius  naturae  filius,  cui  convenit  dicere,  Patcr 


pulos  suos.  •  Etiam  si  fuerimus  perfecti  ita,  ul,  q  mi,  el  dizit  cum  traderetur:  «Mi  Pater,  si  possibile 


sicul  jam  supra  dictum  esi,  SpiritUR  ille  gemitibus 
inenarrabilibusoret  vel  postulet  pro  nobis;non  tamen 
oratio  hsc,oratio  Dominica,  prima  cunotarnm  ora- 
tionum  ab  ore  nosiro  cadere  debel,  ne  videamur 
nobis  ipsismagni  etoraiionis  bujua  non  indigenles, 
quffi  quHsi  pueris,  id  esl  incipientibus  proposila  sil, 
ut  habeant  aliquod  initium  di8simi(itudinis,ab  im- 
prubiiaie  bjpocriiarum,quorum  tola  oraiio  est  mul- 
tiloquium  {Efjhe8A\),E{  quidem  brevis  et  parvisapta 
est,  sed  et  magoos  del  otare  aique  ezercere  potcbt, 
et  in  primis  appellatio  hsec :  Pater  nosler.Quiecim, 
cui  diciiuus,  Pater  noater?  Nos  qnoD'  am  lilii  ira, 
Olii  geheniiae,filii  mortis,  filii  diaboli  dicimusPaler 
noster,Pairi  misericordiarum,  Patri  cuUesiis  patris. 


est,  transeat  a  me  calix  isle  {Maltk.  xzvi), »  et  Pa- 
ter  noster  nusqnam  legitur  dixisae.  Gur  hoc?  Vide- 
licet  quia  dissimiliter  illi  et  nobis  Deus  Paler  est : 
Illum  genuit,  nos  adoptavit.  Tali  appellalione  prse- 
missa,  prima  petitio  bec  est  : «  Sanctificetnr  nomen 
tnum.  BSanctum  semper  fuit  etest  nomen  Domini, 
verumtamen  modus  quidam  est  sanctificationis  ejus 
Dobis  ulilis,quem  per  Prophetam  hoc  modo  promi- 
sit :  (c  Sanctificabo  nomenmenm  magDum,dicil,Do- 
minus,  ui  sciant  omnes  gentes,  quia  ego  Dominus 
cum  sanctificatus  fuero  in  vobis  coram  eis.  »  Proti- 
nns  BC  si  qunreret  aliquis,  Quomodo  nomen  sancii- 
ficabis  ?  ait:  «  Tollam  quippe  vos  de  gentibus,  el 
congregabo  vus  de  universis  terris,  et  adducam  vos 


Pairi  viiffi  sempiternffi,   Pairi  Dumini  nostri   Jesu  r\  in  terram  vestram,  et  elTuDdam  super  voe  aquam 


Ghristi,  Dei  sibimet  cosqualis  etcocteroi  {Rom,  vi, 
Galai,  iii).6ratid  bojus  unici  Fiiii  sic  loquimur  Pa- 
tri  huic,  ex  quo  suinus  renaii,  quia  male  fueramus 
nali,  et  mirabili  compendio  mHla  sors  noHtra  sic 
mutata  est,  qui  elTecli  sumus  filii  Dei,  credendo  in 
eurii,  qui  cuni  solu*^  Pilius  Dei  esset,  naiur»  nostrffi 
pariiceps  factus  esi  (/  Petr,  i).  Gratiam  istam  mi- 
raiur  omnis  creilura,  prsdicat  pe*  orliem  sancta 
Ecclrsia,  venrrantur  an^eli,  reverentur  arohangeii, 
niagiiilicint  ihroni,  gloriflcant  dominaiiunes,  lau- 
dant  principatus,adoranl  polestates,  tienediront  vir. 
tules,  drsiderant  in  eani  prospicere  cberubin  aique 
saraphin.  Admirationem   tant«  grati»  nos  qaoque 


mundam,  et  mundabimi  ab  omnibus  inquinainen- 
tis  vestris,et  dabo  vobis  cor  novom,et  spiritum  no- 
vom  ponam  in  medio  vestri  {Ezech,  xxzvi),  »  el  Cffi- 
tera  :  quibus  ulique  verbis  graiia  presigiiatur  ba- 
ptismi  Ghrisii.  Ergo  lolli  de  gentibus,  el  congregari 
de  universis  terria  credenti^s  in  Ghri^tum,  et  bapti* 
zari  eos  inremissioni*mpeccaiurnm,boc  sanctificari 
est  nomen  luum,  o  Deus  Pater  omnium,  quia  sic 
sancii  fiunt  hi,  super  quos  invocatur  nomen  luum. 
Eieniin  s^ncliflcalio  hsc  revern  nominis  lui  san- 
clificalio615  est,  quia  non  tam  ipsisdatur,  quam 
ino  nomini  Juxla  iilud  quod  dictum  est  per  Psrtlmi- 
stam :  «  Non  nobis,  Dumine,  non  nobie;  acd  noroini 


1431 


HUPEHTI  AHBATIS  TUITIENSIS. 


1432 


luo  da  «'omm  {Psal.mu),  »  Ut  aulem  sancliflcatio  A  OQors  (/  Cor.  xv).   »  Igllur,  quamfis  jam  ad?eneril. 


haecia  piuros  roduDdarel,primus  ipse  Chrislussan- 
clilicata&esl,  eodem  bApiismo  quo  moriendo  bapti- 
zatusest,  sicut  praedixp.ral  :  «  Ego,  inquiens,  bapii- 
smo  batH'o  baptizarl,  et  quomodo  coarcior  usque 
dum  per:i3i.ilur?  (Luc,  ii.)  »  Et  sub  ipso  passionis 
arliculo,cjm  dixissel  orans  ad  Palrem  :  «Sanctiflca 
eos  in  VfiilJile,  »  subinde,«  etpro  ei8sancliGco,ait, 
melpsuni,'it  sint  el  ipsi  sanciiflcaii  in  veriiale^yoan. 
XV ii).  »Qjid  enim  sanctiflcari  ipsumSanctum  san- 
ctoruiu,?V8i  sanctiflcaripro  peccalis  omnium  et  au- 
ferri  illi  qu^s  posucrat  in  eo  Deus,  iniquitales  om- 
nium  Qostrum?  (i.sa.LUi.)  In  illo  sanctiflcationis  aclu, 
0  Deus  Putcr,  sanctiflcalum  est  nomen  tuum,  quia 
per  efTusionem  sanguiniset  aquao  do  latcre  ejus  san- 


jimqueeit  intra  nos  rej^num  Dei,  ei  quo  Christus 
propter  pasRionem  morlis  gloria  el  honore  corooaius 
est,  nihitominus  tamen  adhuc  oramu'!,  i<  advi^niat 
regQum  luum,  »  id  est  novissima  dcstructiime  mor- 
tis  perflcialur,  nihilque  relinquatur  illi  non  aubje- 
ctum,  Qullumque  remaneat  scandalum,  juxia  quod 
alibi  dicebai:  «  Et  colligeui  de  regno  ejus  omnia 
scandala  {Matth,  xiii).  »  Terlia  pelilio  :  «  Fiat  vo- 
luQtas  tua  sicut  in  ccelo  et  in  terra,  »  Juxia  seQSum 
jam  dicium  Tere  superabuadat,unde  et  apud  Lucam 
studio  brevitatis  praelermisit  eam,  ut  supra  jam  di- 
ctumest.Quis  enim  regnal  et  qoq  Gt  ejusvoluQUs? 
{Luc,  XIX.)  YerumlameQ  noQQihil  iQleresly  quia  vi- 
dclicet  regnat  super  bonos  et  malos,  super  eos  quo- 


ctiflcati  suQi,  el  remissioQem  acceperuQt  hi  super  B  Qiie  qui  dixeruQt,nolumus  hunc  regnare  saper  nos. 


quos  invocalum  eratQomea  tuum.Igitur  quod  dici- 
mus,  <  saiictilieetur  Qomcn  luum,  »  boc  dicere  csl, 
coQverluQiur  geules  et  remissioaem  peccalorum  ac- 
cipiuQt  per  nomea  luum,  et  omuium  oratioQum 
quascunqueofl*erimussivepro  catechuminis  nostris, 
sivopro  hsretiics  et  schismaticis,sive  eliam  proper- 
fldis  Judeeis,  et  pro  pagaais  quqc  usque|iQcreduiis, 
ut  couvertaQturadDeumverum  et  vivum,eluQicum 
Pilium  ejus  JesumChrislum,Deum  et  DomiQum  no- 
slrum»sQmma  hffic  est,«  sanctiflcelurnomeQ  luum.» 
Secaada  petitio  est :  «  Adveniat  regnum  tuturo.  » 
Quaudo  hao  oratioQC  discipulos  suos  informabal, 
sicut  baptismi  sacramentum,  quod  Qobis  est  saacti- 
flcatio  QomiQis  DomiQi,neodum  coQdilum  fuerat,lta 


quemadmodumlQ  propheta  dixit  :  «  Et  regnaho  su- 
per  vos  in  furore  meo  {E%ech,\i),  »  ia  solis  aatem 
bonisct  sanctis  voluntas  ejus  est.  Hinc  ad  Uierusa- 
lem  dicit :  «  Noq  vocaberis  ultra  derelicta,  ei  terra 
tU4  non  vocabitur  amplius  desolata,  sed  vocaberis 
Voluntas  mea  in  ea  {Isa.  lxii).  »  Econtra  reprobis 
loquitur  ;  «Non  est  voluntas  mihi  in  vobis  (Ifa- 
lach,  i).  »  Eecte  igitur  cum  dicimus,  t  adveniat  re- 
gnum  luum, »  quooiam  super  adversarios  quoque 
suos  regQabit,  oramus,  ut  faciat  ipse,  qualeQua  no- 
stra  sit  subjectio  voluotaria,  diceado  «  flal  vuluQtas 
lua  sicut  ia  ccslo  et  ia  terra.  »  In  coelo  namque,  id 
est  in  boalis  spiritibus,  facta  estet  fit  voluntasejas, 
nihilque  iUi  repugaat,  dcjecto  cum  sais  satellii.bos 


et  regQum  Dei  Qoadum  veaerat  {MaUh.  iv),sed  ap-  q  adversario,  qui  idcirco  cecidii,  quia  repugnabai  re- 


propiuquabat  juxta  hoc  evangelicffi  predicalioQis 
iaitium:  «  PcBQiteatiam  agite,  appropiaquavit  eaim 
regQum  coelorum  (Luc.  xvii).  »  Ex  eo  Qamque  re- 
gQum  Dei  adveoit  et  iatra  qos  est,  ex  quo  priaceps 
mQQdi  hujus  foras  missus  est,  quod  per  passioaem 
et  resurrectioaem  suam  mox  fore  preeauQliaQs, 
«  ecce  eQim,iQquil,  regQum  Del  iaira  vos  est  {Joan. 
xii).  »  EatCQUs  mors  regnabat.  Quimvis  lex  subin- 
Irasset,  nihilominus  tamen  peccalum  lyrannizibal, 
qnemadmodum  Aposlolus  cum  diiisset,«  sed  regna- 
vii  mors  ab  Adam  usque  ad  Moseu,  »  el  caetera,de- 
mum  subiQtulit :  «  Lex  aulem  subintravit,  ut  abun- 
daret  delictum  {!iom.  v).  »  Quid  ergo  adhuc  oramus. 
«  adveniat  regnun;  tuum  ?»  Videlicel,  ut  regi  regui 


bellionevoluntatis  mal£,UQdeetvocabatur  diabolus 
et  Satauas  {Apoc.  xii).  Et  si  sunt  plurimae  voluQia- 
tes  ejus,  quiaplura  sunt  prspcepta  ejus,  unde  et  in 
psalmo  dicit :  «  Saoctis  qui  ia  ierra  suot  ejus,roiri- 
flcavi  omaes  voluatales  meas  ia  eis (Pia/.  xv).  »  Hsc 
summa  est  voluotas  eju8,ut  vivamns  et  salvi  flamus. 
HiQC  ipse  Filiusloquilur :  «  Usc  est  aulem  voluntas 
ejus  qui  misil  me,  Palris,  ut  omne  quod  dedii  mi- 
hi  noQ  perdam  ex  eo,  sed  resusciiem  illud  in  no- 
vissimo  die.  »El  rursum  :«  Hso  est  autem  yolao- 
tas  Patris  mei,  qui  misit  me,  ut  omais  qai  videt 
Filium  et  credit  ia  eum,  habeat  vitam  selerQatn 
{Joan.  vi).  »  Quarta  peiitio :  c  Panem  nostrum  su- 
persubslanlialem  da  nobis   hodie.  »  Uic  qaidemso 


ejusomaia  siQtsubjecta,tolumque  compleatur  illud.  ^  persubstaQlialem,  io  Luca  vero  panem  legimosquo- 


quod  Psalmista  cum  dixisset,  «  gloria  et  hoQore  co- 
roQasti  eum,  et  coQstiiuisti  eum  super  opera  ma- 
nuum  tuarum,  addidit  adhuc  :  omnia  subjecisli  sub 
pedibus  ejus  {Psal.  viii).  »  Hinc  Apostolus:  «  Nuqc 
autem,ait,  aecdum  videmus  omuia  subjecta  ei,  eum 
auiem  qui  modicum  quam  AQgeli  minoratU8esl,vi- 
demus  Dorcinum  Jesum  propter  passionem  mortis 
gloria  et  honore  coronatum  {Hebr.  ii).  »  El  alibi  di- 
cit :  «  DciQde  flais,  cum  tradiderit  Cbristus  regnum 
Deo  Patri,  cum  evacuarit  omnera  principatum,  et 
poiesialt  m,  et  virtuiem,  et  dominationem.  Oportet 
auiem  iiluin  regnare  donec  ponat  inimicos  suos  sub 
pedibus  ejus.  Novissima  autem  inimica  destruetur 


tidianum.  Possumus  supersubstautialem  panem  in- 
telligere,  qui  super  omnes  subsantias  sit,  el  anivcr- 
sas  superet  crealuras,  qui  et  dicil  :  «  Ego  sum  pa- 
ni5  vivus  qui  de  cobIo  descendi  (t^iW.).  »  Alii  simpli- 
citer  putant  secuudum  Aposlolidiotum  :«  Habenles 
victum  et  vestitum  his  contenti  sumus  (J  Tim.  vi),  » 
de  prssenti  tanlumcibo  saflctos  curam  gerere,unde 
ct  in  posterioribus  sit  prsceptum  :  «  Nolite  cogitare 
de  craslino  {Matlh.  vi).  »  Hujusmodi  panem  a  Deo 
petisse  vel  sperasse  primus  legilur  Jacob  peregre 
proflciscens :  «  Si,  iaquil,  fuerit  DomiQUs  mecum, 
et  cusiodierit  ia  via  per  quam  arobalo,  et  dederil 
mihi  panem  ad  edendam  {Gen,  xxvm),  •  elc.  Aliiif 


1433 


COMMENT.  IN  MATIH.  —  LIB.  V. 


1434 


esi  panis  sermo  Dei  de  qoo  dicitur :  «NoniQ  solopane  A  sed  nec  allero  coramutari  concedil,  imo  «licil  :  «  Sl 


vifii  bomoy  ^ed  in  omni  Terbo  quod  egreditur  de  ore 
Dei  {Oeut,  viii;  Matk.  if).  »  Cujus  deft^clum  commi~ 
naturpcrPropbetamDeu8populopeccatori:«Miitaiu' 
inquieiis,  votiis  tamem  au^Jieadi  verbum  Dei  (Amos 
VII).  •  Terlius  est  panis*  caro  Chrisli,  quam  nobis 
de  sancio  altari  dat  quemadmodum  dixil,  v  elpanis 
quem  ego  dabo,  caro  mea  esl,  pro  mundi  vita  {J'jan. 
vi).  »  Quidlibet  horum  trium  cogites,  Dei  donumeht, 
ueo  alius  quis  r.r!eter  eum  dare  potesl.  Si  de  pane 
ficluali  quffiras,  quis  aliua  facit,  ut  eum  lerra  pro- 
ducat  ?  bi  de  pa  ic  sptntuali  quod  est  ferbum  Dei, 
quomodo,  nisi  per  Dei  adspirationem  datur?  «  Quo- 
modo,  inquii  Apostoius,  prsdicabunt,  ni«i  miitan* 
tur?  {Rom,  xx.)  »  8i  de  plane  sacramenti,  quis  nisi 


quismutaverit,  ei  hoc  quod  mutatuin  est  et  pro  quo 
mulHtumt^st,  sauctitiCAlntur  Doiuinoetnoo  redime- 
tur  {LeviL  xxvii).  N  Sexta  petiiio  :  •  Et  ne  nus  in- 
ducas  in  tentalionein.  »  Ergone  Deus  iuJucere  sdiet 
in  tentalionem,  ut  dioamus  ei,  «  et  ne  nos  inducas 
in  tentationem  ?  •  Non  uiique  io  tentatiouem  inaii, 
tentationem  concupisceniiae,  sive  pecculi.  «  Ncmo 
cum  tentatur,  ait  Jacobus  apostulus,  dicai  quia  a  Deo 
tentatur.  Deus  enim  inientator  malorum  Cbi.  Ipse 
autem  Deminem  tental.  Uousquiiquevero  tentatura 
concuspiscentiasua  abstractus  et  illectus  {Jac.  i).  » 
Est  aiia  tentatio,  scilicet  Iribulatio,  quae  ab  hoc  sae- 
culo  muitis  infertur  luodis  et  ejusmodi  lentatione 
Deus  sanctos  suos  tentare  consuevit.  Hinc  est  illud 


Deus  facerc  potest,  ul  tibi  ad  vitam  delur,  et  in  re-  n  per  Sapieutem  dictum  :  «  Deus  leotavit  illoB,  lan- 


missijnem  peccaiorum  a  te  percipiatur?  Igiiur  «p.i- 
noin  noatrum  quotidianum  da  nohia  hodie,  » siodi- 
Cdl  srtpiens  eiidm  rei,  ut  veraciter  couflteatur,  neo 
erubescat  conflieri,  dicens:  «  Ego  aulem  mendicus 
suiii  et  pauper  (Psul.  xxxii).  »  Quiota  pelilio  :  «  Et 
dimitte  nobis  debiia  nosira,  siculet  nos  dimitliir.us 
debitoribtts  nostris.  »  Uualiter  nos«  quorum  mulla 
Bunt  debita,  dimittamus  debitoribus  nostris,  ipse 
hujusorationis  auctur  exemplo  suo  docuil,  qui  nulli 
quidquam  debuit.  Cum  enimcrucifiireretur,  dicebal: 
(c  Pdter,  dimitte  illis,  non  enim  sciunt  quid  faciunt 
{Luc.  xxii).  ■  Sciebat  enim  intereos  esse  nonnullos, 
nescienles  616  quid  facerent,  eosque  dicturosesse 
ad  Petrum  el  ad  reliquos  apostolos  :  «  Quid  facie- 


quam  aurum  in  fornace  probavit  eos  {Sap.   iii).  » 

Recte  et  sapienter  sic  teniari,  id  est,  tribulari  me« 

tuentes,  et  pavidi  dtcamus  Deo,  rogemus  Patrem, 

«  et  ne  nos  inducas  in  tenlationem.  »  Sed  dicit  ali* 

quis  :  Noune  et  gioriosum  et  optabile  est  in  tribula- 

tionetentatoset  probatoscoronari?Nonne  ex  bujus- 

modi  t^ntationibus  roartyres  saocti  facti  suntgiurio- 

si  ?  Nonne  ergo  magisoptare  debemus  tcntatiuncm  f 

De  tentaliono  quoque  pcccati  si  plasel  hic  inteli.gii 
non  aliter  intelligendum  est,  «  et  ne  nosinducas  io 

tentationem,  »  nisi  ac  si  diceretur,  et  ne  nos  permit* 

tas  induci  in  tentationem.  Septima  petilio  :  «  Sed 

libera  nos  a  mait).  Amen.  »  Uanc  ot  superius  jam 

dictum  est  secundum   Lucam,    sicut    et    tertiam 


mus,  viri  fratres?  (Act.  ii.)  .  Credituri  erani  ex  iUis  p  i»»»™  •  «  Fiat  voluntas  tua  sicut  in  ccBloelin  terra,» 
plurimi,  et  dimissusest  iiiissanguisejus.secundum  ^  »^«^'0  brevilatis  omisit,  dum  plenlus  inculcare  vult 
pelitionem  dicentis  :  «  Paler,  dimitte  illis.   »  Simi-      eis  qui  nondum  intellexcrant  ex  hac  prima  institu- 


iiier  optare  debemus  cunotis  debitoribus  nostris,  et 
nou  qusrere  ultionem  ex  eis,  et  tunc  ore  libero, 
menle  spcura,  diccre  poterimus  :  «  Dimitte  nubis 
sicui  et  nos  dimitiimus.  »  Quid,  si  non  nesciunl 
quid  faciun*.,  sed  invidendo  perscquuntur  nos  et 
occidunt,  maximepropter  Cbiistum  ?Nunquid  exigi- 
lur  a  nobis,  oi  dimittamus  eis,  si  volumus  nobis  de- 
biia  nostra  dimitti  ?  Imo  non  solum  iDCulpabiliter, 
verum  etiam  juste  clamamus  id  quod  valde  notum 
el  usilatum  est  :  c  Vindica,  Domioe,  sanguinem 
sanctoruin  tuorum  qui  efTusus  cst,  et  redde  vicinis 
no^^tris  septuplum  in  sinu  eorom  (Psal.  lxxviii).  » 
Nonne  his  Kimilia,  imo  et  fere  graviora»  ipsa  Ghristi 


Uone,  qood  orantes  non  oporteret  multum  loqoi.  Et 
quidem  onum  idemque  videnlur  significare,  «  et  ne 
no8  indocas  in  tentationem,  sed  libera  nosa  malo, » 
quoniam  in  tentationemnoainduci,  idplaneestama- 
lo  liberari;  verumtamen  magis  universale  numen  esl 
malum  eorom  qoe  noceot,  etnalom  vel  saluti  hu' 
man»  adversa  sunt.  Nam,  ol  de  cseteris  taceam, 
mors  ipsa  malom  est,  el  iufernus  malum  est,  et  dia- 
boios  malos  est,  a  qoo  gratia  Dei  per  Jesom  Chri- 
sturo  Dominom  nostrom  nos  liberet  :  Amen  :  hoc 
signacolom  orationis  Dominics  interpretator  vere 
vel  Itdeliter.  Ecce  hec  esl  oratio  Dominica,  septem 
distincta  partibus,  id  est  petiiionibos,  et  ipsa  est 


persona  loquitur  in  Propheta  :  «  Fianl,  inquit^  uxo-  "  cunctarum  exemplar  orationQm«  ul  qutdquid  a  Pa- 


res  eorum  absque  iiberis,  et  vidus,  et  viri  eorom 
interticiantur  roorte,  »  et  cstera,  qos  ita  conclodit: 
«  Ne  propitieris  iniqoitati  eorum,et  peccatorom  aorum 
a  facie  lua  non  uelealur.  Fiant  corroentes  in  con- 
spectu  tuo,  in  tempore  fororis  tui  abutere  eis  [Jer, 
xviii).  »  Debitapecunis  seu  quaromlibet  rerom,  qo» 
nobis  jure  debentur,  ut  dimittamus  debitoriboa  no- 
stris,  conventio  nos  ista  non  cogity  nisi  forte  pro 
misericordia,  si  debitor  aitenualus  paupertate,  red- 
dere  non  possit.  Siqoidem  et  ipse  Dominos,  qood 
jure  sibi  debetur  vel  quod  ei  semel  quispiam  vovit^ 
nequaquam  dimittit,  sive  bonum,  sive  maiom  sit 


tre  nostro  Deo  petere  volomus,  hic  probemus  utrum 
Deo  placitum,  vei  ad  salotem  nostram  sit  idoneom, 
qood  poslulamus.  Nam  si  ab  islarum  qoalibet  peti- 
tionum  petemis  inleotio  discordat»  neqoaqoam  in 
nomine  Salvatoris  postolal,  et  idcirco  non  arroget 
sibi  sponsionero  dicentis :  •  Si  qoid  petieritis  Pairem 
in  noinine  meo,  dabit  vobis  (Joan  xvi).  t  Et  in  con- 
ctis  qoidem  petitionibos  daret  Pairis  bonitas,  ia 
quinta  autem  que  est,  «  et  dlmitte  nobia  debita  no- 
stra,  sicut  et  aos  dimitiimos  debiloribus  nostris,  » 
bonitas  simul  et  aeTcriias,  qoam  protinus  ita  con- 
firmat  :  «  8i  eoim  dimiseritis  bominibos  pecoata 


1435 


RUPEKTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1436 


aorum,  dimittet  el  fobis  Paler  lester  ccBlestis  deli- 
ctayeilrd;  siautem  non  dimiserilis  hominibus,  nec 
P.iter  Tester  dimittet  fobis  peccaia  festra.  •   Quam 

bene  bonitas  etsevt-riias  pii  Patris,  ei  justi  judicis 
per  isiam  coadiiionem  proviilii  cunciisreconciliatio- 
nem  qustituris,  sicut  ipse  superius  dictafit  dicens : 
«  Si  ergo  otrers  muaus  tuum  anie  altare,  et  rccor- 
datus  fueris  quia  frater  luus  babet  aiiquid  adfer- 
8um  te,  relinque  ibi  inunus  tuum  ante  aitare,  et  vade 
prins  reconciliari  fratrituo,  et  tunc  veniens  ofleres 
munus  tuum  {HlaUh,  y).  »  Legimus  hunc  ipsum 
Oominum,  ubi  prsBcepta  et  judicia  sua  populo  suo 
per  Mosen  proposuii,  ita  dicent(*m  : «  Qui  percusee- 
rit  hominem  volens  eum  occidere,  morte  moriaiur. 
Qui  autem  non  est  insi<liatus,  sed  Deus  illum  tradidit 
ia  manus  ejus,  constituam  tibi  locum  quo  fugere 


^  debeat  (Exod.  zii),  n  sabauditur^  ne  propiDqDOs 
occisi  inlerficiat  eum,  quodalibi  conBtitueQsplenioi 
edicit  {Num,  xxif).  Qus  fortior  vel  magis  rouniti 
cif  itas  reis  ad  re fugiendum  esse  potuii,  quam  ista 
conjunctio  justitiae  sau  cbaritatis,  <«  bi  non  diiuiseri- 
tis,  nec  Pater  feeter  dimittet  fobis  ?  v  Quis  enini 
Patris  hujut  lilius  esse  folens,  cifitatib  hujuace  fe- 
cies  et  BiTas  efTringere  audebit,  et  ia  eam  vindicare 
qui  m  illam  confugit,  cupiendo  reconciliari  ?  Iintor 
quoniam  dixeral  superin»  :«Vade  prias  reconciiia- 
ri  {i\faUk.  v),  »  et  ille  poterat  causari  de  difQculiaio 
recouciliationis,  puta  dixisse  Dominum,  oon^titoam 
tibi  locum  quo  fufcere  debeas  {Exod.  xxi), » id  est 
ponam  condilionem  de  peccatis  dimittend>8,in  quam 
timens  incidere  frater  tuus,  satisfactionem  toam 
suscipiat. 


LIBER  SEXTUS 


61 T  «  Misericordiam,  et  veritatem,  ait  Psalmi- 
sta,  diligit  Deu8,graliam  et  gloriam  dabit  Dominus 
{Psal.  Lvxxiii).  •  Secundum  buc  veridicuin  carmen 
h»c  loquitur  Dei  Filius,qua9nuoctractHfimus  et  tra- 
clamus.  «  Te  auiem  facienle  eleemosynam,  nescial 
Binistra  tua  quid  faciat  dextera  tua,  ut  sit  eleemo- 
syna  tua  iu  absconso,  et  Pater  tuus  qui  fidet  in 
absconso,  reddet  tibi.  >»  Et :  «  Tu  aotem  cum  ora- 
bis,  intra  in  oubiouium,  et  clauso  08iio  ora  Patrem 
tuum,  el  Pater  luus  qui  videt  in  absconso,  reddet 
tibi.  »  Ibi  misericordia,  ibi  veriias  est  quam  Deus 
diligil.El  quid  nisi  gratiam  etgloriam  reddet  tibi?Bt 
oontra  similatores  et  callidi  profocant  iram  Dei  qua- 
lium  fidelioet  maximi  eraat  hjpoorit»  illi,  Scrib», 
et  Pharisei,  contra  quos  dicit  :  «  Cum  ergo  facis 
eleemosyoam,  aoli  tuba  caoere  aote  le,  sicui  faciunl 
bypocrilaB.  >  Et  :  <c  Cum  oratis,  non  eritis  sicuthy- 

pocritae.  »  In  tribos  his  operibus  fcritatem  se  dili- 
gere  testatur.  Eionim  tertium  hoc  est  :  «  Cum  au- 
tem  jenunatis,  noliie  lieri  sicui  hypocrit»  tristes. 
Exterminant  e  lim  facies  suas,  ut  parcant  homini- 
bus  jejunantes;  amen  dico  vobis,  quia  receperunt 
mercedem  suam.  Tu  autem  cum  jejon^-s,  ange  ca- 
put  tuum,  et  faciem  tuam  lafa,  ne  vide.iris  homini- 
bus  jejunans,  sed  Patri  tuo  qui  est  in  absconso,  et 
Pater  tuus  qui  videt  inabsconso  reddet  tibi.  »  Pri- 
mu8  omnium  jejunaase  legiiur  Moses.  Nam  ex  quo 
primus  homo  contiaenliae  legem  transgres^us  est, 
non  obaudiens,  ut  ab  uno  selignoconiiaerel,  nullus 
recogitasse  iegitor,  ut  per  jejunium  fa<*iem  Dominj 
utcunque  complacaret,  quam  ille  per  cibum  fetitum 
inobediens  ofTenderat.  Nam  illc  jam  dictus  Moscs 
jussus  esse  non  legitur,  ut  jejunartt,  sed  sponte  je- 
janavij,  ut  sermonem  ex  ore  Dei  procedentem,  in 
quo  vif  it  homo  {Deid.  viii),  accipere  atque  conscri- 
bere  digaus  existeret.  Harsus  jejaaafit,  ut  dimissio- 


B  aem  peccati  popuio  impetraret  quemadmodam  dicii 
ipst^  Moees : «  Et  procidi  anle  Domiaum  sicol  prius 
quadraginta  diebua  et  quadraginta  noctibus,  pa- 
nem  non  comedens,  el  aquam  non  bibens,  propier 
omaia  peccata  vestra,  qos  gessistis  conira  Domi- 
num,  eteum  ad  iracundiam  profocaaiis.  Peccalum 
auicm  vestrum  quod  feceralis,  id  est  vitulam  arri- 
piens,  igne  combussi  {DetU.  iij.  «  Est  ergo  jt^ju- 
nium  difios  auctoritaiis  res,  non  quod  Deus  illod 
prsceperil,  aot  digitus  ejus  in  Ubuli8  scripserit, 
sed  quia  non  eine  firtute  Dei  mortalis  homo  qoi- 
dra^rinta  diebos  ct  qoadraginta  aoctibaa  8eme]  el 
iierum  jejnoare  potuit,  et  Jejoaando  multum  Deo 
appropinquafil,  a  quo  primus  bomo  manducan  lo 
nimis  longe  recessit.  Caosam  fei  intentiopem  jeju- 

p  naadi  Moses  et  Elias  et  Daniel  bonam,  et  Deo  d'.- 
gnam  habentes  gloriosom,  et  laudabile  fcceruot  je- 
junium,  fidc^licel  hoc  intendentes,  hoc  exspeciaates, 
ul  milteret  Deus  iliud  quod  Abrabe  promiserat  sc- 
men,  id  esiCbristum.  Qui  ubi  veuit,  jam  non  foit 
jejunandum  donec  auferretur  ab  eis,  quemadmo- 
dum  ipse  dixit  Pharisaeie,  facieoiibus  qaspsiioaem, 
quare  discipoli  cju8  non  Jejonareat  :  •  Nunquid, 
ait,  posaunt  fllii  sponsi  lugere,  quandiu  com  illis  o^t 
sponsus?  Venient  autem  dies,  cum  auferetsr  ab  eis 
sponsus,  et  tunc  jejunabunt  {MaVh.  ix).  m 

Causam  istim  jejunandi  non  babneruul  oeo  ba- 
bent  hypocrite  tristes,  et  tamen  ji^juoaferaot,  et  je- 
junant  fre>tuenter,  desiderium  Christi  nen  habentes, 
et  mira  vani  cordis  doritia  nonnonqaam  plue  jejo* 
nando  laborant  quam  hi  qui  Christum  e(  vitam  teter- 

"  nam  desiiderant.  Verbum  «eitermioanl,»aliad  rool- 
tum  signitical,  quam  fulgo  inlelligitur.  Exlermina- 
tur  quippe  exsul,  qui  mittitar  exira  lermioos.  Pro 
hoc  ergo  sermooe,  demoliuniur  semper  deberoos 
accipere.  Demolitur  autem  hypocrita  faoiem  taam, 
ut  tristitiam  simuiet,  et  aoimo  forte  Itstante  luotum 


1437 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB,  VI. 


1438 


ge^^lal  in  vullu.  Quod  deinde  dicit,  «  tu  aulem  cnm  A  nanlium  distaniia  Iriplex.dum  jejunant  nlii  proptcr 


jejuniiSy  unge  caput  tuum,  et  faciem  tuam  lava,  » 
JDxta  ritum  provmcisB  Palestinap  loquilur,  ubi  die- 
busff^slis  solcnl  un;^ere  capila.  Prflecipil  erpo,  ut 
quatidojejunMmus  IsBios  nos  et  festivos  esse  mon- 
stremus  Quid  aulem  faciemus  nos,  quibus  consue- 
ludo  non  esl  nec  fuil,  diebus  fe.stis  ungere  capiu? 
Quomodo  faoiemus  id  quod  dicit :  «  Tu  autemcum 
jejunas  unKC  capul  luuro,  ne  videaris  ab  boniini- 
buBJejunans  ?  »  Grgo  nonsuperfluum  esl,  anagogi- 
cum  bic  admilteresensum,  ut  ungere  caput  nostrum 
buc  sil  exhiarare  cor,  qnod  esi  principate  nostrum  ; 
eleoim  sicui  de  eleernosjna,  ita  et  de  jejunio  recte 
dictum  inleiligltur  :  «  Hilarem  enim  datorem  diligit 
Oeus  (11  Cor.  ix).  »  Denique  gaudere  in  Spirilu  san- 


Dei  regnum,  qoia  difTertur  ct,  nondum  venit  eis  per 
occultum  di?initalls  consilium,  justuniquo  judicium, 
alii  propter  infaustam  niemoriara  cavuum  adferso- 
rum,  qui  circa  res  tcmporales  acciderunt,  alii  pro- 
pter  humanae  laudis  appetilom,  ut  glorificenlur  ab 
bominihus  iHnquam  jusli,quia  miseraambilione  re- 
pleii  sunt.  Secundum  dislinctiones  istas  sequitur 
adhortans  suos,  et  dicit ; 

«  Nolite  tbesaurizare  vobis  thesauros  in  terra, 
ubi  mrugoet  tiaea  demolitur,  el  ubifures  efTudut, 
etfurantur.  Thesaurizate  autcm  vobis  thesauroi  in 
cobIo,  ubi  neque  aerugo,  neque  tinea  demolitur,  et 
ubi  fures  non  etTodiuni,  nec  furantur.  »  Ubi  esl  enim 
tbesauros  luus,  ibi  est  el  cor  tuum.  NunquiJ  enim 


cio  boc  esi  ungi  oleo,  quia  Spiritus  sanctus  oleum  g  theaaurizare  id  solummodo  est,  pecuniam  congre- 


diciiur,  ut  illic:  «  Unxit  te  Doiis  Deus  tuus  oleo 
laetitiffi  prae  consortibus  tuis  (Psal.  xlit).  >  Hoc  au- 
tem  gaudio  tuno  gaudere  possumus  in  jejunio,  si 
cons<:ienlia  nostra  tentimoDium  babet,  quod  inter 
ipsum  jejunium  pascatur  sponsi,  qui  ablatus  est  a 
nobis,  sancto  dosiderio.  Gaudinm  istud  bjpocritae 
non  qusrunt,  et  idcirco  trlstes  hic  dioentur,  illi 
autem  nescierunl,  de  quihus  propbeta  Zdcharias  ila 
Io«|uitur  :  t  Mi^erunt  ad  domum  Dei  Sarasar  et  Ro- 
gomelech,  et  viri  qui  erantcum  eo  ad  deprecaudum 
faciem  Domini,  ut  dicere  saoeriotihas  et  propbelis 
Domini :  Nunquidflendummihiestinmense  quinto, 
fel  sanclincare  me  debeo,  sicut  feci  jam  multis 
annis?  •  {Zach.  tii.)  Videlicet  quia  solota  erat  ca- 


gare  ?  Imo  et  opera  qualicumque,  seu  bona  seu  mala 
facere  ,  thesaurizare  est.  Nam  sicul  qui  boiia  agit, 
gloriam  aelernam  thesaurizat,  quapropter  et  de  ti« 
mente  Dominuro,  scriptum  est :  t  Jiicunditatem  et 
exsnltationem  tbesaurizavit  super  eum  {Eccl.  xt),  » 
sic  et  qui  mala  agit,  reote  iram  dioiinr  thesauriza- 
re.  Unde  et  Aposlolus  :  «  Tu  autem»  inquit,  secuo* 
dumduritiam  tuam  el  cor  impoBnitens  thesaurizas 
tibi  iram  in  die  irs  {R<m,  ix).  »  Maxime  de  bonis 
bic  sentiendum  est*  videlicet  de  eleemosynis,  ora- 
tionibus  et  jejuniis,  quiade  his  haclenus  sermofuit. 
Deniquequi  jejunantes,  caput  suum  non  anxeruntt 
Dcc  faciem  suam  laTerunt,  hi  sunt  quorum  tbesau- 
ros  in  terra  thesauriz^tos  tinea  toI  airufco   demolita 


ptivitas  Babjlonica,  templumque  manofactum  res-  p  est,  quia  videlicet  valde  lioeosum  caput  est  et  sru- 


dilicabatur,  causam  nullam  putabant  superoNse,  cur 
flere  deherent  aut  jejunare.  Qua!»i  vero  sola  capti- 
Titas  illa  deflenda  fuerii,  el  non  potius  uniTcrsalis 
captivitas  geoeris  humani,  quae  in  Adam  contigit, 
el  quasi  reffidificatio  teropli  illius  manufacti,  malo- 
rum  omnium  Gnis  fueril,  et  non  potius  templum 
futurum,  templum  Dominici  corporis,  quod  tandem 
fabricari,  et  de^nde  solvi,  et  post  triduum  oportebal 
excitari.  Propterea  sic  responderi  debuit,  et  sio  re- 
sponsum  SlSest  illls:  «  Gum  jejunastis,  et  plan- 
geretis  in  quinto  et  septimo  per  hos  septuagiola  an- 
Dos,  nunquid  Jejanium  jejunastismibi?  Et  com  co- 
medistis  et  bihistis,  nunquid  non  Tobis  comedistis 
et  Tobismetipsis  bibistis?  »  {Ibid,)  Quod  est  dicere: 
Nonne  hoc  pacto  non  Dei,  sedvestramgloriamqos- 


ginosa  facies,  ubi  totus  jejunii  fruotus  est  fideri  el 
gloriflcari  ab  hominibus,  dum  propter  tristitiam  tri- 
stemque  Tultus  maoiem,  hjpocritae  nequam  sancli 
putantur.  Boontra  qui  capul  suum  unxerunt  oleo 
sopradicto,  et  faciem  suam  laverunt,  juxta  illud  : 
«  Hilarem  enim  datorem  diligit  Deus  (II  C(7r.  ix),  • 
qualium  bilaritas  esl  ipes  quc  in  ccbIo  reposita  eslt 
hi  sunt  quorum  tbesauros  in  cgbIo  tbesaurizttos, 
nectinea,  nec  aerogo  demolitur,  quia  yidelicet  ari- 
dilas  tinea  nunquam  contingit  caput,  quod  in  8pi- 
riiu  sancto  delectatur.  Fere  medii  sunt,  quorum  je- 
juniieausa  terrenum  qoidem  habet  fundamentum, 
sed  non  nsquequaque,  noa  siout  causa  bjpocrita- 
rom,  sed  simpliciier  et  pene  pueriliter,  sicut  illisu- 
pra    memorati,  qui  soluta   captivitaie  Babylonica 


ritis,  dum  pro  rebus  temporalibus  qaia  desunt,  sive  ^  dom  lemplom  resdificiiretur,  dixeruot :  «  Nuoquid 


ul  nffl  lAUi,  lugetiset  jejuoaiis,  el  deregno  Dei,  quod 
difleratur,  quod  nondum  veneril,  non  caratis  ?  Nod 
ila,  sed  «  jejunium  quarli,  et  jejanium  qointi  et  |e- 
juuium  septimi,  et  jejanium  decimi  erit  domui  Jnda 
in  gaiidium,  et  lstiiiam,et8olcmnitates  prsclaras, 
usquequo  venient  populielhabitabuntin  ciTitalibns 
multis,  etapprebendent  decom  homines  ex  omnibus 
linguisgcntiuro  fimbriam  viri  J udsi  (Zac^.  viii),  » 
etc.  Quod  hic  in  ETangelio  dictom  est  Jejunanti  ca- 
pul  ungere,  et  faoiem  lavare,  hoc  illlc  io  propheta 
dictum  fuerat  jejaniumio  gaadium  et  Istiiiam  el 
Bolemuiiates  prsclaras  esse  debere.  Est  igitur  jeja- 


flendum  mibi  est  in  die  quinto,  vel  sanctificare  me 
debeo,  sicut  feoi  jam  moltis  annis  ?  » {Zach.  vii.)  Nam 
et  qui  ejusmo  1i  sont,  non  quidem  habent  rite  je- 
Junandi  scientiam,  sed  propter  hoc  non  imputamus 
eis  bypocritarum  malitiam,  qaia  videlicet  aliud  est 
propter  damna  rerum  lemporalium  veraciter  dolcre 
et  absqoe  flctione  lugere  *,  aliud,  aineulla  menti  vet 
spirilus  coDtriiiooe  propter  adipiscendam  sanctitatis 
opinionem,  caput  inunctum  quAsi  circalum  conior- 
quere,  el  sacco,  et  cinere  sternere.  Sic  enim  jeju* 
Dare  etiam  potoeruDt  crudeles  bomioids,  in  ipso 
crodelitaliivel  homicidil  meditatione.  Exempii  gra* 


1439 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSI8. 


1440 


lia;  «  PraBdlcitejejuniam,  inquil  Ji^zahel,  et  sodere  A  tuum.  >»  Quod  dic!umquale«ilille  aliqaanlisper  in- 


facite  Nah(»th  inier  primos  populi,  ei  subminiie 
duos  firos  lilios  Bciial  coutra  eum,  el  falsum  dicant 
testimoiiium  :  Benedtxil  Nabolh  Deum  el  regem  et 
educiie  eum,  el  iapi(ietur,8icque  moriatur  (lil  Reg* 
xxi).  »  Aliud  fuit  hoc,  aique  aliud  quod  «  cum  ao* 
dissel  Achab  sermones  Heliae.  scidilvestem  suam  et 
operuit  cilicio  carnem  suam,  jejuaafiique  et  dor- 
mivil  in  sacco,  et  ambulabat  demii^so  capile,  ul  ma- 
ium  noQ  induceretur  in  diebus  ejus  {ibid.}.  »  Ibi 
Achab  jejunando  non  quidem  hypocritd  fuit,  the- 
saurizans  sibi  aliquid,  ut  diceret  Dominus*  «  Quii 
igitur  humiliatus  est  mei  causa,  noa  inducam  ma- 
lum  in  diebusejus(t^f(/.).  >  Verumtamen  boc  ipsum 
in  terra  ibes;iurizdTit,  «   ubi  fures  eflbdiunlet  fu- 


teiligit  per  aimilituiiinem  Bui,qui  soliiciludinem  bo- 
mini^  fotiseo  promissi,  vel  cujatcamque  debiti  ne- 
cessiiate  ducius  ?el  commoDilos    corde    i^ao  il!oe 
sspe  respicii,  ubi  novit  se   reposuisse  aliquid,  per 
quod  sese  liberare  possit.  El  qaiseum  jure  repellm 
possil,  quio  tbesaurum  suom  recipiat,  cam  voloerit 
vel  tempus  fuerii?  Porro,  in  coelo,  ulla  unqoam  io- 
juria  fit,  qoin  cum  tempos  foerit,  cor  ejos,  id  esl 
619  ipsemet  admissus,  accedal   illuc,  ut  fruilor 
ibesauris  feuis,  quos  tbesaurizavit  illic.   Et  inierim 
dum  vivii,  semper  cor  ejusiliic  est,  ubi  in  maDOS 
Domini  commisii  ac  prsmisit  qualiacunqae  booa 
opera,  per  quiB  redimi  possit,  in  die  judicii. 
«  Lucerna  corporis  toi  esi  oculut»  tuus.  Si  oco- 


rantur.  »  Qualis  utique  exsiilit  Jebu,  quia  videlicet,  g  lus  luus  fuerii  simplez,  tolom  oorpos  luom  loci- 


quamvis  jubente  Domino,  deleTeril  domum  illius, 
Don  tamen  glorisB  Domini,  sed  snas  cupiditati  aiu- 
duil  ;  quippe  cum  regnaret,  non  fecit  volunlalem 
Domini,  ul  vitulos,  quos  fecit  Hieroboam,  desere- 
ret  (IV  Reg.  ix). 

Quid  taudem  thesaurizare  in  cgbIo  ?  fel  certe 
quodesl  iliud  cmlum,  in  quo  nobisesl  tbesaurlzan- 
duin?  Non  utique  ccslum  aereum,  neque  iilud  qood 
aecondo  die  factum  est,  sicutscriptum  esl  :  «  Dixit- 
que  Deos  :  Fiat  lirmamentom  in  medio  aqoarum, 
el  vocavit  Deus  Grmamentum  cmlum  (Genes,  i), »  sed 
cmlum  tertium,  quod  iu  priucipio  faclum  est,  sicut 
iiiJem  ecriptum  est:  «  In  principiocreaTit  Deuscoe- 
lum  et  terram,  »  ccBlum  invi^^ibile  esl,  infisibilis 
palria  spirituum  beatorum,  diciiurque  «  coDlum 
CGoli  (PsaL  cxiii),  >  quia  videlicet  comparatione 
ejus  terra  est,  et  hoc  ccBlum,  et  quidquid  ?ideri  po- 
test  oculii  lerrenis.  Quomodo  in  illo  coeio  debemus 
thesaurizare  thesaorosP  Nimirum  idcirco  jejunando 
et  eleemosjnas  faciendo,  csterisque  modis  omnibus 
lugendo,  quia  illuc  abiit,  et  nondum  rediitsponsus, 
qui  ablatus  est  nobis  filiis  suis.  Gausa  isia  coBlestis 
est,  et  proiode  qui  hanc  habet,  rectein  coelo  thesau- 
rizare  dicitur,  nimirum  tulo  in  loco,  quia  fures  ibi 
non  efTodiuut,  nec  furanlur,  neque  oprugo,  neque 
tinea  demolitur.  Puerunt  ibi  olim  quidam  fures, 
scilicet  diabolus  et  aDgeliejus,qui  quasi  eiTodienies 
divinitatih  honorem  furari  voluerunl,  seJ  oon  value- 
ront,  Imoquid^uid  honorisTel  pulchritudinis  babe- 
bant  a  Grealore  sibi  collatum,  aerugoet  tinea  ne- 


dum  erit.  Si  autem  ocolos  toos  nequam  foerit, 
tolum  corpos  toom  lenebrosom  erit.  Si  ergo  lo- 
men  quod  in  te  est,  ienebr»  sont,  ipse  tenebrc 
quantae  erunl?  »  Etenim  sensos  iste  esl  :  Idcireo 
non  dixi  sic  oniTersaliter  vobis  omnibus  faciec- 
tiboB  eleemosjrnam :  Sit  eleemoayna  Teblra  in  ab- 
8C0DS0  ;  et  :  Vos  aotem  com  oratia,  intrate  io 
cubiculum,  ei  clauso  oslio,  orate  Patrem  tcs- 
trum;  ei :  Vos  aotem  com  jejuoaiis,  ungiie  eapiia 
vestra ;  scd  dixi  singolariler  :  •  Te  autem  fac.enic 
eleemosjDaQi,  »  elc.quia  Tidelicetnon  omnibosilico 
hoc,  neque  omnibus  dicendum  esl  hoc,  sed  lilii 
uni  vel  alteri,  simililer  unicoilibet»  cojos  oculos 
forte  infirmos  est,  cujos  intentio  nondom  eatis 
firma  est.  Etenim  «  lucerna  corporis  tui  esi  oca- 
lus  tuus,  •  et  sobaodire  debes,  qoia,  secuodum 
hujus  rei  similiiudinem,  locerna  operis  toi  es^ 
iDtentio  toa.  «  Si  ocolus  tuos  foerit  siroplex,  tc 
tom  corpos  luom  lucidum  erii,  »  el  subinielligcre 
debes  quia  secuudom  rei  bojos  similitudinem,  si 
intcDtio  iua  fueril  absqoe  hypoerisi,  el  abstoe 
nebula  cujuslibet  miser»  Tanitatis,  tunc  opus  tuam 
iolum  lucidum  erit.  t  Si  aoiem  oculus  luns  ne- 
quam  fueril,  totum  corpus  toum  teQebroeura 
erit,  »  et  similiier  scire  debes  qaia,  si  loteniio 
toa  foerit  iu  hypocrisi,  totom  opo»  tunm  lenebro- 
sum  erii,  sive  jejuoium,  sive  oraiio,  sive  oleemo- 
syoa  eil.  »  Si  ergo  lumen  quod  in  te  est,  tenebre 
suDt,  ipsffi  teaebras  quanta  erunt?  Quod  e^i  di- 
cere  :  Si  opera  booa,  qo»  facies  coraui   homini- 


quissimffi  hypocri&eos  demoliia  est,  quia  sicut  illi  D  bus,  propter    hypocrisiD  reproba  sunt,  ipsa  opera 


per  prophetam  exprobratur,  c  In  medio  lapidum 
ignilorum  ambulaTil  perfectus  in  viis  suis  (E%ech. 
xxviii),  •  quffi  perfectio  fuit  hypocrisis,  ul  videreiur 
esse  quod  uon  erat,  Altissimo  similis,  et  illa  hypo- 
crisi  ffiruginatus,  jam  non  splendidug  aogelus,  sed 
teler  esl  diabolus,tin60sum  utique  praBfcreos  caput. 
Ejusmodi  fures  ibi  fueruot,  sed  jam  ibi  dci  sunt, 
n3c  erunly  nec  lineam  eive  eruginem  admisit  pcs- 
stea,  necadmitiel  unquam  iilud  cmlum  casu  illorum 
purificatum.  lllic  ihes^aurizale,  inquit,acdemum  fa- 
miiiariler  conscienliam  cujusque  conTeniens,  «  ubi 
est   enim,    inquitt  thesauros  tuos,  ibi   est  ei  cor 


mala  quse  ia  occulio  sont,  quale  Judiciom  mereo- 
tur  ?  Proinde  simphcem  oculum,  id  eal  intentio- 
nem  bonam  in  corde  habeas,  el  quomodo  tIs 
fac.  Nam,  si  fuerii  simplex  oculus  ejusmodi,  tuoo 
profeclo  acceplum  esl  Deo  qood  facis,  slve  cinere 
aspergas,  siTe  oleo  perongas  caput  tuum,  dum 
jejuoas,  siTe  loD;.am  sive  brevera  orationem  faciast 
sive  muliis  Tideoiibus  sive  nullo  soienie  paopeH 
eleemosyoam  porrigas.  Hic  autem  oculu^i  iiraplezt 
hiec  intentio  booa  esi,  copere  oi  homines  opera 
toa  videutes,  glorificent  Patrem  qui  in  codlis  est» 
sicut  econtra  neqoam  oculus   intentio  mala  est, 


144 1 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VI. 


1442 


ambire  at  ab  hominibua  ftloriflceris,  qao  fit  ul  te- 
nebrosum  sit  quodcanqae  facis,  sive  cinia  sife 
oleum  in  capite  tuo  sit,  sive  lonxa  sive  brevia  ora- 
lio  tua  sii,  sive  publica  sive  occulia  eleemosjrna 
lua  sit.  Interim,  dum  nonduni  puriiicatus  est  ocu- 
lus,  dum  (ieri  poiest,  ul  levi  vento  vel  aura  mi- 
seree  vanilatis  inlenuo  laedatur,  faoito,  ut  dixi,  ul 
non  Tidearis  hominibus  jejunans,  aut  eleemosynas 
faciensy  aut  orans. 

«  Nemo  potest  duobus  dominis  servire.  Aut  enim 
UQum  odio  habebit,  et  alterum  diiiget,  aut  unum 
sustinebit,  et  alierum  contemnet.  Non  poteslis  Deo 
servire  et  mammone.  Ideo  dico  vobis,  ne  solliciti 
sitis  anims  vestre,  quid  mandacelis,  neque  cor' 
pori  vesiro  quid  induamini.  »  Hnctenus  temperan- 
dum  esse  debuit  a  maligna  super  fluilate  hjpocrita- 
rum,  quorum  in  ipsa  temperanlia  ciborum  grAnde 
esl  inlemperaniis  vitium,  nunc  addit  qood  adbuo 
meiius  et  perfeclius  e«l,  ut  hi,  quispiriiuaiibuseiu- 
diis  idonei  sont,  soluti  ao  liberi  esse  cupianl  ab  omoi 
occupaiione  curarum  saecularium,  ab  omni  sollici- 
tudine  rerum  quoque  venalium  juxla  illud: «  Mar- 
tha,  Marlha,  sollicita  es,  et  lurbaris  erga  ploriroa : 
Purro  unum  est  necessarium.  Maria  optimam  par- 
tem  eleKii»  quje  non  auferetur  ab  ea  (Luc,  x ).  » 
Uoc  ila  incipit :  «  Nemo  potest  duobns  dommis 
servire.  Aut  enim  unnin  odio  habebit,  ei  allerum 
diliget,  aut  unum  sustinebil,  et  aiierum  contem- 
net.  »  Hano  generalem  de  dominis  aententiam  quam 
veram  esse  raiio  sponle  concedii,  idcirco  prsmi- 
sit  ut  specialem  opporlone  Bubinferret,  eadem 
nixam  veritatis  flrmitaie, «  non  poteslis  Deo  ser- 
vire  et  mammonc »  Sciendum  quippe  est  qnod 
non  idem  sil,  duobus  dominis,  ao  si  dixissel: 
Duobus  hominibus,  sive  duobus  re^ibus  aul  pote- 
statibus.  Nam  duobus  hominibos,  duobus  regibus 
sive  poiesiaiibus  potest  unus  homo  servire«  quia 
possuQt  dao  reges,  duo  principes  sibimet  concor- 
des  eii^lere,  ut  fuerunt  Saiomon  et  Hiram,  rez 
Tjri  invicem  fcederati  (/J/  Reg.  v),  et  ambobus 
servire  potuil  artifex  Hiram  in  «dificatiooe  domos 
Domini,  qoeiu  misil  rez  Hiram  prodeolem  et 
scienlissimom,  qoi  noverat  «  operari  in  aoro  et 
argento  el  »re  et  ferro,  marmore  et  lignis,  pur- 
pura  quoque  et  hyacinlho  et  bysso  et  coccino,  » 
ct  adinvenire  prudenter  qoodcunqoe  in  opere  ne- 
cessarium  esset  (//  Par,  ii).  Porro  duobus  domi- 
nis  neminem  posse  servire,  idcirco  dictum  est  ve- 
raciter,  quia  dominatio  superbi»  fastus  est,  et 
dualilas  duminalionis  nunquam  absqQe  scissura 
cimlrarietatis  esse  potest.  Dnos  enim  Dominus, 
oniis  Dt*u9  est  {Ephes,  iv);  caieri,  qoi  dicuntur  dii 
vel  domiiii,  putaiive  dicuntur  et  non  sunt.  Atia- 
mnu  usus  oblinuil  ut  in  suo  quisque  jure  domi- 
nus  dic.-tiur  et  «^it,  ui  exempli  icratia,  in  8Uo  regno 
doininus  el  rex  dicebalur  rex  David.  Duo  domini 
tunc  ibi  ense  coBperunl,  quiadomioationis  uniiasin 
duHlitatem  ^cissa  est,  qoando  filios  ejos  Absalon 
dominationem  conlra  eomdem  patrem  suom  ar- 


A  ripuil  (//  Reg.  xvi).  Utique  duobus  illis  nemo  ser- 
vire  poluit.  Aut  enim  onom  odio  babuit,  et  alte- 
rum  dilexit,  ul,  verbi  gratia,  ille  Ghusai  qui,  quo- 
niam  servus  erat  bonus,  bonum  doininum  diiexit, 
et  malum  odio  habuit  apud  Absaton  degens,  et  sa- 
lutiDavid  miro  ilque  amdbili  artificio  consulens 
ac  deserviens.  Aul  unum  Fustinuit,  et  allerum 
contempsit,  ut  ille  Acbilofel,  qui  utique  non  dile- 
xil  Absalon,  sed  idcirco  sustinuit  eum,  ut  David 
dominum  legitimum  contemnere  possei.  Nunquid 
enim  diligebat  aut  diligere  nuverat,  qui  lalia  i\um 
legimus,  illi  consilia  dabat?  Imo  et  de  lolo  pene 
Israel  ita  sentiendum  esl,  qood  videlicet  neqoo 
Absaloo,  neqoe  Seba  niium  Buchri,  neque  Hiero- 
boam,   ceelerosque   reges,     quos     habuil,    dilexit, 

g  quippe  quos  toties  occidit  el  motavil,  sed  ob  boc 
tamen  dominationem  illorom  sustinuit,  ut  conte- 
mnere  posset  legitimam  dominationem  dumus  Da- 
vid,  toties  dicendo,  ul  Scriplura  meminit :  «  Quea 
pars  nobis  in  David  (//  Reg,  zx),  »  vel  :  «  Qus  hae- 
reditas  in  filio  Isai  ?  {lll  Reg,  xii.) 

Non  ergo,  ail,  potestis  Deo  servire  et  mammo- 
n».  Hi  namquc  sont  doo  domini  valde  sibi  con- 
trarii,  sicut  veritas  et  roendacium,  sicut  justum 
et  iniquum,  quia  videlicet  Dens  verus  est  Domi- 
nos,  et  hic  solus  jure  dominator.  Mammon  ao- 
tem,  id  est  princeps  hojus  mundi,  falsus  esl  do- 
minns,  et  inique  dominatur,  et  omnino  mentitor, 
de  otnni  gloria  mondi,  dicens:  «  Quia  mibi  hflec 
omnia  tradita  sont,  etcoi  volo,  do  llla  [Mailh  iv),  » 
qoia  non  ipse,  scd  solus  t   Excelius  duminalur  in 

C  regno  bominum,  sicot  Nabochodunosor  )iH  m  est 
cotitos,  et  coiqoe  voluerit,  dat  illod  [Dan,  iv).  » 
Istis  doobns  Dominis  nemo  potest  servire,  ambos 
istos  nemo  diiigere,  ambos  istos  nemo  poiest  odio 
habere  vel  contemnere.  8i  enira  Dominum  verum 
diligit,  faslum  odio  habet,  ut  sopra  diolus  Dovid, 
qui  in  psalmo  loquitur  :  «  Iniqoiialem  odio  habui, 
legem  aotem  toam  dilezi  {Psal,  czviii).  »  Si  ao- 
tem  falsom  diligit.  verom  Dominum  odit,  ut  Judsi 
de  quibos  Salvator  :  Nahc  aotem,  ait,  et  videront 
et  oderont  et  me  et  Patrem  meuro  {Joan,  xv); 
no  quippe  dicont  joxta  hais  vaiieiniom  :  t  Per- 
cossimos  foedos  com  morte,  et  com  inferno  pepi- 
gimns  pacium  {Isai.  xzviii).  »  Hurrisonum  est  hoc, 
et  ipso  auditu  nimis  asperom  quempiam  odisse 

D  Deum,  et  com  diabolo  et  crro  inferno  pepigisse 
paciom,  et  hoc  omnino  est  impiorum  atque  de- 
speratorom.  Porro  onvm  sostinere  et  alterum  con- 
lemnere  et  non  solum  suslinere  Deuiti,  conte- 
mnere  auiem  diaboium,  etiam  elrctis  interdum  ac- 
cidii,  exempli  gratia,  ut  ip>i  jam  dicto  David. 
Aliquando  eiiim  ilte  diabolum  susiinuit,  quem 
nunquarn  dilezit.  Deum  auiem  contenipsit,  tunc 
videlicAt  quando  leniatus  e-t,  ei  iu  Uriam  pec- 
cavit.  «  Quare  ergo,  inquil  Duroinus,  contf  mpsisti 
verborh  Domini,  ot  faceres  malom  in  conspectu 
meo  ?  Qoamobrem  non  recedct  gladius  de  domo 
toa  osqoe  in  sempiternom,  eo  qood  despexeris 


1413 


RUPEIlTI  ABBA.TIS  TUITIENSIS. 


I44i 


me  (/1  Reg.  iii),  »  elo.  Bonam  ergo  Dominum  ipse  A  roguulur  arbitrio  ?  Noqqo  in  psalmo  canUtia  :  «i  8a- 


contempsit,  malum  sOKlinens  dominum  propler 
emulumeulum  pravae  delecialioDis,  qui  el  peregri- 
nus  (licilur  ilie,  eo  quod  longe  stt  a  cifiiate  Dei. 
Quud  enim  dioium  illic  per  Natban,  quia  dives 
parcens  sumere  de  ovibus  et  de  bobus  suis,  ut  eX"- 
biberet  uonviTium  peregrino  illi  qui  venerat  ad  se, 
tulir  ovem  viri  pauperis,  parabolica  ioculio  est,  si- 
gnificans  quaiiter  malum  dominum  sustineret,  bo- 
num  aulom  contempseril.  Rursus  ?ero  idem  Da- 
vid,  maium  Dominum  comtemnens  ut  in  omnibus 
solilus  contemnere  fuit,  praeter  illum  sermonem 
Urian  Ethei,  bonum  Dominum  sustinuit,  subauditur 
corripientem,  eo  quod  numerassel  populum,  et  di- 
xil  :  «  Coarctor  nimis,  sel  melius  est  ut  incidam  in 
manus  Domini;  mulie  eoim  misericordiaB  ejus, 
quam  in  manus  bominis  (II  Reg.  xxiv).  » 

Qijoniam  ergo  non  polestis  duobos  dominis  istis 
servire,  ideo  dico  vobis,  ideo  suadeo  vobis  a  malo 
domino,  scilicet  a  mammona,  tam  longe  recedere, 
ut  ne  saltem  «solliciti  siiis  anims  TestriB  quid  man- 
ducetis,  neque  corpori  vesiro  qui  induamini.  « 
Multos  enim  sollicitudo  isia  Fcandalizavii,  ui  ma« 
lum  duminum  sustinerenl,  et  bonumDuminum  con- 
temDercnt,et  non  ad  hoFHm  tantum,  sicut  scanda- 
lizavii  lenlatio  sancium  David,  sed  nsque  in  Hoem, 
sicul  Saulem  qui  ante  illum  fuit.  Ille  enim  nimium 
sollicilus  de  bonore  ssculi,  et  de  vila  prssenti 
malum  dominum  non  solom  vivens  invitus  susti- 
nuil  propter  cuntemptum  Domini,  verum  etiam  in 
Gne  vitifi  sue  vulens  subiit,  oonsolendo  spiritum 


turabuntur  ligna  campi  etcedri  Libani,  quas  plan- 
tavit;  illic  passeres  nidincabont.    Ilorodii    domus 
dux  est  eorum  (PsaL  ciii).    »  Noliie  limere.   Sed 
Dominibus  et  verbis  illis  de  Yobis  prophetia  esi, 
quod  Pairi  veslro  cura  sit  de  vobis,  cam   paupe- 
res,  omnibus  relictis,  nullam  h^beotes   sollicitudi- 
nem   quid    manducare    aul    quo   indui    debeaiis, 
quasi  passeres  fucrilis  eflecti,  qui  non  serunl,  neqae 
metuoi,  ueque  congregant  in  horrea,  el  Pater  vesler 
coeleslis  pascit  eos.  Magister  enim  vester  unus  est 
Gbristus,  elhictanquamberodius,avismagna,et  for- 
tis  ad  devincendum  etiam  aquilam,  reginam  avium, 
qoamfis  in  coslum  volaverit,    nihilominus    taroea 
Tobiscum  est  umnibus   diebus  usque  ad  consum- 
mationcm    ssculi  {Malih,  xxtiii).  Dominus   hojos 
^  herodii  vita  est   aposiolica    quam    ipse    magister 
vester  Chrislus  exstruxil.  Si  passeres  ease  capitis, 
si  relictis  omuibus,  hunc  Magislrum  seqoi  vaitis, 
domus   ejos   prsBcedet  volatum  Teetrum,  clamans 
ad  liffna  campi,  dicens  ad   cedros   Lit>ani,   pr»- 
cipiens  poteniibus  et  diTitibus  bujus  !»seculi  :   Ex- 
pandile  ramos  Tcslrus,  et  suscipiie  passeres  isios 
eflundite  thesHuros  Tesiros,  et  pascite  volunUrios 
pauperes  islos.  Nidificenl  apud  vos  passeres  i«ii, 
conslruite  coBnobia,   fundato  ecclesias,  ubi  babl- 
lent  pauperes  isti,    ut  vacet  illis  Tcspere  el  mane 
ct  meridie  narrare,  el   annuntiare  [Psal.   liv\  el 
exaudiet  Deus  Tocem  eorum,  tam  pro  vobis  qoam 
pro  seaietipsis  clamanlium  alque  ezorantiam.  Quid 
ergo  de  esca  vestra  solliciti  estis,  et  pre  sollici- 


Pythonis,  el  comelendoTiiulura,    quem  Pythonissa  C  tudine  hujusce  rei  tuaB  reliclis  omnibus  sequi  li- 


mulier  apposuit  ([  Reg.  xxvni).  Alius  plus,  alius 
mirius  a  curis  hujus  sfficuli,  a  sollicitudinibus  bujus 
viiaB  scindaiizfitur.  Bitquiiem  licitum,  et  legecon- 
cessum,  habere  facultates,  proTidere  quod  domui 
Tei  rei  familiari  necessariom  est,  inter  filios  ac 
nepotes,  inter  serTos  et  clienles  curare,  quod  do- 
minum  vel  patrem  decet,  sed  h;ec  Tia  periculosa 
est,  ne  forte,  dum  qansi  ex  necessilate  cmperis,  ad 
hoc  perTenias,  ut  ex  amore  servias  mammone,  id 
csi  d'vitiiB,  et  non  tu  solus  [lege  illis],  sed  ill»  do- 
minentur  tibi,  et  dum  pulas  ire  furtiier  contra  ic- 
tum  flumiuis,  vicius  cupiditalum  servus  ad  inferiora 
devulvaris.  Forte  dicis  :  Si  istud  perfeciionis  con- 
silium  secutus  fuero,  si  omoibus  quaa  possideovcn- 


meatis?  t  Nunne  vos  magis  pluris  esiis  illis?  » 
subauditur  passeribus,  quorum  per  sirailitudinem 
vos  invitavi  ad  sapieoliam  fidei.  Homo  quipps 
unus,  ad  imaginem  Dei  faclus,  pluris  el  plus  vaiet 
apud  Deum,  multis  et  magois  bubalis  aot  bobus, 
ne  dicnm  passeribus  parTis. 

«  Quis  autam  vestrom  cogitans  potest  adjicere 
ad  statoram  suam  cubitum  unum?  »  FtTte  enim 
dicis  :  Passeres  parvi  suni,  pHrvum  babent  cor- 
puHculum,  et  idcirco  de  modico  pasci  possunl;  nos 
aulem  Krandes  sumus  et  idcirco  pluribus  et  gran- 
dioribus  alimentis  indigemus.  Dico  aotem  :  «  Quis 
vestrum  cogilans  potest  adjicere  ad  staiuram  so:iro 
cubitum  unum  ?  •  NuTi  enim  vos,  quia,  dum  eru- 


ditis,   el   in    pauperes  erogatis    (MaUh.    xix),    te,  D  bescit  aller  allero  apparere  brcTior,    extendit  se 


Chrisie,  secutus  fuero,  unde  esca  ?  unde  Teslimen- 
tum  ?  Ad  bcc  inquam  :  «  Nonne  anima  plus  est 
quam  esca  et  corpoe  plus  est  quam  vestimentom?» 
Quid  mnjora  praeslitit,  utique  et  minora  pres'abit. 
«  Respicite  volalilia  coBli,  quaniam  non  serunt, 
neque  metunt,  neque  congregant  in  horrea,  et  Pa- 
ler  vester  coBle^itis  pascit  illa.  Nonne  vos  magis  es- 
lis  pluris  illis?  »  Si  ergo  volatilia  absque  cura  et 
srumnis,  Dei  alontor  providentia,  qus  hodie  sont, 
et  cras  non  eruni,  quorum  anima  morlalis  est,  eum 
esse  cessaverint,  semper  non  eranl,  qoanto  ma- 
gis   bomines,  quibus  ffiternitas  reproinittitur,  Dei 


quisquis  ille  vel  illa  sil,  sed  qoantomcunqae  ex- 
tendat,  non  polest  adjicere  ad  statoram  suaro  co- 
biium  ooom;  et  multum  est,  si  per  extensionem 
possit  adjicere  palmum  onom.  Com  ergo  dicii 
(c  quis  auiem  veslrom  poiest  cogitans  adjicere  ad 
staturam  suam  cubitum  unum,  •  el  to  respondes» 
nemo,  si  qoidem  nemo  potest  boc  facere  cogiinos, 
facit  aotem  annos  adjiciens,  et  proGeiens  per  na- 
toram  de  iufantia  in  juventutem  perfeciam,  non  co- 
gitatione,  sed  posila  a  Deo  lege  nature,  ilcram 
argueris,  quia  te  grandem  fecit,  el  cresceDtem 
oltra  quantitatem  vel  modulum  passeris,  ipse  et  et- 


1445 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VI. 


4446 


cam  Ubi  aa^cere  potesl  allra  qaam  necessariumftii.  A  sequemur,  non  soliicili  qaid  mandacemus,  aul  qao 


<c  El  de  festimeutu  quid  solliciti  eslii^?  Considerate 

lilia  agri,  quomodo  crescunt,  non  l«boranl,  neque 

neni;  dico  auteni  vobis  quoniam  nec  Salomon  in 

oinni  gloria  sua  coopcrtus  esl  sicut  unum  ex  istis.  » 

Qui  passeribus  propter  voluntariam  pauperlatem,  el 

coeiestem    conversationem,    ipsi  liliii    ceteri^que 

pulcbris    Qoribus  similes   dicuntur    in   Scripturis 

proptercastiiatispulchritudinem  ca^lerarumque  vir- 

tutum  puicbram  varietatem.  Hinc   Isaias  [Sapiens] 

loquitur  :  «  Audile  me,    divini   fructus,  et  qu.tsi 

rosa   plantala   super    rivoe  aquarum    fruclificaie. 

Quasi   Libanus   odorem  suavitatis  babeie.  Plorele 

flures  quasi  lilium,  et  date  odorem  {Eccli,  xxxix).  >' 

6!t1  Ei  in  Canticis  Chrihtusdicit:«  Ego  floscampi, 


luduamur :  nimirum  isti  magnae  suni  fl  iei,  quia 
fldes  illorum  m  fuiurum  sasculum  tolam  se  eiten- 
dil. 

Econtra,  minimsB  sunt  fldei,  qai  scandaliztntur 
nisi  a  cunctis  protegantur,  vel  defendantur  adver- 
sis,  cunctisque  fruaniur  prosperis,  nec  putant  qnod 
de  ipsis  Doo  cura  sit,  trel  quod  ulla  sit  providcntia 
Dei.  «  El  dixerunl,  p  ait  Psaimista,  «  Quomodo  scit 
Deus,  et  si  esl  scientia  in  Excelso  ?  Ecce  ipsi  pecca- 
toreset  abundantes  in  saBCulo  oblinuerunt  divitias. 
Ergo  sine  causa  justificavi  oor  meum,  et  iavi  inter 
inaiicentes  nianui  meas,  et  fui  flagellalus  lota  die,et 
castigatio  mea  in  malutinis  {Psal,  lxxii).  »  Tales 
qui  lue  quoniam  do  victu  vel  vestilu  nimium   sunt 


ct  lilium  convailium.  Sicut  lilium  inter  spinas,  sic  n  sollicili,  et  murmanint  nisi  faeriut  saturati,  in  ipsa 


amica  mea  inler  filias  {Cant,  ii).  ■  Et  mulia  in  bunc 
modam.  Congrue  ergo  dum  victus  atque  vestitus 
interdicit  solliciludinem,  ad  quorum  mittit  suos 
electos  oonsiderationem,  scilicet  passerum  atque  li- 
Horum,  quorum  in  aniiquis  Scripturis  divinaancto- 
ritas  ascripserat  similitudinem  :  «  Considerale, » 
inquit, «  Hlia  agri,  quomodo,  »  et  caetera  qus  ita 
conoludit :  «  8i  enim  fenam  agri,  quod  hodie  est  et 
crai  inchbinum  miilitur,  Deus  sic  vestit,    qaanto 

vos  maicis,  minim»  fliei ?  »  {Matih,  vi)  Plane  multo 
roagis,  et  subaudiendem  est,  in  regno  Dei.  Nam  ut 
isio  saeculo  sic  vestiri  velimus,  pro  stultitia  reputa- 
tur,  «  quia  nec  Salomon,  » inquit,  «  io  omni  gloria 
sua  coopertus  est  sicut  cnum  ex  islis(t6t({.  ).  MQuid 


professione  perfeclorum,  qui  relictis  omnibusChri- 
stum  sequuntur,  recte  dicunt  r  minims  fi*lci,  con- 
gruiique  bisillud  quod  quibusJam  ad  sevenientibos 
ipi^e  dixit :  «  Amen  amen  dico  vobis,  qusrilis  me, 
non  quia  vidistis  signa,  scd  quia  manduoastis  ex 
panibus  meis,  et  saturati  estis  {Joan,  vi).  »  Certos 
igiiur  magnse  fidei,  cerlos  minimes  fidei  terminos 
inveni^se  nos  arbilramur :  quia  videiicet  hsec  dicil, 
el  sentil  simile  quid  illi  dicto  beati  Job  :  «Etiam  si 
occiderit  me,  in  ipso  sperabo(Jo6  xiii).  >  llso  au- 
tem  tale  quid  ui  est  boc:«  Tiroeo  et  non  possum 
exire  de^Egypto,  ne  aqu»  penuriam  patiar  el  sitiam 
in  descrto  {Exod.  xvii).  »  M^gna  res  el  ulilis  est, 
quam  nobis  iotimare  molitur,  et  idoirco  non  seroei 


porro  sibi  vult,  quod  tam  acriter  edicit, «  qcinto  ^  dixisse  contentus,iterum  actertio  repeiit  bocipsum 


ma}{isvos,minim<efldei?  •  Auiquid  est  esse  minim» 
fldei?Non  enim  lefiter  auineKligenter  attendendum 
esl,  quod  et  hic  dicil,  «  vos  minime  fldei,  •  et  alibi 
coliaudat  magniiudinem  fldei,  ut  illic:  «  0  ir.ulier, 
magna  est  fideslaa,fidt  tibi  sicui  petisti  {Matth,xy).n 
Cerios  ergo  terminos  nosse  cupiamus,  quos  cum 
atti;;eril  fides,  magna  sit :  cum  nondum  altigerit, 
parva  vel  miniroa  sit.  Ne  lon^um  in  quaerendo  cir- 
cuitum  faciamus,  promptum  adesl  signaculum  sive 
indicium  magnae  fldei,  ubiad  Nabuchodonosor  regem 
dixeruni  beati  illi  irespaeri,eadem  bora  mittendiin 
fornacem  ignis  ardenlis :  ■  Ecce  enim  Deus,  quem 
colimus,  polest  eripere  nos  de  camino  ignis  arden- 
tii,  et  de  manibus  tuis,  rex,  liberare.  Quod  si  no- 
luerit,  notum  sit  tibi,  rex,  quia  deos  tuos  non  coli- 


dicens:  «  Nolite  ergo  solliciti  esse  dicentes :  Quid 
manducabimus,  aut  quid  bibemus,  aut  quo  operie- 
mur  ?  Uec  enim  omnia  genles  inquirunt.  Scii  eoim 
Paler  vesler  quia  hls  omnibus  indigeiis.  Quaerite 
ergo  primnm  regnum  Dei  et  justitiam  ejus,  et  heo 
omnia  adjicientur  vobis.  Nolite  ergo  solliciti  esse  iii 
crastinam.  Crasiinus  enim  dies  sollicilus  erit  si- 
bi  ipsi.  Sufficit  diei  malitia  sua  {Matth,  vi).  »  Quia 
valde  alile  est  el  necessarium  boc  anum,  quod  est 
sabbatizare  vel  requiescere  in  studio  sive  contem- 
platione  Verbi  Dei,  qoe  optima  pars  esl,  quam,  ut 
ait  ipse  Dominus,  Maria  elegit  {Lue,  x),  idcirco,  ut 
jam  dictuai  est,  non  lanium  semel^sed  et  iterum  ac 
teriio  senlentiam  repeiivit  de  abjiciendogravi  onere 
soliicitudiois  quam  venter  indicit,et  occasio  pleris- 


mus,  etstatuam  auream  quam  erexisti,  non  adora- ^^  que   miserae   servitutis,  ut  servientes   Mammone, 
mus  (Dan.ui). » In  hoc  quippe  agnoscitur  magniiu-      Deo  serfire  non  possint. 


do  fidei,  fortiludo  fidei,  fortitudo  fidelis  animi,quod 
cumdixissent,  «  potens  est  Deuseriperenos,  »addi- 
derunt:  «  Quod  si  noluerit,  nolum  sit  tibi,rex,quia 
non  colimus,  non  adoramos  deos  tuos.  •  Secundum 
quorum  exemplom  quicunque  dicunt:  Potens  esl 
Deus,  quem  colimsu,  pascere  nos,  quoniamet  pas- 
serospascit;  potens  Deus  vestire  nos,  quoniam  et 
fenum,  quod  hodie  est  et  cras  in  clibanum  mittitur, 
sic  vestit,  et  adbuc  adjiciunt:  quod  si  noluerit  pa- 
scero  vct  fcstire  nos,  uihilomious  tibi,  o  Mammon, 
neqiiaquam  serviemus,  imo  reliclis  omnibus,  ipsum 


Ubi  secuudo  dicit,  «  nolite  solliciti  esse,  »  duas 
raiiones  continuo  subjungit :  m  Haec  enim  omnia 
genles  inquirunt,  —  scit  enim  Pater  vester  quia 
bis  omnibus  indigetis. »  Allera  terrore  compescii, 
altera  plena  est  consoiationis.Quid  est  enim  dicere, 
«  hsc  omnia  genies  inquirunl, »  nisi  ac  dioatur, 
c  eriiis  gentibus  similes,  quoium  deus  vcnter 
est  {Philipp.  iii),  »si  soIticUudini  huic,quam  inter- 
dico,  posiponitis  Deom  ?  Cum  enim  dicit,  t  baeo 
omnia  gentes  inquirunt,»  pariter  subinteiligendum 
e6t,el  prsier  hoo  seculum  nihil  ampslius  qnerunt. 


1447 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1448 


f  Promiituaria  eorum  pleaa  suni,  »aU   Psalmstag  y^  sire  audiendom  :  f  Hoc  faeite  primam.  el  baee 

-..  ■  •••■«  *•  aa  ■-*•■•.  V*  ^^  .  A 


redundanlia  ex  boc  in  iilud  :  non  ost  ruina  mace- 
rie,  neque  transilus  neque  clamor  in  plateis  eorum, 
el  beatunn  dixerunt  populuin  cui  hai>c  sunl  (PsaL 
xuii).  »  llaecenimtanquam  beaiiiadinem  summam. 
qusrunt  Hapcergo  senieuliam  veiuti  Jurgio  nosper- 
culit  :  et  deinde,  quoniam  victu  et  vestiiu  indige- 
mus,  volens  nos  omnem  sollicitudinem  nosliam 
projicere  in  eum,  qaoniam  ip»i  cura  est  de  nobis, 
H  scil  enim  Paler  vester  quia  bis  omnibus  indi^'e> 
lis.  »Sci^  inquam,  et  bene  scit.  Quid  enim  ille 
ne^cti?  Gausam  quoque  ipse  scil  propier  quem 
evcnil  istud  qMod  omuibus  bis  indigetis.  In  paradiso 
erant  patres  noslri,  sola  innoccntia  bene  vesiiti,  et 
non  in<!i;;:obant  pane,  quo  nunc  in   sudore  vnltus 


omoia,  inqoit,  adjicientur  vobis.  »  0  quanlos  sta- 
dium  bujusmodi  non  solam  usqae  ad  suflicientiam 
horum,  scilicet  viclus  et  vestilus,  verum  etiam  usque 
ad  ampiissimos  honores  citoprovexitl  «  Supersalo- 
lem  et  omuem  paicbriiudinem,  » aitquidam, « dilexil 
sapieuiiam,  et  proposui  pro  luce  babere  illam.  Ve- 
nerunt  autem  mibi  omnia  bona  pariier  cum  illa 
{Sap.vii), »  —  u  Nolite ergo  solliciti  esse  in  craslinum- 
Crastiiius  enim  dies  sollicitas  erit  sibi.  Builicit  diei 
maliti'1  sua.  » 

Jam  semel  el  iterum  dixeral,  «  nolite  solliciii 
essc.  »  Quid  adhuc  tertio  repetit,  nisi  quia  magDum 
estnegotiumquodinteadil,  et  difficile  valdeque  ope- 
rosum  est  evellere  de  profundo  cordis  nostri  haoc 


—  -  ,,  ■»•  — -— — —  __. ___     ^      __ 

vestri  V(>scimini,sufncienier  solis  impleli  pomis  pa-  «^  radicem  amariiudinis,  radicem  cupidiiatis?  Cl  Dota 


radisi.  Prsevaricali  eunt  oculis  concupiscendo  et  ore 
comodcndo  fruclum  ligni  vetiti  [Gen,  iii),  et  ex  tunc 
omnibus  bis  indigetis,  victu  ad  repellendam  famem, 
vestitu  ad  abigendum  frigua  et  legendam  turpiludi- 
nem.  Nunquid  vero  solummodo  scit  quia  indigetis, 
et  non  etiam  vull,  cum  sii  Paier  vester,  ea  provi- 
dere  quibus  indigetis  ?  Nunquid  voluntas  deest  illi, 
nibi  vos  murmuraveritis,  et  murmurando  compule 
rilis,  ut  velit?  Hsc  enim  paterna  ejas  providentia 
lestimoniam  habel  ex  aliis  muliis  Scriptururam  lo- 
cis  quod  circa  justos,et  perfect»  (idei  viros  scmper 
adeiltCt  nunquam  eos  derelinqual,etibi  inagisula- 
tur  virtute  sua,  viriule  inusiiata,  abi  humana  sibi 
providere  nullaleoas  potest  industria.  Exempli  gra- 
tia  :  Eliam  alibi  Dominus  per  angelum,alia8rapaces 


quam  lerribiliier  bac  tertiarepetitionesolliciludinem 
inierdicit.  Gumenim  dixisset.  «  Noliie  ergo  solliciti 
esse  in  crastinum,  »  proiinus  ail  :  «  Crastinaseoim 
dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi.  »  Audial  boc  bomo  ilte 
dives,  vel  qaicunque  simiiisejus,  cui,  cum  fractus 
uberesager  suus  atiulissei,  cogitabat  inira  se  dicens : 
t  Quid  taciam  quod  non  babeo  quo  congregem  fro- 
CIU8  meos?et  dixit  :Hoc  faciam,  destruam  borrea 
mea,  et  majora  faciam,  et  illuc  congregabo  omnii 
quas  nata  sunt  mibi  et  bona  mea,  el  dicam  anims 
mesB  :  Anima,  haben  mulia  bona,  reposita  in  aDDos 
plurimos,  requiosce,  comede,  bihc,  epulare  {Lue, 
xii).  »  Multum  illo  de  crastino  solliciius  erai,  qai 
sollicitadinem  suam  tam  delectabiliter  in  annos  pla- 
rimos  eitendebat.  At  verocrastinos  dies,  non  foio 


lia   .   Oliatll    atlUt    vifHiiUM»    yvt    Biugviwaaj,Haiao  «a|#av\/«  rilllUS   O&ieUUCUifi.    /\l    ▼CI U  Wl  OBIIU  UO   UIC9,    UWU      Him- 

quoque  corvi,  alibi  vidua  de  parva  farine   hydria  ^  ruin  dico  tempas  breve  aat  longuni,  pro  qoo  lolet 

._..  s^  \  •«•*  ■  ■  ...  ....  _  •  .       •.  ...  •  •• 


pavil  {JIl  Reg,  xvii,  xix),  Elissus  paucos  babens 
panes :  «  Da,  inqait  ad  puerum,  populo  ul  comedat, 
et  comederanl,  et  superfuii  juxta  Verbam  Domini 
(/^  Heg,  iv).  »  —  «  Quaerite  ergo,  ait,  primum  re- 
gnum  Dei  et  justitiam  ejus.et  bflec  omnia  adjicientar 
fobis.  ■  Quidest  regnam  Dei,nisiverbam  Dei?Nam 
per  quod  facta  sant  omnia  {Joan,  i),  per  ipsum 
Verbum  regunlur  omnia,  et  in  boc  servire,  utlque 
regnare  est.Quoties  ergo  699  ad  audiendum,  sive 
Iractandum  verbum  Dei  convenimus,  quoiies  lectio- 
DCB  sanctas  logimus,  aut  libenler  audimus,  el  eas 
opere  adimplerestudemus,  loiiesquaeriinus  regnuro 
Dei  et  ju^^tiiiam  ejus.  Et  bic  quidem  dam  vivimus, 
quaerimus  et  quaerere  possumus,  invenire  autem  ad 


dici  cras,  ut  iilic  :  «  Et  respondebit  niibi  craajasti- 
tia  mea  {Gen,  xxx),  »  sed  crastious  diet,  ut  vulgo 
dici  solet  dies,  qui  noctem  proximam  BubseqoilQr 
secundum  occasum  ai  orlum  solis,  qai  qaolidiacos 
esl,  solliciius  erit  sibi  ipsi.  Nam  seqritur:  «  Dixit 
autem  illi  Deus  :  Slulte,  bac  nocieanimam  taam  re- 
petent  a  te;  quse  autem  parasli,  cujus  erunt  ?  » (Luc, 
XII.)  Puta  quod  dixerit  :  Slulte,  quid  sollicilus  est 
non  dico  io  annos  piurimos,  sed  in  diem  crastinum  ? 
Crastinus  enim  dies  soilicitus  erit  sibi  ip»i.  Quod 
idem  videlur  esse,  ac  si  dicatur  illi  :  Grastinus  dies 
aiia  sollicitudine  plenus  erit,  nou  tibi,  sed  sibi  ipsi, 
nec  tibi  concedet  status  diei  crastini,  diei  mali, 
quidquam  babere  rationis,  ne  dicani  8olIicitudini«, 


-^  I  •  -  «|UlUUUnil«     Ul»a/^iv    swv.wuaw,     mw     m.w——      ^-v- . ..  w  w.  «.... .. 

plenum,  nisi  posl  banc  vilam  noii  valemus.  Tbosaa-  D  quia,  sicul  Ecclesiastes  dicil,  ■  nec  ralio,  nec  scien 


rusesl  bi)0  Dei  regnum  in  agro  abscoDtliius  (IfaU^. 
ini),  tbusaarus  in  agro  liiter»  legalis  aique  propbe- 
licffi,  litlers  magna  ex  parle  parabolics,  sive  aeni- 
gmalicae,  diligeoter  clausu:»  atque  signatus.  Hunc 
tbesauum  invenire  esl,  Scripturas  tiaorasintelliirere 
et  prae  gaudio  tbesauri  omnia  veodere  et  emere 
lagrum,  hoc  est,  prie  delectatione  CGslestium  bono- 
rum»  vel  regni  ccelorum,  quale  in  sanclis  Scripturis 
promittilur,  omnem  sollicitudinem  abjicere  secun- 
duiQ  boc  praeseiis  evangelicumconsiiium,  salumqae 
oarumdem  amplecti  studium  Scripiurarum,  ui  sem- 
per  bomo  sit  cxpeditus  ad  Verbum  Doi  tractandam» 


lia,  nec  sapientia  erunt  apud  inferos,  quo  lu  prope- 

ras  {Eccle.  ix),  »  bac  nocte  aniina  tua   abste  repe- 

lila.  Dira  occupalio,  qus  lotum  bominem  sic  invol- 

vit,  ut  nec  ralionis,  nec  scienlis,  nec  sapienlia*  so- 

latiumquererevel   admiltere  possit.  Aliter  :Crasti- 

nus  dies,  id  est,  ille  qui  crastino  die  venii,  solliciios 

erit  vel  esse  poterii,  slve  io  eo,  ut  babens  Muysen  el 

propbetas  audiat  illos  (Lu^.  xvi),  sive  in  eo  nt  ma- 

jora  sibi  facere  cogitet  borrea  sicat  lu  cogitasti. 

Quod  si  cogitaverit,dicetur  ct  fiet  illi,  sicot  dictam 

est  et  factum  iili  qui  prscessit,  sive  tibi,  sive  ahi : 

ff  Stolte,  bac  nocte  rrpetent  animam  toam  absate ; 


1449 


COMMBNT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VI. 


1450 


qu(B  autem  parasti,  cujus  erunl?  »  Nam   qaotus-  A  iHom  diem  craslinum,  est  eervire  mammonffi,  ser- 


quisque  esl  servorum  mammone,  qul  non  etiam 
pridie  quam  anima  ejus  ab  ipso  repetatur,  et  sub 
ipso  fere  mortia  articuio  in  annoa  plurimos  male 
perseverat  lollicitus. 

Gum  multa  his  similia  de  die  orastino  possint 
dici,et  a  prioribus  nostris  dicta  8int,8enBU8anago« 
gicus  magisplacetyOt  expeditiua  procedit.Nam  juxta 
anagogen  dies  crastinus,  dies  malus  et  maledictus 
est,  diei  prxsenti  opposilus,  diei  quem  benedixit 
Dominus,de  quo  in  David  ioquiturSpiritussanctus: 
<  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis  {PsaL  xciv) ;  »  cu- 
jus  meminit  Apostoius  his  verbis:  «  Quapropter, 
sicut  dicit  Spiritus  sanotus,  hodie  si  vocem  ejua  au- 
dieritis  nolite  obdurare  corda   vestra.  Videte*  fra- 


vire  cupiditatibus,  diligere  mundum  et  ea  qu»  in 
mundo  sunt.Quod  idcirco  recte  prohibetur,  quia  si- 
CQtprofecto  nemo  potest  utrumque  praesentem  et 
crastinum  diemsimul  videre,ita  nemo  potest mQn« 
dum  simul  et  Deam  diligere,  Deo  servire  simul  et 
mammon».  Quam  ob  causam?   k  Grastinus  enim, 

inquitfdiessollioituseritsibiipsi.nQuidestyCrastinus 
6M  dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi^Nimirum  diabolus 
maromon,  sive  princeps  hujus  mundi,  nihil  Deo  de 
suasollicitudine  communicabit^nihii  cum  Deo  com* 
mune  babebit.  Et  quidem  si  ita  dixisset,  soliicitus 
est  sibi  ipsi,  id  est  esse  videretur,  sed  futuro  tem« 
pore  dictum,  sollicitus  erit,  hoo  pius  habet,  quia 
sempiternilatem  innuitdivisionis  sive separalionis. 


tres,  ne  sit  in  aliquo  vestrum  cor  malum  increduli-  d  quia,sicutnuQC  est.ita  semperet  in  sBternum  a  Deo 

.    ••     j« j^_j__T> .•_.   ^jji       * •• .    ■'j:«:-..--.*   -^ i. ix     _i_i .it_   n 


divisus  et  separatus  erit,  et  absque  ullo  flneseor- 
sum  quaBret,  que  sua  sunt,  non  qun  sunt  Dei  {Phi- 
lipp.  ii),  neo  ulla  unquam  respectione  Deo  cupiet 
rursus  confcaderari.  Unde  hoo  illi  ?  Unde  tanta  sepa- 
rationis  perseverantia  ?  Ait :  «  Sufficit  diei  malitia 
sua.  »  Quomodo  vel  in  quosufQcithuiotali  diei  ma- 
litia  sua  ?  Videlicet  in  eo,  ut  dicat :  «  Nullius  egeo, 
Deus  ego  sum,et  in  calhedra  Dei  sedi,  et  ero  similis 
Altissimo  {Ezech.  xxvm ;  Isa.  xiv),  »  et  caetera  his 
8imilia.lgitura8urflcit,ait,dieimalitia8ua,»  id  est, 
hoc  superbis  videtur  quod  sibi  sufficiat.Humilitas 
autemdicit :  u  Non  quod  suffioientes  simus  cogitare 
aliquid  a  nobis  quasi  ex  nobis,  sed  sufficientia  no- 
stra  ex  Deo  est  (7/  Cor.  iii).  »  Bt  alibi :  «  Satiabor 


tatiSjdiscedendoaDeo  vivo,sedadhortamini  vosmet- 
ipsos  per  singulos  dies,doneo  hodie  cognominatur» 
dum  dicitur  :  Hodre  si  vocem  ejus  audieritis 
{Hebr^  iii).  »  Ac  deinceps  :  «  Et  quidem  ab  operi- 
bus  ab  institutione  mundi  faotis,  dixit  quodam 
loco  de  die  septimo  sic  :  Et  requievit  Deus  die  sep- 
timo  ab  omnibus  operibus  suis  ;  »  et  in  isto  rur- 
sum  :  «  81  introibunt  in  requiem  meam.  Quoniam 
ergo  hi,  quibus  prioribus  annuntiatum  est,  non 
introibunt  propter  incredulitatem,  iterum  deter- 
minat  diem  quemdam,  hodie  dicendo  in  David 
{Bebr.  iv),  »  et  cstera. 

'Huichodierno  diei,quem  benedixit,  et  in  quo  re- 
quiescil  Deus,contrariu8  est  dies  ille  crastinus,  sci- 
licet  diabolus  sive  mammon^  contra  quem  dixerat  ^  oum  apparuerit  gloria  lua  {Psal.  xvi).  » 
supra :  «  Nemo  potest  duobus  dominis servire, non  Cap.  VII.  —  c  Nolite  judicare,  ut  non  j 
poteslis  Deo  servire  et  mammon»  (Matth.  vi).  » 
Nam  quem  alium  diem  putas  esse  diem  illuro,quem 
maledicit  sanctus  Job  ?«  Aperuit  enim  os  suum  Joby 
el  maledixit  diei  8uo,  et  locutus  e8t :  Pereat  dies  in 
qua  natus  8um,et  nox  in  quadictum  est :  Conceptus 
est  bomo.Dies  ille  vertatur  in  tenebras,  non  requi- 
rat  eum  Deus  de8uper,et  non  sit  in  recordatione,  et 
non  illustretur  lumine(Jo6.  iii),  »et  c«tera.  In  illo 
namque  die  nasoitur  omnis  homo,quia  nascitur  in 
pecoato,  vivit  in  peccato,  et  moritur  in  peccato,  ni- 
si  visitetur  a  die  isto,die  hodierno,  sanctoet  bene- 
dicto,et  ab  hoo  visitatus  sive  iilustratuSy  mutet  ori- 
ginem,  renovel  nativitatem,  ut  natus  in  Adam,  re- 
nascatur  in  Ghristo ;  mortuus  peccato  vivat  Deo.Di- 


judicemini. 
In  quo  enim  judicio  judicaveritis,  judicabimini,  et 
in  qua  mensura  mensi  fueritis,  remetielur  vobis.  » 
Non  mandatum  novum  est  hoc,8ed  mandatum  vetus 
quod  ab  initio  audivimus.  Nam  per  Hosen  dixerat 
hoc  idem  Dominus  :  «  Ne  oderis  iratrem  tuum  in 
corde  tuo,8ed  publice  argue  eum,  ne  habeas  super 
illo  peccatum  {Levit.  xii). »  Denique  quod  de  Judi* 
cii  odio  Domious  hic  dixerit :  «  Nolite  Judioare»  ut 
non  Judicemini,  »  et  cflBtera  que  Jam  dicta  sunt 
protinus  manifestat,  cum  dicit  per  similitudinem 
hi^Qsmodi :  t  Quid  autem  videa  festucam  in  ocqIo 
fratris  tui,et  trabem  quas  in  oculo  tuo  est  non  vides. 
Aut  quomodo  dicis  fratri  tuo:Sine,eJiciamfe8tucam 
de  oculo  tao,  et  ecce  trabs  est  in  ocalo  tQo  ?  Hypo. 


citurautemdiesillecrastinuseoquodinterveniente  D  crita,eJiceprimumtrabemdeoculo  tuo,  ettuncvi- 


iniquitatis  nocte,  ab  isto  die  hodierno  sit  omnino 
separatus.  Porro  non  vere  est^sed  dicitur  et  videri 
vult  ille  dies,nam  revera  nox  est.  Propterea  sanctus 
ille  maledicens,  hoc  utrumque  dicit : «  Pereat  dies 
in  qua  natus  som,  et  nox  in  qua  diolum  est :  Gon- 
ceptus  est  homo.  »  Nuno  Jam  dicendum,  quomodo 
sit  vel  non  8it  soUioitus  quis  in  illum  diem  crasti* 
num,quomodo  ille  dies  sibimetipsi  sit  sollicitu8,et 
quomodo  sufflciat  ei  malitia  ejus.  Nam  hflBC  tria 
dixit  Dominus  \  •  Nolite  ergo  sollioiti  esse  in  orasti- 
num,  crastinus  enim  dies  soliicitus  erit  sibiipsi» 
«uffioil  enim  diei  mflditia  sua.  »  Sollicitum  esae  in 

Patrol.  OJAVIII, 


debis  ejicere  festucam  de  oculo  fratris  tui.  »  Igitur- 
quod  dicit.«  Nolitejudicare  ut  non  Judicemini,»  hoo 
dicere  est,nolite  in  Judicando  habereodium  in  cordi- 
bu8  vestris.Nam  ut  omnino  non  Judicemus,  sive  ar- 
guamus  vel  corripiamu8,et  evangelica  simul  etlega- 
iis  repugnat  auctoritas :  Legalis,  ut  eodem  capilulo 
protinu8,cum  dixisset,  «  ne  oderis  f^atrem  tuum  in 
corde  tuo,  »  subjunxit,  «  sed  publice  argueeum,  » 
subaudltQr  hao  intentione,utveli8eum  lucrari,quod 
non  est  odii,  sed  dilectionis ;  evangelicay  ut  iliic  t 
«  Sipeccaveritin  tefratertuus^vadeetcorripeeumin- 
ter  te  et  fpsam  solam.Siteaadieritlaoratus  eri8,fra- 

46 


1451 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1452 


trem  tuum  ;  si  autem  te  nonaudierit,adhibeadbac 
unum  teoum  vel  duos,  ut  in  ore  duorum^vel  trium 
testium  stet  omne  verbum. »  Quod  si  nec  eos  audie- 
rit,  dic  EccleBias  {Matlh,  zviii).  Simul  et  hoc  evan- 
gelica  supplevit  auctorita8,quod  in  legali  minus  ap- 
parebat.quia  videlicet  legalis  boc  tantum  dixit,«  ned 
argue  publice ;  »  evangelica  vero  perscripsit  quali 
ordine  debeas  ad  hoo  pervcnire,ut  arguas  publice^si- 
ve  dicas  EcclesiaB  peccatum  quod  nonestpublice  ad- 
mipsuro,  sed  te  solo  sciente.  Gavendum  est  ergo  ju- 
dicium  quod  exodii  rddiceprocedit,etBi  non  aroore 
Justiliffi,  at  saltem  metu  vicissitudinis  Ju8t8B,quaro 
protinus  subjungit  :  «  In  quo  enim  judiciojudica- 
veritis,  Judicabimini.  •  Etenim  si  per  odium  non 
cauBiB,  sed  pcrsons  jadicaveritis,  judicabimini  el 
voB,  judicio  non  dileclionis,  sed  odii  Dei,  qui  odit 
omnero  odiose  Judicantero,  irooet  «  omnes  odisti, 
inquit  Psalroista,  qui  operantur  iniquitatero  (Pial. 
v).)>  Verurotamen  hxc  et  cstera  fere  oronia  roaxiroe 
conlra  Scribas  et  Fbarisaeoa  bypocritas  dicuntur,  ut 
ah  illoruro  simiiitudine  quam  iongissime  recedant, 
qui  discipuli  veritatisessevolunt,  etCbristiano  no- 
mine  censentur.  Uli  namque  tunc  temporis  male 
judicabant,et  iniqua  mensura  metiebantur,  pecca- 
tores  et  publicanos  conderoaantes,et  ipsuro  Doroi- 
num  rcprebendentes  pro  eo  quod  illos  suscipiebat, 
scque  conjungebat  illis,etdicebant :  «  Quiabic  pec- 
catores  recipit,  et  manducatcum  \\\\^(MaUh,  ix),  >» 
el  bissimilia.  Profecto  ipsi  potiuserantjudicandi, 
quia  peccatum  illorum  tantoroajuseratpeccatopu- 
blicanorum  et  roeretrioum ,  quanto  magnitudo 
trabis  parvitate  festuco)  major  est.  Proinde  cuilibet 
eorum  aptissime  dicit: «  Quidautem  vides  festucam 
in  oculo  fratris  tui,  et  trabem  in  oculo  ti;o  non  vi- 
des?;»  Huic  siroile  hoc  est :  Quid  ignorantiaro  pu- 
blicani  detestaris,  ut  dicas,  verbi  gratia  : «  Sed  tur- 
ba  hsc,qua!  non  novit  legem,  maledicti  sunt  (Joan, 
vii),  »  non  attendens  odium  quod  in  oorde  habes, 
quia  vidisti  et  odisli  ei  me  et  Patrem  meum  ?(/oan. 
XV).  Non  soluro  me  vel  Patrem  meuro,veruroetiaro 
qualemcunque  fratrem  odisse,  hoc  est  trabem  in 
oculo  habere.Quomodo  ergo  dicis  fratri  tuo :  i  Sine, 
ejiciam  festucam  de  oculo  tuo,  et  ecoe  trabs  est  in 
oculo  tuo  ?  y>  Et  forte  quod  vides,  aut  videre  te  pu- 
tas  in  oculo  fratris  tui,  non  festuca,  sed  festuc» 
umbra  est,  tu  autem  male  vides,  et  male  discernis, 
quia  trabero  in  oculo  tuo  non  vides. 

8ed  esto,  ut  veraciter  festuca  sit  in  oculo  cujus- 
cunque  fratris,  festuca  irae  repentinflB*  sive  concupi- 
scentis  subito  irruentis,  sicut  fuit  io  oculo  David, 
quando  iratus  propter  roaledicta  NabalySeroetipsum 
ulcisci  voluit  (/  Reg,  xxv),  quando  uxorem  Uriao 
Etbsei  lavantero  se  de  solario  prospiciens,  vidit  et 
concupivil  (//  Reg,  xi).  Tu  cum  sis  quasi  Semei, 
quomododeejusmodi  festucisjudicare  velconsilium 


A  dare  poteriB,aut  istud  conveniet  tibi  tantam  haben- 
ti  in  oculo  tuo  trabero  odii^ut  maledicens  et  lapides 
mittens,  terramque  spargens  dicas  tale  quid  ut  est 
hoc  :  i<  Egredere,vlr  sanguinum  et  vir  Belial,  reddi- 
dit  tibi  Doroinus  universuro  8anguinem,quem  efTu- 
disti  (//  Reg,  xvi).»  Nempeetiam  si  mitius  ioquaris, 
cum  tua  trabeinveteratiodii,  ut  dicas  tale  quid,nt 
est  boo  :  «  Increpationem  ergo  ne  reprobea  Domini, 
qaia  ipse  vulneratet  medetur,  percutit  et  mauas 
eju8  sanabunt  (Joh,  v) ;  sive  illud  :  «  Non  ergo  te 
superet  ira,ut  aliquem  opprimas,nec  multitudo  lo- 
corum  [al,  donoruro]  inclinet  te(Jo6.  zxxvi).»  Dici' 
tur  tibi :  «  Hypocrita,eJice  priroum  trabem  de  ocuio 
tuo,  et  tanc  videbis  ejicere  festacam  de  oculo  fra- 
tris  tui.»Denique,quia8apiens  Abigail,  uxor  Nabal 

^  inBipientis  et  8tulti,trabem  ejusmodi  Don  babuit  in 
oculo  Buo,idcirco  perspexit  et  perspicere  potuit  qua- 
liter  ejiceret  festucam  de  oculo  David  repente  irati, 
quod  et  fecit  ratione  hujuscemodi :  «  In  me  eit,  ait, 
domine  mi,  bsc  iniquitas,»etcstera  usque  :  «  Cum 
ergo  fecerit  tibi  Dominus  domino  meo  omnia  qoz 
locutus  est  bonadete,nonerittibihocin  singultum 
et  in  scrupulum  cordis  domino  meo,  quod  efruderis 
sanguinero  innoxiuro,aut  ipse  te  ultus  fueris  (/  Utq, 
xxv).  »  llle  naroque  purgato  statim  oculo,id  est  se- 
dato  irsB  impetu,  dixitad  Abigail :  «  Benedictns  Do- 
minus  Deus  Israel,  qui  misit  te  hodie  in  occursuaa 
meum,et  benedicturo  eloquium  tuumy  et  benedicta 
in  qus  probibuisti  me  bodie  ne  irem  ad  sanguinem, 
et  ulcisoerer  me  manu  mea  (Ibid,).  »  Unde  illa  se- 
cundum  noroen  suum  Abigail,  quod  interpretatur 

^  pairii  t7u^t>jrsfi/^a<fo,memorabileexemplume88ede- 
bet  omni  anirose  fideli,quatenu8  Htudeat  paci,  et  re- 
conciliet,  sive  mitiget  iratum  quemcunque  potest, 
ante  efTectum  vel  opus  peccati,  quod  ira  suggerit, 
quod  studium  revera  e8tPatri8altid8imi,ltem,pro- 
pheta  Nathan,  quia  trabem  illam  in  oculo  suo  Don 
habuit,  idcirco  perspexit  et  perspicere  potuit  gra- 
liter  feRtucampeccati  quod  per  concupiscentiamcom- 
miserat  David  in  uxorem  694  Urie  Etbaei,educeret 
de  oculoejus,  incipiendo  ita  quaai  de  alio  loquere- 
tur,et  ab  boo  illum  suaviter  perducendo,  ui  dicerel 
illepoenitens  :  «  Peccavi  Domino  (//  Reg,  xii). »  Por- 
ro  Bupra  dictus  Semei,  quia  magnam  habebat  in 
oculo  suo  trabem  odii,non  solum  non  eduxit  feato- 
cam,qua8i  [lego  quae]  tunc  erat  in  oculo  David«  ve- 

D  rumetiam  zeli  justi  longesvum  sive  diuturnum  inj^ 
cit  ignem,  ut  mox  dormituruB  cum  patribua  suis, 
diceret  ai  Salomonem  filium  suum : «« Quia  deacen- 
dit  mihi  in  occursum  cum  traneirem  Jordanem,et 
Juravi  ei  perDominum  diceuB:  Non  te  interficiam 
gladio,  tu  noli  eum  pati  esse  innoxium.  Vir  autem 
sapienB  ea,  et  sciene  que  faoiaa  ei»  deduceaqoe 
canosejus  cum  sanguine  ad  infernum  {lll  Beg,  u).» 


\ 


1453 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB  VII. 


1454 


LIBER  SEPTIMUS 


Experitnento  didici,  sed  hoc  ipsum  timeDs  confl-  A. 
teor,  coniltens  timeo,  quia  didici  et  expertus  sum 
quidpiam,  iicet  exiguum,  de   modo  quodam  lo- 
cutionis,  quo  dilectus  sanctis  et  dilectis  loqui  solet 
animabu8,8icut  audivimus  in  Ganticis,  dum  qusli- 
bet  illarum  dicit :  «  En  ipse  stat  post  parietem  no« 
strum  respiciens  per  fenestras^et  dilectus  meus  lo« 
quitur  mihi :  Surge,  propera,  amica  mea,  columba 
mea,  formosa  mea,  et  veni  {Cant.  ii).  »Item  hocip- 
8um  rcpetens,  «  Surge,  amica  mea,  speciosa  mea,  » 
ita  subjungit :  «  Ostende  mihi  faciem  tuam,  sonet 
vox  tua  in  auribus  meis.  Vox  eDim  tua  dulcis  et 
facies  tua  decora  [ibid),»  Bt  quae  me  necessitas  cogit 
istud  conOteri,  qui  tale  quid  experimento  didice- 
rim^ExistimononnullayquiapeccataliquiSydumpe- 
ne  scandalizaturin  me,hocipsumqui8cribo,quiScri-  ^. 
pturarum  mysteria  perlracto,  prsBSumptioni  repu- 
tans,  et  vanie  glori»,  et  Bubsannando  quaeritans, 
quid  opus  sit  ut  scribam  istis,  cum   sancti  Patres 
tam  muili  ante  nos  tam  multa  tamque  sufficientia 
scripserunt.Quid  igitur  ?Scribam  neetiam  illud  ex- 
perimentum  dilecti,  quomodo  dicat,  «  surge,  pro- 
pera, »  quomodo  dicat,  •  sonet  in  auribus  meis  voz 
tua  ?  Vere  non  ausim,  sed  boc  libi,  o  amice,  qui  et 
ipse  me  ad  scribendum  sepe  hortariB,  in  aurem  di- 
cere  non  veritus  sum,  neo  verebor,  si  iterum  audi- 
re  volucris.  Csteris  dico  et  hoo  dixiBse  satis  sit, 
quia  revera  etiam  si  tacere  sive  ascribeodi  studio 
cessare  voluero,non  valeo,  et  boc  non  ooncedi  mihi 
8cio  et  bene  sentio,ethoogaudeo.Veracem  eBse  di- 
dici,8i  virtutem  discretionis  hahui8Bet,amioum  beati 
Job,  ubi  dixit :  «  Sed  conceptum  sermonem  tenere  G 
quispossit  (/o6.iv^et  quidem conceptum sermonem 
Buperfluum  sive  malum  non  posset  tenere»  vitiosam 
est  et  stultum  juxta  illud  Bapientis : «  Sagitta  inflxa 
in  femore  oarnis,  sic  verbum  in  corde  stulti  (SccL 
xix),  sed  econtra  conceptum  sermonem   bonum  et 
necessarium  noa  posse  tenere,glorio8um,qaemad- 
modum  Hieremias  tenere  non  vaienB,cum  dixisBet : 
«  £t  factus  est  mihi  sermo  Domini  in  opprobium 
et  in  derisum  totadiOiet  dixi :  Nonrecordabor  ejus, 
neque  loquar,  in  nomine  ipsius  (/^r.xx),»  ita  sub- 
junxit  :  «  Et  factus  eat  in  corde   meo   quasi  igniB 
exaestuans,  claususque  in  ossibuB  meis,  et  defeci 
ferre  non  8Ustinen8(tMc/.).»Verumtamenquomodo- 
cunque  volunt  prffisentes  de  oobis  Judicent,  futuri 
clementius  judicabunt.«  Dum  enim  vivimus,  ait  vir  D 
illustris  Hieronymu8,et  vase  fragili  continemur,  vi« 
dentur  amiccrum  prodesse  8tudia,et  nocere  emulo- 
rum  opprobria,Po8tquam  autem  reversa  fuerit  terra 
in  terram  suam,  ettam  nos  qui  soribimuB,quam  eos 
qui  de  nobis  judicant,  pallida  mors  subtraxerit,  et 
alia  venerit  generatio,  primisque  cadentibus  foliis 
virens  silva  Baocreverit^taDC  fline  nominom  digni- 


tate  sola  Judicantnr  ingenia.Nec  oonsiderat  qui  lec- 
turus  est,cujuB  vel  quale  sit  quod  lectunis  est,  sive 
iile  epi80opus,8ive  sit  iaicus^imperator  et  Dominus, 
aut  8erico,aut  in  vilissimomilesetservuSyautinpur- 
pura  panno  jaceat,nonbonorum  diver8itate,aedope- 
rum  merito  judicabitur.»  Nunc cospta prosequamur. 
«  Nolite  sanctum  dare  canibus  neque  mittaris 
margaritas  vestraB  ante  porcos,ne  forte  conculcent 
eas  pedibuB  suis,  el  oonversi  elidant  vos. »  In  doc- 
trina  sua  servus  Domini,8cientiam  habens  Scriptu- 
rarum,unde  et  dicitur  c  scriba  doctus  in  regno  ccs- 
lorum  (Matth,  xiii),  »  magnam  habere  debet  tempe- 
rantiaro,  maximeque  illi  congruit  attendere  locum, 
tempuB  personam.  Nam  si  absque  consideratione 
horum  sermonem  effundat  intemperans  doctor,  im- 
moderatuB  pra3dicator,88Bpe  contingit  illi  dare  eanc- 
tum  oanibus,  et  mittere  margaritas  suas  ante  por" 
oos.Nonne  etiam  plerosqoe  iilorum,qui  margaritas 
de  quibuB  agitor,diligenter  pro  tempore  et  loco  ab- 
sconderunt  canes  et  porci,ide8thomine8  immundi 
et  protervi,  injuriose  diBcoBserunt  ao  perscrutati 
Bunt,  et  conoultatis  margaritis,  ipsoB  diripuerunt? 
Multos  enim  occiderant,qoam  plures  pereecoti  sont, 
non  ot  ipsi  margaritae  haberent,  sed  ot  margarit® 
ipsflB  nosquam  comparerent.Magnnmcaotels  hi]fJo8 
exemplom  primoB  ipae,  qoi  haeo  loqoitor,  in  facto 
800  prflBboit,  qoia  videlicet  Scriptoram  soam  ita 
condidit,  ot  ab  omnibuB  vel  a  qoiboBqoe  poBset 
intelligi.  Non  ei  Bofflcere  visom  est,  qood  labiomy 
quod  omnibuB  unum  erat,et  Bermones  quos  eoedem 
habebal  omnis  terra,  confondit  in  constructione 
Babylonioe  turris  (Gen.  vi),  atque  ita  removit  om- 
nea  gentes  a  lectione  Scriptorarumt  qoas  erat  tra« 
ditoroB  oni  scllicet  Hebrse  genti.  Nam  et  in  illa 
Dei  gente  onica,  qoe  legem  aocipiebat,  qni  crede- 
bantor  eloqoia  Dei,  non  defueront  nec  defotori 
erant  porci  vel  canes  hojosmodii  margaritis  coe- 
lestiom  Bacramentorom  indigni,  et  qoiboB  omne 
Banctom  non  deberet  dari,  qood  fieret  695  vel 
factom  esset,  si  nodo  sermone  absqoe  figoris  et 
nnigmatiboa  lex  et  prophete  foisBent  elocoti. 
Proinde  igitur  talem  Scripturam  condidil,  quo 
non  faciie  poBBOt  intelligi  quo  tenderet,  vei  quale 
contineret  mysterium  regni  Dei:  et  sicut  ipsetuno 
fecit,  ila  docet  cum  dicit :  «  Nolite  sanotum  dare 
canibu8>  neque  mittatis  margaritas  voBtraB  ante 
porcoB.  »  Quare  ?  «  Ne  forte  conculcent  eas  pediboB 
Buis,  et  conversi  elidant  vos.  »  Doplex  caosa  est, 
videlicet  ne  et  margaritis  fiat  inJorir,et  nobis  vita 
pericolum  sive  mortis  occasio  nostra  indisorelio 
fiat.  €  Petite  et  dabitur  vobis :  querite,  et  invenie^ 
tis,pol8ate,et  aperietor  v obis.  Omnis  enim  qoi  pe« 
tit,accipit:  et  qoi  qoorit,  invenit,  et  pulsanti  ape- 
rietor.  a  Nil  ergo  obest  aot  oberit  Banolo  gregi  ha« 


lio5 


RUPEHTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1456 


miliani,  quod  porcis  et  canibuBmargarite  abscon- 
dit»  sunt,et  quod  propter  canes  omne  sanctum  in- 
tus  repositum  eet.Nam  «  qui  habetolavim,imo  qni, 
ipse  estclavisw  David,  qui  aperitet  nemo  claudit, 
claudil  et  nemo  aperit  (Apoc,  iii),  »  semper  praesto 
esty  qui  et  sicut  novit  quibus  vel  qualibus  clauden* 
dum,  ita  et  optime  scit  qualibus  sit  aperiendum, 
qualibus  dandum.Petendo,  qusrendo  et  pulsando, 
semetipsos  manifestant  hi  qui  digniaunt.Hic  forti- 
tudine  opus  est.  Qua  fortitudine  ?  Ilia  nimirum  vel 
simili  illi|  qua  pater  fortium  Jacob  cum  angelo  lu- 
ctatus  est^etviclor  existens,  dicenti  sibi: «  Dimitte 
me,  non  dimittam  te,  ait,  nisi  benedixeris  mihi 
(Gen,  xxxii).  »  Et  benedixit  ei  in  eodem  loco.  Qua« 
lis  ergo  fuit  illa  fortitudo?  Quid  senserat  ipse  qui 
dixit : «  Quoniam  si  contraDoum  fortis  fuisti,quanto 
magis  contra  humines  prsvalebis  ?  {ibid,)  n  Nimi- 
rum  fortitudo  illa  gemitus  fuit  inenarrabili8,fletu8 
fuit  spiritus  contribulati,  et  rogatus  cordis  contriti 
et  humiliati,  quo  et  Moses  eumdem  Deum  dicen- 
|em  :  t  Dimitte  me{Exod,  xxxii),»  tenere  potuit.De- 
nique  et  hoc  testatur  Osee,  imo  et  ipse  Deus  loquens 
in  Osee ;  qui  cum  dixissct  de  illo  :  «  In  utero  sup- 
plantavit  fratrem  suum,  et  in  fortitudine  sua  dire- 
ctus  est  cum  angelo^et  invaluit  ad  ange]um,etccn- 
fortatus  est  {Ose.  xii),  »  addidit  dicens  :  «  Flevit  et 
rogavit  eum  (t^i^.)  »  Igitur  humili  fortitudine,forti 
humilitate  hic  opus  est,  ubi  sanctum  absconditum 
et  in  littera  obfirmata  clausae  tenentur  margarit» 
sensuum  coslestium.Et  sicut  ille  Jacob  luctatus  est 
cum  illo  angelo,  in  quo  sine  dobioDeuserat,qui  et 
victum  se  fatebatur,  ita  luctari  debet  verbi  Dei 
amator  cum  sermone  vel  scriptura  qusest  exDeo, 
necdimittere  antequam  vincat  vinci  volentem,  sen- 
Bumque  comprehendat  utilem  in  littera  latenlem, 
Lucta  enim  pulcherrima  est,  tandiu  perseverare  pe- 
tendo,donec  inveniat  pulsando,donecsibiaperiatur. 
Quantumsibi  placeathujusmodi  lucta,.quam  veraciter 

vincicupiatipse,qui  reluctari  videtur,dumnoncitiu8 
aperit,nos  animadvertere  vult,  cum  protinus  dicit : 
«  Quis  ex  vobis  homo,  quem  si  petierit  filiussuus 
panem,  nunquidlapidem  dabil  ilti  ?  aut  si  piscem 
petierit,  nunquid  serpentem  porriget  ei  ?  Si  ergo 
vos  cum  sitis  mali,  nostis  bona  data  dare  filiisve- 
stris,  quanto  magis  Pater  vester  qui  io  coelis  est, 
dabit  bona  petentibus  se.  »  Argumenturo  hoc  suam 
habet  inlentionem,  nec  dubium  est  hanc  es&e,  ut 
non  simus  filii  diffidentiffi  propterhoc,si  Pater  ve- 
ster  petentibus  dareet  pulsantibusdistuleritaperi- 
re.  Non  vult  hoc  Pater,sed  istud  potius,  ut  ubi  ma- 
gis  clausum  est,  ibi  magis  te  exerceas,  spemque 
tuam  in  exercitio  robores  ex  ea  consideratione 
quia  Pater  est,  etcum  diflort  dare  sive  aperire,  id- 
circo  diflert  ut  experiaris  quia  nihil  habes  quod  non 
acceperis  ct  non  in  teipso  glorieris,  tanquam  suf- 
ficiena  tibi  sis  (/  Cor,  iv)  quae  gloriatio  fuit  vel  est 
maligni,  sed  cpgites  et  loquaris  secundum  exem- 
plum  ApostoH^qui  dlxit :  «  Fiduciam  autem  tandem 
habemu6,non  quod  suffioientes  sumas  cogitar6  ali- 


A,  quid  a  nobis  quasi  ex  nobi8,8ed  sufficientia  nostra 
ex  Deo  est  (//  Cor,  iii).  »  ^  t  Si  ergo  vos,  inquit, 
cum  Bitis  mali,  nostis  bona  data  dare  filiis  vestris, 
quanto  magis  Pater  vester?  Et  qualis  Pater  ?  Uli- 
que  bonus,  et  solus  bonus  {Matth.  x),  cujus  com- 
paratione  vob  omnes  mali  estia,  et  nihil  boni,  nisi 
ex  accidentali  dono  ejus  habetis.Adam  pater  utique 
malns,quippe  qui  et  seet  omnem  posterilalem  snam 
morti  addixit,  hic  tamen  filio  suo  petenti  panem  non 
daret  lapidem,  petenti  piscem  non  porrigeret  ser- 
pentem.  Herodes  quidem,  sub  quo  natuB  esl  hic 
ipse  Dominu8,qui  h8Bcloquitur,filiiB  Buis  plus  quam 
lapidem,8cilicet  mortiferum  prsbuit  en8em,Bed  hoe 
non  fecit  petentibus  panem  aut  piscem,  imo,  ut  vi- 
debatur  sibi,Patri  machinantibus  mortem.»  Quanto 

n  magis,  inquit,  patervester  »  vobis  ad  intelligendam 
Scripluram,  qucc  vere  est  pani8,petentibu8  aperiio- 
nem  oordis,  nequaquam  eoontrario  faciet,  ut  cor 
obtusum  et  lapideum  dot  vobis?  Similiter  si  petie- 
ritJB  pi8cem,id  est  si  legentes  volueritis  cognoscere 
Christum,  cujus  sacramenlum  quodammodo  ita  la- 
tet  in  Scriptura  legali  atque  prophetica,  eive  piscis 
in  aqua,nequaquam  porriget  vobis  serpentem,inda- 
cendo  vos  in  errorem  et  sensum  a  Ghri8to,qaem  in 
ScripturispioqusBritis  desiderio,  longe  recedentem. 
Non  est  hoc  8uum,ut,  petentibus  Spiritum  veritatis 
spiritum  det  erroris.  Apud  aliumevangelistam  adhoc 
Ecriptum  est :  «  Autsi  petieritisovumnunquidporri- 
get  illi  scorpionem  ?  b  {Luc,  xi).  De  hoc  dicere  delec- 
tat,  quia  sancti  omnes  antiqui,  aicut  panem  Verbi 
Dei,et8icutpiscem,ide8tGhristum,petebant  et  qua^ 

^  rebant,ita  et  ovum  a  Patre  misericordiarum  deside- 
ralissime  poBlulabant,  et  prophetica  oracula  sine 
dubio  dandum  esse  oonfirmabant.  Quod  vel  quale 
ovum  ?  lUud  nimirum,  cui  Spiritns  Banctus  obum- 
brare  dignaretur,  superveniens  in  illud  in  modum 
volucri8,ofO  suo  supersedentis,  donec  pullus  in  eo 
formetur.Sic  enim  futurum  erat,  etsic  factum  est. 
Spiritus  sanctus^o  beata  Virgo  Maria,8upervenit  in 
te,  et  virtus  Altissimi  olumbravit  tibi  (Lue,  i),  et 
ita  coneepisti  et  peperisti  Filium  volucrem,  id  est 
non  terrenum  sed  coBlestem,  non  carnalem  sed 
Bpiritnalem,  quamvis  veram  carnem  et  terrenum 
cerpus  habeDtem.  Hujusmodi  ovum  petebant  Bine 
dubio  prioroB  filii,  maxime  qui  non  Bolam  fidem, 
verumetiam  propretiam  habebant  tanti  sacramenti. 

"  Exempli  gratia,  «  Qui,  »  ut  Bupra  jam  dictum  est, 
«  luctabatur  cum  viro  usque  mane,Necdimittam  te, 
ait,ni8i  benedixeris  mihi  (Gen,  xxxii)»  »  sine  dubio 
benedictione  illa,  ut  de  stirpe  mea  fiat  iliud  ovum, 
ut  obumbrante  sancto  Spiritu  femina  circumdct 
firum  (Jer,  xxxi).  Nos  quoque  dum  de  Scripturis 
diligenter  et  desideranter  qusrimus  testimonium, 
ut  certo  sciamus  quod  ita  jam  sit  factum,  profecto 
Patrem  pelimus  ovum,  neo  Pater  nobis  porriget 
scorpionem,  ut  de  beata  Virgine  quidquam  suspice- 
mur  quod  sit  contra  veritatem,  quod  pertineat  ad 
ad  haereticam  pravitatem. 
•  Omnia  ergd  ^oscun^ue  vuItiB  ut  faciant  YobiB 


1457 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VII. 


1458 


homines,  et  vos  facite  illis.  HaBO  est  enim  lex  et  A.  ▼um  Testamentum.  Unde  sumenda  disoretio  sife 


propbet®.  Intrate  per  angustam  portam,  quia  lata 
spatiosa  via  est  qus  ducit  ad  perditionem.Et  multi 
sunt  qui  intrant  per  eam.  Quam  angusta  porta  et 
arcta  via  quse  duoit  ad  vitam  1  Et  pauci  sunt  qui 
inveniunt  eam.  »  Ergo^  inquit,  quoniam  in  Patre 
vestro  promptum  est  bona  p6tentibu8  dare,  petite 
rationabililer,  qusrite  8apienter,pul8ate  prudenter. 
In  quo  ?  In  eo  videlicel  ut «  quccanque  vultis  ut  fa- 
ciant  696  vobis  homines,  et  vos  faciatis  eis.  »  Si 
enim  vo8  non  dederitis,  quojure  dabiturvobie?  Si 
nondemieeritie^qua  rectitudine  dimittemini  ?  Facite 
ergo  ut  dixi.  «  Hsec  est  enim  lex  et  prophetffi.iHaec 
tota  est  summa  illorum  :«  Diliges  proximum  tuum 
sicut  teipsum  [Matth,  xxii).»  Hinc  Apostolus  :  «  Qui 


discretionis  hujus  certitudo  ?  «  A  fructibuB,inquit, 
eorum  cognoBcetis  eos.  «  Fructus  erum  opera  sunt. 
Possunt  enim  cognosci  et  dijudicari  ex  verbis  suis. 
Hic,  ut  jam  dictum  est,  prudentia  opus  est,  qu» 
armata  sit  verbo  Dei.et  ocuiata  oculis  scientiae  Scri- 
pturarum,  qualee  laudantur  in  Ganticis,  quod  sint 
sicutcoiambs  residentes  t  super  rivulos  aquarum 
juxta  fluenta  plenisBima  (Cant.  v).*  Quidquid  dicat 
quis,  conferendum  est  cum  Scripturis^quas  non  ab 
homine,  neque  per  hominem,  sed  a  Spiritu  sancto 
per  revelationem  Jesu  Christi  acceperunt,  ut  loque- 
rentur  et  scriberenthomines  sancti ;  et «  licet  nos, 
ait  ApostoluB,  aut  angelus  de  ccslo  evangelizet  vobis 
praeter  id  quod  accepistis,  anathema  sit  et  iterum 


enim  diligit  proximum,  legem  implevit:  Nam:  Non  n  anatbema  sit  (Qal,  i).b  Uoodictum,h«ecsenlentia8i 


adulterabis  :  Non  occides  :  Non  furaberis :  Non  fai- 
sum  testimonium  dices  :  Non  concupisces  ;  et  si 
quodestaliud  mandatum  in  hoc  verbo  instauratur  : 
Diliges  proximum  tuum  sicut  teipsum.  Plenitudo 
legis  est  dilestio  (Rom,  xiii).  »  Quam  laboriosum 
hoc  est  carni,  et  sanguini  ?  Hsc  enim  regula  : 
«  Quodcunque  vultis,  ut  faciant  vobis  homines,  et 
vos  facite  illis;  sive,  «  Quod  tibi  non  visfieri,  aliis 
ne  feceris,  »  usque  ad  inimicum  hominem  se  ex- 
tendit :  Nonne  tu  vi8,ut  inimicus  tuu8,si  te  invene- 
rlt,  parcat  tibi,  sicut  David  pepercit  Sauli  ?  Ergo  et 
usque  ad  inimicum  haec  regula  se  extendit,praeser- 
tim  quia  Sapientia  dicit,et  Apostoius  meminit :  «  8i 
esurierit  inimicus  tuu8,ciba  illum  ;  si  sitierit,  da  ei 


mililer  omnium  illorum  est,  qui  neque  ab  homine, 
neque  per  hominem  acceperunt,  sed  per  Spiritum 
8anrium,unde  et  scriplurae  illorum  omnes  sols  ca- 
nonica9  dicuntur  et  sunt.  «  8i  quis,»  ait  Joannesin 
calce  suffi  ApocalyBeos,  et  alii  cuiiibet  prophetarum 
et  apoBlolorum  dixisse  congrueret,  «  si  quis,  ait^ 
adjecerit  supra  h«ec,  adjiciet  Deus  supra  iilum  pla- 
gas  que  script»  sunt  in  iibro  boc,  et  si  quis  dimi- 
nuerit  de  verbis  propbetiae  huju8,auferetDeu8par- 
tem  ejus  de  libro  vita>  (Apoc.  xxii).  »  Sed  jam  ipsa 
Domini  verba  sequamur.  «  A  fractibus,  ioquit,  eo« 
rum  cognoscetis  eos.  Nunquid  colligunt  de  spinls 
uvas,  aut  de  tribulis  flcus?  Sic  omnis  arbor  bona 
froctus  bonos  facit.  Mala  autem  arbor  frnctus  ma- 


aquam  bibere  (Prot».  xxi ;  Rom,  xii).  »  El  Dominus  :  p  los  facit.  Nan  potest  arbor  bona  fructus  malos  fa- 


«  Benefacite  his  qui  vos  oderunt  (Luc,  vi).  »  Quam 
laboriosum,  inquam,  hoc  est  l  Ait  ergo  :  «  Intrate 
per  angustam  portam.  »  Non  negat  esee  laborio- 
sum,  qui  hsc  dicit,  «  Intrate  per  angustam,  »  etc. 
Sed  qualibus  angusta  est  haec  porta,  et  arcta  hsBC 
via  ?  Utique  superbis  et  timidis,  qui  multi  fuerunt 
et  sunt.  Taies  per  latam  et  spatiosam  viam  ieront 
in  perditionem.  Nunquid  mitibus  et  humilibus  si- 
militer  haec  porta  angusla  et  arcta  est  baeo  via  ? 
Non  utique,  sed  sicut  dicit  eis  :  «  Jugum  enim 
meum  suave  est,  et  onus  meura  leve  (Matth,  xi),  ■ 
ita  veraciter  dicat  eisdem,  porta  mea  vita  mea,  et 
si  incipientibus  angusta  videtur  et  arcta,  postmo- 
dum  talis  invenitur,  ut  dicas   illud  quod   dicebat 


cere.  Ouftnis  arbot  quae  non  facit  fructum  bonum, 
excidetur,et  in  ignem  mittetur.  Igitur  ex  fmctibns 
eorum  oognoscetis  eos.  »  In  his  omnibus  sensum 
quidem  habemus  evidentem,  sed  principalem  quae- 
rimus  intentionem.Boni  anditorisofflcium  est  ani- 
madvertere,  ccelestis  orator  non  solum  quid  dicat, 
verumetiam  quid  maxime  intendat.  Est  itaque  hic 
sensus  vel  haec  intentio  in  istis  verbis  ejus.  Sicut 
discernere  scilislignum  unde  flcum  vel  uvam  colli- 
giti8,quod8pina  vel  tribulusaut  mala  arbor  non  sil, 
ita  el  me,cuju8  ex  ore  veritatem  Bimul  et  opus  ve- 
ritatis  acoipietis.  Exempli  gratia,cumdicocuidam 
centurioni :  «  Vade,  et  sicut  credidiBti  flat  tibi 
{Matth,  viii)  I  •  itemque  cuidam  alii :  «  Vade,  quia 


Psalmista,  hujus  habens  experimentum  :   «  Viam  j.  filius  tuus  vivit  (Joan.  iv),  »  cum  dicam  cuidam  le- 
mandatorum  tuorum  cucurri,   cum   dilatasti   oor      proso  :  «  Volo,  mundare  (Luc.  v),»  et  statim  fil,  et 


meum  (Psal,  cxvin).  > 

«  Attendite  a  falsis  propheti8,qui  veninnt  ad  vos 
in  vestimentis  ovium,  intrinsecus  autem  sunt  lupi 
rapaces.  »  Hic  prudentia  opus  est^prndentia  spiri- 
tus,  qum  una  est  ex  divisionibus  gratiarum ;  est 
enim  discretio  spiriluum  (/  Cor,  xii).  Neque  enim 
absque  gratia  ista  falsi  prophet»  cognosci  possunt, 
quiaduplices  sunt,  introrsumturpes,  speciosi  pelle 
dccora  ;  intrinsecus  lupi  rapaces,  extrinsecus  quasi 
oves  simplices^omneni  humilitatem  et  mansuetudi- 
nem  mentientes.  Talea  olim  venerunt  et  venturi 
erant  ad  siibverlendum,si  fleri  po8sit,pariter  et  No- 


multa  alia  muito  majora  hi8,me,  inquam,  per  haec 
discernite  a  falsis  propheti8,quia  non  potest  utrum- 
que  esse,  nt  et  de  corde  meo  confingendo,  et  falsnm 
loquendo  in  nomine  Domini,  arbor  mala  sim,  et 
fructus  faciam  tam  bonos,  ut  vos  ipsi  sentitis  quia 
multa  bona  opera  operor  in  medio  vestri.  Ecce  lo- 
quor  «  in  nomine  Domini  (Deut.  xvin),  »  scilicet 
profltendoquod  Dominus  nomen  meum  sit,vel  quod 
non  semper  me,  sed  in  me  sit  nomcn  Domini,  leste 
Domino  Patre  meo,  Patre  Deo,cum  dicit  de  me  quo- 
dam  ioco  sic :  «  Observa  eum,  et  audi  vocem  ejus, 
neo  contemnendum  putes,  quia  non  dimittet  cum 


1459 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIBNSIS. 


1360 


peccaveris,  ei  esi  nomen  meum  in  iilo  (Exod. 
zxiii).  »  Sic,  inquam,  loquor  «  in  nomine  Domini,» 
ui  profitear  quod  Dominus  nomen  meum  sit,  ei 
quod  de  prophetis  ego  propbeta  magnus  domi- 
nando  prsdicaturus  sim.  Dico  enim  : 

«  Ncn  omnis  qui  dioii  mihi,Domine,Dominei  in- 
irabii  in  regnum  coelorumysedqui  facii  voluntatem 
Patris  mei  qui  in  coelis  estyipse  inirabii  in  regnum 
ccelorum.  Muiii  enim  dioeni  mihi  in  iila  die,  Do- 
mine,Domine,nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus, 
ei  in  nomine  iuo  daemonia  ejecimus,  et  in  nomino 
iuo  viriuies  muli&s  fecimus  ?  El  iunc  confitebor  illis 
quia  nunquam  novi  vos.  Discedite  a  me  qui  ope- 
ramini  iniquiiaiem.  »  Ergo  ei  Dominus  et  invocan- 
iium  me  Dominum,  judex  ego  sum,  adeo  lutus  ei 
domlnaiionis  meae  compos  ipse,  ui  cavendum  sii 
his  qui  invocani  me  Dominum,  ne  indigni  judicen- 
iur  a  me,  quom  invocani,  ipsa  bujus  nominis  mei 
invocatione.  Miraassentaiionisrepulsio,  quapluri- 
mum  deleciari  solent,  mazime  in  ioiiiis  suis  v  re- 
ges  gentium,ei  qui  dominuniur  eorum^ioan.zviii).» 
Nam  quotus  quisque  tuncerai^  quijamscirei  dicere 
illi.  I  Domine,  Domine,  »  nisi  forlo  qui  curaiione 
indigebant  ei  viriuiem  ejus  seniire  incipiebani.  Ai 
ipse  de  talibus  non  curans,  quoniam  in  hoc  natus 
erat,  el  ad  hocveneraiin  mundum,  uiiestimonium 
perhiberei  veritaii  {ibid.),  id  esi  sibimetipsi :  «  Ego 
enim  sum,ait,qui  testimonium  perhibeo  de meipso, 
et  testimonium  perhibet  de  me,  qui  misii  mc,  Pa- 
ier(yoafi.viii),  »  ila  loquebaiur,  ui  eraidignum  ne, 
sciiicei  jam  cum  potestate  magna  ei  majestate. 
Unde  postmodum  evangelista :  «  Admirabantur,  in- 
quit,turbe  super  doctrina  ejus.  Erai  enim  docens 
eo8,sicui poiestatem  haben8,non  sicut Scribffi corum 
ei  Pharisei  (MaUh.  vii) : »  Non,inquam,8icui  Scribffi 
ei  Pharis8Bi,quia  videlicet  non  eumdelectabaiassen- 
iatio  vel  adulatio  hflBC,ui  vocaretur  ab  hominibus  Hab- 
bi.Iilieisimileseorumquicunquoalii,  quamvelqua- 
lem  B%1  in  docendo  babent  poiestatem  ?  popularis 
aur»  servi,  glorios»  cupiditatis,  qui  totum  curani 
de  opinione  sormoni  sui,  de  profectu  audientium 
nihil.  Vere  impotes,  vere  nullam  potestaiem  haben- 
tes,  quos  si  laus  venlo;$a  perflaverii,  trisies  ezte- 
nuantur.Iste,  qui  lucrum  solumquaeritanimarum, 
ei  claritatem  ab  hominibus  non  accipit,magister  ei 
exemplum  omnium,qui  non  suam,  sed  Dei  gloriam 
quaeruni  (Joah.  v)^  facit  prior  ipse  quod  doceat,  as- 
seniaiionem  iam  prnsenlium  quam  futurorum  re- 
peliens,  ei  dicens  :  «  Non  omnis  qui  dioii  mibi,Do« 
mine,  Domine,  inirabit  in  regnum  coBlorum,sed  qai 
facii  voluntaiem  Patrls  mei,  qui  in  ccelis  est,  ipse 
intrabii  in  regnum  coslerum.  •  Paier  ejus  una  est 
per8ona,que  in  Psalmo  dicit  de  isio  Filio  8uo,Verbo 
8U0  :  «  Eructavit  cor  meum  verbum  bonum  (Psal. 
ZLiv) :  »  nobis  auiem  adopiionis  flliis  Pater  est  unus 
Deus  Paier  ei  Filius  ei  Spiritus  sanciue.Unde  ani- 
madvertendum  quia  fere  ubicunque  absque  deter- 
minaiione  possessivi  hujus  pronominis  metiSf  vel 
mei,  dicit  Paier  vel  Pairis^  ea  quae  loquitur,minora 


A.  Buni  majeslaie  euse  divinitatis,  ui  illic  :  «  Ei  sicui 
mandatum  dedit  mihi  Pater,  sic  facio,  quia  Pater 
major  me  est  (Joan,  xiv).  »  Ubi  autem  determinat, 
Paler  meus,  vel  Patris  mei,  non  sine  indicio  loqui- 
turdivins  maje8tatis,quemadmodum  hic,«  sed  qui 
facit  voluntatem  Patris  mei,quiin  coelis  est,  »  sub- 
auditur,cum  eo  quod  dicit  mihi,«  Dominc^Domine, 
ipso  inirabii  in  regnum  coelorum,  »  addens  adbuc : 
t  M ulii  diceni  mihi  in  illa  die :  Domine,  Domine, 
nonne  in  nomine  iuo  prophetavimns  ?  »  ei  cxtera  ut 
supra.  c  Quamobrem  confliebor  illi8,quia  nunquam 
novi  vos :  Discediie  a  me,  qui  operamini  iniquita- 
tem?»Nimorum,  quia  quod  prophetarunt,  sibimet 
prophetarunt,  id  esi,  non  prophetando  Dei,  sed 
suam  gloriam  suumque  temporale  commodum  quae- 

Q  sieruni^sicui  Balaam, qui  cum  bona  et  vera  prophc- 
tasset,  malum  dedii  consilium ;  nam  ad  suggestio- 
nem  ejusmuIieresMadiandeceperunifilios  Israelin 
Beelphegor  (iVum.  zxiv).  Simiiiter  multi,  in  nomine 
ejusdaemoniaeJicienteSySivedehominibusexorcizan- 
do  et  bapiizandOfSive  de  aris  et  templis  dedicando  illa 
Deo  vero,in  quibus  habitabaieicolebaturdsmonuni 
multitudo,  ei  mulias  virtutes  homini  faciente8,qus 
videbaniur  quidem,8ed  non  eranivcre  virtutes,imo 
virtutum  simulaiiones,  mercedem  aliam  quamDo- 
mini  quffisieruni^ei  mercedem  suam  recepernnt.M- 
circo  «  confliebor  jllis,  Quia  non  novi  vos. »  Conii- 
tebor,  inquam,  id  esi,  dicam  id  quod  prius  celavi, 
permiiiens  illos  sibi  Jusios  viderijuxta  illud  :  «Ta- 
cui,  semper  silui,  paiiens  fui,  quasi  parturiens  lo- 
quar  (Isa.  liii). 

«  Omnis  ergo  qui  audit  verba  mea  haec  et  facii  ea> 
assimilatur  viro  qui  aBdiflcavii  domum  8uam  supra 
petram.Et  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumina,  et 
flaveruni  venti,etirrueruni  in  domum  illam,  ei  non 
cecidii,  fundata  eoim  erat  supra  peiram.  Et  omais 
qui  audit  verba  mea  hasc,  ei  non  facit  ea,  similis 
esi  viro  siulio,  qui  aediflcavii  domum  suam  super 
arenam.  Ei  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumioa  et 
flaverunt  venii,  eiirrueruntin  domum  illam,  ei  ce- 
cidii  ei  fuii  ruina  ejus  magna.  »  Formidabilis  con- 
fessio,  qum  in  illa  die  sic  revelabit  vel  conscientits 

fundamenia  pseudopropbetarQmetomnium  quiope- 
rantur  iniquitatem,  quemadmodum  iempesias  pla- 
viarum  ei  inundaiio  fluminum  ei  flatus  veuiorum 
irrueniium  revelani  fundamenta  domus,  qu«  non 
D  supra  petram,sed  super  dissolutam  ei  fluzam  fun- 
dalaesi  arenam.Gadeni  enim  ei  ruent  ruina  magna 
in  turbine  vocis  hujus  :  «  Discediteame,maledicti, 
in  ignem  aeternum,  qui  paratue  esi  diabolo  et  ange- 
lis  ejus  (Maith.  zxv), »  non  quia  audistis  vcrba  mea, 
eed  quia  non  fecisiis  ea.  Domus  autem  illorum  qui 
audiendo  ei  faciondo  posuerunt  fundamenta  Bupra 
peiram»  firmiter  8iabii,neque  enim  hi,  qui  a  dexlris 
eruni  cadeni  eundo  cum  sinistris  in  supplicium,imo 
ascondeni  in  vitam  (eternam  ad  percipiendum  re- 
gnum  sempiiernum,aborigine  mundi  sibi  paraium. 
«  Ei  factum  eal  cum  consummasset  verba  hsc  Je- 
Bus,  admirabaninr  inrbe  Buperdocirina^us.  Eral 


1461 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VII. 


1462 


enim  docenseos  sicut  potestatem  habens,  non  sicut  A  negotio  sufflcientia  sunL  Iste  ergo  gloriosus  Filius 


ScribsB  eorum  et  Pbarisaei.  »  Qualem,  quam  vehe- 
mentem  dicit  rationem  adrairationis  illius,»  qua  ad- 
mirabantur  turbaQ  super  doclrina  ejus.  Erat  enim, 
inquitydocens  eos  sicut  potestatem  habens,  non  sic- 
ulScrib®  eorum  et  Pharis®i.  »  Qoidnam,  rogo,  est 
potestatem  habere  in  docendo  ?  Imo  quid  estpotcs- 
tatem  non  habere  in  docendo  ?  Nam  ex  hoc  opposito 
melius  cognoscitur«  quid  sit  potestatem  habere  in 
docendo.  Ergo  polestatem  non  habero  in  docendo 
est  bonaloqui,  et  esse  malosScribas  et  Pharisaeos» 
volendo  placere  hominibus,  et  adulando  divitibusy 
ut  ex  eis  aliquid  commodi  adipiscaQtur.Gonlra  ta- 
les  apud  Ezechielem  sermo  propheticus  hoc  modo 
gravissime  invehitur.  «  Haec   dicit  Dominus  Deus : 


Dcijhonorabilis  Filius  hominis^propterea  de  monte 
ccbH  descenderat  io  campum  hujus  mundi,  698  ut 
infirmilates,  id  estpeccata»  sanaret  omnis  hominis, 
Judoii  primum  et  deinde  gentilis.  Curationem  Ju- 
dffii  meditabaturio  emundatione  leprosi,  quietJu- 
dseus  erat,propter  quod  et  dixit  ei,tanquam  alumno 
legis :  «  Vade,ostende  te  sacerdoti,  et  offer  munus, 
quod  praecipit  Moyses  in  testimonium  illis.  »  Porro, 
curationem  gentilis  meditabaturin  sanatione  pueri 
centurionis,  qui  et  ipse  genlilis  erat.  Propter  quod 
et  indignum  se  introitu  Domioi  judicavit,  et  sicut 
Lucas  roeminit  (Lui;.  vii),  seniores  Judaeorumquasi 
suffragium  ferebant  ei,  dicentes :  Quia  dignus  est, 
ut  hoc  illi  praestes,  diligit  enim  gentem  nostram,  et 


Vaequi  consuunt  pulvillos  sub  omnicubiio  manus,  d  synagogam  ipse  aediGcavit  nobis.  »  Recte  igiturle- 


ct  faciunt  cervicalia  sub  capite  universs  cetatis,  ad 
capiendasanimasIGum  caperentanimaspopulimei, 
vivificabant  animas  eorum,  et  violabant  me  ad  po- 

pulum  meum,  propterpugillumhordei,  etfragmen 
pani8,ut  interflcerentanimasquflB  non  vivunt,men- 
tientespopulo  meocredenti  mendaciis(£a^cA.xiii).  » 
Quid  enim  est  vivificare  animas  quffi  non  vivunt,  et 
interficere  animas  qus  non  moriunturi  oisijustifl- 
care  impium,  et  condemnare  pium  pro  muneribus  ? 
Hoc  tamque  tale  est,quale  esse  consuero  polvillos 
sub  omni  cubito  manus,  et  facere  cervioal  sub  ca- 
pite  universffi  ffilatis,et  hoc  propter  pugiliam  hordei 
et  fragmeo  panis,  idest  propter  emolumentum  vel 
commodum  temporale,  vile  nimis  et  exile  coropa- 
ratione  detrimenti  justitiffi,  quod  sibi  talis  adulator 
peccati  alieni  scienter  acquirunt.  Num  ergo  bitales 
in  docendo  potestatem  habent?  imo  servi  servorum, 
impotesetvenales  clientuli  sunt.Iste  Magister  unus, 
Magister  verax,et  viam  Dei  in  veritste  docebat,  qui 
inler  cffitera  quffi  contra  avariliam  illorum  disputa- 
vit,  adeo  nulli  inquam  adulatus  estf  ut  in  Hieroso- 
lyma,  civitate  magna  et  opuIenta,Qec  saltem  unius 
noctis  hospitium  aliquando  habuerit. 

Cap.VIII.  —  «  Gum  autem  descendisset  de  monte, 
secutffi  sunt  eum  turbffi  multse.  Et  ecce  ieprosus  ve- 
niens  adorabat  eum,  dicens  :  Domioe,  si  vis,  potes 
me  mundare.  Et  extendens  manum  tetigiteum,  di- 
cens  :  VoIo,mundare  [Matih.  iv).  »  Et  anle  et  post 
sermoncm  habitum  in  monte,  valde  multos  narrat 
evangelista  Dominum  Jesum  inGrmos  cura88e,non 


proso,  non  solum,  «  volo,  >  vel  solum  «  mundare, » 
dixit,verumetiam  manum  cxlendil,  eumque  teligit, 
puerum  autem  oenlurionis  non  tetigit,et  nec  saltem 
ad  eum  introivit,  quin  videlicet  Judffium  ita  cura- 
vit,  ut  ex  ipso  carnem  assumeret,  et  in  medio  ejus 
habitaret,  quod  nimirum  tangere  fuit,  ad  gentiles 
autem  per  semetipsum  non  accessit,  sed  postquam 
totam  salutem  operatus  est,  et  in  coelum  ascendit, 
8U0S  eis  prffidicatores  misit. 

Gum  autem  dicimus  aut  legimus  prius  Judffium, 
id  est  Judaicum  populum,  per  prffisentiam  Salvato- 
ris  esse  curatum,con  solos  illos  paucos  attendimus, 
qui  tuno  in  corpore  inveoti,  ante  vel  post  passio- 
nem  ejus  crediderunt,  sed  universam  populi  illius 
eIectionem,omne8quijam  asaeculo  migraverunt,  a 
tempore  promissionis  que  facta  est  ad  Abraham, 
osque  ad  tempus  iliud,  quia  tunc  salvati  et  ab  in- 
feriseducti  sunt  peripsum,cuju8veDturi  fidom  ha- 
buerant.Proinde  et  ipsa  infirmitatumdiversitas  non 
negligenter  pensanda  est,  quia  videiicet  ille  ex  Ju- 
daeis  tantummodo  erat  leprosus:  puer  antem  cenlu- 
rionis  et  paralyticus  erai,  et  male  torquebatur.  Uoc 
enim  secundum  similitudinem  illorum  duorum  ho- 
minum,  plus  mali  populus  gentilis,  quam  populus 
Judaicus  quia  possidebatur  a  diaboIo,dffimonia  co- 
lens  pro  Deo,neque  enim  notua  illi  erat  Deus.  Ju- 
dffius  autem  tanquam  ratione  non  privatus^in  ipsa 
lepra  sua  Deum  cognoscen8,iegi  erat  subditus.  Coi 
enim  gravius  quam  leproso  lex  dominabatur  ?  Scri- 
buntur  fuisse  graves  manus  Moysi  {Exod.  xvii),  et 


exprimenssingillatimqualiteretquibusabinfirmi-  ^  revera  nulli  magis  quam  ieproso  gravis  fuit  manus 


tatis  fuerint  liberati.  Ante  enim  dixit:  <«  Bt  cir- 
cuibat  tolam  Galilffiam  docens  in  8yoagogi8«et  prs- 
dicans  Evangelium  verbi,  et  obtulerunt  ei  omnes 
malo  habentes^variislanguoribus  et  tormentis  com- 
prehensos,  et  curavit  eos  {Matth.  iv).  »  Poet  sermo- 
ncm  vero  factade  tribus  narratione  sigillatim,  sci- 
Iicot,de  isto  leproso,  ct  do  puero  centurionis,  et  do 
socru  Petri,  rursum  dicit :  «  Vespere  autem  facto, 
obtulerunt  ci  multos  dffimonia  habentes,  etejiciebat 
spiritus  verbo,  et  omnes  male  babentes  curavit. » 
Pauca  ergo  de  multis  conscripta  sunt,  sed  secun- 
dumintentionemscribentiB  evangelistffi  prosuscepto 


legis  litieralis.  «  Quicunque,  ait,  maculatus  fuerit 
lepra,  et  separatus  ad  arbitrium  sacerdotiSfhabebit 
yestimenta  di88uta,et  caput  nudum,  os  veste  conte- 
ctum,contaminatum,ac  sordidum  se  clamabit  omni 
tempore  quo  leprosos  estimmundus,soIus  babitabit 
extra  castra  (Levit.  ii).  >  De  Cffiteris  quoque  im- 
munditiis,  scilicet  {Levit.  xv)  defluxu  seminis  et  de 
menstruis^estjudiciumlegis,  sed  et  dealiis  corpo- 
ralibus  maculisjvidelicet  {Levil.  xxi)  si  cecus  fuerit, 
si  claudus,  si  parvo  vel  grandi  vel  torto  naso,  si 
fracto  pede  vel  manu,  si  gibbus,  si  iippus,  sialbu- 
ginem  babens  io  ocuIo,6i  jugem  scabiem^si  impe- 


1463 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1464 


tiginem  in  corpore  vel  berniosus  :  non  accedet,  in-  A  cam  post  veritatis  agnitionem  et  sasceptaoQ  fidem 


quit,  olTerre  bostias  Domino,  nec  panes  Deo  suo.  » 
Porro  de  iilo,  qui  male  torquetur,  id  estqui  daemo- 
niosus  est,  ut  erat  puer  iste  centurionis,  nullum 
usquam  judicium  lex  decrevit.  Per  omnia  igitur 
congrue,  sicut  jam  diolnm  est,  per  leprosum  legis 
alumnum  Judaicus^et  per  gentilis  bominis  puerum 
gentilis  populus,a  suis  curandus  peccatis,  significa- 
batur :  per  gratiam  hujus  Filii  bominis,  qui  in  ope- 
ribus  suis  exterioribus  sine  dubio  salutem  anima- 
rum,  propter  quam  venerat,  die  acnocte  meditaba- 
tur  saiutem,  et  eorum  qui  sub  lege  erant,  ut  ille 
leprosus,  et  eorum  qui  sine  lege  erant  {Rom.  ii), 
ut  iste  puer  a  proprio  sensu  captifus. 


oliquid  criminalepeccaverit,rur8ti8  tam  facile  prooi 
indulgentia  sese  illi  Jesus  impendit,  sed  quasi  de- 
super  stantisterreturaDimadversione  judlcis.verbi 
gratia  dicentis :  «  Qui  peccaverit  mihi,  deleboeom 
de  libro  meo  quem  scripsi  {Exod.  zxxi).  •  Porro 
jacentis  manum  tangere,  est  confortare  et  adjovtr« 
volentem  violenti»  peccati  resistere.Qao  enimalio 
modo  quispiam  liberarelur  de  corpore  mortis  bo- 
ju8  ?(/?om.  vii.)Denique  cum  valt^potest  homo  jace- 
reetfehricilare,  vel  qualemcunqae  paBBionem  cor- 
pori  suo  adducere :  sed  ut  de  lecto  8urg^t,eademqae 
passione  careat,non  in  sua  voluntate,  eed  potius  io 
medicl  positum  est  curatione.  Similiter  cam  vult, 
potost  sine  lege  vivere,  id  est^sine  timore  Oei  malt 


Quid  si  Tcl  Judseus  postquam  a  lepra  Pharisaioa 
mundatus  est^vel  gentilis  postquam  a  doemone,  id  ^  securitate  in  peccatts  ]acore,8ed  ut  8nrgat,et  animc 
esta  culturad(Bmonum,liberatu8e8t;  quid,inquam,  sanitatem  recipiat,  non  in  virtate  sua,  sed  in  sola 
si  vel  ille  vel  iste  per  fidem  Jesu  Cbristi,  per  lava- 
crum  regeneralionis  Spiritus  sancti  salvus  factus, 
iterum  peccaverit  ?  Nunquid  et  poslea  salvari  vel  ad 


salutem  revocari  poterit  ?  Poterit  plane,  si  dignos 
pcenitentic  fructus  fecerit.  «  Filioli  mei,  ■  inquit, 
Joannes  apostolus,  «  hsec  scribo  vobis,  ut  non  pec- 
cetis.Sed  et  si  quis  peccaverit,  advocatum  habemus 
apud  Patrem,  Jesum  Gbristum  Justum,  et  ipse  est 
propitiatio  pro  peccatis  nostris.  Non  pro  nostris  au- 
tem  tantum,sedetiamprototius  mundi(i  Joan,  ii].» 
Exnmplum  hujus  rei  mysticum  divinus  evangelista 
continuo  subordinavit.  Ait  enim  :  «  Et  cum  venisset 
Jesus  in  domum  Petri,vidit  socrum  ejus  jacentem 
ct  febricitantem,  et  tetigit  manum  ejus,  et  dimisit 


positum  est  gratia  Liberatorie.Etiam  si  velle  adjt- 
ceat,  non  invenit  bonum  perficere,  postquam  malo 
volens  tradiditse.Uincest  illudApostoliySabpersoDt 
talium  suspirantis:  I  GondelectorlegiDei,8econdam 
interiorem  hominem.  Video  autem  aliam  legam  in 
membns  meis  rcpugnantem  legimentis  mes,etoap- 
tivum  me  ducentem  in  lege  peccati,  qase  est  in  mem- 
bris  meis.Infeliz  ego  homo,quis  me  libera?  it  de  cor- 
pore  mortis  bujus  ?  Oratia  Dei  per  Jeeam  Cbristora 
{ihid,)  »6Mlgitur  secundum  mysteriam  severita- 
tis  quidem  est,  quod  ut  Lucas  scribit,  «  stetit  soper 
illam,»  adjuvantisautemsiveliberantis  grat]«,quod 
sicut  ait  bic  Mattbeus,  «  tetigit  manam  ejus.  » 
Porro  et  apud  illud  et  apud  istum,8icatin  caeteris, 


,  _-  — o  «     ,  -I r — ^p. — ,^.w — .„  ..^..... 

eam  febris.  Et  surrexit,  et  ministrabat  eis.  »  Quid  ^  ita  et  in  isto  facto  manifesta  et  rata  est  astipula 


enim  domus  Pelri,  hominis  utique  fidelis  et  fidei 
ardentis,  nisi  Ecclesia  est  Oei  viventis?  Ergo  so- 
crus  Pebri  febricitan8,anima  est  babens  quidem  fi- 
dem  Chri8tianam,8ed  alioujus  peccati,8eu  vitiipas- 
sione  cum  periculo  vits  laborans.  Luoas  evangeli- 
8ta  hoc  etiam  memorat, «  Qui  rogaverunt  illum  pro 
ea  (Ltic.  iv).  » Igitur  socrus  Petri,  cujus  in  domum 
Dominus  Jesus  venerat,anima  est,  ut  jam  diximus, 
Christiana  vel  fidei  domestica,  que  cuni  vitiis  et 
pecoatis  febricitare  coeperit,  et  pene  spiritum  vita 
amiserit,rogant  fideles  pro  ea,  et  orando  ab  omni- 
bus  confirmatur  cbaritas  in  ea.Praeterea  et  hoc  Lu- 
cas  meminit,  quia,  «  stans  super  illam,  imperavit 
febri,  et  dimisitillam(t6td.),  »  Matthffius  dicit  quia 


tio  veritatis,  quia  credendum  est  illi  in  sermonibos 
8uis,quia  sicut  Dominus  potestatem  habens  vitset 
mortis,  si^e  vitoB  et  sanitatis,  taotummodo  stetit, 
et  imperavit,  stotit  et  tetigit,  et  febris  fagit. 

Interea,  et  hoc  dicendum  tibi,  quicunque  es  vel 
esse  cupis  prudens  auditor  Evangelii,  ne  ordinem 
requiras  factorum  in  omnibus,  que  ab  evangelistis 
conscripta  sunt.Non  enim  ordini  intendunt  verum 
ge8tarum,8ive  temporibus  describendis,  qaibus  res 
geetffi  8unt,8ed  provisum  singuli  sequanturcGBleste 
my8terium,utpote  animalia  spiritualia,  qu»  ante  et 
retro  oculis  plena  sunt  (E%ech.  x).  Nunquid  enim 
ordo  factorum  apud  huno  et  apud  Lucam  tam  di- 
versus  esset  siout  perpendere  potes,  nisi  caasa  my- 


«  letigit  manum  ejus,  et  dimisit  eam  febris.  »  Lucas  D  gtica  Bubesbet  ?  Imo  sicut  periti  artifices,  sicut  opti- 


autem,  ut  jam  dictum  est,  «  stans.inquit,  super  il- 
lam,  imperavit  febri,  et  dimisit  iliam.  »  Uterque 
Burgentis  hoc  exprimit  opus,  quia  «  surrexit  conti- 
nuo,  et  ministrabat  eis,  »  videiicetDominoet  disci- 
pulis  ejus.  Hino  breviter  dicendum,  quia  super  fe- 
bricitantem  8tare,e8t  ejusmodi  animam  respectu  ti- 
moris  sui  valde  terribiliter  concutere,  judiciique 
futuri  memoria  conturbare,  ita  ut  dicat:  •  Contur- 
bata  sunt  omnia  ossa  mea,  et  anima  mea  turbata 
est  valde  {Psal,  vi).b  Non  enim  sicut  ante  notitiam 
veritatis  lactatur  anima  dulcibus  gratia  mammiilis, 
ut  Greatorem  suum  oognoscat ;  non,  inquam,  ita. 


mi  aurificeSf  dum  quisque  illorum  vas  quodcanqoe 
pretiosum,  sive  decoram  regio  capiti  fabricare  copit 
coronam,  appositis  sibi  gemmis  non  curatattendere 
de  8inguli8,quo  temporevel  quali  pretio  comparata 
fuorint,8ed  boc  solom  intendit,  qualiter  aurosaper- 
ordinatffi,  varietate  soa  melins  placere  possint  in- 
tuentium  oculia :  ita  isti  fidissimifabricatores  evan- 
gelicffi  veritatis,  non  lantum  attendere  deboeront, 
quibus  temporibus  vel  quo  temporum  ordine  mira* 
cula  gesta  f uerint,  quantum  eorumdem  miracalam 
qualitates,  qu»  sumpta  de  innamerabilibasgestta, 
etBubordinatecompetentibus  loei8,8Qffioere  posseat 


1465 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  Tll. 


1466 


ad  splendorem  vcriiatis,  ferendumqoe  suffragium 
glorie  etboDori  bujusFilii  hominis.quod  sicut  ve- 
rus  homo,  ita  et  verus  Deus  sit.  Hinc  est  illud  in 
Psalmo  : «  Quoniam  prsvenisti  eumin  benediclioni- 
bus  dulcedinid,  poBuisti  in  capite  ejus  coronam  de 
lapide  pretioso  {Ptal.  xx).  »  Quid  est  enim  corona 
de  lapida  pretioso  in  capite,ni8i  ScripturabsCytesti- 
moniumejuBopifez,  divinis  iilustrata  miraculis,  in 
ioitio  prffidicationis  evangelicffi?  Non  igiturmagno- 
pere  rcquiras  ingestisordinem  temporum,ubilonge 
pulchriorum  fulget  ordo  mysteriorum,  de  quo  jam 
dictum  est,et  adhuc  dicendum.Dictum  quippe  est, 
quia  futurum  erat,utdepopuloJudaicopriu8alepra 
sua  pars  aliquantula,  et  deinde  gentilis  populue  a 
fanatico  erroresuocuraretur,  ac  deinceps  quisque 
j  im  Gdcii8,j8m  Ghristianus  peccatis  actualibua  ite- 
rum  oppressus,  gratia  miserentis  Dei  liboraretur, 
sccundum  similitudines  istorum,  videlicet  leprosi 
mundali,et  pueri  centurionis  a  dsmonio  liberati,  et 
socrus  Simonis^quam  febricitantemidem  Dominus 
potenti  iroperio  sanavit.Nonneet  hoc  futurum  erat, 
dc  hasreticis,  quod  factum  e8t?sicut  JoannesApo- 
stolus  dixit :  «  Ex  nobis  exierunt,  sed  non  erant  ex 
nobis  {Joan,  ii).  » 

Sequitur  ergo  :  «  Yespere  autem  facto,obtulerunt 
eimulto8dffimoniahabentes,cjiciebatverbo8piritu8, 
ct  omnes  male  habentes  curavit.»  Hocipsum  Lucas 
Bcribens  :  «  Exibantautem,inquit,  dsmoniaamul- 
iis  clamantia  et  dicentia  :Quia  tu  es  Filius  Dei.Et  in- 
crepane,  non  sinebat  ea  loqui,  quia  sciebant  ipsum 
csseCbristum  {Luc,  iv).  » In  prassenli  facto  mani- 
feslum  magnumque  et  evidcns  erat  divinitatis  aive 
divinsB  forliludinis  experimentum,quia  sicut  cele- 
ra,8ic  et  islud  in  potestate  faciebat,  et  hoc  ad  ie- 
stiinonium  pertinet  veritati8,utveraciter  poseetdi- 
cere  :  «  Opera  qu(e  deditmihi  Pater,ut  perilciam  ea, 
ipsa  testimonium  perhibent  de  me{Joan.\),  »Por« 
ro,  juxta  mysterium  jam  praescriptum,  epiritus  vel 
dfl?monia,  quffi  verbo  ejiciebat,  et  qu»  t  exibant  a 
multis  clamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es  FiliusDei, 
ipse  autem  increpans  non  sinebat  ea  loqui,»  hsre- 
tici  suntyVel  fuerunt  homines  ficti,  Bimulatores,  et 
callidi,  qualium  primus  In  Actibus  apoatolorum 
Simon  exstitit  {Act.  viii),  qui  et  ipse  credidit,  sed 
fldes  vel  confessio  ejus  et  similium  clamantium, 
«  Tu  es  Pilius  Dei,  »  similis  est  confessioni  dsmo- 
niorum,  que  non  sinebat  loqui  Filius  Dei,  quia 
non  cst  speciosa  fides  vel  confessio  in  ore,  si  di- 
lectio  non  sit  in  corde. 

Quid  autem  est,  quod  cum  dixisset  evangelista, 
«  dt  omnes  male  babenics  curavit,»  staiim  subjun- 
xit,  «  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per  Isaiam 
prophetam  dicentem  {Isa.uii) :  Ipse  inflrmitatesno- 
stras  accepii,et  ffigrotationes  poriavit.»  Deniqae  ubi 
hoc  per  Isaiam  propbetam  dictum  est,  de  passione 
ejus  sermo  propheiicus  erat,  sicut  manifeste  docent 
sequentia  bffic :  «  Bt  nos  putavimus  eum  quasi  le- 
prosam,  et  percussam  a  Deo  et  humiliatum.  Ipae 
autem  vulneratus  est  propter  iniquitates  DOBlraa, 


A  attritus  est  propier  scelera  nostra.DiBciplina  pacis 
nostrffi  super  eum,  et  livore  ejus  sanati  sumus 
(ibid.)^  ■etcffitera.  Et  reverahocfuitilli  infirmita- 
ies  noBtras  sccipere,  et  ffigrotaiiones  portare,  scili- 
cet,  vulnerari  propter  iniquilates  nostras,  et  atteri 
propier  scelera  nostra,  Uagellis  caedi  usque  ad  livo« 
rem  sanctissimi  corporis  sui,  et  in  similiiudinem 
ovis  sive  agni  ad  occisionem  duci,  et  in  ipsa  occi- 
sioDO  cum  Bceleratis  reputari,  quffi  omnia  illo  pro- 
phetiffi  loco  conscripta  8unt,de  quo  capiiulum  hoo 
evangelista  sumpsit.Quid  ergo  OBt  ialis  capiiuli  pre- 
Bpns  commemoratio,ni8i  piaet  prudens  ianii  medici 
▼«slproposiii  ejus  consideratio  ?  Nam  qnia  proposi- 
tum  ejus  hoc  erat,  ut  peccata  nostra  poriaret,  que 
vere  inflrmitaies,  vere  sunt  animarum  nostrarum 

B  »grotationeB,  valde  pium  aiquo  pulcherrimum  tuii 
cordi  hujuB  evangeIi8tfficon8iderare,8criptoqae8uo 
nobis  innuere,  quia  suum  opuB  quod  est  ffigrotatio- 
nes,ut  Jam  dictum  est,  animarum  portaresive  sa- 
nare,ab  ffigrotationibus  corporum  coepit  operari,  ut 
priusabillis,  dum  visibilitercuraretmedicusverus 
innotoBceret,  ei  tunc  demum  ad  curandas  egrota- 
tiones  animarum  pervenirel.  Nam  fecit  quidem  ini- 
iium  signorum  coram  discipulis  suis,  convertendo 
aquas  in  vinum  {Joan.  ii),  sed  hoc  fuit  publioum 
prsdicationis  suffi  officium,  cum  necdum  Joannes 
Buum  implevisset  cursum.  Postquam  Joannes  tra- 
diius  estytuDCsive  exinde  ipse  et  prffidicare  regnum 
Dei.  ei  miracula  facorecoepit  Simoni,8ciiicet,  cura- 
re  corporum  infirmitates,  ul  perinde,8icut  Jam  di- 

Q  ctum  est,  ad  carationem  animarum  pervenireiur. 
Etde  potestate  quidem  hujusFiliihominiSjpoicstaie 
divina  hi^us  Dei  et  hominis,  et  ea  quae  jam  diota, 
et  ea  quae  adhuc  sunt  dicenda,  magna  et  mystica 
experimenia  sive  toBtimonia  sunt. 

Sed  quid  sibi  vult  hec  interpotitio,  quam  rebus 
gcstis  evangeliftia  taliter  interposuit  ?«Yiden8  aa- 
tem,  inquii,  Jeaus  turbas  multas  circum  se,  Jassit 
ira  trans  fretam.Et  accedens  unus  Scriba,  ait  illi : 
Magister,  sequarte  qaocanqueieris.  Et  dicit  ei  Je- 
8U5  :  Vulpesfoveashabenl,  et  volucres  coeli  nidos  : 
Filius  autem  bominis  non  habet  ubi  oaput  suum 
rcclinet.  Alius  aatem  dediscipulis  ait  illi :  Domine, 
permitte  me  primum  ire,et  sepelire  patrem  meum. 
Jesus  autem  aitilli :  Sequere  me,et  dimitte  mortoos 

Q  sepelire  morluos  suos.  «  Quid,  inquam,  hoo  sibi 
vult,  quod  hfficdicti  Pilii  hominis  ad  duos  homineB 
tam  diversa  rebus  gestis,  id  est  mirabilibus  ejus 
interposuit?  Nam  haotenuc  potestatem  ejuseviden- 
ter  demonstraverat^qnomodocampoteBtatedixissel 
ad  leprosum,  «  Volo,  mundare ;  »  quomodo  dixis- 
set  centurioni,  «  vade,  et  sicut  credidisii  BZQ  flat 
tibi  I  »  quomodo  iacium  sive  imperiam  ejus  fugiB- 
set  febri8,quomodo  spiritus  verbo  ejecisset,  etoin- 
nes  male  habentes  curavisset,  interquos  exeuntia 
demonia,  sicut  Lucas  meminit,  increpans,  non  si- 
nebat  loqui,  et  coniinuo  dicturus  est  quomodo  sur* 
gens  imperavit  ventis  et  mari,ut  fieret  iranqaiilitaB, 
et  obedierunt  ei.  Qaid  ergo  dice  mus?  Plane  ai  in 


1467 


RDPERTl  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1468 


rebas  gestiSf  rerum  in  Kcclesia  gerendarum  pro-  A  men  omnibus  imponat  neceseitatem  omnino  relin- 


cessum,  qualem  exponere  CGBpimus,divinum  evan- 
gclistam  attendisse  prapsentis,  causam  habes  in 
promptu  cnr  basc  ad  duos  bomines  dicta  tam  di- 
versa  prasterire,  vel  tali  loco  inserero  voluerit.  Fu- 
turum  quippe  erat  ut,  curata  animarum  lepra  in 
Judffiis,  sedata  in  gentibus  dsmoniaca  vexatione  fa- 
natici  erroris^  dum  rursus  in  domo  Petri,  quffi  est 
Ecclesia,  curator  vitiorum  febris,  etdeEcclesia  eli- 
minantur  bsrelici  spiritam  malum  babentes»  et 
idcirco  indigni  loqui  deFilio  Dei ;  futurum,inquam, 
et  hoc  erat,  ut  multi  arriperent,  aut  suscipere  vide- 
rentur  propositum  perfectionis  :aliiper  improvidam 
prs8umptionem,aliiper  timoratam  devotionem.Ni- 
mirum  eorum  qui  prffisumptiono   accessuri  erant. 


quendi  conjugium,curamqneomnium  rerum  fanii- 
liarium.Bt  taliter  quidem  tran8fretare,Gbri8tum  se- 
qui  est.  Sed  attende  diligenter,  quid  vel  quomodo 
fortis  iile  Scriba  dixerit:«  Magister,  inquit,sequar 
te  quocunque  ieris.»  Primum  ipsa  appellatio  insua- 
vis  est,  cum  dicit,  «  Magister,  »  non  dicit^  Domi- 
ne  ;  in8uavis,inquam,etBinedilectione.  Nam  si  riie 
recoli8,eorum  appellatio,  qui  cum  dilectione  appel- 
laverunt,  talis  erat,  ut  dicerent:  Dominer  Exempli 
gratia :  ut  appellatio  Petri  dicentis,»  Domine,  si  tn 
es  jube  me  venire  ad  te  (Matih,  xlv).  •  Talis  appella- 
tio,magi8ter,sive  Rabbi,  Pbarisiaca  exslitit,  quibus 
delectabilo  erat  sibi  salutare,et  sic  salutari,  vocare 
et  vocari  ab  bominibus  Elabbi  {Maith,  xxiii).  Judas 


exemplum  est  ille,  qui  dixit:  «  Magister  8equar,te  3  impius  sic  appellare  potuit,  ut,  cffileris  singulatim 


quocunque  ieris,  »  eorum  autem  qui  cum  timore 
vocati  sive  admoniti  accedunt,  ilie  qui  ait,  «Domi- 
ne,  permilte  me  primum  ire,  et  sepelire  patrem 
mcum,  »  Quantos  putas  in  Ecclesia  faisse  vei  OEse, 
qui  secundum  borum  utrorumque  exemplatam  di- 
versa  diversos  exilus  babuerunt,  vel  babent  profes- 
sionissuffi  ?  Digne  igitur  et  hoo  evangelista  non  prffi- 
ereundum  existimavit,  ut  deinde  futuras  in  Eo- 
clesia  seditiones  prospiciens  siveex  falsis  fratribus, 
sive  ex  manifestis  adversariis  persequentibus  sub- 
jungeret,  dicens  i  «  £t  ascendenle  eo  in  navioulam, 
secuti  sunt  eum  discipuli  ejus,  et  ecce  motus  ma- 
gnus  factus  est  in  mari,  »  etc. 
Nunc  eadem  dicta  perspiciamus : «  Viden8,inqait, 


dicentibus  {Matth.  xxvi),  «  Nanquid  ego  snm,  Do- 
mine,  ■  ille,  ut  erat  cordis  amari  et  perOdi,  diceret, 
«  Nunquid  ego  sum,  Rabbi  ?  »  Bt  quidem  bonum 
et  suave  est  utrumque  dicere  simul,  Magister  et 
Domine,  unde  et  dioit  ipse :  «  Vos  vocatis  me  Ma- 
gister  et  Domine,  et  bene  dicitis,  sum  etenim 
{Joan.  xiii) ;  •  sed  solum  boc  dicere,  Magister^  sive 
Ilabbi,  et  non  dicere,  Domine,  cordis  esl  longio- 
qui,  id  est  remoti  a  familiarilate  dilectionia. 

Deinde  quantse  esl  prffisumptionis  dicere  vel  dixisse 
Magistro  et  Domino  huic,  »  sequar  te  quocunqoe 
ieris  ?  »  Quis  enim  unquam  fuit  qui  sequeretur  eam 
quocunqueivit,vel  cui  diceretipse  ore  buo,  Sequere 
me  quocunque  iero  ?  Sed  non  mirum,  Scriba  enim 


turbas  multas  circum  se,  jussit  ire  trans  fretum.  q  fuit,  cujus  ordinis  bomines  de  justitia  sua  valde 


Sicut  tunc  turbas  multas  circum  se  videbal,  itaet 
multitudines  gcntium  oculissuffi  divinitatis,cui  om* 
nia  prffisentia  sunt,crediluras  in  se  fore  prffividebat. 
Item  quod  venerabiiiter  aspiciendum  ost,  sicul  ple- 
risque  credentium  in  se  dicturus  erat  per  Spiritum 
sanctum.diCTusum  in  cordibus  ipsorum,per  inppira- 
tionem  sancli  de8idorii,in  quo  fastidium  estprffisen- 
tium,  et  appetilus  coelestium,  sive  futurorum  ;  sic* 
ut,inquam,  dicturus  et  ineffabili  dictione  aua  factu- 
rua  eral,ut  transirent  vel  relinquerent  ssculum»  tu- 
multamquoefTugerent  curarum  sfficularium  (ut  fa- 
ciunt  nunc  hi,  qui  ccenobialem,  sive  solitariam  vi- 
tam  eligunt),  ita  tunc  jussit  ire  trans  fretum.  Non 
dictum  estfjuseit  turbis   multis,   quffi  circum  se 


fuere  prffisumptuo8i,etgloriabundi,  unde  et  abipso 
Domino  saepe  graviter  notati  sunt.  Exempii  gratia» 
cum  dicit : « Super  catbedramMoysi  sedernntScribs 
et  Pbarisffii,  omnia  vero  opera  sua  faciunt,  ut  vi- 
deantur  ab  hominibus  (Matlh,  xxiii), »  et  bis  similia. 
Quomodo  ergo  illi  respondit  ?  Nimirum  ut  debuit : 
«  Vulpes,  inquit  foveas  habent,  et  volucres  cali 
nidos,  Filius  autem  bominis  non  habet  ubi  caput 
suum  reclinet.»  Quam  dissimilis  responsio  bffic  re- 
sponsioni  illi,  qua  postea  Petro  respondit,  nimis 
adbuc  forti,  et  confiddnti  plus  quam  oportuil.Nam 
qui  dixerat,  «  DominCf  tecum  paratus  sum  et  in 
carcerem  et  in  mortem  ire,  »  itemque,  «  Quare 
non  possum  te  roodo  sequi,  animam   meam  pro  te 


erant,  neque  dictum  estjjussit  discipulis  suis,  qui  t>  pono,  >  respondit  illi: «  Animam  tuam  pro  mepo- 


tunc  admodum  pauci  erant,8ed  dictumest  ab  evan- 
gelista  indeflnite,  «  jussit  ire  trans  fretum.  »  Cur 
hoc  ?  nisi  quia  jussio  hffic,  juxta  sensum  hunc  my- 
sticum,  non  tam  prfficeptum  est  quam  consilium. 
Sicut  enim  quodam  loco  dicentibus  discipulis  ejus 
(Matih,  xix).  «  Si  ita  causa  est  homini  cum  uxore, 
non  expedit  nubere,  »  respondens  ait,«  Non  omnes 
capiunt  verbum  istud,  »  ac  deinceps ;  «  Qui  potest, 
ioquit,  capero,  capiat,  »  ita  do  omni  freto  cararum 
Sfficularium,  quibus  licito  quidem  fldeles  implioari 
possunt,  sed  cum  illis  perfecti  esse  non  possunt, 
prudenter  aut  discrete  sentiendum  est^quod  sic  quos- 
dam  jusscrit  vel  jubeatiretransfretum,  ut  non  ta- 


nis  ?  Amen,amen  dico  tibi,non  cantabit  gallus,  do- 
nec  ter  me  neges  (Matth.  xxvi ;  Joan.  xiii).  »  Vere 
responsio  dissimilis,  quia  fuit  illa  corripientiSfistt 
autem  est  omnino  reprobantis.  Btrecte  debuit  esse 
dissimilis,  quia  confldeotia  Petri  de  radice  dileclio- 
nis,  hujus  autem  prffisumptio  de  radice  superbic  et 
nequitiffi  prodiit.  Plane  poteral  dicere  :  Sicutvulpes 
occulte  cubant  in  foveis,  et  sicut  volucres  co&li  eua- 
viter  sibi  sedent  in  niduli8,ita  maligni  spirilus  pro- 
pter  malitiam  vulpecalffi,propterelationem  volucres 
cmli  Jure  nominandi,  cuncta  occupaverunt  «liverso- 
ria  pectoris  tui,  et  idcirco  f alsum  loqneris,  dicendo, 
«  Sequar  te  quoounque  ieris.  »  In  quo  diclo  et  do- 


1469 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VII. 


1470 


lus  eai  superbia  pimul,  dum  Gt  tne  fullere,  [et  am-  A 
bitione  nimia  cupis   sanclas   videri ;    eed  sancle 
discretionis   et   temperantis   Magister  venerabilis 
nialignorum  spirituum  nomen  tacait,  et  rem  nihi- 
lominus  eamdem  satis  edixit. 

Quanti  hodieque  sunt,  horum  enim  meminisse 
oportuit,  quorum  in  cordibus,  cum  in  ore  sanctam 
conversationem  proGteantur,maligni  spiritusita  cu- 
bant,  sicut  vulpcsin  foveis,  sicut  volucres  in  nidu- 
lis,  et  locus  in  eis  non  est  ubi  Fiiins  hominis  caput 
suum  reclinet?SimplicesnonitaMagisteriBteetDo~ 
rainus  repellit,  imo  ct  quasi  vim  facien8,ad  se  tra- 
hit.  Sequitur  enim :  «  Alius  autem  de  discipulisait 
illi  :  Domine,  permitte  me  primum  ire  et  sepelire 
Patrem  meum.  Jesus  autemait  illi :  Sequere  me,et 
dimitte  mortuos  sepelire  mortuos  suos.»  In  Deute-  t^ 
ronomio  Moses  dicit,  benedicens  Levl :  «Qui  dixit 
patri  suo  et  matri  sus,  Nescio  vos  ;  et  fratribus 
suis,  Ignoro  vos,  et  nescierunt  filios  suos,  6S1 
ni  custodierunt  eloquium  tuum,  et  pactum  tuum 
servaverunt,  judicia  tua,  o  Jacob,  et  legem  tuam, 
0  Israel  (Deut.  xxxiii).  »  Hoc  de  perfectione  dixit. 
Prffimiserat  enim  :  «  Perfectio  tua  et  doctrina  tua 
viro  sancto  tuo,  quem  probasti  in  perfectione,  et 
judicasli  ad  aquas  contradictionis  {ibid.)  »  Ergo 
iste  qui  dixit.  «  Domine,  permitte  me  primumire, 
et  sepelire  patrem  meum,  »  aliquid  minus  a  per- 
fectione  habebat,quinon  dixerat  patri  suo :  Nescio 
te,pr9esertim  taii  patri,propterqaem  diceret  ei  Do- 
minus  cum  suae  charitatis  imperio  : «  Dimitte  mor- 
tuos  sepelire  mortuos  suos.  »  Noq  utique  talis  erat 
pater  hujus,  qualis  exstitit  Jacobi  et  Joannis  pater  ^ 
Zebedaeus,  alioquin  non  diceretur  mortuus  a  mor- 
tuis  sepeliendus.  Attamen  illi,  Bcilicet  JacobuB  et 
Joannes,vocantiDomino  ulBequertmtureum  {Maith. 
iv),  non  dixerunt :  Domine,  permitte  nos  primum 
ire,et  sepeliro  patrem  noslrum.  Non  igitur  ejusdem 
perfectionis  iste  Jam  erat,  cujus  iili  fueruntia  ipsa 
vocatione  sua,  qualem  in  Deuteronomio  MoyBes,at 
jam  dictum  est,  collaudat.Sed  quid  ?Nimirumtali8 
ct  talium  exemplum  fuerit,  quales  hodieque  non- 
nullos  sumus  experti,  qui  cum  desiderent  perfecta 
conversatione  Ghristum  Dominum  sequi,  retrahuo- 
tur  per  affeclum  carnis,  per  affectum  patris  ei  ma- 
tris,vel  cujuscunque  propinquitatis  c^jus  dilectioni 
tuncdemum  sancta  Scriptura  vel  Dei  charitas  con- 
tradicit^  si  propinqui  illi  Deo  mortui  sint,  id  est  si  D 
adversentur  \m  Domini.  Adjuvantis  igilur  est  gra- 
tisB,  quod  Verbum  incarnatum  dicit  infirmo :  t  Se- 
quere  me,  »  et, «  dimitte  mortuoB  sepelire  mortuos 
suos:»  Proindesecundum  hoc  exemplum  rectedicas 
illi,  cujus  desiderium  conversionis  cognoscis  retar- 
dari  per  affectum  carnis^verbigratia,  peraffectam 
patrissecundum  carnem  viventis,et  idcirco  mortui: 
Rolinquo  mortuos  sepelire  mortuos  suob,  tu  autem 
vade,  et  annunlia  regnum  Dei.  Quod  si  et  patrem 
innoxium,  qualis  jam  dictus  erat  Zebedosua,  relin- 
quat  aliis  sepeliendum,at  sequatur  Chri8tum,tunc 
multo  magis  cum  apostolis  facit,  scilicet^  cum  Ja- 


cobo  et  Joanne,  qui  patrem  Zebedieum  reliquerunt. 

«  Et  ascendente  eo  in  navicu1am,8ecuti  sunt  eum 
discipuli  ejus,  et  ecce  motus  magnus  factus  est  in 
mari,ita  ut  navicula  operiretur  fiuctibus.Ipse  vero 
dormiebat.Et  accesserunt  ad  eum,et  suscitaverunt 
eum  dicentes :  Domine,8alva  nos«perimas.  Et  dicit 
eis  :  Quid  timidi  e&tis,  modic»fidei?Tunc8urgen8 
iroperavit  ventis  et  mari^  et  facta  est  tranqaillitas 
magna.  »  Ut  caetera,  sic  et  istud  in  potestate  fecit 
hic  Filins  hominis,  unde  et  conlinuo  admirantes 
dixerunt:  «  Qualiaeat  hic,  quia  ventietmare  obe- 
diunt  ei.  »  In  hoc  gonere  virtutum  Moyses  claruit, 
acilicet  utendo  elementorum  officiis  contra  Pharao- 
nem  in  terra  ^Egypti ;  de  hoc  jam  supra  dictum  est, 
quia  signa  que  fecit  non  ejusmodi  eranl,ut  ea  quffi 
maxime  operatus  est  hic  Filius  hominis,  qui,  sicut 
praedictum  fuerat  per  Isaiam,et  hic  evangelista  me- 
minit.infirmitates  nostras  accepit,  et  sgrotationeB 
nostras  portavit,  »  circa  substantias  hominis  sua- 
rum  beneficia  virtulum  maxime  impendit,  incipiens 
a  curatione  corporum,ut  deinde  perveniretad  cura- 
tionem  animarum.Nunquid  vero  nonet  in  istaparte 
virtutis^  scilicet,  in  imperando  elementis,  etMoysc 
et  omnibuB  virtutum  operator  major  estbic  ?  Vere 
incomparabiliter  major,  quia  nullus  eorum  quid- 
quam  iroperando  fecitynecipseMoysesimperiousas 
est,  sed  de  plenitudine  alterius  accepit,scilicet  Dei 
vel  Verbi  ejus ;  de  plenitudine,  inquam,  hujuB,  de 
quo  Bolum  dictum  est,et  dici  debuit,quia«  impera- 
vit.»  Non  enim  Moyses imperavit,  sed  ab  hoc  impe- 
ratum  est  illi  dicendo :  c  Exlende  manum  taam  au- 
per  aquas  iCgypti,  et  vertantur  in  sanguinem,  ex- 
tende  manum  tuam  super  fiuvios,  ei  educ  ranaa 
Buper  terram  iEgypti  (Exod.  vii,  viii),  »  et  posl 
multa  his  similia  tandem  inquit :  «  Eleva  virgam 
tuam,  et  exlende  manum  Buper  mare,  et  divide 
illud,  ut  egrediantur  filii  Israel  in  medio  mari  per 
siccum,  «  et  rarsum,  »  Extende,  ait,  manum  taam 
Buper  maro,  ut  revertantur  aqus  ad  iEgyptios, 
Buper  carrus  et  equitos  eorum  (Exod.  xiv).  »  Gun- 
cta  haec  alterius  imperio  fecit,  scilicetDei,  suo  au- 
tem  imperio  nihil.  Homo  enim  et  non  Deus  erat. 
Hic  Bolus  Buo  imperio  imperavit  venlia  et  mari^ 
DeuB  enim  erat,  et  obedierant  oi. 

Porro,  ut  de  myBteriis  coeptum  fenorem  sequa- 
mur,  pulchre  difinuB  evangelieta  miraculum  hoc 
tali  ordine  Borip8it,quia  videlicet  poat  iila.qaffi  ha- 
ctenuB  dicta  Bunt,  futurum  et  hoc  erat  in  Ecclesia, 
at  manifestffi  persecutioniB  violentia  pcr  magnoB 
principea  in  gentibuB,  quaai  per  magnos  ventorum 
motuB  in  mari  tempeBtas  excitata,denotaret,  ipaam- 
que  Ecolesiffi  naviculam^quasi  dormiente  Jesu,pene 
usque  ad  periculum  vit»  et  salutis  vehementerve- 
xaret.  Quid  enim  est  dormire  JcBum  in  navicula  ? 
niai  Bubtrahi  aaxilium  gratise  adjuvantis  ab  Eccle- 
aia  ?  Hoc  autem  cum  fit,  ideo  utique  fit, «  ut  etqui 
probati  sunt,  manifesti  fiant  (/  Cor.  xi) ;  et  qui  per 
prosperitatem  falli  poterant,  per  adversitatem  in- 
Btraantur ;  et  qui  in  peccatia  erant,  purgentar  et 


1471 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


i47i 


multi  martyres  coroDentur.  Igitur  toties  Dominua 
Jesus  in  navicula  quasi  dormit,aut  dormivit,motu8- 
que  magnus  factus  est  in  mari,  ita  ut  navicuia  ope- 
riretur  fluctibus,quotie9  tardanteiilo  per  ordinatis- 
simam  dispositionem,  et  necessaria  ad  tempussub- 
trahente  prssidia,  diabolus  veDtorumhujusssBCuli 
agitator  inquietus  (qualis  utique  ventus  Nero  fuit 
aut  funestus  Dccius,  vel  certe  Diocietianus  sive  Ma- 
ximinus)  persecutiones  excitavit,  et  in  mortes  sive 
oppressiones  sanctorum,  mare,  id  est  multitudines 
gentium,  per  ipsorum  leges  et  edicta  commovit. 
lleu  Iquoties  moti  hujusmodi  facto  navicula  operta 
est  fluctibus  I  quoties  persequentibus  et  occidentibus 
paganis  crudelissimiSyEccIesiasancta  calamitatibus 
oppressa  est  innumerabilibus  1  Tunc  nimirum  acces- 
serunt  discipuli,  et  dormientem  suscitaverunt  Je- 
sum,  invocantes  eumdem  Salvatorem.  Exempli 
gratia»  dicendo  illud  Davidicum  :  «  Exaurge,  quare 
obdormis,  Domine,ex9urge,et  ne  repellas  in  ilnem 
(Psal.  xLiii).  >  Et  rursum  :  c  Exsurge,  Domine,  ad- 
juva  nos  et  libera  nos  propter  nomea  tuum  {ibid.)y 
Et  alibi :  «  Adjuva  nos,  ne  fortedicant  in  gentibus  : 
Ubi  est  Deus  eorum  {Psal.  lxxviu).  »  Debuit  autem 
semper  et  esse  debet  suscitatio  ista  suavis  et  dul- 
cis,  et  non  molesta,  id  est  cnm  fide  sine  despera- 
tione,  cum  pcrscverantia  absque  impatientia.  Alio- 
(juin  suscitanlibus  se  ipse  dicit : »  Quidtimidi  estis, 
iriodicae  fidei  ?  »  Ac  si  patenter  dicat :  Nonne  scri- 
ptum  cst,  «  quia  «  non  relinquet  Dominus  virgam 
poccatorum  supersorlem  juslorum,  ut  non  exten- 
dantjusti  adiniquitatem  manussuas  (P«ai.cxxiy);> 
et  quid  est,  non  relinquet,  nisidiu  durare  non  por- 
n:ittet?  Recordamini  priorum  et  novissimorum 
itgyptiorum,atque  Assyriorum  siveBabyloniorum, 
Medorum  atque  Persarum,  csBterarumque  gentium 
barbarorum,  regumque  hominum  impiorum,  qui- 
cunque  virgam  suam,  id  est  poteniiam  suam  vei 
dominium,  extenderunt  atque  elevaverunt  super 
sortem  ju8torum,adaffligendo8  sive  delendos  illos, 
qui  forte,  id  est  gratuitaelectionemisericordiae,  ad 
vitam  (Bternam  prsdeslinati  sunt.  Nunquid  diu  du- 
raverunt  ?Nunquid  non  hoc  ipsumquod  ad  tempus 
pro&valere  visi  8unt,cooperatum  est  in  bonum  justis 
et  diligentibuB  Deum  ?  Quid  ergo  timidi  eBtis  ?  Num 
quia  Nero  Petrum  cruciGgit,  et  Paulum  SSt  gladio 
C8edit?NoIitetimere,nolitetimidies8e,  sedinpatien- 
tia  vestra  possidete  animas  vestras  (Luc.  xxi),quia 
nontarodiudurabitvirgahfficutnecessarioextendant 
justi,quasi  auxilio  destituti,  ad  iniquitatem  manuB 
suas:  sed  cito  frangeluret  in  tgnem  mittetur  utardeat. 
«  Tunc  surgensimperavitvontis  et  mari,et  facta 
est  tranquillitas  magna.»  Dominum  Jesum  eurgere, 
ventisque  et  mari  imperare,  est  pcenitentiam  suam 
exercere  sive  excitare,  scilicel,  ad  adjuvandum 
electos  et  ad  vindicandum  in  reprobos,ut  sspe  par- 
ticulariter  factum  est,  fiel  autcra  universaliter  et 
semel,  cum  in  novissimo  judicio  surrexerit,  sicut 
in  psalmo  dictum  est:  Terra  tremuit  et  quievit, 
cum  exsurgeret  injudicio  Deas  (PsaLxLi).  »  Prd*- 


A  terito  namque  pro  futuro  tempore  usus  est,  quod 
propheticis  locutionibus  familiare  est,  dicens ;  De 
ccelo  auditum  fecisti  judicium,  terra  treaiuit  et 
quievit,  pro  ut  eo  diceret,  de  coelo  veniens  auditum 
facies  jodicium,  subauditur  dicendo,  «  Yenite»  be- 
nedicti  Patris  mei,percipite  regnum  (Malth.  zxv), » 
et  csetera,  et  tunc  terra  tremet  et  quiescet,  id  est 
impii  timebunt  et  sauclos  persequi  desinenl.  Todc 
utique  contra  universos  consurget,  nuncautem  in- 
terdum  in  partes  ex8urgit,et  stat  lerribilis.ut  san- 
ctorum  neces  vindicot  de  adversariis  el  homicidis, 
ut,  verbi  gratia,  tunc  exsurrexerat  et  stabat,  nimi- 
rum  comminaos  Judsis,  jamque  facturus  exci- 
dium  gentis  et  loci,  quando  Stephanus  protomar- 
tyr  inteudens  in  coBlum  dum  staret  in  concilio,  vi- 

D  dens  gloriam  Dei,  et  Jesum  stantem  a  dextris  Dei, 
ait  :  «  Bcce  video  coclos  apertos  et  Filium  hominis 
Blantem  a  dextris  Dei  (Act.  vii).  »  Taliter  ei  in 
aliie,  sive  contra  alios  interdum  surgenle  Domino 
post  magnos  molus,  facta  est  tranquillitas,  el  pax 
Ecclesiis  reddita  est. 

«  Et  cum  venissent  trans  fretum  in  regionem 
Gerasenorum,  occurrerunt  in  duo  habentes  dcmo- 
nia,  de  monumentis  exeuntes,  8«vi  nimis  :  ita  ut 
nemo  posset  transire  per  viam  illam.  El  ecce  cla- 
maverunt  dicentes:  Quid  nobis  et  tibi,  Jesu  Fili 
Dei?  Venisti  huc  ante  tempus  torquere  nos.  Ent 
aulem  non  longe  ab  illisgrcx  porcorum  multorum 
pascens.Dcmones  autem  rogabant  eum,  dicentes: 
Siejicis  no8,mitte  nos  in  gregem  porcorum.  Etait 

p  illis  :  Ite.  At  illi  exeuntes,  abierunt  in  porcos.  Et 
ecce  impetu  abiit  totus  grex  per  praceps  in  mare,et 
mortui  sunt  in  aquis.  »  Quali  vel  quanta  cum  pote- 
state  gloriosus  ista  Filius  hominis  hactenus  d«mo- 
nia  ejocissetjSicut  evangelista  paulo  ante  dixit,qoii 
«  ejiciebat  spiritus  verbo,  »  ab  islo  claret  maxime 
cxperimentu,et  iitieraquidem  in  manifesto  est,  ma« 
nifeste  signan8,quiahic  Filius  hominus  Deus  vertx 
est,  cujus  prfflsentiam  tremuntet  ferre  se  non  posae 
falentar  daemonum  legiones,  etsoloejusnulu  tord 
atque  exire  compulsi  tot  maligni  spirilus  rogant,ot 
quouiam  exire  coguntur,  saltem  in  porcos  intrare 
permittantur.  Verumtamen  unum  est,  quod  non 
otiose  quffldtur,  videlicet,  quomodo  placuerit  hnic 
tam  miti,  lamque  mansueto,  qui  nullum  ex  semet- 
ipso  injuste  laedi  pateretur.  juxtaillud  :  «Non  con- 

D  tendet,neque  clamabit,  nec  audietur  foris  in  plateis 
vox  ejus  (Isa.  xui) ;  »  quomodo,  inquam,  placuerit 
ei,  ut  porcos  alienos  daret  vel  mitteret  spiritibus 
malignis,  quatenus  per  preceps  irent  in  mare  el 
morerentur  in  aquis?  Hoc  quicunque  reqairlt,Bcire 
debet  homines  regionis  illius  tales  fuisse,  qui  non 
solum  porcorum  suorum  damna,veruuicliam  pccoas 
omnimodas  deberent  BU8linere.Nam,8i  rite  perpen- 
das,  sicut  dixit :  «  V»  tibi,  Corozaim,  v«  tibi,  Bcth- 
8aida,quia,  si  in  Tyro  et  Sydone  fact»  fuissent  vir- 
tules,  quffi  factffi  sunt  in  vobis,  olim  in  oilicio  el  ci- 
nere  poenitentiam  egissent ; »  slatimque  eubjQDxit: 
«  Verumtamen  dico  vobis,  Tyro  et  Sydoni  remlssio 


1473 


COMMENT.  IN  MATTH.  -^  LIB.  VII, 


i474 


erit  in  die  judicii,  qaam  vobis  (Maitfi,  xO :  »  sil  et  A  abiit,et  roortui  suat  iu  aqais  7Ila  nimirum,  ut  fie- 


istis,  videlicet  Gerasenis,  veraciter  dicere  potuit. 
Isti  etenim  non  solum  credidernnt,  cum  tantas 
virtules  vidissent^  verumetiam  rogaverunt  eum, 
ut  disccderet  a  finibus  eorum.  Discesait  autem,  el 
contigit  eis,  sicut  et  cseteris  regionibus  scusi  [/*. 
stuitis],  secundum  simiiitudinem  porcorum  ipso- 
rum  qui,  a  dsmonibus  agitati,  per  prfficeps  in 
inare  abierunt  et  mortui  sunt. 

HujuB  expositio  mysterii  jam  ab  ipso  incipienda 
est  exordio  prssentis  lectionis.  Igitur  veniente  Oo- 
mino  in  regionem  Gerasenorum,  occurrerunl  duo 
habentes  daemoniademonumentis  exeuntes^sKvini* 
mis:  quia,cum  venissent  in  hujusvilsB  incolatum, 
ad  debellandum  principem  hujus  mundidiabolum» 


rel  quod  ipse  Filius  hominis  sciens  prseioculus  esi : 
«  Cum,  inquil,  immundus  spiritus  exierit  ah  ho- 
mine,  »  etc.,  usque  «  lunc  vadit  et  assumit  septem 
alios  spiritus  secum  nequiores  se,et  ingressi  habi- 
tanl  ibi,  et  fiunl  novissima  bominis  iliius  pejora 
prioribus  (lfa//A.  xii).  »  Per  unum  quippe  homi- 
nemejusmodi,Jud«os  incredulos  atque  liiasphemos 
vuU  inlelligi,  qui  non  tam  Judaei  quam  Chanansi, 
non  tam  vitulisBstimandi  sunlquam  porci.Ipsf  nam- 
quede  bonoopere  Salvalons  pejores  effeoti,  el  inde 
per  invidiam  mortui,  quod  ille  unam  in  semelipso 
et  utramque  in  suis  fidelibus  morteir.  vicit,maligni8 
sunt  spiriiibus  traditi,  et  per  furorum  suum  facto 
impetu,  semetipsos  in  mari  proscipitaverunt.  6M 


duffi  mortes  generis  humani,  duoe  ipso  peccati  el  g  Nimirum   seditiones  excitando    implacabiles,    ut 

piurimi  scriptores,  et  maxime  Josephus  refert,  in 

Romanum  irruerunt  imperiura,  et  mira  insania, 

mirabili  pertinaciavicloresomniumgentiumiu  suas 

neces,  in  excidium  looi  etgentis  excitaverunt.  Quid 

fuit  itafurere.nisi  porcos  a  malignisspiritibusagi- 

tatos,  per  praeceps  etcum  impetu  abire  in  mare  ?  8i 

ergo  perpendas  sive  respicias  quid  olim  in  iEgypto 

ante  acceptam  legem  f ucrint  et  quid  nunc  post  ad- 

ventum  fecerint  Redemptoris  aut  receperint,  recte 

dicas,  quia  novissima  horum  pejora  sunt  prioribus, 

et  ita  tam  secundum  animam  quamsecundumcor* 

pu8  in  omne   miseriarum   profundum   prfficipilati 

sunt,  ul  porci  illi,quibuspropter  furias  dsmonum 

nec  suus,  quamvis  brutus,  subesse  poterat  sensus. 

Cap.  IX.  —  t  Et  ascendens  in  naviculam  transfre- 

tavit  et  venitin  civilatem  suam.  Etecce  offerebant 

ei  paralyticum  jacentem  in  lecto.  Et  videns  Jesus 

fidem  illorum,  dixit  paralytico :  Confide,fili,  remit- 

tuntur  tibi  peccata  tua.  Et  eoco  quidam  de  Scribis 

dixerunt  intra  se:  llic  blaspbemat.  Et  cum  vidisset 

Jesu  cogitationes  eorum,  dixit:    Utquid   cogitatis 

mala  in  cordibua  veetria  ?  Quid  est  faoiiius  dicere, 

Remittantur  tibi  peccata,  aut  dicere,  Surge  et  am« 

bula  ?  Ut  sciatis  autem  quoniam  Filius  hominis  po- 

testalem  habet  dimittendi  peccata,  tunc  ait  paraly^ 

tico  :  Surge,  tolle  lectum  tuum,  vade  in   domum 

tuam.  Et  surrexit,  et  abiit  in  domum  suam.Viden- 

les  autem   turbSy   timuerunl,   et  glorificaverunt 

Deum,qui  dedit  potestatem  talem  hominibus.*»  Po- 

testatem  Filii  hominis,  quam  ad    honorem  et  glo- 


mortis  principe,  adversus  eum  cucurrerunt.  Qu«e- 

nam  duK  ill»  mortes  sunt  7  Videlicet,una  mors  cor- 

porum,  et  una  mors  animarum,  contra  quas  erat 

illi  dimicandum.  Unde  et  bene  illi  duo  et  ssevi  ni- 

mis,  et  de  monumentis  exisse  vei  in   monumentis 

habitasse  dicuntur  :  quia  videlicet,  et  mors  anima- 

rum  ssva  nimis  esl,  et  per  roortem  corporum  in 

monumentorum  habitationem  devenimus.  Et  illa 

quidem  roors,  que  est  animaruro,  occurrens   nihil 

contra  eum  prsvaluit,  quemadroodum  ipse  dicit  : 

«  Venit  enim  princeps  mundi  hujus  et  in  me  non 

habet  quidquam  [Joan,  xiv).  »  Porroilla  mors,  que 

est  corporum,  ad  tempus  illi   prevalere  permissa 

est,  ut  susoipiens  vel  admittens  nostram  simplam, 

evacuaret  duplam.  Quid  autem  verius  eo,  quod  ait, 

«  saevi  nimis,  ita  ut  nemo  posset  transire  por  viam 

illaro  ?  »  Quis  enim  ex  omni  genere  humano  ssevi-v 

tiam  mortis  intactuscvasit  ?«  Omnes  in  Adam  pec- 

caverunt,  »  ait  Apostolus, «  et  omnes  in  Adam  mo- 

riuntur  {Rom,  v).»  Ubi  pecc^vit  Adam,  protinus   et 

ipse  morto  aniros  roortuus  est ;  et  nos  in  ipso  roor- 

tui  surous  :  et  ubi  dicturo  estei,qaiapulvis  es  et  in 

pulverem  reverteris  {Gen,  iii),  »  et  ipse  roorti  corpo- 

ris,  et  curo  illo  nos  addicti  sumus.  Vere  igitur  per 

viam  illam  nuHus  transire  poterat,quia  qui  mortem 

non  videret,  et  animam  suam  erueret  de  manu  in- 

feri,  nullus  erat.  Sed  venit  iste,  in  quo  nihil  juris 

ulla  mors  habuit:  et  quia  per  unam,  videlicet  cor- 

poris  mortero,  injuria  facta  est   illi,  jure  sub  illo 

mors  utraque  occubuit,  non  sine  magno  tormenlo 


principis  utriusque  mortis  et  satellitum  ejus,qua8  ^  ^1^0^  ipsius  considerare  et  cognoscere  intendimus, 

mirabilibus  ejus  faotis  et  dictis  ipsemet  ore  pro- 
prio  hic  enuntiavit  in  re  hujusmodi,  in  qua  po- 
tissimum  expediebat  nobis  potentemesse  hunc  Do- 
mioum,  scilicet,  in  remissionem  peocatorum.  Hoo 
eatenus  non  dixeral  quod  potestatem  haberet  di- 
mittendi  peocata,  sapienti  nimiruro  usus  providen- 
tia  discretionis,  quatenus  non  hoo  ante  diceret 
quam  factis  coroprobaret :  et  ipsi  apiritus,  quos 
verbo  ejiciebat,  torti  confiterentur,  ipsum  esse,  de 
quopropheta  prsdixerat:  «  Et  tu,  Bethleem,  terra 
Juda,  nequaquaminiroaes  in  principibus  Juda^  ex 
te  enim  exiet  dux,  qui  regat  populum  meam  Israel 


cum  illo  foras  roisit.  Siout  eniro  descensns  ejus  ad 
inferos  populo  sanctoruro  desiderabili8,ita  legioni- 
bus  dffimonum  gravis  fuit  et  intolerabilis.Dicebant 
ergo  :  «  Quid  nobis  et  tibi,  Jesu  Pili  Dei?  Venisti 
huc  anle  tempus  torquere  nos.»  Tempusiliud,  quo 
se  lorquendos  essenoverantjultimaroerit  judiciuro, 
quando  princeps  eorum  cum  ipsi8,et  ipsi  cum  prin- 
cipe  suo,  videntibus  cunctis,  at  in  Job  scriptum 
est,  prscipitabuntur  in  ignem  eternum  {Job.  xiv). 
Quomodo  tandem  impletum  est  in  mysterio  quod 
significabatur  in  miraculoyscilicet,  in  eo  quod  grex 
porcori/m  totus  cam  impetu  per  prscepB  in  mare 


1475 


RUPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS. 


1476 


{Mich,  v).  >»  Quffl  enim  illic  in  eodem  propheta  ae-  A  exemplum  hoc  fere  quotidie  fit  in  civilate  DomiDi, 


quuntur,eorum  summa  est,  c  salvum  facere  popu- 
lum  suum  a  peccatis  eorum  (ibid.)n  Postquam  ergo 
prfficedentibus  factis  comprobatum  fuit  quod  ipse 
esset  et  credi  deberot  esse  ille  dux  Israel,dux  nr.es- 
siaSyid  est  Christus,tunc  demum  paralyticum  cura- 
turus  :  «  Conflde^  ait  flli,  remittuntur  tibi  peccata 
tua,>  ut  dum  tam  prsesentia  miracuia,  quam  anti- 
qua  prophetarum  oracula,  sermonem  praesentis 
confirmant,  minus  offendantur,  qui  absque  oiTen- 
sione  doceri  non  pos8unt,tardiad  credendum,imo 
et  impatiens  ad  audiendum.  Nam  erant  in  hoc 
o£rendeodi,  et  ofTendebantur  olTensione  voluntaria, 
maxime  Scribe  et  Pharisaei,  non  veritatem  quae- 
rentes,  sed  veritati  invidentes.  Nam  protinus  ubi 


sciiicet  in  Ecclesia,  qun  utique  estcivitas  Dommi, 
civitas  Regis  magni,  ad  quam  ipse  transfreta? it  el 
venit,postquam,ut  dictum  est  supra,  et  mortis  cor- 
porum  nostrorum  sasvitiam  sedavit  etmortisanima- 
rum  nostrarum  sevum  imperium  soivit.Nam  quo- 
ties  facimus  illud  quod  Jacobus  apostolus  dicit : 
«  Infirmatur  quis  in  vobis,  iodueat  presbyteros  Ec- 
clesiffi  ei  orent  supereum,ungente8  eum  oleo  sanclo 
in  nomine  Domini,et  orutio  fidei  saivabit  infirmum, 
et  si  in  peccatis  sit,  remittentur  ei  (Jac.  v)  ; »  Quo- 
ties,  inquam,  hoc  facimus,  paralyticum  sive  unde- 
cunque  infirmum  Dominoo(rerimDs,et,Bicut  videns 
fidem  illorum,dixit :  Remittuntur  tibi  peccata,  b  ita 
et  nunc  «  oratio  fidei  solvat  infirmum  :  etsi  in  pec- 


dixit:  c  Gonfide,fili  remittantur  tibi  peccata  tua,  —  ^  catis  est,  dimittuntur  ei.  >  Praeterea  juxta  sensum 


et  ecce,»  inquit  evangelista,  «  quidam  de  Scribis  di- 
xerunt  intra  se :  Hic  blasphemat.  QuispoteBt  dimit- 
tere  peccala,  nisi  solus  Deus  7  Vidit  enim  cogita- 
tiones  eorum,  et  dixit :  Ut  quid  cogitatis  mala  in 
cordibus  vestris?  »  Fortassis  et  hoo  dixerunt  intra 
se,  sed  et  de  isto  respondit  eis  sua  ipsorum  con- 
scientia,  et  de  illo  virtusoperismanifesta^sequente 
effectu  Jussionem  dicentis,  «  Surge  et  ambula ;  » 
et  utrinque  convicit  incredulos,  quod  excusatio- 
nem  non  habeant  de  peccalo  suo. 

Quid  autem  ad  illaminterrogationem  responden- 
dum  erat,  «  quid  est  facilius  dicere,  Dimittuntur 
tibi  peccata,  aut  dicere,  Surge  et  ambula  :  »  nisi 
faciiius  esse  dicere,  dimittuntur  tibi  peccata  ?  Nam 
apudipsum  quidemFilium  hominisita  unumsicut 


altiorem,paralyticustunc  a  Dominocuratar,quaDdo 
fit  ut  is  qui  nihil  oporabatur,  jam  nunc  operctur, 
quemadmodum  dicit  Apostolus :  «  Qui  furabatory 
jam  non  iuretur ;  magis  autem  laboret  operando 
manibus  suis  quod  bonum  est,  ut  habeat  unde  tn- 
buat  neceasitatem  patienti  (Ephes.  iv).  »  Nam  qui 
nihil  operabatnr»  et  aliena  furabatur,  nonne  veram 
paralysin  habelmt  in  manibus  ?  Similiter  qui  ad 
bonum  et  utiiem  sermonem  mutus  erat,nonne  ve- 
ramin  lingna  paralysin  habebaiYIgitur,  cam  circa 
b^Jusmodi  sic  operatur  Doroinus,  aive  per  semet 
ipsum  tantum,  sive  ministris  suis  oooperantibus  : 
at  qui  taliter  paralyticus  erat,jam  nunc  el  bene  la- 
boret  operando  manibus  suis,  «  et  omnis  sermo 
malus  ex  ore  « ejus  «  non  procedat,»  ut  ait  conlinoo 


alterum  facile  erat,sed  apud  homines  longe  faciiius  C  idem  Apostolus  (ibid.),  •  sed  si  qais  bonas  eat  ad 
est  dicere,  dimittuntur  tibi  peccata,  quam  ipsam  fidificationem  fidei,  ut  det  gratiam  audientibus,  » 
peccatorum  dimissionem  compmbare  testimonio  merito  turbs  glorificent  Dominum,  qui  dedit  po- 
virtutis  qualis  protinus  est  subsecuta.  Secundum      testatem  talem  hominibus. 


LIBER  OGTAVUS. 


684  0  sapientia  Dei,  quae  apQruisti  os  muti  et 
linguas  infantium  fecisti  disertas  (Sap.  x) :  ego 
quondam  mutus  et  infans,  nunc  auiem  ore  aperto 
et  lingua  pene  diserta  te  magnificans,  tibique  de 
auro  tuo  ac  de  gemmis  tuis  quamdam  quasi  regiam 
gloriffi  et  honoris  facere  adorsus  coronam,  semper  D 
quidem  multum,  nunc  autem  maxime  tua  Juvari 
cupio  dispositione,  atque  opitulatione.  Non  enim 
nunc  ita,  ut  hactenus  uni  tantum  intentus  sum 
operi,  neque  debitor  unius  tantum  debiti,  sed  cir- 
cumventus,quasi  aduobus  funeratoribus  magnis  el 
avaris,  omittere  non  valeo  quin  ambobos  aatisfa- 
ciam,  cupiens  esse  Gdelis.  Alter  eorum  est  ange- 
lus,  id  est,  prsesul  Agrippinensis  Ecclesiffi«  cui  me, 
ut  credo,  tu  per  misericordissimam  providentiam, 
in  tempore  persecutionis»  tanquam  patri  filium 
adoptivum  commisisti:  alter  vero,  paterfamilias 
domus  tuffi,  scilicet,  coinobii  Sigeliergensis,  cui 
neqaeo  dicere  quantam  debitof  sim.  Hio  mihi  pri- 


mus  suaserat  hoc  opus  ingredi,titulatam  De  gloria 
et  honore  Filii  hominis,  cum  ille  alter,  et  major 
amicuSjVehementer  studii  nostri  bona  opinione  sive 
experimento  delectalu8,jussit  atque  rogavit,et  utro- 
que  modo,  scilicct  Jubendo  atque  rogando,  compu- 
lit,  quatenus  in  libros  Regum  totum  cor  meum  cum 
tua,  Domine,  gratia  converterem,  et  qaantamcun- 
que  possem,  te  adjuvante,magnum  et.ut  Pibi  ?idc- 
batur,  utile  opus  inciperem,  et  de  tuo  adjutorio  ad 
perficiendum  nunquam  desperarem.  Quid  ego  inter 
istos  animo  pene  diviso  facerem?  Resuitarem  perti- 
naciter  patri  et  ponliGci?  At  ille  non  solum  sicju- 
bebat,  verumetiam  supplicabat  aliquandiu  recu- 
santi,ut  si  non  paruissem,  mihiipsi  viderer  pietati 
rebellis.  Relinquerem  hoc  opus,  quod  jam  incoepe- 
ram,rogatu,  utjam  dictum  est  inferioris  amici?  At 
ille  tanto  circa  istud  angebatur  sancti  desiderii  ar- 
dore,ut  videns  necessitatem  meam,  quod  non  pos- 
sem  raajori  et  digniori  denegarei  aspicienal|pie  hoo 


1477 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


1478 


opus,  quantum  haotenus  Bcriptum  fuerat,  diceret  A  vit,in  temporeatttemvocavit  unuroquemqueintem- 


hoc  solum :  «  Doleo  8uperle,doleo8uperte,»  codicem 
aspicieDB,  quem  eegre  ferebat  imperfcctum  rema- 
nere.Igitur  necessitate  compulsus.dimidium  cordis 
mci  uni,  et  dimidiom  cordis  mei  prsebui  alteri,to- 
tuin  autem,o  Sapientia,tibi  prffibere  optavi,  dicenti, 
«  Prfflbeyfili,  cortuum  mihi(/Vci;.  xxiii).  »  Gredens 
quippe  et  sciens  omnia  possibilia  credenti  (Marcix)^ 
ecce  ita  me  charitati  impendi,  ut  uno  eodemqae 
temporecircumsedentcs  duo  calamuminmentemea 
tinguaut  notarii.  Unde  fit  ut,  si  quid  bene  dictum 
fuerit,  tibi  lotum  imputetur :  siquid  autem  minus 
bene  sonuerit,  necessitati  digne  condonetur. 

«  Et  cum  transiretinde  JesuSyVidithominem  se- 
dentem  in  telonio,  Mattbsum  nomine,  et  ait  illi : 


pore8uo,utnuno  istum  vocavit,et«Sequereme»ait. 
Qui  quam  hilariter  vocantisese  prfiesentaverit,quam 
alacriler,sive  amabiliter  pulsanti  januascordis  sui 
aperuerit,  illa  res  de  foris  satis  indicat,  «  qui  fecit 
ei  convivium  magnum  in  domosua.»  Ergo  pr«ecipue 
in  isto  clarissimum  est  iilius  dicti  Dominici  experi- 
mentum  :  «  Si  quis  audierit  vocem  mcam  et  ape- 
ruerit  mihi  Januam,  introibo  ad  illum  el  CGenabo 
cum  illo,  et  ipse  mecum  {Apoc,  iii).  »  Introivil 
enim  in  domum  ejus,  et  CGsnaYit  ipse  primus  cum 
iilo  corporale  convivium,  etdeinde  Matthaeus  cum 
eo  coenavit  cosnam  spiritualem.  Hoc  denique  prs- 
sens  Soriptura  probat,  Scriptura  evangelica,  quia 
revera  oum  Domino  coBnavit,  qui   685    hanc  pri- 


Sequere  me.  Et  surgens  secutus  est  eum.  »  Hocad  «^  mam  Novi  Testamenti  Scripturam  tanquam  vere 


gloriam  et  honorem  Filii  hominis  praedicandum  at- 
que  audiendum  est,  quia  hunc  hominem   vidit,  et 
tam  cfflcaciter  vidit  ut  veraciter  conveniat  huio  di- 
cere  :  Tu  Deus  qui  vidisti  me  {Joan.  i).   Quomodo 
eoim  vei  quibus  oculis  vidit  ?  Denique  si  de  ooulis 
humani  capitis  agitur,  quibus  ut  homo  erat  ocula* 
tus,  nunquid  solum  hunc  hominem  vidii  ?  Imo  ct 
illos  talibus  oculis  vidit,  qui  paulo  supra   {Mallk. 
viii),  rogabant  eum,  ut  transiret  a  Onibus  eorum, 
sed  et  illos,  qui  crucifixerunt  eum.  Alii  sunt  oculi 
quibus  illum  vidit.  oculi  gratiarum  :  qui  JuxtaZa- 
chariam  in  uno  lapide  {Zach,  iii),  et  juxla  Apocaly- 
psim  Joannis,  in  capite   unius   septem   agni  sunt 
[Apoc. ))  :  oculi  isti  nominibus  suis  nulli  sunt  aut 
esse  debent  incognili,  qu»  videlicet   nomina  sunt 
Spiritus  sapientiae  et  intei]ectus,consilii  et  fortitu-  ^ 
diniSyScientiffi  et  pietatis,ettimori8  Domini  (Isa.  xi). 
Istis  oculis  hunc  hominem  vidit,etcum  videret  eum 
exterioribus  oculis,  per  istos  interiores  oculos  re- 
cognovit,  quod  esset  unus  iilorum^  quos  ante  se- 
cula  preescivit  et  praedestinavit.  Itaque  videns  eum, 
ait  illi :  «  Sequere  me.Et  surgens  secutus  eet  eam.  » 
Erat  enim  ipse  Malthffius  tanquam  specuUr  praelu- 
cidum,  eatenus  conspectui  solis  nequaquam  appo- 
situm,  sed  in  tenebris  reconditum  et  8ub  tecto  la« 
tens  curarum  nimisssBCularium^utpotetelonearius, 
de  navibus  negotiatoriis  cum  clamore  vel  strepitu 
forensi,  publicum  exigens  vectigal  sive  tributum. 
Ubi  ergo  vidit  eum  Je8us,ubi  vidit  eum  salus  et  80i 
veru3,resplenduit  ex  aspectu  ejus,  et  quia  vidit  eum 


saturatus  nobis  eructavit.  Hoc  sacramentum  Pba- 
risffii,  neque  scientes,  neque  soire  volentes,  dis- 
cumbentc  Domino  cum  eo  in  domo,  cum  multi 
quoque  publicani  et  peccatores  discumberent  cum 
Domino  Jesu  et  discipulis  ejus,  dicebant,  «  Quare 
cum  publicanis  et  peccatoribus  manducat  magister 
vester  ?  »  At  ilie  sapienter  ac  nimis  terribiliter  ora 
illorum  obstruxit,  sapienter  quidem  dicendo  : 
«  Non  est  opus  valentibus  medico,  sed  male  ha- 
bentibus.  Euntes  autem  discite  quid  sit :  Quia 
misericordiam  volo  et  non  sacriGcium.  »  Terribili- 
ter  autem  subjungendo  :  «  Non  enim  veri  vocare 
Justos,  sed  peccatores.  b  Hoc  denique  dioto,  seu 
verbo  terribililer  eos  poroussil  qui  in  se  oonOde- 
bant  tanquam  Justi.  Quos  enim  hio  dicit  Justos, 
nisi  superbos  ?  Et  quos  dicil  peccotores,  nisi  hu- 
miles  ?  Vetalibus  Justis,  qui  suo  Judioio Justi  sunt, 
at  non  Dei  qui  Justi  volunt  videri,  oum  non  sint. 
Econtrafelices  peccatores,  qui  suam  injustitiam  re- 
cognosount,  Dei  Justitiam  esuriunt  et  sitiunt.  Nam 
illos  solos  vocare  venit,  propter  istos  de  cmlis 
descendit,  et  «  humiliavit  semetipsum  usque  ad 
mortem,  mortem  autem  cruois  {Philip.  ii).  »> 

Tunc  acoesserunt  ad  eum  discipuli  Joannis,  di- 
centes  :  «  Quare  nos,  et  Pharisaei  Jejunamus  fre- 
quenter,discipuli  autem  tui  non  Jejunant  ?  Et  ait  il- 
lis  JesuB  :  Nunquid  possunt  filii  Sponsi  Jejunarej 
quandiu  cum  illis  est  Sponsus  ?  Venient  auiemdies 
cum  auferetur  ab  eis  Sponsua,  et  tunc  Jejunabunt.  » 
Gravissima  haecatquesapientissimaresponsio  quan< 


taiis  Pilius  hominis,   reddidit  imaginem   ejus,  et  D  ti  git  ponderis,  melius  ex  prophetioae  Soripturae  col- 


formata  est  in  ipso  facies  bominis.  Alium  quoque 
vidit^et  ex  visu  ejus  formata  est  in  eo  facies  vituli : 
vidit  et  alium,  et  eo  vidente  formata  est  in  illo  fa- 
cies  leonis  :  vidit  et  alium,  et  videndo  formavit  in 
eo  faciem  aquilae  volanlis  {Ezech.  i,  x  ;  Apoc.  iv). 
Iste  visus  admirabilis,  illa  est  gratia,  quam  admi- 
rans  vas  electionis  Paulus,  dicit  :  «  Nam  quos 
prcBscivit  et  praedestinavit  conformes  Geri  imaginis 
Filii  sui.Quos  autem  prffidestinavit,  hos  et  vocavit. 
Et  quos  vocavit,  hos  el  JustiGcavit.  Quos  autem 
JustiGcavit,hosetmagniGcaYit(i{(n}t.  vixi).  »  Et  ante 
tempora  quidem  saeoularia  prssoivit,  et  prcdestiDt- 


iatione  valet  agnosci,  cumapud  Zaohariam  Domi- 
nus  dioil :  t  Gum  Jej  unaretis  et  plangeretisinquinto 
et  septimo  per  hos  septu8gintaannos,»et  subaudi- 
tur  propter  lllud  quod  Nabuohodonosor  civitate  et 
teroplo8ucoen8oigni,populumin  captivitatem  duxit» 
et  propter  illud  quod  Ismael  filius  Nathaniae  Godo- 
Ham,  et  oum  eo  reliquias  populi  interfecit  (/F  Ae^. 
25  ;  Jer.  xli),  «  Nunquid  Jejunium  jejunastis  mi- 
hi  ?  *  etc.,  usque,  «  Jejunium  quarti,  ei  Jejunium 
quinti,ctjejunium  septimi,  et  Jejunium  decimi  erit 
domui  Juda  in  gaudium  et  laetitiam  et  solemnitates 
praeolarae  osquequo  venient  populi,  et  habitabant  in 


1479 


RUPERTI  ARBATI8  TUITIENSIS. 


1480 


civitatibua  muUi8(Zacyi.yii,viii) :  >  quodvicleHcet,fu-  A  ^t  isti  ?  Nonutique,  Dam  hoe  tale  esset,  ac  si  quis 


turum  erat  peradventum  hujusSponsidequoetsub- 
inde  diclum  est  iliud :  «c  In  diebua  illis.in  quibusap- 
prehendenl  deccm  homines  ex  omnibus  linguisgen* 
tium  fimbriam  viri  Judaei  dicentcs : Ibimus vobiscumy 
audivimuB  enim  quodDeu8Vobiscume8t(t6t(i).»Nam 
de  (imbria  viri  Judsei  protinus  hic  in  Evangelio  ha- 
bes,quia  «  mulier,qufie  fluxum  sanguinis  palicbatur 
duodecim  annis,  acoessit  relro,  et  tetigit  flmbriam 
vestimenti  ejus  {Matth,  ix).t  Summa  sermonis  illius 
prophetici  bfficest^debuissejejunareillosapud  quos 
reposita  erat  vel  esse  debcbat  spes  et  exspeclatio 
repromissionis,  non  tam  propter(emporaiium,qu8i 
acciderant,  incommoda  rerum,  etproptercaplivita- 
tem  Babylonicam,qus  facta  fuerat  illis  septuaginta 


iuimittat  commissuram  panni  rudis  laveBtiaieniam 
vetus.  Denique  Jejunia  veetra,  jejunia  sunt  veteris 
hominiH :  hominee  autem  isti  cum  sint  Olii  naptia- 
rum  coBle8tium,8unt  homines  novi.  Si  ergo  jejuna* 
rent  propter  causas  ejusmodi,  propter  quas  el  vos 
Jejunatis,  scilicet  quia  Moses  tabulas  priores  scri- 
ptas  digito  Dei  projecitde  manu,etoonfregit  eae  ad 
radices  montis  {Exod.  xxxi),  vel  quia  reversia  ex- 
ploratoribus  quod  miseratMoseaexplorare  terram, 
et  detrahentibusterrffiyCumomnis  multitudo  versa- 
retur  in  sedilionem,  iratus  Oeus  Juravit  quod  non 
intrarent  terram  illam  donec  consumeretur  genera- 
tio  illa  quadraginta  annis,  juxta  numeram  dierum 
quadraginta,  quibus  consideraveraot  terram  (Kum. 


annis,  quam  propter  peccata  sua,  et  propter  illam  »  xiv),  vel  quia  Nabuchodonosor  rex  Babylonis»  sive 


qua)  contigit  in  Adam,universalem  captivitatem  ge- 
neris  humani.At  illi,quoniam  soluta  erat  captivitas 
Babylonica,et  lemplumre8ediflcabatur,dioebant  sin- 
guli :  Numquid  mibi  flondgmestin  mense  quinto, 
vel  sanctiflcare  me  debeo,  sicut  feci  jam  multis  an- 
nis?  Videlicet,  quia  tcmplum  resdiflcabatur,  jam 
nullam  superesse  causam  putabant,cur  jcjunarent. 
Merito  ergo  redarguebantur  a  dicente.  «  Nunquid 
jejunium  jejunastis  mibi?  (Zac/t.  vii).  »  Quia  vide- 
licet,propter  temporaliabonaflentet  jejunant,  quia 
desunt,non  Dominojejunant.  Sed  qui  propterea  Je- 
Junant  quia  praesentem  non  habent8pon8um,8icut 
illinondum  habebant,nos  autem  habuimusquidem, 
sed  Jam  non  babemus,  ipsi  jejunium  Domino  jeju- 
nant.  I    tur,  quoniam  causajejuni  debuerat  omni- 


Nabuzardan  princeps  exercitus  ejus,  capta  civitate, 
succendit  domum  Domini,ettran8tulit  populamin 
Babylonem  vel  quia  deinde  venit  Ismael  Glius  Na- 
thanie  et  percussit  Godoliam,  quem  prasfecerat  rex 
Babylonis  terra,  et  Judaeos  qui  erant  cum  eo  :  con- 
Burgens  autem  omnis  populus  reliquiaram.timens 
GhaldflBOB,  fugitin  iEgyptam  (IV  Reg,  xxv  ;  II  Par. 
XXXVI ;  ier.  XLi).  Si,   inquam,  Jejunareot   propter 
causas  ejusmodi,  hoc  essetnovoshomioesflerene- 
nias  veteris  hominis  :  quod  omnino  non  congrait  bis 
quibus  «  datum  est   nosse  mysterium    regni  Dei 
{Marc.  IV ;  Luc,   viii).   »  Nam,   sicul  commissura 
panni  rudi8,ubi  immissa  fuerit  in  vestimentam  ve- 
tus,  lollit  plenitudinem  ejus,  el  peJorBcissarafit: 
ita  quilibethomo  particeps  factus  sancts  hujus  no- 


bus  esse,  desiderium  et  exspectatio  Salvatoris,  ut  C  vitatis^si  ejusmodi  Pharisaicis  traditionibaa sese in- 


fuit  Mosi  et  Helin  et  Danieli,ip8e  autem  nuno  prse- 
sens  aderat,postmo(ium  rece88uru8,dulce  fuit  et  Ju- 
cundum  sanctse  charitatis  ofncium,8altem  ad  breve 
tempus,propterpresentiameJu8intermittiJeJunium 
quia  tempus  illud,  tempus  praesenliae  ejus,  quasi 
tempus  erat  nuptiarum.  Ait  ergo  :  «  Nunquid  pos- 
Bunt  fllii  Sponsi  lugere  quandiu  cum  illis  estSpon- 
8U8  ?  n  Venient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis 
Sponsus,  et  tunc  Jejunabunt.  Ao  8i  dicat :  Vos,  qui 
fllii  Sponsi  non  estis  neo  esse  vultis,  sed  nec  fllii  il- 
lorum  dici  meremini,quijejunaverunt  pr®  desiderio 
adventus  Sponsi,imo  illorumquibusDeus  veraciter 
dicit,  «  Nunquid  Jejunium  jejunastis  mihi?  »JeJu. 
natis  enim  et  vos  sicut  illi,  pro  eo  quod  aliquando 


seruerit,  deterior  quovis  vetere  homine  fit,  ita  ut 
neque  vetus,  neque  novus  sit,  et  neatrum  babeat, 
cum  utrumque  in  se  uno  permiscere  voluerit.Quare 
autem  boc  ipsum  quod  intendit,  quod  intelligi  vnlt 
in  verbis  i8ti8,c  nemo  autem  immittit  commissuram 
panni  rudis  in  vestimentum  vetus,  toliit  enim  pleni- 
tudinem  ejus  a  vestimento  et  pejor  scissara  flt,  ■ 
non  manifeste  dixit?Quare  illis  sensum  lam  bonum, 
tam  verum  abscondityciausitet  signavit  ?  Nimirum 
quia  expediebat  illis,  non  expediebatipeis  mysteriif 
regni  Dei  ut  divulgarentur  velcommitterentur  eis. 
«  Neque  •  cnim,ait,(c  mittunt  vinum  oovum  in  utret 
6t6  veteres.Alioquin  rumpuntur  utres,  el  vinum 
effunditur,  et  utres  pereunt.  Sed  vinam   novam  in 


de  rebus  transitoriis  aliquid  adversi  contigit,  vos,  D  utres  novos  miltunt,etambo  conservantur.»  Secun- 


inquam,  jejunate  quantum  vultis,  nam  isti  Jejuna- 
re  non  possunt  prs  gaudio  Sponsi  prsssentis. 
tc  Venient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis  8pon- 
8US,  et  tunc  Jejunabant.  ■ 

•  Nemo  autem  immittitcommissurampanni  rudis 
in  vestimentum  fetus.Tollilenim  plenitudinem  ejus 
a  vestimentoejus  et  pejor  scissura  flt.  »  Planejeju- 
nabunt  in  illisproximeventurisdiebus,  cum  abla- 
tus  fuerit  ab  eis  Sponsu8,cum  passus,  mortuus,  et 
sepultus  resurrexit  et  in  coslum  ascenderit,  Jam 
non  ultra  cum  eis  in  mundo  hoc  crporaliter  conver* 
satus.Nunquid  vero^at  V08  J^unatis,  ila  jejuaabunt 


dum  istam  ainiilitudinem  damnoeum  fuiBset  doeere 
illos  verbis  manifestis  quamobrem  lunc  non  Jeju- 
narent  discipuli  ejus,  essent  autem  postea  Jcjona- 
turi.Pbarissi  enim  cum  hia  erant  qui  interrogave- 
rant.Et  sicut  utres  veterea  missos  intae  vino  novo 
rumpuntur,  et  vinum  cum  utribus  perit,  ita  illi,  n 
manifeste  diceret  ipse,  audientibus  eie,  quidpiam 
ejusmodi,  amplius  pre  invidia  rumperenlar,  eteer- 
mo  inutilis  esset  taliter  effusus  prflesertim  cum  8a- 
pientia  dical :  «  Ne  elfundas  eermonem,  ubi  non  eit 
audituB  {Bceli.  xxxii ;  Joan.  n).  »  Propterea  et  alioi 
evangeiista  dioit :  •  Ipse  autem  Jesus  non  eredebat 


1481 


COMMENT.  IN  MATTH.  --  LIB.  VIII. 


1482 


•emetiptum  eis,  eo  quod  ipse  Dosset  omnesetquia  A  luit  per  mulierem,qu8efimbriamve8timentieju8te« 


opus  et  non  erat  ut  quis  testimonium  perbiberet  de 
bomine.  Ipso  enim  scicbat  quid  esset  in  bomine 
(Zach.  vii).  » 

Bone  igitur  cum  dioere  posset,  jejunandnm  erat 
usquead  me^  et  cum  recessoro  jejunandum  eritpost 
me,  secundum  verilatem  Scripturs  propbeticao, 
cujus  jam  supra  mentio  factaest,  maluit  scrmonem 
suum  sic  iemperareyUtetfuturis  innotesoens reS| eos 
seoum  servaret,  et  prasenles,  qui  tunc  erant,  per 
invidiam  non  rumperet.  Quid  de  eo  quod  subjunxit 
protinuSy  •  sed  rinum  novum  in  utres  novos  mit- 
tunt  et  ambo  conservantur.  •  Nunquid  non  vel  ipsi 
niii  sponsi,  super  quibas  non  jejunantibusqusstio 
hffic  mota  erat  jam  ulres  novi  erant  ?  Non  jam  omnino 


tigit,  et  sanata  est  a  fluxu  sanguinis  ?  Haec  namque 
mulier  forma  fuit  omniumgentium.que  profectoin 
eum  credendo,cuJu8  faciem  antenon  viderunt,quo- 
dammodo  retro  accedunt,  etsequendovesligiaejus, 
id  est  custodiendo  prsscepta  ejus,  revera  fimbriam 
▼estimenti  ejus  langunt.  Etquid  aratjuxtabuncsen* 
8um  sanguinis  fluxus,  nisi  peocatorum  illuvieSf 
maximeque  sordidus  idoiatri®  cultus  ?Porro  fiiiaar- 
ohisynagogi,  pro  qua  rogatui  erat,etibat,  Synago- 
gam  designabat.  Unde  valde  notandum  quia,  sicut 
Marous  manifestius  scribit,  arcbisynagogifilianon 
fuerat  mortua,  sed  jam  in  extremis  erat  {Marc,  v) ; 
ubi  autem  mulier  fimbriam  tangendo  sanata  est, 
tunc  ad  archisynagognm  nuntii  venerunt,dicentes : 


novi,  sed  capaces  erant  sanctas  novitatis.  Propterea  n  c  Quia  filia  tua  mortua  est,  quid  ultra  vexas  ma- 


quodam  looo  dicebat  et  ipsis : «  Adbuc multahabeo 
vobis  dicere,  sed  non  potestis  portare  modo  (Joan. 
xvi).  »  Quando  8untomninoinnovati?quandoacce" 
pernnt  Spiritum  sanctum  post  resurrectionem  ejus 
cujus  gratia  novos  bomines  e(Rcii(Joan.Jx  \Act,  ii), 
tuno  vinum  novum  missum  est  in  ulres  novos,  et 
ambo  cooservatasunt,  idestrevelatasuntillisomnia 
mysteria  Scripturarum,  et  gustaverunt  amorem 
sponsi,  dulcedinemque  CGelestiumnuptiarum^ethoc 
vino  inebriali  salvifacti  sunt,etvinumbenecon8er- 
vatum  fideliter  quibusjussumest,  refuderunt. «  Hibc 
illo  loquente,  ecce  princepa  unusaccessityetadora- 
vit  eum  dicens  :  Filia  mea  modo  defuncta  est,  sed 
veni,  impone  manum  tuam  eupeream,  et  vivet.Et 


gistrum  ?»Item,  etboovigilanteranimadvertendum 
quia  et  puellaque  mortua  esterat  annorum  duode- 
oim,  et  mulierqusB  sancta  est  fuerat  in  profluvio 
sanguinis  annis  duodeoim.  Itaque  et  quando  puella 
nata  est,  tunc  illa  mulier  sanguine  fluere  ccspit,  et 
quando  sanata  est  mulier,  tuno  puella  morlua  est. 
Quid  hoo  sacramento  pnlcbrius,  verius,  ao  prascla- 
rius  ?Quando enim  Synagoga  in  partibus Abraham, 
Isaao,  et  Jaoob  na(a  est,  tuno  idoiatrise  fluxus  in 
gentibus  fluere  exorsus  est.  Quando  autem  multitu- 
do  gentium,  credendo  in  Ghristum,  ab  ejusmodi 
fluxu  per  fldem  suam  sanata  et  salva  factaest,  tuno 
Synagoga,qu8B  eatenus  nimis  «gra  permultas  tribu- 
lationes  fuerat,  omnino  per  invidiam  mortua  sine 


surgens  Jesus,  sequebatur  eum,etdi8cipuliejus.Et  p  Deo  faotaest.  Rur8us,«  cum  multiludo  gentium  in- 


ecce  mulier,  quas  sanguinis  fluxumpatiebaturduo- 
decim  annis,  accessit  retro,  et  tetigit  fimbriam  vesti- 
menti  ejus.  Dicebat  enim  intra  se  :Si  tetigerotan- 
tum  vestimentum  ejus,  salva  ero, »  Nequeo  satis 
admiraripuichritudinemgloriffi  et  bonoris  iufacie 
Filii  bujus  bominis,  in  mirabilibus  ejus  gestis,  se. 
cundum  dispositionemquamhicdivinusevangelista 
disposuit.  Quid  enim  sibi  vull  quod  dum  interroga- 
tus  de  jejunio  respondit,  et  non  Jejnnantes  excusat 
filios  sponsi,  res  gesta  protinussubsequiturhujus- 
modi  de  muliere,  quae  talem  ob  caiisam  tanta  cum 
fide  fimbriam  vestimentieJu8tetigit?Quid,inquam, 
sibi  hoc  vult,  nisi  ut  insinuet  factis  quod,  siout Jam 
dictum  est,nondum  expediebatpalamostendere  ver- 
bis  se  iilum  esse  virum,dequoinZacharia,locosu- 


traverit,  tunc  omnis  Israel  salvus  fiet  (Rom,  xi), 
atquo  idcirco  congraa  pulcbritudinis  in  mysterio  con- 
summatio  h»o  est,  quod  postquam  mulier  a  fluxo 
sanguinis  sanataest,  tune  demum  intravit,ettennit 
manum  puellffi,  qu»  erat  mortua,  «  et  sorrexi^ 
puella.  » 

«Et  transeunte  Jesu  inde,secoti  sunt  eum  duo  offici, 
clamantes  :  Miserere  nostri,  fili  David.  Gum  aotem 
venisset  domum,  accesserunt  ad  eum  caci,  etdicit 
eis  Jesus  :  Greditis  quia  possum  hoc  faoere  vobis  ? 
Diount  ei  :  Utique,  Domine.  Tunc  tetigit  ocolos 
eorum  dicens  :  Secundum  fidom  vestramfiatvobisi 
et  aperti  suntoculi  eorum.nMemorespropositi  so- 
mus,  ut  esse  debemu8,quod  videlicetpropositumin 
hoc  opere  est  considerare  quatuor  faciesuniusani- 


pra  memorato,  cum  item  de  Jejunio  fuisset  interro-  "  malis,  scilicet^faciemhominiSy  faciemvituliyfaciem 


gatus,  idem  addicentibus,  •  nunquid  mihi  flendum 
est  in  mense  quinto,  velBanctificaremedebeosicut 
Jam  feci  multisannis^Zac^.vii),»  itaresponsionem 
auam  terminavit  ul  diceret,  «  usquequovenientpo- 
puli,  et  apprehendent  decem  bomines  ex  omnibus 
linguis  gentium  fimbriam  viri  Judffii,dicentes:Ibi- 
mus  vobiscum  (Zach.  viii).  y>  Hffic  ergo  dispositio 
valde  venerabilis,  et  pia  consideratione  bonoranda 
est.  Quid  enim  aliud  estquod  in  propheta  prodixit 
post  responsum  de  jejunio  :  «  Indiebosillisappre- 
hendentdecemhominesexomniboslingoisgentium 
tmbriam  viri  Judoiyiquamqoodhiosigniflcarivo* 

PiLTKOL.  CLXVIir. 


leonis  et  faciem  aquilffi  volantis,  qu»  sunt  quatuor 
sacramenta  unios  Ghristi,  Filii  Dei  et  filiihominis, 
quae  ignotaesse  nonlicetGhristianaefidei,quffi8unt 
incarnatio  ejus,  pas8ioejos,resorrectioeju8,ascen- 
sio  ejus.  In  faoiem  hominis  ad  hancintendimu8,et 
in  hoc  faciem  hanc  ox  parte  nos  videre,  etper  spe- 
culum  contemplari  arbitramur,  si  in  factis  et  dictis 
ejus,  qualisintentioessepotuerit,  sentiremoremur. 
Quffirimusigitorinfaciemintendentes  hujus  filiiho- 
miniB,  quid  sibi  voluerity  tantopererequirensmeri- 
tum  fidei,  ut  diceret  cecis  islis^uGreditisquiapos* 
8um  facere  hoc  yobis  ?  <t  Statimque :  *  secundom 

47 


i483 


RUPEIITI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1484 


fldom  veslram,  ait,  fitit  vobis.  »  Et  panlo  {jnlemu-  A.  faciei  hominis  dctincmur,  cum  et  alias  fAcies  con 
lieri  dixit:  «  Oonfid6,aiia,lide8tuate8alvamfecit,« 

et  sparsimiQomDibasScripturis  tamVeterisinstru- 
menti  quam  Novi,  fidem  quseril,  fidemapprobat,fi- 
dem  collaudat.  Causa  sive  intenlio  dignationisejus 
non  parvi  pendenda  heec  est,  curare  ajitidoto  com- 
petenti  stultitiam  antiquam  nimiae  credulitatis,  qua 
creditum  fuit  diabolo,loquenli  per  8erpentem,acdi- 
centi  :«Scitenim  Deus  quodin  quocunquediecomc- 
deriti8exeo,aperieuturoculive8tri,eteriti8  8icutdii, 
scientes  bonumetmalum(Gen.iii). »  Crediditmulier 
diabolo  plus  quamDeo,  quod  talit^r  deberetiliumi- 
nari  :  oredamus  no8  econtra  veritati,  si  veraciter 
687  voiumus  iliuminari.  Consideralio  hflec,  cum 

in  caeteris  ubiounque  Dominus  fidem  quaeritvelin-      _  .  ^.    ^.^ 

venit,  tum  in  istis  caicis  perpulchra  est,  dum  ante-  g  diccntem  :  «  Principes  ejus  in  raedio  illiusquasilu 

quam  illuminet  eo8,  interrogans  dicit :  «  Greditis  .    _     -      . 

quia  possum  boc  facere  vobis  ?  »  Nostra  quippe 

causa  significabatur  in  illis  quod  maxime  eieoco- 

gnoscendum  vel  sentiendum  est,  quia  cum  aperti 

fuissent  oculi  eorum,  comminatus  est  eis,  dicens  : 

•  Videte,  ne  quis  sciat.  »  Hocdeniquevaldeutiliter 

in  exemplum  nobis  revocamus,  quicunque  prero- 

gativam  aliquam  illuminationis,  qua  genus  huiua- 

num  per  fidem  illuminatum  est,  accepiseevidemur. 

Ad  quid  enim  videamus  nequiseciat,  nisiadhoc,  ut 

oocursum  malum  Jactantis  aut  elationis  illumina- 

tu8  cordis  oculus  efTugiat  ?  Verumtamen  iili  fece- 

runt,  sicut  protinus  subjunctum  est  :  «  lili  autem 

exeuntos  ditfamaverunt  eum  per    totam   terram 


templaturi,  longum  nimiB  el  fastidiosum  opasfore 
auspicemur.  «  Et  circuibat  Jesus  civitatesomneset 
castella,  docens  in  synagogis  eorum,  et  predicaDi 
Evangelium  regni,  et  curan8omnemlanguorem,et 
omnem  infirmitatem.  Videns  autera  turbas,  miser 
tus  est  eis,  qu'a  erat  vexati  et  jacentes  sicut  oves 
non  habentes  pastorem.  »  Hoc  maxime  loco  specla- 
bilis  est  ea,  quam  aspicimus,  facies  bomiois,  qDJa 
faciesest  pietatis,  facies  misericordiset  miseratio- 
nie,  etquidem  homines  illiyqaostuncaspfciebatfa- 
cics  ista,  facies  benigna,  vexati  erant  et  jacebaDt 
sicut  oves  non  habontes  pastorem,  quippe  qai  sub 
nomine  pastorum,  lupos  habebant  Annam  et  Cai- 
pham,  dequibusrecte  dictam  fuerit  per  prophetam 


po8  rapientes  praedam,  ad  efiTundendum  sangainem 

et  perdendas   animas,  et  avare    sectaDtee  lucra 

{Ezech  xxii).  »  Quomodo  enim  sub  ejusmodi,  ooo 

pastoribus,  sed  lupis  oves  vexatae  erant  et Jacebant  ? 

Nimirum  sicut  alibi  per  oumdem  prophetam  inter 

cffllera  dicit  :  «  Quod  infirmum  fuit»  non  consolida- 

stis,  et  quod  aegrotum  non  sanastis;  quod  confra- 

ctum  esl»  non  alligastis,  et  quod  abjectum,  non  re- 

duxistis;  quod  perierat,  nonqucaistiSySedcamaih 

Bteritateimperd8ti8eietcumpotentia(£»flfA.xxxiT;.ii 

Quomodo  autem,  vel  in  quo  misertus  eat  eis,  nisi 

in  eo  ut  jam  insisteret  facere  illud,  quod  faclurom 

se  ibidem  fortiterpraedixil?  »  Ecce,  inquit,  egoipse 

Buper  pastores  requiram  gregem  meam   de  mana 

illam.»No8quoquedignu8  facimu8,8inonillumina-  p  eorum,  et  cessare  eos  faciaro,  ut  uitra  non  pasetot 

tionem  nostram  lingua  nostra,  sed  illuminatoris      gregem  meum,  nec  pascantampliuspastores  semr 


I 


gloriam  praedicont  opcra  nostra.  Igitur  in  duobus 
caecis  omnem  intelligamus  hominem,  sive  Judaeus 
sive  Graecus ille  sit, qui tuncrevera fiducialiteratque 
eincaciter  ab  illa  luce  vera,  gratiam  petit  iilumina- 
tionis,  si  verum  et  probatum,  quem  olTerat  nummum 
habet,  non  fictae  fidei. 

«  Egressis  autom  illis,  ecce  obtulerunthominem 
mutum,  daemonium  habentem.  Et  ejecto  daemone, 
locutusest  mutus,  et  miralassunt  turbae  dicenles  : 
Nunquam  sic  apparuit  in  Israel.  »  Hoc  est,  quod 
inter  caeteramiramur,faciemhujus  filiiattendentes, 
quia  nunquam  sic  apparuit  in  Israel^nunquam  su- 
per  terramtalis  faciesvisa  est,  inter  omnes  facies 
patriarcharum  atqueprophetarum,  omniumquoho* 


tipsos,  et  liberabo  gregem  meum  de  ore  eo- 
rum  (ibid,).  »  Sed  nunquid  solas  videbat  turbaB,  el 
earum  tantum  miserabatur,  quas  tanc  ooulis  cor- 
poralibus  aspiciebat?  Imo  et  omnes  omniam  gen- 
tium  lurbas,  quae  in  eum  credituras  eranl  ocalisio- 
terloribus  videbat,  et  omnium  miserescensv  aliara  si- 

militudineminduxitydicenscontinuodiscipulissais: 
«  Messis  quidera  multa,  operarii  autem  paaci. 
Rogate  ergo  Dominum  messis,  ut  ejiciat  operarie» 
in  messem.  »  Hoc  usque  bodie  gemit  omnis  pate^ 
familias  Dominicn  messis,  quia  messis  quiden 
multa,  operarii  autem  pauci.  Nam  ut  breviter  di- 
otum  8it,  multaequidemsuntturbasinChristumcfe- 
dentiummulticoBtusincflsnobiis,  eive,  xenodeohiis 


mmum  quicunque  memorabilia  super  terram  ope-  D  sub  sacraprofessionedegentium^sedin  moltitudine 


rati  sunt.  Hoc  fida  discretione  discernendam  est, 
quia  nunquam  talis  facies  horainis  fuit  ut  haec: 
tc  Pharisaei  autem  dicebant :  In  principe  daemonio- 
rum  ejicit  daemones.  »  Pharieaei  vero  a  Deo  divisi, 
quantam  spirabant  aogustiam  atque  penuriam  cor- 
dis  sui,  cordis  amari^  qui  cum  dicere  nonpossent: 
Non  ejicit  daemones,  illuc  se  vcrterunt,utdicerent: 
c  In  principe  daemoniorum  ejioit  daemones.  »  Sed 
quia  non  semel  hoc  dixerunt,  et  aliis  adhuc  locis 
aimiliter  biasphemaverunlysicutsequentiapost  h«c 
indicabunt,  jam  nunc  ad  alia  properemus,  quippe 
qui  ultra  propositum  diu  nimis  in  contemplatione 


horum,paacj  sant  qui  operantur,  id  est  qui  ad  iilum 
pervenerint  profectura,  ut  eis  secure  oura  vel  pro 
videntia  committipossit  infirmiorum.Quid  ergo  fa- 
ciat  18  cui  credita  est  dispensatio  sive   procoratio 
messis  ejusmodi  ?  Roget  utique  Domioum   messii. 
ut  mittat  operarios  in  messem,  id  est  omniinstaa- 
tia  postulel  a  Deo,  quatenus  in  pluribus  sabdito- 
rum  multiplicet  gratiam  spriritualem,  imiUtuspri- 
mum  procuratorura  taliumSpiritom  sanctum.etfi- 
delemMosen.w  Cur,inquit,ilIeadDominum  alllixi- 
8ti  servum  tuum  ?  Quarenon  inveatogratiamcoran 
te?  Et  cur  imposaistipondosaniversihitfiiBpopoli 


U85 


COMMENT.  IN.  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


U86 


8uperme?Nunquidegoconcepihancmultitadinem,  A  ^uis  hoo  a  prsedicatore  exigit,  ut  quod  unoin  loco 


vel  genui  eam,  ut  dicas  mihi :  Porta  eoe  in  sinu  tuo, 
sicut  pcrtareeolet  nutrix  infantulum,et  defer in  ter- 
ram,pro  qua  juravi  patribus  eorum  ?» (iVttrn.xx.) 
Denique  quid  Moses  in  verbis  istis  intenderit,  quid 
isto  tam  grandi,  tam  vehementi  gemitu  postulave- 
rit,  DeuB  exauditor  cordis  ejus,  sua  responsione 
manifestomfacit.Ail  enim : «  Gongregamihiseptua- 
ginta  viros  de  senioribus  Israel,  quos  tu  no8ti,quod 
senes  populi  sint  acmagistriy  et  duces  eos  ad 
oslium  tabernaculi  fodderiSy  et  facies  ibi  etare  te- 
cum,  ut  doscendam  et  loquar  tibi,  et  auferam  de 
spiritu  tuo,  tradamque  eis,  ut  sustentent  tecum 
onuspopuli  et  non  tu  8olusgraveri8(t6tV/.).  »Igitur 
quisquis  procurator  estDominicffimessissecundum 


vel  tempore  dixit,  non  repelat  aut  dicat  locis  vel 
temporibus  aliis,prs8ertim  cum  necomnesunoin 
loco  adesse^nec  omnes  aequalitersemelauditaper- 
peti  memoriapossintretinere?  Nunc  etinisto  opere 
iaciem  dominantis  vigilanter  attende.  «  Convocatis 
duodecim  discipulis  suis,dedit  illis  potestatem  spi- 
rituum  immundorum,ut  ejicerent  eos,  et  curarent 
omnem  languorem  et  infirmitatem.  »  Si  paulo  ante, 
ubi  ejeoto  dffimone,locutus  est  mutu8,merito  mi- 
ratffi  sunt  turbffi,et  veraciter  dixerunt: «  Nunquam 

sic  apparuit  in  Israel,  »  quanto  magis  de  isto  quod 
talem  discipulis  suis  dedit  postestatem,mirentur  om- 
nes  et  dicant,  m  nonquam  sic  apparuit  in  Israel?  » 
Nunquid  talis  Moses?Nunquid  sua  potestate  ranas 


boc  exemplum  ildelisMosi  roget  Bupplementam,et  g  produxit  et  musca9,autalicui  potestatem  hanc  de- 


dabit  illi  ita  duntaxat  utab  omni  siniatra  aemula- 
tione  sit  immunis,  itidem  eecundum  exemplum 
Mosi.  Gum  enim  cucurrisset  puer,  et  nuntiasset 
Mosi  dicens : «  Heldat  et  Medat  prophetant  in  oa- 
stris  {ibidJf »  statimque  Josue  filius  Nun,  mini- 
ster  Mosis  et  electus  e  pluribus,dixi8set: «  Domine 
mi  Moses,  prohibe  eos  (ibid,),  »— «  Quid,  inquit 
ille,ffimularis  prome?Quis  tribuat  utomnispopu- 
lus  prophetet,  et  det  eis  DominusSpiritnm  saam? 
(t6td.)  Notandum  interea,  qui  cum  apud  alium 
evangelistam  dicat :  «  Rogate  ergo  Dominom  mes- 
sis,  ut  mittat  operarios  (Luc.x), »  hic  apud  huno 
evangelistam  vehementius  dictum  est, «  ut  ejiciat 
operarios  in  messem. »  Quid  enim  est  dicere,ut  eji- 


dil,  utproduceret  eas?Igitur  hic  Deus  noster  est, 
et  non  ffistimabitur  aliusad  eum,  qui  non  quales- 
ounque  ranas  autmuscas^sed  principes  musoarum, 
id  est  sordium  dsmones.et  ipse  sua  potestate  eje- 
cit,  quod  neque  Moses,  neque  alius  fecit,  et  homi- 
nibus.quibuB  voluit,ejiciendi  polestatem  dedit. 

PrimuSyinquit,  Apostolorum  Simon,  qui  dicitur 
Petrus.  Et  hoc  ipsum  nomen  quod  est  Petrus,  ab 
ipso  Dominoimpositum  estei,cumdiceretarSimon, 
Nam  alius  evangelista,  videlicet  Marcus^cam  dixis- 
sel^t  et  deditillis  potestatem  curandiet  ejiciendi 
dffimonia,»protinu8hfficip8a  duodeoim  apostolorum 
nomina  prffiscribens:  «  Et  imposuit,  inquit,  nomen 
Simoni  Petrus  (MarcAu). »  Qui  huio  uni  ex  omnibus 


ciat,  nisi  quia  libenter  otiosi  sunt,  etiam  illorum  p  in  Novo  Testamento  [nomen]  communtavit,ut  qui 


quamplurimi,quibu8oreditum  est  talentumopera- 
tionis,  et  interdum  quasi  Bpecie  sanctitatis  atque 
perfectionisvolunteeoretias  vivereBolisibimetipsis, 
cum  prodesse  possint  et  aliis  I  EJiciat  Dominusqui 
ejusmodi  sunt,  scilicet  conveniendo  conscientias 
eorum,et  redarguendoquidamnose  abscondantta- 
lentum  sibi  creditum.  EJiciat,  inquam,  utoperen- 
tur,  quia  revera  est  ejici,  optatam  quietem  relin- 
quere  prae  timore  Domini. 

Gap.  X.-^  «  Et  convooatis  duodecim  6M  di- 
scipulis  8uiB,dedit  illis  potestatem  spiritaum  im- 
roundorum,  ut  ejicerent  eo8,et  curarent  omnem 
languorem  et  omnem  infirmitatem.  Duodecim  aa- 
tem  apostolorum  nominasunt  baec:PrimusSimon, 
qui  dicitur  Petrus,  et  AndreaB  fraterejas,  Jacobus 


vocabaturSimon,  vocaretur  Petrus,  ipseestqui  si- 
militer  uni  in  Veteri  Testamento  nomen  commuta- 
vit,ut  qui  vocabatur  Jacob,  vocaretur  Israel  (Gen, 
zxxn).  Ipse  enim  scriptor  nominum,  qualia  ipse 
nosse  dignatus  sit,et  habet  librum  conBcriptum  ex 
nominibus  splendidisimis,quem  sciens  Moses  dixit: 
«  Aut  dimitte  populo  hancnoxam,  aut  si  non  faois, 
dele  me  de  libro  tuo  quem  scripsisti.  Gui  respondit 
Dominu8:Qui  peccaveritmihi,delebo  eum  delibro 
meo,  »  Bubauditur,  et  non  te  (Exod,  xxxii).  Nam 
postmodum : « Invenisti  enim,  ait,  gratiam  coram 
me,  et  te  ipsum  uovi  ex  nomine  (Exod.  xxxiii).  » 
Nec  abs  re  est  quod  et  illius  in  Veteri,  et  hujusln 
Novo  Te8tamento  nomen  commutavit,  sed  si  pru- 
dens  inspector  adsit,pulcherrimum  est  mysterium 


^ , ^^__, ^ ,^ j 

ZebedaGi,  et  Joannes  frater  ejus,  Philippuset  Bar-  "  hujusce  commutationis,  quia  videlicet  boc  ageba- 


tholomeu8,Thomas  et  Matthffius  publicanus,  et  Ja- 
cobus  Alpbffii,  et  Thaddffius,  Simon  Ghananaeus,  et 
Judas  l8chariote8,qui  tradidit  eum.  »  Apud  Lucam 
jam  convocatis  ac  denominatis  duodecim  aposlolis 
missurus  et  aliosad  prffidicandum  Domiuus,  hffio 
verba  dicit,quffi  hio6um,antequami8to8  duodecim 
convocaret,  dixise  legis, «  messis  quidem  multa, 
operarii  autem  pauci  (Luc.  x),  »  eto.  Gausa  ista  re- 
cle  animum  quffistione  pulsaret,  si  prius  constans 
existeret  quod  Dominas  prffidicans  Evangelium  re- 
goi  nunquam  vel  nusquam  unum  eumdem  sermo- 
nem  nisi  semei  et  und  loco  dicere  debuisset.  Sed 


tur,  ut  fleret  quod  per  prophetam  dictum  est:  «  Et 
servos  meos  vocabo  nomine  alio,inquoqui  benedi- 
ctus  est,  benedicetur  super  terram  (/5a.Lxv).  >  Eo- 
rum  videlicet  servorum  Dei  multorum,  ille  secun- 
dum  carnem,  ipse  autem  Dominus  noster  Jesus 
Ghristus  secundum  spiritum  Pater  est.Unde  etpul- 
cberrimum  hoo  esi  in  mysterio  spectacolum,  quia 
Pater  illesecundum  carnem  principium  multitudi- 
nis,  doodecim  fllio8,hio  autem  secundum  spiritum 
principiumGhristianitatiSyduodecim  genuit  aposto- 
los^et  sicut  illi  Patri  secundum  carnem,sic  non  si- 
blmet  ({uidem  Pater  iste  Bpirituali8,8edprimo  vica- 


i\Hl 


UUPKUTI  ABBATIS  TUITIENSIS, 


14S8 


rio  8U0  pristinumcommutavitnomen.Inlerpretalup  A  remittere  peccala  per  graliam  Spiritus  sancU,  bi. 

aulem  Simon,  obediens,  Petrus  a  petra  dictus   est, 

ipse  nomine  suo  soliditatem  Ecclesiaj  vei  fidei  ca- 

IhoIicaB    prffisagiens.quam  ipsejinsigniter  ita  edixil : 

•  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  (Maith,  xvi).  »  Suuio 

quoque  commutatatum  est  nomen,  ut  vocaretur 

Paulus;  sed  differt  commutatio  haec,  quia  vidclicet 

non  ipso  Dominus  illi  ore  commutasseiegltur.An- 

drcdiS ydecorus  sive  resplendens.  Joannes  in  quo  est 

gratiavel  Domini  gralia,et  fraterejus  Jacobus,am* 

bo  Boanerges,  id  eslfilii  tonilruif  nominati,  videli- 

cet  ex  firmitate  vel  magnitudine  fidei.Philippus  o$ 

lampadis,  Bartholomaeus,  filius  suspendenlis  aquas. 

Thomas  abyssus  veJ^e/7!tnii*.Unde  et  Grajce  $(8ufAoc 

appellatur.  Matlhsus,  donalus^  qui  et  Levi,  videli- 


ptisatis  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritas  Baa- 
cti,  quam  videlicet  potestatem  seu  virtutem  d^ 
que  prsesenti  loco,  neque  usquam  in  toto  Evao- 
gelio,  ante  pasaionem  suam  dedisse  illis  reperire 
poteris.  Siquidem  hic  iilum  dixisse  legia,  at 
pr(Bdicarent,infirmo8  curareot,  dsmones ejicerent, 
mortuos  suscitarent,  leprososmQndarenty  sed  noa 
etiam  hoc,  ut  baptizarent  et  peccata  remitterent 
Baptizaverunt  quidem  aliquando,  scilicet,  cam 
SStlimpieretcursumsuumynondumtraditusJoaD- 
nes,  sed  non  baplizaverunt  ab  ipso  DominojaEsi, 
imo,  tantum  ezemplo  vel  baptismo  Joannis,  cdjds 
etplerique  illorum  erant  disoipali.  Quare  aDlen: 
duodecim  mittens,  et  eos  instituens,  in  ipso  insli- 


cet  a  tribu  ex  qua  ortus  fuit  Jacobus  Alphaei^ob  di-  g  tutionis  initio  dixit:  «  In  viam  gentiom  ne  abieri- 
slinctionem  prioris  cognominatus,  qui  dicitur  Ze-  tis,et  in  civitales  Samaritanorum  ne  intraveritis?» 
bedai,  sicut  iste  fiiius  Alphai.  Simon  Chananaeus  Nimirum  quia  necdum  tempus  erat,  neque  bocD: 
ad  distinctionem  Simonis  Petri,  de  vico  Galilffi»    j  am  fieret  divin»  ralionis  aut  evangelic»  pnedica- 


Ghana,  ubi  aquas  Dominus  in  vinum  converlit. 
Thadd(BUS,  qu\  et  Judas  Jacobi,  subauditur  frater, 
quialibi  appellatur  Lebbaeus,  figuratumnomenha- 
bens  a  corde,quod  nosdiminutivecorculumpossu- 
mus  appellare.Judas  Ischariotes,vel  a  vico,in  quo 
ortua  e.st,vel  ex  tribulsachar.vocabulum  sumpsit, 
quodam  pra;sagio  futuri  in  condemnationem  sui. 
Isachar  enim  interpretatur  merces^wi  significaretur 
prclium  proditionis^quo  Dominum  vendidit.Quare 
autem,inquis,Dominus  talem  non  solum  ad  disci- 
pulatum  ,veru  metiam  ad  apostolatum  ad  misit  ?  Nun- 


tionis  ordo  poscebat.Quid  enim  Jam  tunc  predici- 
retur  gentibus?  Ut  circumciderentar,aut  atbapii- 
zarentur?8ed  profecto  circamcisio  jam  in  Gbristo 
finem  accipiebat^baptismi  autem  sacramentom  oec- 
dum  conditum  erat.  Hoo  camque  sacramenlam  ii 
Christo  passione  vel  morte  conditum  eet.Hinelpo- 
stolus  : «  Quicunque^  »  ait,  <(  baptizatl  samos  ia 
Christo  Jesu.in  morteipsius  baptizati  8umas,i»etc. 
(/?om.  vi).  Bene  igitur  :  « In  viam  gentiam,  »  io. 
quit,  «  ne  abieritis,  et  in  civitales  SamaritaDorom 
ne  intraveritis.  »  Sed  quid  ?  «  Potius,  >  ait,c  ite  td 


quid  nescivit?  Ad  haec  breviter  dicendum  quia  fe-  ^  oves  qu®  perierunt  domas  Israel.  »  Deniqaeadil* 
cit  boc  ob  consolationem  noslri,  ob  consolationem      lud    quod  prcsentialiter   agendum    instabat  oe 


Ecclesi(B  futurae,  vel  eorum  maxime  qui  Ecclesiis 
pra3sunt,  ut  cum  eis  aliquis  perlerit,  respondeant 
derogantibus,dicant  iDSuItantibus:Ne  miremini,et 
Gbristo  accidit. 

«  Hos  duodecim  misit  Jesus  prsecipiens  ei8,et  di- 
cens:  In  viam  gentium  ne  abieritis,  et  in  civitales 
Samarilanorum  ne  intraveritis,  sed  potius  ite  ad 
oves  quae  perierunt  domus  Israel.  Euntes  autem, 
prsedicate,  dicentes:  Quia  appropinquavit  regnum 
CGclorum.Infirmos  curale,  mortuos  suscitate,  lepro- 
sos  mundate,  daemones  ejicite.  Gratis  accepistis, 
gratis  date.  »  Non,  ut  pleriquo  arbitrantur,  tunc 
duodecim  apostolosDominus  ordinavit,  quando  ta- 
liter  eos  convocavit,  ottalem  eis  potestatem  dedit, 


gotium,  permittebat  ire  tantammodo  ad  oves  qoc 
perierant  domus  Israel,  oves  pastorem  non  babeo* 
tes,homines  vexatosatque  jacentes;  quippeqaiboi 
neque  dux,  nequo  princeps,  neque  rezerat,  neqo* 
pontifex,sed  subnomine  pastorum  lupos  habentes, 
lupos  graves,  lupos  rapaces  et  inde  pereuntes.  l\ 
quid  faciemus  ad  illas  ovos  ? 

«  Euntes  autem,  »  inquit,<c  preedicate^dicentes  : 
Quia  appropinquavit  regnum  coeloram.  »  Niminim 
quodpertinet  ad  rationemoviam,appropinqaarer^ 
gnum  cGslorum,  hoc  est  advenisse  Jam  PastorHi 
magnum  ovium,ad  visilandum  oves  suasysicat  per 
prophetam  Ezeohiel  prndixit  :  c  Ecce,  •  inqois. 
«  ego  ipse  requiram  gregem  meumde  mana  eorus: 
scd  tantummodo  elegit,6t  numerum  eorumduode-  D  Ezcch.  xxxiv).  »  Item:  «  Ecce   ego  ipse  reqairu 


narium  prsfixit.  Non  idcm  est  eligi,  quod  etordi- 
nari  sive  sacrari.Quomodo  ergo  illos  ordinavit  si?e 
sacravit?  Nimirum  quando  functus  officio  suoma- 
gnus  ipse  sacerdos  introivit  in  sancta  per  suum 
sanguinem  (llebr.  jx),  tunc  eos  sacravit,  et  tuno 
resurgens  a  mortuis,plenam  atque  perfectam  pote- 
statem  dedit  eis  in  hffic  verba :  «  Accipite  Spiritum 
sanclum.  Quorum  remiseritis  peccata,  romittuntur 
eis  (/(}an.  xx},  »  itemque:«Eunles,  inquit,  doceto 
omnes  gentcs,  baptizantes  cos  in  nomine  Patris,et 
Filii,  el  Spiritus  sancti  (Matt.  xxviii).  •  Heac  nam- 
quo  summaest  apostolicae  poleslatisatquevirtutis. 


oves  meas,  et  visitabo  eas  sicut  visitat  pastorgr^ 
gem  suumin  die  quando  faerit  inmedio  oviamsis* 
rum  dissipatarum  {ibid. ).  »  Bt  quia  nec  oves  ipss 
omnes  visitationem  suam  vel  pastorem  soam  cor* 
noscere  habebant,  imo  et  hircinis  cornibus  plert- 
que  illarum  percussuras  erant  oves  optimas,  occl- 
dendo,  crucifigendo,  flagellando»  et  de  civitate  i& 
civitatem  persequendo.  Item  postmodum  dicii: 
(c  Ecce  ego  judioo  interpeoas  et  peouSy  aiieteact 
hircum  {ibid. ).  Et  rursum:  «  Ecce  ipae  Jadicoifl- 
ter  pccus  pingue  et  macilentumypro  eo  quod  Itte- 
ribus  et  bumeris  impingebatis^  hi  tomibae  vestrii 


1489 


COMMENT.  IN  MATTH.  —  LIB.  VIII. 


1490 


ventilabatis  omnia  inGrma  pecora,  donec  dispert^e-  A  Lens,  ita  meminit :  <  Nescitis,  quoniam  qai  in  sa- 


rentur  foras  (t^t^.).  »  Hujuscejudicationis  consum- 
matio  tuno  erit, «  cum  venerit  Filius  hominis  in 
majestate  sua,  et  omnes  angeli  cum  eo :  lunc  sede- 
bit  snpersedem  msye8tatis,etcongregabunturante 
eum  omnesgentes,  et  separabiteos  ab  invicem,8i- 
cutpastor  segregat  otcs  ab  haedis,  et  statuet  oves 
quidem  a  dextris,  haedos  autem  a  slnislris  [Matlh^ 
ixv).  »  Hoc  erit  regnum  ccelorum,  missis  haedis  in 
ignem  sBternum,  transire  oves  in  vitam  aeternam. 
I  Et  inducam  eas,  inquit,  in  terram  suam  et  pa- 
scam  eas  in  muntibuslsrael,  in  rivis,  et  in  cunctis 
sedibus  terrc,  in  pascuis  uberrimis  pascam  eas  et 
in  montibus  excelsis  Israel  erunt  pascuae  eorum  et 
ibi  requiescent  {Bzeeh.  xxxiv).  u  Hoc,  inquam,  est 


crario  operantur,  quo)  de  sacrario  sunt,  educt?Qui 
allari  deserviunt,  cum  altari  participanlur.  Ita  et 
Dominus  ordinavit  hisqui  Evangeiium  annuntiant, 
dc  Evangelio  vivere  (I  Cor.  ix).  »Ad  quid  enim, 
neque  aurum,  nequeargentum,  neque  pecuniam  in 
zonis,  nequeperambabeantpraedicatores  Evangelii, 
nisi  quia  nequenecesse  est,  neque  expedit?Semi- 
nantes enim  saa  spiritualia,  jure  illorum  quibus  se- 
minant  metere  debent  carnalia,  secundum  istam 
senlentiamajustissimoprolatamDoraino : «  Dignus 
est  enim  operarius  cibo  suo.  •  Bst  autem  bic  ali* 
qnid  quaerendum,  quia  cum  apud bunc cvangelistam 
supra(13)...itascriptumest,«Etpr8ecepiteis,nequid 
tollerent  in  via,  nisivirgam  tantum  {Marc,  vi).  •  Et 


regnum  ccBlorum,  et  quia  Pastor  iste jam  venit,  pro.  «^  quidem  si unam  tantum  virgam  sciremus,  difficilius 


pterea  dico  vobis  nunc,  ut  euntes  ad  oves  quibus 
hoo  per  Scripluram  propheticam  promissum  est, 
praedicetis,  «  dicentes  quia  appropinquavit  regnum 
ccelorum.  »  Et  quia  dirnoile  est  ut  credanl  me  esse 
ipsum  Dominum  Deum  visitantem  oves  suas,  «  sic- 
ut  visitat  paslor  gregem  suum,  »  facite  quae  dico. 
«  InQrmos  curatc,  morluos  suscitalo,  leprosos  mun- 
date,  dffimones  ejicite. »  Haec  faoite  in  testimonium, 
ut  de  visitatione  sua  gaudeant  quidem  oves,  sint 
autem  birci  inexcusabiles.  In  his  autem  omnibus 
alienasit  intentio  cupiditatis  ab  operatione  virtutis. 
«  Gratis  •  enim  <  accepistis,  »  et  idcirco  «  gratis 
date.  »  —  «  Quis  enim  »  vestrum  mibi  «  prior  de- 
dit  et  relribueturei  ?»  {Rom.xu)  Potestas  ista  quam 
dedi  vobis,  non  est  alicujus  dati  vestri  retributio, 


idla  quaeslio  solveretur.  Nunc  autem  dnae  virgae  sunt, 
altera  regnum  gentiuro^  alia  discipulorum  Chrisli. 
Virga  regnum  genlium,  virga  est  dominationis : 
virga  discipulorum  Ghristi,  virga  dilectionis,  virga 
pastoralis  officii,  super  curam  animarum  sollicite 
vigilantis.  lUa  virga,  quae  dominationis  est,  non  est 
concessa  ministris  Evangeiii  pacis,  ct  illa  interdici- 
tur  hic,  dicendo,  «  neque  virgam,  »  amplius  autem 
illic  :  «  Reges  gentium  dominantur  eorum,  el  qul 
potestatem  habentsupereos,benencivocanlur  ;vo8 
autem  non  sic  {Luc.  xxii).  »  Porro,  virgam  disci- 
plinae,  virgam  pastoralissollicitudinisacvigilantiae, 
non  solum  nunquam  interdixit.,  verum  eliam  ab  ini- 
tio  jussit,  ab  ioitio,  inquam,  id  est  ex  quo  primum 
pastores  animarum  mittere  ccspit.  Talium  namque 


sedesi  omnino  spontanea,et  graluila  donaiio.  Non  ^  primi  fuerunt  Moses  et  Aaron.  Illis  utique,  cum 


solum  autem  vos«  verum  etiam  ante  vos,  et  prophe- 
tae,  et  patriarchae,  et  alii,  quicunque  dicunt,  et  ve* 
raciter  dicunt,  «  De  plenitudine  ejus  nos  omnes  ac- 
cepimus  {Joan.  i),  »  quamcunque  operationem  vir- 
tutum,  qualemcunque  gratiam  acoeperunt,  gratis 
acceperunt.  Et  vos  igitur  «  gratis  date.  ■  Etenim 
quicunque  graiis  non  dederil,  non  erit  quemadmo- 
dum  illi  grati  et  gratiosi,  exempli,gratia,quemad- 

modum  Helisaeus,  qui  Naaman  Syro,  quem  a  lepra 
sua  mundaverat,  dicenli,  «  Obsecro  ut  accipias 
benedictionem  a  servo  tuo:  Vivit,  ait  Dominus 
ante  quem  sto»  quianon  accipiam  ;cumque  vim  fa- 
ceret,  penitus  non  acquievii ;  >  sederit  queroadmo- 
dum  Giezi,  qui  dixit :  »  Pepercit  Dominus  meus 


roitterei  eos,  non  praecepit  Dominus,  ut  quidquam 
toilerent  in  via,  nisi  virgam  tantum.  «  Quid  est,  • 
ait  ipse  ad  Mosen,  «  quod  ienes  in  manu  tua  ?  Re- 
spondit :  Virga.  »  Aii :  «  Projice  eam  in  terram. 
Projecit,  etversa  est  in  colubrum,  •  etc.  (Exod.  iv). 
Et  subinde  :  ■  Virgam  quoque  hanc  sume  in  manu 
tua,  in  qua  facturus  es  signa  (ibid.).  »  Quid  aliud 
praecepit  huio  vel  fratri  ejus  Aaron,  ut  lollerent  in 
via,  nisi  virgam  tanium  illam  ?  Sio  nimirum  evan* 
gelistis  omnibus,  cunctis  Evangeliipraedicatoribus, 
nihil  aliud  pra^cepit  in  via  sua  tollere,  nisi  vigorem 
pastoralis  curas,  nisi  legem  vitae  ac  640  disciplinae, 
ei  pro  hujus  rei  signoinlerdum  virgam  quoqueroa* 
terialcm  manu  gestare.  Porro,virgamdominationi8, 


Syro  isti,  ut  non  acciperet  ab  eo  quae  attulit:  vi-  D  sicut  jam  dictum  esi,  apud  istum  evangelistam  in 


vit  Dominus,  quia  curram  post  eum  et  accipiam  ab 
eo  aliquid.  »  Gucurritet  accepit,  et  cum  reversus 
esset,  lepra  Naaman  adbaesit  ei  ( IVA^^.  v). 

«  Nolite  possidere  aurum,  nequeargentum,  neque 
pecuniam  in  zonis  vestris.  Non  peram  in  via,  neque 
duas  iunicas,  neque  virgam.  Dignus  est  enim  ope- 
rarius  cibo  suo.  In  quamcunque  civitatem  aut  ca- 
stellum  intraveritis,  interrogate  quis  in  ea  dignus 
sit,  et  ibi  manete,  doneo  exeatis.  »  Haec  esi  illa  or- 
dinatio  Domini,cujusApostolus,  adGorintbiosscri- 


terdicit.  Quod  sciens  apostolus  Petrus,  dicit :  »  Neque 
dominanles  in  clero^  sed  forma  facti  gregis  (I  Petr* 
v),»  et  PaulusadGorinthios  :  <  Parcens,  inquit,  vo- 
bis  non  veni  ultra  Gorintbum,  non  quia  dominamur 
fldei  vestrae,  sed  adjutores  sumus  gaudii  vestri. 
Nam  fifle  statis  (llfior.  i).  »  Quid  si  non  strarctis  ? 
Ulique  tunc  «  in  virga  venirem  ad  vos,  nunc  autem 
in  spirilu  mansuetudinis  (I  Cor,  iv).  »  Qnid  igitur 
evangelistoe  suntvelcrant  facturi,  si  neque  aurum, 
neque  argentumpossidercconcessum  esteis,  neque 


(13)  Prasis  manca,  cujussensumintegrum  assequeris,  ita  suppiendo  quae  desunt :  Cum  apud  hunc  evan- 
gelistam  esi  [irga^  possios  omnino  prohibiia  sit,  apud  alium]  ita^  eti.  PATROLOOiae  bditor. 


1491 


RDPERTI  ABBATIS  TUITIENSIS 


I49S 


pecuniam  in  zonis  ?  Ait :  »  Dignusestenim  opera- 
rius  cibosuo.  »  Et  contiDUO  subjungit :  »  In  quam- 
cunque  civilatem  aut  castellum  intraveritis,  inter- 
rogate  quis  in  ea  dignus  sit,  el  ibi  manete  donec 
exeatis,  edentes  et  bibeotes  qus  apud  illos  sunt,  » 
sicutLucas  manifestius  meminit  {Luc.x).  Hffic  fidu- 
cia  n^que  aurum,  neque  argentum,  neque  zonas 
»re  fecundas  admittunt,  aut  admittere  debent  suo 
comitatu  ministri  vcrbi  Domini,  qui  debitor  est  il- 
lis  omnis  auditor  ejusdem  verbi  Domini,  utillud  os 
impleatcibo  corporali,  de  quo  verbum  vits  accepit, 
qui  oibusest  spiritualis,  ut  confidenter  dicat :  »  Si 
nos  vobis  nostraspiritualiaseminavimus,magnum 
est,  si  vestracarnaliametamus  ?  »(I  Cor,ix.)  Nun- 
quid  aliquemunquamOmnipotentis  vernulamverbi 
spes  ista  frustravit  ?  Imo  et  si  totus  fere  mundus 
aliquando  esuriat,  etpane  indigeat,  justum  illum, 
oujus  in  corde  domesticum,  cujus  in  ore  famiiiare 
est  Dei  verbum,  non  videbis  derelictum  {Psal^ 
xxxvi)  ;  et  verum  est,  quod  Scriptura  dicit :  «  Non 
interflciet  Dominus  fame  animam  justi  {Prov,  x).  » 
Exempli  gratia  :  Gum  reges  et  principes  esurirent 
in  Israel,  etHelias  fortissimus  verbi  Dei  minister 
Buperessety  nec  haberet  qui  eum  pasceret :  «  Rece- 
de  hinc,  ait  Dominus,  et  abscondete  in  torrente  et 
ibi  de  torrente  bibes,  corvisque  prscepi  ut  pascant 
te  (II  Reg.  xvii).  ■  Rursus  cum  post  dies  siccatus 
esset  torrens,  non  enim  pluerat  super  terram : 
«  Surge,  inquit,  et  vade  in  Sareptha  Sydoniorum, 
et  manebis  ibi,  prsecepi  enim  ibi  mulieri  vidus  ut 
pascat  te  {ibid.).  »  Sublata  est  igitur  omniscupidi- 
talis  vel  miseraesollicitudinis  occasio,  utsitevange- 
listarum  liberanimus,  et  non  ipsi  aurum  domine- 
tur,  sed  ipse  auro,  et  omnibus  quse  possident  bo- 
mines  dominetur,  et  de  omnibus  nihil  nisi  victum 
et  vestitum  accipere  dignelur.  Quomodo  aotem 
quisquam  audeat  illis  hsc,  sciiicet  victum  et  vesti- 
tum  subtrahere  aut  invidere?  Revera  nullo  modo, 
nisi  semetipsum  judicare  velit  indignum  «BternaB  vi- 
t».  Nam  haec  est  ipsius  sententia  Verbi  ministros 
8U08  in  suum  opus  emittentis. 

I  In  quamcunque  civitatem  aut  domum  intrave- 
ritis  interrogate  quis  in  ea  dignus  sit,  et  ibi  manete 
donec  exeatis.  Intrantes  autem  domum,  salutate 
eam  dicentes  :  Pax  huic  domui.  Etsi  quidem  fuerit 
domus  digna,  veniet  super  illam  pax  vcstra.  Si  au- 
tcm  non  fuerit  digna,  pax  veslra  ad  vos  revertelur. 
Et  quicunque  non  receperit  vos,  neque  audierit  ser- 
mones  vestros  exeuntes  de  domo  vel  civitate,  excu- 
tite  pulverem  de  pedibus  vestris.  Amen  dico  vobis 
tolerabilius  erit  terrse  Sodomorum  et  Gomorrhieo- 
rum  indie  judioii  quamcivitati  illi.  »  Hoc  esl,  quod 
gaudere  grati,  quod  limere  debent  ingrati.  Discer- 
nuntur  enim  grati  ab  ingratis,  recipientes  a  non 
recipientibus  judicio  mirabili,  judicio  terribili. 
Nam  super  istos  requiescit  pax,  super  illos  csle- 
fltis  secundum  exemplum  Sodomorum  et  Gomor- 
rhseorum  irruitira.  Revocemusad  memoriam  illam 
in  Sodomis  rem  geatam,  el  seoundum  illius  simili- 


A  tudinem  clarius  animadvertere  poterimus  preseo- 
tem  rei  veritatem.  «  Missi  Sodomam  venerunt  ve- 
spere  duo  angeli,  sedente  Loth  in  foribas  civitatis 
{Gen.  xix).  Non  exspectavit  ille,  videlicet  Loth,  ot 
illi  hospitium  postularent,  aut  interrogareot,  qoi  io 
domo  ejus  essent  digni  hospitibas  lantiSy  sed  ob- 
viam  vadcns  et  adorans,  obsecravit,  el  obseorando 
compulit,  ut  ad  eum  diverterent.  Bt  quia  ingressoi 
domum  suam  fecit  convivium,  coxit  azima»  et  co- 
mcdcrunt,  venit  super  domum  iliam  paz  eorura,ot 
dlcerent  ad  eum  :  «  Surge,  tolle  uxorem  taam,  et 
duas  niiasquas  habes,  ne  te  tu  pariler  pereaaia 
scelcre  civitatis.  Salva  animam  tuam,  noli  respicere 
post  tergum  (i6tVf.),  etc.  Simul  hsec  dicentes,  «  ap- 
prehenderunt  manum  ejus,  et  manom  uxoris  ejoSi 

n  ac  duarum  fiiiarum  cx  eo  quod  parccret  Dominos 
illi,  et  eduxerunt  eum,  posueruntque  extra  civita- 
tem  (ibid,).  »  Ita  supereum  paxqufledam  requievit, 
super  Sodomam  autem  et  Gomorrham  ira  venit, 
scilicet  ignis,  etsulphuris  pluvia,  qus  iiios  subver- 
tit.Juxta  hanc  similitudinem,  t  si  fueritdomusdi- 
gna,  ■  inquit  Dominus  evangelistis  suis,  •  aupereoi 
venietpax vestra ;  si  autem  non  fuerit  digna,  eontes, 
ait,|^xcutite  pulverem  de  pedibas  vestris  ;  et  tolera- 
bilius  erit  terrs  Sodomorum  et  Gomorrb«oram  ia 
die  judicii  quam  civitali  illi.  »  Ut  dictum,  ita  etft* 
ctum  cst.  Etenim  super  Ecclesiam  gentiam,  qoc 
apostolos  Ghristi  recepit,  et  alacriter,  ut  digDom 
erat,  respondit  dicentibus  :  «  Pax  huic  domai,» 
pax  apostolica,  pax  ipse  Christua,  qaemadmodam 
dicuut,  «  Ipse  est  pax  nostra  {Eph€s,  iii).  y«  venit,  et 

C  requievit.  Illi  aulem  civitati  terrenae  Hierasalem, 
imo  Sodom®  atque  Gomorrhe,  qu»  pacem  iatam 
non  recepil,  nec  solum  non  recepil,  verum  etiam 
crucitixit,  qualiter  jam  acciderit,  totus  orbis  aodi- 
vit,  el  in  die  judioiinullum  est  dubiumy  quin  jadi- 
candum  sit  peccatum  ejus  intolerabilius  peccatoSo- 
domorum,  quemadmodamet  Ilieremias  inLameo* 
tationibus  dicit :  «  El  major  estiniquitas  Cli»  po- 
puli  moi  peccato  Sodomorum,  que  subversa  est  in 
momento,  et  non  ceperunt  in  ea  manus  (f/knai. 
iv).  »  Quid  enim  de  iila  Sodoma  dictum  e8t,«et 
non  ceperunt  in  ea  manus,  »  niai  quia  voioeniiit 
quidemilludere  virosSodomiUe,  qui  introierant  ad 
Loth,  sed  in  ea  (videlicet  Sodoma)  nuiius  fuit  ca- 
Jus  manu  caperent  illos  (Gen.  xix).  Nam  domam 

D  quidem  circumdederunt,  sed  manus  eorom  virof 
illos  non  ceperunt.  At  illa  quam  dicit  propheta 
filiam  popuii8ui,Dominum  ipsum  etarmiscircam- 
dedit,  et  manibu8ceditatquecomprehendit,iiIa8it^ 
conspuit,  flagellafit,  cruciOxit,  occidit.  Rectisaime 
igitur  tolerabilius  erit  in  die  judicii  Sodomcei 
Gomorrhffi,  quam  civitati  iilietomnigenti,  qucsa- 
cundumexemplum  illius  missoBadaeministrossala- 
tis  nonrecepit.  Etnota  vehementiam  separalioDiset 
borrendi  anathemastis»  ineoqooddicit,  »  exeantes 
de  domo  vel  oivitate  illa,  etiam  puiverem  excatite 
de  pedibusvestris,»  quod  eo8  fecisaeLucaaioActi- 
bas  apostolorum  manife8ti88imememiait(iid.xni). 


1493 


COMMENT.  IN  UATTH.  —  LIB.  Vlll. 


1494 


uEcce  ego  mitto  vos  sicol  oves  in  medlo  laporucr, 
Estote  ego  prudentes  sicut  serpentes,  et  simpli* 
ces  sicut  columbfie;  cavete  autem  ab  illis  bomini- 
bus.Trsdent  enim  vos  in  conciliis,  et  in  synagogis 
suis  flagellabunt  vos,  et  ad  prfesides,  et  ad  reges 
ducemini  propter  me,in  testimonium  illisetgenti- 
bus.  »Proptera  supradixit,<(  etquicunquenonrece* 
perint  vos»  »  quia  sciebalquod  nonessentabomni- 
bus  recipiendiyimo  a  quampluribus  ejiciendi,  etab 
mortem  tradendi.  Et  ipse  quoque  primus  erat  eji- 
cienduselad  mortem  tradendus.  Quoroodo  ejicien- 
dus  ?qualitertradendus?tc8icutovis,aitEsaia8,ad oc- 
cisionemducetur,  etsicutagnus  coram  tondentese 
obmutescet,  et  nonaperiet  os  snum(/sat.uu).»Sed  et 
Joannem  Baptistam  dicentemaudieranl:«Bcce  Agnus 
Dei,qui  tollit  peccata  mundi  {JoanA). »  Multis  in  lo- 
cisEvangeliorumG^lnominibusutiturhujusmodiy 
scilicet^pastoris  etovium  atque  agnorum,pa8toris  : 
non  regis;ovium,non  militum,  sed  et  se  ipsum  pas- 
torem,non  regem,8U08  discipulos  oves,non  milites 
uuncupans.Quod  cum  ubiqaediligenleranimadver^ 
tendum  8it,iliic  maxime  delectabile  est,ubicumilli 
de  regio  nomine  calumnia  strueretnr  a  dicentibus: 
«Quousqueanimam  nostram  toIlis?8itu  es  Ghristus, 
dic  nobis  palam  (Joan.x),»  Ghristus  quippe  regium 
est  nomen,  et  hoc  idcirco  dicebant,  ut  in  isto  no- 
minecaptum,  possentaccusareapud  Gaesarem,  aot 
etiam  secure  invadere,  tanquam  propter  Gaesaris 
fldelitatem:  taliter  evasit  sapiens  corde,  laliler 
elusit  superbos  etinvidos  mitis  et  humilis  corde : 
« Loquor,  ait,  vobis,  et  opera  qu89  ego  facio  in 
nomine  Patris  mei^haao  testimooium  perhibent  de 
me,  sed  vos  non  creditis,  quia  non  estis  exovibus 
raeis.  Oves  meae  vocem  meam  audiunt,  et  ego  co- 
gnosco  ea8,et  sequuntur  me,  et  ego  vitam  leternam 
do  eis,  »  et  oaetera  usque  :  c  Bgo  et  Pater  unum  su- 
mus  (ibid,  ).  »  quod  utique  non  minos  estquam 
si  palam  dixisset  ei8,Ego  sum  Christos. 

Igitur  et  hic  cum  dicit,«  ecce  ego  mitto  vos  bicut 
ovesin  medio  luporum,»  et  ubicunquese  pastorem 
proGtetur,  suosqoe  seqoaces  noncopatoves,dopIi- 
cem  affert  otilitatem,  qoia  et  illos  informat  ad 
mansoetodinem,  ot  discant  ab  eo  qood  sit  mitis  et 
homilis  corde,  et  oom  omnibos  hominibos  paoem 
slodethabere,ut  nuUam  habeant  adversus  eum  oo- 
oasionemjustsquereliB.Exitus  probavitquam  vera- 
citer  ab  eo  hoc  prflodictum  foerit:  «  Ecoe  ego  mitlo 
vos  sicut  oves  inmedio  luporum.»  Ubi  enim  exse- 
quebantur  sue  misionis  offlciuro,  diversis  inlocis 
ab  hominibus  impii8,tanquam  oves  a  lupis,  invasi 
suDl,  lacerati  sunt,  et  cum  male  traclarentur,  non 
aperueruntos  suum,  inter  omnes  et  apud  omnos 
ita  prudentes  sicut  scrpentes,  ita  simplices  sicut 
columbae.  In  quo  prudenles  siout  serpentes  ?  In  eo 
nimirum,  quod  cum  flagellareotur,  ocoiderentur, 
lapiderenlur,el  decivitate  in  civitatem  dispelleren- 
tur,cautissime  ac  vigilantissime  agebant,alquepa' 
tiebantur,  tradenles  quidem  lupis  rapacibus  cor- 
pora  sua,  custodientes  aotem  Oeo  Greatori  auo 


A.  corda  sua,  secundum  similitudinem  serpentis,  qui 
dum  percutitur,  totum  percutienli  objicit  corpus, 
maxime  prooapitesollicitus^utquoniam  vulneribus 
carere  non  potest,  saltem  caput  in  quo  sibi  vita 
est,  otcunque  protegalur.  Nonne  caput  hujusce- 
modi  ovium  est  Agnus  Dei  Christus?  Pro  quo  dum 
oorpora  sua  tradunt  ad  supplicia  ct  dispendium 
vitas  presentis  susiinent,  ut  Ghristum  lucrentur, 
profecto  prudentes  sicut  serpeqtes  inveniuntur  In 
quo  autem  simplices  sicutooIumbflB  ?  In  eo  videlicct 
quod  nihil  eorum  faciunt,qua  corvi  solent  facere : 
corvi,inquam,id  est  homines  mali,  rapaces,cupidi, 
pro  mundo  vel  pro  his  quaa  mundi  8unt,iitigantes, 
invicem  mordentes,  invicem  laniantes.  Ita  Ot  ut, 
dum  nihil  rapiunt,  nuUius  rem   ooncupiscunt,  et 

p  omnia  innocentesaspiciuntoculissimplicibuSjOou- 
lis  columbarum,  nec  solum  non  rapiunt,  verum- 
eliam  derelinquunt,  dando  in  usus  pauperum,quem 
admodum  oves,  et  lao  suum  et  lanam  suam  ca- 
pientibus  non  contradicont,et  Insuper  corpora  sua 
percutienlibus  exponunl,  solumcuslodientesoaput 
8uum  Ghristum.  Ita  ,inquam,fit,ul  et  lupiset  leo- 
nibus  et  ursis  nulla  sit  occasio  porrecta  lacerandi 
eos,  flagellandi  eos,  occidendi,  et  de  civitate  in 
civilatem  persequendi  eos.«Gavete  aulem  abhomi- 
nibus.  Tradent  enim  vos  in  conciliis,  et  in  synago- 
gis  suis  flagellabunt  vos,  et  ad  praesides  et  ad  re- 
ges  ducemini  propter  me,  in  testimonium  illis  et 
gentibos.vHicest  effectos  similitodinisserpentiom, 
qoem  dixit :  «Estote  ergo  prodentes  sicot  serpen- 
teSf  »  scilicet  «  cavete  ab  bominibos,  »  ot  sobao- 

^  dias  vel  8ubintelliga8,ne  homines  percoliant  capott 
totomqoe  obdocite,  et  percotiendom  exponitecor^ 
pos,  secondom  similitodinem  serpentis,  de  qoo 
jam  sopra  dictom  est.  Nam  boc  est  cavere  ab  bo- 
minibo8,8ciIioet  intentos  esse  et  valde  8olIicito8,ne 
flat  qood  bomines  moliontor,  ne  vos,  aot  terrori- 
bo8  ooncotiant,aot  blandimentis  sedocant,  ot  ne- 
gligatis  meto  mortis  Ghristom,  qoi  est  capot  ve- 
strom.  Terribile  valde  est,  si  rite  perpendas,  qood 
com  dixis8et,«et  in  synagogis  sois  flagellabontvost 
et  ad  prflBsldes  et  ad  reges  docemini  propter  moi » 
addidit,cc  in  teslimoniom  illis  el  gentibos.  nGoJus- 
nam  rei  in  testimoninm  ?  et  qoo  in  tompore  reve- 
landom  est  testimoniom  ?  Nimirom  in  die  jodicii, 
qoando  faciendom  erit,  ot,  qoemadmodum  sopra 

D  dixit,  tolerabilios  sit  terrfie  Sodomorum  et  Gomor- 
rhfBorom,  qoam  illi  oivitati  qoae  vos,  inqoit,  non 
receperit.  Qoale  enim  erit  in  illa  die  hujosmodi 
testimonium  contra  se  videre,  ul  non  se  possint  ex- 
oosare  et  dicere:  Domine,  quando  misisti  nuntios 
tuos  ad  nos,  qui  prffinuntiarent  de  judicio  isto,  et 
non  recepimus  eos?  Diceret  enim  illis  Rexsedens 
super  sedem  msjestatis  suae :  Amen  dico  vobis, 
ecce  isti  sunt  quos  misi  ego  in  medio  vestrum,8ic- 
ut  oves  in  medio  luporum,  et  ecce  cicatrices  fla- 
gellorom  quibusflagellastiseosinsynagogis  vestris: 
imo  ecce  signa  clavorum  in  manibus  et  perdibus 
meisi  qaibos  me  confixislis.  Unde  et  nunc  soio  re- 


1495 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS. 


1496 


probare  malum   et  eligere  bonum,  certumhabens  A  ipse  suis  praBdicit  futuris  railitibus*  quod  bibituri 


tam  ex  meipso  quam  ex  istis  quos  sicut  me  et 
propter  mo  occidistis  ct  persecuti  eslis,  contra  vos 
testimonium,  atque  inde  est  irrepreheDsibiie  ju- 
dicium. 

«  Gum  autem  tradent  vos,  nolite  cogitare  quo- 
modo  autquid  loquamini.  Dabitur  enim  vobis  in 
illa  bora  quid  loquamini.  Non  enim  vos  estis  qui 
loquimini,  sed  8piritus  Patris  vestri,  qui  loquitur 
in  vobis.  »  Sicul  cavere  ab  hominibus,  utsupra 
dixit,prudentis  serpentins  est,itaquod  nuncdicit, 
«  nolite  cogitare  quomodo  aut  quid  loquamini,  • 
simplicitatis  est  columbin®.  Simplicitas  ejusmodi 
socia  est  veritatis  angulum  non  qu«rentis,cum  fo- 
ris  pulsata  qusstionibus  statim  respicit  intusy  nec 


sint  similiter,  propinantibus  cognatis  et  amicis  et 
parcnlibus,  et  proptera  suum  in  salutem  debeaot 
exaltare  caput.  Quid  si  non  valeant  altqui  tenerio- 
res  ejusmodi  sustinere  dolores  ?  Ait : 

«  Si  autem  persequentur  vos  in  civitate  i8ta,fogi- 
te  in  aliam.  Amcn  dico  vobis,  non  coDSummabitis 
civilafes  Israel,  donec  regnum  Dei  veniat.  »Oergo 
quisquis  es  et  prudens  et  simplex  praedicator  sive 
auditor  Evangelii,  prudens  ut  serpens,  simplex  nt 
coiumba,non  sic  prsesomas  deSpiritu  fortiludinis, 
ut  obliviscaris  hujusce  consilii  7  Unde  enim  scii 
utrum  vere  habeas  Spiritam  fortitudinis  ?  imo  uade 
scis  utrum  amore  an  odio  dignud  Bis?{Eccle,  u.) 
Non  ergo  nimis  cito  temetipsum  prsecipites  in  ca- 


aliud  scit  aut  vult  eloqui,nisi  quod  in  conscientiad  g  minum  tentationis,  sed  timens  ne    forte  martyrio 


Buae  libro  scriptum  invenit,scribente,id  est  sugge- 
rente  Spiritu  Dei,qui  et  ipse  ob  signiflcandam 
simplicem  suimet  veritatem  super  Dominum  no- 
strum  in  specie  columbffi  apparuit  [Matth.  n\).  Si- 
mile  quid  ct  nobis  agendum  est  tanqu&m  si  hic  idem 
optimus  informator  dicat  nobis:Cum  autem  acce- 
ditis  ad  Iractandum  verbum  Dei,noIite  praecogitare 
qualibus  verborum  phaleris  sancta  Scripturflo  sen- 
sum  exornetis,  dabuntur  enim  vobis  verba  sponte 
venientiaf  de  Spirilu  Patris  vestri,  qu®  utique 
quanto  magis  sponte  venient,tanto  et  vobis  minus 
fatigationis,  et  audienlibus  sive  legentibus  plus 
alTerent  delectationis.O  quam  dulce,  quam  prscla- 
rum  estyea  quae  loquimur  aut  scribimus,  taliaesse 


dignus  non  sis,  cum  te  persecuti  fuerint  tn  unaci- 
vitate,  foge  in  aliam,  quia«non  esl  volentis  neqae 
currentis,  sed  miserentis  Dei  (Aom.ix),  »  et  justiai 
necessitas  quam  volnntas  coronam  parit.  Verom- 
tamen  si  expertus  veraciter,  quod  donum  vel  grt- 
tiam  habeas  supernas  fortitudinifl,el  hoc  tibi  Spiri- 
tus  sanctus  aliquo  modo  revelavit,  puicbrom  est, 
laadabile  est  ut  vezillum  crucis  ultro  arripiaSf  et 
percurrens  contra  hostem  in  procinctu  fidei  con- 
firmes  inOrmos,  et  sperandae  a  Deo  fortitudinisex- 
emplum  illas  prebeas.  Alioquitutius  est  ut  fugias  in 
spiritu  humilitatis,  in  spiritu  timoris  Domini^qoia 
Petrum  quoque  apostolorum  principem,  com  sibi 
videretur  fortis,  ancilla  ostiara  terroit  (Jfa<lA.xxvi). 


ut  ea  prudens  auditor  sivebenevolus  Iector,nequa-      Porte  dicis  :  Quo  fugiam?Ouam  civitalem  adeam? 
quam   dignetur   ascribere  nobis,  dicatque:  «  Non  ^  Nunquid  nobis  fugientibus  mult«  aperientor  civi- 


enim  vos  estis  qui  loquimini,  sed  Spiritus  Patris 
vestri  qui  loquitur  in  vobis  I  Tradct  autem  frater 
fratrem  in  mortem,  et  pater  filium.  Et  consurgent 
fllii  in  parentes,  et  morte  eos  afficient.  Et  eritis 
odio  omnibus  propter  nomen  meum.  Qui  autem 
perseveraverit  usque  in  finem,  hic  salvus  erit.  » 
Sicut  hic  audivimus  praedictum,  ita  et  vidimus  fa- 
ctum,  ut  649  confldenter  dicamus:^  Sicut  au- 
divimus,  sic  vidimus  in  civitate  Domini  virtutum 
(Psal.  xLVii).  »  Nam  quod  prffimisit  illic,  « ibi  do- 
lores  ut  parturientis,  »  maxime  sanctos  martyres 
rcspicit^quorum  dolores  fuere  non  parvi,lunc  prae- 
cipue,  quando  frater  fratrem,  et  pater  filium  in 
mortcm  tradidit,et  Olii  in  parentes  consurrexerunt, 


tates  ?  Ad  haec  ille : «  Amen  dioo  vobiSy  non  con- 
summabitis  civitates  Israei  donec  regoum  Dei  ve- 
niat.  •  Acsi  dicat:  Hactenus  pauce  fuerunt  civita- 
tes  Israel,  ita  ut  cunctas  olim  una  possiderat  mo- 
lier  Jezabel,quiB  regnavit  in  Samaria  cum  fiiiosut 
Athalia  iropiissima,  qucs  regnavit  io  iiierusaleai. 
Tunc  ita  paucsfuerant  civitatesin  Israelt  ot  cam 
occiderenturprophets  in  una  civitate,  non  habereot 
aliam  in  qaam  fugerent,8ed  circuibant  in  meloUs, 
in  peliibusoaprinis,egente8,angu8tat))afaicti  (HebT. 
XI),  nisi  quod  Abdias^secundum  ncmen  suum  ser- 
vus  Dominifparvit  ex  eis  centum  viros  qoinqoage- 
nos  et  quinquagenos  in  speluncis  (//i  Re§.  xviii). 
kl  nunc  tot  erunt  civitates  Israel,  tot  erunt  per 


et  morte  eos  affecerunt  propter  nomen  Ghristi.Re-  D  orbem  terrarura  ci? itates  eive  ecelesis  meo 


vera  ibi  doloresmagoi,verumtamennon  qualescun- 
que,  sed  «  ut  parturientis.  n  Nam  qui  perseverat 
usque  in  flnem,  ait,  hic  salvus  erit,  et  salus  sic 
eum  facietdolorum  oronium  oblivisci,  sicutfllius 
natus  mulierem  qu(B  peperit.<(  Gum  enim  pepere- 
rit  puerura,  jam  nou  meminit  pressuraa  propter 
gaudium,  quia  natus  est  homo  in  mundum  [Joan. 
xvi).  »  Magnus  igitur  etiam  in  doloribus  istis  Do- 
rainus  et  laudabilis  nimis,magna  gloria  et  magnus 
honorhujus  fliii  hominis,quia  sicut  de  seipsoSpi- 
rltus  sanctus  praedixerat :  «  De  torrente  in  via  bi- 
bet»  propterea  exaltabit  caput  [PiaL  ax},  b  ita  et 


nomini 

dieat»,  qui  sum  verus  Israel,  civitates  hospitales, 
ecclesiae  pauperum,  fidelium  susceptrices,  ut  non 
possit  quivis  consummare  ilIa8,donec  regnom  Dei 
veniat.  Nemo  quippe  tandiu  in  ista  peregrinatione 
vivit  aut  vivet,ut fugiendopertransire  possit  omnes, 
qns  in  me  crediturae  sonl,  civitate8,tales  fbgitivos 
libcnter  suscipientas,  consolantes,  honorifieantes, 
et  me  in  illis  se  recipere  non  vane  ezistimanles. 

(c  Non  est  discipulis  super  magistrom  nec  servas 
super  dominum  suum.  Sufflcit  discipulotat  slt  aic- 
ut  magister  ejus«  et  servus  siout  dominus  ejos.  Si 
patremfamiliaa  Beelzebod  vocaYenmi»  qaaato 


1497 


(X)MMENT.  IN  MATTH.  —  L!B.  VIII. 


1498 


gis  domeslicos  ejus?  Ne  ergo  timuerilis  cos.  »  Quo  A  circa  suos  electos,  etiamipsis  Dolentibus,dumpro< 


respectu  vel  qua  intenlione  dixerit,  c  non  estdisci- 
pulus  super  magislrumy  nec  servus  superdominuro 
suum,  sufficit  discipulo  ut  sit  sicut  magisterejus, 
et  servus  sicut  dominus  ejus  Mmanifestat,  subden- 
do,  «  si  patrcmfamilias  Beclzebub  vocaverunt» 
quanlo  magis  domesticos  ejus  ?  »  Sufficientia  hsc 
cunctos  discipulos  veritatis,  omnes  servos  Altissimi 
suavissime  consolalur,  dum  traduntur  in  conciliis, 
dum  flagellanlur  in  synagogis,  (dum  ducuntur  ad 
reges  et  presides,  et  odio  sunt  omnibus  et  morte 
afnciuQtur  propter  nomen  Domini.  Amplus  qus- 
rere  non  debct,  ne  forte  Qat  discipulus  contrarius 
magistro,  aut  servus  in  contrarium  dlssimilis  do- 
mino  suo,  quia  nil  magis.contrarium,  quam  uldi- 


pter  humilitatis  cuslodiam  semetipsos  abscondunt, 
et  opera  sua  videri  cavent  ab  bominibus.  Novit  ipse 
quos,  quomodo,  et  quorum  propter  utilitatem  opor- 
teat  reveiari  vel  sciri  etiam  nunc,  anle  illamiliumi- 
nationem  sive  manifestationem  universaiem.  64S 
quam  Aposlolus,  ut  jam  dictum  est,  exspeclandara 
pronunliavit :  c  Nolite,  inquiens,  ante  tempusjudi- 
caro,  quoadusque  veniatDominus,quietilluminabit 
abscondita  tenebrarum,  et  manifeslabit  consilia 
cordium  (/  Cor,  iv).  »  Beatum  Job  revelatumesseet 
sciri  voluit,  quam  esset  simplex  et  rectus  ac  timens 
Deum,  ct  recedens  a  malo  {Job,  i),  et  sanctosinnu- 
merabiles,  qui  per  humiiitatem  apud  scmetipsos 
latere  voluissent,  non  solum  cognosci  fecit  ex  ope- 


scipulus  superior  magistro,  servusmajor  esse  velit  g  ribusbonisi  verumetiam  nonnunquam  verbisipso- 


domino  8uo,quod  est  velle  ab  hominibus  gloriQcari, 
et  bencQcum  vocari,  cum  ille  tantus  Dominus,  ab 
hominibus  reprobatus,  et  Beelzebub  vocatus  fuerit, 
veile  per  delicias  in  regnum  Dei  [pervenire],  cum  iile 
magistor  humilitatis,  per  mortem,  mortem  autem 
crucis,  in  regnum  suum  pervenerit.  Hoc  sibimet 
sufficerejudicel  perfectus  discipul  us  et  Qdelis  servus, 
ut  sitsicutmagisteretdominussuus  :  qui  indema- 
gister,  quod  homo ;  inde  dominus,  quod  Deus  est.  Et 
secundum  hoc  judicium  respondeat  adversario,  si 
forte  insultans  in  Iribulatione  dixerit :  Ubi  est  Deus 
tuus  ?  aut  certe  non  curat  te  Deos  tuus. 

•  Neergo  timueritiseos.Nihil  enim  opertum  quod 
non  revelabitur,etoccuItum  quod  nonscietur.  Quod 


rum  secreta  cordis  eorum  utiliter  revelavit,  ut  face- 
renl  quod  hic  continuo  subjunctum  est : 

«  Quod  dico  vobis  in  tenebris,  dicite  in  lumine,et 
quod  in  aure  auditis,  praedicate  supertecta.  »  Quid 
ipse  dicit  in  tenebris,  et  quid  io  aure  loquitur 
Verbum  Dei,  Deus  ipse  Jesus  Ghristus,  nisi  revela- 
tiones  Dei,  quas  in  ooculto  quasi  in  tenebris,  ubi 
homines  non  vident,  quando  vult  et  proutvult,  per 
Spiritum  sanctum  immittit?Ethoc  bonum  quidem 
per  humilitatem  abscondere,  et  occultum  tenere 
videlicet  quando,  et  quomodo  gratiam,  quaillustra- 
tus  est,  quis  acceperit,optimum  autem  revelarepro 
gloria  et  honore  Dei,  dum  utilitatis  eausa  exposcit 
aut  justa  necessitas  exigit.  Namexempligratia,nul' 


dico  vobis  in  tenebris,  dicilein  lumine ;  et  quodin  p  latenus  quisquam  tam  utiliter  secretum  Dei  donum 


aure  auditis,  praedicate  super  tecta.  »  Ne,  inquit, 
timueritis  eos,  ne  timueritis  eorum  judicium  male 
de  vobis  judicantium,  dum  odio  vos  habent  propter 
nomen  meum,  et  ejiciunt  nomenvestrumtanquam 
malum.  Quid  autem  esset  timereeos  sive  judicium 
eorum,  nisi  sperare  de  providentia  Dei,  quod  non 
curet  aut  non  dignetur  respondere  pro  humilibus 
servis  suis,  et  bons  illorum  conscientis  verum 
perhibere  testimonium  ?  Timore  hujusmodi  omnino 
ne  timueritis  eos.  Nihil  enim  opertum,  quod  non 
scietur.  «  Veniet  Dominus,  inquit  Apostolus^  qui 
iiiuminabit  abscondita  tencbrarum,etmanifestabit 
consilia  cordium,  et  tunc  lauserit  unicuiquea  Deo 
(/  Cor,  iv).  »  Nam  de  malis  quidem  electorum  acti- 
bus  nonnihil  opertum,  nonnihil  remanebit  occullum. 


qualiter  acoeperit  silentio  premit,  quam  utiliter 
Paulus  vas  eleclionis  prsdicavit,  scribens  Gorin- 
thiis  inter  cffilera  de  seroetipsos,  quod  usque  ad  ter- 
tium  ccelum  sive  paradisum  [raptus,  audisset  ar- 
cana  verba  quae  non  licet  homini  loqui  (//  Cor.  xi). 
Nonne  talia  scribens  dixit  in  lumine  quod  sibi  di* 
ctum  fuit  in  tenebris,  etquodinaureaudieratsuper 
tecta  praedicavit  ?  Nempe  el  si  omnia  dixit  aut 
scripsit  que  in  co)lo  illo  tertio,  in  illo  paradiso  aa- 
divit,  «  etquoniam  audivi,  inquit,  arcana  verbaquse 
non  licot  homini  loqui,  »  altamen  hoc  ipsum  quod 
illuc  usque  raptus  est,  recte  in  tenebris  dictumy  et 
in  aure  auditum  recte  animadvertis,  quia  raptum 
eum  illuc  fuisse,  et  arcana  verba  audisse  nullus 
mortalium  vidit,  nuUusaudivit,  neque  audire  pote- 


cum  scriptum  sit :  «  Beati  quorum  remissflB  sunt  D  rgt,  nisi  desemetipso  enuntiasset  ipse  qui  vidit  et 


iniquitates,  et  quorum  tecta  sunt  peccata  {Psal, 
xxxi),  »  et  Sapientia  dicat  Deo  :  «  Dissimulans 
peccata  hominum  propter  pcBnitentiam  (Sap,  xi),  » 
quo  dicto  satis  innuit  Imisericordem  Deum  velle 
aiiquid  depecoatis  nostriseibimetipsi  quodammodo 
esse  occultum;  sed  de  bonis  cujusque  actibu8,sive 
de  conscientiisbonoram  haminum,quasignorante8 
homines,  plerumque  de  bonismalesentiunt,  et  in- 
discretum  super  eos  prscipiant  Judicium,  de  bonis, 
inquam,  nihil  omnino  «  esl  opertum  quod  non  re- 
velabitur,  et  occultum  quod  non  scietur.  »  0  quanla 
in  prffisenti  quoquevitarevelavit,  etacirifeoitDeas 


audivit.  Ecceergo  dixit  in  lumine  quod  sibi  dictum 
est  in  tenebris,  ct  praedicavit  super  tecta  quod  in 
aure  audivit.  Imitantur  autemiilumquicunqueprse- 
dicant  gratiam  sibi  datam,  exigentecausaJustaR  ne- 
cessitatis,  procul  absente  vento  miserae  vanitatis.  «Et 
nolite  timere  eos  qui  occidunt  corpus,animam  au- 
tem  non  possunt  occidere,  sed  potius  eum  timete 
qui  potest  et  animam  et  corpus  perdere  in  gehen- 
nam.  »  Hic  recle  dicatquis  :  Da,  Domine,  quod  ju- 
bes,  et  jube  quod  vis.  Eccejubes  ut  non  timeamus 
eos  qui  occidunt  corpus,  et  ratio  consentiteumpo- 
tiuB  ease  timendam  qui  potest  et  animamet  corpus 


Ii99 


RUPERTI  ABBATIS  TDITIENSIS 


1500 


perdere  in  gckeanam.  Sed  quae  caronon  timeatoc-  A 
cidi  ?  Petrus  apostolorum  primus  tirouit,  et  mori  ti* 
mens,  Vitam  negavit.  Curhoc,  nisiuondum  illi  dede- 
ras  ut  noQ  tim  erelPqui  ni8ifera8(«tc)ut  non  timere? 
Poatquam  ilii  dedisti,  potuit  facere  quod  jussisti. 
Esto  igitur  fortitudo  nostra,  et  fac  in  nobis  quod  iu 
nos  facero  vis.  Verumtamen  hocprimumdebetscire 
Odes,  quod  docendo  jubes,  et  jubendo  doces,  el 
deinde  spes  orare,  cbaritas  impetrare  ut  des  ipse 
quod  jubes.  Oportet  autem  sioul  veram  fldem,  ita 
et  firmam  habere  spem,  ut  non  putet  quisquam, 
quamvis  exiguus,  quod  ab  Altissimo  non  sit  requi- 
rendus,  eoquodparvussibivideaturetabjectuSyCum 
scriptum  sit :  «  Quoniam  requirens  sanguinem  eo- 
rum  recordatus  est,  non  est  oblitus  clamorem  pau- 
perum  {PsaL  ix).  i  Item  :  «  Quoniam  non  in  Onem  g 
oblivio  erit  pauperis;  patientia  pauperum  non  peri- 
bit  in  finem  (ibid,).  »  Sequitur  ergo  : 

«  Nonne  duo  passoreaasseveneunt^etunusezillis 
non  cadet  super  terram  sine  Patre  vestro.  Vestri  au- 
lcm  et  capilli  capitis  omnes  numerati  sunt.  Nolite 
ergo  limere,  multis  passeribus  meliores  estis  vos. » 
Ecce  quam  fortiter  humilitati  huicmajestasveritatis 
occurrit.rfNonne,inquit,duopasseresa88ev6neunt?» 
vcra  propositio,  quia  et  vere  omnibus  notum  est,  quia 
duo  passeres  pro  vili  daotur  preiio,  et  longe  vilio- 
res  sunt  corpore  et  anima,  quibus  ex  duobus  con- 
sislit  sive  subsistit  unus  rationalis  homo, «  et  unus 
ex  illis,  inquit^  noo  cadtt  super  terram  sine  Patre 
vcstro.  »  Assume  et  hoc,  quicunque  esveiessecu- 
pis  discipulus  tauti  magistri.  Sed  forte  titubas  etdi-  p 
cis  :  Quomodo  unus  passer  sinePatrenostrointerra 
non  cadit,  cum  nec  de  lK>ve,  qui  utique  mi^or  est 
passere,  Deo  cura  sit?  Denique  Apostolus  cum 
dixisset,  scribens  Gorinthiis  :  i  Scriptum  estenim 
in  lege  Mosi  (Deut,  xxvi)  :  Non  alligabisos  bovi  tri- 
turanti,B  protinus  ait :  «  Nunquid  de  bobus  curaest 
Deo  ?  An  propter  nos  haec  dicil  ?  Utique  propter  nos 
scripta  sunt,  quoniam  debet  in8pe,quiarat,  arare, 
et  qui  triturat  in  spe  fructus  percipiendi  (i  Cor. 
ix),  ■  etc.  Quomodo  ergo  unus  ex  passeribus  non 
oadit  in  terram  sine  Patre  vestro,  si  nec  de  bobus 
tanto  majoribus,  quam  sunt  passereSj  curaest  Deo? 
Ad  hac  inquam  :  Apostolus  de  lege  scripta  loque« 
batur,  ethic  ejus  sensus,  quia  non  fuisset  Deocura, 
ut  de  bobus  irratiooalibus  lex  scriberetur.  Porro 
hic  Filius  Dei  de  providentia  Dei  loquilur,  qui  ipse  D 
providerit,  unde  et  quomodo  det  escam  omni  carni 
(PsaL  Gxxx),  ut  non  solum  educat  de  terra  panem 
homini  (PsaL  ciii),  verumetiam  animantibus  terrflo 
et  volucribus  coeli  escamprovideatcompelentemil- 
lis,  juxta  illud  Davidicum  :  «  Quiddatjumentises- 
cam  ipsorum,  et  pullis  corvorum  invocantibus  eum 
(PsaL  GXLVi).  »  Proinde  assume  et  hoc,  «  et  unus 
ex  illis  non  cadct  super  terram  sine  Patre  veslro, » 
simulque  quod  subjungit,  «  vestri  autem  et  capilli 
capitis  omnes  numerati  sunt,  »  quia  videlicet  Ghri- 
stiana  fides  exposcit  ut  non  dubites  resurrectionem 
futuram,  non  Bolum  cum  omnibus  menbris  corpo* 


ris,  verumetiam  et  cum  palpebris  sivesuperciliis,  et 
cum  omnibcs  capillis  suis.  CumhocutGhristianus 
homo  assumpseris  statim  fortissimo  syllogismoBua- 
▼iter  stringeris,  infcrenteillo  : «  Nolite  ergo  timere, 
multispasseribus  mcliores  estis  vos.  »  Meliores,  in- 
quam,  id  est  majoris  pretti  estis  vo8.  Rationalis 
enim  creatura  est  homo,  et  vita  ejus  longe  diutur- 
nior  est  prssenti  bscuIo,  quia  non  moritur  homo, 
Bed  solum  corpus,  et  ipsum  resurrecturum,  ac  sine 
fine  cum  anima  semper  victurum  est. 

«  Omnis  ergo  qui  confitebitur  me  coram  bomini. 
bus,  confitebor  et  ego  eum  ooram  Patre  meo  qui  in 
CGslis  est.  Qai  autem  negaverit  me  coram  hominibns, 
negabo  et  ego  eum  coram  Patre  meo  qui  in  ccBlis 
est.  »  Ergo,  inquit,  quoniam  unus  bomo  multis 
passeribus  melior  est,  vos  non  dubitantes  curam  de 
Yobis  esse  Deo,  nolite,  ut  jam  dictum  est,  timere 
808  qui  occidunt  corpus,  sed  confitemini  me  coram 
vestris  interfecloribus,  quia  tala  judicium  erit  su- 
per  hoc,  ut  qui  me  confessus  fuerit,  ego  confitear 
eum,  et  qui  menegaverit,  negem  et  ego  eum  coram 
Patre  meo.  Profecto  gloria  erit  ei,  quem  tallB  inilla 
die  confitebitur ;  confusio  autem  illi,  quem  negabit, 
Bive  confundetur,  quod  apud  alium  evangelistam 
legimus,  id  est  erubescet  confileri  quod  snus  sit. 
Quod  hujus  rei  Apostolus  magnifice  meminit,  di- 
cens  ad  Hebraeos  de  sanctis  Patribus  :  Ideo  non  con- 
funditur  Deus  vooari  eorum  Deus,  videlicet  quia 
confessi  sunt  quod  peregrini  ethospilCB  essent  su- 
per  terram,  manentem  hic  non  habentes  civitatem, 
et  meliorem  appetentes,  idest644ocsIestem(i7e^r. 
xi).  Profeoto  dum  de  illis  negatur,  simul  deopposi- 
tis,  id  est  de  infidelibus  affirmatur  quia  confunde- 
tur  Deus  vocari  eorum  Deus.  Et  vs  lIliB,  quorum 
Deus  esse,  quos  confiteri  et  salvare  ipse,  salvo  ho- 
nore  suo»  poterit !  «  Nolite  arbilrari  quia  vene- 
rim  pacem  mittere  in  lerram.  Non  veni  pacem  mit- 
tere,  sed  gladinm.  Yeni  enim  separare  hominem  ad- 
versus  patrem  8uum,et  nurum  adversus  aocrum 
suam,  et  inimici  hominis,  domestici  ejus.  »  Cum 
dicit :  «  Nolite  arbitrari  quia  veoerim  roittere  pa- 
c